پرتره‌نگاری
قرون وسطی
۲٫۳ - دوره و فرهنگ رنسانس: عهد رنسانس به عنوان نقطه بازگشتی در تاریخ پرتره می‌باشد. تمایل به جهان طبیعی و فرهنگ کلاسیک روم و یونان ایجاد شد و پرتره هم به عنوان مورد ارزشی و هم به عنوان نگارشی از موفقیت قانونی و دنیوی شناخته می‌شود. نقاشی به‌طور عمومی به سطح متعادل جدیدی از هارموی(؟)، بصیرت دست یافته و هنرمندان بزرگی نظیر میکل آنژ، لئوناردو داونچی و رافائل به عنوان نوابغ شناخته شدند؛ و بالاتر از سوداگری عنوان خدمتگذار کلیسا و محکمه شناخته شدند. بیشتر نوآوری‌ها در فرم‌های متنوع پرتره حاصل همین دوران پربرکت است. سنت پرتره مینیاتوری آغاز شد که تا زمان عصر عکسبرداری محبوب ماند که به گسترش مهارت‌های نقاشان در مینیاتور انجامید. پرتره پروفایل که الهام بخش مدالیون‌های باستانی است به‌طور ویژه‌ای در ایتالیا بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ محبوبیت داشته‌است. مدال‌ها با تصاویر در دو رو نیز الهام بخش حیاط کوتاهی برای نقوش دو سویه نوپا در رنسانس بودند. مجسمه‌سازی کلاسیک نظیر Apolo Belredere مؤثر بر طرح انتخاب شده توسط پورتریت‌های عهد باستان بود،انتخابی که به‌طور پیوسته در قرن‌ها مورد استفاده بود. هنرمندان شمال اروپا مسیر پورته رئالستیک برای موارد پیکر تراشی را راهبردی کردند. رئالیسم بزرگتری که ناشی از عملکرد هنرمندان شمال بود در قرن پانزدهم به صورت قلم موهایی ضخیم‌تر بروز کرد و بر رنگ‌های روغنی تأثیر گذاشت و این در حالی بود که نقاشان ایتالیایی و اسپانیایی هنوز از رنگ لعدی بهره می‌جستند. در میان ابتدائی‌ترین نقاشانی که به گسترش تکنیک روغنی همت گماردند می‌توان به جان ون ایدس اشاره کرد رنگ و روغن قابلیت ایجاد بافت بیشتری را دارد و دسته‌بندی ضخامت‌ها را می‌توان با آن انجام داد و لایه بندی را با تأثیر بیشتری انجام داد مضاف بر اینکه با بکارگیری هر لایه بر دیگری به‌طور افزاینده‌ای قطر افزایش میابد همچنین رنگ و روغن با سرعت کمتری خشک می‌شود و این اجازه را به هنرمند می‌دهد که با سهولت بیشتری تغییراتی نظیر اصلاح جزئیات چهره را انجام دهد. انتلو دامسینا یکی از نخستین ایتالیایی‌هایی است که از رنگ روغن بهره برده‌است. در بلژیک آموزش در سال ۱۴۷۵ ساکن ونیز شد و تأثیرات قابل ملاحظه‌ای را بر جیروانی بلینی و مدرسه شمالی ایتالیایی‌ها گذاشت. در طول قرن شانزدهم، رنگ روغن به عنوان چیزی میانی (متوسط) در سرتا سر اروپا محبوبیت داشت که امکان پرداخت بهتر در جواهرات و لباس‌ها (ایجاد وضوح بهتر) را می‌داد و کیفیت تصاویر را نیز تحت تأثیر قرار داد و باعث تغییر آن‌ها از چوب به کرباس شد. این مسئله در اوایل قرن ۱۶ در ایتالیا آغاز و در قرن بعد در شمال اروپا گسترش یافت. کرباس مقاومت بیشتری را نسبت به چوب در برابر ترک داشت، رنگدانه را بهتر نگه می‌داشت و آماده‌سازی کمتری را نیاز داشت اما در ابتدا به‌طور کلی نادرتر (کمیاب تر) از چوب بود. در شروع کار شمالی‌های اروپا ترسیم نیم رخ را کنار گذاشتند و به ایجاد پرتره از حجم واقع‌گرایانه و چشم‌انداز پرداختند. در هلند جان ایکل وان پیشتاز صورتگری شد. ازدواج آرنولفینی یکی از شاخصه‌های هنر غربی است (موزه ملی لندن ۱۴۳۳) که یک نمونه زودهنگام از پرتره یک زوج به صورت تمام قد را بیان می‌کند که بسیار با شکوه با رنگ‌های گران‌قیمت و جزئیات دلپسند نقاشی شده‌است و همین قدر مهم است که انقلابی در هنر بپا کرده و در تمام اروپا گسترش یافت. از هنرمند آلمانی جوانتری که سبک نقاشی روغنی را در موصل استادی به کار بردند می‌توان به البرت دایرر، هنز هالبین، لوکاس کرنچ اشاره کرد. کرنچ جز اولین هنرمندانی بود که نقاشی تمام قد با اندازه طبیعی پرداختو این سنت پس از او ادامه یافت. در آن زمان انگلستان دارای نقاش‌های پورترهٔ دست اول و هنرمندانی نظیر هالبین در کنار مشتری‌های انگلیسی بود. تصویر او از تامس مور (۱۵۲۷) اولین مشتری با اهمیت او در انگلستان بود که سبک واقع گرایانه اش به عکسبرداری شبیه بود. هولبین نقاشی موفقی را از خانواده‌های سلطنتی شامل هنری هشتن دورر یک طراح برجسته بود و یکی از هنرمندان بزرگی بود که سلسله مراتب سلف پرتره شامل نقاشی از تمام صورت را سامان داد. او همچنین نقاشی سلف پرتره خودش را به عنوان تماشاگر در چنین نقاشی مذهبش قرار داد. او سلف پرتره را در سیزده سالگی آغاز کرد و سپس رمبرانت آن سنت را گسترش داد. در ایتالیا ماسکاکائو با بکارگیری چشم‌اندازهای رئالستیک به مدرنیزه کردن «نقاشی آبرنگ بر روی گچ» فرسکو (Fresco) پرداخت. فیلیپیلونا این مسیر را هموار کرد و شاگردش رافائل به گسترش رئالیسم در سطوح بالاتر در ادامه دهه‌هایی که او بر دیوارها نقاشی یادگاری می‌کشید در ایتالیا پرداخت. در طول این زمان پرتره نامزدی محبوبیت یافت که به عنوان ویژگی خاصی از لورانتو یاد می‌شود. در ابتدای رنسانس نقاشی پرتره عموماً به صورت کوچک و در برخی موارد با سرپوش‌های حمایتی، وابسته یا لغزشی همراه بوده‌است. در طول رنسانس اعیان و نجبا اهل میلان و فلورانس به‌طور ویژه خواهان بازنمایی‌های واقع‌گرایانه تری از خودشان بودند. چالش بر سر متقاعد شدن برای خلق چشم‌اندازهای تمام رخ و سه چهارمی به ایجاد آزمایش‌ها و نوآوری‌ها انجامید. ساندرو، دل فرانسزا، دومنیکو قیرلاندای، لرانتو دی کاردی و دیگر هنرمندان به گسترش تکنیک‌های خودشان پرداخته و بر اساس آن اضافه کردن پرتره به مذاهب سنتی و مفاهیم کلاسیک رواج یافت. لئوناردو دا وینچی و پیسانلودر میان نخستین هنرمندان ایتالیایی بودند که به اضافه کردن سنبل‌های نمادین به پرتره‌های با مفهوم دنیوی پرداختند. یکی از شناخته شده‌ترین پورتره‌ها تصویر معروف به Mona lisa توسط لئوناردو دا وینچی است که به نام Lisa del Giocondo از اعضای خانواده Gheradini از فلورانس و توسکانی و همسر بازرگان متول ابریشم فلورانسی به نام Francesco del Giocondo می‌باشد که به نام «لبخند ژوکوند» مشهور است و نمونه شگرفی از بکارگیری بی تثارنی زیرکانه در چهره می‌باشد. در دفترچه‌های یادداشت در رابطه با کیفیت نور در این نقاشی داوینچی چنین می‌گوید: «درجه بسیار عالی از زینت بخشی در نور و سلیه به چهره‌هایی اضافه شده که در درگاه اتاق تاریک قرار دارند، جایی که چشمه‌های نظاره گر، قسمت سایه اندود چهره مبهم را با سایه‌های اتاق دیده و قسمت‌های روشن چهره را با درخشندگی بیشتری که هوا به آن می‌بخشد درک می‌کند. در سراسر آن با افزایش نور و سایه، چهره تسکین بهتری را از خودش به نمایش می‌گذارد». لئوناردو از شاگردان Verro cchio بوده‌است. پس از عضویت یافتن به صنف نقاشها، او شروع به اعانه‌های مستقل کرد. از دیگر پرتره‌های به‌یادماندنی او می‌توان به تصاویر اشراف‌زادگان نظیر Ginevra, Debena, Cecilia Gallerani اشاره کرد. پرتره‌هایی که رافائل در ازای دریافت پول ترسیم کرد بسیار بیشتر از کارهای لئوناردو بوده‌است. او گستره بزرگی را از ژستها، روشنائی‌ها و تکنیک‌ها به ظهور رساند. به جای ایجاد انقلاب‌های مبتکرانه کارهای رافائل به شدت پیشرفته شده، استحکام یافته شده و تصفیه شده جریان‌های معمول عهد رنسانس بوده‌است. او به‌طور ویژه‌ای در پرتره‌های گروهی خبره شده بود. شاهکار او با عنوان «مدرسه آتن» یکی از بهترین نقاشی‌های آبرنگی گروهی است که متضمن شباهت‌های لئوناردو دا وینچی، میکل آنژ، برومانت و خود رافائل در ظاهر فلاسفه عهد باستان است. این اولین پرتره گروهی هنرمندان نیست. چند دهه قبل از آن Paolo Vcello یک پرتره گروهی شامل Giotto, Donatello , Antonio و برونسکی نقاشی کرد. بروز برتری‌هایش رافائل را تبدیل یک پرتره محبوب پاپ‌ها نمود. هنگامی که بسیاری از هنرمندان رنسانس با اشتیاق پرتره‌های اعانه‌ای را قبول می‌کردند و تعداد کمی از قبول آن سرباز می‌زدند، رقسب برجسته رافائل یعنی میکل آنژ کسی بود که در ازای پرداخت‌های سنگین، عهده‌دار ترسیم Sistine chapel شد. در حدود سال‌های ۱۵۰۰در Gentille bellini, Giovanni بر نقاشی پرتره حکمفرما بودند. آن‌ها بیشترین دستمزدها را از رهبران رسمی ایالت‌ها دریافت می‌کردند. پرتره جووانی بلینی از Portrait of Doge Leonardo Loredan به عنوان یکی از بهترین پرتره‌های عهد رنسانس تلقی می‌شود که نشان دهنده استادی هنرمند از یک تکنیک تازه (در آن زمان) نقاشی رنگ و روغن می‌باشد. همچنین بلینی به عنوان یکی از نخستین هنرمندان اروپایی بود که کارهای خودش را امضاء می‌کرد اما به ندرت آن را تاریخ‌گذاری می‌نمود. بعداً در قرن شانزدهم Titian همان سبک را عهده‌دار شد، مخصوصاً با توسعه دادن تنوع ژست‌ها و نشستن‌های نمونه‌های سلطنتی اش. Titian شاید اولین ترسیم‌کننده بزرگ پرتره بچه‌ها بوده‌است. پس از آن که بیماری او را از پای درآورد Tintoretto, Veronese هدایت‌کننده هنرمندان ونیسی شدند و به کمک برای تغییر سبک و اطوار ایتالیایی پرداختند. صاحبان سبک در بسیاری از پرتره‌های استثنائی شرکت کردند که تکیه بر پرمایه گر مواد و ظرفیت پیچیدگی ژست‌ها داشت که از میزان آن‌ها می‌توان به کارهای برونزینو، پونتر اشاره کرد. Bronzino با انجام پرتره خانواده مدیسی Medici به شهرت رسید. پرتره جسورانه او Cosimo I de Medici می‌باشد که نشاندهنده حاکمی سرسخت مسلح شده‌ای است که با چشمان خیره و محتاط به سمت دور دستان راست خود خیره شده‌است که این کاملاً در تضاد با بیشتر نقاشی‌های سلطنتی است که جالسین را فرمانروایی مهربان و مصلح نشان می‌دهد.