cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اودا نوبوناگا
نبردهای ایشی‌یاما هونگان
در بهار ۱۵۷۷ کننیو و آشیکاگا یوشی‌آکی که به پناهندگی خاندان موری درآمده بود و از طرف این خاندان حمایت می‌شد، لشکری فراهم کردند. نوبوناگا به ژنرال ارشد خود آکچی میتسوهیده دستور داد تا معبد ایشی‌یاما هونگان را از سه طرف محاصره کند. با این حال این معبد به دریای داخلی ستو راه داشت و اسلحه و نیازهای معبد از این طریق و توسط سپاه دریایی خاندان موری تأمین می‌شد. پس از شکست خاندان موری در دومین نبرد از نبردهای کیزوگاواگوچی (۱۵۷۸) مسیر رساندن تجهیزات جنگی و موادغذایی به معبد ایشی‌یاما هونگان قطع شد. رهبر معبد، کننیو، نگران اتمام این ذخایر بود. به همین علت به‌طور پنهانی به اطلاع دربار ژاپن رساند که مایل است برای برقراری صلح پایدار مذاکره کند. نوبوناگا نیز با صلح موافقت کرد و بدین ترتیب در ۱۵۸۰ بین آن‌ها پیمان صلح بسته شد. کننیو پس از این پیمان قلعه را ترک کرد، اما پسر ارشدش که موافق پیمان صلح نبود، مقاومت را تا چند ماه دیگر ادامه داد تا اینکه وی نیز به‌ناچار تسلیم شد. پس از اینکه راهبان معبد هونگان را ترک کردند، این معبد به طرز مرموزی کاملاً سوخت و نابود شد. دلیل این آتش‌سوزی مشخص نشده‌است. پس از آن نوبوناگا دستور داد قلعه‌ای جدید به جای معبد ایشی‌یاما هونگان بسازند. این قلعه توسط جانشینان نوبوناگا تکمیل شد و امروزه قلعه اوساکا نامیده می‌شود. پس از این واقعه، حوزه‌های بودایی در معابد خود محصور شدند.
نابودی خاندان تاکدا
نبرد نوبوناگا با خاندان تاکدا سرانجام در ۱۵۸۲ پایان یافت، هنگامی که نیروهای متحد اودا–توکوگاوا به ولایت کای حمله بردند و آنجا را تصرف کردند. تاکدا کاتسویوری و پسر ارشدش تاکدا نوبوکاتسو در نبرد تنموکوزان شکست خوردند و اقدام به هاراکیری کردند. ولایت کای نیز به تملک نوبوناگا درآمد.
ارتباط با خاندان اوئه‌سوگی
پس از درگذشت کنشین (۱۵۷۸)، بر سر جانشینی وی بین دو فرزندخوانده‌اش درگیری رخ داد و فرزندخواندهٔ وی اوئه‌سوگی کاگه‌کاتسو پس از پیروزی در محاصره اوتاته توانست رهبری خاندان اوئه‌سوگی را به دست آورد. اوئه‌سوگی کاگه‌کاتسو در ۱۵۷۹ با تاکدا کاتسویوری که پس از مرگ شینگن در ۱۵۷۳ رهبر خاندان تاکدا شده بود، پیمان اتحاد بست و بدین ترتیب رابطهٔ وی با نوبوناگا همچنان خصمانه بود. در ۱۵۸۲ پس از اختلاف مرزی بین نوبوناگا و اوئسوگی کاگه‌کاتسو محاصره اوزو در ولایت اتچو رخ داد. قلعه اوزو در ۲۲ ژوئن سقوط کرد اما روز قبل از آن در ۲۱ ژوئن در طی حادثه معبد هوننو در کیوتو نوبوناگا مجبور به خودکشی اجباری شده بود. سپاهیان اودا که موفق به تصرف قلعه اوزو شده بودند، پس از شنیدن خبر مرگ نوبوناگا پراکنده شده و قلعه را رها کردند. بدین ترتیب قلعه اوزو دوباره به دست خاندان اوئه‌سوگی افتاد.
آمادگی برای حمله به شیکوکو
شیکوکو در آن زمان از چهار ولایت آوا، توسا، سانوکی و ایو تشکیل شده بود. در اواخر دوره سنگوکو چُوسُوکابه مُوتُوچیکا توانسته بود بر ولایت توسا تسلط پیدا کند و قصد تصرف تمامی خاک شیکوکو را داشت. در این دوران ولایت آوا تحت تسلط خاندان میوشی بود. چوسوکابه موتوچیکا روابط دوستانه‌ای با نوبوناگا و همچنین خاندان موری برقرار کرده بود که هر دو دشمنان خاندان میوشی بودند. نوبوناگا ابتدا با نظر مساعد به پیشرفت موتوچیکا در منطقه نگاه می‌کرد و به وی اجازه تصرف هر زمینی که در شیکوکو در اثر حمله به دست می‌آورد را داده بود. اما پس از شکست خاندان میوشی و تبعیت این خاندان از نوبوناگا و همچنین شروع نبرد با خاندان موری که از یاران موتوچیکا محسوب می‌شد، نوبوناگا تجدیدنظر کرد و به وی ابلاغ کرد که در شیکوکو تنها ولایت توسا و نصف ولایت آوا را می‌تواند تحت اختیار داشته باشد. تغییر سیاست نوبوناگا خشم و مخالفت موتوچیکا را برانگیخت و رابطه این دو به دشمنی گرایید. در ۱۵۸۲ نوبوناگا سپاه بزرگی را به رهبری پسر سومش اودا نوبوتاکا در بنادر اوساکا و نزدیک به جزیرهٔ شیکوکو مستقر کرد. این سپاه منتظر فرصت مناسب برای گذشتن از دریا و حمله به سپاه موتوچیکا بود که حادثه معبد هوننو رخ داد و حمله متوقف ماند.
شورش و خیانت
نوبوناگا در تمام عمر با شورش و خیانت خاندان یا ملازمانش درگیر بود. قبل از ورود نوبوناگا به پایتخت، او با توطئه برادر کوچکتر خود اودا نوبوکاتسو مواجه شد. دو نفر از ملازمان قدیمی خاندان اودا، شیباتا کاتسوایه و هایاشی هیده‌سادا از شورش نوبوکاتسو ضد نوبوناگا حمایت کردند. نوبوناگا بعد از کشتن برادرش این دو ملازم را بخشید. پس از ورود نوبوناگا به پایتخت، دیگر از طرف خاندان خودش توطئه و شورشی صورت نگرفت. از آن پس شورش‌ها همه از طرف ملازمان خاندان‌های دیگری بود که بعد از ورود وی به پایتخت به تبعیتش درآمده و با وی ائتلاف کرده بودند. ماتسوناگا هیساهیده، آراکی موراشیگه، بشّو ناگاهارو و در آخر آکچی میتسوهیده نامدارترین شورشیان ضد نوبوناگا بودند. بجز شورش آکچی میتسوهیده، علت اصلی سایر شورش‌ها وضع متزلزل نواحی اطراف پایتخت و ناتوانی نوبوناگا در به دست گرفتن کامل قدرت در این نواحی بود. به طول کشیدن نبردهای ایشی‌یاما هونگان به مدت ده سال و نامشخص بودن برندهٔ نهایی این سلسله‌نبردها باعث شد که ماتسوناگا هیساهیده، آراکی موراشیگه، بشو ناگاهارو از ائتلاف با نوبوناگا دست برداشته و با معبد هونگان ائتلاف کنند.
حادثه معبد هوننو
پسر ارشد و جانشین وی اودا نوبوتادا نیز که در نزدیکی معبد هوننو اقامت کرده بود، پس از شنیدن خبر کودتا به قصد مقابله به طرف معبد هوننو حرکت کرد، اما در نهایت پس از شکست در برابر حمله سپاه میتسوهیده در قلعهٔ نیجوگوشو دست به هاراکیری زد.
دلایل کودتا
دلایل این کودتا روشن نیست و تا به امروز فرضیه‌های بسیاری در مورد انگیزه کودتای میتسوهیده مطرح شده‌است. بنابر یکی از این فرضیه‌ها آکچی میتسوهیده که مسئول پذیرایی از ایه‌یاسو بوده برای ضیافت از بهترین مراکز ماهیگیری کیوتو انواع گوناگون ماهی را تهیه کرده بود، اما بوی ناخوشایند یکی از ماهی‌های غذا موجب خشم شدید نوبوناگا نسبت به میتسوهیده شده و خشونت رفتاری نوبوناگا نسبت به وی در همان ضیافت کینهٔ میتسوهیده را برانگیخته است. آکچی میتسوهیده ژنرال ارشد نوبوناگا با چوسوکابه موتوچیکا پیوند دوستی و خانوادگی داشت. یکی دیگر از فرضیه‌های موجود در مورد علت شورش میتسوهیده علیه نوبوناگا نارضایتی آکچی میتسوهیده از تدارکات حمله نوبوناگا به موتوچیکا است.
ارتباط با دربار ژاپن
در زمان قدرت‌گیری نوبوناگا امپراتور اوگیماچی (۱۵۱۷–۱۵۸۶) امپراتور ژاپن بود. نوبوناگا با کمک‌های مالی خود دربار را که در این دوران در مضیقه بود یاری می‌داد. در عوض هر زمان که لازم بود از دربار به عنوان میانجی استفاده می‌کرد.
در ۱۵۸۱ نوبوناگا جشنواره رژه با اسب در کیوتو برگزار کرد و قدرت نظامی خویش را پیش امپراتور و دربار ژاپن به نمایش گذاشت. نوبوناگا پیشتر در ۱۵۷۸ از مقام وزارت که از طرف دربار به وی محول شده بود استعفا کرده بود. در ۱۵۸۲ دربار گزیدن یکی از سه مقام، دایجو-دایجین (صدرالاعظمی)، کانپاکو و شوگونی را به نوبوناگا پیشنهاد کرد که در صورت پذیرفتن هر کدام از این مقام‌ها، نوبوناگا زیر دست امپراتور مشغول به خدمت می‌شد. نوبوناگا پاسخ به این پیشنهاد را به بعد موکول کرد و قبل از اعلام رسمی پاسخ وی حادثه معبد هوننو رخ داد. بعد از امپراتور اوگیماچی، فرزند ارشد وی شاهزاده سانه‌هیتو به سلطنت می‌رسید. نوبوناگا پسر پنجم شاهزاده سانه‌هیتو را به فرزندی پذیرفته بود و در صورت امپراتور شدن این فرزندخوانده، نوبوناگا در مقام پدر امپراتور جای می‌گرفت. برخی از محققان احتمال می‌دهند که بین نوبوناگا و دربار اختلافاتی وجود داشته‌است. طبق یکی از فرضیه‌های مربوط به علل کودتای آکچی میتسوهیده، دربار ژاپن که از جاه‌طلبی نوبوناگا واهمه داشت، با برقراری ارتباط با آکچی میتسوهیده در پشت پرده کودتای منجر به کشته شدن نوبوناگا بوده‌است.
جنگ بر سر جانشینی نوبوناگا
هیده‌یوشی پس از شنیدن خبر مرگ نوبوناگا به‌سرعت از ناحیه چوگوکو به طرف محل اقامت آکچی میتسوهیده حرکت کرد و توانست وی را در نبرد یامازاکی شکست دهد و به قتل رساند. سرعت عمل هیده‌یوشی بقدری بود که تمام این عملیات تنها دوازده روز پس از مرگ نوبوناگا انجام شد و در نتیجه هیده‌یوشی توانست با انتقام‌گیری سریع، خود را به عنوان جانشین نوبوناگا مطرح کند.
شخصیت
به نوبوناگا در جوانی به علت پوشش و رفتارهای غیرعادی خُل اُواری گفته می‌شد. از طرف دیگر، وی از دورهٔ نوجوانی در تمرین و یادگیری تیراندازی با کمان، تیراندازی با تفنگ، و شمشیربازی بسیار دقیق بود. اسب‌سواری، بازداری، دویدن به دنبال شاهین در دشت و کوه، و شنا جزو فعالیت‌های روزمره‌اش بود، اما بیش از همه، ورزش سومو را دوست می‌داشت. در مورد خصوصیات شخصی نوبوناگا ذکر شده‌است که او هرگز لب به مشروب نمی‌زد. احتمال داده می‌شود که وی نسبت به الکل آلرژی داشته و شاید به همین سبب به سمت مراسم چای ژاپنی گرایش داشته‌است. وی به نظافت و تمیزی بسیار اهمیت می‌داد و کارهایش را با وسواس و دقت بسیار انجام می‌داد. بسیار پرکار و سخت‌کوش بود. در محلی که اقامت داشت زودتر از دیگران از خواب برمی‌خواست و برای آن روز برنامه‌ریزی می‌کرد. بر خود بسیار سخت می‌گرفت و از اطرافیان نیز انتظار داشت که به مانند وی باشند. نقل این سختگیری‌ها در نسل‌های بعدی مبالغه شده و در حکایت‌ها شخصیت وی به صورت یک آدم بیرحم ساخته و پرداخته شده‌است.
لوئیس فرویس نویسندهٔ کتاب تاریخ ژاپن که از نزدیک با نوبوناگا آشنایی داشته وی را چنین توصیف می‌کند:
زندگی شخصی
در دوران سنگوکو افزودن به تعداد فرزندان به دلیل نیاز به جانشین، نوعی وظیفه و کار برای دایمیوها به حساب می‌آمد. همچنین پیوند با دایمیوهای دیگر از طریق پیمان‌های زناشویی و به وجود آوردن فرزندی که دارای خون مشترک دو خاندان باشد از سیاست‌های رایج آن دوران بود. هر چند طبیعتاً احتمال درگیری‌های مرسوم بر سر جانشینی نیز بیشتر می‌شد. نوبوناگا ۲۲ فرزند داشت که حتی در مقایسه با دیگر دایمیوهای پُرفرزند آن دوران نیز تعداد بسیار فرزندانش به چشم می‌آید. پدر نوبوناگا اودا نوبوهیده نیز ۲۴ فرزند داشت. تعداد خواهران و برادران نوبوناگا نشان از ثروت خانوادگی و توان مالی پدرش برای نگهداری از زنان متعدد دارد. به غیر از زن اصلی، دو زنی که نوبوناگا بیش از همه دوست داشت، ایکوما کیتسونو و اونابه نو کاتا بودند. هر دوی آنان بیوه‌زنانی مسن‌تر از نوبوناگا بودند. گرایش به زنان مسن احتمالاً ناشی از جدایی وی از مادرش در همان دوران کودکی و کمبود محبت مادری بوده‌است.
اهمیت به شایسته‌سالاری
اکثر دایمیوها در دوره سنگوکو مجبور بودند ملازمی را که اجداد خود استخدام کرده بودند را در نظر بگیرند و بدون توجه به توانایی و کارایی، به آنها حقوق و زمین بدهند. در چنین زمینه‌ای که اصل و نسب و موقعیت اجتماعی مهمترین عامل تعیین‌کننده برای اشتغال بود، فرصت کمی برای پیشرفت یک سامورایی با استعداد وجود داشت. نوبوناگا کاملاً به سیستم شایسته‌سالاری اعتقاد داشت. نوبوناگا به این شهرت داشت که اگر کسی توانایی داشته باشد، بدون توجه به اصل و نسب، به او فرصت پیشرفت می‌دهد. همچنین او به ملازمی که یک بار شکست خورده یا به وی خیانت کرده بودند را می‌بخشید و به آنان فرصتی مجدد برای جبران می‌داد. به عنوان مثال، شیباتا کاتسوایه که در قضیه جانشینی از برادر کوچکتر نوبوناگا دفاع کرده بود پس از حل و فصل شدن این مسئله و جانشین شدن نوبوناگا، به عنوان ژنرال ارشد نزد نوبوناگا مشغول به کار شد. همچنین در نبرد شیزوگاتاکه، ساکوما موریماسا به هدف پشتیبانی از توکوگاوا ایه‌یاسو به این نبرد اعزام شد اما در برابر سپاه تاکدا شینگن شکست خورد. نوبوناگا بار دیگر به وی فرصت داد تا دوباره خود را ثابت کند اما چون نتوانست نقش فعالی در انجام وظایفش داشته باشد در نهایت اخراج شد.
نظامی
در دورهٔ سنگوکو بسیاری از سربازان رده‌پایین کشاورز بودند و سرباز–کشاورز محسوب می‌شدند. به همین علت در شروع برداشت محصول در فصل پاییز، این گروه از سربازان مایل به شرکت در جنگ‌ها نبودند و فرار آنان در هنگام نبرد مشکلاتی را به وجود می‌آورد. نوبوناگا کشاورزان تحت نفوذ خود را به دو گروه تقسیم کرد: یک گروه را در مزارع به عنوان کشاورز باقی گذاشت و گروه دیگر را از زمین‌های کشاورزی جدا کرد و به همراه خانواده‌شان در اطراف قلعه‌ها به عنوان سرباز حرفه‌ای ساکن کرد. به این ترتیب گروه اخیر برای حفظ خانه و خانوادهٔ خویش بیش از قبل برای شرکت در جنگ‌ها انگیزه داشتند. نوبوناگا همچنین در سپاه خویش از سلاح‌های جدید استفاده می‌کرد. در نبرد با خاندان موری دستور ساخت شش کشتی را داد که با آهن پوشیده شده بودند. این کشتی‌ها اولین کشتی آهنی ساخته شده در جهان بودند و تیر تفنگ‌ها و سلاح‌های گرم نمی‌توانست به آن‌ها نفوذ کنند. سپاه وی در جنگ‌ها از نیزه‌هایی استفاده می‌کردند که بسیار بلندتر از نوع متداول آن زمان بود. همچنین وی به تأثیر استفاده از تفنگ که به‌تازگی توسط پرتغالی‌ها به ژاپن وارد شده بود واقف بود و با وجود قیمت بسیار گزاف آن سپاه خود را با این سلاح جدید مجهز کرده بود.
اقتصادی
در قرون وسطی راهبان بودایی دارای چنان قدرتی شدند که با تحت فشار قرار دادن امپراتور توانستند امتیازات بسیاری را کسب کنند. آنان با دریافت مالیاتی به نام عبور از معابر عمومی و تعرفه بازرگانی به ثروت کلانی دست یافتند، به‌خصوص معبد انریاکو با دریافت مالیات از کسبه و مردم کیوتو که قلب اقتصادی ژاپن محسوب می‌شد، از نظر اقتصادی بسیار ثروتمند شده بود.
نوبوناگا مالیات عبور از معابر عمومی را لغو کرد. همچنین در آن زمان پرداختن به شغل تجارت آزاد نبود و محدود به کسانی می‌شد که از دایمیوها یا معابد دارای اجازه مخصوص بودند. نوبوناگا این رسم را لغو و انجام تجارت را برای همه مردم آزاد کرد. لغو این محدودیت‌ها به رونق اقتصادی منجر شد.
مذهبی
نوبوناگا نخستین رهبری بود که نسبت به تخصصی کردن سپاهیان اقدام کرد. وی عقیده داشت که باید کار سیاست را به سیاستمداران، کار جنگ را به ارتشیان و کار مذهب را به روحانیان واگذار کرد. وی اینکه راهبان به‌جای پرداختن به کار خود حریصانه در پی کسب ثروت، مسلح کردن خود و دخالت در کار سیاست بودند را قابل بخشش نمی‌دانست. بعد از یک قرن جنگ داخلی برای رسیدن به وحدت ضرورت داشت جلوی قدرت روزافزون نظامی و مالی راهبان گرفته شده و قدرت نظامی از پراکندگی به وحدت برسد. بدین ترتیب جنگ مابین نوبوناگا که قصد تغییر و نیروهای مذهبی که قصد حفظ حقوق به دست آوردهٔ خود را داشتند به امری اجتناب‌ناپذیر تبدیل شد.
پس از کشتار نوبوناگا در واقعهٔ آتش زدن کوه هیئی این تصور در مورد نوبوناگا به وجود آمد که وی ترسی از خداوند ندارد، اما این عمل وی هرگز به معنای نفی مذهب نبود، بلکه وی با مداخله مذهب در سیاست و همچنین وجود تشکیلات نظامی فرقه‌های بودایی مخالفت داشت. ساخت معبد سیشو جهت بزرگداشت استادش هیراته ماساهیده و ساخت دو معبد پس از مرگ همسر غیراصلی‌اش ایکوما کیتسونو به جهت یادبود وی و دوستی و همکاری با برخی از راهبان بودایی مانند تاکوگِن سواُون نشان‌دهندهٔ این است که وی در جهت انکار و دشمنی با خود مذهب نبود. وی هیچ‌گاه به معبدهایی که راهبان مسلح را تنها برای دفاع از معبدشان استخدام کرده و از این حد فراتر نرفتند، تعرض نکرد. بعد از تسلیم و خلع سلاح معبد انریاکو و معبد ایشی‌یاما هونگان هیچ ممنوعیتی برای عقاید پیروان این دو فرقه مذهبی صادر نکرد. به غیر از آن نوبوناگا در طول حیات خود حتی یک بار نیز فرمان ممنوعیت عقیدتی برای هیچ دین و مذهبی صادر نکرد.
در رابطه با مسیحیت، رفتار نوبوناگا همواره نسبت به مسیحیان با مدارا بود. وی در کیوتو و شهر آزوچی به مبلغان مسیحیت اجازهٔ ساخت کلیسا داد. همچنین با اجازهٔ وی یک مدرسهٔ دینی مسیحی نیز در داخل کلیسای شهر آزوچی تأسیس شد.
فرهنگی
نوبوناگا از همان هنگام که تنها دایمیوی یک ولایت یعنی اُواری بود، شخصاً با ملازمش به ورزش سومو می‌پرداخت. این علاقه تا هنگامی که به بزرگترین دایمیوی ژاپن تبدیل شد در وی باقی ماند. او ورزشکاران سوموی ماهر را جمع می‌کرد و در مراسمی که برپا می‌کرد به تماشای مبارزهٔ آن‌ها می‌نشست و به برندگان شمشیر و زمین به عنوان جایزه اهدا می‌کرد.
نوبوناگا همچنین هنرهای نمایشی و هنرمندان این رشته را مورد حمایت قرار می‌داد. وی مخصوصاً به نمایش کوواکامای علاقه داشت و بیشتر از اینکه خود به تنهایی به تماشای نمایش بپردازد از اجرای نمایش برای شروع پذیرایی از مهمانان خود استفاده می‌کرد.
روابط با خارجیان
در ۱۵۴۳ یک کشتی پرتغالی که به سمت چین می‌رفت، راه خود را گم کرد و به کرانه‌های ژاپن رسید. پس از این دیدار تصادفی، چیزی نگذشت که کشتی‌های تجاری پرتغالی رفت‌وآمد به بندرهای ژاپن را آغاز کردند. اروپاییان در این زمان عصر کاوش را می‌گذراندند، اما ژاپنیان آگاهی بسیار اندکی در مورد کشورهای دیگر جهان داشتند. نوبوناگا پس از تسخیر پایتخت با مبلغان مسیحی دیدار کرد و به گفتگو با آنان علاقه‌مند بود.
نوبوناگا به مبلغان مسیحی اجازهٔ ساخت کلیسا و مدرسه مذهبی را داد و از فعالیت آنان حمایت کرد. به نظر محققان این اقدام دلایل سیاسی داشته و نوبوناگا که در آن زمان در حال جنگ با نیروهای معبد ایشی‌یاما هونگان (شین بودیسم) بوده، ترویج مسیحیت را به عنوان رقیبی برای شین بودیسم در نظر داشته‌است. مبلغان مسیحی به عنوان هدیه آینه، ساعت، کنپیتو (آب نبات قندی)، تلسکوپ، ذره‌بین و اشیای دیگری را اهدا کردند. در میان اشیای اهداشده ماکتی از کرهٔ زمین بود. نوبوناگا به عنوان اولین ژاپنی شناخته می‌شود که با توضیحات مبلغان دریافت که کرهٔ زمین به شکل کروی است. همچنین مبلغان برده‌ای سیاه‌پوست را به همراه داشتند که توجه نوبوناگا را به خود جلب کرد. این اولین برخورد نوبوناگا با یک سیاه‌پوست بود. نوبوناگا دستور داد که وی را با آب شستشو دهند و چون رنگ وی تغییر نکرد بالاخره باور کرد که در جهان مردمی سیاه‌پوست نیز زندگی می‌کنند. سپس نوبوناگا از مبلغان خواست مرد سیاه‌پوست را به وی واگذار کنند. نوبوناگا به وی مقام سامورایی داد و نام یاسوکه را بر وی گذاشت.
ارزیابی تاریخی
نوبوناگا شیطانی در لباس مبدل است. تاکدا شینگن (زاده: ۱۵۲۱، درگذشت: ۱۵۷۳)
نوبوناگا فرمانده شجاعی بود، اما فرمانده خوبی نبود. راه پیروزی از طریق جنگ را خوب می‌دانست، ولی راه پیروزی از طریق انعطاف را نمی‌شناخت. هنگامی که با دشمن روبرو می‌شد کنترل خشم خود را از دست می‌داد و تا ریشهٔ دشمن را قطع نمی‌کرد و برگ‌هایش را نمی‌خشکاند آرام نمی‌گرفت. از آنجایی که تسلیم‌شدگان را کشتار کرد، کینه از وی پایدار باقی ماند. توانایی وی نقصان داشت، به همین خاطر اطرافیانش وی را دوست نداشتند. تویوتومی هیده‌یوشی (زاده:۱۵۳۶، درگذشت:۱۵۹۸)
آتش زدن کوه هیئی عملی بیرحمانه بود، اما نوبوناگا برای همیشه شر سوهی‌ها را کم کرد و اقدامش به سود وحدت کشور تمام شد. آرای هاکوسکی (محقق، نویسنده) (زاده: ۱۶۵۷، درگذشت: ۱۷۳۵)
اینکه ژاپن مورد حمله خارجیان قرار نگرفت به لطف اودا نوبوناگا بود. وی وحدت ژاپن را هدف قرار داد و توانست کشور را متحد کند. امپراتور میجی (زاده: ۱۸۵۲، درگذشت: ۱۹۱۲)
محبوبیت
تصور و ارزیابی نوبوناگا به‌طور عمده به سه دسته تقسیم می‌شود: در دوره ادو، از دوره میجی تا قبل از شروع جنگ جهانی دوم، و از پایان جنگ جهانی دوم تا به بعد. قهرمان بی‌بدیل دورهٔ ادو، بنیان‌گذار این دوره توکوگاوا ایه‌یاسو بود. از نظر عامه مردم پس از ایه‌یاسو تویوتومی هیده‌یوشی به عنوان کسی که بالاترین پیشرفت را در تاریخ ژاپن داشت، شایستهٔ احترام بود. همچنین مردم برای تاکدا شینگن و اوئه‌سوگی کنشین نیز احترام بسیاری قائل بودند و نوبوناگا در مرتبه‌ای پایین‌تر از آن‌ها قرار می‌گرفت.
پس از دوره ادو و سقوط شوگونسالاری توکوگاوا؛ هیده‌یوشی به عنوان محبوب‌ترین جنگ‌سالار دورهٔ سنگوکو درآمد. این محبوبیت نخست به دلیل آن بود که با پایان دورهٔ ادو و حذف محدودیت‌های طبقاتی، مردم امکان پیشرفت و گذشت از سد طبقاتی را بنابر کوشش خود از طریق تحصیل به دست آورده بودند و هیده‌یوشی برای مردم نمونه و الگوی کسی بود که توانسته بود از پایین‌ترین طبقهٔ اجتماعی به بالاترین درجه برسد. دومین دلیل گرایش به نظامی‌گری و توسعه‌طلبی ژاپن در این برههٔ زمانی بود و هیده‌یوشی نمونهٔ رهبری بود که با حمله به کره توانسته بود این کشور را تسخیر کند.
پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم به یکباره هیده‌یوشی محبوبیت خود را در بین مردم از دست داد و تبدیل به کسی شد که با حمله به کره موجب کشتار خارجیان شده بود. از آن پس بود که محبوبیت نوبوناگا ناگهان رو به افزایش گذاشت. نوبوناگا کسی بود که هرچند در داخل کشور کشتارهای بسیاری انجام داده بود، اما با خارجیان رفتار مسالمت‌آمیزی داشت.
در ۱۸۶۹ امپراتور میجی به خاطر قدردانی از نقش نوبوناگا در وحدت ژاپن، وی را کامی (خدایان شینتو، ارواح شریف و مقدس) نامید و دستور ساخت یک معبد برای پرستش وی را صادر کرد. در پی این دستور معبد کنکون در کیوتو برای بزرگداشت نوبوناگا ساخته شد.
در سال ۲۰۰۶ میلادی طبق نظرسنجی‌های یک برنامه تلویزیونی از نیپون تلویژن برای تعیین ۱۰۰ شخصیت تاریخی محبوب، نوبوناگا محبوب‌ترین شخصیت تاریخی جهان از نظر مردم ژاپن است.
در فرهنگ عامه
در تمامی کتاب‌هایی که پس از مرگ وی انتشار یافت، نوبوناگا به صورت مردی سختگیر و بی‌رحم تصویر شد که کشتارهای بزرگی را پشت سر هم انجام داد و نسبت به دشمنانش بدون بخشش بود.
در اواخر دوره ادو به زبان استعاره خصوصیات شخصیتی نوبوناگا، هیده‌یوشی و ایه‌یاسو در حکایتی آمده‌است. در این حکایت از این سه رهبر پرسیده می‌شود که با کوکوی کوچکی که چهچه نمی‌زند چه باید کرد؟ (چهچه نزدن کوکوی کوچک استعاره‌ای است بر آدم‌های بی‌خاصیت) پاسخ‌ها به این ترتیب بود: نکته‌ای که در این حکایت نهفته این است که برخلاف زمان معاصر که تصویر نوبوناگا با نبوغ همراه شده در آن زمان هیده‌یوشی است که در مقایسه با دو رهبر دیگر توانایی و درایت کافی برای چاره‌اندیشی را داشته‌است.
در حکایت‌ها آمده‌است که نوبوناگا در مراسم سال نو و پس از نابودی خاندان آزای و خاندان آساکورا، جمجمه‌های آزای ناگاماسا و پدرش آزای هیساماسا و همچنین آساکورا یوشیکاگه را به شکل جام جمجمه با پوششی از طلا درآورد و این جام‌ها را در این ضیافت به ملازمان خود نشان داد و آن‌ها با این جام ساکی نوشیدند. این امر به منظور نشان دادن سرنوشت کسانی بود که ضد وی جنگیده بودند. اما در منابع اولیه آمده‌است که نوبوناگا جمجمه این سه نفر را به یادگار پیروزی خود با طلا پوشاند و نگهداری کرد.
آثار مربوط
شخصیت نوبوناگا در بسیاری از انیمه‌ها، مانگاها، بازی‌های ویدئویی و فیلم‌های سینمایی به تصویر کشیده شده‌است. ماجراهای دوران زندگی نوبوناگا و جنگجویان زیردستش آن قدر جذابیت باقی گذاشته که هر از گاهی هنرمندان سراغ آن‌ها بروند و به نحوی داستان وی را دوباره بازگو کنند.
خانواده
نوبوناگا بعد از برادر بزرگترش که به صورت نامشروع به دنیا آمده بود، دومین پسر نوبوهیده محسوب می‌شود. وجود ۱۰ برادر کوچکتر از وی مورد تأیید است، اما در مورد تعداد خواهران وی اختلاف در منابع دیده می‌شود. تعداد خواهران بین ۴ تا ۱۲ نفر ذکر شده‌است.
منبع‌شناسی
منابعی که توسط معاصران نوبوناگا نوشته شده‌است:
الن پیپر
الن پیپر (Allan Peiper؛ زادهٔ April 26, 1960) دوچرخه‌سوار اهل استرالیا است.
سنجاب طنابی گونه‌سرخ
سنجاب طنابی گونه‌سرخ نام یک گونه از سرده سنجاب نواری آفریقایی است.
جان کانتی
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به مرد بازو طلایی و تازه‌به‌دوران‌رسیده‌ها اشاره کرد.
صابر ابر
صابر ابَر (زاده ۱۸ خرداد ۱۳۶۳ در تهران) بازیگر سینما و تئاتر ایرانی است. وی به خاطر بازی در فیلم درباره الی نامزد بهترین بازیگر نقش مکمل مرد در ۲۷ امین جشنواره فیلم فجر و به خاطر بازی در فیلم دایره زنگی نامزد بهترین بازیگر نقش اول مرد در ۲۶ امین جشنواره فیلم فجر شد.
سینما
قورباغه
رامین
مارک ال پولانسکی
مارک ال پولانسکی فضانورد اهل ایالات متحده آمریکا است که در June 2, 1956 میلادی در پترسون، نیوجرسی زاده شد. وی در مأموریت اس‌تی‌اس-۹۸، اس‌تی‌اس-۱۱۶، اس‌تی‌اس-۱۲۷ حضور داشته است.
نبرد بودگات
نبرد بودگات (Богдатское сражение) نام یک نبرد بزرگ است که بین جمهوری شوروی سوسیالیستی روسیه و روسیه پارتیزانی در ناحیه‌ای به نام ترانس بایکال درگرفت. این جنگ از اول تابستان ۱۹۱۹ میلادی آغاز شد. تعداد کشته‌های این نبرد برای جمهوری سوسیالیستی روسیه ۵۰۰ کشته و برای روسیه پارتیزانی حدود ۱۸۵ کشته تخمین زده شده‌است.
پمپ حرارتی
پمپ حرارتی یا پمپ گرما وسیله‌ای که عمل انتقال انرژی از نقطه مبدأ (کم دما) به نقطه مقصد که دارای دمای بیشتر می‌باشد را انجام می‌دهد. عمل انتقال به کمک انرژی حرارتی زیاد نقطه با دما بالاتر یا انرژی مکانیکی انجام می‌پذیرد. تفاوت بین پمپ حرارتی و دستگاهای تهویه مطلوب مرسوم، این است که پمپ حرارتی قابلیت انتقال حرارت برای سرمایش و گرمایش را دارد. پمپ حرارتی می‌تواند مانند سیستم‌های چیلر یا سیستم‌های تبخیری تولید سرما کنند که این عمل باچرخه سرمایش (مانند یخچال مقدور می‌باشد). در مناطق سردسیر استفاده از پمپ حرارتی بیشتر برای گرمایش می‌باشد. پمپ‌های حرارتی زمین گرما (GSHP)دستگاه‌های مرکزیی هستند که گرما را از عمق زمین استخراج می‌کنند؛ و از زمین در زمستان به عنوان منبع تأمین گرما در تابستان دفع گرمااستفاده می‌کنند. در اصل این روش یکی از روش‌های بهینه گرما و سرما می‌باشد که در صرفه جویی در هزینه‌های گرما و سرما کمک شایان می‌باشد و در صورت اینکه با سلول‌های خورشیدی ترکیب شود سیستم زمین‌خورشید به وجود می‌آید و از مزایای این سیستم بهره‌وری بالاتر می‌باشد. پمپ حرارتی در مقاله‌های مهندسی انرژی برای جلوگیری از اشتباه با نام نیروگاه‌های زمین گرما از عنوان‌های زیر استفاده می‌کنند. در زمان نیاز به گرما پمپ حرارتی زمین منبع در واقع از انرژی هسته مرکزی زمین و همچنین انرژی جذب شده پوسته زمین از تابش خورشید استفاده می‌کند ولی در تابستان از این منابع برای دفع گرما و تولید سرما استفاده می‌کند.
انواع پمپ‌های حرارتی تبادل زمینی
پمپهای حرارتی تبادل زمینی کارآمدترین سامانه‌های تهویه (EPA)بنا بر نظر آژانس حفاظت از محیط زیست . مطبوع پویا از نظر انرژی، پاکترین نوع از نظر زیست‌محیطی و به صرفه‌ترین نوع می‌باشند پمپ حرارتی اساساً یک وسیله تهویه مطبوع است که توانایی انجام کار به صورت دوگانه را دارد یعنی اینکه در زمستان به عنوان یک وسیله حرارتی و در تابستان به عنوان یک وسیله برودتی عمل می‌کند. این پمپها شامل سه بخش هستند: مبدل حرارتی در واقع مجموعهای از لوله هاست. این دستگاه در زیر زمین، نزدیک ساختمان دفن شده‌است. گردش مایع سیال (اکثرًا آب یا مخلوطی از آب و ضدیخ) در میان لوله‌ها حرکت می‌کند تا گرمای زمین را جذب کند یا از آن حرارت صرفنظر کند. در زمستان پمپ حرارتی گرما را از مبدل حرارتی گرفته و به سامانه تهویه هوای داخلی پمپاژ می‌کند. در تابستان فرایند معکوس می‌شود و پمپ حرارتی گرما را از هوای. داخل به مبدل گرمایی انتقال می‌دهد (نوعی تبادل فصلی گرما با زمین) از آب برای انتقال گرما از پمپ حرارتی به لایه فوقانی زمین و بر عکس استفاده می‌شود. بدین منظور، شیوه‌های متفاوتی وجود دارد و بهترین گزینه بستگی به شرایط بومی منطقه دارد.
دهستان سارال
دهستان سارال نام دهستانی در بخش سارال شهرستان دیواندره، استان کردستان در ایران است. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۶۸۶۹ نفر (۱۳۳۶ خانوار) بوده‌است.
هادسن، وایومینگ
هادسن شهری در ایالت وایومینگ کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۴۵۸ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی
موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
رودخانه راشکا
رودخانه راشکا رودخانه‌ای است که در صربستان جریان دارد.
لرزه‌زمین‌ساخت
لرزه‌زمین‌ساخت دانش مطالعهٔ ارتباط بین زمین‌لرزه‌ها، زمین‌ساخت‌های فعال، و گسل‌های یک منطقه می‌باشد. این دانش با تحلیل زمین‌ساخت‌های محلی، وقایعی که اخیراً توسط دستگاه‌ها ثبت شده‌اند، بررسی زمین‌لرزه‌های تاریخی منطقه، و شواهد زمین‌ریخت‌شناسانه به دنبال آن است که گسل‌های مسبب فعالیت‌های لرزه‌ای منطقه را شناسایی کند. از اطلاعات به‌دست‌آمده می‌توان برای تعیین خطر لرزه‌خیزی یک منطقه سود برد.
ارس خزنده
ارس خزنده نام یک گونه از سرده ارس است.
اگراهرا والاگرهالی
اگراهرا والاگرهالی (به انگلیسی: Agrahara Valagerehalli) یک روستا در هند است که در کارناتاکا واقع شده‌است.
سنجاب طنابی آتش‌پا
سنجاب طنابی آتش‌پا نام یک گونه از سرده سنجاب نواری آفریقایی است.
جورجیا براون (خواننده انگلیسی)
جورجیا براون (Georgia Brown; October 21, 1933 – 1933:10:21, July 5, 1992) خوانندهو بازیگر اهل بریتانیا بود.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به تعمیرکار اشاره کرد.
واکنش جانشینی هسته‌دوستی تک‌مولکولی
واکنش جانشینی هسته دوست یک مولکولی که به اختصار SN۱ نیز شناخته می‌شود، گونه‌ای از واکنش‌های جانشینی هسته دوست در واکنش‌های آلی است. از آنجایی که در مرحله تعیین‌کننده سرعت واکنش فقط یک مولکول دخالت دارد، اصطلاح یک مولکولی برای توصیف آن به کار رفته‌است. این واکنش از سینتیک مرحله اول برخوردار بوده و سرعت واکنش تنها به غلظت یکی از گونه‌های درگیر در واکنش وابسته‌است.
نمونه‌ای از واکنش SN۱، واکنش هیدرولیز ترت-بوتیل برمید با آب و تشکیل ترت-بوتانول است:
مدار بولی
یک مدار بولی یک مدل ریاضی برای مدارهای منطقی دیجیتال در نظریه پیچیدگی محاسباتی و مدار پیچیدگی می‌باشد. یک خانواده مدارهای بولی با هر طول ورودی ممکن، می‌تواند بر روی زبان رسمی اثر بگذارد. مدارات بولی نیز به عنوان یک مدل رسمی برای منطق ترکیبی در الکترونیک دیجیتال استفاده می‌شوند.
مدارات بولی به بواسطه گیت‌های منطقی تشکیل دهنده آن‌ها تعریف شده‌اند. به عنوان مثال، یک مدار می‌تواند شامل گیت‌های باینری AND و OR و گیت‌های یکانی (تک ورودی) NOT باشد، یا به‌طور کامل توسط گیت‌های باینری NAND پیاده‌سازی شده باشد. هر گیت برخی از توابع بولی را پیاده می‌کند که تعداد ثابتی از بیتها را به عنوان ورودی و خروجی یک بیت در بر می‌گیرد.
مدارات بولی یک مدل برای بسیاری از قطعات دیجیتالی مورد استفاده در مهندسی کامپیوتر، از جمله مالتی پلکسرها، جمع‌کننده‌ها، و واحد حساب و منطق ارائه می‌کنند.
تعریف رسمی والمر با معرفی یک مجموعه اصلی B از توابع بولی برای ارائه یک تعریف رسمی از مدارهای بولی مربوط به گیت‌های مجاز در مدل مداری شروع کرد. سپس یک مدار بولی بر پایه B (با n ورودی و m خروجی) به عنوان یک گراف بدون دور مسقیم نامحدود تعریف گردید. هر راس به یک تابع اصلی یا یکی از ورودی‌ها ارتباط دارد، و دقیقاً یک مجموعه m نودی به عنوان خروجی وجود دارد. همچنین لبه‌ها باید نظم داشته باشند، تا بتوان بین استدلال‌های مختلف از توابع بولی مشابه تمایز قائل شد. در موارد خاص، فرمول گزاره ایی یا عبارت بولی یک مدار بولی با یک نود خروجی که در آن تمامی نودهای دیگر با ورودی یک شده‌اند، می‌باشد؛ بنابراین، یک مدار بولی می‌تواند به عنوان یک نتیجه کلی می‌تواند در نظر گرفته شود که به زیر فرمول‌های به اشتراک گذاشته شده و خروجی‌های چندگانه اجازه می‌دهد. شکل کمتداول برای مدارهای بولی مجموعه ایی از (ABD,OR,NOT) است، که به واسطه آن‌ها کلیه توابع بولی دیگر می‌توانند ساخته شوند. پیچیدگی محاسباتی بررسی مدار مشکل ارزش مدار، مشکل محاسبه خروجی یک مدار بولی با توجه به رشته ورودی داده شده، در واقع همان مشکل تصمیم‌گیری P-complete hsj. بنابراین این مشکل به عنوان یک مشکل ذاتاً متوالی در نظر گرفته می‌شود، بدین معنی که به احتمال زیاد کارآمد نیست، و برای حل آن از الگوریتم بسیار موازی استفاده می‌شود. مقیاس‌های پیچیدگی همچنین پیچیدگی مدار را ببینید مقیاس پیچیدگی مهم متعددی در مدارهای بولی می‌توانند تعریف شوند، از قبیل عمق مدار، اندازه مدار، و تعداد تناوب‌های بین گیت‌های AND و OR. برای مثال، پیچیدگی اندازه یک مدار منطقی، تعداد گیت‌های بکار برده شده در آن است. کلاس‌های پیچیدگی کلاس‌های پیچیدگی مهم متعددی در رابطه با مدارهای بولی تعریف شده‌اند، از قبیل NC. NC به عنوانیک مجموعه از توابع بولی تعریف شده‌است که به وسیلهٔ مدارهای بولی یکسان از اندازه چندجمله‌ای و عمق چند الگوریتمی می‌تواند تصمیم‌گیری شود. در اینجا یکسان بدین معنی است که در خانواده مدار باید شرایطی موجود باشد که یک توصیف از یک مدار فقط از طریق تعداد ورودی‌های آن مدار بتواند محاسبه شود.
لس استابس
لس استابس (Les Stubbs; December 18, 1929 – 1929:12:18, February 1, 2011 ) یک بازیکن فوتبال بوده‌است.
وی سابقه بازی در تیم‌های باشگاه فوتبال گریت واکرینگ راورز، باشگاه فوتبال ساوتند یونایتد، باشگاه فوتبال چلسی و باشگاه فوتبال بدفورد تاون را دارد.
لس استابس فوتبال حرفه‌ای را با چلسی به آرامی آغاز کرد و ستوبس در فصل اول خود تنها ۵ بازی انجام داد.
پودبورانی
پودبورانی یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه لوونی واقع شده‌است. پودبورانی ۶٬۳۹۹ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده
شهر روسی خواهرخواندهٔ پودبورانی هست.
چیک
چیک رودخانه‌ای است که در صربستان جریان دارد.
فرودگاه شهری وینچستر
فرودگاه شهری وینچستر  یک فرودگاه همگانی باربری  است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۵۲۵ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۲۹۸ متری از سطح دریا واقع شده است.
گروه کر
یک گروه کُر، کُرال یا گروه هم‌سرایان، گروهی موسیقایی متشکل از خوانندگان است. البته باید در نظر داشت موسیقی کرال، به قطعاتی گفته می‌شود که برای اجرای چنین گروهی نوشته می‌شود. به گروهی از خوانندگان که اجرای گروهی دارند، گروه کر یا گروه هم‌سرایان گفته می‌شود. اصطلاح گروه کر غالباً به گروه‌های وابسته به کلیسا اطلاق می‌شود؛ (فارغ از این که جزء اعضای اصلی گروه کر هستند یا نه)، و دسته دوم به گروه‌هایی اشاره دارد که در سالن‌های کنسرت یا تئاتر به اجرا می‌پردازند. البته این تفاوت چندان سخت‌گیرانه نیست. اصطلاح «کر» در شکلی دیگر به معنای زیرمجموعه‌ای از اجرای دسته‌جمعی به کار می‌رود. بدین‌ترتیب ممکن است به عباراتی مانند «کر سازهای بادی-چوبیِ» ارکستر، یا «کرهای» گوناگون مجموعه‌ای از صداها یا سازها در ساخته‌ای پلی‌کرال بربخوریم. در اوراتوریوها و مس‌های معمول سده‌های هجدهم تا بیست و یکم، از واژه گروه کر یا همسرایان برای نشان دادن وجود بیش از یک خواننده در هر بخش برای مقایسه با کوارتت تک‌خوان‌هایی نیز که در این کارها وجود دارد، به کار می‌رفته و می‌رود.
ساختار گروه‌های کر
رهبری گروه‌های کر غالباً توسط یک رهبر ارکستر یا کُرمایْستِر (رهبر گروه کر) انجام می‌گیرد. اغلب گروه‌های کر شامل چهار بخش هستند تا خواندن را در هارمونی چهاربخشی انجام دهند. اگرچه در صورتی که خواننده‌هایی برای خواندن بخش‌های بیشتر وجود داشته باشد، هیچ‌گونه محدودیتی در تعداد بخش‌های ممکن وجود ندارد. به عنوان مثال، توماس تالیس موتتی ۴۰ بخشی با نام Spem in alium برای هشت گروه کر با پنج صدا برای هر گروه نوشت؛ یا قطعه Stabat Mater اثر کشیشتف پندرتسکی، برای سه گروه کر با ۱۶ صدا برای هر گروه نوشته شده‌است؛ یعنی در مجموع ۴۸ بخش. علاوه بر چهار بخش، سه، پنج، شش و هشت بخش از معمول‌ترین تعداد بخش‌ها در یک گروه کر هستند. گروه‌های کر هم توانایی خواندن با همراهی ساز را دارند و هم بدون آن. آواز بدون آکومپانیمان، آواز آکاپلا نام دارد (اگرچه هیئت مدیره انجمن کرال آمریکا (ACDA) این نوع استفاده از آکاپلا را به معنای عدم همراهی مناسب نمی‌داند، چرا که آکاپلا اشاره به آوازی دارد که در «کلیساها» اجرا می‌شود و امروزه آواز بدون همراهی موسیقایی بیشتر حالتی سکولار و غیرمذهبی دارد). سازهای همراهی‌کننده گروه کر می‌توانند گستره بسیار متفاوتی داشته باشند؛ از یک ساز گرفته تا یک ارکستر کامل. برای تمرینات گروه کر معمولاً از یک پیانو یا ارگ استفاده می‌شود، حتی اگر سازهای متفاوتی برای اجرا در نظر گرفته شده باشد یا گروه کر در حال تمرین قطعات بدون ساز باشد.
همراهی
کلیساهای ارتدکس شرقی، برخی از گروه‌های پروتستان آمریکایی و کنیسه‌های یهود، از هیچ‌سازی استفاده نمی‌کنند. ساز همراهی‌کننده در کلیساهای مناسک لاتین (غربی) معمولاً ارگ است، اگرچه کلیسای Moravian در بخش آمریکای استعماری، از گروه سازهای زهی و بادی استفاده نمودند. کلیساهای زیادی که مراسم پرستش خود را در قالب معاصر برگزار می‌کنند، از گروه موسیقایی تقویت شده کوچکی برای همراهی آوازخوانان استفاده می‌نمایند؛ و در کلیساهای کاتولیک رومی با نظر مسئولان خود، ممکن است همراهی ارکستری دیگری را نیز به کار گیرند.
کاربردهای معاصر
گرچه بسیاری از کلیساهای معاصر خواننده‌ها را جایگزین گروه کر کرده‌اند، ولی برخی کلیساها گروه‌های کری را به خدمت می‌گیرند که به تقویت صدای خواننده‌ها پرداخته و در هر دو گروه مردان و زنان از دامنه صدایی آلتو، تنور، سوپرانو برخوردارند. بر خلاف کلیساهای سنتی، اعضای این گروه‌ها به همراه آهنگ دست زده، دستان خود را بالا برده و حتی بر روی سکو می‌رقصند، با این هدف که حاضرین در کلیسا را نیز به انجام همین کارها تشویق کنند. برخی از این گروه‌ها حتی رهبر نیز ندارند.
انواع گروه‌های کر
گروه‌های کر را بر پایه نهادی که گروه در آنجا به فعالیت می‌پردازد نیز، دسته‌بندی می‌کنند: برخی از گروه‌های کر را بر اساس موسیقی‌ای که اجرا می‌نمایند، دسته‌بندی می‌کنند، مانند:
آرایش اعضا بر روی صحنه
در گروه‌های کر حرفه‌ای‌تر، غالباً تمام گروه‌های صدایی به صورت مختلط قرار می‌گیرند. طرفداران این شیوه، علت استفاده از آن را در این نکته می‌دانند که هر خواننده در گروه می‌تواند آسان‌تر صدای دیگر اعضا را شنیده و صدای خود را با آنان وفق دهد، ولی در این صورت از هر خواننده انتظار می‌رود کمتر به دیگر اعضای بخش خود وابسته باشد. مخالفان این روش اعتقاد دارند با این آرایش تفکیک مکانی هر خط صدا از بین رفته که خود یک ویژگی ارزشمند برای شنوندگان به‌شمار می‌آید. از سوی دیگر این کار باعث حذف رزونانس محلی شده که کاهش حجم مؤثر گروه کر را در پی دارد.
در آثار موسیقایی که دو یا چند گروه کر در آن شرکت دارند، معمولاً اعضای هر گروه کر با یکدیگر هستند، و گاهی به شکلی معنی‌دار از یکدیگر جدا می‌گردند؛ به ویژه در اجراهای موسیقی قرن شانزدهم. برخی از آهنگسازان عقیده دارند که گروه‌های کر حتماً باید از هم تفکیک شوند؛ مانند رکوئیم جنگ اثر: بنجامین بریتن. در این میان، فاصله خوانندگان از یکدیگر نیز مورد توجه بوده‌است. مطالعات صورت‌گرفته در این زمینه نشان داده‌اند نه تنها آرایش حقیقی، بلکه مقدار فضای پهلویی و فراگیر، دریافت صدا را برای آوازخوانان و شنوندگان تحت تأثیر قرار می‌دهد.
روزگار باستان
خاستگاه موسیقی کرال را می‌توان موسیقی سنتی دانست، چرا که آوازخوانی در گروه‌های بزرگ بسیار در فرهنگ‌های کهن رواج داشته‌است. از این جمله می‌توان به آواز تک‌بخشی یا اونیسون اشاره کرد که در یونان باستان رایج بوده یا آوازهای چندبخشی همانند آنچه در موسیقی کرال معاصر اروپا دیده می‌شود که بر اساس قوانین هارمونی نوشته شده‌اند.
قدیمی‌ترین رپرتوار کرال ثبت شده خالی از ابهام که تا به امروز حفظ شده، از یونان باستان است. کامل‌ترین آثار به‌جامانده از آن دوره، سرودهای مذهبی دلفی از قرن دوم و سرودهای مذهبی Mesomedes از قرن دوم هستند. گروه اصلی کر یونان در درام یونانی به ایفای نقش می‌پرداختند و پاره‌ای از کارهای نمایش‌نامه‌نویسانی چون: اوریپید (نمایشنامه اورستس) و سوفوکلز (نمایشنامه آژاکس) که بر روی کاغذهای ساخته شده از پاپیروس به جا مانده‌اند. اثر گورنگاشت سیکیلوس نوشته شده در قرن دوم پیش از میلاد، کامل‌ترین اثر به جای مانده از آن دوران است (اگرچه به نظر می‌رسد قطعه برای اجرای سولو نوشته شده باشد). از نمونه‌های مورد توجه اخیر می‌توان به سرود مذهبی Oxyrhynchus (قرن دوم پیش از میلاد) به عنوان ابتدایی‌ترین موسیقی مسیحی اشاره کرد.
از موسیقی نمایش‌های رمی، فِرازی موسیقایی بر روی تک‌خطی از نمایش‌نامه هکیرا نوشته تِرِنس در قرن هجدهم پدیدار شد.
موسیقی قرون وسطی
سرودهای گرگورین به همراه انواع اندک دیگری از سرودهایی که بعداً توسط کلیسای کاتولیک رده‌بندی (و یا گاهی توقیف) شدند، از قدیمی‌ترین قطعات موسیقی نت‌نویسی‌شده اروپای غربی است. آواز اونیسون در گروه کر، سنتی است که از حدود اواسط دوران زندگی سن اَمبروز (قرن چهارم) تا پاپ گرگوری کبیر (قرن ششم) آغاز شده و تا به امروز ادامه یافته‌است. در اواخر قرون وسطی، نوع جدیدی از خواندن با نام ارگانوم پدید آمد. این شیوه که شامل چندین بخش ملودیک بود، نقشی اصلی در برخی مناسبت‌ها را بازی می‌کرد؛ اگرچه در ابتدا این اثر پُلی‌فونیک تنها توسط سولیست‌ها خوانده می‌شد. پیشرفت‌های بعدی این تکنیک به ایجاد فرم‌هایی چون کلاوزوله، کندکتوس و موتت شد (برجسته‌ترین نوع آن، موتت ایزوریتمیک است)، که بر خلاف موتت‌های دوره رنسانس به قطعه‌ای با متون متفاوت که به‌طور هم‌زمان با صداهای مختلف خوانده می‌شود، اشاره می‌کند. نسخه خطی Old Hall،
اولین مدرک از پلی‌فونی با بیشتر از یک خواننده در هر بخش است (جمع‌آوری‌شده در سال ۱۴۲۰، اگرچه قطعات موسیقایی اواخر قرن چهاردهم را دربردارد). در این مجموعه دیویزه‌های آشکاری وجود دارد که یک بخش را به دو نت صدادهنده هم‌زمان تقسیم می‌کند.
موسیقی رنسانس
موسیقی کرال مذهبی در دوره رنسانس، نوع عمده‌ای از موسیقی در اروپای غربی بود که به‌طور رسمی نت‌نویسی می‌شد. در سراسر این دوران، صدها مس و موتت (و همچنین فرم‌های گوناگون دیگری) برای گروه‌های کر آکاپلا تصنیف شد؛ اگرچه بحث‌ها و اختلاف نظرهایی بر سر نقش سازها در دوره‌های زمانی و حوزه‌های خاص وجود دارد. از آهنگسازان مشهورتر این دوره می‌توان به: دوفای، ژوسکن دِ‌پری، جووانی پیرلوئیجی دا پالسترینا، و ویلیام برد یاد کرد. قطعات کرال، افتخارات پُلی‌فونی دوره رنسانس به حساب می‌آمدند که توسط گروه‌های کر ممتاز و ورزیده، در سراسر اروپا به اجرا درمی‌آمدند. موسیقی کرال از این دوره تا به امروز که گروه‌های کر زیادی نیز وجود دارد، همچنان محبوب است.
مادریگال، پاره‌آهنگی که برای خواندن تازه‌کارها در اجراهای موسیقی مجلسی ایجاد شد، در این دوره شکل گرفت. اگرچه مادریگال‌های ابتدایی به شکل فضاهایی نمایشی برای اشعار عشقی یکطرفه و داستان‌های اساطیری در ایتالیا بودند، کاربرد آن‌ها پس از ورود به انگلیس و ادغام با فرم رقص مانند باله، در برپایی جشن‌ها و مناسبت‌هایی چون آهنگ‌های ملایم فصل و مهمانی‌های به صرف شام تغییر کرد. امروزه واژه مادریگال برای بیشتر انگلیسی‌ها به مورد دوم اشاره دارد تا معنای دقیق مادریگال که به قالبی شعری اشاره می‌کند که از خط‌هایی که هر کدام از هفت و یازده سیلاب تشکیل شده‌است.
تعامل صداهای آوازی در پلی‌فونی دوره رنسانس، موسیقی غرب را برای قرن‌ها تحت تأثیر قرار داد. آهنگساز ان تا به امروز مرتباً به «شیوه پالسترینا» آموزش می‌بینند؛ به ویژه شیوه تدوین‌شده توسط یوهان جوزف فوکس، تئوریسین موسیقی قرن هجدهم. آهنگسازان اواخر قرن بیستم نیز با الهام از موسیقی آن دوره، آهنگ‌هایی به شیوه رنسانس نوشتند. به عنوان مثال هربرت هولز، مسی در مُد دوریَن نوشت که کاملاً به سبک رنسانس محض است و همچنین مس در سل مینور اثر رالف وان ویلیامز، بسط و گسترشی از این سبک است. رهبر و آهنگساز اطریشی، آنتون فون وبرن، مجموعه کُرالیس کُنستانتینوس اثر هینریش آیزاک را به عنوان موضوع پایان‌نامه خود انتخاب کرد و ممکن است تکنیک‌های کنترپوانی به کار رفته در موسیقی سریالیسمی‌اش، الهام‌گرفته از این تحقیقات باشد.
موسیقی باروک
دوره باروک در موسیقی، با رشد و پیشرفت باس شماره‌ای، به همراه دست‌آوردهای چشمگیر در قلمرو موسیقی آوازی سولو مانند مونودی‌های انجمن فلورنتین کامراتا و اپرا شکل گرفت. این حرکت نو در حقیقت توسعه روال همراهی موسیقی کرال با ارگ بود که از پیش پایه نهاده شده بود، چه از روی صفحه نت کاسته‌شده بی‌جزئیات (که گاهی امکان بازسازی بخش‌های گم‌شده از آن ممکن بود) و چه از روی باسو سیگوئنته (باس زیر؛ بخشی متشکل از یک پنج خط حامل که بخش بم موسیقی را در خود دارد).
در این میان سبک جدید کنسرتاتوی آوازی پدید آمد که در آن صداها و سازها با یکدیگر ترکیب می‌شدند. شاید بتوان سرچشمه آن را در موسیقی پُلی‌کرال مکتب ونیزی جستجو کرد. کلودیو مونته‌وردی (۱۶۴۳–۱۵۶۷) از کسانی بود که با موسیقی‌هایی که برای عبادات شامگاهی نوشت و همچنین کتاب هشتم مادریگال هایش که استعداد و ظرافت بالایی از سوی هر دو گروه خواننده‌ها و نوازندگان می‌طلبد، این سبک را به کمال رساند. شاگرد وی، هینریش شوتز (۱۶۷۲–۱۵۸۵)، (که پیشتر نزد جووانی گابریلی آموزش دیده بود) این سبک جدید را به آلمانی‌ها معرفی کرد. در کنار موسیقی جدید seconda pratica، نوشتن موتت‌های کنترپوانی به سبک استایل آنتیکو یا سبک قدیم تا قرن نوزدهم نیز ادامه یافت.
همراهی مستقل سازی، فصل جدیدی را در موسیقی کرال باز کرد. Verse anthem‌ها، جانشین سولوهای همراهی‌شونده با بخش‌های کرال شدند؛ ارلاندو گیبنز و هنری پرسل از پرآوازه‌ترین آهنگسازان این سبک بودند. گرندموتت‌ها (ی افرادی مانند: ژان-باپتیست لولی و میشل ریچارد دلالانده) این بخش‌ها را به موومان‌های مجزا تفکیک کرد. اوراتوریو که توسط جاکومو کاریسیمی پایه‌گذاری شد، این انگاره را به کارهای در اندازه کنسرتی تبدیل کرد، که معمولاً بر اساس برداشت ضعیفی از داستان‌های کتاب مقدس بود.
اوج اوراتوریو را می‌توان در کارهای گئورگ فردریش هندل، به ویژه مسیحا و بنی‌اسرائیل در مصر یافت. در حالی که صدها گروه کر مدرن باید تا رشد جوامع کرال و کنسرت یادبود سده او صبر می‌کردند، می‌بینیم که هندل در همین حال از نیروهای اجراکننده گوناگونی استفاده کرده؛ از سولیست‌های Chandos Anthem گرفته تا گروه‌های بزرگتر (که بخش‌ها یا اندازه آن‌ها کاملاً با گروه‌های کر ارکسترهای مدرن متفاوت هستند):
موسیقی کلاسیک و رمانتیک
در قرن نوزدهم، موسیقی مذهبی از کلیساها رخت بربست و در سالن‌های کنسرت طنین‌انداز شد. در این دوره انبوهی از آثار موسیقایی مذهبی ساخته شده بودند که مناسب کاربردهای کلیسایی نبودند؛ مانند: قطعه: Te Deum، رکوئیم از برلیوز و Ein deutsches Requiem ساخته برامس. استابات ماتر، روسینی، مسهای شوبرت و همچنین رکوئیم وردی شکوه و عظمت ایجادشده به وسیلهٔ همراهی‌سازی را در قطعات به کار گرفتند.
در این دوره اوراتوریوها که به وضوح تحت تأثیر مدل‌های ساخت هندل قرار داشتند، همچنان نوشته می‌شدند. L'Enfance du Christ اثر برلیوز، قطعات Elijah و St Paul نوشته مندلسون در این دسته از کارها قرار می‌گیرند. اگرچه شوبرت، مندلسون و برامس کانتاتاهایی غیرمذهبی نوشتند که از شناخته‌ترین‌شده این کارها می‌توان به Schicksalslied و Nänie ساخته برامس اشاره نمود.
تعداد اندکی از آهنگسازان به ساخت موسیقی آکاپلا ادامه دادند، به ویژه آنتون بروکنر که در مس‌ها و موتت‌هایش به شکلی شگفت‌آور کنترپوآن دوره رنسانس را با هارمونی کروماتیک در کنار یکدیگر قرار داد. مندلسون و برامس نیز موتت‌های آکاپلای پر معنی نوشتند.
رفته رفته توجه به گروه‌های کر آماتور (که عمدتاً مکانی برای ابراز احساسات اجتماعی بود) به عنوان امکانی موسیقایی برای اجرای part-songهای آوازی شوبرت، شومان، مندلسون، برامس و دیگران جدی تر می‌شد. شکل‌گیری چنین گروه‌هایی عمدتاً نتیجه تلاقی و گردهمایی‌های اجتماعی بود. این "کانون‌های آواز" غالباً برای گروه‌های مجزای خانم‌ها یا آقایان بود و موسیقی آن هم معمولاً برای چهار بخش نوشته می‌شد (از همین رو به آن آواز بخشی می‌گفتند) که یا آکاپلا بود یا با سازبندی ساده‌ای همراه بود. در همین هنگام جنبش سیسیلی دست به بازگردانی سبک ناب رنسانس در کلیساهای کاتولیک زد.
قرن بیستم و بیست و یکم
موسیقی کرال نیز همانند دیگر ژانرهای موسیقی دوره‌ای از آزمایش و تحول را در طول قرن قرن بیستم تجربه کرد. در حالی که اندکی از آهنگسازان شناخته‌شده عمدتاً بر روی موسیقی کرال تمرکز کرده بودند، مهم‌ترین آهنگسازان اوایل سده نمونه‌های خوبی ساختند که به رپرتوار نیز افزوده شدند.
آهنگسازان اواخر دوره رومانتیک، همانند: ریشارد اشتراوس و سرگئی راخمانینف به گسترش این ژانر کمک کردند. مس در سل مینور اثر رالف وان ویلیامز یادآور سبک رنسانس است، در حالی که طراوت و چالاکی زبان‌های هارمونیک جدید را نیز به نمایش می‌کشد. او به تنظیم آهنگ‌های محلی انگلیسی و اسکاتلندی نیز پرداخت. قطعه Friede auf Erden ساخته آرنولد شونبرگ یک کالیدوسکوپ تونال است که مرکزیت تونال آن پی در پی جابجا می‌شود (دیگر اثر او، Verklärte Nacht برای خانواده سازهای زهی نیز به همان دوران بازمی‌گردد). آهنگساز اوکراینی میکولا لئونتویچ نیز به کشف راه‌های جدیدی برای هارمونیزه کردن و تنظیم قطعات فولکلور اوکراینی پرداخت و توانست شاهکارهایی چون Dudaryk و Shchedryk را بیافریند. قطعه شِدریک که از یک تم چهار نتی اُستیناتو بهره می‌گیرد، پس از اینکه به دست پیتر جِی. ویلخووسکی با نام کارول زنگ‌ها ترجمه شد، توانست به یک کارول محبوب کریستمس تبدیل شود.
ظهور آتونالیته و دیگر سیستم‌ها و تکنیک‌های هارمونیک غیرسنتی در قرن بیستم نیز، بر موسیقی کرال تأثیر گذاشتند. در این سال‌ها، موسیقی سریالی در کرال‌های ساخته آرنولد شونبرگ از جمله: سرود "Dreimal Tausend Jahre" به نمایش گذاشته می‌شود، در حالی که سبک خاص آهنگساز در استفاده از تکنیک «آواز نزدیک به صحبت کردن» در سرود مذهبی "De Profundis" آشکار است. نوع متمایز زبان مُدال پل هیندمیت چه در مس‌های آکاپلا و چه در شش شانسون او بر روی اشعاری از ریلکه نمود پیدا می‌کند. اگرچه او در رکوئیم سکولار خود به نام "When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd", سبک کنترپوان دیسونانسی را ارائه می‌دهد. این کنترپوان دیسونانسی را در "Cinq Rechants", اثر الیویه مسیان که بازگوکننده داستان تریستان و ایزولده است، می‌توان دید. تنظیم‌های سرود مذهبی توسط چارلز آیوز، غیرقابل‌مقایسه بودن زبان هارمونیک رادیکال وی را نشان می‌دهد. خوشه‌های صوتی و عناصر اتفاقی در موسیقی‌های کرال ساخته کشیشتف پندرتسکی، خالق «پاسیون سن لوقا»، نقش برجسته‌ای را بازی می‌کنند. این مورد دربارهٔ جورج لیگتی نیز صادق است؛ از ساخته‌های وی می‌توان رکوئیم و نور جاودان را نام برد. میلتون بابیت سریالیسم کامل را وارد کارهای کرال کودکان ساخت. در همان دوره دنیل پینکهام قطعاتی برای کر و نوار الکترونیکی نوشت. در قطعات سرود پاندا و سرود فضانورد، مردیت مانک با تنظیم غیرمتعارف موسیقی برای متن این قطعات، در جستجوی نت‌های هارمونیک است. قطعاتی که چنین لحن ناآشنایی دارند، دشوار بوده و به ندرت توسط آماتورها اجرا می‌شوند، ولی به هر حال این قطعات جای خود را در رپرتوار گروه‌های کر حرفه‌ای و نیمه‌حرفه‌ای سرتاسر جهان پیدا کرده‌اند.
از سبک‌های در دسترس‌تر موسیقی کرال می‌توان به آثاری از بنجامین بریتن، از جمله: رکوئیم جنگ و آهنگ‌های پنج گل و شادی در بره اشاره کرد. موتت‌هایی برای کریسمس، گلوریا و مس در سل ماژور از ساخته‌های فرانسیس پولنک غالباً اجرا می‌شوند. کارل ارف نمونه‌ای کهن‌گرا را در کانتاتای کارمینا بورانا به نمایش می‌کشد که بسیار نیز اجرا شده‌است. آهنگسازانی از ایالات متحد مانند: آرون کوپلند، ساموئل باربر و رندال تامپسون نیز قطعاتی نوشتند که کاملاً می‌توان رنگ و بوی آمریکایی آن‌ها را تشخیص داد. آهنگسازانی از اروپای شرقی همچون بلا بارتوک و زولتان کدای مقدار اندکی موسیقی برای گروه‌های کر نوشتند. مس برای گروه کر دوبل ساخته فرانک مارتن که به پراجراترین اثر این آهنگساز تبدیل شده‌است، با زبان هارمونیک مدرن متمایزش، کیفیت (مدالیته) و کنایه را با فرم‌های قرون وسطایی و رنسانس ترکیب می‌کند.
گروه به اصطلاح «مینیمالیست‌های مذهب گرا» را آروو پارت معرفی نمود. برخی از ساخته‌های او چون: مگنیفیکات و پاسیون یوحنا غالباً اجرا شده‌اند. آهنگسازانی دیگر، چون جان تِونر (خالق اثر آهنگی برای آتنا ) و هنریک گورتسکی (آهنگساز Totus Tuus) نیز این عنوان را دارند. مینی‌مالیسم و پسا مینی‌مالیسم آمریکایی را می‌توان در کارهای آهنگسازانی چون استیو رایش در قطعه موسیقی صحرا و اقتباس‌های کرال از روی اپرای «انیشتین بر روی ساحل» فیلیپ گلس جستجو کرد. در این میان می‌توان از آهنگسازانی دیگر چون جان آدامز خالق اپرای «مرگ کلینگوفر» و دیوید لَنگ، صاحب اثر مصائب دخترک کبریت فروش، برنده جایزه پولیتزر یاد کرد.
با آغاز قرن بیست و یکم، موسیقی کرال دوباره مورد توجه واقع شد که بخشی از آن را می‌توان به دلیل علاقه ایجاد شده به سبک کارهای کرال قابل دسترس و نفوذ آهنگسازان معروف و خلاقی چون اریک ویتاکر، دانست. می‌توان تأثیرات چندفرهنگی را در پاسیون سن مَرقُس ساخته اُزوالدو گُلیخُف حس کرد؛ وی در ساخت این اثر شیوه باخ در نوشتن پاسیون را با موسیقی خیابانی آمریکای لاتین درهم آمیخته‌است. چن یی نیز در کانتات افسانه‌های چینی، ملودی‌های سنتی چینی را که با سازهای اصیل چینی نواخته می‌شوند، با زبان و سبک آتونال ترکیب می‌نماید. علت شهرت برخی آهنگسازان را می‌توان ساخته‌های کرال آنان دانست، که به عنوان یکی از بهترین نمونه‌های شناخته‌شده از این دست می‌توان به آهنگساز بسیار محبوب جان راتر اشاره نمود. به نظر می‌رسد انبوه کارهای دراماتیک آهنگساز ولزی، کارل جنکینز از نظر نمایشی بازگشتی به کارهای (کارل) ارف دارد. موسیقی جیمز مک میلان نیز به سنت‌شکنی در ساخت کارهای کرال که با بریتن، والتن، لایتن در بریتانیا آغاز شده بود، ادامه می‌دهد. هم‌زمان آهنگسازان درجه اول موسیقی رسانه‌ای چون: جان ویلیامز و کنتارو ساتو و همچنین آهنگسازان برجسته موسیقی ارکستری مانند: آگوستا رید توماس، سوفیا گوبایدولینا، آرون جی کرنیس و توماس ایدس با ساخته‌هایشان کمک‌های شایانی به کارنامه کارهای کرال نمودند.
البته در این میان آثار مجامعی که ریشه در موسیقی کلاسیک کنسرتی ندارند نیز در غنی کردن کارنامه کرال و همچنین ارائه رویکردهای نو برای آهنگسازان نقشی بارز داشته‌اند:
البته گروه کرال فقط مخصوص به کلیساها و مسیحیان نیست؛ مثلاً گروه کرال گلبانگ یزد که یکی از بهترین گروه‌های کرال د ایران است
آبشار نواداها
آبشار نواداها (به انگلیسی: Nawadaha Falls) آبشاری است که در میشیگان، ایالات متحده آمریکا واقع شده و ارتفاع کلی ریزشگاه آن ۱۵ پا (۴٫۶ متر) است.
شوشاب
شوشاب روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان ملایر در استان همدان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان حرم‌رود علیا قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۴۲۱ نفر (۱۴۱خانوار) بوده‌است.
معمر سوراکا
معمر سوراکا (Muamer Svraka؛ زادهٔ February 14, 1988) یک بازیکن فوتبال اهل بوسنی و هرزگوین است که برای باشگاه فوتبال پیکان تهران بازی می‌کند.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال بوسنی و هرزگوین بازی کرده است.
کشورهای توسعه‌یافته
[[Image:Imf-advanced-un-least-developed-2008.svg|thumb|450px|
دسته‌بندی بر پایه صندوق بین‌المللی پول و سازمان ملل متحد. ]] 2019 UN Human Development Report.svg (۲۰۱۸).
از اصطلاح‌های کشور توسعه‌یافته، کشور صنعتی، کشورهای رشد یافته، کشور بیشتر توسعه یافته یا کشور بیشتر توسعه‌یافته از لحاظ اقتصادی برای اشاره به کشورهای مستقلی استفاده می‌شود که اقتصادی پیشرفته و زیرساخت فناوری پیشرفته‌تری نسبت به کشورهای کمتر صنعتی‌شده دارند. تعیین مصداق برای معیار توسعه‌یافتگی همواره مورد بحث بوده‌است اما به‌طور کلی معیارهای اقتصادی معمولاً شاخص اصلی کشورهای توسعه‌یافته بوده‌است. برای مثال، میزان سرانه درآمد یکی از مهمترین معیارها است و بنابراین کشورهایی که دارای نرخ سرانه تولید ناخالص داخلی بالایی هستند، توسعه‌یافته محسوب می‌شوند.
معیار مهم اقتصادی دیگر، میزان صنعتی بودن کشور است. یکی دیگر از معیارهایی که به‌تازگی مورد توجه قرار گرفته، شاخص توسعهٔ انسانی است. این شاخص، معیارهای اقتصادی نظیر درآمد را با امری همچون میزان امید به زندگی و سطح آموزش عمومی ترکیب می‌کند. به این ترتیب، کشورهایی که دارای نمرهٔ بالاتری در شاخص توسعه انسانی هستند، توسعه‌یافته محسوب می‌شوند و به دیگر کشورها، کشورهای در حال توسعه گفته می‌شود.