cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رضا خرات
رضا خرات کُجوری (۱۱۵۰ هجری قمری - ۱۲۲۰ هجری قمری) از اهالی خرات محله کجور شهرستان نوشهر، از شاعران مشهور طبری زبان استان مازندران در عصر زندیه به‌شمار می‌رود که به گویش کجوری می‌سرایید. اشعار او همانند سروده‌های شیخ العجم امیر پازواری در میان مردمان طبری مازندران سینه به سینه نقل می‌شود. رضا خرات پس از امیر پازواری، تنها شاعر بومی سرایی بود که سروده‌هایش در میان مردم مازندران قبول عام یافت.
مضمون اشعار
سروده‌های رضا خرات کجوری دارای مفاهیم مذهبی، اخلاقی، اجتماعی و برخوردار از بار عاطفی ویژه ای است. از لحاظ ساختمان زبانی و شیوه کاربرد صرفی و نحوی، فاصله چندانی با زبان طبری عصر حاضر ندارد و بدین دلیل که زبان طبری عصر زندیه و آغاز به قدرت رسیدن آقا محمدخان قاجار، یعنی هنگام زندگانی رضا خرات، با بازمانده زبان طبری امروز قرابت و نزدیکی دارد. نوع مفاهیم و، تصاویر و لحنی که در سروده‌های رضا خراط مشاهده می‌شود دارای حال و هوای کوهستانی است و به‌طور واضح با سبک و شیوه امیر پازواری متمایز است.
اشعار
mәn kә bәminә mәr bәverin me dimā
attā xāl narges dakārin xāke dimā
هروز (ابهام‌زدایی)
هروز ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
رضا خرات
اشعار
me mār kә bemu dune me xāk kәdimā
بخش کوزوفاتوفسکی
بخش کوزوفاتوفسکی (به لاتین: Kuzovatovsky District) یک منطقهٔ مسکونی در روسیه است که در استان اولیانوفسک واقع شده‌است.
چانگ ای ۴
چانگ ای ۴ و  یک مأموریت اکتشاف ماه چینی است که موفق به انجام نخستین فرود نرم در سمت پنهان ماه (در نواحی قطب جنوب کره ماه)، در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۹ گردید. تا پیش از این پروژه، تمام فرودها در بخش دیگر ماه یعنی سمت پیدای ماه بوده است. یک ماهوارهٔ رلهٔ ارتباطی، «کویکیاو»، ابتدا در ماه مهٔ ۲۰۱۸ به یک مدار هالو در نزدیکی نقطهٔ نقطهٔ لاگرانژی L2 زمین-ماه در ماه دسامبر ۲۰۱۸ راه اندازی شد. سطح‌نشین رباتیک و نیز ماه‌نورد رباتیک در ۷ دسامبر ۲۰۱۸ راه اندازی شدند و در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۸ در مدار پیرامون ماه قرار گرفتند. سطح‌نشین رباتیک در تاریخ ۳ ژانویهٔ ۲۰۱۹ در ساعت 2:26 UTC ۱۱ سمت پنهان ماه خاک آن را لمس کرد و نخستین فضاپیمایی گردید که در سمت پنهان ماه فرود آمده‌است.
این مأموریت در پیگیری مأموریت چانگ ای ۳ انجام شد، که نخستین فرود چینی‌ها در ماه است. فضاپیمای چانگ ای ۴ در ابتدا به عنوان پشتیبانی برای چانگ ای ۳ ساخته شد و پس از آن‌که چانگ ای ۳ در سال ۲۰۱۳ به موفقیت رسید برای استفادهٔ دیگری آماده بود و در نهایت چانگ ای ۴ برای برآورده ساختن هدف‌های علمی بعدی تنظیم و پیکربندی شد. همانند پیشینیانش، نام این مأموریت با استفاده و برگرفته از چانگ ای (Chang'e)؛ الههٔ ماه چینی، نامگذاری شده‌است.
مرحله‌های پروژه
برنامهٔ ماهواره‌ای چینی کاوشگری و اکتشاف ماه در سه مرحله؛ به ترتیب و همگام با پیشبرد تکنولوژیکی لازم طراحی شده‌است:فاز نخست، رسیدن به مدار ماه است، هدفی که تکمیل شده توسط چانگ ای ۱ در سال ۲۰۰۷ و چانگ ای ۲ در سال ۲۰۱۰ تکمیل گردید.فاز دوم فرود بر سطح ماه و استفاده از سطح‌نورد برای جابه‌جایی و حرکت، همان‌گونه که چانگ ای ۳ در سال ۲۰۱۳ و چانگ ای ۴ در ژانویه ۲۰۱۹ انجام دادند.فاز سوم جمع‌آوری نمونه‌های خاک ماه از سایت‌های نزدیک و ارسال آن‌ها به زمین است، مأموریتی که در آینده چانگ ای ۵ و چانگ ای ۶ انجام خواهند داد. هدف این برنامه، فراهم‌ساختن امکان فرود خدمهٔ فضانورد در دههٔ ۲۰۳۰ و احتمالاً ساختن یک پایگاه در نزدیکی قطب جنوب ماه است. برنامهٔ اکتشاف ماه چین برای نخستین بار ترکیب سرمایه‌گذاری خصوصی افراد و شرکت‌ها را آغاز کرده‌است، حرکتی که با هدف تسریع نوآوری هوا و فضا، کاهش هزینه‌های تولید و ارتقای روابط نظامی و غیرنظامی است.
نخستین نگاره پانوراما از طرف دور ماه
چانگ ای ۴ نخستین ماه‌نوردی است که نیمه تاریک کره ماه را که از زمین غیر قابل دید است کاوش می‌کند.
بلوار (فیلم ۲۰۱۴)
«بلوار» (Boulevard) یک فیلم به کارگردانی دیتو مانتیل است که در سال ۲۰۱۴ منتشر شد.
لاندروم
لاندروم (به هلندی: Landerum) یک منطقهٔ مسکونی در هلند است که در ترسخلینگ واقع شده‌است. لاندروم ۹۶ نفر جمعیت دارد.
آئرونکا سی-۲
طراح این هواگرد، Jean A. Roche بود.
کوهانسنت پایین
جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۲۲ نفر (۱۰ خانوار) بوده‌است.
اوپال تومتی
اوپال تومتی (Opal Tometi؛ زادهٔ August 15, 1984 ) کنشگر، نویسنده اهل ایالات متحده آمریکا است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون ۱۰۰ زن بی‌بی‌سی شده‌است.
ینو فوک
یِنو فوک (زاده May 17, 1916 – درگذشته 1916:05:17, May 22, 2001) سیاست‌مدار اهل مجارستان بود که از ۱۴ آوریل ۱۹۶۷ تا ۱۵ مه ۱۹۷۵ سمت نخست‌وزیری داشت. او پنج روز پس از تولد ۸۵ سالگی‌اش در بوداپست درگذشت.
سباستین شابرت
سباستین شابرت (Sébastien Chabbert؛ زادهٔ May 15, 1978) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال متس، باشگاه فوتبال رویال شارلوا، آ.اس موناکو، باشگاه فوتبال کن، باشگاه فوتبال لانس، و باشگاه ورزشی آمیان اشاره کرد.
بالیکوواتس
بالیکوواتس یک روستا در صربستان است که در Pivara Municipality واقع شده‌است.
هانایاشیکی
هانایاشیکی 浅草花やしき, Asakusa hanayashiki، یک پارک تفریحی در آساکوسا، تایتو-کو، توکیو است که از سال ۱۸۵۳ فعالیت می‌کند.
اترکت
اترکت (EtherCAT)(که مخفف Ethernet for Control Automation Technology است) یک سیستم فیلدباس مبتنی بر اترنت است که توسط Beckhoff Automation اختراع شده‌است. این پروتکل در استاندارد IEC 61158 استاندارد شده‌است و برای نیازهای محاسباتی بلادرنگ سخت و نرم در فناوری اتوماسیون مناسب است. هدف در طول توسعه اترکت استفاده از اترنت برای برنامه‌های اتوماسیونی بود که به زمان‌های کوتاه به‌روزرسانی داده‌ها (که زمان‌های چرخه نیز نامیده می‌شود؛ ≤ ۱۰۰ میکروثانیه) با لرزش ارتباطی کم (برای اهداف هماهنگ‌سازی دقیق؛ ≤ ۱ میکروثانیه) و کاهش هزینه‌های سخت‌افزاری نیاز داشتند.
ایی۳ای آیچی
ایی۳ای آیچی یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع عملیات شناسایی هواپیمای آب‌نشین ساخت شرکت هاینکل، آیچی کوکوکی است. هواگرد ایی۳ای آیچی نخستین پروازش را در ۱۹۲۹ میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد ۱۲ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
عسل‌یاب بزرگ
عسل‌یاب بزرگ پرنده‌ای از خانوادۀ عسل‌یابان است، پرندگان دیرین‌گرمسیری نزدیک گنجشک‌سانان مرتبط با دارکوب‌ها هستند. نام‌های انگلیسی و علمی آن به عادت آن در راهنمایی کردن مردم به کلنی‌های زنبور عسل اشاره دارد. ادعاهایی مبنی بر هدایت جانوران غیرانسانی نیز مورد مناقشه است.
عسل‌یاب بزرگ یک زادآور ساکن در جنوب صحرای آفریقا است. این گونه در انواع زیستگاه‌های دارای درخت، به ویژه جنگل‌های باز خشک، یافت می‌شود، اما در جنگل‌های بارانی غرب آفریقا وجود ندارد.
سباستین شابو
سباستین شابو (Sébastien Chabaud؛ زادهٔ March 9, 1977) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال نانسی، باشگاه فوتبال رویال شارلوا، باشگاه خیمناستیک تاراگونا، و باشگاه فوتبال کن اشاره کرد.
کلیسای سنت جورج، قاخ
کلیسای سنت جورج (კახის წმინდა გიორგის ეკლესია) یک کلیسای ارتدکس گرجی است که در روستای قاخ اینگیلوی از توابع شهرستان قاخ در جمهوری آذربایجان واقع شده است. این کلیسا در فاصله ۳۰ متری با ساحل سمت چپ رودخانه کاکیستسالی در مرز جمهوری آذربایجان با گرجستان قرار گرفته است، جایی که اینگیلوی‌های گرجستانی (حدود ۷۵۰۰ نفر) در آن به‌طور فشرده زندگی می‌کنند. این کلیسا بر اثر فتح تفلیس و نبرد گوگجه توسط شاه عباس اول ویران شد، اما بعدتر در نیمه نخست سده هجدهم میلادی بازسازی شد. آخرین بازسازی آن توسط ایوان بابا بلغاشویلی در اواخر سده نوزدهم انجام شد. در حال حاضر این کلیسا، تنها کلیسای ارتدکس گرجی فعال در جمهوری آذربایجان است.
عاشیق غریب
عاشیق غریب (Aşıq Qərib، به معنای "عاشیق سرگردان") یک داستان عاشقانه از نویسندای گمنام است، که بعد از قرن 16-17th تألیف شده و در قفقاز و آسیای مرکزی بسیار معروف است. ابیاتی که در نثر گنجانده شده‌است، به قهرمان همنام، عاشیق غریب نسبت داده می‌شود که سفرهای خود را با عشق دنیوی آغاز کرد و با سفر و آموختن، سپس به مقام مقدس دست یافت. نسخه اصلی آذربایجانی اولین بار توسط میخائیل لرمانتوف در سال ۱۸۳۷ ضبط شد و در سال ۱۸۴۶ منتشر شد. در سال ۱۹۱۵ ذوالفقار حاجی بی اف آهنگساز آذربایجانی اپرایی عاشیق غریب را نوشت.
داستان عاشیق غریب سوژه اصلی یک فیلم سینمایی هست به همین نام که تهیه‌کننده و کارگردان آن سرگئی پاراجانف است.
زنان در فنلاند
زنان در فنلاند به نقش زنان در کشور فنلاند می‌پردازد. زنان در فنلاند از «درجه بالایی از برابری» و «مهارت سنتی» در برخوردارند. در سال ۱۹۰۶، زنان فنلاند اولین زنان در اروپا بودند که به آنها حق رای داده شد. زنان زیادی در فنلاند وجود دارند که در جامعه فنلاند، در دانشگاه، در زمینه تجارت و در دولت فنلاند موقعیت‌های برجسته ای دارند. نمونه ای از زنان قدرتمند در سیاست فنلاند تارجا هالونن است که اولین رئیس‌جمهور زن این کشور شد که قبل از رئیس‌جمهور شدن وزیر امور خارجه فنلاند بود.
فنلاند از شرق با روسیه، از جنوب با خلیج فنلاند و استونی، و از غرب با خلیج بوتنیا و سوئد، و از شمال/شمال غرب با نروژ همسایه است. یک چهارم این قلمرو در شمال دایره قطب شمال قرار دارد.
حق رای زنان
منطقه ای که در سال ۱۸۰۹ به فنلاند تبدیل شد، مجموعه ای از استان‌های یکپارچه پادشاهی سوئد برای بیش از ۶۰۰ سال بود، به این معنی که زنان در فنلاند نیز در دوران آزادی سوئد (۱۷۱۸–۱۷۷۲)، زمانی که حق رای اعطا شد، مجاز به رأی دادن بودند.
دولت سلف فنلاند مدرن، دوک نشین بزرگ فنلاند از سال ۱۸۰۹ تا ۱۹۱۷ بخشی از امپراتوری روسیه بود و از درجه بالایی از خودمختاری برخوردار بود. در سال ۱۸۶۳ به زنان مالیات‌دهنده حق رأی در روستاها داده شد و در سال ۱۸۷۲ نیز همان اصلاحات به شهرها داده شد.
قانون پارلمان در سال ۱۹۰۶ مجلس فنلاند را تأسیس کرد و به زنان و مردان حق رأی داده شد و در انتخابات شرکت کردند؛ بنابراین زنان فنلاند اولین زنانی در جهان شدند که هم برای رای دادن و هم برای شرکت در پارلمان از حقوق نامحدود برخوردار بودند. در انتخابات سال بعد، ۱۹ نماینده زن، اولین نمایندگان در جهان، انتخاب شدند و زنان از آن زمان تاکنون نقش محوری در سیاست کشور داشته‌اند. مینا سیلانپا، یکی از چهره‌های کلیدی جنبش کارگری، اولین وزیر زن در سال ۱۹۲۶ شد.
اولین رئیس‌جمهور زن فنلاند تارجا هالونن در سال ۲۰۰۰ و برای دومین بار در سال ۲۰۰۶ به قدرت رسید. از زمان انتخابات پارلمانی ۲۰۱۱، تعداد زنان به ۴۲٫۵ درصد رسیده‌است. در سال ۲۰۰۳ آنلی یاتینماکی اولین نخست‌وزیر زن فنلاند شد و در سال ۲۰۰۷ کابینه دوم متی وانانن تاریخ ساز شد زیرا برای اولین بار تعداد زنان بیشتر از مردان در کابینه فنلاند بود (۱۲ در مقابل ۸).
جنبش حقوق زنان
در سال ۱۹۷۰ یک جنبش کوتاه اما قوی زنان وجود داشت. تجاوز جنسی در آن زمان جرم محسوب نمی‌شد و قربانیان خشونت خانگی مکان‌های کمی برای رفتن داشتند. فمینیست‌ها همچنین برای یک سیستم مهدکودک که برای عموم آزاد باشد و برای حق نه تنها مرخصی زایمان با حقوق، بلکه مرخصی پدری نیز مبارزه کردند. امروز در فنلاند ۲۶۳ روز مرخصی والدین وجود دارد. تبعیض علیه زنان در نیروی کار غیرقانونی است. دو گروه فمینیستی برای کمک به جنبش ایجاد شد: مارکسیست-فمینیست‌ها (Marxist-Feministerna) و زنان سرخ (Rödkäringarna, Puna-akat). فمینیست‌ها در فنلاند از دیگر کشورهای اروپایی مانند سوئد و سوئیس الهام گرفتند.
حقوق زنان
فنلاند یکی از اولین کشورهایی بود که به زنان حق رای اعطا کرد و هنوز هم جزو کشورهای برتر برای برابری زنان است. فنلاند رتبه دوم را در شاخص جهانی شکاف جنسیتی در حقوق زنان کسب کرد. فنلاند در سال ۱۹۹۴ تجاوز زناشویی را غیرقانونی اعلام کرد. در سال ۲۰۰۳ دولت فنلاند رسیدگی به مسائل مربوط به نابرابری جنسیتی را پیشنهاد کرد. آنها برنامه‌ریزی کردند تا برابری جنسیتی را در کل اداره دولتی ترویج کنند، قانون برابری را اصلاح کنند که مردان و زنان در فنلاند دستمزد برابر را برای کار با ارزش برابر، افزایش تعداد زنان در نقش‌های سیاسی و اقتصادی، ارزیابی برابری جنسیتی از دیدگاه مردان، جلوگیری از خشونت خانگی و خشونت شریک جنسی، حمایت از قربانیان، قاچاق و امکان جرم انگاری خرید جنسی به اشتراک می‌گذارند. این قانون برنامه اقدام دولت برای برابری جنسیتی (hallituksen tasa-arvo-ohjelma) نامیده می‌شود و شامل بیش از ۱۰۰ موضوع بود که نیاز به بحث داشت.
اورزاله اشرف نعمت
اورزاله اشرف نعمت (Orzala Ashraf Nemat؛ زادهٔ May 24, 1977) دانشمند اهل افغانستان است. وی از دانش‌آموختگان دانشگاه سواز لندن است.
زنان در فنلاند
در تاریخ
در اواخر قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ مدارس خصوصی برای دختران در فنلاند تأسیس شد که از جمله مدارس خصوصی کریستینا کروک، آنا سالمبرگ و سارا واکلین هستند. این مدارس به دلیل آموزش کم عمق از دستاوردها مورد انتقاد قرار گرفتند، که منجر به تصمیم‌گیری شد که دختران باید در اصلاح مدرسه در سال ۱۸۴۳ گنجانده شوند و سال بعد، دو مدرسه دولتی دخترانه سوئدی زبان در تورکو و هلسینک تأسیس شد. این امر منجر به تأسیس شبکه ای از مدارس دخترانه از نوع مشابه در فنلاند شد. در ابتدا مدارس برای دختران خانواده‌های طبقه بالا اختصاص داشت.
امروزه
دانش‌آموزان فنلاند یک سال بعد از بسیاری از کشورهای دیگر تحصیل خود را آغاز می‌کنند. با وجود این، فنلاند در حال حاضر یکی از بهترین کشورهایی است که در مهارت‌های ریاضی بهترین عملکرد را دارد، اما همچنین یکی از معدود کشورهایی است که پسرانش به خوبی دختران عمل می‌کنند. فنلاند علاوه بر این، در حالی که دانش‌آموزان با بالاترین عملکرد در حل مسئله در جهان عمدتاً پسر هستند، فنلاند یک استثنا قائل می‌شود که در آن نسبت زنان با عملکرد برتر تقریباً با نسبت مردان با عملکرد برتر برابر است. این موضوع در میان بررسی مهارت‌های بزرگسالان (PIAAC) نیز صادق است که در آن برترین عملکردها در حل مسئله، به جز فنلاند، استرالیا و کانادا، عمدتاً مردان هستند.
اورزاله اشرف نعمت
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون ۱۰۰ زن بی‌بی‌سی شده‌است.
زنان در فنلاند
امروزه
در مورد مزایای تحصیلی فنلاند برای دانش‌آموزان، مدارس فنلاند تحصیلی با بودجه دولتی ارائه می‌دهند که باعث می‌شود زنان و مردان پس از مرخصی والدین به سر کار بروند. زنان ۳۲ درصد از دانش آموزانی را تشکیل می‌دهند که در رشته‌های ریاضی و علوم کامپیوتر تحصیل می‌کنند.
کار
طبق نظرسنجی نیروی کار فنلاند، حدود ۳۲ درصد از ۳۰۱۰۰۰ نفری که خوداشتغال هستند، زن هستند. زنان ابتدا از طریق جوامع کشاورزی وارد بازار کار شدند. حتی قبل از سیستم‌های مهدکودک عمومی، تعداد زنان در نیروی کار هنوز بسیار بالا بود، بیش از ۵۰٪. تعداد کارگران نیروی کار که زنان (۱۵ تا ۷۴ ساله) را تشکیل می‌دهند ۵۱٪ است، در حالی که مردان ۴۹٪ است. ۳۲ درصد از زنان در کارآفرینی هستند.
کارفرمایانی که حداقل ۳۰ کارمند دارند باید یک طرح برابری جنسیتی داشته باشند که شامل مقایسه حقوق زنان و مردان باشد. وزارت امور اجتماعی و بهداشت و سایر سازمان‌های مهم بازار کار دستورالعمل‌هایی را برای برنامه‌ریزی برابری جنسیتی تعیین می‌کنند.
ارتش
خدمت سربازی در فنلاند برای مردان الزامی است، اما برای زنان داوطلبانه است. زنانی که نام‌نویسی می‌کنند مجاز به آموزش برای نقش‌های رزمی هستند. فنلاند یکی از ۱۶ کشور دیگر در جهان است که به زنان اجازه حضور در مواضع رزمی در خط مقدم را می‌دهد.
خانواده ای‌تی-۴۰۰
خانواده ای‌تی-۴۰۰ یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع سم پاش ساخت شرکت Air Tractor است. هواگرد خانواده ای‌تی-۴۰۰ نخستین پروازش را در ۱۹۷۹ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال ۱۹۸۰ میلادی رسماً معرفی گردید.
بخش ماینسکی
بخش ماینسکی (به لاتین: Maynsky District) یک منطقهٔ مسکونی در روسیه است که در استان اولیانوفسک واقع شده‌است.
هواپیما (فیلم)
هواپیما یک فیلم اکشن و دلهره‌آور آمریکایی محصول سال ۲۰۲۳ به کارگردانی ژان فرانسوا ریشه، نویسندگی چارلز کامینگ و جی پی دیویس با بازی جرارد باتلر، مایک کولتر و تونی گلدوین است. داستان این فیلم حول محور خلبانی است که پس از یک فرود اضطراری در قلمرو متخاصمان باید جان سالم به در ببرد.
هواپیما در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۲۳ توسط لاینزگیت در سینماهای ایالات متحده اکران شد. این فیلم ۵۰ میلیون دلار فروش داشت و به‌طور کلی نقدهای مطلوبی دریافت کرد.
تولید
تصویربرداری اصلی در اوت ۲۰۲۱ در پورتوریکو آغاز شد. و در اکتبر به پایان رسید.
انتشار
هواپیما در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۲۳ توسط لاینزگیت در سینماهای ایالات متحده اکران شد. این فیلم قبلاً برای انتشار در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۳ تنظیم شده بود.
گیشه
این فیلم در ایالات متحده و کانادا، در کنار فیلم‌های مهمانی خانگی و مردی بنام اتو اکران شد و پیش‌بینی می‌شد در آخر هفته افتتاحیه خود از ۳۰۲۳ سینما ۷ تا ۱۰ میلیون دلار بفروشد. این فیلم در روز اول اکران ۳ میلیون دلار از جمله ۴۳۵٫۰۰۰ دلار از پیش نمایش‌های پنجشنبه شب به دست آورد. این فیلم به ۱۰٫۲ میلیون دلار رسید و در رتبه پنجم قرار گرفت.
پاسخ انتقادی
تماشاگرانی که توسط سینماسکور مورد بررسی قرار گرفتند به فیلم نمره متوسط «B+» در مقیاس A+ تا F دادند، در حالی که آنهایی که توسط پست‌ترک شرکت کردند ۸۳٪ نمره مثبت به فیلم دادند و ۶۳٪ گفتند که قطعاً آن را توصیه می‌کنند.
مونکنبورن
مونکنبورن (به هلندی: Munnekeburen) یک منطقهٔ مسکونی در هلند است که در وست‌استلینگ‌ورف واقع شده‌است. مونکنبورن ۴۳۱ نفر جمعیت دارد.
نیکا چخاپلیا
نیکا چخاپلیا (Ника Игоревич Чхапелия؛ زادهٔ April 26, 1994) بازیکن فوتبال اهل روسیه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال کراسنودار، باشگاه فوتبال توسنو، باشگاه فوتبال بالتیکا کالینینگراد، باشگاه فوتبال روستوف، و باشگاه فوتبال اسپارتاک نعلچیک اشاره کرد.
کالکان‌دره
کالکان‌دره یک منطقهٔ مسکونی و شهرستان در ترکیه است که در استان ریزه واقع شده‌است. کالکان‌دره - ۱٬۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
لشکر ۲۹ (بریتانیا)
لشکر ۲۹ (29th Division) لشکر پیاده‌نظام نیروی زمینی بریتانیا بود، که در سال ۱۹۱۵ تأسیس شد و در سال ۱۹۱۹ منحل گردید.
ایساکی ریجی
ایساکی ریجی (Esaki Reiji; January 1, 1845 – January 28, 1910) عکاس، و سیاستمدار اهل ژاپن بود. او در سال ۱۸۷۱ شاگرد شیموئوکا رنجو بود. پس از یک دوره آموزشی کوتاه، در همان سال یک استودیوی عکس در توکیو افتتاح کرد و سال بعد به آساکوسا نقل مکان کرد تا در اواخر قرن نوزدهم به یکی از برترین استودیوهای پرتره توکیو تبدیل شود.
ای‌اس۵ کوریر
ای‌اس۵ کوریر یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره ساخت شرکت Airspeed است. هواگرد ای‌اس۵ کوریر نخستین پروازش را در ۱۰ آوریل ۱۹۳۳ میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد ۱۶ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
بوکوروواتس
بوکوروواتس یک روستا در صربستان است که در Pivara Municipality واقع شده‌است. بوکوروواتس ۲۳۵ نفر جمعیت دارد و ۲۵۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
توکیو نیچی نیچی شینبون
توکیو نیچی نیچی شینبون ، یک روزنامه بود که از سال ۱۸۷۲ تا ۱۹۴۳ در توکیو، ژاپن چاپ شد.
در سال ۱۸۷۵، این شرکت اولین سرویس تحویل روزنامه در جهان را آغاز کرد.
بلوبری (فیلم)
بلوبری (Blueberry: L'expérience secrète) فیلمی در ژانر اکشن و وسترن است که در سال ۲۰۰۴ منتشر شد.
اولدوس باختیوزینا
اولدوس باختیوزینا (Uldus Bakhtiozina؛ زادهٔ July 22, 1986) عکاس اهل روسیه است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون ۱۰۰ زن بی‌بی‌سی شده‌است.
اس‌ای‌آی. ۲۰۷ آمبروسینی
'''اس‌ای‌آی. ۲۰۷ آمبروسینی''' یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع Light fighter ساخت شرکت Società Aeronautica Italiana / Ambrosini است. هواگرد اس‌ای‌آی. ۲۰۷ آمبروسینی نخستین پروازش را در Spring 1941 میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد ۱۴ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
عسل‌یاب‌ها
عسل‌یاب‌ها سرده‌ای از پرندگان نزدیک گنجشک‌سان در خانواده عسل‌یابان است. این نام به رفتار برخی از گونه‌ها به‌ویژه عسل‌یاب بزرگ اشاره دارد، که انسان را به کلنی‌های بزرگ زنبورها راهنمایی می‌کند تا بتوانند در هنگام شکستن لانه در غنایم موم و حشرات سهیم شوند.
اس‌ای‌آی. ۲۰۷ آمبروسینی
طراح این هواگرد، Sergio Steffanuti بود.
عسل‌یاب‌ها
عسل‌یاب‌ها انگل‌های جوجه‌آوری هستند که در آشیانهٔ گونه‌های دیگر تخم‌گذاری می‌کنند، در یک سری حدود پنج تایی در طول پنج تا هفت روز تخم می‌گذارند. بیشتر آنها به گونه‌های ریش‌مرغان آفریقایی علاقه‌مند هستند، اغلب به گونه‌های ریش‌مرغ و دارکوب مرتبط هستند. این موضوع شناخته شده‌است که جوجه‌های نورس، جوجه‌های میزبان خود را به‌طور فیزیکی از آشیانه بیرون می‌کنند و قلاب‌هایی روی نوک خود دارند که با آن‌ها تخم‌های میزبان را سوراخ می‌کنند، یا جوجه‌ها را با پارگی‌های مکرر می‌کشند، البته اگر ضربه‌ای مهلک نباشد.
کنوانسیون ملی جمهوریخواه ۲۰۲۰
کنوانسیون ملی جمهوری‌خواه ۲۰۲۰ یک کنوانسیون نامزد ریاست جمهوری در جریان است که در آن نمایندگان حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا نامزد حزب برای رئیس‌جمهور و معاون رئیس‌جمهور در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ ایالات متحده را برگزیدند. با توجه به دنیاگیری در جریان کوروناویروس (COVID-19) در ایالات متحده در سال ۲۰۲۰، برنامه‌هایی برای برگزاری یک کنوانسیون به‌طور سنتی در مقیاس بزرگ، چند هفته قبل از کنوانسیون لغو شد. این کنوانسیون قرار است از ۲۴ تا ۲۷ اوت سال ۲۰۲۰ برگزار شود. پیش‌بینی می‌شود این کنوانسیون رئیس‌جمهور دونالد ترامپ و معاون رئیس‌جمهور مایک پنس را بار دیگر نامزد کند.
کتابخانه امپراتوری (ژاپن)
کتابخانه امپراتوری ، کتابخانه امپراتوری ژاپن در سال ۱۸۷۲ تأسیس شد. قبل از جنگ جهانی دوم، این تنها کتابخانه ملی در ژاپن بود. این یکی از پیشینیان کتابخانه شورای ملی ژاپن است.
الکساندر باخمان
الکساندر باخمان (زاده ۱۷ ژوئیه ۱۹۹۴) یک ورزشکار تکواندوی آلمانی است. وی در مسابقات قهرمانی تکواندو جهان ۲۰۱۷ در کلاس میان‌وزن آقایان موفق به کسب مدال طلا شد.
ویتالی داراسلیا
ویتالی داراسلیا (ვიტალი დარასელია؛ January 9, 1957 – 1957:10:9, December 13, 1982) بازیکن فوتبال اهل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال دینامو تفلیس اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال شوروی بازی کرده‌است.
متروک (فیلم ۲۰۰۶)
متروک (به انگلیسی: The Abandoned) یک فیلم سینمایی ترسناک محصول سال ۲۰۰۶ به نویسندگی و کارگردانی ناچو سردا با بازی آناستازیا هیلی، کارلوس ریگ، والنتین گانف و کارل رودن است. این فیلم دربارهٔ یک تهیه‌کننده فیلم آمریکایی است که برای کشف حقیقت در مورد تاریخ خانوادگی خود به کشور خود، روسیه بر می‌گردد.
این فیلم تولید مشترک بلغارستان، اسپانیا و انگلستان است.
خلاصه داستان
یک خانواده دهقان روسی مشغول شام خوردن هستند که یک کامیون در برابر حیاط خانه متوقف می‌شود. پدر خانواده درِ کامیون را باز می‌کند و با جسد یک زن و دو نوزاد گریان در صندلی کنار وی مواجه می شود.
سباستین شیمل
سباستین شیمل (Sébastien Schemmel؛ زادهٔ June 2, 1975) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال وستهام یونایتد، باشگاه فوتبال متس، باشگاه فوتبال نانسی، باشگاه فوتبال پورتسموث، و باشگاه فوتبال لو آور اشاره کرد.
عسل‌یاب دم‌چنگ
عسل‌یاب دم‌چنگ یک گونه از پرندگان خانواده عسل‌یابان در سردۀ تک‌نماد Melichneutes است و در جنگل های بارانی گرمسیری آفریقا یافت می‌شود:
آنگولا، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، جمهوری کنگو، جمهوری دموکراتیک کنگو، گینه استوایی، گابن، نیجریه، اوگاندا و غرب شکاف داهومی در گینه، سیرالئون، لیبریا، ساحل عاج و غنا.
برنامه تخفیف دندانپزشکی
برنامه تخفیف دندانپزشکی شناخته شده با نام دیگر برنامه ارجاع دندانپزشکی یک برنامه عضویت بر اساس تخفیف برای رعایت سلامت دهان و دندان و نیز اعمال جراحی دندانپزشکی است. در این برنامه بیمار تمام و کمال هزینه مذاکره شده و مورد توافق دندانپزشک و شرکت ارجاع دهنده را پرداخت می کند. عموما این مبلغ بین 10 تا 60 درصد هزینه آزاد است.
این برنامه ها به عنوان جایگزینی برای بیمه دندانپزشکی به علت افزایش هزینه های درمانی و نارضایتی بیماران از طولانی بودن دوره انتظار، سقف تعهدات سالیانه و عدم پوشش کامل بیمه های دندانپزشکی به وجود آمده اند. مدل عادی اینگونه برنامه ها بدون سقف سالیه هستند و دوره کوتاه انتظاری برای فعال شدن دارند. برخی مدل ها پوشش دندانپزشکی زیبایی نیز دارند گرچه این مدل ها کمتر دیده می شوند. یک برنامه تخفیفی دندانپزشکی استاندارد تعداد محدودی دندانپزشک فعال در شبکه مورد تایید خود دارد که مشابه با بیمه دندانپزشکی عمل می کنند.
برنامه تخفیف دندانپزشکی در ایران
برنامه تخفیف دندانپزشکی در ایران از سال 1380 تحت نام های تجاری گوناگونی وجود داشته است. این گونه برنامه ها با نام کارت های تخفیف دندانپزشکی یا کارت بیمه دندانپزشکی و غیره تا امروز در ایران وجود دارد. وجود و صلاحیت این کارت ها همیشه مورد بحث از طرف شرکت بیمه مرکزی ایران، انجمن دندانپزشکان ایران و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بوده است. تا کنون در مورد قانونی بودن یا غیر قانونی بودن این گونه خدمات از طرف هیچ ارگانی به طور رسمی اعلام نظر نشده است. تا کنون با توجه به عدم پوشش خدمات دندانپزشکی در بیمه های پایه همچون بیمه سلامت و بیمه تامین اجتماعی کارت تخفیف دندانپزشکی تنها جایگزین بوده است.
مونکزیجیل
مونکزیجیل (به هلندی: Munnekezijl) یک منطقهٔ مسکونی در هلند است که در کلومرلاند ان‌نیوکرایس‌لاند واقع شده‌است. مونکزیجیل ۴۸۸ نفر جمعیت دارد.
اولیورا لاکیک
اولیورا لاکیک (Olivera Lakić) روزنامه‌نگار اهل مونته‌نگرو است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جایزه بین‌المللی زنان شجاع شده‌است.
فریتس دیتریش
فریتس دیتریش (August 6, 1898 – October 22, 1948) افسر اس‌اس آلمان و عضو حزب نازی بود. وی دارای مدرک دکترای شیمی و فیزیک بود. نام او گاه به عنوان امیل دیدریش ذکر شده‌است. وی به جرم جنایات جنگی به دار آویخته شد.
نقش در جنگ
در ۱۹۴۱، دیتریش درجه سرهنگ دوم اس‌اس (اوبراشتورمبانفورر) را دریافت کرد. از سپتامبر ۱۹۴۱ تا نوامبر ۱۹۴۳ وی به عنوان رئیس محلی اس‌اس و پلیس در لیپایا، لتونی، خدمت می‌کرد. واحدهای پلیس تحت فرماندهی وی، چندین کشتار از میان غیرنظامیان در لیپایا ترتیب دادند که بیشتر قربانیانشان یهودی بودند. بزرگترین کشتار لیپایا در سه روز از دوشنبه، ۱۵ دسامبر تا چهارشنبه، ۱۷ دسامبر ۱۹۴۱ روی داد. در ۱۳ دسامبر، روزنامه Kurzemes Vārds دستور دیتریش را منتشر کرد که طبق آن همه یهودیان شهر می‌بایست در روزهای دوشنبه تا چهارشنبه در محل زندگی خود می‌ماندند، و این خود یاعث آسانتر شدن عملیات کشتار شد.
پس از جنگ جهانی دوم وی به جرم جنایات جنگی دادگاهی و به اعدام محکوم شد، اما دلیل آن اقدامات وی در لتونی نبود؛ بلکه وی دستور تیراندازی به هفت اسیر جنگی متفقین را که با چتر از هواپیماهایی در حال سقوط بیرون پریده بودند، صادر کرده بود. در سال ۱۹۴۸، دیتریش در زندان لاندسبرگ به دار آویخته شد، جایی که هیتلر پیشتر به دلیل مشارکت در کودتای مونیخ در سال ۱۹۲۳ در آن زندانی شده بود. دادگاه دیتریش و همدستانش امروزه به عنوان بخشی از دادگاه داخائو برای جنایات جنگی شناخته شده‌اند.
آدژینه لیواده
آدژینه لیواده یک روستا در صربستان است که در Stanovo واقع شده‌است.
ایی‌دره
ایی‌دره یک منطقهٔ مسکونی و شهرستان در ترکیه است که در استان ریزه واقع شده‌است.
دانشگاه آئویاما گاکواین
دانشگاه آئویاما گاکوین ، یک دانشگاه خصوصی مسیحی در شیبویا-کو، توکیو، توکیو، ژاپن است.
آناترا آناسال
آناترا آناسال یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع شناسایی ساخت شرکت Anatra است. هواگرد Anasal نخستین پروازش را در ۱۶ ژوئیه ۱۹۱۶ میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد some 184 فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
بخش ملکسکی
بخش ملکسکی (به لاتین: Melekessky District) یک منطقهٔ مسکونی در روسیه است که در استان اولیانوفسک واقع شده‌است.
تئاتر دولتی درام آذربایجان در ایروان
تئاتر دولتی درام آذربایجان در ایروان (Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı) یک تئاتر دولتی درام آذربایجان است که در سال ۱۹۲۸ در ایروان پایه‌گذاری شد.
آناترا آناسال
طراح این هواگرد، Elysée Alfred Descamps بود.
پیوند به بیرون
هواپیما
تئاتر دولتی درام آذربایجان در ایروان
تاریخچه
در سال‌های اولیه (۱۸۸۰–۱۸۸۲) تاریخ تئاتر در ایروان، فقط بازیگران داوطلب در نمایش‌ها روی صحنه می‌رفتند. از سال ۱۸۸۲، اجرای نمایش‌های آثار نویسنده ارمنی «و. مدتوف» به زبان ترکی آذربایجانی نیز در تئتر آغاز شد. پس از آنکه فریدون‌بیگ کوچرلی جهت ادامه فعالیت‌های آموزش و پرورش خود در سال ۱۸۸۵ به ایروان منتقل شد، تئاتر درام نیز شاهد اجراهای موفقی شد. وی اشتیاق شدیدی به شرکت در رویدادهای فرهنگی شهر داشت و گروهی را تشکیل داد که در سال ۱۸۸۶ نمایش «مسیو ژردان و درویش مستلی شاه» را بر اساس نمایشنامه میرزا فتحعلی آخوندزاده به صحنه برد. این نمایش به زبان ترکی آذربایجانی توسط دانشجویان دارالمعلمین ایروان در ۴ آوریل ۱۸۸۷ اجرا شد.
از سال ۱۸۹۶، اجراهایی به زبان ترکی آذربایجانی به‌طور پیوسته در ایروان شروع شد. در سالهای قبل از انقلاب، بازیگران داوطلب چندین نمایشنامه معروف در منطقه را به اجرا گذاشتند که شامل بازرس از نیکلای گوگول، «حاج قارا» از میرزا فتحعلی آخوندزاده، «نادرشاه» از نریمان نریمانف، «مردگان» از جلیل محمدقلی‌زاده بود. نخستین نمایش‌هایی که روی صحنه رفتد عبارتند از: «دورسونالی و بالی‌بادی» (۱۸۹۳)، «گیرت‌گیرت» (۱۸۹۳)، «حاج قارا» (۱۸۹۴)، «ازدواج ناخواهانه» (۱۸۹۹). این نمایش‌ها در تالارهای کوچک برگزار می‌شدند و تحت پوشش مطبوعات قرار نمی‌گرفتند.
تئاتر «برادران جانپولادوف» نیز در خدمت اجرای نمایش‌ها در ایروان بود. در ۸ دسامبر ۱۸۹۶ نمایش «مسیو ژردان و درویش مستلی شاه» در آن تئاتر رقم خورد. «آ. تر-گریگوریان» از این نمایشنامه و بازیگران به ویژه بابت ایفای نقش «شهرابانو» در نگارش خود در نسخه ۱۹ دسامبر ۱۸۹۶ روزنامه «نور دار» (به فارسی: عصر جدید) تحسین کرد. ایفای نقش «شهرابانو» در این نمایش را یونس نوری که به مدت ۵۰ سال در این کانون هنری به عنوان هنرپیشه، کارگردان نمایش و رئیس تئاتر کار کرد، به عهده داشت. در سالهای فعالیت خود در تئاتر به همراه «مشهدی اسماعیل» نمایشنامه‌هایی را روی صحنه برد که می‌توان از مجموع آن‌ها به «وزیر خان لنکران» (۱۸۹۷)، «طمع دشمن‌تراشی می‌کند» (۱۸۹۹)، «زبان من، دشمن من است» (۱۹۰۰)، «کیمیاگر ملا ابراهیم خلیل» (۱۹۰۱)، «نادانی» (در کنار «ا. سلطانف» در سال ۱۹۰۲)، «حاج قارا» (با «ف. عبدالله»، ۱۹۰۲) اشاره کرد. علاوه بر این، وی در نمایش‌های بعدی از جمله «بازرس دولتی» اثر «گوگول» که بین سال‌های ۱۹۰۵ تا ۱۹۰۹ در تئاتر «برادران جانپولادوف» اجرا شد، ایفای نقش داشت.
تاریخچه بیشتر
این تئاتر به استثنای وقفه در ۱۹۴۹–۱۹۶۷ تا سال ۱۹۸۸ به فعالیت خود ادامه داد. کمدی‌های موزیکال آرشین مال آلان و مشهدی عباد (آن یکی نشد این یکی) عزیر حاجی‌بیگف از جایگاه اصلی در رپرتوار تئاتر برخوردار بود. در مقاطع مختلف، یونس نوری، «کاظم ضیاء»، «علی شاه‌صابحتلی» و دیگران در تئاتر روی صحنه رفتند.
در سالهای ۱۹۳۴ الی ۱۹۵۱ مدیریت تئاتر به عهده بخشی قلندرلی بود. تئاتر دولتی درام آذربایجان در ایروان به نام جعفر جبارلی با اجرای نمایش اتلو، در «جشنواره سراسری نمایش‌های شکسپیر» که توسط شوروی به مناسبت سیصد و هشتادمین سالگرد تولد ویلیام شکسپیر در آوریل ۱۹۴۴ برگزار شد، حضور پیدا کرد.
پس از چند سال توقیف، تئاتر در سال ۱۹۶۷ فعالیت‌های خود را از سر گرفت. سپس آثاری همچون «سویل» نوشته جعفر جبارلی، «ناموس» از آلکساندر شیروانزاده، «فرهاد و شیرین» از صمد وورغون، و «شعله» از «آ. ایروانلی» و «آ. سلیمانف» به جمع نمایشهای برگزار شده در این تئآتر ملحق شدند.
تأسیس تئاتر
تئاتر دولتی درام آذربایجان در ایروان در ماه مارس سال ۱۹۲۸ به رهبری یونس نوری بنیان‌گذاری شد. این تئاتر، به عنوان تنها تئاتر آذربایجان در ارمنستان در طول تاریخ ارمنستان شوروی فعالیت کرد. در دهه ۱۹۳۰، این مؤسسه هنری «تئاتر دولتی آذربایجان به نام جعفر جبارلی» یا «تئاتر دولتی ترکی ارمنستان به نام جعفر جبارلی» نام گرفته بود.
بلیس (فیلم ۱۹۱۷)
بلیس (Bliss) یک فیلم است که در سال ۱۹۱۷ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به هارولد لوید، ببه دنیلز، گاس لئونارد و سمی بروکس اشاره کرد.
لئون سابوئا
لئون سابوئا (Леон Русҭам-иҧа Сабуа؛ زادهٔ September 1, 2000) بازیکن فوتبال اهل روسیه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال کراسنودار اشاره کرد.
دولت ژانویه ۲۰۱۹ لبنان
در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۹ لبنانی‌ها بعد از ماه‌ها توانستند با نخست‌وزیری سعد حریری یک دولت جدید تشکیل بدهند؛ این کابینه بعد از ۹ ماه تلاش میان گروه‌های سیاسی این کشور حاصل شد. سعد حریری با اینکه با گرایش‌های غرب‌گرایانه خود شناخته می‌شود، اما چندین وزیر وابسته به حزب‌الله لبنان را هم در کابینه خود داشت. این کابینه در ماه اکتبر ۲۰۱۹ و پیرو اعتراضات گسترده مردم لبنان مجبور به استعفا شد و در ادامه شاهد تشکیل دولت جدیدی در بیروت به نخست‌وزیری حسان دیاب در این کشور هستیم.
سباستین فلوشون
سباستین فلوشون (Sébastien Flochon؛ زادهٔ January 19, 1993) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران در خصوص معماری در دوره تاریخی از حدود ۱۰٫۰۰۰ سال تا حدود ۵٫۳۰۰ سال پیش در گسترهٔ سرزمینی است که امروزه ایران نامیده می‌شود.
حدود ۱۰٫۰۰۰ سال پیش یکجانشینی، و به‌تَبَعِ آن معماری، از منطقه هلال بارور به ایران گسترش یافت. جغرافیای ناهموار ایران سبب شد سکونت‌گاه‌های این سرزمین متفاوت از دشت‌های شام و میانرودان شکل بگیرند. نخستین این سکونت‌گاه‌ها را مردمان اواخر دوران میان‌سنگی در جلگهٔ خوزستان برپا داشتند، که قدیمی‌ترین نمونهٔ کاوش‌شده در این دوره علی‌کُش است. علی‌کش در حدود ۹٫۰۰۰ سال پیش از خانه‌هایی تک‌اتاقی ساخته شده‌است. باوجوداین، عمدهٔ دانسته‌های ما در مورد معماری سکونت‌گاه‌های ایران در نوسنگی پیش‌ازسفال از دره‌ها و دشت‌های اطراف زاگرس مرکزی می‌آید. یکی ازین سکونت‌گاه‌ها گنج‌دره است، که نوآوری‌های معماری در آن سبب شده بود به‌نسبت ساخت‌وسازهای معاصرش دیوارهایی نازک‌تر داشته باشد. در همین دوره، در شمال غربی ایران ساکنانِ حاجی‌فیروز خانه‌هایشان را به دو بخش، یکی برای نشستن و دیگری برای کار، تقسیم می‌کردند، و در جنوب شرقی، ساکنانِ تل ابلیس فضایی با کاربرد آیینی ساخته بوده‌اند. به‌سبب خشکی و ناملایمات جغرافیایی فلات مرکزی ایران، تا پیش از ابداع سفال در این منطقه استقرارهای چندانی صورت نگرفت. تنها سکونت‌گاه شناخته‌شدهٔ این منطقه در این دوران تپهٔ غربیِ سنگ چخماق است.
در اواخر دوران نوسنگی موسوم به نوسنگی با سفال (از حدود ۸٫۴۰۰ سال پیش) و اوایل دوران مس‌سنگی، تغییرات اجتماعی در جلگهٔ خوزستان سبب به‌وجود آمدن سلسله مراتب در معماری و شکل‌گیری سکونت‌گاه‌های بزرگ و پیچیده در این منطقه شد. از جملهٔ این سکونت‌گاه‌ها می‌توان به چغابنوت و شوش ۱ اشاره کرد. در منطقهٔ زاگرس جوامع این دوران به پیچیدگی و بزرگی جلگهٔ خوزستان نبودند. در فلات مرکزی ایران، تپهٔ شرقیِ سنگ چخماق هزار سال پس از تپهٔ غربی ساخته شده‌است و گذار از فرهنگ بدون سفال به فرهنگ با سفال را در آن می‌توان دید، که نشان دهنده دورهٔ تحول مهمی در مسیر تکامل مدنیت است. در فلات مرکزی ایران در منطقه تپهٔ زاغه خانه‌ها به تناسب نوع فعالیت اقتصادی (کشاورزی یا دامداری) ساخته شده‌اند و به‌نظر می‌رسد نوعی نظام طبقاتی شکل گرفته‌است. همچنین در این دوران در تپهٔ شمالی سیلک برای ساخت اتاق‌های راست‌گوشه از خشت قالبی استفاده شده‌است که تحول مهمی در معماری به‌شمار می‌رود. الگوهای روستایی ایجادشده تا اواخر دوران نوسنگی در ایران، غالباً در چند هزارهٔ آتی ثابت ماند. جغرافیای ناهموار و پاره‌پارهٔ فلات ایران، سبب شد مردمان این دوران در فرهنگ‌هایی به‌نسبت منزوی از هم زندگی کنند و به استثنای ساکنان دشت دهلران در جنوب غربی ایران، در روند تشکیل مدنیت در میانرودان در غرب ایران و تمدن دره سند در شرق نقشی نداشته باشند.
از حدود ۶٫۵۰۰ تا حدود ۵٫۳۰۰ سال پیش، در دوره موسوم به مس‌سنگی، در جلگهٔ خوزستان با تشکیل «شوش ۲»، که کانال‌های آبیاری و ساختار مدنیت سه طبقه‌ای در آن با تسلط بر روستاهای کوچک اطراف همراه بود، اولین سیستم‌های دولتی در ایران به وجود آمد. شوش ۲ در اواخر دوران مس‌سنگی رها شد و تا برآمدن تمدنِ شوشِ نیاایلامی در عصر برنز متروک ماند. «دوران ۵ گودین‌تپه» و «سه گابی»، از مهم‌ترین محوطه‌های کاوش‌شدهٔ دورهٔ مس‌سنگی در زاگرس مرکزی است. از «گودین تپهٔ دوران ۵»، که در اواخر دوران مس‌سنگی مسکون بوده، مجموعه‌ای از اتاق‌ها، حیاط‌ها، و انبارهای مربع یا مستطیلی منظم بازمانده که با خشت خام در ابعاد مختلف ساخته و با آهک سفید اندود شده بوده‌اند. در شمال غرب ایران نمونهٔ بارز فرهنگ منطقه تپهٔ دالما است. در دالما دو سازهٔ مستقل کاوش شده که با حیاطی بزرگ از هم جدا می‌شده‌اند. دیوارهای دالما چینه‌هایی از خشت خام هستند. در جنوب شرق ایران لایه‌های اولیهٔ تپه یحیی در دشت صوغان هم از دوران مس‌سنگی است و شباهت بسیاری به تل ابلیس دارد. در فلات مرکزی ایران در تپهٔ جنوبی سیلک دو دورهٔ سکونت مربوط به دوران مس سنگی هست. در دورهٔ اول سکونت در تپهٔ جنوبی (۶٫۰۰۰ تا ۵٫۲۰۰ سال پیش) مجموعه اتاق‌هایی دارای پنجره در ابعاد و اندازه‌های متنوع با نظم هندسی و گوشه‌های راست ساختند، که از طریق فضای کوچکی شبیه هشتی به هم متصل می‌شده‌اند. دیوارهای داخلی به رنگ سفید یا قرمز اندود شده‌اند. در ازارهٔ دیوارها نیز قطعات سفالی گذاشته شده‌است. در این دوره مرده‌ها در زیر خانه‌ها دفن می‌شده‌اند. سکونت‌گاه مهم دیگر تپه قبرستان در ۶۰ کیلومتری جنوب قزوین است، که در دوران اوجش محوطه‌ای به مساحت ۱۰ هکتار را در بر می‌گرفته‌است. شکل ساخت‌وسازها مشابه تپه زاغه است ولی بناها هندسی‌تر و شکل معابر مستقیم‌تر و ابعاد خشت‌ها منظم‌تر است. در تپهٔ قبرستان همچنین کارگاهی چنداتاقی برای ریخته‌گری مس ساخته شده بوده‌است که خبر از پیشرفت فناوری متالورژی در این سکونت‌گاه می‌دهد.
یکجانشینی در ایران
باستان‌شناسان سکونت‌گاه‌های دوران نوسنگی را به دو گروه کلی «نوسنگی پیش‌ازسفال» و نوسنگی با سفال تقسیم می‌کنند. ایشان همچنین قائل به وجود دوران گذاری بین دوران نوسنگی و عصر برنز هستند که به «دوران مس‌سنگی» موسوم است.
انقلاب نوسنگی
مبدأ یکجانشینی، انقلاب نوسنگی است که حدود ۱۱٫۰۰۰ سال پیش در سرزمین شام شروع شد و در جریان آن جوامعی که پیش از آن شکارچی-گردآورنده بودند روی به «اهلی کردن» گیاهان و حیوانات (کشاورزی و دامداری) آوردند و تغییر محل زیستشان از محیط طبیعی به «محیط مصنوع معمارانه» موجب پدید آمدن روشی بکر از زندگی شد. حدود ۱٫۰۰۰ سال طول کشید تا این وقایع به ایران گسترش یابد. شواهد کنونی حاکی از آن است که کشاورزی از سرچشمه‌اش در کرانهٔ شرقی مدیترانه به میانرودان صادر شده و با گذر از عرض ایران به سوی آسیای مرکزی گسترش یافته‌است.
در مورد سببِ وقوعِ انقلاب نوسنگی بین محققان اتفاق نظری وجود ندارد، ولی بیشتر آرای مربوط به آن را می‌توان در دو مدل کلیِ دافعه (اینکه شکارچی-گردآورنده‌ها به واسطه تغییرات آب‌وهوایی یا فشارِ جمعیت مجبور به یکجانشینی شده‌اند) یا جاذبه (یکجانشینی به دلیل منافعِ اقتصادی کشاورزی و میل به کاهش ریسک و افزایش ثروت صورت گرفته‌است) رده‌بندی کرد. برخی محققان نیز بر این باورند که مهم‌ترین عامل انقلاب نوسنگی تغییر در فرهنگ مادی به ویژه فناوری برش سنگ است. وجود شواهدی مبنی بر شکل‌گیری روستاها پیش از انقلاب نوسنگی به ویژه در خاور نزدیک، این نظریه را که یکجانشینی پیش از دوران نوسنگی به وجود آمده میسر ساخته‌است. به گفتهٔ فلانری، کشاورزی و یکجانشینی احتمالاً مستقل از هم به وجود آمده‌اند و امکان دارد با هم ارتباط چندانی نداشته باشند.
دورهٔ نوسنگی پیش‌ازسفال
از آنجا که بین جغرافیای فلات ایران و دشت‌های میانرودان و شام تفاوت‌های فاحشی هست، سکونت‌گاه‌های نوسنگی ایران با دیگر سکونت‌گاه‌های نوسنگی خاور نزدیک هماهنگ نیستند. توپوگرافی ناهموار غرب ایران، کمبود زمین قابل کشت، و همچنین گستردگی استفاده از کشت دیمی باعث شد جمعیّت ایران از میانرودان کوچک‌تر و پراکنده‌تر بماند؛ در نتیجه ساختار جوامع نوسنگیِ میانرودان پیچیده‌تر و بزرگ‌تر از جوامع ایران بود که غالباً شکل «واحد خانوادگی» (یا به تعبیر ، قبیله‌ای) داشتند. همچنین بر خلاف سکونت‌گاه‌های شام و آناتولی (مانند چاتال‌هویوک) که مدتی کوتاه پس از آغاز یکجانشینی می‌توان در آن‌ها رفتار و سازه‌هایی آیینی دید، به‌جز موارد محدودی شواهدی از این رفتارها و سازه‌ها در سکونت‌گاه‌های ایران نیست.
کوزلووسکی و اورِنش جوامع اولیهٔ نوسنگی در جنوب غربی ایران را، بر اساس فناوری‌های مکشوف در سکونت‌گاه‌های آن، با عنوان «سنت معلفاتی» معرفی می‌کنند، که در ادامهٔ سنت زرزی بوده و نام خود را از سکونت‌گاه کوچک معلفات در کرانهٔ در عراق امروزی گرفته‌است. کوزلووسکی بر این باور است که رواج سنت معلفاتی همزمان است با نوسنگی شدن منطقهٔ غرب ایران، و بر خلاف نظریات انتشارگرایانه، این فرآیند منشأ درون‌زایانه داشته‌است. وی همچنین بر آن است که در اواخر هزارهٔ هفتم پیش‌ازمیلاد، سنت معلفاتی با سنت «پسامعلفاتی» جایگزین شده‌است.
سکونت‌گاه‌های نوسنگی فلات ایران غالباً در مجاورت منابع آب و زمین‌های حاصلخیز ساخته می‌شدند. هر سکونت‌گاه بین ۵۰ و ۱۰۰ نفر جمعیّت داشت و شامل خانه‌هایی از خشت خام، چادر، یا کپر و همچنین آغل‌هایی برای نگهداری احشام می‌شد. این سکونت‌گاه‌ها عمدتاً کمپ‌های فصلی عشایر رمه‌گردان (نیمه‌یکجانشین) بوده‌اند. از حدود ۸٫۰۰۰ سال پیش، این سکونت‌گاه‌ها به‌تدریج جای خود را به روستاهای دائمی می‌دهند. شکل این خانه‌ها و نحوهٔ به هم پیوستن آن‌ها برای تشکیل سکونت‌گاه‌های کوچک، الگوی روستاهای منطقه تا به‌امروز بوده‌است. به‌نظر می‌رسد در این جوامع سلسله مراتب و اختلاف طبقاتی آشکاری وجود نداشته‌است، چرا که نشانی از سازه‌های خاص با کارکرد یادمانی نیست. تدفین مردگان در زیر کفِ خانه‌ها، در زیر فضای باز سکونت‌گاه، و گاه در داخل خانه‌ای رهاشده انجام می‌شد. در اواخر این دوران استفاده از خشت در ساخت خانه‌های فلات ایران معمول شد، خانه‌ها به‌تدریج چنداتاقی شدند، و معابر اولیه‌ای در فضای بین خانه‌ها تشکیل شد.
نوسنگی با سفال و مس‌سنگی
از حدود ۸٫۵۰۰ سال پیش، سنت استفاده از سفال منقوش در ایران آغاز شد. این امر ناظر بر پیدایش عناصری جدید در زندگی مسکونی، اجتماعی، و اقتصادی مردمان این سرزمین است.
در این دوران در جنوب غربی ایران، شواهدی از ساخت کانال‌هایی برای انتقال آب از رودخانه‌ها به زمین‌های کشاورزی هست. به گفتهٔ کامیار عبدی، این دست پروژه‌ها سبب توسعهٔ اقتصادی و همچنین تغییراتی اجتماعی، از جمله تقسیم کار و ایجاد سلسله مراتب شد. حدود ۷٫۲۰۰ سال پیش در این منطقه (موسوم به دورهٔ سوزیانای کهن) روستاهایی با دو تا سه طبقهٔ اجتماعی تشکیل شده بوده‌است که رهبران و اطرافیان آن‌ها در بخش‌های بزرگتر و دیگران در جاهای کوچکتر می‌زیسته‌اند. آنگاه که رهبران این روستاها به دنبال گسترش منطقهٔ نفوذ خود درمی‌آمده‌اند، درگیری‌های خشونت‌باری بین روستاها روی می‌داده‌است و طرف پیروز سکونت‌گاه طرف مغلوب را به آتش می‌کشیده‌است.
مطالعات باستان‌شناسی مرتبط با این دوره
نخستین مطالعات باستان‌شناسی در ایران تنها به چند محوطه محدود بود. رومن گیرشمن، که در سال ۱۹۳۱ به ریاست مأموریت لوور در ایران برگزیده شده بود، تپه سیلک را بین سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۳۷ میلادی حفاری کرده بود، و اریش فریدریش اشمیت نیز در همان دههٔ ۱۹۳۰ کاوش‌هایی در تپه حصار و تپهٔ چشمه‌علی انجام داده بود. هر دوی اینها در گزارش‌شان به ورود فرهنگی جدید با سفال منقش اشاره کردند که فرهنگ بومی را ارتقا داده‌است. آغاز جنگ جهانی دوم از ادامهٔ این دست مطالعات باستان‌شناسی در ایران جلوگیری کرد.
در دههٔ ۱۹۵۰، رابرت برایدوود که پیشتر جرموی عراق را حفاری کرده بود، دست به کاوش در اطراف کرمانشاه زد. بااین‌حال اکتشاف‌ها در دههٔ ۱۹۶۰ بود که نام ایران را وارد ادبیات باستان‌شناختی در زمینهٔ نوسنگی کرد. از جملهٔ کاوش‌ها در این دهه می‌توان به یافته‌های فرانک هول و کنت وان فلانری در جلگهٔ خوزستان، رابرت دایسون و کایلر یانگ در تپهٔ حاجی‌فیروز و تپه دالما در شمال غربی ایران، لامبرگ کارلووسکی در تپه یحیی در جنوب غربی ایران، و فیلیپ ای.ال. اسمیت در تپهٔ گنج‌دره در زاگرس مرکزی اشاره کرد. در سال ۱۹۶۷ نیز با تأسیس توسط رابرت دایسون، ریچارد فرای، و جیکوب هورویتز، کاوش‌ها و حفاری‌های متعددی در ایران آغاز شد.
در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی و به ابتکار عزت‌الله نگهبان، دانشگاه تهران کارگاهی دائمی در دشت قزوین تأسیس کرد و محوطه‌های نوسنگی فلات داخلی ایران چون تپه‌های سنگ‌چخماق، زاغه، و قبرستان را کاوش کرد. با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ ایران و پس از آن جنگ ایران و عراق کاوش‌های باستان‌شناسی در ایران متوقف شد و تا دههٔ ۱۳۷۰ شمسی بودجهٔ چندانی به فعالیت‌های باستان‌شناسی اختصاص نیافت.
در اواخر دههٔ ۱۳۷۰، عباس علیزاده محوطه‌های چغابنوت و چغامیش در خوزستان را کاوش کرد. در دشت‌های پست شرق مازندران، اولین بررسی‌های سازه‌های انسانی دوران نوسنگی را علی ماهفروزی در سال ۱۳۷۹ خورشیدی انجام داد. در دههٔ ۱۳۹۰ نیز مصطفی شریفی فرایند گذار از دوران نوسنگی به مس‌سنگی را در شرق مازندران بررسی کرد. در جنوب شرقی ایران نیز شهریار عدل در سال ۱۳۸۲ و پس از زمین‌لرزه بم محوطهٔ تل آتشی را کشف کرد.
کاوش‌های نوسنگی در سرزمین‌های پست مازندران در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی (که باستان‌شناسی نو در حال شکل گرفتن بود) پیگیری نشد و بیشتر متمرکز بر غرب ایران بود، ازین‌رو این منطقه در مباحث باستان‌شناسی نوسنگی نادیده گرفته شده‌است. در کاوش‌های متأخر، یک محوطهٔ نوسنگی پیش‌ازسفال و حدود ۲۰ محوطهٔ نوسنگی باسفال در فلات شمالی ایران یافت شده‌است.
دوران نوسنگی
به گفتهٔ فرانک هول، شروع استقرارهای نوسنگی در فلات ایران را باید در جلگهٔ پست خوزستان و محوطه‌هایی مانند تپهٔ علی‌کُش، چغابنوت، و چغاگلان دانست. اولین سکونت‌گاه در ایران در حدود ۹٫۰۰۰ سال پیش به‌شکل خانه‌هایی تک‌اتاقه در جوار تالابی دائمی در علی‌کُش (در فاز معروف به بُزمُردهٔ آن) ساخته شده‌اند که دیوارهایی به ضخامت ۲۵ تا ۴۵ سانتی‌متر از خشت‌هایی به ابعاد ۲۵ ۱۵  ۱۰ سانتی‌متر داشته‌اند. احتمالاً هر خانه اجاقی داشته که در محوطهٔ خانه تعبیه می‌شده‌است. به‌نظر می‌رسد ساکنان علی‌کُش پس از خشک شدن تالاب به دیگر محوطه‌های جلگهٔ خوزستان، مانند چغاسفید، نقل مکان کرده باشند.
چغابنوت هم در دوران نوسنگی پیش‌ازسفال و اوایل دوران نوسنگی باسفال مسکون بوده‌است. در بازمانده‌های دوران نوسنگی پیش‌ازسفال مجموعه‌ای از اجاق‌ها یا گودال‌های آتش کاوش شده ولی خانه‌ای از این دوران یافت نشده‌است. از سکونت‌گاه باسفال (معروف به فاز ۰) خانه‌های خشتی کوچکی بازمانده‌است. از دیگر سکونت‌گاه‌های منطقه باید به «تپه تولایی» اشاره کرد که قدمتش به اوایل عصر نوسنگی با سفال می‌رسد و به عنوان چراگاه فصلی مردمانی عشایری به‌کار می‌رفته‌است که در سازه‌هایی چادرمانند می‌زیسته‌اند و در جای دیگری از جلگهٔ نیمه‌خشک خوزستان به‌طور محدود کشاورزی می‌کرده‌اند. یافته‌ها در تپهٔ تولایی شامل دیوارهای بیرونی و سکوهای داخلی سازه‌ای می‌شود که مشابه انبارهایی است که عشایر امروزی منطقه برای ذخیرهٔ دارایی‌هایشان بالاتر از سطح زمین استفاده می‌کنند.
در دشت داخلی فارس نیز در دوران نوسنگی پیش‌ازسفال سکونت‌گاه‌هایی در تل موشکی و تل جری تشکیل شد که به‌علت عدم وجود معماری قابل‌توجه می‌توان گفت سرپناه فصلی عشایرِ رمه‌گردان (نیمه‌یکجانشین) بوده‌اند. در تل باکون در مرودشت هم ۶٫۵۰۰ سال پیش سکونت‌گاهی تشکیل شد که تا ۵٫۴۰۰ سال پیش مسکون بوده‌است. در این سکونت‌گاه تعدادی خانه با دیوارهایی از خشت و کاه باقی مانده‌است. برخی از این خانه‌ها یک یا دو دیوار مشترک داشته‌اند. روی بعضی از دیوارهای آن‌ها به‌شکل نوارهای رنگی موازی تزئیناتی انجام شده‌است. سقف‌ها احتمالاً از تیر، حصیر، و گل ساخته می‌شده‌است. بین هر چند منزل فضایی باز هست که بناها به آن مرتبط بوده‌اند. ۱۲ انباری نیز در مجموعه کاوش شده که نشان‌دهندهٔ نقش تجاری آن در منطقه است. وجود ساختمانی بزرگ، که در آن جای بیش از ۱۰۰ مُهر یافت شده، شاهدی بر وجود فن مدیریت شهری در یک جامعهٔ نوسنگی است.
دوران مس‌سنگی
دشت‌های جنوب غربی ایران از مهم‌ترین مناطقی است که در مطالعهٔ سازوکار تشکیل اولین دولت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد. از اواخر دوران نوسنگی و اوایل دوران مس‌سنگی در جنوب غربی ایران، شواهدی از ساخت کانال‌هایی برای انتقال آب از رودخانه‌ها به زمین‌های کشاورزی هست. به گفتهٔ کامیار عبدی، این دست پروژه‌ها سبب توسعهٔ اقتصادی و همچنین تغییراتی اجتماعی، از جمله تقسیم کار و ایجاد سلسله مراتب شد، چنانکه در بین خانه‌های ساخته‌شده در تپه چغامیش یکی از خانه‌ها به شکل قابل توجهی بزرگتر و خوش‌ساخت‌تر است. این بنا شالوده‌ای گِلی، جرزهایی به شدت ضخیم، و نمای بیرونی خاصی داشته‌است.
حدود ۷٫۲۰۰ سال پیش در این منطقه (موسوم به دورهٔ سوزیانای کهن) روستاهایی با دو تا سه طبقهٔ اجتماعی تشکیل شده بوده‌است که رهبران و اطرافیان آن‌ها در بخش‌های بزرگتر و دیگران در جاهای کوچکتر می‌زیسته‌اند. آنگاه که رهبران این روستاها به دنبال گسترش منطقهٔ نفوذ خود درمی‌آمده‌اند، درگیری‌های خشونت‌باری بین روستاها روی می‌داده‌است و طرف پیروز سکونت‌گاه طرف مغلوب را به آتش می‌کشیده‌است. نمونهٔ آن چغامیش است که محوطهٔ آن در دوران اوجش به ۱۷ هکتار می‌رسیده‌است. چغامیش در نبردی منطقه‌ای تخریب شد و پس آن، شوش به‌عنوان مرکز منطقه ظهور کرد.
مهمترین بنای شوش در این دوران (موسوم به شوش ۱) بنای مستطیلی خشت خام است که به آکروپُل معروف است. آنچه امروزه از آکروپل مانده سکویی است به قاعدهٔ ۷ ۱۴ متر و ۱٫۷ متر ارتفاع که ممکن است در اصل شالودهٔ بنایی مذهبی یا تشریفاتی بوده باشد. در این دوران گورستان عظیمی هم در شوش ساخته بوده‌اند. چند نسل بعد از ساخت آکروپل، بنای عظیم دیگری نیز در شوش ۱ برپا کرده‌اند که احتمالاً محل سکونت افرادی بلندپایه بوده. این بنا در محوطه‌ای به ابعاد ۷۰ ۷۵ متر ساخته شده و تا ۱۱ متر ارتفاع داشته‌است. گِردِ این سازه را حصاری از جنس خاک کوبیده به ضخامت شش متر ساخته بودند. در حدود ۶٫۰۰۰ سال پیش (اوایل دوره اوروک) شوش ۱ رها شد. اندکی بعد سکونت‌گاه دیگری در شوش بنا شد که به شوش ۲ موسوم است و ساختار مدیریتی سه طبقه‌ای در آن را، که با تسلط بر روستاهای کوچک اطراف همراه بود، از اولین سیستم‌های دولتی دانسته‌اند. شوش ۲ در اواخر دوران مس‌سنگی رها شد و تا برآمدن تمدنِ شوشِ نیاایلامی در عصر برنز متروک ماند.
از دیگر سکونت‌گاه‌های مهم دورهٔ مس‌سنگی در منطقه می‌توان از چغاسفید یاد کرد. در چغاسفید عنصر معماری‌ای موسوم به حوض گلی دیده می‌شود که کاربردش معلوم نیست. هم‌چنین کف خانه‌های چغاسفید را برای جلوگیری از ورود رطوبت با سفال پوشانده و کف محوطه‌ها را هم سنگفرش کرده بوده‌اند.
نوسنگی پیش‌ازسفال
بیشتر دانش ما در مورد معماری دوران نوسنگی پیش‌ازسفال در ایران از دره‌ها و دشت‌های اطراف زاگرس مرکزی می‌آید. مهمترین محوطهٔ نوسنگی در این منطقه تپهٔ کوچک گنج‌دره (در بخش موسوم به سطح D) در هفت کیلومتری هرسین است، که در آتشی سوخته است ولی جزئیات معماری آن تا حدودی سالم مانده و شامل اطلاعات گسترده‌ای دربارهٔ سازماندهی داخلی روستاهای اوایل دوران نوسنگی ایران است.
به‌نظر می‌رسد گنج‌دره کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان (نیمه‌یکجانشین) بوده‌است. محوطه شامل اتاق‌های کوچک خشتی بوده‌است که کاربردهای اقامتی، ذخیره‌سازی غلات، و آیینی و نمادی در آن‌ها با هم آمیخته بوده‌اند. از مشخصات تعجب‌آور گنج‌دره، ضخامت اندک دیوارها (۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر) در مقایسه با سکونت‌گاه‌های دیگر دوران نوسنگی است. برای برپایی این دیوارها از شمعهای داخلی و خارجی استفاده شده‌است. به گفتهٔ فیلیپ ای.ال. اسمیت گنج‌دره از قدیمترین موارد استفاده از شمع و نیم‌ستون در خاور نزدیک و احتمالاً نخستین نمونه‌ای است که در آن شمعِ شالوده از خشت و گل ساخته شده نه از سنگ. در کل با وجود فراوانی سنگ در محوطه، از این مصالح استفاده چندانی نشده‌است. به نظر می‌رسد که راه ورود به بناها از بام بوده باشد. پلان خانه‌های گنج‌دره (و احتمالاً دیگر سکونت‌گاه‌های زاگرس میانی در این دوران) بر خلاف دیگر جاهای ایران مدور یا نیمه‌مدور بوده‌است. به باور کنت وان فلانری، پلان مدور مربوط به جوامع شبانی و پلان چهارگوش مربوط به جوامع کشاورزی بوده‌است، ولی متیو جانسون بر این باور است که تفاوت سکونت‌گاه‌هایی با پلان مدور و پلان چهارگوش در تباین بین جوامع با خانوادهٔ هسته‌ای و خانوادهٔ گسترده بوده‌است.
از اوایل هزارهٔ هفتم پیش‌ازمیلاد سکونت‌گاهی در تپه عبدالحسین تشکیل شد که آن هم کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان بوده‌است. قدیمی‌ترین لایه‌های تپهٔ عبدالحسین شامل مجموعه‌ای است از اجاق‌ها، مربوط به دورهٔ پیش‌ازسفال، و لایه‌های بعدی، از دورهٔ با سفال، دیوارهای خشتی دارد. به‌نظر می‌رسد بین این دوره‌های سکونت، عبدالحسین برای چندهزار سال رها شده بوده باشد.
سکونت‌گاه کوچکِ تپه گوران در ۶۵ کیلومتری جنوب کرمانشاه هم از دیگر مراکز سکونت در این منطقه است و در آن مجموعه‌ای از روستاها از دوران نوسنگی پیش‌ازسفال تا مراحل اولیه نوسنگی باسفال مسکون بوده‌اند. ساکنان اولیه ممکن است عشایر رمه‌گردانی بوده باشند که در زمستان در کلبه‌هایی از چوب و شاخه‌های نازک درختان می‌زیسته‌اند. این کلبه‌ها شامل دو یا سه اتاق راست‌گوش بوده‌اند. حدود ۸٬۲۰۰ سال پیش، این روستا به سکونت‌گاهی دائمی با خانه‌هایی با دیوارهای خشتی و سفال تبدیل شد که روی شالوده‌ای سنگی قرار داشتند.
تپهٔ سراب در شمال کرمانشاه نیز از دیگر سکونت‌گاه‌های نوسنگی پیش‌ازسفال منطقه بوده‌است که به‌سبب نبود خانه و ابزار کشاورزی و کشف مقادیر زیادی استخوان گوسفند و بز، می‌توان گفت کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان بوده‌است. در کاوش‌ها در سراب نشانه‌های از دیوارهای خشتی و سفال نیز پیدا شده‌است و به‌نظر می‌رسد بعدها سکونت‌گاهی دائمی هم در سراب بوده‌است.