cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مهارت‌های نرم
تاریخچه
در کنفرانس مهارتهای نرم CONARC در سال ۱۹۷۲، دکتر Whitmore گزارشی ارائه داد با هدف کشف اینکه چگونه اصطلاح مهارت‌های نرم در مدارس مختلف CONARC درک می‌شود. پس از طراحی و پردازش پرسشنامه، متخصصان تعریف آزمایشی جدیدی را تدوین کردند: «مهارتهای نرم، مهارتهای مهم مرتبط با شغل هستند که درگیر تعامل اندک یا بدون تعامل با ماشینها هستند و کاربرد آنها در کار کاملاً تعمیم یافته‌است.» آنها همچنین به انتقاد از وضعیت مبهم مفهوم، با اظهارنظر «به عبارت دیگر، آن دسته از کارکردهای شغلی که دربارهٔ آنها بخش خوبی را می‌شناسیم مهارتهای سختی هستند و مواردی که دربارهٔ آنها بسیار کم می‌دانیم مهارتهای نرم هستند.» پرداختند. یک مطالعه فوری دیگر نیز با لحنی منفی نتیجه گرفت. روان‌شناس نیکلاس هامفری به گفه مشهوری اظهار داشت که هوش اجتماعی به جای هوش کیفی، انسان را تعریف می‌کند. امروزه بسیاری از صنایع با مهارت‌های نرم کارکنان خود برتری می‌دهند.
مفهوم
مهارت‌های نرم خوشه ای از خصوصیات شخصیتی مولد است که روابط فرد را در یک محیط مشخص می‌کند. این مهارت‌ها می‌تواند شامل نعمت‌های اجتماعی، توانایی‌های ارتباطی، مهارت‌های زبانی، عادات شخصی، همدلی‌های شناختی یا عاطفی، مدیریت زمان، کار گروهی و ویژگی‌های رهبری باشد. تعاریفی که بر اساس ادبیات مرور انجام شده‌است، مهارتهای نرم را به عنوان یک اصطلاح کلی برای مهارتهای تحت سه المان عملکردی کلیدی توضیح می‌دهد: مهارتهای افراد، مهارتهای اجتماعی و خصوصیات شغلی شخصی.
اکنون، در قرن بیست و یکم، مهارت‌های نرم یک تمایز دهنده اصلی، یک امر مستقل برای اشتغال و موفقیت در زندگی است. جیمز هکمن برنده جایزه نوبل ادعا می‌کند که «مهارت‌های نرم موفقیت زندگی را پیش بینی می‌کنند، و گاهی آن موفقیت را به وجود می‌آورند، و برنامه‌هایی که مهارت‌های نرم را ارتقا می‌بخشند، جایگاه مهمی در سبد مؤثر سیاست‌های عمومی دارند». اهمیتی که کارفرمایان به این موضوع می‌دهند با این واقعیت نشان داده می‌شود که مهارت‌های نرم در حال حاضر به اندازه GPA (که زمانی مهم‌ترین عامل در تصمیم‌گیری در نظر گرفته می‌شد) در استخدام یک کارگر جدید اهمیت دارند.
درخواست بالا و سردرگمی گسترده در مورد معنی و آموزش مهارت‌های نرم بیانگر دو عنصر است که می‌تواند فقدان مهارت‌های نرم در بازار کار را توضیح دهد. کارفرمایان تلاش می‌کنند رهبران و کارگرانی را پیدا کنند که بتوانند از بازار کار در حال تحول آگاه باشند. مشکل فقط به جوانانی که به دنبال شغل اند محدود نمی‌شود، بلکه این برای کارمندان فعلی نیز صادق است. یک مطالعه عام‌المنفعه که توسط مک دونالد در انگلستان انجام شده‌است پیش‌بینی می‌کند بیش از نیم میلیون نفر به دلیل عدم مهارت‌های نرم تا سال ۲۰۲۰ از بخش‌های شغلی بازگردند.
مهارت‌های سخت در برابر نرم
«مهارت‌های سخت شامل مهارت فنی یا اداری است.» مهارتهای نرم معمولاً برای «اشاره به» سمت عاطفی «انسان در تقابل با مؤلفه IQ (بهره هوشی) مربوط به مهارتهای سخت استفاده می‌شود.» مهارت‌های سخت و نرم معمولاً به عنوان مفاهیم یا مکمل‌های مشابه تعریف می‌شوند. این واقعیت نشان می‌دهد که چگونه این دو نوع مختلف از توانایی‌ها کاملاً مرتبط هستند.
مهارتهای سخت‌تنها مهارتهای لازم برای استخدام شدن در شغلی بودند و عموماً از طریق سوابق آموزشی، تجربه کاری یا مصاحبه قابل اندازه‌گیری بوده‌اند. به نظر می‌رسید موفقیت در کار فقط مربوط به توانایی فنی در انجام و تکمیل کارها است. به همین دلیل، کارفرمایان و شرکت‌ها فقط بر اساس شایستگی‌های ظاهری آن‌ها، افراد جدیدی را استخدام می‌کردند. به همین علت امروزه افرادی که مهارت‌های نرم خوبی دارند، کمتر از کارگرانی اند که مهارت‌های سخت خوبی دارند.
این روند در سالهای گذشته تغییر کرده‌است. مهارت‌های سخت هنوز یک جنبه اساسی را نشان می‌دهند، اما مهارت‌های نرم از نظر اهمیت با آنها برابر است. به گفته پروفسور رهبری رابرت لواسر، بیشتر محققانی که او در این زمینه با آنها مصاحبه کرده‌است «به مهارتهای نرم بالاتر از مهارتهای فنی امتیاز داده‌اند.» مطالعات انجام شده توسط مؤسسه تحقیقاتی استانفورد و بنیاد کارنگی ملون در میان ۵۰۰ مدیرعامل Fortune این ایده را تأیید می‌کند که ۷۵٪ موفقیت شغلی بلند مدت ناشی از مهارت‌های نرم و تنها ۲۵٪ از مهارت‌های فنی است (Sinha، ۲۰۰۸). یک مطالعه دیگر نشان داد که ۸۰ درصد دستاوردها در حرفه به مهارتهای نرم و تنها ۲۰ درصد با مهارتهای سخت تعیین می‌شود.
مارگارت مکفرسون گرانت
مارگارت مکفرسون گرانت (Margaret Macpherson Grant; April 27, 1834 – 1834:04:27, April 14, 1877) نیکوکار اهل پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند بود. وی بین سال‌های ۱۸۵۴ تا ۱۸۷۷ میلادی فعالیت می‌کرد. مارگارت بشردوست اسکاتلندی بود که در کلیسای ابرلور به دنیا آمد، در همپشایر تحصیل کرد و با مرگ برادر بزرگش در هند در سال ۱۸۵۲، تنها فرزندش باقی خانواده ماند. دو سال بعد، او ثروت هنگفتی را از عمویش، الکساندر گرانت، یک کشاورز و تاجر متولد ابرلور که در جامائیکا ثروتمند شده بود، به ارث برد.
مکفرسون گرانت در خانه ابرلور که برای عمویش توسط ویلیام رابرتسون ساخته شده بود، اقامت گزید. او برای زنی در زمان خود غیر متعارف زندگی می‌کرد و وارد ازدواجی شد که با یک همراه زن، شارلوت تمپل، که در سال ۱۸۶۴ در لندن با او آشنا شده بود، ازدواج کرد.
مکفرسون گرانت سخاوتمندانه به موسسات خیریه، به ویژه آنهایی که با کلیسای اسقفی اسکاتلند مرتبط هستند، کمک مالی کرد، یک یتیم خانه که اکنون مرکز نگهداری از کودکان ابرلور نام دارد و تأسیس کلیسای اسقفی سنت مارگارت در ابرلور کمک می‌کرد. او به شدت مشروب می‌نوشید و علی‌رغم تلاش‌های دوستان و اعضای خانواده برای متقاعد کردن او برای ترک آن، همیشه دوباره دچار اعتیاد به الکل می‌شد.
او در طول زندگی‌اش وصیت‌های متعددی را تنظیم کرد که می‌توانست دارایی‌اش را به تمپل واگذار کند، اما مدت کوتاهی پس از اینکه تمپل او را برای ازدواج با مردی ترک کرد، مکفرسون گرانت وصیت او را لغو کرد. او پنج ماه بعد در چهل و دو سالگی درگذشت.
زندگی
والدین مارگارت مکفرسون گرانت، آنی و الکساندر مکفرسون، در گاربیتی، محله آبرلور، بنفشایر زندگی می‌کردند. پدرش یک جراح محلی در ابرلور، موری،  بود و مادرش از خانواده با نفوذ گرانت است.
مکفرسون‌ها در ۳۰ آوریل ۱۸۲۵ ازدواج کردند، و اولین فرزند خود را، الکساندر گرانت مکفرسون، در ۱۸۲۸ به دنیا آوردند. مارگارت مکفرسون گرانت (با نام اصلی مارگارت گوردون مکفرسون) در ۲۷ آوریل ۱۸۳۴ متولد شد. مکفرسون گرانت در دوران نوجوانی خود در مدرسه در همپستد در شمال لندن تحصیل کرد و نزد مری آن استودارت، نویسنده و فعال برای آموزش زنان درس می‌خواند. برادرش به هند سفر کرد، و آنجا در سال ۱۸۵۲ درگذشت و مکفرسون گرانت تنها فرزند بازمانده خانواده شد.
الکساندر گرانت با الکساندر دانلدسون و الکساندر تامسون در جامائیکا به تجارت مشغول بود. از آنجایی که این سه مرد صاحبخانه غایب بودند، امور مربوط به املاک آنها توسط تیمی از وکلای محلی در کینگستون، با کمک حسابداران و ناظرانی که در مزارع زندگی می‌کردند، مدیریت می‌شد. این ترتیب مشکلاتی را در تسویه بدهی‌های دارایی آنها پس از مرگ دونالدسون در سال ۱۸۰۷ و تامسون در سال ۱۸۱۸ ایجاد کرد که منجر به سال‌ها دعوای حقوقی بین وارثان شد. از آنجایی که درآمدهای جاری از املاک برای برآورده کردن بدهی‌ها و بهره انباشته ناکافی بود، گرانت برای فروش مزارع فشار آورد. متولیان جامائیکایی، جان میک و جوزف گرین، در برابر این تلاش‌ها مقاومت کردند و دستورها صادر شده توسط دادگاه عالی برای فروش را نادیده گرفتند. این دعاوی تا سال ۱۸۶۱ به‌طور کامل حل و فصل نشد، در آن زمان الکساندر گرانت مرده بود، و املاک او در اختیار مکفرسون گرانت قرار گرفت.
میراث
هنگامی که الکساندر گرانت در سال ۱۸۵۴ درگذشت، مکفرسون گرانت که در آن زمان بیست ساله بود، بخش عمده ای از ثروت خود را به همراه خانه آبرلور و املاکش در اسکاتلند و جامائیکا به ارث برد که در مجموع ۳۰۰۰۰۰ پوند ارزش داشت. او همچنین مبلغ ۲۰۵۰۰ پوند را به او واگذار کرد که در هنگام مرگش پرداخت می‌شد، مشروط بر اینکه او به بیست سال سن رسیده باشد. در میان مزارع جامائیکا در میراث، برامپتون برایان، قلعه برایان، فیرفیلد، لو لیتون، اورنج ریور، اورنج ویل و منافع در املاک نونسوچ و یونیتی بودند.
یادداشت
<references group="persian-alpha"/>
موج (گلیم)
موج، نوعی پارچهٔ ضخیم همانند جاجیم است که توسط عشایر و روستاییان کرد در استان‌های کرمانشاه، ایلام و کردستان بافته می‌شود و موج‌بافی از صنایع دستی این مناطق به‌شمار می‌رود.
ویژگی
موج در دو تکهٔ هم اندازه که به شیوهٔ اریب بافی متعادل و با طرح جناغی بافته می‌شود. سپس دو تکه به یکدیگر دوخته می‌شود و انتهای موج با منگوله تزیین می‌شود. طول این دست بافت ۲/۵و عرض آن را ۴ تخته باریک تشکیل می‌دهد، این۴ تخته را همیشه سر هم بافته می‌شود و ۹/۵متر طول دارد.
این دست‌بافته در واقع در میان کردهای کرمانشاه، به عنوان جای رختخواب‌های اضافی استفاده می‌شده و هم‌اکنون استفاده از آن گسترش یافته و برای ساختن کیف و کفش و … نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
تاریخچه
موج بافی در ابتد در منطقه اورامانات صورت می‌پذیرفته‌است.
تفاوت موج و ماشته
در استان لرستان نوعی پارچه به نام ماشته بافته می‌شود که همانند موج است و همان کارکردها و شکل نهایی را دارد و بسیاری این دو را یک بافته در نظر می‌گیرند. با وجود شباهت ظاهری بسیار موج و ماشته، تکنیک بافت این دو با یکدیگر متفاوت است و به همین دلیل نیز به عنوان دو بافتهٔ متفاوت در نظر گرفته می‌شوند.
گونه‌ها
موج‌بافی به‌طور کلی به ۲ دسته مورد استفاده می‌شود:
بافندگان این دست بافته آن را به ۴۰ تیکه که به عنوان روانداز یا روتختی استفاده می‌شود، می‌بافند.
هر دست رختخواب اعم از تشک و لحاف را درون یک بقچه جای می‌دهند، و به یک دیوار از خانه تکیه می‌دهند و متکا یا رو متکا سفید گل‌دوزی‌شده بر رویش قرار داده شده که به زیبایی منزل می‌افزاید. موج در ابتدا کاملاً ساده بافته می‌شده‌است، اما با گذشت زمان چون به بافت ظریفی احتیاج داشته‌اند، دستگاه‌های آن پیچیده‌تر شد و شکلی از بافت آن که ویژهٔ یک‌جانشینان است به وجود آمد.
ابزارهای موج‌بافی
ابزاری است که پشم گوسفندان را با آن می‌چینند، در واقع همان قیچی است. این ابزار از جنس چوب می‌باشد، برای ضربه زدن بر روی پشم می‌زنند تا الیاف از هم دیگر جدا شوند. ابزاری است از جنس چوب و به شکل دوک می‌باشد که با این وسیله دوک را می‌ریسند و آن را تبدیل بهریسمان‌های نازک می‌کنند. برای رنگ کردن پشم استفاده می‌شود. این ابزار 7cm طول دارد، و کار کردن با آن به این صورت است که نخ پشم دور آن می‌تابند و به جای ماسوره در ماکو استفاده می‌شود. ابزاری است که نخ‌های تار به اندازهٔ رختخواب پیچ به آن بسته می‌شود.
مواد اولیه
مادهٔ اصلی این دست بافته پشم است، که توسط دامداران به دست می‌آید. پشم الیافی است که مانند مو و کرک، از پروتئین مخصوص به عنوان کراتین تشکیل شده‌است، که همین پروتئین به علت داشتن مواد زیادی گوگرد از سایر پروتئین‌ها متمایز است.
گسترش استفاده از موج در صنایع دستی
در سال‌های اخیر صنعت «موج‌بافی» در استان کرمانشاه به‌روزرسانی شده و از موج همچون پارچه‌ای برای تولید کالاهایی چون کیف، کفش، کیف موبایل، قاب آیینه و… استفاده می‌شود.
یتیم‌ها (نمایش‌نامه)
یتیم‌ها (Orphans) نمایشنامه‌ای نوشته لایل کسلر است که در برای اولین‌بار در سال ۱۹۸۳ در لس آنجلس به روی صحنه رفت. آل پاچینو در سال ۲۰۰۵ با همراهی جسی آیزنبرگ و شان هاتوسی این نمایش را به صورت ورکشاپ بازآفرینی کرد. یتیم‌ها در نهایت در سال ۲۰۱۳ به برادوی راه یافت. داستان نمایش دربارهٔ دو یتیم بزرگسال است که در خانه‌ای در شمال فیلادلفیا با هم زندگی می‌کنند. این نمایش ترکیبی از واقع‌گرایی و ابسوردیسم درون خود دارد.
ماچانگولهی
ماچانگولهی (به لاتین: Machchangolhi) یک منطقهٔ مسکونی در مالدیو است که در ماله (مالدیو) واقع شده‌است.
شیطان (کلی)
شیطان (در معنی کلی آن و نه در معنی خاص شیطان در دین‌های ابراهیمی) یک باورِ پذیرفته شده در بسیاری از ادیان، اسطوره‌ها و فرهنگ‌ها و یک نهادِ فراطبیعی است که تجسم شر و دشمن خدا و انسان است.چیستی و ماهیت این نقش تا اندازه بسیاری متفاوت و دگرگون است.از حد و اندازه نیروی ضد پروردگار آفریننده بودن و تا یک کش مکش هزاران ساله برای روح انسان در شرایطی که حتی به نظر می‌رسد یک دوگانگی دارد تا بودن به یک شکلی خنده‌دار و سرگرم‌کننده یا بودن به یک شکل انتزاعی و چکیده از موقعیت فردی انسان.
سوبی مارتین
سوبی مارتین (Sobey Martin؛ ۲۷ ژوئن ۱۹۰۹ – ۲۷ ژوئیه ۱۹۷۸) یک کارگردان اهل آلمان و ایالات متحده آمریکا بود.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته است می‌توان به گمشده در فضا و سرزمین غول‌پیکران اشاره نمود.
تکیه میررود پشت
تکیه میررود پشت مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بابل، بخش مرکزی، دهستان گنج افروز، روستای میر رودپشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۰۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زبان لزگی
زبان لزگی یکی از زبان‌های قفقازی، شاخه شمال شرقی (یا داغستانی) است که بیشتر گویشوران آن در جنوب جمهوری داغستان در فدراسیون روسیه و شمال جمهوری آذربایجان سکونت دارند.
گویشوران زبان لزگی اهل قومی به همین نام و از اقوام بومی قفقاز هستند.
تعداد گویشوران
مجموع تعداد گویندگان زبان لزگی نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر برآورد می‌شود. بر اساس براورد سال ۱۹۹۶ حدود ۲۵۷ هزار نفر در روسیه و ۱۷۱ هزار نفر در آذربایجان و اقلیت‌های کوچکتر در گرجستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکیه، ترکمنستان، ازبکستان و اوکراین سکونت دارند.
عجیب‌تر از داستان (فیلم ۲۰۰۶)
عجیبتر از داستان فیلمی محصول سال ۲۰۰۶ و به کارگردانی مارک فورستر است. در این فیلم بازیگرانی همچون ویل فرل، مگی جیلنهال، داستین هافمن، کویین لطیفه، اما تامسون، تونی هیل، تام هولس، لیندا هانت و کریستن چنووس ایفای نقش کرده‌اند.
طرح اصلی
هارولد کریک (فرل) ، مأمور ممیز مالیاتی ، صدایی را می شنود که رخدادهای پیرامونی او را، دقیقاً زمانی که مشغول آن هاست روایت می کند، چنان که گویی یک راوی قصه گو در حال روایت کردن یک داستان بلند است. در همین حین، صدای این راوی، خبر از مرگ زودهنگام شخصیت اصلی داستان، یعنی هارولد می دهد و هارولد که از این ماجرا خشمگین شده است، به دنبال این است که از این رخداد جلوگیری کند.
روند تولید
این فیلم در لوکیشن هایی در شهر شیکاگو فیلمبرداری شده است و به دلیل داستان ابتکاری ، هوشمندانه و بازی های خوبش مورد ستایش قرار گرفته است. فرل ، که با بازی قطعات کوتاه کمدی فاخر به شهرت رسید، توانست توجه ویژه مخاطبان این فیلم را به دلیل ارائه عملکردی ستودنی در اولین نقش دراماتیک خود جلب کند. این فیلم در 10 نوامبر 2006 توسط [[کلمبیا پیکچرز اکران شد. پس از اکران، فیلم بیشتر به دلیل مضامین، شوخ طبعی و عملکردش مورد استقبال صاحب نظران عرصۀ سینما قرار گرفت.
داستان فیلم
هارولد کریک یک مأمور سرویس درآمد داخلی است و زندگی تنهایی دارد و روزهایش را به تنهایی سپری می کند، در عین حال، تمامی زمان روزمرۀ او توسط ساعت مچی اش برنامه ریزی می شود. در یکی از روزهایی که هارولد کریک مأموریت می یابد، درآمدهای یک نانوائی به مالکیت آنا پاسکال را به دلیل فرار از پرداخت مالیات مورد ارزیابی قرار دهد، صدای زنی ناشناس، قصۀ زندگی او را شروع به روایت می کند، به طوری که خود هارولد توانایی شنیدن این صدا را دارد.
قضیه شانون–هارتلی
در تئوری اطلاعات، قضیه شانون–هارتلی حداکثر سرعت انتقال اطلاعات از طریق یک کانال ارتباطی با پهنای باند مشخص در حضور نویز را بیان می‌کند. این کاربردی از قضیه کدگذاری کانال پُرنویز در مورد نمونه بارز یک کانال ارتباطی آنالوگ زمان-پیوسته در معرض نویز گاوسی است. قضیه ظرفیت کانال شانون را برای چنین لینک ارتباطی تعیین می‌کند، محدودیت در بیشینه اطلاعات بدون خطا در هر واحد زمان که می‌تواند با پهنای‌باند مشخص در حضور تداخل نویز منتقل شود، با فرض محدود بودن توان سیگنال، و این که فرایند نویز گاوسی توسط یک توان یا چگالی طیفی توان معلوم، مشخص می‌شود. این قانون به نام کلود شانون و رالف هارتلی نامگذاری شده‌است.
بیان قضیه
قضیه شانون - هارتلی ظرفیت کانال C را بیان می‌کند، به معنی فشرده‌ترین حد بالای نظری نرخ اطلاعات داده‌ها است که در نرخ خطا ی به‌طور دلخواه کم با استفاده از متوسط توان سیگنال دریافتی S از طریق یک کانال ارتباطی آنالوگ که تحت نویز سفید گاوسی افزایشی (AWGN) توان N می‌تواند ارتباط برقرار کند : که در آن
تقریب‌ها
برای نسبت‌های بزرگ یا کوچک و ثابتِ سیگنال به نویز، فرمول ظرفیت را می‌توان تقریبی داد:
حالت پهنای‌باند-محدودشده
هنگامی که SNR بزرگ باشد ، لگاریتم تقریباً برابر می‌شود با
در این حالت ظرفیت از نظر لگاریتمی و از نظر پهنای‌باند تقریباً خطی است (کاملاً خطی نیست، زیرا N با پهنای باند افزایش می‌یابد و باعث ایجاد اثر لگاریتمی می‌شود). به این حالت رژیم پهنای‌باند-محدودشده گفته می‌شود.
که در آن
حالت توان-محدودشده
به همین ترتیب، وقتی SNR کوچک است (اگر )، با استفاده از تقریب برای لگاریتم:
سپس ظرفیت در خط خطی است. این را رژیم توان-محدودشده می‌نامند.
در این تقریب با SNR کم، ظرفیت در صورت سفید بودن نویز از پهنای باند، از چگالی طیفی وات بر هرتز N_0 مستقل است، در این حالت توان نویز کل است.
زبان خوارزمی
زبان خوارزمی ، زبانی ایرانی از شاخهٔ شمالی زبان‌های ایرانی میانه شرقی است که تا اواخر سده هشتم هجری/ چهاردهم میلادی در سرزمین خوارزم زنده بود و سپس زبان ازبکی جای آن را گرفت. این زبان هم‌خانوادهٔ زبان‌های سغدی، ختنی (سکایی)، اُسِتی (آسی) و پشتو و همچنین هم ردیف با برخی لهجه‌های ایرانی فلات پامیر است.
به نوشته ابوریحان بیرونی، زبان خوارزمی در دوره او زبانی زنده بوده‌ است. وجود عبارت‌های خوارزمی در متون قرن ششم و هفتم ه‍.ق/ دوازدهم و سیزدهم م. (در نسخه‌های خطی قرن هشتم/چهاردهم) نشان می‌دهد که بخشی از ساکنان خوارزم در این دوره با آنکه احتمالاً دوزبانه بوده‌اند، هنوز این زبان را می‌دانستند.
در پنج سدۀ نخستین اسلامی، دانشمندان بسیاری از دیار خوارزم برخاستند که از محمد خوارزمی و ابوریحان بیرونی و ابولقاسم محمود بن عمر الزمخشری ملقب به «فخر خوارزم» (مؤلف مقدمة الادب) است که اثر او، در قالب فرهنگ، حاوی بدنه اصلی واژگان موجود زبان خوارزمی است. علاوه بر این افراد، نجم‌الدین کبری، فخر رازی و مجدالدین بغدادی را می‌توان نام برد.
منبع‌شناسی زبان خوارزمی
دو منبع برای زبان خوارزمی وجود دارد که در ویژگی اختصاصی نسبت به هم شباهتی ندارند ولی هر یک مکمل دیگری هستند. نخست کتاب‌های فقهی و حقوقی، بیشتر از همه قنیه المنیه، عبارت و جملاتی در دست داریم. از سوی دیگر واژه‌های خوارزمی در کتاب مقدمه الادب موجود است، که نسخه خطی آن را احمد زکی ولیدی طوغان در ۱۹۷۴ منتشر کرد.
بیشتر واژگان خوارزمی را که برای ما نگهداشته شده، می‌توان از میان سطور یک دست‌نوشته (حدود ۵۹۶ ق/ ۱۲۰۰ م)، یعنی لغت‌نامه ارزشمند عربی مقدمه الادب از زمخشری، مؤلف دیگر بومی خوارزمی بدست آورد. برخی نسخه‌های دیگر از همین اثر اندک، شمار اندکی از این‌گونه واژه‌ها را در بر می‌گیرند. در برابر مدخل‌های کی نواخت این لغت‌نامه، متن خوارزمی که به هر شکل مانده‌اند، روی بیش از ۴۰۰ واژه یا جمله ناقص نقل شده، دربارهٔ شرح و تفسیر موضوعی فقهی، به جز کتاب‌های فقهی و حقوقی عربی دربرگرفته از خوارزمی، در دسترس هستند: یتیمة الدهر تألیف علاءالدین تَرجمانی (درگذشت ۶۵۵ ق/ ۱۲۵۷ م) منیه الفقها تألیف فخرالدین قبازنی و یک تکلمه بعدی، قنیه المنیه تألیف مختار زاهدی غزمینی (درگذشته ۶۵۸ ق، ۱۲۶۰ م).
آثار نو و متاخر
آثار بازمانده زبان خوارزمی عبارتند از:
نوشته‌ها و کتاب‌های مربوط به دوران اسلامی با خط آرامی-عربی مربوط می‌شوند و به سده‌های دوازدهم تا چهاردهم م (ششم تا هشتم ق) تاریخ‌گذاری شده‌اند عبارتند از:
جغرافیای خوارزم
نام خوارزم را نخست در کتیبه‌های هخامنشی Uvārazmiš/Huwārazmiš و متون اوستایی Xāirizəm می‌بینیم. سپس در سراسر قرون دوران میانه تا زمان غلبهٔ اعراب بر آن در قرن هشتم میلادی، از این ایالت تابع شاهنشاهی هخامنشی نامی نمی‌شنویم. حتی کشف شمار بسیاری سکه، نوشته‌های روی الواح گلی و گلدان‌های نقره‌ای و اسناد نگاشته بر چوب و چرم، به همت باستان‌شناسان شوروی سابق، چیزی بر اطلاعات ما نمی‌افزاید؛ چرا که اندکی از آنها، با کیفیتی غالباً نامطلوب منتشر شده‌است. برخی از ایران‌شناسان از جمله بنونیست، خوارزم را بخشی از ایران‌ویج (airyanəm vaējō اوستایی و Erānwēʒ فارسی میانه)، میهن اصلی ایرانیانِ نخستین می‌دانند.
خوارزم منطقه‌ای در ساحل جنوبی دریاچهٔ آرال، در دو سوی مصب رود جیحون (آمودریا)، که با ریگزارهای قره‌قوم و قزل‌قوم احاطه شده‌است. خوارزم در کرانهٔ شرقی جیحون، شامل شهرهای مهم کاث/کات، خیوه/خیوق و هزار اسپ و در کرانهٔ غربی (بخش صلی خوارزم قدیم)، مشتمل بر شهرهای گرگانج/اورگنج (جرجانیه)، درغان، زمخشر و طاهریه بود. بخش شرقی جیحون اکنون جز جمهوری خودمختار قره‌قالپاق ازبکستان و بخش غربی آن جزو جمهوری ترکمنستان است.
موضوعی که برخی مباحثی در میان ایرانشناس‌ها برانگیخته است، تاریخ زبان خوارزمی و ارتباط آن با زبان اوستایی است. حدود سال ۱۹۰۱ میلادی یوزف مارکوارت در اثر بسیار معتبر خود، موضوع بسیار برانگیز Airyanəm vaēǰō «سرزمین ایرانیان» را مطرح می‌کند که سرزمین فرضی زبان اوستایی با خوارزم یکی بود. دور از واقعیت این است که خوارزم، همانند ایرانویچ / Airyanəm vaēǰō، سردترین قسمت ایران یاد شده‌است، با این وجود، او هرگز دلایل دیگر خود را منتشر نساخت. این نظریه اشاره می‌کند که زرتشت از خوارزم بود، چنانچه که بنونیست نیز در سال ۱۹۳۳ میلادی آن را مطرح کرد. بنونیست با تعبیر و تفسیر خود از فهرست اسامی استان‌ها و ایالت‌ها در اوستای متاخر، به نتیجه‌ای رسید که ایرانویچ (Airyanəm vaēǰō) بی‌شک با خوارزم یکسان بود. او بسیار محتاط‌تر از آن بود که این موضوع، بیشتر نتیجهٔ واقعی بگیرد تا بگوید ایرانویچ (Airyanəm vaēǰō) از استان‌های شمال‌شرقی ایران، یعنی سغد، مرو، نسا، بلخ و هرات دور نبود و با آنکه در بخش جغرافیایی وندیداد از آن‌ها با هم یاد شده‌است. هنینگ آن زمان، قاعدتاً نتیجه‌گیری بنونیست را پذیرفته بود. در سخنرانی که در سال ۱۹۴۹ میلادی ایراد کرد، او تا بدانجا رسید که بگوید «هم اوستا و هم سنت متاخر زرتشتی، به ما اطمینان می‌دهند که این Airyanəm vaēǰō همان خوارزم بوده‌است. با این وجود، او هنوز پیرو نتیجه‌ای بوده‌است که وی پیشتر به آن رسیده بود، در مقالهٔ کم‌نظیر خود که به اوستا اختصاص یافته، می‌نویسد که «سرزمینی که باید مسکن پدیدآورندگان اوستا در نظر گرفته شود، ناحیه‌ای است متشکل از دریاچه هامون در جنوب، واحه‌های مرو در شمال، و بلخ یعنی باختر باستان، در شمال شرقی».
ریشه‌شناسی نام خوارزم
دربارهٔ وجه اشتقاق واژهٔ خوارزم، نظریه‌های مختلفی بیان شده‌است. مثلاً میخائیل نیکولایویچ باگالیوبف این واژه را مرکب از سه جز hu-vara-ʒəmi به معنی «زمین دارای اقامتگاه خوب» می‌داند. مکنزی آن را Hwāra-Zmī به معنی «سرزمین پست» دانسته‌است که با وضع جغرافیایی سرزمین خوارزم، واقع در سواحل پست دو رود سیحون و جیحون، مطابقت دارد. مقدسی این واژه را مرکب از «خوار» به معنی گوشت در زبان خوارزمی و «رزم» به معنی هیزم در زبان خوارزمی، می‌داند که وجه اشتقاق عامیانه‌ای به نظر می‌رسد. یکی از نظریات این است که خوارزم را ترکیبی از خور (خورشید) و زم (زمین) به معنای سرزمین شرقی و جایی که خورشید از آن برآید، یا حتی برگرفته از نام قوم خوری/خُری/هوری دانسته‌اند. نظر محتمل‌تری نیز وجود دارد که با توجه به واژهٔ کهن خوار/خار/خور به معنای خوب در گویش‌های شمالی و شرقی ایران، خوارزم به معنی سرزمین خوب است.
خط خوارزمی
از آنجا که املای واژگان خوارزمی در آثار ابوریحان بیرونی نسبتاً ثابت است، می‌توان احتمال داد که خط عربی-خوارزمی از سده چهارم هجری برای نوشتن زبان خوارزمی به کار می‌رفته‌است. حروف به کار رفته در این خط عبارتند از: [ا ب پ ت ث ج چ څ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ڤ ک ل م ن و ه ی]. چنانچه مشاهده می‌شود این خط فاقد [ق] و [گ] بوده اما در عوض دارای دو حرف [څ] (در حرف نویسی c) و [ڤ] (در حرف‌نویسی β) بوده‌است.
در نوشته‌های متأخرتر، گاه حروف بی‌نقطه، با نقطه و حروفی که چند نقطه دارند با یک نقطه نوشته شده‌اند و گاه حتی جای نقطه‌های حروف عوض شده‌اند (مثلاً ݚ به جای د، ب به جای پ، چ و خ به جای څ، چاواک به جای څاواک «آماده») در خط عربی - خوارزمی از نشانه‌های فتحه، کسره، ضمه، سکون و تشدید نیز استفاده شده‌است. یکی از کاربردهای تشدید، احتمالاً نمایاندن تکیه بر هجای ما قبل بوده‌است، مانند: بیّزار «بیزار»، اخسّد = اخزد [uxuzda] «ششصد».
تاریخچه کشف زبان خوارزمی
دانش امروزی ما از زبان خوارزمی مدیون کوشش خستگی ناپذیر و ذهن جستجوگر احمد زکی ولیدی طوغان است. او نخستین کشفیات خود را در زبان خوارزمی، شامل برداشت‌هایی از یتیمة الدهر و مقدمة الادب، در ۱۳۰۶ ش/ ۱۹۲۷ م منتشر ساخت. پس از ان چاپ عکسیِ دست‌نویس مقدمة الادب زمخشری در ۱۳۳۰ ش/ ۱۸۵۱ م به همت زکی ولیدی طوغان، گام بزرگی در راه تحقیق و بررسی زبان خوارزمی بود. در همان اوان، فریمان در «زبان خوارزمی» (مسکو ۱۹۵۱) نیز به پژوهش دربارهٔ این زبان پرداخته‌است.
آغاز خوارزمی‌شناسی از ۱۹۲۷ میلادی بود. زمانی که احمد زکی ولدی طوغان حدود صد جمله و عبارت از خوارزمی منتشر کرد که در یک کتاب عربی فقهی، مجموعه فتواها، ثبت شده بود. او به هشت نسخه‌ای دست یافت که در کتابخانه‌های استانبول نگه‌داری می‌شد. این نخستین انتشار اسناد خوارزمی بود که در کتاب معروف یتیمةالدهر فی قتاوی اهل العصر است که عملاً به سرنوشت اثر بیرونی مبتلا گشت. اگرچه زکی ولدی همه متن عربی را کلیشه‌وار همراه با نقل قول‌هایی به خوارزمی چاپ کرد، ولی از آن هیچ ترجمه‌ای فراهم نکرد؛ بنابراین خوانندگانش را بشدت محروم کرد. وانگهی نسخه‌هایی که او استفاده کرد از کیفیت متفاوتی برخوردار بودند، و برای انتقال زبان خوارزمی به اندازه کافی بود. متن‌ها فقط در قالب خط بدون اعراب عربی از طریق نسخه‌پردازهای کاملاً غریب به زبان، ثبت شده بودند که به‌طور چشم‌گیر مخدوش بودند. برای نمونه، مثال ʾḥyw qʾrnj mʾ brd dfyʾr منظور را نمی‌رساند، ʾcyw βʾryx mʾ prʾ δynʾr «آیا برای یک شام راضی هستید؟». در نهایت نشانه‌های کمی از معانی خوارزمی در متن وجود داشت، بیش از چند نمونه توضیح فارسی در کار نبود، به‌طوری‌که زکی ولدی آن را نیز تشخیص نداد. چنان‌که نتیجه برخی از جملات هنوز هم گزارش نشده‌است.
کشف زکی ولدی به این مورد منحصر نمی‌شد، زیرا او در همان مقاله، ۱۳ عبارت خوارزمی را از یک نسخه‌ای منتشر کرد که در مصر به سال ۷۹۷ ق/۱۳۹۴ م از فرهنگ بزرگ عربی مقدمه الادب زمخشری، دانشمند دیگر خوارزمی، رونوشت شده بود. زکی ولدی فکر می‌کرد که نسخه‌پرداز، یعنی شمس الخیوقی از اهل خیوه احتمالاً هنوز زبان مادری خود را می‌دانست، اما گاهی او در نقطه‌گذاری خطا می‌کند، چنان‌که bxmʾr را به جای pcmʾr «حساب، محاسبه» آورده، به نظر می‌رسد که خیوقی واژه‌ها را از یک نسخه کهن اصیل رونویسی کرده بوده‌است.
زکی ولدی موضوع را اینجا رها نکرد، نه سال بعد گزارشی داد که تعداد قابل توجهی از جملات و واژه‌های خوارزمی را در یک اثر فقهی دیگر خوارزمی به عنوان قنیه‌المنیه لی تتمیم الغیه «به دست آوردن آرزو برای تکمیل غنا» از مختار الزاهدی (د ۱۲۶۰ م) یافته بوده‌است. این در اصل خلاصه و چکیده اثر دیگری به نام منیةالفقها «آرزوی فقیه‌ها» از استاد مختار با نام بدیع القُبازنی بود، اما از مواردی از عمل‌کرد خود را به عنوان قاضی، بدان کتاب افزوده بود. زکی ولی اعلام کرد که فقط در ترکیه از ۷۸ نسخه قنیه خبر دارد، که از نه نسخه بهتری استفاده کرده بود. از قرار معلوم تعداد زیادی از نسخه‌ها در کتابخانه‌های اروپای غربی شناسایی شده بود. در همان گزارش او برای نخستین بار نسخه بسیار معتبر دیگری از مجموعه کوچک اسناد خوارزمی را یادآور شد. او این نسخه مختصر را کتاب مختصر یا رساله نام نهاد، که چکیده تقریباً همه موارد پیچیده واژه‌ها و جملات خوارزمی در قنیه بود، و از طریق بسیاری از حاشیه‌های اولیه کتاب مقدمه اضافه شده بود. جلال‌الدین العمادی الجرجانی این اثر را در حدود میانه سده چهاردهم میلادی تکمیل کرد، زیرا احتمالاً زبان خوارزمی در این زمان به سرعت رو به زوال می‌رفت یا چنان‌که زکی ولدی گمان می‌کند، کاملاً فراموش شده بود. این یک مسئله استنباطی است، با وجود این، این اثر را به عنوان طرحی مطرح شده که آن زمان خوارزمی از یک زندگی پر رونق بهره‌مند بود. به هر حال، هیچ شکی نیست که حاشیه‌نویس، یعنی جلال‌الدین، زبان خوارزمی را به خوبی می‌دانست.
در سال ۱۹۳۶ میلادی و.ب. هنینگ دربارهٔ بررسی اسناد خوارزمی با زکی ولدی شروع به همکاری کرد. در تابستان همان سال این دانشمند برجسته یک طرح کوتاه موقتی از زبان را منتشر ساخت و ۳۰ سال بعد، تا زمان مرگ نابه‌هنگامش در ۱۹۶۷ میلادی او کسی بود که همه مقاله‌های عمده را دربارهٔ مطالعات خوارزمی به انجام رسانده بود. متأسفانه باید گفت که ویرایش کامل انتقادی اسناد از نسخه‌های متعدد غیرقابل دسترس قنیه که زکی ولدی و هنینگ فراهم کرده بود، هرگز تحقق نیافت. احتمالاً در میراث هنینگ در کالیفرنیا به صورت بلااستفاده و پنهان باقی می‌ماند و همسرش از روی ظنت آن را نگه داشته‌است. آنچه تا حدودی از به دیگر آن اثر به منصه ظهور رسید ظاهراً از لنینگراد زمان استالین به دست آمد. هم چنین در سال ۱۹۳۶ میلادی یک نسخه خوبی از قنیه مورد توجه قرار گرفته بود و با آن یک کپی از رساله جلال‌الدین به پیوست مجلد شده بود که در آغاز یادآوری شد، به صورت یک دست خط بود. اینک معلوم شده که آن نسخه مد نظر نیست، بلکه هنوز یک نسخه خیلی خوب موجود است که روی یک دست خط نسخه برداری شده‌است. از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۵۱ میلادی فریمان سلسله مقاله‌هایی را در موضوع خوارزمی منتشر کرد که به ویرایش نسبتاً مبهم حدود ۲۷۵ جمله خوارزمی از دو منبع قنیه و رساله منجر شد. باید گفت که اگرچه این ویرایش اصلاً رضایت بخش نبود، ولی مطالبی بود که مورد تعهد قرار گرفته بود و برخی از یافته‌های منتشر شده خود هنینگ از طریق فریمان رونویسی شده بود، که در خاطر هنینگ کراهتی نسبت به آن کار ایجاد شده بود و خاطر او را مکدر ساخته بود. چنان‌که بعدها آن را بازگو کرد. در نتیجه، در آن ایام، ویرایش اسناد خوارزمی، رضایت بخش نبود، با این اوضاع رو به بهبودی می‌گذاشت.
تا اینکه اخیراً همهٔ تلاش و کوشش‌های خارجی‌ها برای به دست آوردن نسخه‌های لنینگراد به شکست محکوم شد، اگر دانشمند روسی، میخائیل نیکولایویچ باگالیوبف در این شانزده سال اخیر از این اسناد استفاده کرده باشد، به نظر می‌رسد هیچ اقبالی در پیشرفت کارها حاصل نشده‌است. قبلاً این منبع که نخست در دسترس بود، برای نسخه‌های زکی ولدی در ترکیه مجدداً تا حدودی در تحقیق آغازین مورد توجه قرار گرفت، اما برای انتشار هنوز ویرایش ناقصی است. شگفت‌انگیز و مسرت‌بخش است که دیوید نیل مکنزی در آوریل ۱۹۸۶ میلادی غیرمنتظرانه یک میکروفیلم بهتری از نسخهٔ دوروی مورد نظرش را از معاون مدیر مؤسسهٔ شرق‌شناسی لنینگراد دریافت کرد. زمانی که مکنزی، روی ویرایش کل اسناد کار می‌کرد و امیدوار بود که پس از ۵۰ سال از کشف آن، بتواند برای نخستین بار متن کامل آن را منتشر کند.
زبان خوارزمی در میان زبان‌های ایرانی
زبان خوارزمی مرزهای همگویی (isogloss) متفاوتی با دیگر زبان‌های ایرانی میانه و نو را دارد. جایگاه این زبان در حلقهٔ زبان‌های ایرانی از یک سو از پیوند آن با زبان سغدی، و از سوی دیگر با زبان آسی حکایت دارد؛ اما به نظر هنینگ بسیاری از شباهت‌های حیرت‌انگیز دو زبان خوارزمی و سغدی را می‌توان ناشی از وجود واژه‌های دخیل دانست و بررسی تغییرات آوایی خوارزمی بیشتر نشان‌دهندهٔ پیوند آن با زبان‌های جنوب و جنوب شرقی است. نکتهٔ بسیار جالب توجه، نزدیکی واژگان دو زبان خوارزمی و اوستایی است و این، با حدود دو هزار سال فاصلهٔ زمانی، تصادفی به نظر نمی‌رسد. البته هنوز تا اثبات اینکه زبان خوارزمی مستقیماً از یکی از گویش‌های اوستایی مشتق شده باشد، راه درازی در پیش است. هر چند هومباخ، پیوند نزدیک میان اوستایی و خوارزمی را به دلایل آوایی مردود دانسته‌است.
شباهت‌هایی در تحولات آوایی زبان خوارزمی و گویش اوستایی دیده می‌شود، مانند کربرد θ به جای δ در برخی از واژه‌ها مثل mθx «ملخ»، اما برخی تحولات آوایی زبان خوارزمی، رابطه نزدیک آن را با زبان اوستایی، چنان‌که برخی گمان کرده‌اند، تأیید نمی‌کند. برای نمونه، صورت باستانی واژه خوارزمی mrc «مرد» و ʾfcwr «عمو» می‌بایست به ترتیب martiya و ftūriya بوده باشد که کاملاً با معادل‌های اوستایی آن‌ها mašiia و tūriia متفاوت است.
همگویی‌های چندی خوارزمی را با دیگر زبان‌های ایرانی میانه و نو مرتبط می‌سازد (خوارزمی = سغدی -δβr «در» <-dwar(a)، خوارزمی cfʾr = پارتی cfʾr «چهار» <čavwārah، خوارزمی = بلخی wš «علف» <-wastra [اوستایی vāstra]، خوارزمی ʾxrδys «شانزده» ~ آسی æxsærdæs). سایشی شدگی صامت‌های آغازین b و d و g به β و δ و γ («بَر، میوه» βrk <-braka یا δʾn «دان، دانه» <dāna، گندم γndỷm <ganduma)
فهرست واژه‌ها
نخستین واژه‌نامهٔ خوارزمی را هنینگ در سال ۱۹۷۱ تألیف کرد، که طی چهل سال همهٔ مواد در دسترس این زبان را بررسی کرده بود، اما تا پیش از مرگش فقط توانست ۲۶۰ مدخل از آن واژه (از حرف ʾ تا حرف ʾkw) را برای چاپ آماده کند.
هنینگ در سال‌های آخر عمر خود بر روی یک ویرایش فرهنگ خوارزمی کار می‌کرد اما فقط یک بخش کوچکی از کار او پس از مرگش امکان چاپ پیدا کرد. اما مدت کوتاهی پس از مرگ او، ترک‌شناسی به نام بنسینگ از ماینتس تألیف غیرمنتظره از اسناد خوارزمی را چاپ کرد. این اثر در قالب فرهنگ نبود، اما به صورت آوانویسی خوارزمی سطر به سطر نسخه، همراه با حرف‌نویسی اصل رسم‌الخط عربی به انضمام آوانویسی لاتین و عبارت‌های فارسی از ویراستهٔ مناسب وتیس‌اشتاین از کتاب مقدمه به سال ۱۸۴۳ بود. این ویرایش همراه با بخش اعظم قرائت‌های نادرست و آوانویسی ناصحیح خوارزمی مخدوش است. اما این اثر برخی از نقدها را، از جمله نقد مکنزی را برانگیخت که سبب شد تا مکنزی، مقاله‌هایی دربارهٔ واژه‌شناسی خوارزمی منتشر کند.
همهٔ این مطالب در چاپ دوم اثر بنسینگ به سال ۱۹۸۳ میلادی، به صورت واژه‌نامهٔ خوارزمی درج شده‌است. از آنجا که این واژگان هم قرائت‌های نادرست ویرایش او (مقداری نیز خطاهای جدید) و هم تصحیحات نقدهای اثر او است، مقداری بیتشر از اثر قبلی، گمراه‌کننده و درهم و برهم است، ولی در حال حاضر نزدیک‌ترین اثر نسبت به فرهنگ کامل خوارزمی است.
ویژگی‌های زبان خوارزمی
مهمترین ویژگی آوایی زبان خوارزمی، تبدیل انسدادی‌های واکدار آغازین ایرانی باستان b, d، g به سایشی‌های واکدار β، δ، γ است: βrk «بَر، میوه» δʾn «دانه» γndȳm «گندم». از دیگر ویژگی‌های آوایی جالب توجه زبان خوارزمی، ابدال مصوت‌های کوتاه ایرانی باستان a و i و u پیش از آخرین صامت کلمه در موضع وقف به y است. این y در حرف‌نویسی ÿ نمایانده می‌شود: δβÿr «در» (به جای δβr) در هنگام وقف.
اسم در زبان خوارزمی دارای دو جنس مذکر و مؤنث، شش حالت نهادی-رایی، برایی، ازی، اضافی (ملکی)، دری، ندایی و دو شمار مفرد و جمع است. پایانه‌های حالت برای اسامی و صفات مذکر در شمار مفرد عبارت‌اند از: نهادی-رایی ø- (صفر)، برایی (i)-، ازی a-، اضافی (ملکی) ʾn-، دری a-، ندایی a-. اسامی و صفات مؤنث در شمار مفرد در حالت‌های نهادی و دری a- و بقیه حالتها iya- می‌گیرند. اگر اسم یا صفت مؤنث در شمار مفرد در حالت‌های نهادی و دری به ka- ختم شود، در بقیه حالت‌ها ca- می‌گیرد. پایانه‌های حالت در شمار جمع عبارتند از: ina- یا i-، اضافی (ملکی) nʾn-. واژه‌های مذکر و مؤنث مختوم به k- در شمار جمع به ترتیب به ci- و cya- ختم می‌شوند. به علاوه، حرف اضافه پسین δʾr «برای؛ را» می‌تواند حالت برایی و نیز مفعول مستقیم معرفه را بنمایاند.
فعل در زبان خوارزمی دارای ماده مضارع و ماده ماضی است. از ماده مضارع، وجوه اخباری التزامی، امری، تأکیدی و تمنایی، زمان آینده (با استفاده از kʾm-) و حال استمراری، نیز صفت فاعلی و مصدر ساخته می‌شود. ماده ماضی در ساخت ماضی نامحقق با شرطی (به اضافه -mnc-) و ماضی استمراری به کار می‌رود. برای ساختن ماضی نقلی و ماضی بعید از صفت نقلی استفاده می‌شود.
ماده‌های مضارع که با صامت آغاز می‌شوند، در صورتی که تک هجایی باشند، یا در هجای نخست مصوت بلند داشته باشند، به جز چند مورد استثنائی، در ماضی تغییر نمی‌کنند. در غیر این صورت، برای ساخت ماده ماضی، به جای نخستین مصوت ماده مضاع از /ā/ استفاده می‌شود(hβr «دادن»، ماده ماضی hʾβr). اگر ماده مضارع با مصوت (اصلی یا افزوده) آغاز شود، ماده ماضی با افزودن پیشوند m به دست می‌آید (ʾs «گرفتن»، ماده ماضی mʾs)، مگر در صورتی که مصوت آغازین ماده کوتاه باشد و پس از آن m یا nb یا p آمده باشد. پیشوند m احتمالاً بازمانده پیشوند باستانی ham است.
فعل δʾry «داشتن» به ندرت به عنوان فعل کمکی در ساخت زمان‌های ترکیبی استفاده می‌شود، مانند ʾydk δʾryd «رفته‌است». شواهدی نیز از ساخت امکانی با فعل کمکی kʾ «کردن» دیده شده‌است، مانند: n-yt-kyc «نمی‌توانست بگیرد» (ʾyt صفت مفعولی از ʾs «گرفتن» است).
مهمترین ویژگی نحوی زبان خوارزمی این است که حتی اگر مفعول فعل یا متمم حرف اضافه به صورت اسم پس از فعل یا حرف اضافه آمده باشد، باز استفاده از ضمیر مفعولی الزامی است. ضمیر مفعولی می‌تواند به واژه‌ای قبل از فعل یا حرف اضافه نیز بپیوندد. توالی پسوندها از دیگر ویژگی‌های جالب نحوی در زبان خوارزمی است. تعداد پسوندها، که می‌توانند از نوع ضمیری، قیدی، یا حرف اضافه‌ای باشند، گاه به چهار می‌رسد: مانند -hyδdʾ -hy-nʾ-dʾ-br (به ترتیب از چپ به راست: خواند - برای او - آن‌ها را - بیرون - بر) «برای او آن‌ها را بر خواند (= بلند خواند).
در زبان خوارزمی، همانند دیگر زبان‌های ایرانی میانهٔ شرقی، تغییرات آوایی ویژه‌ای مانند تبدیل g و d و b به γ و δ و β و تبدیل ft و xt به βd و γd مشاهده می‌شود و برخی خصوصیات صرفی و نحوی زبان‌های باستانی، نظیر حالت‌های صرفی اسم نیز در این زبان حفظ شده‌اند. البته خوارزمی ویژگی‌های خود را دارد که در اینجا به اختصار به آن‌ها اشاره می‌شود:
خوان گومز
خوان گومز (خوانیتو) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است که از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۲ میلادی عضو تیم ملی فوتبال اسپانیا بوده و در ۳۴ بازی ملی حضور داشته‌است. او در بازی‌های ملی‌اش ۸ گل به ثمر رساند. وی در سال ۱۹۹۲ در اثر یک تصادف رانندگی و در ۳۷ سالگی درگذشت.
قوام آباد (رفسنجان)
قوام آباد، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان رفسنجان در استان کرمان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان رزم آوران قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۶۳۲ نفر (۱۵۵خانوار) بوده‌است.
دوست داشتن را به من یاد بده
دوست داشتن را به من یاد بده یک مجموعه تلویزیونی درام تلویزیونی ترکیه است که توسط آی یاپیم تولید می‌شود و برای اولین بار در ۲۶ اوت ۲۰۱۶ از شبکه فاکس ترکیه پخش شد.
این سریال جمعه‌ها و دوشنبه‌ها ساعت ۲۰:۰۰ به وقت ترکیه پخش می‌شد. آخرین قسمت در تاریخ ۳۰ ژانویه ۲۰۱۷ پخش شد و سریال به دلیل رتبه‌بندی پایین به پایان رسید.
داستان
روزی جیهان، برادر آلپر، به دنبال اونور بود تا پول اجاره رستوران را به دست آورد. اما اونور پول را دزدید. برنا هم دنبال اونور بود. جیهان می‌دانست که برنا و اونور با هم رابطه دارند. آن‌ها در اتومبیل بحث می‌کردند که منجر به تصادف رانندگی شد. جیهان درگذشت، اما برنا در کما بود.
اکنون آلپر باید از دختران جیهان، ایلول و مرجان مراقبت کند. آلپر همچنین از نظر اقتصادی در تلاش است زیرا اونور همه پول را دزدیده‌است، بنابراین مجبور است رستوران و خانه خود را بفروشد. هاشمت، یک مرد ثروتمند و تاجر می‌خواهد یک رستوران افتتاح کند. انگین دست راست او که همچنین دوست دوران کودکی آلپر است، به هاشمت می‌گوید که دوست او آلپر یک آشپز است و می‌خواهد آن‌ها برای کمک به آلپر با یکدیگر همکاری کنند. آلپر و هاشمت شریک می‌شوند. هاشمت در عروسی خود از آلپر دعوت می‌کند.
طلاق و مادر مجرد، لیلا آیدین به همراه پدر، نامادری، خواهر و برادرهای ناتنی و پسرش در آلمان زندگی می‌کند. آن‌ها در حالی که با هم کنار نمی‌آیند و مشکلات مالی ندارند، برای زندگی مشترک تلاش می‌کنند. پدرش برای هاشمت کار می‌کند. روزی هاشمت به یک مترجم احتیاج دارد و پدرش صالح به هاشمت می‌گوید که لیلا می‌تواند زبان‌های مختلفی را ترجمه کند. او را ملاقات می‌کند و از زیبایی او متحیر می‌شود، عاشق می‌شود. بعد از چند روز هاشمت می‌خواهد با لیلا ازدواج کند. او به خاطر پسرش موافقت می‌کند، چون مخارج زندگی خود را تأمین می‌کند و می‌داند که هاشمت می‌تواند چیزهایی برای او و پسرش فراهم کند. در روز عروسی او فرار می‌کند زیرا متوجه می‌شود که هاشمت در یک تجارت خطرناک نقش دارد و یک مجرم است. در حالی که لیلا از عروسی فرار می‌کند، او به نزدیک‌ترین اتومبیل که ماشین آلپر است می‌پرد، بنابراین حالا آلپر باید او را از دست هاشمت پنهان کند. سفر و داستان عشق آن‌ها از اینجا شروع می‌شود. با این حال، مشکلاتی وجود دارد که هاشمت در انتهای زمین برای او جستجو می‌کند و بعداً همسر آلپر، برنا از کما بیدار می‌شود.
فستیوال تئاتر ملل
آثار ایرانی
بلبل سرگشتهٔ علی نصیریان و غروب در دیاری غریب و قصه ماه پنهانِ بهرام بیضایی و آلونکِ کورس سلحشور از نمایش‌های ایرانی این جشنواره در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی بود. همهٔ این نمایش‌ها به وسیلهٔ گروه هنر ملّی در تماشاخانهٔ شهرِ پاریس بر صحنه رفت.
عبادالله
عبادالله نامی مردانه به معنی بندگان خدا و با ریشه عربی است که می‌تواند به موارد زیر اشاره داشته‌باشد:
وائل جمعه
وائل جمعه (وائل جمعة)؛ زاده August 3, 1975 یک بازیکن فوتبال اهل مصر است.
تیم ملی
وی همچنین در تیم ملی فوتبال مصر بازی کرده‌است.
سیارک ۴۲۷۸
قدر مطلق سیارک برابر ۱۴٫۰۰ است.
محمد جوکی
محمد جوکی میرزا (۱۴۰۲ – ۱۴۴۵ میلادی) شاهزادهٔ تیموری و پسر شاهرخ حاکم آسیای مرکزی بود. او به‌عنوان یکی از فرماندهان نظامی پدرش خدمت می‌کرد و ممکن است به‌عنوان جانشین مورد علاقهٔ او مورد توجه قرار گرفته باشد. با این‌حال، وی در سال ۱۴۴۵ بر اثر بیماری و دو سال پیش از شاهرخ، درگذشت.
زندگی
محمد جوکی که در ۲۷ آوریل ۱۴۰۲ متولد شد، کوچک‌ترین پسر از سه پسر شاهرخ از همسر خود، ملکه گوهرشاد بیگم بود.
او کار نظامی خود را با نخستین لشکرکشی پدرش علیه قره‌قویونلوها در آذربایجان در سال‌های ۱۴۲۰–۱۴۲۱ آغاز کرد که طی آن، فرماندهی سپاه را بر عهده داشت. در سال‌های بعد، او نقش مهمی در لشکرکشی‌های بزرگ شاهرخ داشت و به‌نظر می‌رسد که در دربار، حضوری مستمر داشته‌است. به نظر می‌رسد که او اغلب به مأموریت‌های ویژه‌ای که نیاز به دقت و ظرافت داشتند، مانند برخورد با حاکمان محلی و مرزنشینان، اعزام می‌شد. در سال‌های ۱۴۲۵–۲۶، باراک خان، حاکم گروه ترکان طلایی ادعایی را مطرح کرد و شروع به حمله به منطقهٔ سیغناق کرد. هرچند شاهرخ انجام یک لشکرکشی تلافی‌جویانه را ممنوع کرد، در سال ۱۴۲۷، محمد جوکی و الغ‌بیگ هر دو بدون توجه به فرمان پدر، لشکرکشی تلافی‌جویانه‌ای کردند. این امر منجر به شکست سنگین آن‌ها و بازگشت بی‌نظم آن‌ها به سمرقند شد.
در حالی‌که برادران محمد جوکی در سنین جوانی به‌عنوان فرماندار ایالت‌ها منصوب می‌شدند، او تنها در فاصلهٔ سال‌های ۱۴۲۹–۱۴۳۰ به فرماندهی در منطقهٔ خطلان منصوب شد. پس از مرگ بایسنقر پسر شاهرخ، به‌نظر می‌رسد که محمد جوکی مورد علاقهٔ پدرش قرار گرفت و همچنین وارث مورد نظر او شد، اما مادرش با نامزدی او مخالف بود و علاالدوله پسر بایسنقر را به وی ترجیح داد. گوهرشاد محمد جوکی را از مناصب قدرت کنار گذاشت و از نفوذ او در دیوان خودداری کرد. این امتیازها به علاءالدوله و همچنین برادرزادهٔ دیگرش عبداللطیف اعطا شده بود. علاوه بر این، گوهرشاد فرزندان خود را در دربار سلطنتی، مورد احترام قرار نمی‌داد اما پسران برادران بزرگ‌تر خود را مورد احترام قرار داد.
هنگامی‌که شاهرخ در سال ۱۴۴۴ به‌طور خطرناکی بیمار شد، محمد جوکی که در آن زمان والی بلخ بود، بلافاصله به پایتخت، هرات نقل مکان کرد تا در مبارزات احتمالی جانشینی شاهرخ، ایفای نقش کند. با این‌حال، گوهرشاد قبلاً از حمایت جلال‌الدین فیروزشاه، رئیس قوای نظامی، برای به قدرت رسیدن علاالدوله برخوردار شده بود. اما سرانجام، شاهرخ به‌طور غیرمنتظره‌ای از بیماری خود بهبود یافت.
محمد جوکی که از یک بیماری طولانی‌مدت رنج می‌برد، پیش از پدر خود شاهرخ، در سال ۱۴۴۵ در سرخس درگذشت. فرمانداری وی در خطلان و بلخ به‌ترتیب به پسرانش ابوبکر و محمد قاسم رسید.
فرزندان
از مهرنگار خانم
از بخت دولت
از بلغان مغول
حسین میرممتاز
حسین میرممتاز سیاست‌مدار ایرانی بود، که در دوره ششم  بعنوان نماینده مشهد در مجلس شورای ملی حضور داشت.
زندگی
یادداشتهای شخصی میرممتاز در فصلنامه مطالعات تاریخی منتشر شده‌است.
دنیل یازینسکی
دنیل یازینسکی (Daniel Jasinski؛ زادهٔ August 4, 1989) یک پرتاب‌گر دیسک اهل آلمان است. وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا، ۱ مدال برنز شده‌است.
عامر هارون
عامر هارون (Amer Haroon؛ زادهٔ August 27, 1992) یک ورزشکار اهل عربستان سعودی است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال الوحده عربستان سعودی و باشگاه فوتبال الشباب عربستان سعودی اشاره کرد.
پوند مصر
پوند مصر یا لیره مصر یا جنیه ، یکای پول مصر می‌باشد. کد ایزو ۴۲۱۷ این یکای پول EGP است.
چگونه با مادرتان آشنا شدم (فصل ۵)
پخش فصل پنجم سریال چگونه با مادرتان آشنا شدم از ۲۱ سپتامبر ۲۰۰۹ آغاز شد و در ۲۴ مهٔ ۲۰۱۰ به پایان رسید. این فصل شامل ۲۴ قسمت ۲۲ دقیقه‌ای بود. این فصل، دوشنبه‌شب‌ها ساعت ۸ شب از شبکه سی‌بی‌اس در آمریکا پخش می‌شد.
بازخوردها
نظرات فصل پنجم چگونه با مادرتان آشنا شدم متفاوت بود. سیندی مک‌لنان، از تلویزیون بدون ترحم، نقدی منفی به این فصل داد و در پایان فصل نوشت: «من مشکلی ندارم که هر فصلی اساساً روی ملاقات مادر تمرکز نداشته باشد، اما در این فصل، به نظر می‌رسید که شخصیت‌ها پسرفت کرده‌اند. به خصوص بارنی و تد. معمولاً وقتی یک فصل به پایان می رسد، باید با یک یا دو هفته ناامیدی کنار بیایم. در حال حاضر، تنها چیزی که احساس می کنم آرامش است.»
از سوی دیگر، آماندا اسلون موری از آی‌جی‌ان به این فصل نقدی ملایم داد و گفت: «پس شاید این فصل خنده‌دارترین جوک‌ها یا تازه‌ترین مواد برای کار با آن‌ها را نداشته باشد. در کل، این فصل نیست که در آن برجسته شود. ذهن ما به عنوان یکی از بهترین فصل‌های سریال چگونه با مادرتان آشنا شدم است؛ بسیاری از ما مشتاقیم که رابین و بارنی را فراموش کنیم، دان، مجری همکار رابین، از یک مرد بامزه به یک مرد ساده خسته کننده تبدیل شد و در نهایت کنار گذاشته شد. گام‌های مهمی در حرفه یا زندگی عاشقانه‌شان برداشته‌اند. با این حال، در پایان روز، چند اتفاق ساده، احتمالات وسوسه‌انگیز را برای فصل آینده نشان می‌دهد: تد اکنون صاحب یک خانه است، در حالی که مارشال و لیلی تصمیم به بارداری گرفته‌اند. گروه دوباره دور هم جمع شده‌اند، بدون محدودیت در داخل یا خارج از دایره درونی، و ما خوشحالیم که به این شکل است.»
دوتایی پرتو ایکس
روش تابش این پرتو بدین گونه‌است که یکی از همدم‌ها (معمولاً سیاهچاله، ستاره نوترونی یا کوتوله سفید) مواد همدم دیگر را بلعیده و در این هنگام این مواد به دور جرم کوچک‌تر می‌چرخند و دیسکی ایجاد می‌کنند که به آن قرص برافزایشی می‌گویند.
دوتایی پرتو ایکس پرجرم
و بدین گونه است که بادهای خورشیدی عظیمی که موجبش گرانش همدم است از ستاره بزرگ‌تر وزیده و به سمت جسم فشرده روانه می‌شود.
ریزاختروش‌ها
ریزاختروش که به نام دوتایی پرتو ایکس منتشرکننده امواج رادیوی نیز خوانده می‌شود، نوع کوچکتر یک اختروش است. ریزاختروش‌ها را از روی اختروش‌ها نامگذاری نموده‌اند؛ زیرا خصوصیات مشترکی بایکدیگر دارند : انتشار امواج رادیویی قوی و متغیر و این‌که هردو به صورت فواره‌های رادیویی و یک قرص تجمعی که با یک جسم فشرده(سیاهچاله یا ستاره نوترونی) محصور شده‌اند، تصویر می‌شوند. در اختروش‌ها سیاهچاله، یک سیاهچاله پرجرم (میلیونها جرم خورشیدی) است در حالیکه در ریز اختروش‌ها جرم جسم فشرده تنها چند جرم خورشیدی است. در ریزاختروش‌ها ماده تجمع یافته از یک ستاره معمولی می‌آید و قرص تجمعی در نواحی نور مرئی و پرتو ایکس بسیار درخشنده است. ریزاختروش‌ها را گاهی به نام دوتایی پرتو ایکس فواره رادیویی می‌خوانند تا آن را از دیگر دوتایی‌های پرتو ایکس متمایز نمایند. بخشی از تابش رادیویی از فواره‌های نسبیتی می‌آید.
ریزاختروش‌ها برای مطالعه فواره‌های نسبیتی اهمیت دارند. این فواره‌ها در نزدیکی جسم فشرده تشکیل می‌شوند، و مقیاس زمانی نزدیک به جسم فشرده متناسب با جرم آن هستند. بنا براین آن تغییراتی که در یک روز در ریزاختروش‌ها صورت می‌گیرد ممکن است برای اختروش‌ها قرنها طول بکشد.
برخی از ریزاختروش‌های قابل توجه عبارتند از: اس‌اس ۴۳۳ که در آن خطوط تابش اتمی در هردوی فواره‌ها قابل مشاهده هستند؛ جی‌آراس ۱۹۱۵+۱۰۵ با سرعت فواره بسیار بالا؛ ماکیان ایکس یک بسیار روشن و ال‌اس آی +۶۱ ۳۰۳ که نامزد ریزاختروش بودن است و پرتوهای گامای بسیار پرانرژی منتشر می‌کند.
هیئت منصفه فراری
هیئت منصفه فراری فیلمی است محصول سال ۲۰۰۳ و به کارگردانی گری فلدر است. در این فیلم بازیگرانی همچون جان کیوسک، جین هکمن، داستین هافمن، ریچل وایس، جرمی پیون، بروس دیویسن، بروس مک‌گیل، مارگریت مورو، نیک سیرسی، لیلند ارسر، لری هیورینگ، نستور سرانو، جوانا گوئینگ، دیلان مک‌درموت، استنلی اندرسون ایفای نقش کرده‌اند.
خلاصه داستان
در جریان دادگاه رسیدگی به شکایتی علیه یک شرکت اسلحه سازی، فردی به نام «زیکن فیچ» (هکمن) از طرف شرکت استخدام می‌شود تا تک تک اعضای هیئت منصفه را شناسایی کند. او در مورد تقریباً همهٔ اعضا موارد اتهام‌برانگیز پیدا می‌کند و فقط متوجه می‌شود که دو عامل را نادیده گرفته بوده‌است: یکی «نیک ایستر» (کیوساک)، از اعضای هیئت منصفه که نقشه‌های خاص خود را دنبال می‌کند و «مارلی» (وایس)، زنی مرموز که برنامه‌هایی سرهم کرده تا باقی اعضای هیئت منصفه را هم رأی خودش گرداند…
نوک تیز
«نوک تیز» هشتمین قسمت از فصل اول مجموعه تلویزیونی بازی تاج‌وتخت است که در ۵ ژوئن ۲۰۱۱ از شبکه اچ‌بی‌او پخش شد. جرج آر. آر. مارتین این قسمت را نوشته و دانیل میناهان آن را کارگردانی کرده‌است.
سیتس
سیتس (Sietes؛ زادهٔ February 18, 1974) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال دپورتیوو آلاوس، باشگاه فوتبال راسینگ سانتاندر، باشگاه فوتبال نومانسیا، باشگاه فوتبال رئال مورسیا، باشگاه فوتبال رئال اویدو، باشگاه فوتبال واتفورد، و باشگاه فوتبال والنسیا اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۲۱ سال اسپانیا و زیر ۲۳ سال اسپانیا بازی کرده‌است.
عریان (فیلم ۲۰۱۷)
عریان یک فیلم کمدی امریکایی به کارگردانی مایکل تیداس است که بازسازی فیلم سوئدی عریان (2000) می باشد.
تولید
در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۶ اعلام شد Marlon Wayans و Regina Hall در فیلم هنرنمایی می‌کنند. در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۶ Cory Hardrict به بازیگران این فیلم پیوست. در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۶ عکاسی اصلی آغاز شد.
انتشار
در ۱۱ اوت ۲۰۱۷ فیلم توسط Netflix منتشر شد.
تپه شهر سوخته ۵۷
تپه شهر سوخته شماره ۵۷ مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان زابل، بخش شیب آب، روستای حومه شهر سوخته واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۱۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ب‌ام‌و سری ۷ (ای۳۲)
ب‌ام‌و سری ۷ (ای۳۲) (BMW 7 Series (E۳۲)) یک سری خودرو است که در سال‌های ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۴> ۳۱۱٬۰۶۸ built در آلمان تولید شده‌است. طراحی آن خودروهای موتور جلو-محور عقب بوده طول آن در حالت طبیعی 4910 mm و عرض آن در حالت طبیعی 1845 mm و ارتفاع آن در حالت طبیعی 1400 mm است. سیستم جعبه‌دندهٔ آن ۵ دنده به دو صورت خودکار و دستی است.
حمید انتظام
حمید انتظام در سال ۱۳۳۸ خورشیدی در شهر شیراز دنیا آمده و پس از طی دوران کودکی و نوجوانی در سال ۱۳۵۶ به ایالات متحده امریکا رفته است. تحصیلات دانشگاهی را در آمریکا ادامه داده و در رشته جامعه‌شناسی و فلسفه و فوق لیسانس را در رشته اقتصاد کسب نموده و فعالیت آموزشی و کاری را در مهندسی سیستمهای کامپیوتری ادامه داده است. انتظام در کنار تحصیلات دانشگاهی، بدلیل علاقه فردی به الهیات و فلسفه و عرفان روی آورده و به تخقیقات مفصل در امور مذهبی پرداخته است و در این راه از آثار علی شریعتی سود برده است. وی سال‌هاست که با مراکز فرهنگی مختلف مانند بنیاد ایمان درلس آنجلس، موسسه آموزشی و فرهنگی ابن سینا در ارواین، مرکز اسلامی-فرهنگی فرزنو، بنیاد توحید در سان‌خوزه و مرکز اسلامی-فرهنگی اوکلند همکاری دارد و از ابتدای تأسیس برنامه‌های تلویزیونی- ماهواره‌ای پرتو نور در سال ۲۰۰۵ میلادی هرهفته در آن برنامه‌ای داشته‌است.
دوست مرده
دوست مرده (Dead Friend) فیلمی در ژانر ترسناک محصول سال ۲۰۰۴ کره جنوبی است.
چوی بیونگ چول
چوی بیونگ چول (Choi Byung-chul؛ زادهٔ October 24, 1981) ورزشکار شمشیربازی اهل کره جنوبی است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا، ۱ مدال نقره، ۳ مدال برنز شده‌است.
هدر یانگ
هدر یانگ (Heather Young) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است.
جمهوری دموکراتیک افغانستان
جمهوری دموکراتیک افغانستان حکومتی سوسیالیست بود که از سال ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۲ میلادی بر افغانستان حکومت کرد. این دولت توسط حزب دموکراتیک خلق در پی انقلاب ثور ایجاد شد و در سال ۱۹۸۶ به جمهوری افغانستان تغییر نام داد.
حزب دموکراتیک خلق از طریق یک کودتای ارتش، با نام انقلاب ثور به قدرت رسید، که در پی آن در ۲۸ آوریل ۱۹۷۸ محمد داود خان و خانواده‌اش به قتل رسیدند و دولت او فروپاشید. در ۳۰ آوریل ۱۹۷۸ نورمحمد تره‌کی به عنوان رئیس دولت منصوب شد. تره‌کی و حفیظ‌الله امین، که انقلاب را راه‌اندازی کرده بودند، در طول حکومتشان چند اصلاحات در مورد حقوق زمین و ازدواج معرفی کردند. امین همچنین علاوه بر اصلاحات معرفی شده توسط داوود، آموزش و پرورش کلی و حقوق برابر برای زنان را معرفی کرد.