cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سازمان ملی جوانان
اهداف و وظایف
از اهداف سازمان ملی جوانان، حل مسایل جوانان، اعتلا و رشد نسل جوان کشور و استفاده بهینه از استعدادها و توانایی‌های نسل جوان می‌باشد.
سازمان دارای وظایفی چون، مطالعه و پژوهش در حوزه‌های راهبردی امور جوانان، تدوین برنامه جامع ساماندهی امور جوانان کشور، دریافت گزارش عملکرد دستگاه‌های اجرایی مرتبط با امور جوانان و بررسی فعالیت‌های این دستگاه‌ها، مطالعه و بررسی قوانین و مقررات مربوط به جوانان، تهیه گزارش وضعیت جوانان کشور در سطح ملی، ارائه شیوه‌های مناسب برای استفاده بهینه از استعدادها و توانایی‌های جوانان و... می‌باشد.
مرکز فعالیت‌های قرآنی جوانان کشور
جهت ترویج فرهنگ و معارف قرآنی در بیان جوانان کشور، سازمان ملی جوانان در تاریخ ۱۷ مرداد ماه ۱۳۸۹ اقدام به راه‌اندازی مرکز فعالیت‌های قرآنی ویژه جوانان نمود. هم‌چنین وب سایت این مرکز با نام "ایکا" در رمضان ۱۴۳۱ ه.ق افتتاح گردید.
رؤسا
ریاست این سازمان در زمان دولت هفتم، بر عهده سید مرتضی میرباقری بود. در زمان دولت هشتم بر عهده رحیم عبادی، در زمان دولت نهم بر عهده محمدجواد حاج‌علی‌اکبری و در دولت دهم نیز، مهرداد بذرپاش به سمت معاون رئیس‌جمهور و رئیس این سازمان منصوب شد.
ادغام
به موجب تصویب قانونی توسط نمایندگان مجلس شورای اسلامی در ۸ دی ۱۳۸۹، این سازمان و سازمان تربیت بدنی با ادغام در یکدیگر، تبدیل به وزارت ورزش و جوانان شدند.
آلما زیدهوف-بوشر
آلما زیدهوف-بوشر (Alma Siedhoff-Buscher؛ ۴ ژانویه ۱۸۹۹ – 1899:01:04, September 25, 1944) طراح اهل رایش آلمان بود.
او یکی از دانش‌آموختگان مدرسهٔ مشهور باوهاوس و از شاگردان پاول کله و واسیلی کاندینسکی بود.
وی در ۲۵ سپتامبر ۱۹۴۴ میلادی در یک حملهٔ هوایی به شهر فرانکفورت در جریان جنگ جهانی دوم کشته شد.
والتر هالشتاین
والتر هالشتاین (Walter Hallstein؛ November 17, 1901 – 1901:11:17, March 29, 1982) یک سیاست‌مدار اهل آلمان بود.
برگ‌امرودی
برگ‌امرودی، امرودی نام یک سرده از تیره خلنگیان است. سرده‌ای از برگ‌اَمرودیان علفیِ همیشه‌سبز که بومی شمالگان و مناطق معتدل شمالی است
واقعیت
واقعیت عبارت است از جمع یا جمع کل آنچه واقعی یا در یک سیستم موجود است، برخلاف آنچه که فقط تخیل است. این اصطلاح همچنین برای اشاره به وضعیت هستی شناختی اشیا استفاده می‌شود و نشانگر وجود آنها است. از نظر فیزیکی، واقعیت کلیت یک سیستم، شناخته شده و ناشناخته است. سوالات فلسفی در مورد ماهیت واقعیت یا هستی یا بودن، تحت عنوان موضوع هستی‌شناسی در نظر گرفته می‌شود، که شاخه اصلی متافیزیک در سنت فلسفی غربی است. سوالات هستی‌شناسی همچنین در شاخه‌های متنوعی از فلسفه از جمله فلسفه علم، فلسفه دین، فلسفه ریاضیات و منطق فلسفی مطرح است. اینها شامل سوالاتی در مورد اینکه آیا فقط اشیا فیزیکی واقعی هستند (یعنی فیزیکالیسم) هستند، یا آیا واقعیت اساساً غیرمادی است (مثلا ایدئالیسم)، آیا موجودات غیرقابل نظارت فرضی ناشی از تئوری‌های علمی وجود دارند، آیا خدا وجود دارد، آیا اعداد و سایر اشیا انتزاعی وجود دارد، و آیا جهان‌های ممکن وجود دارد عجیب است اما واقعیت است
= دیدگاه‌ها و نظریه‌های گوناگون نسبت به واقعیت = یکی از کاربردهای همگانی و محاوره‌ای واقعیت عبارت است از: درک حاصل از رویدادها و اتفاقات یا نوع اعتقاد و نگرش به آنان با در نظر گرفتن این موضوع که، دور از ذهن نیست، واقعیت شما با واقعیت من فرق کند.
این معنا اغلب به عنوان کاربردی محاوره ای استفاده می‌شود که انتظار می‌رود در این مکالمه طرفین با یکدیگر موافق باشند، یا جناحی نسبت به جناح دیگر مجبور به آن است که در مورد برداشت‌های عمیقاً متفاوت نسبت به واقعیت، بدون تردیدی نظری موافق با واقعیت یکی از طرفین داشته باشد. به عنوان مثال، در یک بحث مذهبی بین دوستان، ممکن است شخصی بگوید: "ممکن است مخالف باشید"، اما در واقعیت من، همه به بهشت می‌روند."
واقعیت را می‌توان به گونه ای تعریف کرد که آن را به جهان بینی‌ها یا بخش‌هایی از آن (چارچوب‌های مفهومی) پیوند دهد. واقعیت، کلیت همه چیزها، ساختارها (واقعی و مفهومی)، وقایع (گذشته و حال) و پدیده‌ها، اعم از قابل مشاهده یا غیرقابل مشاهده است. این همان چیزی است که یک جهان بینی (خواه براساس تجربه فردی یا مشترک انسانی بنا شود) در نهایت سعی در توصیف آن دارد.
ایده‌های خاصی از فیزیک، فلسفه، جامعه‌شناسی، نقد ادبی و سایر زمینه‌ها نظریه‌های مختلف واقعیت را شکل می‌دهد. یکی از باورها این است که به سادگی و به معنای واقعی کلمه هیچ واقعیت فراتر از ادراکات یا عقیده‌ها در مورد واقعیت وجود ندارد. چنین نگرش‌هایی در شکل عام به این شکل آورده می‌شود که «ادراک واقعیت است» یا «زندگی این است که چگونه واقعیت را درک می‌کنی» یا «واقعیت چیزی است که می‌توان با آن فاصله گرفت» (رابرت آنتون ویلسون)، و آنها نشانگر ضد واقع گرایی هستند - یعنی این در دیدگاه که هیچ واقعیت عینی وجود ندارد، خواه صریحاً تصدیق شود یا نه.
بسیاری از مفاهیم علم و فلسفه غالباً از دیدگاه فرهنگی و جامعه‌شناسی تعریف می‌شوند. این ایده توسط توماس کوهن در کتابش "ساختار انقلاب‌های علمی" (۱۹۶۲) ارائه شده‌است. کتاب ساخت و ساز اجتماعی واقعیت، کتابی در مورد جامعه‌شناسی معرفت که توسط پیتر ال برگر و توماس لوکمن نوشته شده‌است، در سال ۱۹۶۶ منتشر شد. در این کتاب توضیح داده شده که چگونه دانش برای درک واقعیت استفاده می‌شود. در بین واقعیت‌ها، واقعیت زندگی روزمره مهم‌ترین واقعیت است زیرا آگاهی ما از ما می‌خواهد که کاملاً آگاه و مراقب تجربه زندگی روزمره خود باشیم.
فلسفه غرب
فلسفه به دو جنبه متفاوت از موضوع واقعیت پرداخته‌است: ماهیت واقعیت و رابطه ذهن (و همچنین زبان و فرهنگ) و واقعیت.
از یک طرف، هستی‌شناسی، مطالعه هستی است و موضوع اصلی نظریه وجود و «آنچه هست» و واقعیت است. وظیفه هستی‌شناسی توصیف عمومی‌ترین مقولات وجود و نحوه ارتباط آنها است. اگر یک فیلسوف بخواهد تعریف از مفهوم «واقعیت» ارائه دهد، تحت این عنوان می‌بایست عمل کند. همان‌طور که در بالا توضیح داده شد، برخی از فیلسوفان بین واقعیت و وجود تمایز قائل هستند. در حقیقت، بسیاری از فیلسوفان تحلیلی امروزی تمایل دارند که از اصطلاح «واقعی» و «واقعیت» در بحث دربارهٔ موضوعات هستی‌شناسی خودداری کنند. اما برای کسانی که «واقعی» با «وجود» را یکسان فرض می‌کنند، یکی از سؤال‌های اصلی فلسفه تحلیلی این بوده‌است که آیا وجود (یا واقعیت) خاصیت اشیاء است. بسیاری از فلاسفه تحلیلی بر این نظر اند که چنین نیست هر چند این دیدگاه در دهه‌های اخیر آنچنان مورد توجه نیست.
از طرف دیگر، به ویژه در مباحث عینی گرایی که هم در متافیزیک و هم معرفت‌شناسی ریشه دارد، مبحث فلسفی «واقعیت» اغلب به این می‌پردازند که اصولاً راهی برای شناخت واقعیت وجود دارد یا نه به عوامل ذهنی و فرهنگی مانند ادراک، اعتقادات و دیگر حالات روانی، و همچنین پیشینه‌های فرهنگی، مانند ادیان و جنبش‌های سیاسی، بستگی دارند.
این دیدگاه که واقعیتی مستقل از هرگونه اعتقاد، برداشت و غیره وجود دارد، واقع گرایی خوانده می‌شود. این تفکر، به فیلسوفان این امکان داده می‌شود که دربارهٔ «واقع گرایی» دربارهٔ هر چیز صحبت کنند، مانند رئالیسم در مورد جهان یا رئالیسم در مورد جهان خارج. به‌طور کلی در این دیدگاه افراد مدعی اند که شناسایی واقعیت مستقل از ادراک، عقیده‌ها، زبان یا هر مصنوع انسانی دیگری است.
همچنین همین روش را می‌تواند از منظر «ضد واقعیات» در خصوص اشیاء را نیز مطرح کرد. یکی از نمودهای چنین تفکری را می‌توان در ایده‌آلیسم دید که مدعی است که واقعیت محصول ذهن ماست و خارج از ذهن موجودیت مستقلی ندارد.
جورج برکلی ایرلندی یکی از معروف‌ترین افرادی است که براساس این الگو تئوری اصالت ادراک را مطرح نمود.
تئوری مطابقت حقیقت، مدعی است که آنچه که در «درستی» یا «واقعی» مطرح می‌شود عملاً از دانش ما در میزان انطباق بین تعاریف، تصاویر درک شده از واقعیت یا واقعیت تصویر شده‌است. به عنوان مثال، در روش علمی می‌توان بررسی کرد که آیا شواهد قابل مشاهده ای برای اثبات وجود چیزی ممکن است یا خیر؛ مثلاً افراد زیادی می‌توانند به کوه‌های راکی اشاره کنند و بگویند که این یک رشته کوه است و حتی اگر کسی آن را مشاهده نکند یا اظهاراتی دربارهٔ آن نکند، همچنان وجود دارد.
بودن یا هستی
ماهیت وجود موضوعی ابدی یا پایا در متافیزیک است. به عنوان مثال، پارمنیدس گفت که واقعیت یک موجود واحد تغییرناپذیر است، در حالی که هراکلیتوس نوشت که همه چیز جریان و تغییر است. هایدگر فیلسوف قرن بیستم گفت که فیلسوفان قبلی مسئله هستی (qua هستی) را به نفع سؤالات مربوط به موجودیت (چیزهای موجود) رها کرده‌اند، به این ترتیب بازگشت به رویکرد پارمنیدیسی را لازم می‌دانست. مقوله هستی‌شناسی تلاشی برای فهرست کردن عناصر اساسی واقعیت و هستی است. این سؤال که آیا یک محمول عین وجود و هستی است یا نه، از اوایل دوره مدرن همواره مورد بحث بوده‌است و مهم نبوده که در رابطه با براهین هستی شناختی نقشی برای خالق لحاظ شده‌است یا نه. وجود، آن چیزی که هست و با ذات یا چوهر متفاوت است، این سؤال که چیزی چیست. از آنجا که وجود بدون ذات خالی به نظر می‌رسد، با هیچ چیز توسط فیلسوفانی مانند هگل مطرح شد. نیهیلیسم یا هیچ انگاری نمایانگر یک دیدگاه بسیار منفی نسبت به هستی است.
ادراک
در رئالیسم مستقیم یا "واقع گرایی خام"، برخلاف واقع گرایی غیرمستقیم یا "بازنمایی"، به مباحثی چون فلسفه ادراک و فلسفه ذهن دربارهٔ ماهیت کفایت ذهنی خودآگاهی کیفیات ذهنی می‌پردازد. سؤال معرفت شناختی مبنی بر اینکه آیا جهانی که در اطراف خود می‌بینیم، خود دنیای واقعی است یا صرفاً یک نسخه ادراکی داخلی از آن جهان که توسط فرایندهای عصبی در مغز ما تولید می‌شود. رئالیسم ساده یا وافع گرایی خام که به عنوان واقع گرایی مستقیم نیز از آن یاد می‌شود در مقابل رئالیسم غیرمستقیم قرار می‌گیرد که به عنوان دوگانگی معرفت شناختی یا بازنمایی‌گرایی نیز مطرح می‌شود، این موقعیت فلسفی که تجربه آگاهانه ما از خود دنیای واقعی نیست بلکه یک بازنمایی درونی است، یک واقعیت مجازی مینیاتوری. ماکت جهان را مطرح می‌کند.
تیموتی لاری اصطلاح اثرگذار تونل واقعیت را ابداع کرد، و از این طریق او به معنای نوعی رئالیسم بازنمایی‌گرایی را شرح داد. در این تئوری مجموعه ادراکات، تجربیات و اعتقادات فرد فیلتر ذهنی ضمیر ناخودآگاه فرد را به‌وجود می‌آورند که باعث می‌شود هر فرد دنیا را براساس آن ادراک کند و این ادراک می‌تواند در بین افراد متفاوت باشد و از این رو «حقیقت در چشم بیننده» تعریف می‌شود. عقیده‌ها وی بر کار دوستش رابرت آنتون ویلسون تأثیر گذاشت.
اشیاء انتزاعی و ریاضیات
وضعیت موجودیت‌های انتزاعی، به ویژه اعداد، موضوع اصلی بحث در فلسفه ریاضیات است. در فلسفه ریاضیات، شناخته شده‌ترین شکل رئالیسم در مورد اعداد، رئالیسم افلاطونی است که به آنها ماهیت انتزاعی، غیرمادی می‌بخشد. اشکال دیگر رئالیسم، سعی بر این دارند که ریاضیات را با جهان فیزیکی مرتبط بدانند.
در برخی از رویکردها در مورد ماهیت‌ها و اشیا ریاضی به شکل گزینشی عمل می‌کنند مثلاً فینیتیسم مقادیر بی‌نهایت را رد می‌کند. فوق فینیتیسم محدود مقادیر محدود را تا مقدار مشخصی می‌پذیرد. برساخت‌گرایی و شهودگرایی ریاضی ساخت اشیا را واقع بینانه دانسته ولی استفاده از اصل طرد ثالت برای اثبات وجود با تعلیق به محال رد می‌کند.
بحث سنتی بر این مسئله تأکید دارد که آیا یک قلمرو انتزاعی (غیرمادی، قابل فهم) از اعداد بر دنیای جسمی (محسوسات، واقعیات) عینت و موضوعیت دارد یا نه. تحول اخیر فرضیه همه عالم مبتنی بر ریاضی است، نظریه ای است که معتقد است که فقط یک دنیای ریاضی وجود دارد، جهان و ادراکات جسمی ما همه توهم درون آن است.
یک شکل افراطی از رئالیسم در مورد ریاضیات، فرضیه ریاضی چند گانه است که توسط مکس تگمارک مطرح شد. تنها فرضیه وی این است: کلیه ساختارهایی که از لحاظ ریاضی وجود دارند، از نظر جسمی نیز وجود دارند. این به این معناست که "در آن جهان [به اندازه کافی پیچیده که حاوی زیر ساختهای خودآگاه باشد [آنها] را به صورت ذهنی به عنوان موجود در دنیای جسمی" واقعی "درک می‌کنیم. این فرضیه نشان می‌دهد که دنیاهای متناسب با مجموعه‌های مختلف شرایط اولیه، ثابت‌های فیزیکی یا در کل معادلات مختلف باید واقعی تلقی شوند. این تئوری را می‌توان شکلی از فلسفه افلاطونی در نظر گرفت که وجود موجودات ریاضی را مطرح می‌کند، اما می‌تواند یک فلسفه ریاضی نیز محسوب شود، زیرا منکر آن است که هر چیزی به جز اشیاء ریاضی وجود دارد.
ریشه کلمه
ریشهٔ کلمهٔ واقعیت از «وَقَعَ» به معنای روی دادن یا اتفاق افتادن است. واقعیت اشاره به امور عینی یا اموری که اتفاق می‌افتند دارد؛ همچنین این واژه به معنای واقع شدن، فرود آمده، قرار گرفته، برقرار و نیز به معنی حقیقت امر اعمال شده؛ است.
واقعیت و علوم دیگر
حتی در هنر نیز واقع‌گرایان (رئالیست‌ها) کسانی هستند که به دقت واقعیت‌های عینی را ترسیم می‌کنند. وابستگی علوم به طبیعت سبب شده‌است که ارتباط مشخصی بین علم و واقعیت وجود داشته باشد اما در برابر آن فلسفه یا مکتب؛ بیش از آن‌که به واقعیت‌ها توجه کنند؛ در پی اثبات یا همگانی ساختن حقیقت‌ها هستند.
فلسفه واقعیت
فلسفه دو جنبه مختلف مبحث واقعیت را مورد ملاحظه قرار می‌دهد: خود ماهیت واقعیت، و دیگری رابطه بین ذهن (و همچنین زبان و فرهنگ) و واقعیت.
فرضیه‌های شک‌گرایانه
فرضیه‌های شک گرایانه در فلسفه پیشنهاد می‌دهند که واقعیت بسیار متفاوت است از چیزی که ما فکر می‌کنیم هست؛ یا حداقل این که ما نمی‌توانیم ثابت کنیم این‌طور نیست:
آدم‌کش(ها)
آدم‌کش(ها) (انگلیسی: Assassin-s) یک فیلم سینمایی فرانسوی در ژانر درام محصول سال ۱۹۹۷ میلادی به کارگردانی متیو کاسوویتس است. این فیلم اولین بار در جشنواره فیلم کن ۱۹۹۷ اکران شد.
محوطه قویله
محوطه قویله مربوط به دوره نوسنگی - عصر مس - عصر مفرغ است و در شهرستان کوهدشت، بخش کونانی، دهستان کونانی، ۱ کیلومتری جنوب روستای حیدرخانی، دامنه غربی مادیان کوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شارپسبرگ، کارولینای شمالی
شارپسبرگ شهری در ایالت کارولینای شمالی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۰۲۴ نفر بوده‌است.
انتارک
انتارک، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان عنبرآباد در استان کرمان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان امجز قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۲۲ نفر (۳۵خانوار) بوده‌است.
ویکتور دیاز (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۸۸)
ویکتور دیاز (Víctor Díaz؛ زادهٔ June 12, 1988) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۱۹ سال اسپانیا بازی کرده‌است.
غزوه بدر
غَزوهٔ بَدْر یا بَدْرُ الْکُبریٰ، نخستین نبرد بزرگِ محمد، پیامبر اسلام، در مواجهه با مشرکان مکه بود که در ۱۷ تا ۲۱ رمضان سال دوم ه‍.ق (۱۳ تا ۱۷ مارس ۶۲۴ میلادی) رخ داد. این، نخستین نبردی بود که مسلمانان مدینه، موسوم به انصار، نیز در آن شرکت داشتند. این نبرد با پیروزی قاطع مسلمانان و کشته و اسیر شدن جمع زیادی از سپاه مکه به پایان رسید.
منطقهٔ بدر واحه‌ای در میان مکه و مدینه است که شهرتش به‌خاطر وجود چاه‌های آب در آن است. بازاری که در پیش از اسلام در منطقهٔ بدر برقرار می‌شد، هر ساله از اول تا هشتم ذیقَعده و با مراسم عبادی در برابر بُت‌ها و برنامه‌های تفریحی همراه بود. سالانه دو کاروان تجاریِ بزرگ از مکه خارج می‌شد و سود حاصل از آن، بخش عمدهٔ درآمد اهل مکه را شامل می‌شد و همهٔ تاجران مکه در آن سهیم بودند و تقریباً برای هر کس از اهل مکه اهمیت داشت. در جمادی الْاوّل یا جمادی‌الثّانی سال دوم ه‍.ق، ابوسفیان کاروان تجاری بزرگی را به‌مقصد شام رهبری کرد و محمد از این موضوع باخبر شد. ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن از مسلمانان برای حمله به آن در ذِی‌الْعَشیره کمین کردند و کمی بعد دریافتند که کاروان چند روز پیش از آنجا گذشته‌است؛ پس تصمیم گرفتند هنگام بازگشتِ کاروان به مکه به آن حمله کنند. از سوی دیگر، ابوسفیان که شرایط منطقه را به‌خوبی زیر نظر داشت، گویا از مأموران محمد آگاهی یافت و برای مقابله با این اقدام، کسی را به مکه فرستاد تا مکیان را از قصد مسلمانان آگاه سازد. این خبر موجب تلاطم در مکه شد اما در ابتدا چندان جدی تلقی نشد. بهرامیان در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، احتمال می‌دهد که این جدی تلقی نشدن، به‌جهت در نظر گرفتن شرایط مسلمانانِ مدینه بوده‌است. در مکه، ابوجهل مسئول تجهیز سپاه مکیان بود و احتمالاً این فرصت را برای از بین بردن محمد مناسب می‌دید.
هنگام بازگشت کاروان از شام به مکه، محمد از طریق دو فرستاده خود مطلع شد که کاروان با ۴۰ نفر و نزدیک به پنجاه هزار دینار طلا عازم مکه است. سپاه مسلمانان متشکل از ۳۰۰ تا ۳۱۷ تن (۸۲ تا ۸۶ تن از مهاجرین، ۶۱ تن از اوس و ۱۷۰ تن از خزرج) و ۲ یا ۳ اسب و ۷۰ شتر به‌سمت منطقهٔ بدر حرکت کردند. دربارهٔ علت ورود سپاهیان مسلمان به منطقهٔ بدر، این احتمال داده می‌شود که مسلمانان تصور داشتند کاروان تجاری قریش برای معامله و داد و ستد، به بازار بدر مراجعه خواهد کرد. این درحالی است که آنان از مواجهه با سپاه مکیان اطلاعی نداشتند و اصحاب محمد انتظار نداشتند که در این نبرد، با جنگی سخت مواجه شوند. در مقابل، سپاه مکه متشکل از ۹۵۰ سرباز، شامل ۱۰۰ سواره‌نظام و ۶۰۰ سرباز زره‌پوش و تعداد زیادی شتر، به‌رهبری عمرو ابن هشام (ابوجهل) بود.
در ابتدای درگیری، اَسوَد بن عبدالْاسد کنارِ آب‌انباری رفت که مسلمانان ساخته بودند و حَمزَة بن عبدالْمطّلب وی را کشت. سپس عُتبه پیش آمد و برای نبرد تن‌به‌تن مبارز طلبید؛ میان عتبه و شیبه (برادر عتبة) و ولید (پسر عتبه) از قریش، و عُبَیْدَة بن حُرَیْث و حمزه و علی از مسلمانان، نبردی سه به سه درگرفت و هنگامی که شیبه توسط حمزه، و ولید توسط علی کشته شدند، عتبه عبیدة را زخمی کرد. سپس حمزه پیش رفت و عتبه را کشت و با کمک علی، عبیده را به لشکرگاه بازگرداند و وی چند روز بعد درگذشت. کمی بعد از سوی سپاه مکه چند تیر انداخته شد و دو مسلمان کشته شدند؛ و آنگاه نبرد اصلی آغاز شد. در نبرد عمومی که ظاهراً با تیراندازی آغاز شد، مسلمانان با قدرت حمله کردند و صفوف مکیان را درهم کوبیدند و خیلی زود شکست در لشکرِ قریش افتاد و اکثرشان حین نبرد گریختند. منابع در آمار تلفات و اسیرانِ این جنگ دچار اختلاف هستند؛ با این وجود قریب به ۷۰ تن از سپاه مکه کشته، و تقریباً به همین تعداد اسیر شدند و بسیاری از بزرگان قریش مانند ابوجهل و اُمَیَّةِ بن خَلَف نیز کشته یا اسیر شدند. به‌گزارش منابع اسلامی، ۱۴ مسلمان در این غزوه کشته شده‌اند. غزوهٔ بدر تأثیراتی را برای سال‌ها در میان دو طرف داشت. مسلمانان همواره این پیروزی را به‌عنوان افتخاری در میان خود می‌دانستند و حتی پس از درگذشت محمد، صحابهٔ شرکت‌کننده در نبرد بدر، بر دیگر صحابه برتری داشتند. پیروزی مسلمانان در این نبرد، نفوذ مکه را تا حد زیادی کاهش داد و جایگاه سیاسیِ مسلمانان را در مدینه مستحکم کرد. ابوسفیان پیروزی مکیان در غزوهٔ اُحُد را در برابر جنگ بدر دانست.
پیش زمینه
پس از هجرت مسلمانان به مدینه تا رمضان سال دوم ه‍.ق، مسلمانان درگیری‌های پراکنده‌ای با مشرکان مکه داشتند. این درگیری‌ها غالباً در شکل تعرض به کاروان‌های تجاری مکیان نمایان بود و این بدان خاطر بود که محمد قصد داشت تا رویارویی با مکیان را با قطع یا تهدید رشته حیات اقتصادی و تجاری آنان آغاز نماید. در طی نخستین سال سکونت مسلمانان در مدینه، محمد اجازه داد حمله علیه کاروان‌های مکه انجام شود. سهیل هاشمی نظرات دربارهٔ این درگیری‌ها را بررسی می‌کند و گزارش می‌کند: دربارهٔ درگیری‌های اولیه میان مورخین متقدم و مستشرقین متأخر، با سیره‌نویسان، اختلاف‌نظر وجود دارد؛ به گفتهٔ اغلب تاریخ‌نگاران مسلمان متقدم، در طی این دوران محمد سیاست جدیدی را در برابر مکه اتخاذ کرد. جنگیدن با مکیان به تلافی [و جبران خسارات ناشی از] رفتار ایشان با مسلمانان؛ و طبق گفتهٔ بسیاری از خاورشناسان نیز، این حملات با هدف جبران فقر اقتصادی ناشی از مهاجرت مسلمانان به مدینه انجام می‌شد. برخی گفته‌اند «این درگیری‌ها نشان‌دهندهٔ تغییری اساسی در خط مشی پیامبر در جهت تکیه بر تنازع خشونت‌آمیز بود که با آیات ستیزه‌جویانهٔ مدنی تجویز شد.» اما محمد هیکل معتقد است که این درگیری‌ها لشکرکشی نظامی نبودند بلکه حمله‌هایی کوچک بود که با هدف خسته کردن مکیان و نمایاندن قدرت جدید مسلمانان و اثبات لزوم صلح و سازش با مسلمین انجام می‌شد.» او استدلال می‌کند که این درگیری‌ها جنبهٔ روانی داشت و بیشتر با هدف تهدید و ترساندن بود تا آغاز جنگ با قریش و کاروان‌هایش. به باور هاشمی، هر دو این دیدگاه‌ها بر مبنای حدس و گمان است. با این وجود به‌سختی می‌توان این واقعه و وقایعی که مسبب آن بودند را به روشنی شرح داد. همچنین، پیشگیری از اقدام نظامی احتمالی مکیان علیه مسلمانان و پایان دادن به آزار و اذیت اقلیت مسلمان باقی‌مانده در مکه و بستن مسیر کاروان‌های مکه تا شام یا به تعبیری دیگر، تهدید حیات اقتصادی مکه نیز به عنوان اهداف محمد از فعالیت نظامی علیه مکیان ذکر شده‌است. در طی یکی از همین درگیری‌ها در ماه رجب (یکی از ماه‌های حرام در فرهنگ اعراب) همان سال، مسلمانان با کاروانی از قریش در نخله (جایی میان مکه و طائف) درگیر شدند و عمرو بن حضرمی (از اهالی مکه) کشته شد. قریش از فرصت بهره جست و جنگی تبلیغاتی علیه مسلمانان به راه انداخت و مسلمانان را به جنگیدن در ماه‌های حرام، که نزد عرب عملی قبیح و نامتعارف بود متهم کرد تا میان مسلمانان و تمام اهالی شبه جزیره عربستان، دشمنی ایجاد کند.
اطلاعات کلی
غزوهٔ بدر که به بدر الکبری شهرت دارد، به جهت وقوع آن در منطقه‌ای به همین نام واقع در حجاز به این نام شهرت یافته‌است. این غزوه نخستین نبرد بزرگ محمّد است که میان مسلمانان و اهل مکه در هفدهم رمضان یا نوزدهم رمضان سال دوم (۱۳ یا ۱۵ مارس ۶۲۴ میلادی) رخ داده‌است. این نخستین نزاعی بود که انصار نیز در آن شرکت داشتند.
منطقه بدر واحه‌ای در میان مکه و مدینه است که به سبب وجود چاه‌های آب در آن شهرت دارد. در خصوص علت نام‌گذاری این منطقه به بدر، در میان منابع اختلاف وجود دارد. بر اساس روایتی، «بدر» نام دارنده یا حفرکننده چاه‌های این منطقه بوده‌است. این منطقه به جهت سرسبزی، نزهتگاه اعراب بود و بازاری به صورت موسمی در آنجا شکل داده می‌شد. بازاری که در پیش از اسلام در منطقه بدر برقرار می‌شد، هم ساله از اول تا هشتم ذیقعده و با مراسم عبادی در برابر بت‌ها و برنامه‌های تفریحی همراه بود. در خصوص چاه‌های این منطقه آورده‌اند که محل تأمین آب طایفه بنی غفار بوده‌است. در سال‌های آغازین ظهور اسلام، قبیله بنی ضمره در این منطقه ساکن بودند و بنی غفار یکی از طایفه‌های این قبیله بوده‌است. به گزارش دانشنامه جهان اسلام، منطقه بدر در ۱۳۰ کیلومتری جنوب غربی مدینه واقع شده‌است. این منطقه دشتی به طول ۹ و عرض ۷ کیلومتر است و در نزدیکی وادی صفراء واقع شده‌است. این منطقه هم‌اکنون شهری کوچک در فاصله ۱۵۳ کیلومتری جنوب غربی مدینه و ۳۴۳ کیلومتری شمال مکه است.
اسباب و مقدمات نبرد
سالیانه دو کاروان تجاری بزرگ از مکه خارج می‌شد و سود حاصل از آن بخش عمدهٔ درآمد اهل مکه را شامل می‌شد و همهٔ تاجران مکه در آن سهیم بودند و تقریباً برای هر کس از اهل مکه اهمیت داشت. از آنجایی که کاروان در مسیر شام حداکثر می‌توانست از ۸۰ مایلی مدینه بگذرد، مسلمانان مدینه فقط با نگهبانان همراه کاروان سروکار داشتند و می‌توانستند بدان حمله کنند و بی‌آنکه کسانی از مکه بدیشان دست یابند، بگریزند. در جمادی‌الاول یا جمادی‌الثانی سال دوم پس از هجرت، ابوسفیان کاروان تجاری بزرگی را به مقصد شام رهبری کرد و محمد از این باخبر شد و ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن از مسلمانان برای حمله به آن در ذی‌العشیرة کمین کردند و کمی بعد دریافتند که کاروان چند روز پیش از آنجا گذشته‌است، پس تصمیم گرفتند هنگام بازگشت کاروان به مکه به آن حمله کنند. از سوی دیگر، ابوسفیان که شرایط منطقه را به خوبی در زیر نظر داشت، گویا از مأموران محمد آگاهی یافت و برای مقابله با این اقدام، کسی را به مکه فرستاد تا مکیان را از قصد مسلمانان آگاه سازد. این خبر که به نحوی خاص به مکه رسید، موجب تلاطم در مکه شد اما در ابتدا چندان جدی تلقی نشد. بهرامیان در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، احتمال می‌دهد که این جدی تلقی نشدن به جهت در نظر گرفتن شرایط مسلمانان مدینه بوده‌است. خواب عاتکه دختر عبدالمطلب نیز که نابودی و سرنگونی بزرگان مکه را ترسیم می‌کرد در بی‌انگیزگی مشرکان برای شرکت در سپاه اعزامی از مکه برای حمایت از ابوسفیان و کاروان مکیان، مؤثر بود. در مکه، ابوجهل مسئول تجهیز سپاه مکیان بود و احتمالاً این فرصت را برای از بین بردن محمد، مناسب می‌دید. منابع سرمایه این کاروان تجاری را معادل پنجاه هزار دینار تخمین زده‌اند که به قافله‌سالاری ابوسفیان و محافظت ۳۰ تا ۷۰ تن از قریشیان از شام به مکه در حرکت بود.
هنگام بازگشت کاروان از شام به مکه، محمد، طلحه بن عبیدالله و سعید بن زید را به الحوراء فرستاد تا پس از گذشتن کاروان از آنجا، به او خبر دهند. پس از اینکه آن دو به آنجا رسیدند، یکی از رئیسان جهینه از آنان استقبال و آنان را در خانه‌اش مخفی کرد تا کاروان با ۴۰ نفر و نزدیک به پنجاه هزار دینار طلا، از آنجا گذشت و آن دو با این خبر به مدینه بازگشتند. اما محمد چون بیم آن داشت برای حمله دیر شود، تا بازگشتن آن دو نفر صبر نکرد و لذا آن دو در جنگ شرکت نداشتند. سپاه مسلمانان متشکل از ۳۰۰ تا ۳۱۷ تن (۸۲ تا ۸۶ تن از مهاجرین، ۶۱ تن از اوس و ۱۷۰ تن از خزرج) و ۲ یا ۳ اسب و ۷۰ شتر؛ که هر دو یا سه نفر از یک شتر، به‌نوبت، استفاده می‌کردند به سمت منطقه بدر به حرکت افتادند. در علت اینکه چرا سپاهیان مسلمان به منطقه بدر وارد شدند، این احتمال داده می‌شود که مسلمانان تصور داشتند کاروان تجاری قریش برای معامله و داد و ستد، به بازار بدر مراجعه خواهد کرد. این در حالیست که آنان از مواجهه به سپاه مکیان اطلاعی نداشتند و اصحاب محمد توقع نمی‌دادند که در این نبرد، با جنگی سخت مواجه بشوند. مسلمانان در این سفر امکانات محدودی داشتند در حالی که محمد، علی و شخص دیگری برای پیمودن این مسیر نسبتاً طولانی، تنها یک شتر داشتند و بر همین اساس، بیشتر مسیر به صورت پیاده طی می‌شد. در اولین منزل، سپاهیان اسلام مورد بررسی محمد قرار گرفتند و چند نفر از میان سپاه به جهت سن کم، به مدینه بازگردانده شدند. به گزارش دانشنامه جهان اسلام، این غربالگری نشانه تفاوت حوادث احتمالی با وقایع پیشین بوده‌است. در مقابل سپاه مکه متشکل از ۹۵۰ سرباز که تقریباً همهٔ جنگجویان قریش را شامل می‌شد، به رهبری عمرو ابن هشام ملقب به ابوجهل بود. این سپاه شامل ۱۰۰ سواره‌نظام و ۶۰۰ سرباز زره‌پوش، و تعداد زیادی شتر بوده‌است.
حرکت سپاهیان
زمان حرکت کاروان ۹۵۰ نفری مکیان که بزرگان مکه را شامل می‌شد، در منابع مشخص نشده‌است. اما سپاهیان اسلام در ۱۲ یا ۱۳ رمضان سال دوم هجری (مارس ۶۲۴ میلادی) از مدینه خارج شدند. نظر مشهور این است که تعداد مسلمانان، ۳۱۳ نفر بوده‌است. سپاهیان مدینه، پنج روز پیش از فرارسیدن کاروان مکه به سمت بدر به راه افتادند. مسلمانان در این نبرد پرچمی به رنگ سفید داشتند. از دیگر سو، ابوسفیان که کاروان را در امان تلقی کرد، به سپاهیان مکه پیغام فرستاد تا از همان‌جا به مکه بازگردند؛ اما ابوجهل بر برگزاری جشن و سرور در بدر اصرار داشت. سپاهیان قریش تمایل به بازگشت داشتند و برخی سران مکه نیز مخالف پیشروی بودند، و احتمالاً بنی‌زهره و بنی‌عدی به مکه بازگشتند؛ به اعتقاد وات، مطمئناً تعهد محکمی میان اهل قریش برای وحدت در این خصوص وجود نداشت. با این همه، مابقی سپاه به سمت بدر به راه افتادند. سپاهیان مکه در العُدْوَةِالقُصْوَی در یَلَیْل (بین بدر و عقنقل) پشت تپهٔ عَقَنْقَل خیمه زدند. به عقیده وات، بدون شک ابوجهل و یارانش گمان می‌کردند که قدرت آنان به قدری خواهد بود که محمد جرأت مقابله و جنگیدن با آنان را نخواهند داشت.
سپاهیان مسلمان تا صبح روز بعد در همان‌جا بودند و محمد شب را با نیایش گذراند و آیاتی نیز نازل شد. وی مدت زیادی را در حالت عبادت سپری کرد تا آیهٔ تضمین‌کنندهٔ پیروزی را دریافت کرد. او به پیروانش گفت که همهٔ کشته‌شدگان در این نبرد، شهیدند و مستقیماً به بهشت خواهند رفت. به پیشنهاد حباب بن منذر، سپاه اسلام در روز هفدهم رمضان به نزدیکترین چاه از چاه‌های بدر به سپاه قریش نقل مکان کرد. آمدن باران در شب قبل از درگیری، باعث شده بود تا زمین زمین شن‌زار زیر پای مسلمانان محکم و منطقه حرکت قریشیان، باتلاقی گردد.
آغاز درگیری
تا پیش از سپیده‌دم هفدهم رمضان، خیمهٔ مکیان پشت تپه‌ای بود و قابل مشاهده نبود. در سپیده‌دم هفدهم و به نقلی نوزدهم یا بیست و یکم رمضان، قریشیان تا بالای عقنقل پیشروی کردند، و سپس در پایین سراشیبی خیمه زدند و طرفین درگیری می‌توانستند همدیگر را رؤیت کنند. چند تن از مشرکان همان موقع نزدیک آمدند و همگی به جز حکیم بن حِزام کشته شدند.
وقتی دیدند تعداد مسلمانان از آنچه که پیش‌بینی کرده بودند کمتر است، عمیر بن وهب الجمحی را مأمور شد تا ببیند کسان دیگری نیز در کمین هستند یا آنکه تعداد سپاه مسلمانان به همین تعداد محدود است؛ وی پس از جستجوی میدانی، بازمی‌گردد و می‌گوید: «هیچ‌یک از اینان کشته نخواهد شد مگر آنکه کسی از شما را بکشد». از آنجا که عمیر در به غیب‌گویی شهرت داشت سخنش تأثیر بسیاری در سپاهیان مکه داشت. پس از آن حکیم بن حزام نزد عتبة رفت و از او خواست خون‌بهای شخص مقتول در سریهٔ نخله (یعنی عمرو بن حضرمی) را به برادرش، عامر بن حضرمی، بپردازد تا یکی از بهانه‌های اصلی این نزاع را رفع کند و از رخ دادن جنگ جلوگیری کند. عتبة پذیرفت و بدو گفت که او نیز ابوجهل را راضی کند تا جنگ را رها کند. عتبة نزد سپاهیان مکه رفت و گفت: «ای مردان قریش، جنگیدن با محمد و پیروانش هیچ سودی برای شما نخواهد داشت. اگر آن‌ها را بکشید، هریک از شما به دیگری که خویشاوندی از شما را [از بین مسلمانان] کشته‌است، با تنفر نگاه خواهد کرد. پس بازبگردید و محمد را به دیگر اعراب واگذارید.» اما پیش از اینکه تصمیم سپاهیان برای جنگ تغییر کند، ابوجهل، عتبة را به ترسیدن از کشته‌شدن خودش و فرزندش (که بین مسلمانان بود) متهم کرد، و همچنین نزد عامر رفت و او را ترغیب کرد که فرصت انتقام‌گیری را از دست ندهد.
تلفات و اسیران
منابع در آمار تلفات و اسیران این جنگ دچار اختلاف هستند؛ با این وجود قریب به ۷۰ تن از ایشان کشته و تقریباً به همین تعداد اسیر شدند و بسیاری از بزرگان قریش مانند ابوجهل و امیه بن خلف که تا آخرین لحظه بر جنگیدن اصرار داشتند نیز کشته یا اسیر شدند. از میان ۷۰ کشته قریش، ۱۳ تن از آنان از سران بودند و چند نفری نیز از مسلمانانی بودند که مجدد به شرک گرویده‌بودند. از جانب مسلمانان، فقط ۱۵ تن — به تفکیک: ۶ تن از مهاجرین و ۸ تن از انصار — در حین نبرد یا پس از آن بر اثر جراحات وارده کشته شدند. به گزارش ابن‌سعد، واقدی و ابن‌هشام، ۱۴ مسلمان در این غزوه کشته شده‌اند. جهان اسلام نیز این گزارش را تأیید می‌کند. به نوشتهٔ سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان به نقل از کتاب الارشاد شیخ مفید، شیعه و سنی متفقند که سی‌وپنج نفر از سپاه مکه به دست علی کشته شده‌اند. علاوه بر این افراد دیگری نیز هستند که در خصوص مشارکت علی در کشتن آن‌ها اختلاف وجود دارد. به دستور محمد، اجساد کشته شدگان از مسلمانان را در بدر دفن کردند و اجساد کشته شدگان از قریش نیز در یکی از چاه‌ها انداخته شدند. بعد از این کار محمد با اجساد در چاه شروع به سخن کرد و به اصحابش تأکید کرد که آنان صدای او را بهتر از هر کس دیگری می‌شنوند.
غنائم
پس از نبرد، میان مسلمانان در تقسیم غنائم جنگی اختلاف افتاد تا اینکه آیاتی نازل شد و محمد گفت غنائم و اسیران به‌طور مساوی بین کسانی که در جنگ شرکت داشتند تقسیم شود. بخشی از غنائم نیز به فقیران مدینه به‌خصوص زنان و کودکانی که پس از جنگ بیوه و یتیم شدند اختصاص یافت.
تأثیرات و اهمیت
غزوه بدر تأثیراتی را برای سال‌ها در میان دو طرف داشت. مسلمانان همواره این پیروزی را به عنوان افتخاری در میان خود می‌دانستند و حتی پس از درگذشت محمد، صحابه شرکت کننده در نبرد بدر، بر دیگر صحابه برتری داشتند. بر همین اساس عمر بن خطاب وقتی برای مسلمانان از فتوحات، سهمی را وضع کرد، برای اصحاب بدر جایگاهی بخصوص در نظر گرفت. همیطنور حضور اصحاب بدر در میان بیعت‌کنندگان با علی بن ابی‌طالب از دید مسلمانان مهم تلقی می‌شد. مسلمانانی که در این نبرد شرکت داشتند «بدریّون» لقب گرفتند و به آنان به عنوان اشخاصی شایسته‌تر نگریسته می‌شد. «بدری» یا «اصحاب بدری» دیگر القابی است که حاضران در بدر به آن شهره شدند. در نظر مسلمانان، این پیروزی نتیجهٔ امداد الهی بود. ایشان بر این باور بودند که خدا فرشتگانش را برایشان فرستاده‌است. پیروزی در این نبرد سبب شد اهل مدینه برای شرکت در لشکرکشی‌های مسلمانان آماده‌تر باشند. احتمالاً قبایل میان مدینه و دریای سرخ برای اتحاد با محمد آماده‌تر بودند؛ چراکه قریش در تابستان آن سال جرئت نکرد کاروانی را به سوریه بفرستد. پس از این واقعه، محمد در جایگاه مستحکم‌تری در مدینه قرار گرفت. به گفتهٔ وات، اعتمادبه‌نفس و اعتباری که مسلمانان با این پیروزی کسب کردند، عواملی بود که بدون آن‌ها اسلام به‌سختی می‌توانست به جایگاه کنونی‌اش برسد.
وات معتقد است که این شکست به مکه آسیب بزرگی زد، اما آن را فلج نکرد. از دست‌دادن بسیاری از سران برای مکیان زیانی بزرگ بود، اما شاید بزرگ‌ترین ضرر از دست دادن اعتبار و قدر و منزلت بود. پیروزی مسلمانان در این نبرد نفوذ مکه را تا حد زیادی کاهش داد و جایگاه سیاسی مسلمانان را در مدینه مستحکم کرد. پس از این نبرد، ابوسفیان با کشته شدن دست کم دوازده تن از سران مکه همچون عمرو ابن هشام، عتبه بن ربیعه و امیة بن خلف تبدیل به مهم‌ترین رئیس قبیله در مکه شد. بر اساس گزارش بهرامیان در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، مکیان با وجود پذیرش اسلام در آینده، اما ضربت این شکست را فراموش نکردند و این غزوه سبب شد تا رقابت‌های قبیلگی در بین اعراب دوباره سر برآورد. شکست در نظر مکیان تا جایی اهمیت یافت که ولید بن عقبه که پدرش را در بدر از دست داده‌بود، در نبرد صفین و در مقابل علی بن ابی‌طالب سخن از انتقام روز بدر زد و بابت آن مورد تمجدید معاویه قرار گرفت. یزید، فرزند معاویه نیز پس از به قتل رساندن حسین بن علی در واقعه کربلا، به نوعی از این کینه دیرینه یاد می‌کند. به گفتهٔ وات، این مصیبت که بر سر اهل مکه آمد مجازاتی بود که پیش‌تر در آیات مکی پیش‌بینی شده بود و بنابراین صحت ادعای پیامبری محمد را معلوم کرد.
در قرآن
بر اساس گزارش دایرة المعارف بزرگ اسلامی و دانشنامه جهان اسلام، سوره انفال در شأن غزوه بدر نازل شده‌است و در این سوره از غزوه بدر، با عنوان یوم الفرقان یاد شده‌است. در این آیات، تلاش نافرجام مشرکان به کارهایی که اقوام گذشت مرتکب آن شدند و تشبیه آن با آل فرعون، از جمله مفاد این آیات است. به گفته قرآن، مسلمانانی از رفتن به نبرد سرباز زدند و این در حالی بود که خداوند پشتیبان مؤمنان بوده‌است. در آیه ۱۲۳ سوره آل عمران از قرآن، به صراحت پیروزی در بدر، از جانب خدا معرفی شده‌است. در قرآن به صراحت از حضور ملائکه در کمک به مؤمنان در خصوص این نبرد یاد شده‌است و این امر را سبب قوت قلب مؤمنان دانسته‌است. در خصوص نزول فرشتگان به زمین، گزارش‌ها مختص به قرآن نیست و جمعی از حاضران از لشکر مسلمانان و حتی مشرکان مکه، آن را تأیید کرده‌اند. از این رو در تحقق این واقعه هیچ تردیدی در منابع اسلامی وجود ندارد.
در اعتقادات
یکی از تأثیرات غزوه بدر در حوزه باورها، تعداد یاران پیامبر اسلام است. بر این اساس، تعداد ۳۱۳ یار اصحاب محمد، در احادیث مهدویت بازتاب داشته‌است و منابع شیعی همچون الغیبه شیخ طوسی، تعداد اصحاب حجت بن الحسن در دوران ظهور را ۳۱۳ تن گزارش می‌کند.
در هنر و ادبیات
مولانا در حکایت «گفتن شیطان قریش را کی به جنگ احمد آیید…» در دفتر سوم مثنوی معنوی، غزوهٔ بدر و نقش ابلیس (که او را نمایندهٔ نفس اماره معرفی می‌کند) در این جنگ را شرح، و بدان وسیله تفسیری از نفس انسانی ارائه می‌دهد. در فیلم محمد رسول‌الله که از معدود فیلم‌های ساخته‌شده دربارهٔ زندگی پیامبر اسلام است، جنگ‌های صدر اسلام (ازجمله غزوهٔ بدر) دقیقاً توصیف شده‌اند.
در نظامی‌گری
دولت مصر عملیات گذشتن از کانال سوئز در سال ۱۹۷۳ میلادی را که آغازگر جنگ یوم کیپور بود، به یاد این نبرد «عملیات بدر» نامید. یکی از عملیات‌های ایران که در سال ۱۳۶۳ در جریان جنگ ایران و عراق انجام شد هم عملیات بدر نام داشت. همچنین تشکیلات نظامی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق «لشکر بدر» نامیده می‌شد.
منبع‌شناسی
منابع دست اول شناخت زندگانی محمد عبارت است از قرآن، گفته‌های محمد در قالب حدیث و آنچه از کردار وی به صورت سنت ثبت شده‌است. همچنین زندگی‌نامه‌هایی تحت عنوان سیره نبوی در سده‌های دوم و سوم هجری (۸ و ۹ میلادی) نگاشته شده‌است. دربارهٔ زندگانی محمد، گزارش‌های فراوان و روشنی در متون تاریخی آمده‌است، ولی مانند هر شخصیت تاریخی پیش از دنیای مدرن، تمام جزئیات زندگی او مشخص نیست. از این‌روی که محمد از تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ است، زندگانی، اعمال و افکار او طی قرن‌ها بین موافقان و مخالفانش مورد بحث بوده‌است و این سبب شده تا نگاشتن یک زندگی‌نامهٔ صریح از او دشوار باشد. برای این منظور هم فهم اسلامی از وی به عنوان یک پیامبر و هم فهم دانشمندان غربی بر مبنای فلسفه‌های مدرن باید در نظر گرفته شود.
منابع ثانویه برای کشف و فهم تاریخی رویدادهای زندگی محمد، آثار تاریخی مورخان در قرن سوم و چهارم هجری در دنیای اسلام می‌باشد. از جمله سیره نویسان مطرح که به طوری مفصل از غزوات محمد یاد کرده‌است، محمد بن عمر واقدی (مرگ ۲۰۷ یا ۲۰۹ هجری) مؤلف «کتاب المغازی» است. محمد بن سعد بن منیع (۱۶۸–۲۳۰ ق) مشهور به ابن‌سعد بغدادی، نگارنده طبقات الکبری نیز از سیره نویسان مسلمان می‌باشند. به نوشته رسول جعفریان سیره نبوی شامل دو بخش بود که یکی به زندگی اجداد محمد و زندگی محمد در مکه می‌پرداخت و بخش دوم به حوادث پس از هجرت محمد از مکه به مدینه یعنی زندگی محمد در مدینه اختصاص داشت، که به مغازی مشهور است. معروفترین سیره‌ای که در سده نخست نگاشته شده‌است و گزارش آن به ما رسیده‌است، سیره‌ای توسط عروة بن زبیر(۲۲ یا ۲۶ ق. -۹۴ ق) که واقدی او را اولین سیره‌نویس دانسته‌است. علی‌رغم گزارش‌های اندکی که از سیره‌نویسی در سده نخست به ما رسیده‌است، فرضیه محتمل آن استکه در سده نخست هجری نوشته‌هایی به صورت کتابچه وجود داشته اما گزارشی از آن‌ها نرسیده‌است. بنابر روایتی از زبیر بن بکار سیره‌ای در سده نخست توسط آبان بن عثمان (م میان ۹۶–۱۰۵)، فرزند خلیفه سوم، نیز وجود داشته‌است، اما چیزی از آن در تاریخ‌نگاری مسلمانان روایت نشده‌است. همچنین با توجه به نقل قول طبری از سهل بن ابی حثمه (متولد سال سوم هجری)، محتمل است که وی نیز سیره‌ای نگاشته باشد. از وهب بن منبه نیز گزارشی دربارهٔ رخدادهای پیش از هجرت و نیز غزوه خثعم رسیده‌است. هورفتس و فؤاد سزگین نام سیره نویسان پیش از ابن اسحاق را چنین برشمرده‌اند: سعید بن سعد بن عباده، سهل بن ابی حثمه (م ۴۱)، سعید بن مسیب (م ۹۴)، عبدالله بن کعب (م ۹۷) شعبی (م ۱۰۳) آبان بن عثمان بن عفان (م ۹۶–۱۰۵) عروة بن زبیر (م ۹۴) شرحبیل بن سعد (م ۱۲۳) قاسم بن محمد بن ابی بکر (م ۱۰۷) عاصم بن عمر بن قتاده (م ۱۲۰) محمد بن شهاب زهری (م ۱۲۴) ابواسحاق عمرو بن عبدالله همدانی (م ۱۲۷) یعقوب بن عتبه (م ۱۲۸) عبدالله بن ابی بکر بن… حزم (م ۱۳۰) یزید بن رومان (م ۱۳۰) ابوالاسود محمد بن عبدالرحمن اسدی (م ۱۳۱) داوود بن حسین (م ۱۳۵) ابوالمعتمد تیمی (م ۱۴۳) و موسی بن عقبه (م ۱۴۱). جعفریان می‌گوید سیره‌نویسی در سده دوم رواج یافت و در این میان ابن شهاب الزهری (م. ۱۲۴هـ) نقشی مهم در گردآوری روایات و سیره‌های پیش از خود و انتقالش به سیره نویسان بعدی ایفا کرد. وی گرایش به امویان داشت و در خدمت هشام بن عبدالملک بود. «کتاب المصنف» عبدالرزاق بن همام صنعانی (م ۲۱۲) دربردارنده بخش عمده مطالب زهری است. «سیره ابن اسحاق پایان تلاش‌های متفرق علاقه‌مندان به سیره و جامع کارهای مقدماتی است.» مشخص نیست که آیا آنچه ابن اسحاق از عروة بن زبیر نقل می‌کند، را مستقیماً از زهری و او از عروه شنیده‌است یا این که وی از کتاب عروه نقل می‌کند. از آ ن رو که هیچ‌یک از سیره نویسان پیش از ابن اسحاق کار خود را در حد وی سر و سامان دادند، چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند. مورخان اهل سنت سیره ابن اسحاق را به عنوان یک روایت مقبول از زندگی محمد پذیرفته‌اند و دیگر اخباری را که گردآورده‌اند در حاشیه آن قرار داده‌اند.
به گفتهٔ ویلیام مونتگومری وات، در قرآن اشارهٔ صریحی به درگیری‌های اولیهٔ مسلمانان یافت نمی‌شود. اما به گفتهٔ محمدحسین طباطبایی، مفسر شیعه، آیات ۱۲۱ تا ۱۲۸ سورهٔ آل عمران صریحاً به بدر اشاره کرده‌است؛ هرچند مقصود اصلی از این آیات، طرح داستان بدر نبوده‌است. همچنین طبق دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سورهٔ انفال در شأن این نبرد نازل شده‌است. معمولاً قدیمی‌ترین و مورد اعتمادترین منبع تاریخی برای بررسی این رویداد نامهٔ عروة بن زبیر به عبدالملک بن مروان (خلیفهٔ دوره اموی) دانسته می‌شود؛ هرچند برخی از مطالب آن به افسانه شباهت دارد. در منابع اولیهٔ تاریخی این رویداد مفصلاً شرح داده شده‌است.
آندریاس ایوانشیتس
آندریاس ایوانشیتس (Andreas Ivanschitz؛ زادهٔ October 15, 1983) یک بازیکن فوتبال اهل اتریش است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال راپید وین، باشگاه فوتبال ردبول زالتسبورگ، پاناتینایکوس، لوانته، ماینتس ۰۵، باشگاه فوتبال سیاتل ساندرز و تیم ملی فوتبال اتریش اشاره کرد.
گرمای بدن
گرمای بدن (Body Heat) عنوان یک فیلم ۱۹۸۱ نئو-نوار (سیاه نو) است به کارگردانی و نوشته لارنس کاسدان، کارگردان آمریکایی.
موضوع فیلم
«ند راسین» (ویلیام هرت)، وکیل فلوریدایی درگیر رابطهٔ پرشوری با «متی واکر» (کاتلین ترنر)، همسر تاجر ثروتمند و مشکوکی به نام «ادموند و اکر» (ریچارد کرنا) می‌شود و آن دو به اتفاق نقشهٔ قتل او رامی کشند.
استواری
اگر استدلالی بخواهد موجه باشد، باید هم معتبر باشد و هم درست.
دربارهٔ استدلال‌ها
یک استدلال صحیح است اگر و تنها اگر
برای مثال،
استدلال زیر معتبر است اما صحیح نیست:
در واقع چون مقدمهٔ اول (صغری) نادرست است، این استدلال، با وجود اینکه معتبر است، صحیح نیست.
دربارهٔ سامانهٔ منطقی
صحت یکی از بنیادی‌ترین ویژگی‌ها در منطق ریاضی است. ویژگی صحت، دلیل اولیه را برای محاسبهٔ یک سامانهٔ منطقی مطلوب تأمین می‌کند. ویژگی کمال به این معناست که هر گونه اعتبار (درستی) قابل اثبات است. در کل این ویژگی‌ها می‌رساند که فقط و فقط درستی‌ها قابل اثبات هستند.
بیشتر استدلال‌هایی که از طریق صحت صورت می پذیرند، بدیهی هستند. برای مثال، در یک سامانهٔ بدیهی، استدلال از طریق صحت، همان تحقیق و بررسی اصول و قاعده‌های کلی است و اینکه قاعده‌های استنباط، اعتبار را حفظ کنند (یا ویژگی ضعیف تر، که همان درستی است). بیشتر سامانه‌های بدیهی فقط قاعدهٔ modus ponens را دارند (و گاهی اوقات جانشانی)، لذا تنها بررسی اعتبار قاعدهٔ کلی و یک قاعدهٔ استنباط نیاز است.
ویژگی‌های صحت به دو نوع تقسیم می‌شوند:صحت قوی و ضعیف، که اولی مورد خاصی از دومی است.
صحت
صحت یک سامانهٔ استقرائی، نوعی ویژگی است که هر جمله‌ای که در آن سامانهٔ استقرائی قابل اثبات است، هم چنین، با توجه به تمام توصیف‌ها و الگوهای تئوری معنائی برای زبانی که بر اساس آن این تئوری پایه‌گذاری شده، درست باشد. در نمادها، جایی که S سامانهٔ استقرایی است، L آن زبان با تئوری معنایی اش، و P یک جمله از L : اگر S P⊢، آن گاه هم چنین L P⊨.
به بیان دیگر، یک سامانه صحیح است اگر هر یک از قضیه‌هایش (یعنی فرمول‌هایی که از مجموعهٔ تهی قابل اثبات باشد) در هر ساختاری از زبان معتبر باشند.
صحت قوی
صحت قوی یک سامانهٔ استقرایی ویژگی است که هر جملهٔ P از زبانی که سامانهٔ استقرایی بر آن پایه‌گذاری شده و از یک مجموعهٔ Г از جملات آن زبان گرفته شده نیز یک نتیجهٔ منطقی از آن مجموعه، در جهتی که هر الگویی که تمام اعضای Γ را درست می‌کند، P را نیز درست خواهد کرد. در نمادها جایی که Γ یک سامانه از جملات Γ است: اگر Γ ⊢S P، آن گاه همچنین Γ ⊨L P. توجه داشته باشید که در بیان صحت قوی، هنگامی که Γ تهی است، بیان یک صحت ضعیف را خواهیم داشت.
صحت محاسباتی
اگر T یک تئوری باشد که اجزاء مباحثهٔ آن بتوانند به عنوان اعداد طبیعی تفسیر شوند، ما می گوییم T به شیوهٔ محاسباتی صحیح است اگر تمام قضیه‌های T حقیقتاً در بارهٔ استاندارد اعداد صحیح ریاضی درست باشد. برای اطلاعات بیشتر، به ω-consistent theory مراجعه کنید.
ارتباط با کمال
ویژگی صحت مخالف ویژگی معنایی کمال است. یک سامانهٔ استقرایی همراه با یک تئوری معنایی به‌طور قوی کامل است اگر هر جمله P که یک نتیجهٔ معنایی از یک مجموعه جملات Γ است، بتواند در آن سامانه استقرایی از آن مجموعه ناشی شود. در نمادها: هرگاه Γ ⊨ P آن گاه همچنین Γ ⊢ P. کمال منطق مرتبه اول برای اولین بار توسط Gödel تشریح شد، با وجود اینکه برخی از نتایج در آثار قدیمی تر Skolem نیز وجود داشت.
به‌طور غیر رسمی، قضیهٔ صحت از یک سامانهٔ استقرایی نشان دهندهٔ این است که همهٔ جملات قابل اثبات درست هستند. حالت‌های کمال که همگی جملات درستی هستند، قابل اثباتند.
اولین قضیهٔ عدم کمال Gödel نشان می‌دهد که برای زبان‌هایی که برای انجام دادن میزان مشخصی از محاسبات مناسبند، نمی‌تواند سامانهٔ استقرایی مؤثری وجود داشته باشد که با در نظر داشتن تفسیر مورد نیاز از نماد پردازی از آن زبان، کامل باشد. بنابراین، همهٔ سامانه‌های استقرایی در این مورد خاص از کمال، که کلاس مدل‌ها (تا همریختی) محصور به نوع مورد نظر آن است، کامل نیستند. اثبات اولیه و آغازین کمال برای همهٔ الگوهای کلاسیک، نه فقط برخی از کلاس‌های فرعی درست انواع مورد نیاز، به کار می‌آید.
ینگی امام
ینگی امام یا ینگه امام «نام محاوره‌ای:ینگه مام» یکی از روستاهای کهن شهرستان ساوجبلاغ است که امامزاده، کاروانسرا و تپه‌ای تاریخی را در خود جای داده‌است. در ابتدا نام ینگی امام به امامزاده و سپس به کاروانسرا و تپه و هم‌اکنون به همه این روستا اطلاق می‌شود. در حال حاضر ینگی امام به شهر هشتگرد اضافه شده است و اکنون ابتدای شهر هشتگرد از جاده قدیم کرج به سمت قزوین می‌باشد.
زبان
مردم این روستا به زبان ترکی و زبان محلی کوهپایه که بمانند زبان کرج قدیم میباشد سخن می‌گویند.
امامزاده
بنای امامزاده مربوط به دوره صفویه تا قاجار است که در خرداد ۱۳۸۱ از سوی سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. ورودی امامزاده در جهت شمال و مقابل روستا است و از جاده کرج-هشتگرد تنها نمای پشت یا جنوبی آن مشاهده می‌شود. روی یکی از چند کاشی که داخل محراب کار گذاشته شده، چنین آمده‌است: «یادگاری استاد مرتضی ولد استاد محمدباقر امین ۱۳۱۱». مرقد امامزاده به صورت سکوی بلندی با کاشی‌های عادی فیروزه‌ای پوشیده شده و در بدنه شمالی آن چهار کاشی بر جسته ستاره‌ای شکل آبی رنگ دوره قاجاریه قرار دارد. ضریح چوبی روی مرقد بسیار ساده ساخته شده و تاریخ آن، سال ۱۳۵۴هجری قمری است. در پاشنه ورودی بنا، سنگ قبری قرار دارد که متعلق به تاریخ ۱۰۷۲ است. این بنا که از آثار دوره صفویه است، گذشته از تعمیرات دوره قاجاریه، در سال ۱۳۴۷ شمسی نیز از سوی سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران تعمیر شده‌است. گنبد بنا به صورت هرم ۱۲ ترکی بوده و در رأس آن تزییناتی به شکل زیگزاگ‌های سیاه رنگ و در قسمت‌های دیگر قاب‌سازی با طرح هندسی دیده می‌شود. در مجموع، بنای امامزاده آجری چهار گوش است که از دو قسمت ایوان شمالی در جلو و حرم اصلی در پشت تشکیل می‌شود. مدخل شمالی ورودی اصلی به امامزاده نیز آجری و در هر دو طرف دو طاقنمای جانبی دارد.
کاروانسرا
به فاصله کمی از آرامگاه امامزادگان هادی و علی‌النقی و حدود ۱۰۰متر از سمت جاده کرج-هشتگرد، کاروانسرای شاه عباسی ینگی امام قرار دارد. طرح کلی کاروانسرا مستطیل شکل است. چنان که طول خارجی آن ۶۹متر و عرض آن ۶۰/۶۷متر است. متأسفانه هم‌اکنون فقط ضلع شرقی نمای خارجی آن همچون گذشته سلامت خود را حفظ کرده و نمای خارجی سه ضلع دیگر تغییرات کلی یافته‌است. از تغییرات ایجاد شده در این کاروانسرای زیبا که نوعی تخریب به‌شمار می‌رود، می‌توان به نصب درب و پنجره‌های جدید در نمای شمالی، مسدود شدن دو طاقنما و در ورودی ضلع جنوبی که دهانه قوس سر در آن ۴۰/۵ متر است، فروریختگی طاق در سردر ورودی ضلع جنوبی، ضمیمه شدن حجره‌های دو طرف ضلع شمالی داخل کاروانسرا به حجره‌های پشتی، تغییرات عمده در محوطه گوشه جنوب غربی و... اشاره کرد. اهمیت و زیبایی کاروانسرای ینگی امام به حدی است که وصف آن علاوه بر سفرنامه‌های ایرانی به سفرنامه‌های خارجی نیز سرایت کرده‌است. به عنوان نمونه لرد کرزن نایب‌السلطنه هندوستان در سفر خود طی سال‌های ۱۸۸۵و ۱۸۹۵میلادی و «یوشیدا ماساهارو» نخستین فرستاده دولت ژاپن به ایران در عصر قاجار از تناسب و زیبایی تحسین‌برانگیز این کاروانسرا سخن به میان آورده‌اند. میرزا حسین فراهانی در سفرنامه خود ضمن شرح مسیر راه تهران تا قزوین می‌نویسد: «کاروانسرای ینگی امام شش اتاق بزرگ و کوچک پاکیزه سفید کاری شده دارد که همه را فرش کرده و مبل گذاشته‌اند و منزلگاه مسافران محترم است. جلوی این کاروانسرا باغ بزرگی ساخته شده که قریب به دوازده جریب است و صحن کاروانسرا مشتمل بر سه ایوان و بیست و چهار حجره‌است که همه حجره‌ها اتاق شده و بعضی اتاقها حصیر فرش و مبل مختصری دارد که منزلگاه مسافران است».
هم مرور زمان، هم بی تولیتی این مکان زیبای تاریخی و هم تغییراتی که در ساختمان آن از پیش از انقلاب به وجود آمده زنگ خطری است که هر چه زودتر باید مسوولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای حفاظت و مرمت آن اقدام نمایند. بهترین پیشنهاد آن است که کاروانسرا پس از ثبت به عنوان اثر ملی به مجتمع فرهنگی. سیاحتی یا موزه تبدیل شود.
تپهٔ تاریخی
سومین اثر معروف ینگی امام، تپه‌ای تاریخی است که به فاصله کمی از امامزاده و کاروانسرا در حاشیه جاده کرج-هشتگرد قرار دارد. سال‌های پیش، آثار و علایم معماری روی آن نمایان بوده که به مرور زمان از میان رفته‌است. دربارهٔ تاریخ‌نگاری تپه مزبور پیش از انجام حفاری‌های باستان‌شناختی سخنی نمی‌توان گفت؛ اما وجود تکه‌های فراوان سفال در سطح آن و کشف آثار به صورت تصادفی به هنگام تعریض جاده از تاریخی بودن تپه حکایت می‌کند.
محوطه باستانی ازبکی
محوطهٔ باستانی ازبکی یکی از محوطه‌های باستانی ارزشمند تاریخی فلات ایران واقع در شهرستان نظرآباد از شهرستان‌های استان البرز می‌باشد. ازبکی محوطهٔ باستانی گسترده‌ای است که از یک تپهٔ بلند مرکزی (تپهٔ الف) به ارتفاع ۲۶ متر از سطح زمین‌های اطراف و تعدادی تپهٔ کوتاه تشکیل شده‌است که ارتفاع بلندترین آن‌ها از چند متر تجاوز نمی‌کند. برای این محوطهٔ باستانی می‌توان وسعتی برابر صد هکتار به ابعاد یک کیلومتر در یک کیلومتر در نظر گرفت.
محوطهٔ باستانی ازبکی در زمین‌های کشاورزی روستا واقع شده‌است. بخش‌هایی از این محوطهٔ باستانی نه هزار ساله را کارشناسان مرکز باستان‌شناسی ایران در سال ۱۳۴۸ خورشیدی مورد شناسایی قرار داده و در سال ۱۳۵۲ به شمارهٔ ۹۵۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حفاری‌ها و بررسی‌های انجام شده در محوطهٔ ازبکی
بخش‌هایی از محوطهٔ باستانی ازبکی را کارشناسان مرکز باستان‌شناسی ایران در سال ۱۳۴۸ خورشیدی مورد شناسایی قرار داده و در سال ۱۳۵۲ به شمارهٔ ۹۵۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسانیده‌اند.
یحیی کوثری در سال‌های ۵۴–۱۳۵۳ و ۱۳۵۷ تپهٔ اصلی ازبکی (دژ مادها) را مورد بررسی قرار داده‌است. خسروپور بخشنده از کارشناسان پیشین میراث فرهنگی استان تهران نیز در سال ۱۳۷۳ با ترسیم نقشهٔ حریم تپه‌های ازبکی الف و ب گزارشی در این زمینه ارائه کرده‌است
.
فصل‌های حفاری در محوطهٔ باستانی ازبکی
نخستین فصل سلسله حفریات باستان شناختی محوطهٔ ازبکی از ۱۵ آذر تا ۱۹ دی ۱۳۷۷ به مدت ۳۵ روز انجام شد. گروه حفاری فوق با سرپرستی دکتر یوسف مجیدزاده و معاونت خسرو پوربخشنده و دو کارشناس و فعالیت ده کارگر محلی، این مهم انجام پذیرفت.
دومین فصل حفاری از روز ۱۲ مهر تا ۱۲ آذرماه ۱۳۷۸ به مدت دو ماه با افزایش تعداد کارشناسان به دوازده نفر صورت پذیرفت.
سومین فصل کاوش در پاییز ۱۳۷۹ با حضور ۷۰ کارگر و چهارمین فصل آن با حضور ۱۵۰ کارگر در ۲۰ شهریور ۱۳۸۰ آغاز شد و در ۹ آذرماه همان سال پایان یافت.
پنجمین فصل کاوش در این محوطه در پاییز ۱۳۸۱ به مدت ۷۵ روز با اعتباری بالغ بر ۴۰ میلیون تومان در پنج تپهٔ ازبکی انجام شد.
تپه‌های محوطهٔ باستانی ازبکی
براساس کاوش‌های صورت گرفته، محوطهٔ باستانی ازبکی در برگیرندهٔ شش هزار سال بقایای فرهنگی پیش از تاریخ و اوایل دوران تاریخی ایران از نیمهٔ اول هزارهٔ هفتم تا نیمهٔ نخست هزارهٔ اول پیش از میلاد مسیح یعنی دوران مادها است. ازبکی محوطهٔ باستانی گسترده‌ای برابر با صد هکتار و ۱۰ تپهٔ ارزشمند است که شش تپه از آن را گروهی از باستان‌شناسان ایرانی به سرپرستی دکتر یوسف مجیدزاده (از سال ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۴) حفاری کرده‌اند.
مجموعه این تپه‌های محوطهٔ باستانی به شرح زیر آورده شده‌است:
۱- یان تپه
در این تپهٔ کم‌ارتفاع، بقایای پنج دوره معماری خشتی دوره‌های فرهنگی هزتره هفتم و ششم پیش از میلاد شناسایی شده‌است.
۴- گوموش تپه
این تپه در غرب تپهٔ مرتفع و در ۲۲۰ متری شمال‌غربی جیران تپه قرار دارد. متأسفانه روی این تپه ویلای به نسبت گسترده و مجلل مالک زمین‌های اطراف محوطه ساخته شده‌است. سفال‌های این تپه بیشتر از نوع سفال‌های دوره‌های اول و دوم در تپهٔ سیلک کاشان، چشمهٔ علی ری و قره تپه شهریار است.
۵- مارال تپه
این تپه در حدود ۵۰ متری دامنهٔ غربی تپهٔ مرتفع بر سر راه دوشان تپه قرار دارد. در این تپه افزون بر شناسایی تعدادی گورخمرهٔ مادی از سکویی بزرگ مربوط به نیمهٔ دوم هزارهٔ چهارم پیش از میلاد نیز خاک برداری شده‌است.
سین دیویس (بازیکن فوتبال)
سین دیویس (Sean Davis؛ زادهٔ September 20, 1979) یک بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
محوطه باستانی ازبکی
۶- تپهٔ مرتفع ازبکی (دژ مادی)
محوطهٔ ازبکی در اواسط هزارهٔ دوم پیش از میلاد به شهر بزرگی تبدیل شد. در مرکز این شهر و بر روی بقایای باستانی و پیش از تاریخ، تپه‌ای در ارتفاع ۱٬۲۰۰ متر ارتفاع از سطه دریا و با ۲۶ متر از سطح زمین‌های همجوار، قلعه‌ای به وسعت تقریبی ۲٬۲۰۰ متر مربع با حصاری عظیم به عرض ۷ متر ساخته شد. از این تاریخ تا پایان عصر پادشاهی مادها سه قلعهٔ دیگر بر روی ویرانه‌های نخستین قلعه بر پا شد که آخرین آن‌ها دژ مادی با وسعتی بالغ بر ۹۰۰ متر مربع است. این تپه که خود کهن دژ این محوطهٔ باستانی است، دژ مادی نام دارد و در ۸ مهر ۱۳۵۲ با شمارهٔ ۹۵۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آنوپالابدی
آنوپالابدی (anuapalabdhi)، عدم مَدرَک و ادراک.
محوطه باستانی ازبکی
شگفتی‌های باستانی ازبکی
این محوطهٔ باستانی با توجه به قدمت قابل توجه و اسکان اجتماعات بشری در دوره‌های مختلف تاریخی، شگفتی‌ها و ویژگی‌های خاصی را در خود جای داده‌است که شرح مختصری از آن در موارد زیر آورده شده‌است.
آنوپالابدی
مکتب میمامسا
در مکتب می مانسا (۶) مآخذ شناخت عبارتند از: