cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آذربایجان
جغرافیای سیاسی
در ترجمهٔ فارسی کتاب یاقوت حموی (سدهٔ هفتم هجری) چنین آمده‌است: «حدود آذربایجان از بردعه تا مشرق تا از زنجان در مغرب و از سمت شمال به سرزمین‌های دیلم، جیل (گیلان) و طرم (طارم) است؛ و او (آذربایجان) اقلیم بزرگ و وسیعی است و از شهرهای مشهورش تبریز امروزه مرکز و بزرگ‌ترین شهر آذربایجان است و قبلاً مرکز آن مراغه بود و از شهرهایش خوی، سلماس، ارومیه، اردبیل، مرند و غیره‌است.» محمدجواد مشکور باور دارد یاقوت در مورد تعیین حدود آذربایجان دچار اشتباه شده و عبارت وی را چنین تصحیح کرده‌است: «حد آذربایجان از شمال بردعه از شرق بلاد، دیلم و گیلان و از مغرب از زنجان از جنوب بلاد طارم و زنجان است.» برپایهٔ این گفتهٔ یاقوت، بخشی از اران تا بردع نیز جزو آذربایجان بوده‌است؛ ولی در کتاب دیگر خود «گزیدهٔ مشترک» رود ارس را مرز میان آذربایجان و اران دانسته‌است.
گاهی زنجان را نیز به عنوان بخشی از آذربایجان به حساب می‌آورند. حسین آلیاری برپایهٔ نوشتهٔ جغرافی‌دانان و گردشگران اسلامی، حدود آذربایجان را این‌طور می‌نویسد: «تبریز، اردبیل، مراغه، خنج، ورثان، سیر، میانج، برزه، ارومیه، جابروان، خوی، مرند، گلسره، باجروان، برزند، سلماس، شیز، سلق، نریز، سندبابا، سابرخاست، سراو، ماینهرج، بذ، میمذ، نیر و زنجان.»
حدود و مرز آذربایجان در طول تاریخ از دید جغرافی‌دانان و جهانگردان متفاوت بوده‌است. نقشه‌های موجود از سده‌های پیش از سدهٔ بیستم، آن را جنوب ارس ترسیم کرده‌اند. بنابر نظر سویچسکی در منابع کتبی به ندرت اران با آذربایجان یکی شمرده شده‌است. منابعی نیز اران را جزء ارمنستان شمرده‌اند. بنابر نظر گروهی از دانشمندان، اطلاق نام آذربایجان به حاکمیت دولت مساوات برای جمهوری نوین آذربایجان، یک امر سیاسی برای جدایی آذربایجان تاریخی (آذربایجان ایران) بوده‌است  و آذربایجان تاریخی را شامل نمی‌شود.
بنابر نظر بورنوتیان در دورهٔ صفویان به خاطر گرفتن مالیات، برخی از سرزمین‌های شمال ارس جزء آذربایجان حساب می‌شد. اما این رسم در سدهٔ هجدهم و نوزدهم میلادی به تدریج از بین رفت و برای تاریخ‌نگاران مسلمان محلی قفقازی -مانند میرزا جمال جوانشیر و میرزا آدیگوزل‌بگ- و سایر تاریخ‌نگاران این منطقه، آذربایجان واقع در جنوب ارس بوده‌است. همچنین بنابر نظر مایکل کروسانت، بخش‌هایی از اران جزء ارمنستان نیز به‌شمار آمده‌است.
به عقیدهٔ عباس زریاب خویی، دلیل این تناقض در مورد مرز شمالی آذربایجان در سده‌های چهارم و پنجم هجری تا زمان یاقوت حموی (سدهٔ هفتم قمری)، تسلط مسلمانان بر سراسر آذربایجان و اران و مسلمان‌شدن اهالی این دو سرزمین است و به همین جهت، جغرافی‌نگاران حدود اران و آذربایجان را گم کردند و از این‌رو گاهی حد شمالی آذربایجان را تا قسمت‌های خیلی شمالی‌تر رود ارس بالا برده‌اند.
پس از مهاجرت ترکان سلجوقی به آذربایجان و اران، از بین‌رفتن زبان‌های بومی، گسترش زبان ترکی و پس از آن رواج مذهب شیعه در دوسوی رود ارس و در هر دو سرزمین باعث پیوند هرچه بیش‌تر مردم این مناطق گردید و نام اران تحت‌تأثیر نام آذربایجان -که معروف‌تر بود- قرار گرفت. به گونه‌ای که واسیلی بارتلد معتقد است در این زمان اران بدون واسطه به آذربایجان ملحق شد.
بنابر نظر چند پژوهشگر در حقیقت در سده‌های گذشته و نقشه‌های پیش از سال ۱۹۱۸ میلادی، هیچ‌گاه بخشی که هم‌اکنون جمهوری آذربایجان نامیده می‌شود، نام آذربایجان برخود نداشته و همیشه قسمت جنوبی رود ارس -که هم‌اکنون در ایران قرار دارد- آذربایجان نامیده می‌شده و قسمت‌های شمال‌غربی رود ارس آلبانیا و سرزمین‌های شمال‌شرق رود ارس شروان نام داشته‌است و در دوران شوروی نام آذربایجان بر این مناطق گذاشته شد.
ابن حوقل با ارائهٔ تصویر جداگانه از سه ناحیهٔ ارمینیه، آذربایجان و اران در اثر خود، رود ارس را مرز میان آذربایجان و اران دانسته‌است. او شهرهای برذعه، جنزه، شمکور، شماخیه، شروان، شابران، قبله و شکی را از سرزمین اران و شهرهای اردبیل، داخرقان، تبریز، سلماس، خوی، برکری، ارومیه، مراغه، اشنه، میانج، مرند، برزند را جزء آذربایجان معرفی کرده‌است.
بنابر نظر واسیلی بارتلد، نام آذربایجان از آن جهت بر مناطق قفقاز گذاشته شد که گمان می‌رفت با برقراری یک جمهوری جدید به نام آذربایجان، آذربایجان ایران و این جمهوری نوبنیاد باهم یکی شده و آذربایجان ایران از این کشور جدا شود. وی می‌گوید:
در همین راستا یوزف مارکوارت یک مقاله نوشت که در نشریهٔ «ایرانشهر» ترجمه و چاپ گردید:
محمدجواد مشکور نیز در این باره نوشته‌است:
نفوذ بر شمال ارس
به گفتهٔ عنایت‌الله رضا، اران بعد از دورهٔ حملهٔ مغول گاه تحت فرمان شروانشاهان و گاه تحت نفوذ فرمانروایان آذربایجان بود. این در حالی است که ریچارد فرای می‌گوید اران بعد از هجوم مغول، همواره تحت فرمان حکمرانان آذربایجان بوده‌است. احمد کسروی در این باره می‌نویسد: «در قرن‌های نخستین اسلام که تازیکان در همه‌جای ایران رشته فرمانروایی را در دست داشتند اران بیشتر تابع آذربایجان بود و کسی که به عنوان والی برای هر دو از شام یا بغداد فرستاده می‌شد، در آذربایجان می‌نشست، گاهی ارمنستان نیز تابع آنجا بود… از این‌جاست که از این سه سرزمین یکجا و باهم یاد می‌شد».
در برخی منابع معتبر، اران     (ارّان،  آران )، بردع   (بردعه،  برذعه ،   اندراب: مرکز اران)، شروان (شیروان،       شیروانات  )، شماخی   (شوماخی: مرکز شروان)، قراباغ         (قره‌باغ  )، شوشی   (شوشا، شوش، شوشه: مرکز قره‌باغ)، باکو  (بادکوبه،     باکوبه )، گنجه                   (جنزه، کزک )، نخجوان              (نخچوان،   نشوی   )، شکی،      تالش   (طالش )، سالیان    (صلیان )، آغداش، مغان (موقان،    مغانات، مغانستان )، قوبا (قبه،    قبه‌قلهان )، آستارا،  بیلقان،   جلفا (جولاهه )، اردوباد  (اوردوباد )، سدرک (صدرک )، مناطق لزگی‌نشین (لگزی ) و رود کورا (کر      ) در جمهوری آذربایجان فعلی؛ ارمنیه (ارمن، ارمنستان )، دوین  (توین، دبیل:  مرکز ارمنستان اسلامی یا ارمنستان ایران )، ایروان              (روان، چخور سعد    )، لوری  (لوزی  )، کاپان (قپانیات، قپانات، قپانستان، قاپان )، سیسیان (سیسجان )، تالین، اچمیادزین (اوچ کلیسه) و دریاچه سوان در ارمنستان کنونی؛ گرجستان و تفلیس،   بورچالی و آخالتسیخه (آغسقه ) در آن؛ داغستان، دربند         (دربند خزران،  باب، باب‌الابواب،  دربند باب‌الابواب، باب‌الابواب دربند، دربند شیروان، دمیرقاپو، دمرقاپی ) و مناطق چرکس‌نشین (چرکس  ) در روسیه فعلی؛ و وان، دغوبایزید (بایزید ،  قلعه بایزید )، سیلوان (میفر، میافارقین )، مرادیه (برکری  )، کوه آرارات  (آغری‌داغی ) و دریاچه وان در ترکیه کنونی، جزء یا تابع آذربایجان شمرده شده‌اند. درواقع عمدتاً شامل همان مناطقی که به موجب عهدنامه‌های گلستان (۱۸۱۳) و ترکمانچای (۱۸۲۸) از ایران جدا شدند (موسوم به «هفده شهر آذربایجان» یا قفقاز) و همچنین بخش‌هایی از مناطق واگذار شده براساس پیمان آماسیه (۱۵۵۵).
متن برخی از منابع معتبر که در آن‌ها مناطق شمال ارس جزء یا تابع آذربایجان شمرده شده‌اند:
نفوذ بر استان زنجان
«ولایت خمسه» سابق (استان زنجان فعلی) شامل پنج بلوک اصلی زنجان‌رود (زنجان               :  مرکز ولایت و طارم )، ابهررود  (ابهر     )، خدابنده  (قیدار  )، سجاس‌رود  (سجاس   ) و ایجرود  و نیز شهرهای سلطانیه،     سهرورد ،  انگوران  و برخی نقاط دیگر خمسه در بخشی از منابع معتبر، جزء آذربایجان    ذکر شده‌اند.
استان زنجان همچنین در برخی از کتاب‌های معتبر مربوط به دوران زندیان و قاجاریان به نام «خمسهٔ آذربایجان» خوانده شده‌است؛ ولی از اواخر دورهٔ قاجار صرفاً «خمسه» ذکر شده و در دورهٔ پهلوی تشکیل شهرستان زنجان و سپس استان زنجان را داده‌است.
متن برخی از منابع معتبر که در آن‌ها «ولایت سابق خمسه» (استان فعلی زنجان) و شهرهای آن جزء یا تابع آذربایجان شمرده شده‌اند:
جغرافیای طبیعی
آذربایجان در شمال غربی ایران و در محل تلاقی رشته کوه البرز، زاگرس و قفقاز واقع شده‌است و سرزمینی عمداتا کوهستانی است. رودهای آذربایجان بیشتر در حوزه آبریز دریاچه ارومیه و دریاچه خزر جاری‌اند. آب و هوای اکثر مناطق غرب و شمالغرب آذربایجان مرطوب مدیترانه‌ای و در نواحی جنوبی مدیترانه‌ای با تابستان گرم است. قرار گرفتن در مسیر اروپا موقعیت راهبردی ویژه‌ای به این منطقه داده‌است.
ناهمواری‌های طبیعی
آذربایجان در محل تلاقی دو رشته کوه بزرگ فلات قاره ایران یعنی زاگرس و البرز قرار دارد و بلندترین قله‌های آذربایجان عبارتند از قله‌های آتشفشانی سبلان در استان اردبیل و سهند در استان آذربایجان‌شرقی.
مردم
اکثریت مردم آذربایجان را آذری‌ها تشکیل می‌دهند. کردهای آذربایجان نیز به لحاظ جمعیتی در جایگاه دوم هستند. همچنین گروهی از ارامنه، آشوریان و یهودیان نیز در این منطقه سکونت دارند.
جرج کرزن در کتاب ایران و قضیه ایران (۱۸۹۲)، جمعیت آذربایجان را در آن سال حدود ۲ میلیون نفر دانسته که علاوه بر مردم آذری، ۲۵۰ تا ۴۵۰ هزار نفر (۱۲٫۵ تا ۲۲٫۵ درصد) از آن‌ها کرد، ۴۴ هزار نفر (۲٫۲ درصد) نسطوری (آشوری) و ۲۸ هزار و ۸۹۰ نفر (۱٫۴۴ درصد) هم ارمنی بوده‌اند.
مردم آذربایجان در گذشته به گویش‌های مختلفی صحبت می‌کرده‌اند. به استناد شمس‌الدین مقدسی، به ۷۰ گویش در اطراف اردبیل صبحت می‌شد. مورخان، جغرافی‌دانان و سفرنامه‌نویسانی همچون ابن مقفع (د ۱۴۲ق/۷۵۹م)، مسعودی (د ۳۴۶ق/۹۵۷م)، حمزه اصفهانی (د بعد از ۳۵۰ق/۹۶۱م)، ابوالقاسم محمدبن حوقل (د بعد از ۳۷۸ق/۹۸۸م)، ابواسحاق ابراهیم اصطخری (د ۳۴۰ ق/۹۵۱م)، حمداللّه مستوفی (تألیف در ۷۴۰ق/۱۳۳۹م) و یاقوت حموی (د ۵۷۴ ق ۱۱۷۹ م) زبانِ مردمِ آذربایجان را فارسی، پهلوی (الفهلویه) و آذری به عنوان یکی از زبان‌های ایرانی ذکر کرده‌اند.
از قرن چهارم هجری/یازدهم میلادی به بعد، با ورود و استقرار دودمان‌های ترک‌زبان در ایران‌زمین و به‌ویژه در آذربایجان – مانند سلجوقیان، قراقویونلوها، آق‌قویونلوها، صفویان، افشاریان و قاجاریان– به مرور زمان، زبان ایرانیانِ آذربایجان به ترکی تغییر پیدا کرده‌است. از این رو، امروزه زبان روزمرهٔ گفتاری در بیشتر مناطق آذربایجان ایران، ترکی آذربایجانی است. همچنین در برخی از مناطق به زبان‌های کردی، ارمنی و تاتی سخن گفته می‌شود.
زبان آذربایجانی
ایرانیان ترک‌زبان، دومین گروه زبانی بزرگ در ایران پس از فارسی‌زبانان هستند. از طوایف و عشایر بزرگ ترک ایران می‌توان به ترکمن، شاهسون، افشار، قشقایی، خمسه، خلج و شقاقی اشاره کرد که علاوه بر آذربایجان، در خراسان، فارس، مازندران، گلستان و برخی مناطق دیگر نیز سکونت دارند.
به‌طور کلی، روند گسترش زبان ترکی در آذربایجان از دورهٔ سلجوقیان و به ویژه با روی کار آمدن اتابکان آذربایجان (سدهٔ دوازدهم) و استقرار حکومت آن‌ها در اردبیل و تبریز شروع شد. حذف تدریجی زبان آذری، به عنوان یکی از زبان‌های ایرانی، از آذربایجان از سدهٔ سیزدهم (پس از حملهٔ مغول) و همراه با کوچ گستردهٔ اقوام ترک‌زبان به این منطقه (به دلیل استقرار پایتخت ایلخانان در شهرهای مراغه، تبریز، سلطانیهٔ زنجان) شدت یافت. این روند با انتخاب تبریز به عنوان پایتخت از سوی حکومت‌های چوپانیان، جلایریان، قراقویونلو و آق‌قویونلوها و در طول سده‌های چهاردهم و پانزدهم نیز ادامه یافت. نهایتاً زبان ترکی آذربایجانی که با قواعد دستوری ترکی، ولی شامل واژگانی آذری و عربی بود، در اواخر سدهٔ شانزدهم در مراکز مهم آذربایجان کاملاً رایج گردیده بود؛ هرچند در اوایل سدهٔ مذکور (اوایل دورهٔ صفویان) این غلبه همچنان کامل نبوده‌است؛ و نشان از این دارد که مهاجرت اقوام ترک‌زبان، همچون قزلباشان به سمت آذربایجان و تبریز (پایتخت اول صفویان)، همچنان در اوایل دورهٔ صفویان نیز تداوم داشته‌است (البته این بار به جای آسیای مرکزی از سمت آسیای صغیر).
واسیلی بارتلد دربارهٔ ترکیب جمعیتی آذربایجان، کمی پیش از روی کار آمدن شاه اسماعیل یکم می‌نویسند: ''این زمان آذربایجان از نظر ترکیب جمعیتی ترک بوده‌است. قبایل ترک همواره به شیوخ می‌پیوستند… شیخ حیدر در نبرد با ترکمانان کشته شد. فرزندش اسماعیل [صفوی]...''
آنتونی شرلی جهانگرد انگلیسی که در اوایل سدهٔ هفدهم از ایران صفوی بازدید کرده، چنین می‌نویسند: «شیخ صفی و پدرانش… از بومیان آذربایجان و زبان ایشان آذری می‌بوده و ترکی‏ که شاه اسماعیل با آن شعر سروده سپس در آن خاندان رواج یافته…»
آدام اولئاریوس جهانگرد آلمانی اوایل سدهٔ هفدهم نیز در این باره نوشته‌است که: ''«بخشی از شهرت اردبیل مدیون موقع بازرگانی آن است که از طریق تجارت توسط بازرگانان بومی و بیگانه انجام می‌شود. اهالی شهر زبانشان ترکی است».''
محمدحسن اعتمادالسلطنه نیز سفرنامهٔ آدام آلمانی به ایران را چنین نقل می‌کند: ''در سنه هزار و ششصد و سی و هفت مسیحی مطابق با هزار و چهل و هفت هجری اولاریوس نام سفیر والی هولستن که به دربار شاه عباس اول مأمور بود به اردبیل رسید. او نوشته‌است: «اردبیل از شهرهای قدیم آذربایجان و مقر سلطنت سلاطین عظیم الشان ایران و اکنون مدفن شیخ صفی جد پادشاه ایران است. اسم قدیم اردبیل، اربلا بوده‏. زبان اهالی ترکی‏ و شهر واقع است در وسط صحرائی که اطراف آن کوه است.''
ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی اواخر سدهٔ هفدهم نیز دربارهٔ زبان‌های اصلی ایران صفوی اینگونه بیان می‌کند:
ایلات شاهسون، قره‌داغ و شقاقی در استان‌های آذربایجان شرقی و اردبیل سکونت دارند و استان‌های آذربایجان غربی و زنجان نیز از مراکز اصلی سکونت ایل افشار در ایران هستند. کرزن هم جمعیت «اورمیه» (ارومیه) را در سال ۱۸۹۲ بالغ بر ۳۰ تا ۴۰ هزار و بیشتر آنان را از ترکان افشار می‌داند. همچنین به سکونت ۳ هزار خانوار شیعهٔ «قره‌پاپا» (قره‌پاپاق) در مناطق «سلدوز» (نقده) و «براندوز» (باراندوز) اشاره می‌کند.
زبان کردی
از طوایف و عشایر بزرگ کرد ایران می‌توان به مکری، بلباس، کلهر، گوران و سنجابی اشاره نمود که علاوه بر کردستان، در آذربایجان، خراسان، قزوین و برخی مناطق دیگر ساکن هستند. محمد امین زکی در کتاب «خلاصهٔ تاریخ الکرد» و محمد مردوخ کردستانی در کتاب «تاریخ مردوخ» به سکونت گروهی از ایل رشوند در آذربایجان اشاره می‌کنند.
کردهای آذربایجان، دومین گروه زبانی بزرگ ساکن در این منطقه (پس از آذری‌ها) هستند و در استان آذربایجان غربی سکونت دارند. به گونه‌ای که ۵ شهرستان بوکان، مهاباد، پیرانشهر، سردشت و اشنویه در جنوب استان (منطقهٔ مکریان) با ۸۱۹٬۸۵۴ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۵ خورشیدی، تقریباً به‌طور کامل کردزبان هستند. در دیگر شهرستان‌های آذربایجان غربی نیز عمدتاً گویشوران به هردو زبان ترکی آذربایجانی و کردی در کنار هم سکونت دارند و مناطقی دوزبانه محسوب می‌شوند.
کردهای ساکن بخش شمالی آذربایجان غربی (از شهرستان اشنویه به سمت شمال) به زبان کردی کرمانجی صحبت می‌کنند و بخش بزرگی از آن‌ها از ایل شکاک هستند. کردهای بخش جنوبی آذربایجان غربی نیز به زبان کردی سورانی سخن می‌گویند و ایل مکری از بزرگ‌ترین ایلات این منطقه (مکریان) است. البته ایلات کرد دیگری نیز با جمعیت کمتر در هردو بخش شمالی و جنوبی استان زندگی می‌کنند؛ از جمله اینکه در بخش‌های کردنشین شهرستان ارومیه در کنار ایل شکاک، ایلات بیکزادگان، هرکی، زرزا و مامش نیز سکونت دارند.
در گذشته، دامنهٔ حضور کردهای کرمانجی‌زبان در آذربایجان تا شمال ارس هم ادامه داشته که بعداً توسط شاه عباس یکم در اوایل سدهٔ هفدهم جهت مقابله با حملات ازبک‌ها به استان خراسان شمالی کوچانده شده‌اند. تا جایی که لهجهٔ کردهای شمال آذربایجان غربی بیشتر به کردهای خراسان شمالی شبیه است تا به کردهای جنوب آذربایجان غربی. این گروه از کردها در شمال خراسان، تشکیل ایل شادلو را داده‌اند و البته برخی از اسامی جغرافیایی قفقاز را در خراسان به کار برده‌اند.
جرج کرزن در سال ۱۸۹۲، بخش‌های کردنشین ایران را (علاوه بر کردهایی که به خراسان مهاجرت کرده‌اند)، به ۳ قسمت کردهای مرزی و آذربایجان (۲۵۰ تا ۴۵۰ هزار نفر)، کردهای کردستان خاص (مثل سنندج و اردلان) (۱۲۰ هزار نفر) و کردهای کرمانشاه (۲۳۰ هزار نفر) تقسیم می‌کند و مجموع جمعیت آن‌ها را بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار نفر ذکر می‌نماید (در کنار کردهای ساکن قلمرو امپراتوری عثمانی با ۱ تا ۱٫۵ میلیون نفر جمعیت). او دربارهٔ کردهای آذربایجان چنین می‌نویسد:
کرزن، ایلات عمدهٔ کرد ساکن آذربایجان در سال ۱۸۹۲ را شامل «هرکی» (۲ هزار خانوار)، «مکری» (۲ هزار خانوار در شرق و شمال‌شرق ساوجبلاغ)، «شکاک» (۱٫۵ هزار خانوار) و «زیزا» (زرزا) (هزار خانوار در شمال‌غرب اشنویه) ذکر می‌کند؛ او «ساوجبلاغ» (مهاباد) با ۱۵ هزار نفر جمعیت را کرسی کردهای آذربایجان معرفی کرده که حاکم کرد آنجا تابع تبریز بوده‌است.
براساس توافق سید جعفر پیشه‌وری با دولت مرکزی ایران (۱۹۴۶) قرار شده بود زبان رسمی حکومت خودمختار آذربایجان، فارسی باشد؛ اما در دفاتر، کارهای محلی به هردو زبان فارسی و ترکی آذربایجانی صورت پذیرند؛ همچنین در طول دورهٔ ۵ سالهٔ تحصیلات ابتدایی، تدریس به زبان ترکی آذربایجانی یا کردی صورت پذیرد. این در حالی است که در این توافق صحبتی از تدریس زبان‌های دیگر نشده و نشان از اهمیت زبان کردی در کنار زبان ترکی آذربایجانی در منطقهٔ آذربایجان دارد.
دین
در آذربایجان، بیشتر آذری‌ها پیرو اسلام شیعه و اقلیتی سنی هستند. بیشتر کردهای آذربایجان نیز مسلمان سنی و پیرو فقه شافعی هستند.
پس از عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای، حاکمان روس، کوچ مسلمانان شمال ارس به جنوب و مهاجرت مسیحیان جنوب ارس –که عموماً ارمنیان بودند– به شمال را تشویق می‌کردند. این سیاست چنان با جدیت از سوی روسیه اجرا می‌شد که سرانجام اعتراض دولت قاجار را به دنبال داشت و کار به جایی رسید که دولت روسیه طی یک قرارداد وعده داد که این سیاست را کنار بگذارد؛ اما در عمل چنین نشد، شمار ارامنه در آذربایجان بسیار کاهش یافت و امروزه صرفاً اقلیت کوچکی از آن‌ها در تبریز و ارومیه سکونت دارند.
به تخمین جرج کرزن، جمعیت نسطوری‌ها (آشوری‌ها) در آذربایجان در سال ۱۸۹۲ بالغ بر ۴۴ هزار نفر در قالب ۵٬۵۰۰ خانوار بوده که به ترتیب در مناطق ارومیه (۳٬۶۰۰ خانوار)، سلماس (۷۰۰ خانوار)، ترگور (۵۰۰ خانوار)، سولدوز (۴۰۰ خانوار)، براندوز (۱۰۰ خانوار)، سومای و چرا (۱۰۰ خانوار) و مرگور (۱۰۰ خانوار) ساکن بوده‌اند.
جرج کرزن، مجموع ارمنی‌های آذربایجان در سال ۱۸۹۲ را نیز بالغ بر ۲۸٬۸۹۰ نفر در قالب ۴٬۸۱۵ خانوار دانسته که به ترتیب در مناطق سلماس (۱٬۲۰۰ خانوار)، قره‌داغ (۱٬۰۰۰ خانوار)، تبریز (۷۴۰ خانوار)، ارومیه (۴۰۰ خانوار)، خوی (۴۰۰ خانوار)، ماکو (۳۰۰ خانوار)، باراندوز (۱۸۰ خانوار)، مراغه (۱۲۰ خانوار)، سلدوز (۱۰۰ خانوار)، سومای و چرا (۱۰۰ خانوار)، قطور (۱۰۰ خانوار)، میاندوآب (۸۰ خانوار)، ساوجبلاغ (۶۰ خانوار) و اردبیل (۳۵ خانوار) ساکن بوده‌اند.
نژاد
آذربایجانی‌ها بسیار به سایر ایرانیان قرابت دارند و گرچه زبانشان ترکی است، ولی دی‌ان‌ای ساکنان بومی منطقه تفاوت چندانی با با دیگر نقاط ایران ندارند. بر مبنای یک مقاله منتشر شده در سال ۲۰۱۳، که مقایسه‌ای است در مورد ساختار ژنتیکی ۳۵۲ ایرانی، با وجود اینکه تنوع ژنتیکی کل ایرانیان بسیار بالا است، اما آذری‌های ایرانی نسبتاً قرابت ژنتیکی نزدیکتری با مردم گرجستان در مقایسه با قشقایی‌های ترک‌زبان و ایرانیان دارند. این مقاله اشاره می‌کند که بر خلاف آنچه که تصور می‌شود، آذری‌های ساکن جمهوری آذربایجان، گروه کاملاً مجزایی با آذری‌های ایران تشکیل می‌دهند، و بین ایرانیان و اهالی ترکیه قرار می‌گیرند. مردم آذری احتمالاً از قبایل باستان ایرانی، مانند مادها هستند. برای بررسی تنوع ملکولی mtDNA در جمعیت آذری‌های ایران، ۱۳۳ نمونه فرد آذری که در نقاط مختلف منطقه آذربایجان (ایران) ساکن بودند انتخاب گردیدند. خون این افراد برای تخلیص mtDNA جمع‌آوری گردید و mtDNA تخلیص شده با استفاده از روش PCR-RFLP مورد مطالعه قرار گرفت. ۱۴ هاپلوگروپ مورد شناسایی قرار گرفت که ۸۲٪ آنها از هاپلوگروپ‌های اختصاصی اروپایی بودند. هاپلوگروپ H شایع‌ترین هاپلوگروپ بود و ۷۹ هاپلوتیپ نیز مشخص شدند. در این مطالعه جمعیت آذری‌های ایران یک جمعیت نامتجانس مشاهده گردیدند که تمامی هاپلوگروپ‌های آسیایی، اروپایی و آفریقائی در آنها مشاهده گردید. مقایسه هاپلوگروپ‌های مطالعه حاضر با جمعیت‌های دیگر نشان دهنده تشابه بسیار جمعیت آذری ایران با سایر جمعیت‌های ایرانی بود تحقیقات ژنتیکی نشان می‌دهند که عموم اقوام و گروه‌های جمعیتی ایرانی که در ایران امروزی (و حتی فراتر از مرزهای سیاسی فعلی ایران) ساکن هستند، علیرغم اینکه دارای تفاوتهای جزئی فرهنگی هستند و حتی گاه به زبانهای مختلف هم تکلم می‌کنند، دارای ریشه ژنتیکی مشترکی هستند و این ریشه مشترک به جمعیتی اولیه که در حدود ده تا یازده هزار سال پیش در قسمتهای جنوب غربی فلات ایران ساکن بوده بر می‌گردد. ارتباط ژنتیکی قوی بین کردها و آذری‌های ایران وجود دارد، آزمایش‌های ژنتیکی صورت گرفته تفاوت معنی داری بین این جمعیت‌ها و سایر اقوام عمده ایران نشان نداد. با توجه به نتایج فعلی، به نظر می‌رسد کردهای امروزی و آذری‌های ایران متعلق به یک ریشه ژنتیکی مشترک هستند.
موسیقی
موسیقی آذربایجانی یک مجموعه کامل موسیقایی است که نقاط اشتراک زیادی با موسیقی فارسی، عربی و موسیقی ترکیه به ویژه موسیقی فولکلور ترکیه دارد. این موسیقی اغلب با آوازهای رزمی، بزمی و عاشقانه همراهی می‌شود. دو بخش اصلی موسیقی آذربایجانی شامل موسیقی کلاسیک یا مُقام و فولکلور یا عاشیقی است. موسیقی مقام اغلب با سازهای تار آذربایجانی، کمانچه آذربایجانی، قره نی و سایر سازهای آذربایجانی اجرا می‌شود.
کتابت و فرموله نمودن موسیقی مقام در بعد از جنگ جهانی دوم در اتحاد جماهیر شوروی انجام شده‌است. از موسیقی دانان مشهور آذربایجانی می‌توان به عزیر حاجی‌بیگف و علی سلیمی اشاره نمود. موسیقی عاشقی موسیقی مردمی (فولکلور) است که اغلب توسط دوره گردان روستایی در زمستان‌ها که کار کشاورز متوقف می‌شد با ساز «قوپوز» به‌همراه اشعار سروده خود عاشیق اجرا می‌شد. در سال‌های اخیر موسیقی عاشقی توسط دولت ایران تشویق شده‌است و عاشیق‌هایی همچون علشیق حسن اسکندری و عاشیق چنگیز مهدی پور به عنوان چهره‌هایی جهانی در زمینه موسیقی مطرح شده‌اند.
تنوع موسیقی کُردی به دلیل پراکندگی کُردها زیاد است. موسیقی کُردی شامل آوازها، ترانه‌ها، سازها و نغمه‌ها است. موسیقی کلاسیک یا فولکلور کُردی بیانگر اعتقادات، رفتارها، سنت‌های آن‌ها است. بیت، مقام، سوز، سیاه چمانه، هوره، حیران و چمری از شیوه‌ها و آوازه‌های کُردی به‌شمار می‌آیند.
موسیقی کُردی ناحیهٔ مکریان واقع در جنوب استان آذربایجان غربی در میان کُردها جایگاه ویژه‌ای دارد. با ظهور حسن زیرک، خزانه‌ای از بهترین و دلرباترین ملودهای کُردی خلق شد. موسیقی کُردی در همه ابعاد با حسن زیرک به اوج رسید و ردپای آثار او را در بسیاری از ترانه‌های کُردی می‌توان یافت.
ادبیات
آذربایجان زادگاه بسیاری از شاعران و ادیبان ایرانی است که برخی از مشهورترین آنان عبارتند از عمادالدین نسیمی، محمدحسین شهریار، غلامحسین ساعدی و صمد بهرنگی. آثار بسیاری از این ادیبان به زبان‌های ترکی آذربایجانی، فارسی، و عربی است. همچنین برخی از شاعران و ادیبان ایرانی مانند صائب تبریزی دارای اصالتی آذربایجانی‌اند یا همانند مولانا بخشی از زندگی خود را در این سرزمین گذرانده‌اند و برخی از آثار خود را در این سرزمین ایجاد نموده‌اند. همچنین از سرزمین آذربایجان در برخی متون ادبیات کهن فارسی به عنوان یکی از بخش‌های اصلی ایران، به نیکی یاد شده‌است.
هوایی
شرکت هواپیمایی آتا معروف‌ترین شرکت هواپیمایی آذربایجان می‌باشد که دفتر مرکزی آن در تبریز است. قطب این شرکت هواپیمایی فرودگاه بین‌المللی شهید مدنی تبریز می‌باشد. این شرکت هواپیمایی به اروپا، خاورمیانه و آسیای مرکزی خدمت‌رسانی مییکند.
زمینی
شبکه‌های وسیعی از جاده‌ها در آذربایجان مثل نقاط دیگر جهان وجود دارد که شهرها را به یکدیگر وصل می‌کنند. تنها آزادراه واقع در آذربایجان آزادراه ۲ است که تبریز را به تهران پایتخت ایران وصل می‌کند. آذربایجان ازطریق جاده ۱۶ و جاده ۳۲ با ترکیه، از طریق جاده ۳۳ با جمهوری آذربایجان، از طریق جاده ۱۲ با ارمنستان، از طریق جاده ۱۱ با جمهوری خودمختار نخجوان و از طریق جاده ۲۶ به عراق متصل می‌شود.
ریلی
آذربایجان در منطقه‌ای قرار دارد که ایران را به قفقاز و آناتولی و سپس به اروپا متصل می‌کند. از این رو اولین خط راه‌آهن آذربایجان در سال ۱۲۹۵ در محور تبریز-جلفا تأسیس شد که آذربایجان را به قفقاز متصل می‌کرد. بعدها در سال ۱۳۳۷ این خط راه‌آهن گسترش یافت و در محور تهران-تبریز-جلفا مشغول به کار کرد.
اکنون آذربایجان شامل دو ادارهٔ کل راه‌آهن است:
صنایع سنگین
آذربایجان یکی از قطب‌ها صنعتی ایران محسوب می‌شود. عمده صنایع در آذربایجان در اطراف شهرهای بزرگ واقع شده‌اند که شامل اند بر ماشین‌سازی، خودرو، سیمان، نفت و پتروشیمی، صنایع دارویی و شیمیایی، و صنایع غذایی. چند نمونه از بزرگ‌ترین صنایع در این منطقه شامل است بر: تراکتورسازی تبریز، ماشین‌سازی تبریز، پالایشگاه تبریز، پتروشیمی تبریز، مجتمع صنعتی آرتاویل تایر اردبیل.
کشاورزی
نظر به پر بارش بودن بسیاری از نواحی آذربایجان در مقایسه با بسیاری از نقاط فلات ایران، کشاورزی در این منطقه رونق بیشتری دارد. محصولات کشاورزی شامل غلات گندم و نیز محصولات باغی‌اند.
دامداری و دام‌پروری
دامداری و دام‌پروری در کنار کشاورزی شغل غالب روستاییان آذربایجان است. حوزه شمال غربی ایران شامل سرزمین آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل و بخشی از گیلان است که به دلیل کوهستانی بودن منطقه از تنوع آب و هوایی برخوردار است. جنگل‌های تنک، مرغزارهای سرسبز و مراتع پهناور از ویژگی‌های این ناحیه است که سبب زندگی عشایر در این منطقه شده‌است.
صنایع دستی
شهر اسکو در شهرستان اسکو استان آذربایجان شرقی مرکز اصلی تجمع کارگاه‌های چاپ باتیک یا چاپ کَلاقه‌ای و قطب اصلی این هنر-صنعت در کشور محسوب می‌شود. شهر اسکو به شهر ملی چاپ باتیک در ایران شناخته می‌شود.
نمایشگاه‌های تجاری
همه ساله نمایشگاه‌های تجاری متعددی در منطقهٔ آذربایجان برگزار می‌شوند که بزرگ‌ترین آن‌ها نمایشگاه بین‌المللی ایران است که هر سال در اواخر مردادماه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی آذربایجان در شهر تبریز برگزار می‌شود.
آموزش عالی
تاریخچهٔ نخستین مؤسسات آموزش عالی در آذربایجان را شاید بتوان به شروع کار ربع رشیدی تبریز در اواخر سدهٔ سیزدهم میلادی نسبت داد.
در دوران معاصر، روند تحصیلات عالی در اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی با مؤسسهٔ جوزف کاکرن برای آموزش پزشکی در محل فعلی دانشگاه ارومیه شروع شد که با مرگ دکتر کاکرن، این مؤسسه نیز تعطیل گردید.
یک سال پس از جنگ جهانی دوم و در دوران حکمرانی حکومت خودمختار آذربایجان، آموزش عالی مدرن با شروع به کار دانشگاه تبریز (که در آن زمان آذربایجان اونیورسیته‌سی نامیده شد) جان تازه‌ای گرفت.
فهرست ۱۵ دانشگاه دولتی واقع در «منطقهٔ ۳ آموزش عالی» ایران؛ شامل استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و زنجان:
تقسیمات کشوری
پرجمعیت‌ترین شهرهای منطقه تاریخی-جغرافیایی آذربایجان شامل تبریز، ارومیه، اردبیل، مراغه و خوی می‌باشد. در برخی مراجع استان زنجان جزو آذربایجان محسوب نشده‌است. و در برخی منابع دیگر و به خصوص مراجع جدیدتر، استان زنجان جزء آذربایجان ذکر گردیده‌است.
جمعیت ایران بالغ بر ۷۵٬۱۴۹٬۶۶۹ تن (سرشماری سال ۱۳۹۰) و ۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰ تن (سرشماری سال ۱۳۹۵) است بنابراین سه استان با جمعیت غالب آذربایجانی (به همراه اقلیت‌های کرد، ارمنی، آشوری، فارس، لر و …) در سال ۱۳۹۰، ۸٬۰۵۳٬۶۸۴ و در سال ۱۳۹۵، ۸٬۴۴۵٬۲۹۱ از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد. منطقه تاریخی مکریان با وسعت ۱۷٬۹۴۶ کیلومتر مربع بیشتر کردنشین است ولی به عنوان بخشی از آذربایجان در نظر گرفته شده‌است. علاوه بر این شهرستان خلخال و شهرستان کوثر و شهرستان نمین با مجموع مساحت ۶٬۳۲۵ کیلومتر مربع خواستار جدایی از استان اردبیل و الحاق به استان گیلان بوده‌اند. این سه شهرستان دارای اقلیت‌های تات، تالش، گیلک و کرد هستند. همچنین در سال‌های اخیر ادعاهایی مبنی بر الحاق شهرستان آستارا و گردنه حیران به استان اردبیل مطرح شده‌است. بر اساس آمار رسمی اعلامی برای وسعت و جمعیت ایران در سال ۱۳۹۵، این منطقه در حدود ۶ درصد مساحت و ۱۱ درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد.
صفوی
ایران در دورهٔ صفویان به ۱۴ بیگلربیگی تقسیم شده بود. دو ایالت «آذربایجان» (شامل بیگلربیگی‌های تبریز، چخور سعد، قره‌باغ، شروان) و «خراسان» (شامل بیگلربیگی‌های هرات، مشهد، قندهار، مرو) هرکدام شامل ۴ بیگلربیگی بودند. بقیهٔ ۶ بیگلربیگی شامل «استرآباد»، «دارالمرز» (گیلان)، «کرمان»، «عراق» (ناحیه جبال در مرکز ایران)، «کردستان» و «فارس» هم به صورت مستقل اداره می‌شدند. فهرست ۴ بیگلربیگی و ۴۹ حاکم‌نشین تابع آن‌ها در ایالت آذربایجان ایران صفوی:
آدم‌ربایی سریع‌السیر
آدم‌ربایی سریع‌السیر (Secuestro Express) یک فیلم در ژانر درام و جنایی به کارگردانی جوناتان یاکوبوویچ است که در سال ۲۰۰۵ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به میا مایسترو و روبن بلیدز اشاره کرد.
شهریار وقفی‌پور
شهریار وقفی‌پور (زادهٔ خرداد ۱۳۵۶) شاعر، نویسنده، مترجم، منتقد ادبی و برگزیده دومین دوره جایزه شعر احمد شاملو است، همچنین او فعال در حیطه روان‌کاوی و ادبیات (نظریه و نقد، تالیف) است. او فارغ‌­التحصیل دوره­‌ی کارشناسی مهندسی مکانیک (از دانشگاه صنعتی شریف) و کارشناسی ارشد فلسفه‌ی هنر (از دانشگاه هنر) است. عضویت در هیئت داوران چندین مسابقه‌ی ادبی، از جمله جایزه‌ی منتقدان و نویسندگان مطبوعاتی، جایزه‌ ادبی احمد شاملو و جایزه‌ی ادبی والس، از فعالیت­‌های مهم اوست. کتاب اعتیاد وقفی‌­پور در جایزه‌ی کتاب سال ۱۳۸۵ «واو» به عنوان اثر شایسته‌ی تقدیر انتخاب شد و لوح سپاس به نویسندهٔ آن اعطا شد. رمان ده مرده هم یکی از سه نامزد دریافت جایزه‌ی هوشنگ گلشیری بود که در آن سال جایزهٔ رمان اول به هیچ کتابی تعلق نگرفت.
همچنین سه رمان دهِ مرده، طرح کودتا در سه ضرب و کتاب اعتیاد پس از چاپ اول اجازهٔ تجدید چاپ نیافته‌اند.
از وقفی‌­پور تاکنون چندین عنوان رمان و مجموعه‌ی شعر و بیش­تر از پنجاه عنوان ترجمه منتشر شده است. آثار ترجمه‌ی او حوزه‌­های ادبیات، نظریه‌ی ادبی، زیبایی‌­شناسی، فلسفه و روان‌شناسی را در بر می‌گیرند. همچنین، از او مقالات و نقد و نظرهای بسیاری از اواسط دهه‌ی ۱۳۷۰ تاکنون در روزنامه‌ها و مجلاتی چون شرق، اعتماد، آدینه، فرهنگ و توسعه، دنیای سخن و کارنامه منتشر شده است. وقفی‌پور از معدود افرادی است که در ایران به شرح و تدریس نظریات لاکان پرداخته و هم‌اکنون، جز همکاری با چند موسسه‌ی انتشاراتی به عنوان سرگروه و کارشناسِ بخش ترجمه، در آموزشگاه‌های خصوصی به تدریس روان‌شناسی لاکانی مشغول است.
از وقفی‌پور آثار ترجمه نیز منتشر شده‌است. ترجمهٔ او از رمان در ستایش مرگ نوشتهٔ ژوزه ساراماگو یکی از ۷ اثر منتخب بخش ادبیات داستانی غیرایرانی جایزه ادبی «روزی روزگاری» در سال ۱۳۸۹ بود و مرگ و پنگوئن آندری کورکف نیز با ترجمهٔ او در سال ۱۳۸۷ در میان آثار منتخب همین جایزهٔ ادبی قرار گرفت.
وی از اعضای هیئت داوران جایزه منتقدان و نویسندگان مطبوعاتی و جایزه ادبی والس نیز بوده‌است.
هنری مکینتاش
هنری مکینتاش (Henry Macintosh؛ ۱۰ ژوئن ۱۸۹۲ – ۲۶ ژوئیه ۱۹۱۸) دونده اهل بریتانیا بود.
تعیین فنوتیپ دی‌ان‌ای
فنوتیپ‌های پیش بینی شده
روش‌های تعیین تبار زیست جغرافیایی درون جامعه ژنتیکی بسیار توسعه یافته‌اند، از آنجایی که کلید مرحلهٔ کنترل کیفی GWAS است. این رویکردها معمولاً از خوشه بندی ژنتیک انسانی در سراسر ژنوم و/ یا تحلیل مولفه‌های اصلی (Principal Component Analysis - PCA) برای مقایسهٔ خصوصیات جدید با افراد منتخب با دودمان شناخته شده‌استفاده می‌کنند، مانند پروژه HapMap بین‌المللی یا پروژه ژنوم ۱۰۰۰. روش دیگر، سنجش نشان گرهای اطلاعاتی تباری (AIMs= ancestry informative markers) است که در این روش پلی مورفیسم‌های تک نوکلئوتیدی است که از نظر فراوانی در میان جمعیت‌های عمدهٔ انسانی متفاوتند.
از سال ۲۰۰۹، گروه‌های تحقیقاتی مدل‌های پیش‌بینی‌کننده برای رنگ چشم، و اخیراً، رنگ مو در جمعیت اروپایی را توسعه و منتشر کرده‌اند. اخیراً، شرکت‌هایی مانند Parabon NanoLabs و Identitas ارائهٔ خدمات DNA فنوتایپینگ پزشکی قانونی را برای اجرای قوانین بین‌المللی و ایالات متحده آغاز کرده‌اند.
تفاوت‌های بین DNA پروفایلینگ و DNA فنوتایپینگ
DNA پروفایلینگ سنتی که گاهی اوقات به عنوان انگشت نگاری DNA نیز شناخته می‌شود، از DNA به عنوان یک شناسهٔ زیست سنجشی (بیومتریک) استفاده می‌کند. مشابه یک اسکن عنبیه یا اثر انگشت، یک پروفایل DNA منحصراً می‌تواند یک شخص را با دقت بسیار بالا تشخیص دهد. برای مقاصد پزشکی قانونی، محققان باید DNA را از یک شخص که به صورت بالقوه مطابقت داشته باشد شناسایی و استخراج کرده باشند. DNA فنوتایپینگ زمانی استفاده می‌شود که محققان نیاز به محدود کردن دایرهٔ مظنونین احتمالی داشته باشند یا بقایای ناشناخته را با شناخت اصل و نسب و ظاهر افراد شناسایی کنند. هنگامی که فرد مظنون شناسایی شد، DNA پروفایلینگ سنتی می‌تواند برای اثبات یک تطابق مورد استفاده قرار گیرد، که نمونهٔ مرجع برای مقایسه باید وجود داشته باشد.
یک استفادهٔ اولیه و موفق DNA فنوتایپینگ در پزشکی قانونی - قاتل سریالی Baton Rouge
از اواخر دههٔ ۱۹۹۰ تا اوایل دههٔ ۲۰۰۰، قتل‌هایی به صورت سریالی در لوئیزیانا صورت گرفت. اظهارات شاهدان عینی و بررسی‌های پلیس حاکی از آن بود که جنایتکار، به احتمال زیاد یک مرد قفقازی است. بعد از آن که محققان نمونه‌های DNA هزاران مرد قفقازی را آزمایش کردند و هیچ تطابقی با DNAی بدست آمده از صحنهٔ جرم نیافتند، DNA فنوتایپینگ بر روی یک نمونه DNAی صحنهٔ جرم توسط تکنیک DNAPrint Genomics انجام شد. این آزمایش نشان داد که تبار مظنون ۸۵٪ آفریقای جنوبی و ۱۵٪ قفقازی است که اشاره به یک فرد افریقایی- آمریکایی داشت و مسیر تحقیقات را تغییر داد. طی دو ماه، پلیس، دریک تود لی (کسی که بعدها برای دو مورد از این قتل‌ها محکوم شد) را بازداشت کرد.
فلیکسیا ییپ
فیلیسیا یپ به زاده:۱۹۸۶ اولین و تنها مدل مالزیایی پلی بوی بود. وی از سال ۲۰۱۳ اقدام به استفاده از حجاب اسلامی کرد وچندی بعد در سال ۲۰۱۴ اعلام کرد که مسلمان شده است. وی قعالیت در زمینه مدلیتگ را در سال ۲۰۰۵ آغاز کرد و چندی بعد به یکی از فیتالیست‌های Dewi Remaja مبدل شد. وی در مجموعه I Wanna Be A Model به یکی از فینالیست‌ها مبدل گردید و در لیست the Hall of Fame for Miss Malaysia Tourism 2007 نیز قرار گرفت. وی در المپیک چین و پس از آن در پلی بوی نیز بعنوان مدل فعالیت داشت تا نهایتاً طی سال ۲۰۱۴ به اسلام گروید. وی درباره گرایش به اسلام و استفاده از حجاب گفت
ران (اسطوره)
ران (به زبان نروژی باستان: Rán) به معنی سارق، در اساطیر اسکاندیناوی، ایزدبانوی طوفان‌ها، همسر اگیر ایزدِ دریاها است و از او صاحب نه دختر (موج‌ها یا ارواح امواج) شد که همهٔ آن‌ها جامه آستین‌دار و نقاب بر سر داشتند. او بر قلمرو مردگان واقع در ژرفای اقیانوس فرمانروایی می‌نمود. ران همراه با همسرش در تالاری باشکوه واقع در زیر اقیانوس ساکن بودند، و آن‌ها را به عنوان قدرت روح‌باوری اقیانوس و صفات مختلف آن در نظر می‌گرفتند.
ران دارای توری بود که به‌وسیلهٔ آن مردان را به دام می‌انداخت. او کشتی‌ها را غرق می‌نمود و سپس توسط تورش ملوانان غرق‌شده را به دام می‌انداخت و پس از بردن آن‌ها به تالارش، با مهربانی پذیرای آنان می‌شد. افراد غرق‌شده نه رهسپار تالار کشتگان والهالا می‌شدند و نه به سرزمین مردگان هل‌هایم می‌رفتند. نام او به معنی سارق، به نظر می‌رسد با جنبه‌های شوم او مرتبط باشد.
به تور ایزدبانوی ران در حماسه ولسونگا ساگا نیز اشاراتی شده است. او در این افسانه تور خود را به ایزد شرارت لوکی قرض می‌دهد تا بتواند دورفی به نام اندواری را شکار کند.
هالدتون، اکلاهما
هالدتون شهری در ایالت اکلاهما کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۷۸۸ نفر بوده‌است.
زبرماهی تابناک برزیلی
زبرماهی تابناک برزیلی نام یک گونه از سرده زبرماهی‌های تابناک است.
مریم‌گلی میکروفیلا
مریم‌گلی میکروفیلا نام یک گونه از سرده مریم‌گلی است.
تورتیغه
تورتیغه یا ترابکولا (Trabecula) ساختاری است تارمانند از بافت همبندی که تکیه‌گاه یا نگهدارندهٔ بافت‌های دیگر است. تبدیل شدن یک بافت هم‌بند تمایزنیافته به تورتیغه، تورتیغه‌ای شدن (trabeculation, trabecularism) نامیده می‌شود. به هر بافتی که ساختاری متشکل از تارها و تیغه‌های شعاعی و ازهم‌گذرنده داشته باشد، تورتیغه‌شده (trabeculate) می‌گویند.
تفاوت ترابکولا با سپتوم
در مقطع بافت شناسی, يک ترابكول می تواند شبيه سپتوم باشد ولی در نمای سه بعدی, آنها از لحاظ  توپوگرافیکال متمایز هستند به این صورت که ترابکول تقریبا میله ای شکل یا ستون شکل بوده در حالیکه سپتا ورقه ای شکل هستند. ترابکول ها از کپسول عقده لنفی به صورت سپتوم های نامنظم به داخل پارانشیم گسترش می یابند و در سرتاسر کورتکس و مدولا توزیع شده اند.
انواع
تورتیغهٔ کناردیواره‌ای (trabecula septomarginalis, moderator band): دسته‌ماهیچه‌ای در رأس بطن راست قلب.
منابع
https://www.biologyonline.com/dictionary/trabecula
آدام براون (شناگر)
آدام براون (زادهٔ January 16, 1989) شناگر اهل بریتانیا است.
گزک (کرمان)
گزک، روستایی است از توابع بخش راین شهرستان کرمان در استان کرمان ایران.
جمعیت
براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۹۵صورت گرفته، جمعیت آن ۱۲۷۰نفر (۲۱۰خانوار) بوده‌است..
کیت والش (خواننده)
کیت والش (Kate Walsh؛ زادهٔ February 20, 1983) یک موسیقی‌دان است.
هریستون، ایلینوی
هریستون (به انگلیسی: Harristown) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در ایلینوی واقع شده‌است. هریستون ۴٫۷۸ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۳۶۷ نفر جمعیت دارد و ۲۰۴٫۸۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
تپه چخناق
تپه چخناق مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش مرکزی، دهستان مشکین شرقی، روستای قره درویش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۸۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ویار-ل-دمب
ویار-ل-دمب (به فرانسوی: Villars-les-Dombes) یک کمون در فرانسه با جمعیت ۴٬۳۳۰ نفر است که در Canton of Villars-les-Dombes واقع شده‌است.
سرخرگ فکی
سرخرگ فکی یا شریان ماگزیلاری یکی از دوشاخه انتهایی سرخرگ کاروتید بیرونی است که وارد گودی فروگیجگاهی می‌شود و تغذیه دندان‌ها، کام و بینی و نیز پرده‌های مغز را بر عهده می‌گیرد. مهم‌ترین وظیفه این سرخرگ، خون‌رسانی به ماهیچه‌های صورت است.
این سرخرگ در مقابل گردن لُقمه (کندیل) فک از سرخرگ کاروتید بیرونی جدا می‌شود و در گودی فروگیجگاهی (اینفراتمپورال) نفوذ می‌کند.
سلسله نعمت‌اللهی
سلسلهٔ نعمت‌اللهی یکی از طریقت‌های تصوف است که از قرن هشتم هجری به بعد، به دلیل اجتهادات و خدمات شاه نعمت‌الله ولی، از معروفیه به نعمت‌اللهی شهرت یافت. سلسلهٔ نعمت‌اللهی در عصر حاضر از معروف‌ترین شاخه‌های تصوف است.
کلمهٔ نعمت‌اللهی از نام شاه نعمت‌الله ولی گرفته شده و چون در دوران او، پیروان او را «نعمت‌اللهی» می‌خواندند، این عنوان به کسانی که بعد از وی از عقاید و روش صوفیانه وی تبعیت کردند، داده شد. قبل از شاه نعمت‌الله نام طریقت همنام با قطب وقت بوده، چنان‌که در زمان معروف کرخی به معروفیه و در زمان جنید بغدادی به جنیدیه مشهور بوده‌است.
نسبت خرقه شاه نعمت‌الله ولی
شاه نعمت‌الله ولی > عبدالله یافعی > صالح بربری > نجم‌الدین کمال کوفی > ابوالفتوح صعیدی > ابومدین > ابوالسعود اندلسی > ابوالبرکات > ابوالفضل بغدادی > احمد غزالی > ابوبکر نساج > ابوالقاسم گرّکانی > ابوعثمان مغربی > ابوعلی کاتب > ابوعلی رودباری > جنید بغدادی > سری سقطی > معروف کرخی > داوود طائی > حبیب عجمی > حسن بصری > علی بن ابی‌طالب
زندگی و آثار شاه نعمت‌الله ولی
سید نورالدّین «شاه نعمت‌الله ولی» از اقطاب و صوفیان مشهور قرن هشتم و نهم هجری است. نعمت‌الله ولی در روز دوشنبه چهاردهم ربیع الاول ۷۳۱ هجری قمری در شهر حلب متولد شد. هفت سال مرشد خود عبدالله یافعی را خدمت کرد. وی در هرات با نوهٔ میرحسینی هروی پرسنده سؤالات گلشن راز ازدواج کرد و ثمرهٔ این ازدواج یگانه فرزند او برهان الدین خلیل‌الله (متولد ۷۷۵ هجری) بود که در کوهبنان کرمان متولد شد و پس از شاه نعمت‌الله ولی به قطبیت سلسله نعمت‌اللهی رسید. شاه نعمت‌الله ولی قریب صد سال زندگی کرد و سرانجام در روز پنجشنبه بیست و سوم ماه رجب ۸۳۲ و به قولی ۸۳۴ هجری در کرمان خرقه تهی کرد.
فعالیت‌های عمرانی
شاه نعمت‌الله ولی توجه خاصی به خدمات عام‌المنفعه داشت و در برخی از مناطق و شهرهای ایران مانند كوهبنان، ماهان، کرمان، ابرقو و تفت یزد اقدامات عمرانی مانند احداث ساختمان، باغ و حفر قنات به انجام رسانید که برخی از آن‌ها مانند عمارت شاه ولی در تفت یزد کماکان باقی است.
تألیفات
از شاه نعمت‌الله ولی آثار و تألیفات متعددی بالغ بر ١٢٠ رساله به‌جا مانده‌است. از جمله کلیات اشعار، رساله‌ها و شرح لمعات.
مکتب شاه نعمت‌الله ولی
پیروان شاه نعمت‌الله ولی وی را دارای اجتهاد نظری و اجتهاد عملی می‌دانند و دلایل آن به شرح زیر آمده‌است.
بهترین ریاضت از دیدگاه شاه نعمت‌الله ولی
توصیه شاه نعمت‌الله ولی به مریدان این بود که بهترین ریاضت و نیکوترین وجه برای تصفیه دل و تزکیه نفس شفقت به خلق و خدمت در اجتماع است و به آن‌ها آموخت که چگونه می‌توانند در عین حال که مشغول حق‌اند در میان خلق به سر برند و خلوتی در انجمن داشته باشند.
خصوصیات سلسله نعمت‌اللهی
اساس تصوف سلسله نعمت‌اللهی بر پنج چیز است: ذکر، فکر، محاسبه، مراقبه و ورد.
ویژگی‌های مهم اجتماعی سلسله نعمت‌اللهی از این قرار است:
پیران سلسله نعمت‌اللهی پس از بازگشت به ایران
معصوم‌علیشاه > نورعلیشاه > حسین‌علیشاه > مجذوب‌علیشاه همدانی > مست‌علیشاه > رحمت‌علیشاه > منورعلی‌شاه > وفاعلی‌شاه شیرازی > صادق‌علیشاه > مونس‌علیشاه > جواد نوربخش (نورعلیشاه) > علیرضا نوربخش (رضاعلیشاه)
خانقاه‌های نعمت‌اللهی
سلسله نعمت‌اللهی و مجتمع خانقاهی آنان از آغاز قرن نهم تا کنون دایر و پابرجاست و به اقتضای قبول و رد اجتماعی، زمانی در حال نهضت و گاهی در حال فترت همچنان به حیات خود ادامه داده‌است.
شاخه‌های نعمت‌اللهیه
در حال حاضر علاوه بر رهروان طریقت نعمت‌اللهی مندرج در مقاله حاضر، دو گروه از صوفیان معروف ایران - گنابادی و صفائی - نیز خود را نعمت‌اللهی می‌خوانند و نسبت سلسله خود را به نعمت‌الله ولی می‌رسانند.
سلسله نعمت‌اللهی و برادران گنابادی
با مرگ رحمت‌علیشاه قطبیت سلسله نعمت‌اللهی به منورعلی‌شاه واگذار شد. با اعلام قطبیت منورعلی‌شاه و انتشار اجازه‌نامه‌هایی که از رحمت‌علیشاه داشت همه مشایخ این سلسله در داخل و خارج کشور با وی بیعت کردند. رحمت‌علیشاه دو نوبت برای منورعلی‌شاه اجازه‌نامه صادر کرده بودند. اجازه‌نامه اول در سال ۱۲۷۲ ه‍. ق؛ و به هنگامی نوشته شده که رحمت‌علیشاه عازم سفر کرمان و ماهان بوده و به احتیاط و اینکه کسالت داشت اقدام نوشتن آن اجازه‌نامه کرد. اجازه‌نامه دوم در تاریخ ۲۲ شعبان ۱۲۷۷ ه‍.ق نوشته شده‌است.
تنها شیخ سلسله نعمت‌اللهی از اصفهان ملا محمد کاظم ملقب به سعادت‌علی‌شاه تسلیم نشد و اجازه‌نامه‌ای را که برای ارشاد و دستگیری فقرای اصفهان داشت به عنوان اجازه جانشینی رحمت‌علیشاه قلمداد کرد و نخستین انشعاب را در سلسله نعمت‌اللهی به وجود آورد.
سعادت‌علیشاه که از شاگردان رحمت‌علیشاه بود، از پیروی منورعلی‌شاه سر باز زد و به دنبال مرگ وی، ملا سلطان‌علی گنابادی که در برخوردی با سعادت‌علیشاه مجذوب ایشان شده و به اصفهان آمده و در خدمتش بوده به بیدخت (از توابع گناباد در استان خراسان) مراجعه نمود و به دستگیری طالبین مشغول شد و جمعیت برادران گنابادی را به وجود آورد.
سلسله نعمت‌اللهی و برادران صفائی
در پیروان رحمت‌علیشاه که از رفتار سعادت‌علیشاه و تسلیم نشدن او به قطب جدید سلسله نعمت‌اللهی، منورعلی‌شاه، برآشفت میرزا حسن اصفهانی (صفی‌علی‌شاه) بود که در شهر یزد اقامت داشت.
صفی‌علی‌شاه به منورعلی‌شاه تسلیم شده و تجدید عهد کرده، به سعادت‌علیشاه به خاطر عدم تمکین از وی، تاخته و او را ضمن شعر معروفش زندیق جاهل خوانده و از منورعلی‌شاه با لقب فاضل یاد کرده‌است شیخیت از ایشان یافته و لقب صفی‌علیشاه دریافته و دو سفر به دستور وی به مأموریت هند رفته و سالی چند در یزد مأمور و شیخ سلسله نعمت‌اللهی بوده‌است.
در آن ایام عبدعلی‌شاه، که در کاشان می‌زیسته و شهر تهران هم جزو حوزه شیخوخیت ایشان بوده‌است، از سر و صدای پیرامون صفی‌علیشاه به وسیله پیروان مقیم تهرانش باخبر می‌شود. با توجه به اینکه صفی‌علیشاه نمی‌بایست کسی را در تهران دستگیری کرده باشد، با ایشان به مکاتبه می‌پردازد و سرانجام کار بالا می‌گیرد.
با بالاگرفتن اختلاف مذکور، منورعلی‌شاه، بدون اطلاع قبلی راهی تهران شد تا در حضور خودش به غائله پایان دهد. متأسفانه با ورود منورعلی‌شاه به تهران نه تنها مشکل حل نمی‌شود به عللی رابطه مرید و مرادی صفی با منورعلی‌شاه پاره می‌شود و ایشان رنجیده و بریده از صفی تهران را ترک می‌کند.
صفی‌علیشاه تا زنده بود، خود را درویش نعمت‌اللهی می‌خواند ولی در پایان مثنوی نسب‌نامه اولیا کبار و پیران بزرگوار، که گونه‌ای از اعلام قطبیت غیر مستقیم است، نامی از آخرین پیر و مراد خود منورعلی‌شاه ندارد و نسب نامه را با نام رحمت‌علیشاه خاتمه می‌دهد که این همه نشان دهنده آن است که صفی آن قسمت از زندگی خود را که در خدمت منورعلی‌شاه، مأمور دستگیری و ارشاد از سوی ایشان بوده، ندیده انگاشته‌است.
سرانجام، حسن اصفهانی (صفی‌علیشاه)، در ۶۵ سالگی و در سال ۱۳۱۶ ه‍.ق درگذشت و گروهی جدید به نام برادران صفایی، اخوان صفا یا صفی‌علی‌شاهی پدید آمد که خود را نعمت‌اللهی می‌دانند و نسبت خود را از صفی به رحمت‌علیشاه پیوند می‌زند.
گرومیتس
گرومیتس یک شهر در آلمان است که در استهلشتاین واقع شده‌است. گرومیتس ۷٬۷۸۴ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده
شهر کولونگزبورن خواهرخواندهٔ گرومیتس هست.
امیکرون۲ سگ بزرگ
امیکرون۲ سگ بزرگ یک ستاره است که در صورت فلکی سگ بزرگ قرار دارد.
بریستول مرکوری
بریستول مرکوری یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ بریستول ایروپلین در کشور بریتانیا است.
معاذ بن جبل
معاذ بن جبل (نام کامل: اباعبدالرّحمن معاذ بن جبل بن عمرو بن اوس) از صحابه محمّد پیغمبر اسلام و از انصار است. او به پیشنهاد مصعب بن عمیر اسلام آورد و در پیمان عقبه شرکت داشت. معاذ در سال هجدهم هجرت، در اثر بیماری طاعون، در شام وفات یافت و در اردن مدفون گشت. معاذ بن جبل در هنگام مرگ ۳۳ سال داشت.
و نزد شیعه از مخالفان علی بن ابی طالب در مساله جانشینی پیامبر بود.
قرآن
وی از قاریان قرآن بود. در روایتی از پیامبر اسلام نقل شده است که؛ «قرائت قرآن را از چهار نفر بخواهید: عبدالله بن مسعود، سالم مولی أبی حذیفة، ابی بن کعب و معاذ بن جبل».
بخش بلاسپور (چاتیسگر)
بخش بلاسپور (به انگلیسی: Bilaspur district) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در Bilaspur Division واقع شده‌است. بخش بلاسپور ۳٬۵۰۸ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۶۲۵٬۵۰۲ نفر جمعیت دارد.
زبرماهی تابناک هاوایی
زبرماهی تابناک هاوایی نام یک گونه از سرده زبرماهی‌های تابناک است.
تور انیشل
تور انیشل (Tour Initiale) ساختمان اداری ۳۰ طبقه مستقر در لا دفانس است، که در سال ۱۹۶۶ احداث گردید.
باغانیس
باغانیس (به ارمنی: Բաղանիս) یک روستا در ارمنستان است که در استان تاووش واقع شده‌است. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شده است.
خصوصیات
باغانیس ۸۹۳ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
مریم‌گلی مرموک
مریم‌گلی مرموک نام یک گونه از سرده مریم‌گلی است.
گودر
گودر، روستایی است از توابع بخش راین شهرستان کرمان در استان کرمان ایران است
ریور بلاف، کنتاکی
ریور بلاف شهری در ایالت کنتاکی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۴۰۳ نفر بوده‌است.
قهرمانی هندبال مردان جهان ۲۰۰۵
مسابقات قهرمانی هندبال مردان جهان ۲۰۰۵ که نوزدهمین دوره قهرمانی هندبال مردان جهان محسوب می‌شود، از ۳ تا ۱۷ بهمن ۱۳۸۳ (۲۳ ژانویه تا ۶ فوریه ۲۰۰۵) برای نخستین بار در کشور تونس برگزار شد. در بازی پایانی، اسپانیا با پیروزی ۴۰–۳۴ برابر کرواسی، برای نخستین بار به مقام قهرمانی دست یافت. هم چنین، فرانسه با پیروزی ۲۶–۲۵ برابر تونس (میزبان) به مقام سوم دست پیدا کرد.
تیم‌های انتخاب شده
تونس به عنوان میزبان و کرواسی به عنوان مدافع قهرمانی از حضور در مرحله مقدماتی معاف شدند و به صورت مستقیم به مرحله نهایی راه یافتند. ۲۲ تیم باقی‌مانده پس از انجام مرحله مقدماتی در قاره‌های مختلف، مشخص شدند.
مرحله گروهی
مرحله مقدماتی از ۳ تا ۹ بهمن برگزار شد و سه تیم نخست هر گروه به مرحله دوم راه یافتند.
معیار تعیین جایگاه تیم‌ها
برای تعیین جایگاه تیم‌هایی که پس از پایان مرحله گروهی، دارای امتیاز برابر باشند، ابتدا بازی رو در رو و در صورت تساوی، به ترتیب، تفاضل گل، گل زده و قرعه کشی برای تعیین جایگاه آن‌ها بررسی می‌شود.
مرحله دوم
مسابقات این مرحله از ۱۱ تا ۱۴ بهمن در دو گروه شش تیمی برگزار شد. در گروه اول، سه تیم برتر گروه‌های A و B و در گروه دوم، سه تیم برتر گروه‌های C و D قرار گرفتند. نتیجه بازیهای مقابل تیم‌هایی که در مرحله مقدماتی با یکدیگر همگروه بودند، در جدول این مرحله لحاظ شد. دو تیم برتر هر گروه، به نیمه نهایی صعود کردند.
ال‌اس‌دی
اِل‌اِس‌دی (LSD) با نام شیمیایی لایزرژیک اسید دی اتیل آمید که در فرهنگ عامه با نام اسید نیز شناخته می‌شود، معروف‌ترین سایکواکتیو در دسته روان‌گردان‌ها است. واژه LSD نخستین بار از کلمه آلمانی Lysergsäure diethylamid برگرفته شده‌است.
این ماده به‌طور گسترده برای مصارف تفریحی و درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به‌طور معمول ال‌اس‌دی بلعیده یا روی زبان نگه داشته می‌شود. این دارو همچنین بر روی حبه قند یا بلاتر هم قرار داده می‌شود.
ال‌اس‌دی اولین بار در سال ۱۹۳۸ توسط یک شیمیدان سوئیسی به نام آلبرت هافمن، که به امید دست یافتن به دارویی جدید، انواع ترکیبات ارگوت را آزمایش می‌کرد، ساخته شد. اما خواص آن تا زمانی که آلبرت هافمن خود شخصاً آن را مصرف نکرده بود، کشف نشد. تجربیات آلبرت هافمن هنگام مصرف این ماده، در دفترچه یادداشت او به ثبت رسیده‌است. امروزه ال‌اس‌دی مصرف رسمی پزشکی ندارد، اما احتمال استفاده از آن در سایکدلیک تراپی برای درمان بیماریهایی چون افسردگی و اعتیاد در حال پژوهش و بررسی است.
تأثیرات
اثرات مصرف ال‌اس‌دی می‌تواند غیرقابل پیش‌بینی باشد. این اثرات به میزان مصرف، شخصیت مصرف‌کننده و محیط مصرف ال‌اس‌دی بستگی دارد. معمولاً تأثیرات آن ۲۰ تا ۶۰ دقیقه پس از مصرف ظاهر می‌شود و ۶ تا ۱۲ ساعت به طول می‌انجامد. تأثیرات روان‌گردان‌هایی مثل ال‌اس‌دی به‌طور معمول یک تریپ (سفر) نامیده می‌شود.
جسمی
مصرف ال‌اس‌دی باعث تأثیرات موقتی چون گشادی مردمک چشم، کاهش اشتها و افزایش هوشیاری می‌شود.
حسی
یکی از اثرات ال‌اس‌دی ایجاد تغییرات هیجانی و حسی در مصرف‌کننده است. این تغییرات بیشتر از علایم فیزیکی مصرف است. معمولاً شخص مصرف‌کننده، ابتدا دچار هیجان‌ها و احساسات شدید و متفاوتی می‌شود یا احساسات و هیجانات او با سرعت زیاد تغییر می‌کند. اگر مصرف ال‌اس‌دی بیشتر شود؛ مصرف‌کننده دچار توهمات بصری لذت بخشی می‌شود. درک مصرف‌کننده از زمان و از خودش تغییر می‌کند. گاه ممکن است به نظر برسد حواس پنج‌گانه با هم مخلوط شده‌اند. حس لامسه بیشتر می‌شود. مصرف‌کننده ممکن است حس کند رنگ‌ها را می‌شنود و یا صداها را می‌بیند. به این حالت حس آمیزی می‌گویند. در بسیاری افراد، این تغییرات حواس باعث ایجاد ترس و وحشت می‌شوند.
اگر مصرف ال‌اس‌دی یک «سفر خوب» باشد مصرف‌کننده احساس سرخوشی می‌کند و اگر یک «سفر بد» باشد، مصرف‌کننده دچار احساسات بد می‌شود. تأثیرات فیزیکی اولیه انگشت شمارند و شامل سرگیجه، بی‌حسی، خستگی، ضعف عضلات و لرزش، رفلکس‌های سریع، افزایش فشار خون، ضربان قلب و دمای بدن، آسیب دیدن مهارت‌های حرکتی (اختلال تعادل)، تهوع و تشنج می‌شوند. مهم‌ترین علایم فیزیکی آن قهقهه‌های ناگهانی است. این قهقهه‌ها ممکن است در برابر اتفاقاتی که معمولاً خنده دار نیستند؛ پیش بیاید و اغلب هم قابل کنترل نیستند.
تغییرات مهم در قوه درک، فکر و خلق با فاصله زمانی اندکی پس از اثرات فیزیکی ظاهر می‌شوند:
قیمت و بازار مصرف در ایران
ال اس دی جزو روانگردان های بسیار کمیاب در ایران است. به نحوی که تقریباً در هیچ یک از شهرهای کوچک ایران عرضه نمی شود. اما در شهرهای بزرگ تر مانند تهران، اصفهان، مشهد، تبریز، کرج و شیراز به ندرت و با قیمت های سرسام آوری به فروش می رسد. یک فروشنده در اصفهان می گوید قیمت هر تریپ ال اس دی ساده حدوداً ۷۰۰ هزار تومانی برای اشخاص هزینه در بر دارد فرووشنده دیگری در کرج می گوید هر ورق کوچک آن یک میلیون و دویست هزار تومان پول از جیب مصرف کنندگان کش می رود.
وابستگی
ال‌اس‌دی به صورت جسمی اعتیادآور نیست ولی می‌تواند یکی از بالا ترین سطوح وابستگی روانی را ایجاد کند. اما مصرف مداوم روان‌گردان‌ها معمولاً خوشایند نیست و حتی با یک بار مصرف ممکن است کلا از مصرف آن‌ها منصرف شوند، زیرا تأثیرات روانی و افکاری شدیدی را ممکن است داشته باشند. همچنین مصرف مکرر آن باعث بروز مقاومت (تلورانس) می‌شود یعنی مصرف‌کننده بعد از مصرف مداوم باید برای رسیدن به حالت اولیه میزان بیشتری مصرف کند و برای برگشت تعادل گیرنده‌ها به حالت اول، باید دست کم یک الی دو هفته فاصله بین مصرف‌ها وجود داشته باشد. شواهد تجربی بر روی انسان و حیوانات نشان می‌دهد که ال‌اس‌دی باعث ایجاد عادت (positive reinforcement) برای مصرف بیشتر نمی‌شود.
ال‌اس‌دی تقلبی
ال‌اس‌دی ترکیب گرانی محسوب می‌شود و تولید آن نیاز به دانش تخصصی دارد ازین رو بسیاری کاغذهای که به عنوان LSD فروخته می‌شوند حاوی مواد روانگردان ارزان قیمت و خطرناک‌تری مانند 25i-NBome هستند که مرگ‌های بسیاری را رقم زده. یکی از تفاوت‌های NBome با ال‌اس‌دی مزه تلخ‌تر آن است.
اولین مصرف اتفاقی توسط آلبرت هافمن
آلبرت هافمن کاشف ال‌اس‌دی اولین تجربه اتفاقی مصرف این ماده را چنین توصیف کرده‌است:
بریستول نپتون
بریستول نپتون یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ بریستول ایروپلین در کشور بریتانیا است.
جانیبک گریگوریان
جانیبک گریگوریان ( زادهٔ ) وزنه‌بردار مرد اهل ارمنستان است
اوچ تپه بلاغ گون پاپاق
اوچ تپه بلاغ گون پاپاق مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش مرادلو، دهستان ارشق غربی روستای گون پاپاق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۸۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
هاونر، اکلاهما
هاونر شهری در ایالت اکلاهما کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳٬۴۱۴ نفر بوده‌است.
بزرگراه ایر
بزرگراه آیر جاده ای به طول 1660 km است که استرالیای غربی و استرالیای جنوبی را از طریق دشت نولاربور به هم پیوند داده است. بزرگراه ایر بخشی از بزرگراه ۱ و بزرگراه ملی استرالیا است و ارتباط پرت و آدلاید از طریق آن صورت می گیرد. نام این بزرگراه از نام کاشف انگلیسی ادوارد جان ایر گرفته شده است.