cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قم
پس از جنگ با مسلمانان
مردم قم در دوران امویان و عباسیان و در زمان‌های حکومت هارون الرشید، مأمون، معتصم، معتمد عباسی و حاکمان دیگر چندین بار ضد حکومت‌های وقت شورش کرده و از پرداخت مالیات سرباززدند که در بیشتر موارد سرکوب شده و قم متحمل خسارات زیادی شده‌است. در زمان حکومت‌های آل بویه و سلجوقیان قم روبه توسعه و پیشرفت نهاد و دوباره با حملهٔ مغولان متحمل خسارت شد که در نهایت با قدرت یافتن صفویان در ایران و رسمی شدن مذهب شیعه شهر به تدریج توسعه یافت. حملهٔ افغان‌ها به ایران در پایان دورهٔ صفویه باعث شد که این شهر صحنهٔ نبرد میان مردم و مهاجمان شده و مورد تاخت و تاز قرار گیرد. در دوران‌های افشاریه و زندیه نیز به دلیل بی‌توجهی حکومت‌ها از توسعه بازماند.
پادشاهان قاجاریه توجه بیش‌تری به قم نشان دادند. در زمان فتحعلی‌شاه قاجار شهر قم و مرقد فاطمه معصومه بازسازی شدند. در جنگ جهانی اول، دامنهٔ جنگ به حدی گسترش یافت که حتی قم را هم دربرگرفت و نیروهای روسیه و انگلیس به بهانه‌های مختلف آن را اشغال کردند. در پاییز سال ۱۲۹۴ خورشیدی، نیروهای روسیه با هدف تصرف تهران وارد کرج شدند. به این ترتیب پایتخت مورد تهدید جدی واقع شد. نزدیک شدن نیروهای روسیه به تهران سبب مهاجرت بسیاری از طبقات مختلف مردم به قم گردید. در دوران پهلوی، قم مرکز مبارزه علیه سیاست‌های حکومت پهلوی بود. اولین جرقه انقلاب ۱۹۷۹ ایران در بهمن سال ۱۳۴۱ خورشیدی در قم زده شد. روح‌الله خمینی که در نقش رهبر این انقلاب بود در قم به مخالفت با تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی ولایتی و همین‌طور اصول شش‌گانه انقلاب شاه و ملت و لایحه کاپیتولاسیون پرداخت.
جمعیت
جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۱٬۰۳۶٬۰۷۴ نفر بوده‌است که ۵۲۵٬۷۰۴ نفر آن‌ها مرد و ۵۱۰٬۳۷۰ نفر آن‌ها زن بوده‌اند. این جمعیت در ۲۷۹٬۷۵۲ خانوار زندگی می‌کنند. همچنین جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱٬۱۱۲٬۱۵۸ نفر بوده است. ۹۹٫۷۶ درصد جمعیت شهر مسلمان و شیعه دوازده امامی هستند و مابقی را پیروان دیگر ادیان الهی تشکیل می‌دهند. اقلیت‌های دینی کلیمی در قم زندگی نمی‌کنند. تنها اقلیت‌های دینی ساکن قم زرتشتیان (۴۴ نفر) و مسیحیان (۵۹۴ نفر) و چند خانواده از اهل سنت نیز در این شهر ساکن هستند.
زبان و لهجهٔ قمی
زبان عموم مردم قم فارسی است که با لهجهٔ قمی بیان می‌شود. به جز زبان فارسی، زبان‌های عربی توسط مهاجران عرب، پشتو توسط مهاجران افغان، اردو توسط مهاجران پاکستانی، هندی توسط مهاجران هندی، ترکی آذربایجانی توسط مهاجران آذربایجانی، مازندرانی، گیلکی و تالشی توسط مهاجران شمال کشور و کردی و لری توسط مهاجران مناطق کردنشین و لرنشین زاگرس در قم تکلم می‌شوند.
اقوام
طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبرهٔ پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در قم به قرار زیر بود:
آداب و رسوم
در قم آیین‌های متعددی در طول سال برگزار می‌شود. مردم قم در نیمه شعبان و تاسوعا و عاشورا مراسم‌های شادی و عزاداری برگزار می‌کنند.
مردم شهر هر سال با تجمع در خیابان امامزاده ابراهیم و حرکت به سمت مرقد فاطمه معصومه سال‌روز ورود فاطمه معصومه به قم را گرامی می‌دارند. آن‌ها شخصی را به عنوان موسی ابن خزرج شبیه‌سازی می‌کنند و شتر به دست او می‌دهند. آن شخص فاطمه معصومه را به منزل شخصی خود هدایت کرده و در پایان مراسم ضریح فاطمه معصومه توسط مردم گلباران می‌شود.
از دیگر مراسم‌های مذهبی جشن روز نیمهٔ شعبان در خیابان چهارمردان شهر قم است. عدهٔ زیادی نیز در این روز برای شرکت در مجلس جشن و شادی به مسجد جمکران یا مرقد فاطمه معصومه می‌روند. جوانان و کودکان قمی کوچه‌ها و معابر فرعی شهر را آذین‌بندی می‌کنند.
شهردار نیویورک سیتی
شهردار نیویورک سیتی یا شهردار شهر نیویوک رئیس شاخه اجرایی حکومت نیویورک است. دفتر شهردار تمامی خدمات عمومی، اماکن عمومی، سازمان‌های عمومی، اداره پلیس و سازمان آتش‌نشانی در شهر نیویورک را تحت کنترل خود دارد. شهرداران در دوره‌های چهارساله و با رای مستقیم انتخاب می‌شوند.
قم
آداب و رسوم
یکی از آداب مردم قم برگزاری مراسم طلب باران است. در این مراسم مردم در امامزاده‌ها و مساجد شهر جمع می‌شوند و با خواندن نماز باران از خداوند طلب باران می‌کنند. نقل است که در زمان جنگ جهانی دوم خشک سالی شدیدی در قم روی داد و مردم نماز باران را به امامت محمدتقی خوانساری که از مراجع تقلید آن‌زمان بودند خواندند که اندکی پس از مراسم بر این شهر باران بارید.
در روزهای تاسوعا، عاشورا، اربعین و ۲۸ ماه صفر هیئت‌های مذهبی شهر قم از نقاط مختلف شهر به طرف مرقد فاطمه معصومه حرکت می‌کنند. در روز عاشورا عزاداران علاوه بر برگزاری سنت‌های عزاداری مطابق روزهای عزا مردم قم، آلات عزاداری به نام طوغ از محلات قدیمی در انتهای دستجات عزاداری خود به سمت حرم حمل می‌کنند و در مقابل ایوان آیینه حرم گرد طوغ شور (بر سر) می‌زنند. طوغ‌های سنتی و قدیمی قم در شش محله قدیمی چهل اختران، چهارمردان، سلطان محمد شریف، عشقعلی، میدان میر و آقا سید حسن نگهداری و در روز عاشورا در دستجات عزاداری این محلات حمل می‌شود. مرسوم است کسانی که به نقاط دیگر ایران مهاجرت کرده‌اند در این روزها به شهر خود بر می‌گردند و در مساجد شهر خود به عزاداری می‌پردازند. مراسم‌های «شب برات»، «شب چله»، «سردرختی»، «دستمال انداختن»، «دیگ جوش» و «کاکولک» از دیگر مراسم‌های سنتی مردم قم هستند.
خوراک
خوراک مردم قم تفاوتی با آنچه که عموم ایرانیان می‌خورند ندارد خوراک مردم قم رابطهٔ نزدیکی با آنچه که از طبیعت به دست آمده دارد. معروف‌ترین خوراک سنتی در قم آبگوشت قُنَبید است. آبگوشتی که با کلم محلی قم پخت می‌شود. گیاه قُنَبید مزه‌ای شبیه به مزه تربچه و ظاهری شبیه به ظاهر کلم دارد. آبگوشت بزباش (سبزی)، دم پختک، کله جوش، حلوا کنجدی، حلوا شادونه، سنگنکی حلوا ارده، کسمه، کلوچه و سوهان دیگر مواد خوراکی بومی مردم هستند.
پوشاک
تن‌پوش آنان در گذشته شامل پیراهن دورچین (پاچین)، پیراهن راسته، شلوار قردار، شلیته، جلیقه، آرخالق و تمون بود که از پارچه‌های ساده و گاه گلدار برای تهیه آن‌ها استفاده می‌شد. پاپوش زنان را گیوه و چاقچور تشکیل می‌داد.
مردان شهر در گذشته کلاه‌هایی به اسامی بافتنی، نخی، پوستی، نمدی، پهلوی و شاپو بر سر می‌گذاشتند. تن‌پوش مردان قمی هم شامل پیراهن یقه شیخی، جلیقه، کت و قبا بوده‌است که به همراه شلوارهای ساده و گشاد از جنس کرباس به تن می‌کردند. پاپوش آن‌ها گیوه و نعلین بود. امروزه اما اکثر مردان قمی از لباس ساده پیراهن و شلوار پارچه‌ای یا تی شرت و شلوار کتان یا جین استفاده می‌کنند.
معماری و شهرسازی
معماری محلات و خانه‌ها در قم بر اساس استقلال، حرمت حریم خانواده‌ها و اهمیت خلوت‌گزینی شکل گرفته‌است. مرزهای پردوام محلات و خانه‌ها، کم عرض و بن‌بست بودن کوچه‌ها و محلات، بام‌های گنبدی و تخت، نشانگر نوعی از استقلال در واحدهای مسکونی شهر است. در تجزیه و تحلیل مسکن در بافت تاریخی شهر قم، گوناگونی فضاها، درجات مختلف پوشیدگی و شیوه‌های ترکیب مرتبط با زندگی اجتماعی قابل مشاهده است. معماری قم، شکل خاصی از معماری مناطق کویری است.
هنرهای سنتی
همچون سایر نواحی ایران انواع هنرهای سنتی با توجه به اقلیم خاص، در قم رایج بوده و هست. کاشی تراشی، و آجر تراشی تا حدودی در نیم سده اخیر در قم رو به افول گذاشته‌اند. قالی بافی: قالی و فرش قم دارای محبوبیت جهانی است. فرش‌های قم با طرح‌های سنتی و ابتکاری خاص قم، اغلب از جنس ابریشم در ابعاد کوچک - که برگرفته از ویژگی خاص قم به عنوان شهری زیارتی است - بافته شده و از آنجا که هر دار قالی توسط یک نفر قالی‌باف اداره می‌شود، دارای بافتی یک دست و یک نواخت است. شهر قم دارای کارگاه‌های مجهز برای انجام عملیات تکمیلی قالی نیز هست و هنوز هم از سراسر ایران برای پردازش قالی به قم مراجعه می‌شود.
منبت کاری: منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده‌کاری بر روی چوب. بیش از ۲۰۰۰ کارگاه منبت کاری در قم فعال هستند. قم با داشتن هنرمندان و صنعت‌گران مطرح در زمینه منبت کاری، اصلی‌ترین و بزرگ‌ترین قطب این هنر در ایران است. منبت کاران این شهر محصولات خود را در شهرهای مختلف خاورمیانه و سایر نقاط جهان عرضه می‌کنند. هنر منبت کاری شاید پرقدمت‌ترین هنر در قم باشد. قدیمی‌ترین اثر منبت کاری ثبت شده در قم، مربوط به هفت هزار سال پیش است. این هنر در دو نوع ریز و درشت بر روی چوب و عاج و استخوان انجام می‌شود و شامل مجسمه‌سازی نیمرخ و تمام‌رخ، گلبرگ‌های اسلیمی، ختنی و… است.
پالان‌دوزی، کلاه مالی، غوزه‌گیری، خراطی، خرمهره سازی، شعربافی، سفیدگری، مسگری، پویندگی، حجاری، گیوه دوزی، ارده‌گیری از دیگر هنرهای رایج در قم هستند. انگشتر دست‌ساز: حدود ۱۰۰۰ کارگاه تولید انگشتر دست‌ساز در استان قم مشغول به فعالیت می‌باشند. در این کارگاه‌ها هنرمندان انگشترهای فاخر خود با ابزارهای دستی می‌سازند. قالب انگشترهای ساخته شده از فلز نقره و با طرح‌های مردانه می‌باشد. در این میان هنرمندانی هستند که جواهرات زنانه و با فلز طلا نیز می‌سازند. استان قم از لحاظ کیفیت رتبه اول انگشتر نقره دست‌ساز مردانه را در ایران در اختیار دارد.
قالی ابریشمی قم
قم به عنوان پایتخت تولید فرش ابریشم در ایران و جهان شناخته می‌شود و ۹۰ درصد تولیدات این کالا در قم به خارج از کشور صادر می‌شود. برخی از مردم به شغل قالی بافتن مشغول هستند. سابقهٔ قالی‌بافی در قم با شیوهٔ فعلی به اواخر دهه چهارم سده میلادی یعنی حدود چندین سال پیش می‌رسد؛ یعنی زمانی که تجار کاشان دارهای قالی را به قم برده و کار را در مقیاسی محدود شروع کردند و با گذشت ۲ سال تولید قالی قم با ابعادی تجاری آغاز شد.
نقشه‌های قالی‌های قدیمی را طرح‌های مشهور به لچک و ترنج شاه عباسی، محرمات، محرابی و شکارگاه تشکیل می‌دادند. این طرح‌ها که با اقتباس از نقشه‌های کاشان و اصفهان تهیه شده بود به‌سرعت با تغییراتی که طراحان قم در آن دادند دچار تحول شد و سبک جدیدی در صنعت قالی‌بافی ایران پدیدآورد. این سبک با ویژگی‌هایی نظیر هماهنگی نقوش به «سبک فرش قم» مشهور شد. فرش قم از نوع معمولی است.
سوهان
مشهورترین ره‌آورد قم سوهان است.
حدود یک سده پیش نوعی حلوا و شیرینی خانگی در قم پخته می‌شد و به «حلوای قمی» مشهور بود؛ و خیلی محدود و به ندرت توسط مغازه‌های عطاری عرضه می‌شد. معروف است که به هنگام حضور مظفرالدین شاه در قم از وی توسط حلوای قمی پذیرایی شد و او پس از خوردن حلوای قمی گفت: «این حلوا مثل سوهان غذای مرا بریده و هضم کرده‌است». آنگاه مقدار زیادی از این حلوا را باخود به عنوان راه آورد برد. از آن پس عنوان سوهان بر این شیرینی نهاده شد و به تدریج به عنوان نماد خوراکی و ره آورد قم مطرح شد.
در قم شما می‌توانید به سراغ ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سوهان پزی و سوهان فروشی بروید. ماهیانه در قم بیش از ۵۰۰ تن سوهان به فروش رفته و این محصول به کشورهای اروپایی و آسیای مرکزی صادر می‌شود.
انگشتر نقره دست‌ساز مردانه
انگشتر نقره دست‌ساز در کنار سوهان و فرش ابریشم جزء سوغات اصلی شهر قم به حساب می‌آید. وجود حرم حضرت معصومه و زائران زیادی که سالانه برای زیارت ایشان به شهر قم سفر می‌نمایند، منجر به شکل‌گیری این هنر شد. عموم انگشترهای ساخته شده توسط هنرمندان قمی کاملاً دست‌ساز و با کیفیت بالایی می‌باشد. محل اصلی قرارگیری کارگاه‌های تولید و فروش انگشتر در قم در طبقه بالای پاساژ الغدیر، پاساژ موسی بن الجعفر، پاساژ برلیان و پاساژ کویتی‌ها می‌باشد. به جهت وجود حدود ۱۰۰۰ کارگاه تولید انگشتر و ۱۲۰۰ هنرمند انگشترساز در قم، با پیگیری سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و دفتر توسعه خوشه انگشتر، استان قم از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به عنوان شهر ملی انگشتر انتخاب شد و لوح آن در در دومین جلسه مراسم اعطای گواهی‌نامه شهرها و روستاهای ملی صنایع‌دستی که صبح روز دوشنبه ۲۲ دی ۱۳۹۹ در محل سالن آبی مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران برگزار شد به استاندار قم اعطا گردید.
پارک‌ها و فضای سبز
مساحت مجموع فضای سبز شهر قم ۱۷۱۷ هکتار است و سرانهٔ فضای سبز به ازای هر شهروند ۱۶ متر مربع است. شهر قم حدود ۲۴۳ پارک، پارک جنگلی، شهربازی و باغ دارد که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
منطقه ۱ و ۵
منطقه ۲ و ۶
منطقه ۳
منطقه ۴ و ۸
هتل‌ها و مراکز اقامتی
۴۹ هتل و هتل‌آپارتمان، ۴۲ مهمان‌پذیر و ۱۱۰ خانهٔ اجاره‌ای دارای مجوز در قم برای اقامت گردشگران وجود دارد که در مجموع ۷٬۵۰۰ تخت اقامتی در قم ایجاد کرده‌اند. بخش‌های اقامتی شامل ۴ هتل چهارستاره، و بقیه هتل‌های ۳، ۲ و یک ستاره و مهمان‌پذیرها هستند.
آزادراه
مهمترین آزادراه‌های ترابری قم عبارتند از:
اتوبوس
روزانه ۳۰۰ دستگاه اتوبوس در ۴۰ خط شهری و تقریباً در همهٔ نقاط شهر خدمات ترابری ارائه می‌کنند. فعالیت اتوبوسرانی در شهر قم به سال ۱۳۵۵ بر می‌گردد که پس از چند سال فعالیت اتوبوس‌ها جای خود را به مینی‌بوس داده و عملاً خدمت‌رسانی به ساکنان شهر توسط مینی‌بوس‌ها انجام می‌پذیرفت. طی ۱۰ سال در سال ۱۳۷۰ سازمان اتوبوس‌رانی قم با ۱۰ دستگاه اتوبوس بنز ۳۰۵ وارداتی از آلمان و ۸ دستگاه اتوبوس بنز ۳۰۲ خریداری شده از اتوبوس‌رانی تهران و ۱۸۰ دستگاه مینی‌بوس که به تدریج در دههٔ ۶۰ به ناوگان اضافه شده بودند در ۲۶ خط تأسیس شد. هم‌اکنون ۸ مسیر اتوبوس تندرو در شهر ایجاد شده که پر رفت‌وآمدترین مسیر، خط یک از بهشت معصومه تا مسجد جمکران است.
راه‌آهن
ایستگاه راه‌آهن قم یک ایستگاه راه‌آهن در شهر قم، ایران است که به‌عنوان جزئی ار راه‌آهن سراسری ایران در سال ۱۳۱۷ توسط رضاشاه پهلوی افتتاح شده‌است. به‌علاوه خط راه‌آهن قم-اصفهان-یزد در تاریخ ۹ آذر ۱۳۱۷ شروع به ساخت شده اما به دلیل همزمان شدن با جنگ جهانی دوم ساخت آن متوقف شده اما با توجه به اینکه بخشی از زیرسازی این خط برای ریل‌گذاری آماده بود در تاریخ ۲۹ فروردین ۱۳۲۶ راه‌آهن دولتی ایران با مصالح موجود اقدام به ریل‌گذاری از قم به کاشان نموده و در تاریخ ۲۶ اردیبهشت ماه ۱۳۲۸ عملیات ریل‌گذاری خاتمه یافته و از روز ۱۹ خرداد ۱۳۲۸ بهره‌برداری آن شروع شد.
فرودگاه
فرودگاه بین‌المللی قم یک فرودگاه بین‌المللی در ایران است که در ۲۴ کیلومتری جنوب غربی شهر قم واقع شده‌است و هم‌اکنون در حال ساخت است و احتمالا در دوران دولت سیزدهم به بهره‌برداری می‌رسد.
راه‌آهن تندرو
دو طرح راه‌آهن تندرو اراک-قم و تهران-قم-اصفهان دو پروژه ملی ایران در حوزه ترابری ریلی تندرو هستند که هردو به ایستگاه جدید راه‌آهن قم منتهی خواهند شد و اکنون درحال ساخت می‌باشند.
مترو
پروژهٔ خط A متروی قم، از شرق شهر (جمکران) آغاز شده و تا شمال غربی شهر (قلعه کامکار) ادامه می‌یابد. دسترسی به قطارها برای مسافران درون‌شهری از طریق ۱۴ ایستگاه که به ترتیب از A۱ تا A۱۴ نامگذاری شده‌اند پیش‌بینی شده‌است. سکوهای مسافرگیری در کلیهٔ ایستگاه‌ها در طرفین خط ریلی قرار داشته و بدون قوس هستند. متوسط طول ایستگاه‌ها ۱۰۹ متر و فاصله مرکز به مرکز ایستگاه‌های متوالی بین ۶۶۰ تا ۱۹۸۰ متر یعنی به‌طور متوسط ۱ کیلومتر است.
مونوریل
پروژهٔ مونوریل قم در حال ساخت است. فاز نخست این پروژه به طول ۶ کیلومتر و دارای ۵ ایستگاه است. این فاز شمال‌شرقی قم را به مصلی قدس وصل می‌کند (ایستگاه‌های ۱ تا ۸). هزینهٔ نهایی آن ۱۲۰ میلیون دلار بوده‌است پس از توسعهٔ کامل طول مسیر مونوریل به ۲۵ کیلومتر، تعداد ایستگاه‌های آن به ۱۷ ایستگاه افزایش خواهندیافت. پروژه توسط دو شرکت ایرانی (مپنا و کیسون) در حال ساخت است و واگن‌های آن ساخت شرکت FCF SpA ایتالیا هستند. اما متأسفانه به دلیل برخی مسائل سیاسی و مالی این پروژه از سال ۱۳۹۲ متوقف شده‌است. ولی در سال ۱۴۰۱، اعلام شد مشکلات احداث مونوریل قم برطرف شده و احداث آن از سر گرفته می‌شود.
فوتسال
قم از دیرباز یکی از قطب‌های مطرح فوتسال در سطح کشور بوده‌است و به نوعی ورزش اول این شهر محسوب می‌شود. بنا به عقیده برخی کارشناسان این رشته، به دلیل داشتن بازیکنان و مربیان پرشمار و مستعد، هواداران پرشور و سابقه طولانی در لیگ برتر؛ قم مهد فوتسال ایران است. محسن حسن‌زاده، علی‌اصغر حسن‌زاده، ابوالقاسم عروجی، علیرضا وفایی، سعید تقی‌زاده، محمدحسین کوهستانی و محمدطه نعمتیان از جمله فوتسالیست‌های مطرح و ملی پوش قم هستند. قطعا
کاراته
کاراته نیز از ورزش‌های پرطرفدار در قم می‌باشد. مهدی عموزاده، مجید عبدالحسینی، سعید آشتیان، علیرضا کتیرایی و امیر مهدی‌زاده از قهرمانان کاراته قم به حساب می‌آیند.
کشتی فرنگی
قم در کشتی فرنگی قهرمانانی همچون علیرضا نجاتی دروزن ۶۳ کیلوگرم دارد
حرم فاطمه معصومه
ایجاد گنجینه‌های معماری در اطراف مرقد فاطمه معصومه در قم به نیمه دوم سده ۲ هجری برمی گردد. به استناد کتاب‌های معتبر تاریخی این بنا در اواسط سده پنجم توسط «امیر ابوالفضل عراقی» از رجال دوره طغرل اول سلجوقی تجدید بناشد. با شروع فرمانروایی سلسله صفویه قم بیشتر مورد توجه قرار گرفت. در عصر قاجار فتحعلی شاه به مرقد فاطمه معصومه در قم توجه بیشتری نشان داد چنان‌که بسیاری از تزیینات امروزی حرم متعلق به آن دوره است. برای نخستین بار به اهتمام فتحعلی شاه قاجار گنبد مرقد طلاکاری شد.
۱. ضریح فاطمه معصومه، بقعه فراز آن با رواقها، دو مسجد بالاسر و طباطبایی، دو ایوان طلا و آیینه، گنبد و منارهها.۲. صحن عتیق با سردر شمالی آن و مقابر پادشاهان قاجار و فقها و محدثان.۳. صحن نو، ایوان‌ها، سردرها و مناره‌ها.
5. صحن امام هادی.
6. صحن فاطمی.۴. مدرسه فیضیه و مسجد اعظم.۵. شبستان بزرگ خمینی.
6. شبستان نجمه خاتون.
7. شبستان حضرت زهرا.
مسجد اعظم
مسجد اعظم در غرب حرم فاطمه معصومه واقع شده‌است و به دستور سید حسین طباطبایی بروجردی ساخته شده‌است. این مسجد در سال ۱۳۷۴ هجری قمری توسط حسین بن محمد معمار معروف به «لرزاده» بنا شده‌است. این مسجد که به جهت شوکت و عظمت، مسجد اعظم نام گرفته‌است، در زمره مساجد سه ایوانی جای می‌گیرد. شبستان و گنبد این مسجد مزین به کاشی‌های معرق است.
مدرسه غیاثیه (پامنار)
سردر و مناره‌های مدرسه غیاثیه نزدیک میدان کهنه شهر قم تنها بخش بازمانده از مدرسه عظیمی است که در سده هشتم هـ. ق دارای شهرت بسیار بود. سازه اصلی بنا از آجر با تزیینات گچی و تلفیق آجر و کاشی در مناره هاست.
مدرسه غیاثیه (پامنار) مربوط به دوره سلجوقیان - دوره تیموریان است و در قم، خیابان آذر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۷۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد جامع قم و مدرسه جهانگیرخان
نوشتار اصلی: مسجد جامع قم و مدرسه جهانگیرخان
این مسجد در مرکز شهر قم و در محله لب چال قرار گرفته‌است. از راه خیابان آذر، بزرگراه عماریاسر و تونل غدیر می‌توان به این مسجد دسترسی پیدا کرد. این مسجد، مجموعه‌ای از بناهای چند عصر و دوره است. گنبد رفیع مسجد جامع قم یکی از باشکوه‌ترین، شگفت انگیزترین و رفیع‌ترین گنبدهای مساجد ایران است. جای تعجب نیست اگر برای هر بیننده‌ای در مورد چگونگی ساخت این گنبد جای سؤالی وجود داشته باشد. برای ساخت این مسجد بزرگ و گنبد آن که حدود ۶۰۰۰ متر مربع وسعت دارد، حتی یک شاخه آهن نیز به کار نرفته و با گذشت سالیان سال از ساخت آن همچنان پابرجا و استوار مانده‌است. مسجد جامع قم از بناهای قدیمی شهراست که بانی آن معلوم نیست اما در کتاب گنجینه آثار قم آمده‌است که بانی این مسجد و مدرسه روبه روی آن که جهانگیرخان نام دارد سلطان جانی خان پادشاه تا تار ترکستان است و تاریخ بنای آن هم سال ۷۵۵ بوده‌است.
مسجد امام حسن عسگری
چون این مسجد به امر حسن عسکری و با پول او و به وسیله نایب او ساخت شده‌است مورد توجه مراجع تقلید و مردم قم قرار گرفته‌است.
این مسجد اخیراً مورد بازسازی قرار گرفت و ساختمان جدید آن در سال ۱۳۹۴ افتتاح شد. ساختمان جدید در زمینی به مساحت ۶ هزار متر مربع و زیربنای ۱۰ هزار متر مربع ساخته شده‌است.
مسجد جمکران
این مسجد در جنوب شرق شهر قم و در روستای جمکران فرار دارد.
واقعه ساخت مسجد در کتاب روایی عالم معاصرمحدث نوری فردی به نام «شیخ حسن بن مثله جمکرانی» مربوط می‌شود، وی ادعا کرد که در بیداری -و یا عالم رویا- با امام دوازدهم شیعیان، مهدی دیدار کرده‌است و حجت بن الحسن دستور ساخت مسجد را به وی داده‌است.
بسیاری از شیعیان شب چهارشنبه و شب جمعه از روزهای هفته و شب نیمه شعبان - زادروز مهدی - از روزهای سال را به این مسجد می‌روند و اعمال آن را بجا می‌آورند. اعمال آن دو رکعت نماز تحیت مسجد است و دو رکعت نماز استغاثه به صاحب الزمان که به نماز امام زمان مشهور است به شیوه‌ای خاص به جای آورده می‌شود.
آرامگاه فتحعلی شاه قاجار
مقبرهٔ فتحعلی شاه قاجار در شمال صحن عتیق مرقد فاطمه معصومه قرار دارد و از آثار «بیگم صفوی» است. این مقبره در زمان زندگانی فتحعلی شاه قاجار و به دستور خود او بنا شده‌است. در سال ۱۲۸۰، در دوره ناصرالدین شاه قاجار تزیینات آینه‌کاری بنا، به گچ‌بری تبدیل شده‌است.
آرامگاه محمدشاه قاجار
آرامگاه محمدشاه قاجار، در غرب صحن عتیق مرقد فاطمه معصومه جای دارد. در ورودی مسجد بالاسر. تزیینات داخلی گنبد این آرامگاه مجموعه‌ای از آینه‌کاری و گچ‌بری است.
آرامگاه شاه عباس صفوی
مقبرهٔ شاه عباس دوم صفوی در جنوب غربی حرم فاطمه معصومه قرار دارد. این مقبره از نظر معماری و به‌کارگیری سنگ‌های مرمر، جلوه‌ای جالب دارد.
شهرک سینمایی پیامبر اعظم
این شهرک که با نام شهرک سینمایی نور نیز شناخته می‌شود در جاده قم به وسعت ۲۰۰ هکتار ساخته شده‌است. این شهرک ابتدا برای ساخت فیلم سینمایی محمد رسول‌الله مورد استفاده قرار گرفت و از دی ماه ۱۳۹۳ رسماً گشایش یافت. در این شهرک سینمایی دکور شهرهای مکه، مدینه و کلیسای بحیرا در شهر بصرای شام ساخته شده‌است.
باغ گنبد سبز
نوشتار اصلی: مقابر باغ گنبد سبز
در خیابان شهید روحانی شهر قم، باغی کوچک موسوم به باغ «گنبد سبز» سه اثر تاریخی متعلق به سده هشتم هجری قمری را در دل خود جای داده‌است. این باغ در ۱۵ دیماه سال ۱۳۱۰ خورشیدی با شماره ثبت ۱۲۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در این سه بنا که از نظر هنر گچبری از نمونه‌های منحصر به فرد به‌شمار می‌روند، امرای خاندان (علی صفی) فرمانروایان مستقل قم در سده هشتم هجری قمری مدفونند.
مقبره خواجه اصیل الدین
این مقبره از خارج، دوازده ضلعی منظم با طاق‌نماهای تزیینی در هر ضلع است. براساس کتیبه تاریخی بنا، دو تن در این مقبره مدفونند. تاریخ ۷۶۱ هجری قمری در این برج مشاهده می‌شود.
مقبره خواجه علی صفی
این بنا در وسط دو گنبد دیگر قرار دارد و مدفن خواجه علی صفی، دومین فرمانروای خاندان صفی است. معماری نمای بیرونی و داخلی بنا همانند گنبد خواجه اصیل الدین است. بر اساس کتیبه بنا سه نفر در این آرامگاه مدفونند. تاریخ ۷۹۲ هجری قمری در این آرامگاه به چشم می‌خورد.
گنبد شمالی
این بنا در شمال دو بنای دیگر قرار دارد و به دلیل تخریب کتیبه تاریخی آن، نام بانی و صاحب مقبره مشخص نیست. نمای مقبره از خارج و داخل هشت ضلعی است. این مقبره به اواخر سدهٔ هشتم و اوایل سدهٔ نهم هجری قمری تعلق دارد.
امام زاده علی بن جعفر
امامزاده علی بن جعفر مربوط به سدهٔ ۸ ه‍.ق است و در خیابان انقلاب قم، جنب گلزار شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
امامزاده علی بن جعفر مشهور به «در بهشت» بوده و بنای هشت وجهی با گنبد دو پوش هرمی شکل است. در دوران قاجاریه ایوان و بیوتاتی بدان اضافه شد. این بقعه پس از مرقد فاطمه معصومه بر بقیه اماکن و مقابر منطقه قم از حیث تزیینات برتری دارد.
امام زاده حمزه
مقابل میدان کهنه قم (خیابان آذر) گنبد و بارگاهی است که مرقد سه امامزاده از نوادگان موسی بن جعفر در آن واقع شده‌است. مزار امامزاده حمزه که آن را خاک حمزه فرزند امام هفتم شیعه می‌دانند بنایی است متعلق به نیمه نخستین سده دهم ه‍.ق. این مزار که سبک بنای آن به سبک بنای حرم فاطمه معصومه است – با ابعادی کوچک در همان سبک – مرکب از دو بقعه است که پیشاپیش هر دو صحنی به درازا و پهنای ۳۲ در ۱۵ متر قرار دارد. این صحن را میرزا علی اصغر خان امین السلطان صدر اعظم، در دوران برکناری خود که در قم اقامت داشت بنا نموده‌است. گنبد امامزاده با بلندای ۱۰ متر با فرم حلزونی (ترکیبی از مخروط و گنبد) از آثار اوایل سده حاضر است.
خانه تاریخی یزدان پناه
این خانه تاریخی و زیبا واقع در محلهٔ باغ پنبه ، در پایان دورهٔ قاجاریه بنا شده و در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شماره ۹۱۵۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این خانه شاید یکی از زیباترین خانه‌های تاریخی در ایران باشد، اما تعداد بسیار اندکی از گردشگران و حتی مردم قم از وجود این خانه با خبراند. این خانه ۸۸۴ متر مربع مساحت داشته و بیش از ۱۲۰ سال قدمت دارد. معماری این خانه سربه تو دارد و از تأثیر اقلیم و باورهای مردم قم دور نمانده‌است. نحوهٔ چیدمان اتاق‌ها در این بنا بدین گونه است که در سمت شمالی حیاط که آفتاب در فصل زمستان مایل به آن می‌تابد و از گرمای بیشتری برخوردار است قسمت زمستان‌نشین است. اتاق‌های سمت جنوب حیاط در تابستان در سایه قرار دارند و خنک‌ترند و بادگیرها و هواکش‌ها نیز غالباً در سمت جنوبی ساختمان قرار دارند تا تهویه هوا بهتر صورت گیرد.
خانه سید روح‌الله خمینی
این خانه در حدود سال ۱۳۳۵ توسط سید روح‌الله خمینی خریداری شد و تا سال ۱۳۴۲ در آن اقامت داشته‌است. سرانجام در سال ۱۳۷۳ توسط سید احمد خمینی به بیت سید علی خامنه ای واگذار شد. خانه سید روح‌الله خمینی در شهر قم، بنایی ۲ اشکوبه و ساده شامل یک طبقه همکف و زیرزمین است. حیاط این بنا در جنوب آن و فضاهای سرپوشیده در شرق و غرب خانه قرار دارد. سطوح داخلی این خانه قدیمی بدون تزئین بوده و گچ اندود شده‌است. سطوح خارجی نیز از جرزهای آجری ساده و سطوح گچی یکدست و بدون نقش و نگار می‌باشد. خانه سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۷۵ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۱۷۴۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
خانه سید حسین طباطبایی بروجردی
این خانه در دورهٔ قاجاریه ساخته شده و محل اقامت و زندگی سید حسین طباطبایی بروجردی، مرجع تقلید شیعه بوده‌است. این خانه در خیابان آذر قم، و در محلهٔ «تکیه آق سید حسن» قرار دارد. این اثر در ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۲۵۴۳ به عنوان اثر ملی به ثبت رسیده‌است.
خانه حاجی خان، خانه زند، بیت النور، تیمچهٔ بزرگ بازار قم، حمام تاریخی حاج عسگرخان، برج‌های کارخانه ریس باف، تپهٔ باستانی قلی درویش، قلعهٔ جمکران و درخت سرو پانصد سالهٔ جمکران از دیگر جاذبه‌های دیدنی شهر قم هستند.
موزه آستانه مقدسه
موزهٔ آستانهٔ مقدسه یکی از قدیمی‌ترین موزه‌های ایران است که در آبان ماه سال ۱۳۱۴ خورشیدی در محوطهٔ داخلی حرم فاطمه معصومه و مکان فعلی مسجد شهید مطهری افتتاح شد و در فروردین ماه سال ۱۳۶۱ به مکان فعلی واقع در میدان آستانه انتقال پیدا کرد. پس از احداث موزه بخشی از آثار بیوتات حرم نیز به موزه انتقال یافت. بخشی از آثار نیز از برخی بقاع اطراف قم به موزه منتقل شد. موزه مساحتی حدود یک هزار متر مربع دارد و شامل دو طبقه و دو تالار نمایش آثار و هم‌چنین بخش‌های اداری، موزه‌داری، مخزن آثار، حراست و نگهبانی می‌شود و مجهز به سیستم‌های حفاظتی است.
قرآن‌های خطی، مسکوکات تاریخی، کاشی‌های مختلف دوره‌های اسلامی، انواع سفالینه‌ها، ظروف شیشه‌ای، آثار منبت‌کاری، آثار حجاری، آثار نقاشی، فلزکاری، پارچه‌های دستباف، قالی‌های دستباف و انواع درهای خاتم‌کاری، انواع مُهرها و عقیق‌ها، تابلوهای خط و تذهیب، ظروف چینی، انواع تمبر و اسکناس‌های ایرانی و خارجی و همچنین بخش صدف‌ها و موجودات دریایی، مهم‌ترین بخش‌های مجموعه آثار موزه را تشکیل می‌دهد. قدیمی‌ترین بخش آثار موزه را سفالینه‌های پیش از میلاد مسیح تشکیل می‌دهد که مربوط به منطقه باستانی سیلک کاشان و برخی نیز مربوط به منطقه باستانی صرم قم است که متعلق به هزاره‌های اول و دوم پیش از میلاد مسیح هستند.
موزه مردم‌شناسی قم
خانه‌های تاریخی زند و حاج قلی خان دو مکانی هستند که توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری قم به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده‌اند. فرهنگ، آداب و رسوم، اعتقادات، نوع پوشش و بینش اجتماعی حاکم بر جامعه قم در اعصار گذشته، مجموعه‌ای از اسباب، اشیاء و لوازم زندگی، ابزار کار، لوازم کشاورزی و صنعتی، پوشاک و شیوهٔ چینش اشیاء در منازل قدیمی قم از جمله بخش‌هایی است که در موزه مردم‌شناسی قم به نمایش گذاشته شده‌اند.
موزه هنرهای سنتی قم
این موزه در محلهٔ قدیمی باغ پنبه واقع شده‌است و در برگیرندهٔ مجموعه‌ای از آثار هنری اصیل و آداب و رسوم مردم قم و همچنین کارگاه‌های تولیدی و آموزشی صنایع دستی از جمله سفالگری، رودوزی سنتی و معرق کاری است.
موزه آثار مراجع تقلید
گنجینهٔ آثار تعدادی از مراجع تقلید شیعه در مجموعهٔ تاریخی بیت سید روح‌الله خمینی در میدان روح‌الله قم قرار دارد و اسناد مکتوب، تصاویر، آثار و زندگی‌نامهٔ دوازده نفر از مراجع تقلید شیعه در آن به نمایش گذاشته شده‌است.
موزه تاریخ طبیعی قم
ساخت موزه تاریخ طبیعی استان قم به‌عنوان مکانی برای استفادهٔ علمی، فرهنگی، اجتماعی و پژوهشی در سال ۱۳۷۸ در بوستان شهید بنیادی قم آغاز شد و در شهریور ۱۳۸۱ خورشیدی راه‌اندازی شد. این موزه دارای نمونه‌هایی از پستانداران، پرندگان، حشرات، خزندگان، دوزیستان، سخت پوستان، فسیل بی مهرگان، و سنگ‌ها و کانیها است.
موزه تخصصی علوم زمین (یاقوت کویر)
موزه علوم زمین تنها موزه در ایران است که هزار قطعه کانی از ۶۵ نوع کانی در دنیا را دربردارد. از مجموعه موزه، ۸۰ درصد کانی‌ها ایرانی بوده و ۲۰ درصد دیگر از کشورهایی همچون مکزیک، اسپانیا، روسیه، آلمان و برزیل خریداری شده‌است. این موزه در خیابان نیروگاه، بلوار شاهد، کوچه ۹ قرار دارد.
آسمان نما
در آسمان‌نمایی که در کنار موزه تاریخ طبیعی قم قرار دارد، قسمتی از آسمان به همراه ستاره‌ها و سیاره‌ها به نمایش درآمده‌است. در این مجموعه دب اکبر، دب اصغر، ستاره قطبی و دیگر صورفلکی در حالت نورانی در معرض دید قرار گرفته‌اند.
محله‌ها و شهرک‌ها
فهرست محلات کلانشهر قم
صداوسیمای مرکز قم
صدا و سیمای مرکز قم در سال ۱۳۶۷ به عنوان دفتر خبری تشکیل شد. در هشتم شهریور ماه ۱۳۷۵ رادیوی مرکز قم با روزی ۳ ساعت برنامه، شروع به کار کرد. در سوم خرداد ۱۳۸۲ نیز شبکهٔ تلویزیونی مرکز قم با نام سیمای نور افتتاح شد. این شبکه هم‌اکنون ۲۴ ساعت در شبانه‌روز برنامه پخش می‌کند.
شبکه‌های سراسری
دو شبکهٔ سراسری رادیویی، یعنی شبکهٔ رادیو معارف و شبکه ندای اسلام به زبان انگلیسی (The Call Of Islam Radio) نیز از شهر قم پخش می‌شود.
نشریات
تعداد ۱۱۰ روزنامه، هفته‌نامه، دوهفته‌نامه، ماه‌نامه، فصل‌نامه و سال‌نامه در قم چاپ می‌شود. خبرگزاری حوزه ، سایت خبرقم، نشریه کریمه، نشریه ندای وطن و اقتصاد آینده نیز در این شهر منتشر می‌شود.
شهرهای خواهرخوانده
شهر قم، با شش شهر پیمان خواهرخواندگی (شهرها) بسته‌است:
الهه رضایی
الهه رضایی با نام اصلی معصومه رضایی (زادهٔ ۱۲ بهمن ۱۳۴۲) مجری و گوینده تلویزیون است.
فعالیت‌ها
الهه رضایی در سال ۱۳۵۸ و هنگامی که ۱۵ ساله بود، برای اجرا در برنامه کودک پذیرفته شد و فعالیت خود را آغاز کرد. در تیر همین سال بود که اولین اجرای خود را مقابل دوربین انجام داد. او در دهه شصت خورشیدی به عنوان مجری برنامه کودکان توانست به اوج معروفیت خود در تلویزیون برسد. وی در سال ۱۳۷۸ اجرای برنامه کودک را کنار گذاشت. پس از آن در برخی برنامه‌های بزرگسالان به عنوان مجری به فعالیت پرداخت. وی پس از گذشت سال‌ها، در سال ۱۳۸۹، در برنامه‌ای تحت عنوان «بچه‌های دیروز»، که کارتون‌ها و برنامه‌های قدیمی را به منظور تجدید خاطره پخش می‌کرد، به اجرای برنامه پرداخت.
سیارک ۲۳۴۱
سیارک ۲۳۴۱ دو هزار و سیصد و چهل و یکمین سیارک کشف شده‌است که در ۱۶ دسامبر ۱۹۷۶ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۲٫۵۰ است.
میدلندز ایر آمبولانس
میدلندز ایر آمبولانس یک شرکت هواپیمایی است که در تاریخ ۱۹۹۰ میلادی تأسیس شده است.
شمتوچ
شمتوچ جماعت و شهرکی با ۶٬۰۵۵ نفر جمعیت در ناحیهٔ عینی ولایت سغد است که در شمال غربی تاجیکستان قرار دارد.
مسابقات تیراندازی قهرمانی آسیا ۲۰۱۵
مسابقات تیراندازی قهرمانی آسیا ۲۰۱۵ بین تا ۱۲ نوامبر در کویت برگزار شد. این مسابقات قرار بود یک مسابقات انتخابی آسیایی برای بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۱۶ ریو باشد. با این حال، زمانی که IOC کمیته ملی المپیک کویت را به دلیل دخالت دولت تعلیق کرد، این رویداد مقدماتی وضعیت خود را در المپیک ریو از دست داد.
یایر داویدویتز، نماینده فنی فدراسیون بین‌المللی ورزش تیراندازی اسرائیل (ISSF)، قرار بود بر رویداد کویت برای ISSF در سال ۲۰۱۵ نظارت کند. کویت ویزای اسرائیل را برای مسابقات قهرمانی تیراندازی آسیا ۲۰۱۵ که در اصل مسابقاتی بود که سهمیه‌های آسیایی را برای المپیک ۲۰۱۶ ریو ارائه می‌کرد، رد کرد و داویدویتز توسط کمیته بین‌المللی المپیک و ISSF حمایت شد و مسابقات مقدماتی به دهلی نو هند منتقل شد. . IOC گفت:"این تصمیم پس از آن گرفته شد که نماینده فنی تعیین شده از ISSF، یایر داویدویچ (اسرائیل) که قرار بود از طرف ISSF بر این رویداد نظارت کند، از سوی اداره مهاجرت کویت رد شد. رد ویزا برخلاف اصل عدم تبعیض منشور المپیک است.»"
روی گولواک
روی گولواک (Roy Gulwak؛ زادهٔ July 5, 1985) بازیکن فوتبال اهل سودان جنوبی است.
جان سوج
جان سوج (John Savage؛ زادهٔ August 25, 1949) هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به شکارچی گوزن، پدرخوانده: قسمت سوم، کار درست را بکن، پیامی در بطری، گوشه‌ای از بهشت، جاده باز، گاو آنی و بریتانی کوچک و سالوادور اشاره کرد.
آکادمی ملی قایقرانی بادبانی ویموت و پورتلند
آکادمی ملی قایقرانی بادبانی ویموث و پورتلند  یک مجموعه ورزشی ساخته شده مخصوص مسابقات قایق‌رانی بادبانی در کشور انگلستان است.این مجموعه در جزیره پورتلند در جنوب کشور انگلستان و در دریا مانش قرار دارد و در یک آوریل ۲۰۰۰ میلادی افتتاح شده است.
برای ساخت این آکادمی ۷٬۸۵ میلیون پوند توسط سازمان‌های خیریه، افراد و سازمان‌های محلی اهدا شده است. همچنین سازمان بخت‌آزمایی ملی بریتانیا در سال ۲۰۰۳ سه میلیون پوند و آژانس توسعه منطقه‌ای جنوب غربی انگلستان ۳٬۳۴ میلیون پوند برای توسعه آن پرداخت کردند.
مسابقات قایق‌رانی بادبانی بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۱۲ و پارالمپیک تابستانی ۲۰۱۲ در این مجموعه ورزشی برگزار خواهد شد.
دالاس
دالاس ، چهارمین کلان‌شهر بزرگ آمریکا و نهمین شهر بزرگ در آمریکا (در محدوده شهری)، و سومین شهر بزرگ در ایالت تگزاس (در محدوده شهری) است. دالاس مهم‌ترین نقطه تمرکز کلان‌شهر دالاس-فورت وورث است به‌طوری‌که بر طبق گزارش اداره آمار آمریکا، جمعیت دالاس در آخرین تخمین اداره سرشماری آمریکا در سال ۲۰۲۱ برابر بود با ۱٬۳۰۴٬۳۷۹ نفر (در محدوده دالاس کانتی) و جمعیت کلان‌شهر دالاس روی هم در همان سال برابر ۷٬۶۳۷٬۳۸۷ نفر تخمین زده شده‌است.
معمولاً منطقه شهری دالاس و مناطق شهری همجوار، به صورت پیوسته تحت نام کلان‌شهر دالاس-فورت وورث شناخته می‌شوند و اکثر اهالی این کلان‌شهر خود را ساکنین «دالاس» می‌نامند. برخی از این شهرهای مجاور مهم عبارتند از: پلینو، فریسکو، ریچاردسون، اروینگ، آرلینگتون و فورت وورث.
دالاس از نظر قدرت مالی-اقتصادی و امکانات رفاهی در مقیاس شهرهای جهانی در سطح شهرهای ردهٔ «بتای مثبت» قرار دارد (همردیف با رم، برلین، و واشینگتن).
دالاس از دوران قدیم بخاطر صنعت نفت، پنبه و خطوط راه‌آهنش شهر بسیار مهمی در سطح آمریکا محسوب می‌شده. قسمتهای مرکزی شهر دالاس در سال ۱۸۴۱ شکل گرفت ولی در فوریه ۱۹۵۶ رسماً به عنوان یک شهر معرفی شد.
اما اقتصاد دالاس امروزه بر پایه بانکداری، تجارت، صنعت نیرو، خدمات مخابراتی، فناوری اطلاعات، حمل و نقل، خدمات درمانی و تحقیقات پزشکی استوار است. مرکز چندین شرکت بزرگ فورچون ۵۰۰ در جهان در دالاس قرار دارد، از جمله جی. سی. پنی، ساوت‌وست ایرلاینز، امریکن ایرلاینز، ای‌تی اند تی، و اکسان‌موبیل. اقتصاد کلان-شهر دالاس نیز جزء اقتصادهای برتر آمریکا بوده و با ۵۳۵٬۴۹۹ میلیون دلار تولید ناخالص داخلی رتبه چهارم بزرگ‌ترین اقتصاد در میان شهرهای آمریکا را دارد.
دالاس امروزه مرکز ۲۴ شرکت فورچون ۵۰۰ می‌باشد. در سال ۲۰۱۳ و با موفقیت در توسعه اشتغال و کاهش بیکاری، این منطقه کلان‌شهری با داشتن بیش از ۳ میلیون شغل غیر کشاورزی توانست به چهارمین مرکز اشتغال زایی در آمریکا تبدیل شود و امروزه همچنان از مراکز بزرگ اشتغال در آمریکا می‌باشد.
تاریخچه
منطقه‌ای که امروزه شهر دالاس و ایالت تگزاس در آن قرار دارد، در طول سالیان سال، فرهنگ‌های مختلفی را به خود دیده‌است. در ابتدا قبیله کادوها در این منطقه سکونت داشتند و بعد از آن‌ها و در قرن هجدهم، استعمارگران اسپانیایی این منطقه را جزئی از اسپانیای نو می‌دانستند. البته بعدها فرانسویان نیز چنین ادعایی را مطرح کردند ولی هیچ‌وقت ساکن منطقه نشدند.
در سال ۱۸۱۹ و بر اساس پیمان فلوریدا که بین آمریکا و اسپانیا امضاء شد، رودخانه‌ای به نام رودخانه سرخ در نواحی جنوبی آمریکا، مرز رسمی‌ای بین آمریکا و اسپانیای نو ایجاد می‌کرد که بر این اساس، منطقه فعلی شهر دالاس به شکل رسمی جزئی از خاک اسپانیا محسوب می‌شد. این منطقه همچنان تا سال ۱۸۲۱ تحت حاکمیت اسپانیا بود تا اینکه کشور مکزیک از استعمار اسپانیا اعلام استقلال کرد و بدین ترتیب منطقه فعلی وارد ایالت تیهاس در کشور مکزیک شد. چندی بعد و در سال ۱۸۳۶، تگزاسی‌ها به فکر استقلال افتادند و جمهوری تگزاس در نتیجه از مکزیک اعلام استقلال و رسماً تشکیل می‌شود. در نهایت در سال ۱۸۴۵ جمهوری تگزاس به خاک کشور آمریکا ضمیمه شده و در ۲ فوریه ۱۸۵۶ شهر دالاس به شکل رسمی تشکیل می‌شود. شاید دلیل اصلی توسعه دالاس را بتوان به دلیل وجود راه‌آهن دانست. خطوط راه‌آهن باعث شد این شهر تبدیل به نقطه ارتباطی بین هیوستون و چند شهر دیگر که آن‌ها نیز خط آهن داشتند شود. به همین دلیل صنایع کوچک دالاس همچون چرم کم‌کم روند روبه رشدی را طی کردند. در نتیجه با گسترش راه‌آهن به دالاس، این شهر شروع به پیشرفت کرده و مرکز ارتباطی بین چندین شهر شد. همچنین با استفاده از موقعیت بدست آمده، صنایع خود را گسترش داده و تبدیل به یک شهر صنعتی می‌شود که کارگران زیادی را از سرتاسر ایالت تگزاس به سوی خود جذب می‌کرد.
جغرافیا
شهر دالاس و مناطق حومه بر شهرستانهای کالین، دنتن، کافمن و راک‌وال گسترده شده‌است. بر طبق اطلاعات اداره آمار آمریکا، خود این شهر مساحتی معادل ۹۹۹٫۳ کیلومتر مربع داشته که از این مقدار حدود ۱۱٫۷۵٪ آن پهنه آبی است. همچنین دالاس جزء منطقه کلانشهری دالاس‌فورت وورث است که بر این اساس، یک‌چهارم جمعیت ایالت تگزاس در آن زندگی می‌کنند. البته این‌جای تعجب نیست چرا که کلانشهر دالاس-فورت وورث افزون بر ۲۴۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد که برای قیاس کمی بیشتر از مساحت استان مازندران می‌باشد.
آب و هوا
آب و هوای این شهر بسیار گرم اما متغیر است. در یک نگاه کلی عمدتاً دو فصل تابستان و زمستان در آن مشاهده می‌شود و عمر سایر فصول بسیار کوتاه است. هوای دالاس در تابستان بشدت گرم است و گاهی حتی بیشینه درجه حرارت به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد می‌رسد. اما در زمستان به ندرت برف در دالاس می‌بارد. با این حال موج سرما از اراضی شمال اوکلاهوما اغلب به دالاس نیز سرایت می‌کند.
محوطه یارآباد۲
محوطه یار آباد۲ مربوط به دوره اشکانیان تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دره‌شهر، بخش مرکزی، دهستان زرین دشت، ۱/۵۵ کیلومتری شمال غرب روستای مرگه موری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دالاس
آب و هوا
رژیم رطوبتی این کلانشهر به دلیل فاصله نسبتاً نزدیک با خلیج مکزیک، تحت تأثیر آن قرار گرفته و رطوبت نسبی این منطقه اغلب زیاد است. میزان و تواتر بارندگی‌ها نیز نسبتاً زیاد است و معمولاً در هر ماه چند نوبت بارندگی روی می‌دهد.
تورنادو یا پیچند از ویژگی‌های منطقه دالاس فورت وورث است. پیچند عمدتاً در منطقه فورت وورث، دنتون، و فریسکو در فصول گرمتر دیده می‌شود و حتی در محدوده شهر دالاس ممکن است ایجاد شود.
اقتصاد
در سال ۲۰۱۹ تعداد ۲۲ شرکت از فهرست فورچون ۵۰۰ در این کلان-شهر قرار داشتند. این شرکتها و رتبه شان در فورچون ۵۰۰ عبارتند از:
اما شرکتهای معروف دیگر که در دالاس و حومه‌های اطراف آن مرکزیت دارند: اما بسیاری از شرکتهای بزرگ در سطح جهان نیز در دالاس شعبات نمایندگی کشوری و قاره ای دایر کرده‌اند همانند شرکت اریکسون و ان‌ای‌سی و غیره. به‌طور نمونه شرکت خودروسازی تویوتا در آمریکای شمالی ۹ کارخانه دارد که خودروهای تویوتا توندرا، تویوتا تاکوما، تویوتا سکویا، و تویوتا سیه‌نا و قطعات خودروهای دیگرشان را تولید می‌کنند. مدیریت اداری این تولیدات در جهان از شعبه مرکزی Toyota Motor North America واقع در شهر پلینو هدایت می‌شود.
بانک فدرال رزرو دالاس نیز در اینجا قرار دارد. بانک آو آمریکا پلازا، بلندترین برج این شهر است، که متعلق به شعبه بانک آو آمریکا در این شهر است. گالریای دالاس از مراکز خرید متعدد این شهر است.
مردم
دالاس دارای جمعیت قابل توجهی اتباع خارجی و مهاجر است. شاید بزرگ‌ترین گروه مهاجرین را آسیایی‌ها (یعنی کره ای‌ها، چینی‌ها، و هندی تباران) به دلیل اقلیم گرم آن تشکیل می‌دهند. اما همجوار بودن با مرزهای کشور مکزیک نیز باعث حضور جمعیت بالایی از مکزیکی‌تباران نیز شده‌است.
ایرانیان اهل دالاس
کلانشهر دالاس-فورت وورث از جمله مناطق شهری دالاس، فورت وورث، آرلینگتون، پلینو، گارلند، اروینگ، ریچاردسون، دنتون، مک کینی، فریسکو، مسکیت، گراند پریری، کرولتون، آلن، أدیسون و دیگر مناطق شهری مجاور حاوی جمعیت قابل توجهی ایرانی‌تبار می‌باشند.
امروزه به روایتی، افزون بر ۳۰٬۰۰۰ ایرانی فارسی‌زبان در کلانشهر دالاس سکونت دارند. لیکن بر خلاف هیوستون یا برخی شهرهای دیگر، ایرانیهای دالاس در دور و اطراف کلانشهر دالاس پراکنده هستند و یک جا قرار ندارد.
تعداد جراید فارسی‌زبان دالاس دو تاست: دو خبرنامه هفتگی «شهروند دالاس» بصورت رایگان از سال ۱۳۷۸ تا کنون هر هفته منتشر می‌شود. و ماهنامه «پرستو» دیگر نشریه ایرانیان دالاس است. نفوذ و اقتدار ایرانیان دالاس به قدریست که در آوریل ۲۰۱۹ وزیر امور خارجه وقت آمریکا مایک پومپئو پشت درهای بسته با افراد سرشناس جامعه ایرانیان آمریکا در این شهر دیدار و گفتگو کرد.
از مشاهیر ایرانی که در منطقه دالاس زندگی کرده یا می‌کنند می‌توان سارا شاهی و انوشه انصاری را نام برد. از موفق‌ترین و معروفترین صنعتگران شهر دالاس دِوِلوپر (بساز بفروش) فردیست بنام مهرداد مؤیدی که ریاست شرکت توسعه شهری Centurion American را بر عهده داشته‌است. یا می‌توان به شرکتی چندملیتی بنام Cyrus One اشاره کرد که در مرکز دالاس برجی با همین نام دارد.
فرودگاه‌ها
فرودگاه بین‌المللی دالاس-فورت ورث از بزرگ‌ترین فرودگاه‌های ایالات متحده محسوب می‌شود. فرودگاه دالاس لاو نیز از پر رفت‌وآمدترین فرودگاه‌های داخلی کشور است. و فرودگاه سومی نیز در منطقه أدیسون قرار دارد که بیشتر برای پروازهای خصوصی استفاده می‌شود.
قطار شهری
سیستم حمل و نقل شهری قطاری دالاس و حومه دارت لایت ریل نام دارد و روزانه یکصدهزار مسافر جابجا می‌کند. این سیستم هم‌اکنون ۴ خط دارد و خط پنجمی نیز در حال ساخت است.
ورزش
تیم بسکتبال دالاس ماوریکس و مالک میلیاردر آن مارک کیوبن نیز در چند سال اخیر شهرت فراوانی در لیگ بسکتبال حرفه‌ای آمریکا کسب نموده.
تیم فوتبال آمریکایی پر آوازه دالاس کاوبویز نیز در این شهر قرار دارد و در یکی از بزرگ‌ترین ورزشگاه‌های سرپوشیده جهان اقامت دارد.
در ورزش فوتبال، تیم اف سی دالاس از فریسکو (حومه شمال این شهر) است، و در ورزشگاه تویوتا بازی می‌کند، جایی که تالار مشاهیر فوتبال ایالات متحده آمریکا قرار دارد.
مراکز علمی
مرکز پزشکی دانشگاه تکزاس شعبه جنوب‌غربی (UT Southwestern) امروزه از معتبرترین مراکز علوم پزشکی جهان محسوب می‌شود بطوریکه شش برنده جایزه نوبل پزشکی در این مرکز مشغول به کار می‌باشند یا بوده‌اند. انجمن قلب آمریکا نیز در دالاس مرکزیت دارد.
کتاب‌خانه عمومی دالاس ۳٬۸۰۰٬۰۰۰ نسخه کتاب دارد در حالیکه کتابخانه ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش نیز در همین‌جا (در مجاورت دانشگاه متودیست جنوبی) قرار دارد.
شرکت تگزاس اینسترومنتس جاییست که در سال ۱۹۵۴ برای نخستین بار در جهان ترانزیستور حالت جامد به جهان عرضه گردید.
مراکز درمانی
مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس ساوت‌وسترن در جنب خود چهار بیمارستان بزرگ تخصصی دارد که در سطح کشور بسیار معتبر و شناخته شده هستند. بیمارستان دانشگاهی زیل لیپشی در زمینه سکته و عوارض مغزی تخصص و فعالیت دارد. مرکز درمانی کودکان دالاس در سطح کشور در زمره ۱۵ بیمارستان برتر آمریکا بوده‌است و به‌طور نمونه در زمینه ارتوپدی در رتبه دوم کشور قرار دارد. بیمارستان دانشگاهی ویلیام پ. کلمنتس نیز که رتبه دوم برترین بیمارستان عمومی در تگزاس (و بهترین در دالاس) را دارد؛ و بالاخره بیمارستان پارکلند مموریال بیمارستانیست که جان اف کندی (رئیس‌جمهور آمریکا) پس از ترور به آنجا آورده شد و یک مرکز درمانی دولتی و مجهز می‌باشد.
تأثیر بر فرهنگ آمریکا
سریال تلویزیونی دالاس (مجموعه تلویزیونی ۱۹۷۸) در مورد خانوادهٔ ثروتمندی از دالاس سالها طرفداران بسیاری داشت.
شهرهای خواهر
شهرهای زیر رسماً شهر خواهر دالاس هستند:
ولدینیو (بازیکن فوتبال)
ولدینیو مدافع اهل برزیل است که در شهر Franca و در تاریخ  به دنیا آمده‌است.
ولدینیو در تیم‌های فوتبال Paulista سابقهٔ حضور دارد.
سنت میگل ده کامپمایور
سنت میگل ده کامپمایور (به اسپانیایی: San Miguel de Campmajor) یک منطقهٔ مسکونی در اسپانیا است که در پلا دی ایستانی واقع شده‌است. سنت میگل ده کامپمایور ۳۳٫۲ کیلومتر مربع مساحت دارد.
هایلی کرافورد
هایلی کرافورد (Hayley Crawford؛ زادهٔ March 27, 1984) بازیکن فوتبال اهل استرالیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال Australia women's national under-20 soccer team و زنان استرالیا بازی کرده‌است.
تالاب چوک
تالاب چوک با نام دیگر تالاب تروک یک پهنه آبی در اقیانوس آرام است. در 1,800 km شمال خاوری کشور پاپوآ گینه نو، در میانه اقیانوس آرام با عرض جغرافیایی ۷ درجه شمالی است. این تالاب بخشی از ایالت چوک در ایالات فدرال میکرونزی است. آب‌سنگ حلقوی چوک، شامل یک آب‌سنگ محفاظ با درازای 225 km می‌شود که بندرگاه‌های طبیعی با درازای 79 x و مساحت 2,130 sqkm را در بر می‌گیرد. مساحت خشکی آن 93.07 sqkm، جمعیت آن ۳۶،۱۵۸ نفر و بیشترین بلندای آن 443 m متر است. شهر ونو در آبخوست مُئِن، مانند پایتخت آب‌سنگ حلقوی و ایالت چوک است که با ۱۳،۷۰۰ نفر جمعیت، بزرگترین شهر ایالات فدرال میکرونزی است.
نام
چوک در زبان چوکی به معنی "کوه" است. "تروک" نام دیگر این تالاب (تا پیش از ۱۹۹۰) است که از تلفظ نادرست واژه "روک" پدید آمده است. این تالاب با نام‌های دیگری چون روک، هُگُلِئو، تُرِس، اوگولات، و لوگولوس نیز شناخته می‌شود.
پیش از تاریخ
اینکه نخستین ساکنان آبخوست چوک چه زمانی به آن وارد شدند مشخص نیست اما شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهند که در سده‌های یکم و دوم پیش از میلاد، مردمی در آبخوست‌های ففان و وِنه زندگی می‌کردند. در سده ۱۴ (میلادی)، مردم در سراسر تالاب چوک پخش شده بودند.
دوران استعمار
نخستین اروپایی در این آب‌سنگ حلقوی، یک کاشف اسپانیایی به نام آلوارو د ساویدرا سوار بر کشتی فلوریدا بود که در اوت یا سپتامبر ۱۵۲۸ به این آبخوست وارد شد. در ۱۵ ژانویه ۱۵۶۵ یک اسپانیایی دیگر به نام آلونسو د آرلانو سوار بر پاتاچه "سن لوکاس" به این آبخوست وارد شد.
چون چوک به عنوان بخشی از جزایر کارولین شناخته می‌شد اسپانیا بر آن ادعای مالکیت کرده و در اواخر سده ۱۹ (میلادی) تلاش کرد تا آبخوست‌های آنرا کنترل کند. پس از آن مردم تالاب چوک وارد جنگ‌های قومی بی‌شماری با یکدیگر و همچنین بازرگانان و مبلغان مذهبی خارجی شدند. کنترل اسپانیا تنها ظاهری بود. اسپانیایی‌ها در ۱۸۸۶ پرچم خود را از چوک پایین کشیده و آنرا ترک کردند. اما در ۱۸۹۵ بازگشتند تا همزمان با تثبیت مالکیت خود، به جنگ بین قبیله‌های ساکن آن پایان دهند. اسپانیایی‌ها هیچگاه نتوانستند یک پایگاه دائمی در چوک ایجاد کنند و جنگ‌های قبیله‌ای تا هنگام ورود امپراتوری آلمان ادامه یافتند.
پس از شکست اسپانیا در جنگ آمریکا و اسپانیا و در نتیجه آن خروج نیروهای اسپانیایی از اقیانوس آرام، در ۱۸۹۹ جزایر کارولین به امپراتوری آلمان فروخته شدند.
پس از شکست آلمان در جنگ جهانی اول، بر پایه قیمومت جامعه ملل، امپراتوری ژاپن کنترل جزایر کارولین را بدست گرفت.
جنگ جهانی دوم
در دوران جنگ جهانی دوم تا پیش از اوت ۱۹۴۵، ارتش امپراتوری ژاپن با استقرار جنگ‌افزارهای گوناگون در این منطقه، برای دفاع و حمله به مواضع نیروهای متفقین در گینه نو و جزایر سلیمان استفاده می‌کرد. در سال ۲۰۱۱ نشت سوخت از بشکه‌های ژاپنی باقی مانده، باعث مشکلات زیست محیطی شد.
جغرافیا
تالاب چوک بخشی از جزایر کارولین است. این منطقه، یازده آبخوست بزرگ (و یازده منطقه شهرداری تُل، اودُت، فالا-بگوئتس، رمانوم، اِئُت در فایچوک، وِنو، ففان، تونوواس، اومان، پارام، تسیس در نامونئاس) و ۴۶ آبخوست کوچک درون تالاب و ۴۱ آبخوست در آبسنگ حاشیه‌ای می‌شود.
جدول آبخوست‌های اصلی
فهرست زیر، آبخوست‌ها، دهکده‌ها، و جمعیت تالاب چوک را بر پایه سرشماری سال ۲۰۱۰ نشان می‌دهد:
اقتصاد و زیرساخت
بسیاری از جاده‌ها و سامانه رفت‌وآمد در چوک کهنه هستند و نیاز به تعمیر دارند که این کار آغاز شده است.
فرودگاه بین‌المللی چوک با کد فرودگاهی انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا) TKK در جزیره اداری موئِن قرار دارد که در گذشته به شرکت هواپیمایی کنتیننتال میکرونزی و امروزه به یونایتد ایرلاینز خدمات ارائه می‌دهد.
دولت ایالت چوک، گرداننده یک ایستگاه رادیویی است. ارتباط درونی معمولاً با استفاده از بی‌سیم دستی انجام می‌شود. خدمات تلفنی، محدود به چاک است. اگرچه در برخی آبخوست‌های درون تالاب، شبکه سلولی وجود دارد که قرار است در آینده، این امکان برای جزایر بیرونی نیز فراهم شود. از مه سال ۲۰۱۰ دسترسی به اینترنت خط دیجیتال مشترک نامتقارن (اِی‌دی‌اِس‌اِل) فراهم شده است.
گردشگری و به ویژه غواصی اسکوبا در میان خرابه‌های صدها کشتی‌های شکسته و مدفون در زیر آب و دیدن موجوداتی که در میان آنها زندگی می‌کنند یکی از جذابترین دیدنی‌های این تالاب و صنعت اصلی آن است. مغز نارگیل و گوشت نارگیل خشک شده تنها محصولات این آبخوست هستند که درآمد چشمگیری ندارند. سبک زندگی بیشتر ساکنان آبخوست‌های بیرونی، بر پایه اقتصاد معیشتی است.
خط قدیمی اویغوری
الفبای اویغوری، الفبایی است که در قرن ۱۲ میلادی توسط مردم آسیای میانه و به ویژه اویغورها استفاده می‌شد. گاه به این الفبا خطِ سوترا می‌گویند. این خط همانند نوشته‌های کهن بر روی پاپیروس است. شمار بسیاری از متن‌های بودایی، مانوی، نسطوری و زرتشتی و نیز نوشته‌های غیر دینی چون نقش بر روی سکه‌ها، سنگنبشته‌ها و سندهای قانونی بدین خط نوشته شده‌اند. خط اویغوری افقی و از چپ به راست نوشته می‌شد، ولی شاید با تأثیر خط چینی بوده که این خط را به ریخت عمودی نیز نوشته‌اند، با این تفاوت که در چینی نخستین سطر در سوی راست صفحه نوشته می‌شد و در سغدی نخستین سطر را در سوی چپ صفحه می‌نوشتند. خط مغولی کنونی نیز هنوز همین شیوه نگارش عمودی خط اویغوری را به کار می‌برد.
دختره اوناهاش
اوناهاش دختره (به انگلیسی: There She Goes) آهنگی است که توسط خواننده آمریکایی، تایو کروز و همراه رپر آمریکایی کوبایی، پیت بول خوانده شد که متعلق به سومین آلبوم تایو کروز، تی، وای، او است. این ترانه در تاریخ ۲۰ آوریل ۲۰۱۲ به مدت ۳ دقیقه و ۴۶ ثانیه توسط آیلند رکوردز منتشر و ضبط شد.
خط قدیمی اویغوری
در زمان چنگیزخان چون مغول‌ها هنوز کتابت به زبان خود نداشتند، خط اویغوری اولین خط رسمی حکومت‌های مغول شد. بعد از مسلمان شدن اویغورها، خط عربی جایگزین خط اویغوری گردید. شیوه بهبودیافته خط عربی امروزه به عنوان الفبای رسمی این زبان در منطقه خودمختار سین کیانگ اویغور شناخته شده و به شکل گسترده چه توسط مردم و چه توسط دولت منتسب از مرکز محلی استفاده می‌شود.
دختره اوناهاش
موزیک ویدئو
موزیک ویدئوی ترانه با نسخه صوتی آن فرق دارد. یعنی پیت بول رپر موفق آمریکایی، در کلیپ حضور ندارد و فقط تایو کروز در موزیک ویدئو وجود دارد.
برایش یک موزیک ویدئو زیبا هم ساخته شد و این موزیک ویدئو در شبکه‌های بین‌المللی معروف و موفقی همچون " MTV " و " 4FUNTV " بارها به نمایش درآمده است. این ترانه در سوییس(۲), آلمان(۵) و اتریش(۸) به رتبه‌های تک رقمی " ترانه‌های برتر " در سال ۲۰۱۲ دست یافت.
بروبکس
بروبکس نام گروه موسیقی است که همهٔ اعضای آن در ایران زندگی می‌کنند. آنها نخستین گروه موسیقی خانگی ایرانی هستند که آلبوم‌شان از کمپانی آونگ موزیک منتشر شد.
اولین کار این گروه آهنگ «دلم تنگه واسه یه لقمه پیتزا» بود که در دوران دبیرستان اعضای گروه ساخته شد. آهنگ «بورلی هیلز»، با موسیقی آهنگ اسپانیایی لا کامیسا نگرا، از آلبوم ۱۰ آهنگی «وگ» باعث شهرت بیشتر این گروه شد.
بروبکس با تولید آهنگ و ویدیو «سوسن خانم» که در کافه پاریس فیلم‌برداری شده بود به شهرت بسیار زیادی دست یافت.
اعضاء
حمید و کیوان بترتیب، پسرخاله و پسرعموی خشایار هستند.
شکنج پیشانی
شکنج پیشانی شکنج لوب پیشانی در مغز است؛ که خودآن دارای چهار بخش که آنها هم شکنج نامیده میشند. در بخشتحتانی شکنج پیشانی ناحیه بروکا جای دارد. بخش زیرین شامل منطقه بروکا است.
ولفنبوتل
شهر ولفنبوتل در ایالت نیدرزاکسن در کشور آلمان واقع شده‌است.
جکسون وایت (بازیگر)
جکسون جیمز وایت (Jackson James White) یک بازیگر آمریکایی است.
زندگی شخصی
جکسون وایت از جک وایت و کیتی ساگال به دنیا آمد و از لس آنجلس و نشویل بزرگ شد. او یک خواهر بزرگتر به نام سارا و یک خواهر ناتنی کوچکتر به نام اسمی دارد.
تیاگو براز داسیلوا
تیاگو براز داسیلوا (Thiago Braz da Silva) یک دونده برزیلی است که در رشتهٔ پرش با نیزه فعالیت می‌کند. داسیلوا در المپیک جوانان ۲۰۱۰ مدال نقره را کسب کرد. هم‌چنین در المپیک ۲۰۱۶، علاوه بر کسب مدال طلا، رکورد المپیک را نیز به ۶٫۰۳ متر ارتقا داد.
کایتانه
کایتانه یک روستا در لهستان است که در گمینا ناداژن واقع شده‌است.
بانکی، لوئیزیانا
بانکی شهری در ایالت لوئیزیانا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۴٬۱۷۱ نفر بوده‌است.
ایان دیویدسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۴۷)
ایان دیویدسون (Ian Davidson؛ زادهٔ January 31, 1947) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال یورک سیتی، باشگاه فوتبال هال سیتی، باشگاه فوتبال استوک‌پورت کانتی، باشگاه فوتبال اسکانتورپ یونایتد، و باشگاه فوتبال ای‌اف‌سی بورنموث اشاره کرد.
لبدوف ۲۳۴۲
قدر مطلق سیارک برابر ۱۱٫۷۰ است.
دوینت‌آرت
دوینت‌آرت یک شبکه اجتماعی آنلاین با محوریت هنر است. پایگاه رسمی آن در ۷ آگوست سال ۲۰۰۰ توسط چند طراح وب با ایده‌های نو راه‌اندازی شد. آثار هنری در این ‍‍ پایگاه عبارتند از; عکاسی، هنر دیجیتال، نقاشی دیجیتال، هنر سنتی، ادبیات، پویانمایی، فیلم سازی، پوسته برای برنامه‌های کاربردی و غیره که با دیگران به اشتراک گذاشته می‌شوند.
دوینت‌آرت، در منطقه هالیوود لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده مستقر است. فلا FELLA، یک، شخصیت رباتیک devilesque کوچک، نماد رسمی این سایت است. طبق اعلام سایت در صفحه عضویت، این سایت میزبان تقریباً ۳۸ میلیون عضو هنرمند از سراسر جهان بوده و دارای فهرست بیش از ۳۲۲ میلیون قطعه و کار هنری منحصر به فرد می‌باشد. همچنین بسیاری از هنرمندان ایرانی نیز در این سایت مشغول فعالیت می‌باشند. از ویژگی‌های این سایت می‌توان به حقوق کپی رایت و بیمه اثر هنری اشاره نمود که همین موضوع باعث امنیت بیشتر هنرمندان در فضای مجازی میگردد.