ژاک_لانگ
اقدامات مدیریتی ژاک لانگ
تحول مهم برای افزایش دولت‌مداری در امور هنری و فرهنگی ریشه در دوران ژاک لانگ، وزیر فرهنگ فرانسوا میتران دارد. با روی کار آمدن ژاک لانگ در سال ۱۹۸۱، بودجه وزارت فرهنگ از ۲۹۷۷ میلیون فرانک به حدود دو برابر یعنی ۵۹۹۴ میلیون فرانک افزایش یافت. [۱]بدین ترتیب، بودجه دولت در مدت یک سال از ۴۷/۰ درصد به ۷۶/۰ درصد رسید. سوسیالیست‌ها با برنامه فرهنگی ۱۱۰ ماده‌ای که ژاک لانگ آن را تهیه کرده بود، زمام امور را به دست گرفته بودند. بنابر این، با به قدرت رسیدن فرانسوا، موج تازه‌ای از تحولات در این عرصه آغاز شد. این دگرگونی‌ها با افزایش بودجه وزارت فرهنگ و قدرت روزافزون دولت مسنا آغاز شد. لانگ با شعار «یک درصد کل بودجه دولت برای فرهنگ»، کارش را آغاز کرد و سرانجام این هدف در سال ۱۹۹۱ تحقق یافت. از این پس، همه دولت‌ها بر اصل اختصاص یک درصد بودجه کل دولت به امور فرهنگی پایبند ماندند. فرانسوا میتران ساخت و سازهای بزرگ و ملی را در عرصه فرهنگ به عنوان «طرح‌های بزرگ»[۲] آغاز کرد و در دوران ریاست جمهوری‌اش کتابخانه ملی، مشهور به کتابخانه میتران را به پایان رساند. هزینه‌های این طرح، جداگانه و خارج از بودجه یک درصدی وزارت فرهنگ تأمین شد. ژاک شیراک، آخرین رئیس‌جمهوری فرانسه نیز این سنت را پاس داشت و در واپسین سال ریاست جمهوری‌اش موزه بزرگ کی برانلی[۳] را برای هنر تمدن‌های نخستین افتتاح کرد. نگاه دوم به دموکراسی فرهنگی با سوسیالیست‌ها در سال ۱۹۸۱ شکل گرفت. با روی کار آمدن ژاک لانگ این اندیشه رواج یافت که مردمی کردن فرهنگ و دموکراسی فرهنگی فقط به معنای دسترسی همگانی به آفرینش‌های کلاسیک و فاخر هنری نست. دموکراسی فرهنگی از این دیدگاه، فرایندی است که فرصت برابری را برای همه رشته‌های هنری اعم از کلاسیک و معاصر فراهم می‌کند. به همین دلیل نوآموزان، تازه‌کاران و هنرمندان رشته‌های مختلف در عرصه موسیقی و نمایش، پس از روی کار آمدن ژاک لانگ از حمایت‌های دولتی برخوردار شدند. جشن موسیقی در شب اول تابستان و راه‌اندازی جشنواره‌ها در سراسر کشور، تلاشی برای دسترسی همگان به موسیقی و ایجاد فرصت برای همه سبک‌های موسیقی اعم از کلاسیک، مدرن و معاصر بود (دومای، ۲۰۰۱، ۴۵۵). لانگ با گفتمان دموکراسی فرهنگی، نهادهای سنتی تجسمی مانند آکادمی هنر فرانسه را به چالش کشید. او با تأکید بر خلاقیت و نوآوری، راه را برای نقاشی معاصر فراهم کرد و فضای تازه‌ای برای جوانان و نقاشان مدرن به وجود آورد (دوپلیکس و مارتین[۴]، ۲۰۰۱، ۴۶). اهتمام سوسیالیست‌ها به هنر پیشگام (آوان گارد) و راه‌اندازی مراکز متعدد هنرهای مدرن در سراسر کشور با چین رویکردی انجام شد. در این باره هم درست مانند دیگر عرصه‌های می‌توان از رویکردی میانه در دوران کنونی سخن گفت. سرانجام سیاست‌گذاران فرهنگی دریافتند که باید برای سلیقه‌های گوناگون بیندیشند و تأکید به هنر فاخر و سنتی، به معنای نادیده گرفتن خواسته‌های بخش بزرگی از هنرمندان و هنردوستان جامعه است (کمین، ۲۰۰۴، ۱۱۵). فرانسوا میتران با برنامه‌هایی معروف به ۱۱۰ برنامه فرهنگی پیروز شد و ژاک لانگ که برنامه‌های فرهنگی میتران را تنظیم کرده بود، به وزارت فرهنگ رسید. وزیر جدید فرهنگ و ارتباطات برداشت تازه‌ای از دموکراسی فرهنگی داشت که شرحش آمد. برای اجرایی شدن این رویکرد، تحولات تازه‌ای در سیاست‌گذاری فرهنگی به وجود آمد که به چند مورد اشاره می‌شود. تأکید بر نوآوری و هنر معاصر، یکی از اهداف مهم ژاک لانگ و طرفداران نگاه دوم به دموکراسی فرهنگی، ایجاد بسترهای مناسب برای آفرینش‌های هنری است. دولت‌های مختلف و به ویژه چپگرایان با الهام از ژاک لانگ و پیش گرفتن سیاست‌های مناسب کوشیدند تا هنرمندان را برای آفرینش آثار هنری تشویق کنند. چرا که لانگ به خوبی می‌دانست تأکید بر خلاقیت و نوآوری یعنی گسست از هنر فاخر و گسترش هنرهای معاصر و مردمی. با چنین شعار و رویکردی است که نمایش‌های خیابانی و مردمی، موسیقی‌های نو و هنرهای تجسمی مدرن مورد توجه خاص دولت قرار گرفتند. طرفداران این رویکرد معتقدند که رابطه هنر و فرهنگ را دوباره تعریف کردند. هنر از این دیدگاه، آفرینش است و هنرمند اگر چه نگاهی به تاریخ و گذشته دارد، در موارد بسیاری قالب‌شکن است و بر ضد زمانه‌اش شورش می‌کند. هنر از جنس شورش است و ابزاری است برای بیان آزادانه آنچه درون هنرمند می‌گذرد. اما فرهنگ مجموعه‌ای از ارزش‌های برتر است که افراد جامعه را به هم پیوند می‌دهد. فرهنگ از آبشخور هنر و میراث فرهنگی روزی می‌گیرد ولی برخلاف هنر از جنس اجماع و تفاهم است (مولینیه، ۱۹۹۹، ۱۹). هنر می‌تواند عامل گسست باشد ولی فرهنگ با استفاده از هنر به دنبال ایجاد وحدت و تفاهم است. انتقاد لانگ و طرفدارانش به گذشتگان این است که راستگرایان فرهنگ و هنر را یک مقوله می‌پنداشتند و بین این دو تمایزی نمی‌شناختند (فارشی و دوواروکس[۵]، ۱۹۹۴). ژاک لانگ با بهره‌گیری از این شعار توانست رشته‌های مختلف هنری را از انحصار هنرهای سنتی درآورد و به هنر مدرن در این دیار جایگاه وپژه‌ای بخشد. ژاک لانگ یکی از راه‌های ایجاد علاقه در مردم برای استفاده از آفرینش‌های هنری را بهره‌گیری از رسانه‌ها، به خصوص رادیو و تلویزیون و آموزش‌های هنری در مدارس می‌دانست. برخلاف مالرو که معتقد بود هنر، عشق و احساس است نه آموزش و تدریس، جانشینان وی کوشیدند با استفاده از ابزار آموزش، دامنه فرهنگ و هنر را بیشتر گسترش دهند.