دیرکوند
تاریخ
ابراهیم پورداوود، ایران‌شناس، معتقد بود که یونانیان، نام سکه طلا در زمان داریوش بزرگ هخامنشی را چون منسوب به داریوش بود به یونانی «دریکوس» (Dreikos) یا «درک» یا «دریک» به معنی «داریوشی» می‌نامیدند نام این طایفه از کلمه داریوش پادشاه هخامنشیان گرفته شده است ساتیار پسر و فرمانده ارشد دریکوس نام ان در کتیبه های باستانی نقش رستم  به زبان عیلامی امده است.[نژاد اعیلامی پوست سبزه قد بلند و کشیده مردمان این طایفه را از سایر اقوام مهاجر جدا ساخته است که نشانگر بومی بودند این قوم می باشد] در روایات میان لرها هخامنشیان را از تبار بالاگریوه می دانند قوم درکوند را خالص ترین لرهای لرستان می توان نام برد که هم زبان باستانی خود را حفظ کرده اند و هم لباس و فرهنگ خود را پس از هزاران سال در در کوهای زاگرس همانندی گنجی ارزشمند نگهداری کرده اند طایفه دیرکوند (دریکوند) به شاخه‌های اصلی بهاروند، قلاوند، نجفوند، طافی، طالب‌وند، ساتیاروند، گلالی‌وند، شورآووی، زینی‌وند تقسیم می‌شود. دریکوندها در دهه ۱۸۷۰ میلادی حدود ۲٬۰۰۰ خانوار جمعیت داشتند که تا دهه ۱۹۲۰ میلادی جمعیت دریکوندها با ۸٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ خانوار افزایش یافت. ولادیمیر مینورسکی دریکوندها را از قبیله جنگروی معرفی می‌کند.در سال ۵۵۰ هجری قمری حسام الدین شوهلی از سوی سلجوقیان به فرمانروایی لرستان و قسمتی از خوزستان گماشته شد.[۱] پسران خورشید (یکی از اعضای طایفه جنگروی از طایفه درک وند) که محمد و کرامی نام داشتند، به او پیوستند. شجاع الدین خورشید، نواده محمد، نیز به حسام الدین خدمت می‌کرد و شحنگی برخی از ولایات لر کوچک را به عهده داشت. بعد از مرگ حسام الدین شوهلی، شجاع الدین خورشید با حمایت درکوندها اعلام استقلال کرد و به حکومت پرداخت. او به تدریج تمام لر کوچک را به تصرف درآورد و حکومتی ایجاد کرد که بیش از ۴ قرن حکمرانی کرد.[۱] حکومت اتابکان لر کوچک طولانی‌ترین حکومت ایرانی بعد از اسلام است.بعد از روی کار امدن صفوی شاعباس برای یکدست سازی حکومت دست به قتل شاهوردی خان میر می کند و اخرین اتابک لر را وحشیانه به قتل می رساند یک دختر و یک پسر از شاهوردی خان به جا می ماند میرنوروز شاعر نامی لرستان فرزند شاهوردی خان می باشد شاه عباس والی جدیدی از طایفه سلاحورزی که از کردهای سوریه بود انتصاب می کند و بعد از آن برای حمایت والی جدید لک ها که از کردهای کرمانچ سوریه بودند به شمال لرستان کوچ اجباری می دهد و سرزمین های شمالی را به انها می دهد لرستان امروزی شکل گرفت هنری راولینسون اما دریکوندها را مردمانی شجاع و غارتگر معرفی می‌کند که در مسیر اندیمشک، خرم‌آباد، بروجرد به غارت کاروان‌ها می‌پرداخته‌اند که آخرین غارت این در اواسط قرن ۱۸ میلادی صورت گرفت که کاروان بی‌نام نشانی معروف به کاروان لنج که از جنوب به سمت تهران در حرکت بود را کامل غارت نمودن و امنیه‌های همراه کاروان را به قتل رساندند.در سال 1396هـ.ق /1888م طایفه دیرکوند در لرستان و خوزستان سر به شورش نهادند و راه‌های منطقه را ناامن کردند. این امر باعث شد تا حکومت مرکزی به فکر چاره باشد و از حسینقلی‌خان ابوقداره سکوند حاکم مقتدر غرب کشور کمک بخواهد. او مأمور سرکوب طایفه دیرکوند شد «چندین سال بود که فقط طایفه دیرکوند در راه عربستان مایه شرارت و خسارت و آزار عابرین بودند شاهزاده ضیاءالدوله برحسب امور دولت قوی‌شوکت عزم تنبیه آن‌ها را نموده حسینقلی‌خان سکوند والی پشتکوه را مأمور کرده بیست و چهار نفر از رؤسای آن‌ها را که منشأ شرارت بودند مأخوذ داشته و باقی را تنبیه کامل نموده راه عربستان اکنون نهایت امنیت را حاصل کرده».[16] طایفه دیرکوند یکی از طوایف قدرتمند در لرستان بود، به همین جهت پس از چند سال دوباره در منطقه ایجاد ناامنی کردند و در سال 1310هـ.ق /1892م این طایفه دوباره سر به شورش نهادند. در نامه‌ای به تاریخ شعبان 1310هـ.ق ناصرالدین شاه به حسینقلی‌خان صارم‌السلطنه (امیرتومان) فرمان داد تا طایفه دیرکوند را به پشتکوه و بختیاری و جاهای دیگر کوچانده، طایفه جودکی را به جایشان اسکان دهد.[17] حسینقلی‌خان ابوقداره سکوند نیز برحسب وظیفه مأمور سرکوب آن‌ها شد. در آن زمان در لرستان حشمت‌الدوله حکومت می‌کرد، او از شاهزادگان قاجاری بود. حشمت‌الدوله با والی به علت خدمات والی به وی و حکومت قاجار رابطه نزدیکی داشت و از دولت مرکزی برای او تقاضای لقب کرده بود «برحسب استدعای شاهزاده حشمت‌الدوله حسینقلی‌خان صارم‌السلطنه والی پشتکوه لرستان از طرف دولت خطاب جنابی مخاطب و غلامرضا‌خان میرپنجه پسرمعزی‌الیه فتح‌السلطنه ملقب گردیدند. فوج پشتکوهی جمعی فتح السلطنه چند روز‌یست به خرم آباد وارد و حاضر خدمت شده‌اند».[18] به هرحال حسینقلی‌خان ابوقداره سکوند به همراه حشمت‌الدوله مأمور سرکوب طایفه دیرکوند شدند؛ «حسینقلی‌خان صارم‌السلطنه والی پشتکوه لرستان نیز با قشون و سواره ابوابجمعی خود در معیت شاهزاده معزی‌الیه بود، بعضی سارقین و اشرار طایفه دیرکوند را که موجب اغتشاش و بی‌نظمی طرق و شوارع آن حدود بودند و هر وقت از طرف حکومت اراده اخذ و استیصال آن‌ها می‌شد به قُلل و جبال و بیغوله‌ها فرار می‌نمودند، همه را دستگیر و هر یک از [ایشان] مستوجب سیاست و تنبیه بودند تنبیه و سیاست نموده[...] و فتنه سارقین و اشرار طایفه مزبوره بالمره مرفوع و منقطع گردید».[19] در کتاب شرح رجال ایران آمده است که «در 1865م دیرکوندها یاغی شدند و به همسایگان خود تعدی و تجاوز روا می‌داشتند. در این سال ابتدا با افراد و سواران خود (حسینقلی‌خان سکوند) با تجهیزاتی برای قلع و قمع آنان عازم شد و چون فتح نمود پسرش ملقب به فتح‌السلطان گردید».[20] به نظر می‌آید در اینجا مهدی بامداد اشتباه کرده است زیرا شورش و سرکوب دیرکوندها و اعطای لقب فتح‌السلطان به غلامرضا‌خان پسر حسینقلی‌خان سکوند درسال 1865م نبوده بلکه براساس نوشته روزنامه ایران غلامرضا‌خان سکوند در سال 1893م به خاطر سرکوب دیرکوندها به این لقب مفتخر شد و به نظر می‌رسد این تاریخ صحیح‌تر است. حشمت‌الدوله با حسینقلی‌خان رابطه بسیار خوبی داشت. این رابطه با ازدواج والیه خانم اقدس‌الدوله دختر حشمت‌الدوله با غلامرضا‌خان پسر حسینقلی‌خان مستحکم‌تر شد.[21] حشمت‌الدوله بار دیگر در سال 1314هـ.ق/1896م برای والی تقاضای لقب و امتیاز نمود «به استدعای حشمت‌الدوله، یک ثوب سرداری ترمه شمسة مرصع دربارة حسینقلی‌خان صارم‌السلطنه، سردار، حاکم دائمی پشتکوه و لرستان مرحمت شد.[22] در این سال غلامرضا‌خان به دلیل خدماتش نیابت پشتکوه و پیشکوه به او داده شد فرمان همایون مبنی بر نصب فتح‌السلطنه پسر صارم‌السلطنه سردار والی پشتکوه بنیانت تمام پیشکوه و پشتکوه لرستان صادر و با یکثوب سرداری ترمه کشمیری خلعت خسروانی با افتخار مشارالیه به توسط محمد قلی‌خان پیشخدمت حضور ارسال و روانه پشتکوه گردید».[23] آنچه مشخص است شورش دیرکوندها برای حکومت مرکزی مسئلة مهمی بود. این طایفه توانسته بود در راه‌های لرستان و خوزستان ایجاد ناامنی کند و این امر طبیعتاً بر اقتصاد منطقه و کشور تأثیر منفی داشت. والی پشتکوه در سرکوبی این شورش نقش مهمی داشت و می‌توان در اعطای القاب و امتیازات به والی و پسرش به اهمیت این موضوع برای حکومت مرکزی پی ‌برد. در واقع شورش دیرکوندها خارج از حوزه نفوذ والی پشتکوه بود اما حسینقلی خان ابوقداره سکوند بنا بر تقاضای شاهزادگان قاجاری در لرستان و همچنین حکومت مرکزی دست به سرکوب این شورش‌ها زد.