نقاشی‌درمانی
شیوه‌های اجرایی
اگر در طول جلسه کودکی از ترسیم نقاشی امتناع کند تعقیب هدف درمانی ایجاب می‌کند تا در معرض اصرار و تحمیل قرار نگیرد. اما در صورت ترسیم و اتمام نقاشی از کودکان خواسته می‌شود تا به اختصار در مورد آنچه که کشیده‌اند و آنچه که دیگران ترسیم کرده‌اند اظهار نظر نموده و به بحث و گفتگو بپردازند. این‌گونه بحث‌ها در کلاس و در پایان جلسات نقاشی می‌باید صرفاً در خصوص محور محتوایی نقاشی‌ها بوده و از ورود به مباحث مربوط به ساختار و تکنیک بدور باشد. آثار نقاشی شده در پایان هر جلسه جمع‌آوری شده و تا آخر دوره نگهداری می‌شود و در پایان دوره یکبار دیگر تمامی آثار نقاشی شده به وسیله دانش آموزان د ر معرض تماشای همه و مورد بررسی گروهی قرار می‌گیرد و از این طریق میزان پیشرفت ارزیابی و درک تغییرات حاصل شده برای هر یک از آنان مقدور می‌گردد. در پژوهشی که به همین شیوه و به وسیله دکتر احمد به پژوه و فریده نوری در سال ۱۳۸۰ برای «بررسی تأثیر نقاشی درمانی در کاهش رفتارهای پر خاشع گرانهٔ دانش آموزان عقب ماندهٔ ذهنی تهران» در دو گروه آزمایشی و کنترل (هر گروه شامل۶۰ نفر) از میان ۲۰ مدرسهٔ پسرانه تهران انجام شده‌است نتایج ذیل بدست آمده: در مرحلهٔ نخست نتایج آزمایش‌هایی که با استفاده از تکنیک‌های «بندر – گشتالت» آزمون گودیناف، ماتریس پیش‌رونده بدست آمده نشان می‌دهد که میانگین نمرات مربوط به رفتارهای پرخاشگرانهٔ افراد مورد مطالعه از نظر والدین در هر گروه آزمایشی و کنترل در مرحله پیش آزمون مشابه یکد یگر بوده و اختلال ف معنی دارای وجود نداشته‌است. در این پژوهش طی ۱۲جلسهٔ نقاشی درمانی به عنوان یک برنامه مداخله‌ای بار دیگر نظر سنجی والد ین انجام شد و نتایج ذیل حاصل گردید. نقاشی‌درمانی بر کاهش رفتارهای پرخاشگرانه دانش آموزان عقب مانده ذهنی مؤثر بوده و بررسی یافته‌های غیرکمی در این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از جلسات نقاشی‌درمانی برای دانش‌آموزان ابتدایی عقب مانده ذهنی به سبب ایجاد زمینه‌های مناسب برای برون‌افکنی هیجانها، احساسات و افکار، منجر به سازگاری عاطفی و اجتماعی آنان می‌شود. یافته‌های این پژوهش با یافته‌های نازنین مددی که به «بررسی تأثیر نقاشی درمانی در کاهش اختلالهای هیجانی در کودکان عادی» پرداخته بود همخوانی دارد[مددی، نازنین(۱۳۷۹)]همچنین بررسی نمرا ت دانش آموزان نشان می‌دهد که نقاشی درمانی حتی در مورد دانش آموزان عقب مانده ذهنی کمتر از ۷ سال با بهره هوشی حدود ۴۰ درصد که قادر به ترسیم تصاویر دقیق نیستند نیز می‌تواند مؤثر باشد. [مددی، نازنین (۱۳۷۹)] از بارزترین نکات مشاهده شده در جلسات نقاشی درمانی که به وسیله نویسنده در آموزشگاه‌های آزاد هنری شهر تهران از دانش‌آموزان عادی ۴ تا۱۰ سال به صورت تحقیقی میدانی در فاصله سال‌های ۸۲ – ۸۰ صورت گرفت موارد ذیل قابل تشخیص بود: معمولاً بعضی از کودکان بالاخص در سنین ۴ تا ۶ سال در جلسات اولیهٔ نقاشی درمانی به طریق معمول با شیوه‌های مختلف از جمله تمارض یا ابراز بی‌حوصلگی و گهگاه به بهانه عدم توانایی در ترسیم از مشارکت در فعالیت خودداری می‌کنند، اما در جلسات بعدی با مشاهده فعالیت سایر اعضای گروه، آنان نیز در جلسات مشارکت جسته و گاهی خود را فعال تر از سایرین نشان می‌دهند. در مورد انتخاب محل قرارگیری آدمک، جنسیت، اضافه کردن عناصر و استفاده یا عدم استفاده از رنگ اختیار و آزادی کامل داده می‌شود. تفاوت آشکار این تکنیک با آزمایش آدمک گودیناف در امکان تکرار تمرین در جلسات متوالی و نیز آزادی عمل دراضافه کردن تصاویر حاشیه‌ای به نقاشی‌است. در پایان جلسات (که می‌تواند از ۵ تا ۱۰جلسه متغیر باشد) کلیهٔ نقاشی‌های ترسیم شدهٔ هرکودک در جلسه‌ای با حضور همه شرکت کنندگان در معرض تماشا قرارگرفته و به بحث و بررسی گذارده می‌شود این تمرین می‌تواند به صورت فردی و گروهی باشد. نتایج پژوهشی[صاحبی، دکتر محمد علی وهمکاران(۱۳۸۲)] بر روی بیماران مبتلابه عارضه دوقطبی بستری شده در بیمارستان روزبه تهران به منظور «بررسی شاخص‌های ابعاد و رنگ در ترسیم آدمک رنگی» نشان می‌دهد: الف) هر چند طول و سطح ترسیم درگروه پسران به‌طور قابل توجهی بزرگتر از گروه دختران بود منتها به دلیل انحراف معیار بالا درهرد و شاخص به خصوص در مورد «سطح» تفاوت‌ها معنا دارنبوده و نمی‌توان چنین نتیجه گرفت که جنسیت تأثیری دراندازهٔ نقاشی‌ها داشته‌است. ب) هر چند که انتظار میرفت اکثر شرکت کنندگان درآزمون، نقاشی خود را رنگ کنند، اما ۶۴٪ ازآنان در نقاشی خود از رنگ استفاده نکرده و ۳۶٪ باقی‌مانده نیز اکثراً در نقاشی‌های خود از رنگ گرم در ترسیم استفاده کرده‌اند. در پایان این تحقیق پژوهشگر با انطباق یافته‌های خود نتیجه می‌گیرد که در میان بیماران مبتلا به اختلال دوقبطی ارتباط متقن و قوی میان کیفیت خلق و اندازهٔ ترسیم با رنگ‌آمیزی آن وجود ندارد که این مورد با یافته‌های بورکیت که همین آزمون را در مورد کودکان عادی درسنین ۵ تا ۱۲ سال انجام داد مطالعه بقت ندارد. یافته‌های بورکیت نشان می‌دهد که: