cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شورش‌های ۱۸۵۷ در هند
سربازان شورشی هندی بهادرشاه دوم را که در آن زمان ۸۲ سال داشت و مقرری ماهانه‌اش را از دولت بریتانیا دریافت می‌کرد را به عنوان «پادشاه و رهبر خود» خواندند. این شورش به سرعت به نواحی دیگر نیز راه یافت و کانپور، لکهنو و به ویژه در بخشهایی از بیهار نیز مردم مخالفت خود را با حضور و نفوذ انگلیسیها اعلام کردند. دو روز بعد بهادرشاه برای هدایت قیام و تنظیم امور سپاه و کنترل شهر فرمانهایی صادر کرد. وی به خوبی آگاه بود که نیروهای انگلیسی به زودی به سرکوب آنها خواهند آمد؛ از این‌رو برای متحد ساختن امیران، شاه‌زادگان و راجه‌های مناطق دیگر به پا خاست و در تاریخ ۲ مه ۱۸۵۷ اعلام کرد که برای آزادی هندوستان از چنگال انگلیسی‌ها می‌جنگد و پس از آن از دنیای سیاست کناره‌گیری می‌کند. وی همچنین نامه‌هایی به ۳ گروه زمین‌داران، سپاهیان و صنعت‌گران نوشت و یادآوری پایگاه و اهمیت آنان در دورهٔ فرمانروایی بابریان، خواهان اتحاد و حمایتشان از شاه و قیام شد. اما این درخواست بی‌پاسخ ماند و دوران فرمانروایی او بر دهلی بیش از ۴ ماه دوام نیافت. در پی هجوم نیروهای ارتش بریتانیا به شهر دهلی، بهادرشاه به آرامگاه همایون، دومین پادشاه تیموری هند پناه برد. در تاریخ ۲۰ سپتامبر ژنرال ویلسن دهلی را تصرف کرد و با تعقیب شورشیان، بهادرشاه و خانواده‌اش نیز گرفتار شدند.
تخاصمات اصلی در مناطقی بود که در هند امروز واقع در اوتار پرادش، بیهار، شمال مادیا پرادش و منطقهٔ دهلی هستند. این شورش خطر مهمی در مقابل قدرت بریتانیا در منطقه بود و تنها با سقوط گوالیور در ۲۰ ژوئن ۱۸۵۸ به پایان رسید.
در پیامد این شورش‌ها بود که دوران حکومت مستقیم لندن بر هندوستان و دورهٔ «راج بریتانیا» آغاز شد و تا سال ۱۹۴۷ به طول انجامید.
کتیبه (ابهام‌زدایی)
کتیبه می‌تواند به موارد زیر اشاره کند:
جیمز هیلتون
جیمز هیلتون (۹ سپتامبر ۱۹۰۰ - ۲۰ دسامبر ۱۹۵۴) رمان‌نویس انگلیسی بود. از پرفروشترین کتاب‌های او که به فیلم نیز تبدیل شده‌اند می‌توان به افق گمشده (۱۹۳۳) و خداحافظ آقای چیپس (۱۹۳۴) اشاره کرد.
زندگینامه
جیمز هیلتون در سال ۱۹۰۰ میلادی در لی واقع در لانکاشایر انگلستان زاده شد. او در دانشگاه کمبریج تحصیل کرد و خیلی زود به حرفهٔ نویسندگی روی آورد. نخستین رمان او با عنوان خود کاترین در ۱۹۲۰ منتشر شد. جیمز هیلتون نویسندهٔ موفقی بود و بسیاری از کارهای او تبدیل به فیلم‌های سینمایی شد. از قابل توجه‌ترین این آثار می‌توان به افق گمشده (۱۹۳۳) که جایزهٔ هاوثورندن را نیز در ۱۹۳۴ دریافت داشت و خداحافظ آقای چیپس (۱۹۳۴) اشاره نمود.
جیمز هیلتون در ۱۹۳۵ از انگلستان به ایالات متحده آمریکا مهاجرت نمود و در آنجا ساکن شد. او دو بار ازدواج نمود که هر دو منجر به جدایی شد. هیلتون در ۲۰ دسامبر ۱۹۵۴ بر اثر سرطان کبد در کالیفرنیا درگذشت.
خلیج کوچ
خلیج کوچ یا خلیج کاچ  بخشی از آب‌های شمال‌شرقی دریای عرب در سواحل ایالت گجرات در غرب هندوستان است که از نمکزار کوچک کاچ  در نوک آن تا شبه‌جزیره کاتیاوار در غرب هند امتداد دارد. درازای این خلیج ۱۸۰ کیلومتر و پهنای آن از ۱۶ تا ۶۵ کیلومتر متغیر است و جزایر کوچک بسیاری در آن سر از آب بیرون آورده‌اند. بندر اوخا در ورودی خلیج کوچ قرار دارد و از دیگر بنادر آن می‌توان به ماندوی، بدی و کندلا اشاره نمود.
علی عسگر (روستا)
علی عسگر، روستایی از توابع بخش میانکوه شهرستان اردل در استان چهارمحال و بختیاری ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان شلیل قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۰۳ نفر (۴۴خانوار) بوده‌است.
قطعنامه ۱۵۱۵ شورای امنیت
قطعنامه ۱۵۱۵ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۱۹ نوامبر ۲۰۰۳ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ بررسی وضعیت خاورمیانه، از جمله مسئله فلسطین است. این قطعنامه طی نشست ۴۸۶۲ام با ۱۵ رای موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
الحواتیایا
ال-حواتیایا یک منطقهٔ مسکونی در یمن است که در استان حضرموت واقع شده‌است.
اریک دفلاندر
اریک دفلاندر بازیکن فوتبال اهل بلژیک و عضو تیم ملی فوتبال بلژیک است که در تاریخ ۱۴ دسامبر ۱۹۹۶ میلادی اولین بازی ملی‌اش را مقابل تیم ملی فوتبال هلند انجام داد. او در ۵۹ بازی ملی حضور داشت و جمعاً ۳۹۱۰ دقیقه برای تیم ملی فوتبال بلژیک به میدان رفت. اریک دفلاندر آخرین بازی ملی خود را در تاریخ ۱۲ اکتبر ۲۰۰۵ میلادی در برابر تیم ملی فوتبال لیتوانی انجام داد. وی در بازی‌های ملی‌اش گلی به ثمر نرساند.
ولیکی جسنوک
ولیکی جسنوک (به لاتین: Veliki Jasenovac}} یک عوارض جغرافیایی در صربستان است که در زایچار واقع شده‌است.
خصوصیات
ولیکی جسنوک ۳۹۶ نفر جمعیت دارد.
ادستاک
ادستاک (به انگلیسی: Adstock) یک روستا و محله مدنی در بریتانیا است که در ایلسبوری ویل واقع شده‌است. ادستاک ۳۶۳ نفر جمعیت دارد.
کاتونوود، شهرستان آپاچی، آریزونا
کاتونوود (به انگلیسی: Cottonwood) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان آپاچی، آریزونا واقع شده‌است. کاتونوود ۰٫۳۷ کیلومتر مربع مساحت و ۳٬۲۸۰ نفر جمعیت دارد و ۱٬۸۴۹٫۸۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
مشرف‌الدوله دیلمی
حسن دیلمی (۱۰۰۳ - مهٔ ۱۰۲۵ م.) ملقب به مشرف‌الدوله و مُکَنّیٰ به ابوعلی، از ۱۰۲۱ تا ۱۰۲۵ میلادی، امیر آل بویه در عراق بود. او کوچک‌ترین فرزند بهاءالدوله دیلمی بود.
آلن ترزیان
آلن ترزیان (Ալեն Թերզյան Alain Terzian؛ زادهٔ ) تهیه‌کننده اهل فرانسه-ارمنستان است. وی از سال ۱۹۷۸ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
جوایز
وی برندهٔ جوایزی همچون لژیون دونور و نشان شوالیه ملی لیاقت شده‌است.
یوزف روتر
یوزف روتر یک هنرمند آلمانی بود.
او در آکادمی هنرهای زیبای مونیخ تحصیل کرد. در مدتی که در تفلیس ساکن بود چندین کاریکاتور برای نشریات آن‌جا ترسیم کرد.
وی از سال ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۴ برای نشریه ملانصرالدین که در شهر تفلیس به زبان ترکی آذربایجانی منتشر می‌شد کار کرد. همراه با اسکار ایوانویچ شیمرلینگ کاریکاتورهایی برای پاورقی این مجله ترسیم می‌کردند. او تصاویری برای داستان رستم و سهراب از شاهنامه فردوسی و همچنین برای تعدادی از افسانه‌های ارمنی کشیده‌است.
اینال‌لی
اینال‌لی (به لاتین: Eynallı) یک منطقه مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در شهرستان آغستفا واقع شده است. اینال‌لی ۲۲۸۴ نفر جمعیت دارد.
میلینگ ملانسون
میلینگ ملانسون (Meiling Melançon؛ زادهٔ March 3, 1980) هنرپیشه، نویسنده، کارگردان فیلم، تهیه‌کننده، مانکن اهل فیلیپین و ایالات متحده آمریکا است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به مردان ایکس: آخرین ایستادگی، روانپزشک، ساعت شلوغی ۲ و افسانه‌های فردا، درمانگاه خصوصی، ددوود، آسیب‌شناسی و سی‌اس‌آی اشاره کرد.
ماری الن رودین
ماری الن رودین (زاده ۷ دسامبر ۱۹۲۴) ریاضیدان آمریکایی است.
وی همسر والتر رودین است. نام اصلی وی ماری الن استل است.
منابع
مشارکت کنندگان در ویکی‌پدیای انگلیسی
چاله‌میدان
چاله‌میدان از محله‌های قدیم تهران بود. این محل که قبلاً در دورهٔ صفویه خاک آن را به مصرف حصارکشی تهران رسانده بودند، وضعی مشابه چاله‌حصار داشت و محل تخلیهٔ زبالهٔ تهران به حساب می‌آمد. چالهٔ این محله تا مدت‌ها مکان امنی برای خلافکاران بود تا این که بعدها میدانی در آن‌جا احداث شد و به چاله‌میدان معروف شد.
محلهٔ چاله‌میدان (سیروس) از شمال به خیابان ۱۵ خرداد (بوذرجمهری یا جباخانه)، از غرب خیابان مصطفی خمینی (سیروس)، از جنوب خیابان مولوی و از شرق به خیابان ری محدود است.
مؤلف مرآت‌البلدان ذیل نام چالمیدان نویسد: «... معروف است که شاه طهماسب اول از سلاطین صفویه چون خواست بنای باره و حصار تهران را بگذارد از دو موضع از زمین این شهر خاک برداشتند و آن دو موضع دو چاله عمیق و وسیع شد که یکی از آندو به «چاله میدان» معروف و بعد مخفف شده «چالمیدان» گردید و این چالمیدان تا پانزده سال قبل جایی بسیار کثیف و مزبلهٔ شهر و محل ریختن کثافات بود. بعداً مرحوم فرخ خان امین‌الدوله که از وزرای این عهد بود و میلی تمام به ایجاد آثار خیریه داشت در آنجا مساجدی عالی بنا کرد و اگر چه بنای مسجد در حیات امین‌الدوله بوجه منظور بپایان نرسید لیکن آن مرحوم، حاجی ملا محمدجعفر مجتهد معروف به «چالمیدانی» را که در جوار همین مسجد مسکن داشت به امامت و تولیت مسجد انتخاب نمود… مشهد امامزاده سید اسماعیل… در قرب چالمیدان واقع است و دیگر از ابنیهٔ خیریه‌ای که در حوالی این محله است آب‌انباری است که مرحوم میرزا موسی مستوفی تفرشی وزیر دارالخلافه تهران بنا کرده است و کمال عظمت را دارد…». (از مرآت‌البلدان ج ۴ ص ۷۹)
ادبیات چاله‌میدانی
در آغاز بنای محله‌ی چال میدان، شماری از اعیان و اشراف در این بخش از پایتخت زندگی می‌کردند، اما با ساخته شدن محله‌ی دولت در زمان ناصرالدین شاه، اشراف از چال میدان کوچ کردند و به محله‌ی نوساز دولت رفتند. در سالیان دور، افرادی که در محله چاله‌میدان کار می‌کردند، عموماً با الفاظ رکیک با یکدیگر صحبت و برخورد می‌کردند. از این روی، این طرز صحبت با عنوان «ادبیات چاله‌میدانی»، در میان مردم تهران، جا افتاد.
متولدان محله
از متولدان محله می توان به سید مجتبی آقابزرگ علوی، پهلوان شریف چال میدانی و اکبر پهلوان اشاره کرد.
قطعنامه ۱۵۱۶ شورای امنیت
قطعنامه ۱۵۱۶ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۰۳ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ تهدید صلح و امنیت بین‌المللی ناشی از اقدامات تروریستی است. این قطعنامه طی نشست ۴۸۶۷ام با ۱۵ رای موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
یکشنبه آخر
یکشنبه آخر خاطرات معصومه رامهرمزی است که موضوع آن جنگ ایران و عراق و حمله رژیم بعث به خرمشهر است. کتاب توسط انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده‌است. کتاب ظرف مدت پنج سال به چاپ یازدهم رسیده است.
نویسنده ایده اولیه کتاب را از سه دفترچه خاطرات زمان جنگ که حوادث و اتفاقات روزانه را در آنها می‌نوشته اخذ کرده است. بازنویسی این خاطرات از سال ۷۹–۸۰ آغاز و در سال ۱۳۸۲ به اتمام رسیده است. «یکشنبه آخر» جزو نخستین آثار منتشر شده در حوزه خاطرات زنان از جنگ ایران و عراق است.
ترجمه کتاب
این کتاب توسط فرحناز امیدوار، به زبان انگلیسی ترجمه شده است. کتاب در شصت و ششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت با عنوان Eternal Fragrance عرضه شد.
جوایز
کتاب رتبه دوم کتاب خاطرات دفاع مقدس را در نهمین دوره جایزه کتاب سال دفاع مقدس به خود اختصاص داده است.
واکنش یاریش-هرکس‌هایمر
واکنش یاریش-هرکس‌هایمر واکنشی است که بدن به اندوتاکسین می‌دهد. یاریش و هرکس‌هایمر دو فرد آلمانی بودند که واکنش‌های بیماران سیفلیسی که تحت درمان جیوه قرار گرفته بودند را مشاهده می‌کردند. این واکنش‌های در ۵۰٪ بیماران در مرحله اولیه و ۹۰٪ بیماران در مرحلۀ ثانویه که تحت درمان جیوه و آنتی‌بیوتیک قرار گرفته بودند مشاهده شد. این عارضه غالباً در عرض یک ساعت آغاز می‌شود و ۲۴ ساعت به طول می‌انجامد و نشانه‌های آن عبارتند از تب، دردهای عضلانی، سردرد و تندتپشی. این عارضه با سیتوکینی ایجاد می‌شود که سیستم ایمنی بدن در واکنش به لیپو پروتئین آزاد شده از پارگی باکتری سلفیس رها می‌کند.
این واکنش در بیماران خراش گربه، تب مالت, حصبه, و تریشینوسیس نیز گزارش شد.
هستی و نیستی
هستی و نیستی: مقاله‌ای دربارهٔ هستی‌شناسی پدیدارشناختی (به فرانسوی: L'Être et le néant: Essai d'ontologie phénoménologique)، که گاهی با زیرنویس مقاله‌ای پدیدارشناختی دربارهٔ هستی‌شناسی منتشر می‌شود، کتابی از فیلسوف ژان پل سارتر است. در این کتاب، سارتر با پشتیبانی از اگزیستانسیالیسم خود، با پرداختن به مباحثی مانند آگاهی، ادراک، فلسفه اجتماعی، خود فریبی، وجود «هستی»، روان‌کاوی و پرسش از اراده آزاد، روایتی فلسفی را ارائه می‌دهد.
هستی و نیستی رساله‌ای دربارهٔ هستی‌شناسی پدیدارشناسانه از نظر بسیاری از فیلسوفان و ناقدان مهم‌ترین کار فلسفی سارتر است. برخی آن را یکی از برجسته‌ترین آثار فلسفی سدهٔ بیستم دانسته‌اند. آندره گرز به درستی گفته که کتاب هستی وچیستی هدفی تازه در پیش رو داشت که حتی پدیدارشناسی آلمانی نیز به آن بی‌توجه مانده بود. سارتر می‌خواست پدیدارشناسی واقعیت ویژهٔ آگاهی را بیان کند. هستی در فلسفه به معنای شیء یا موجودی که موجود است اما چیستی در رابطه با هستی به شی یا موجود زنده ای که وجود دارد اشاره می‌کند، به صورت خلاصه می‌توان گفت چیستی به همان شی یا موجود زنده ای (هستی) اشاره می‌کند که نمی‌دانیم چیست. برای مثال یک کودک زمانی که به همراه خانواده به باغ وحش می‌رود، شیر را گربه خطاب می‌کند اما در واقع نمی‌داند که آن شیر است تا زمانی که خانواده‌اش او را آگاه می‌کنند. و در اینجا پی می‌بریم که کودک از وجود شیر باخبر بود اما نمی‌دانست که آنچه موجودی است که او را گربه خطاب کرد.
بازخورد
خوانندگان به ویژه جوانان به کتاب توجه زیادی نشان دادند. رولان بارت نوشت که با خواندن این کتاب دنیایش عوض شد، و رژیس دبره در مقاله‌ای به مناسبت مرگ سارتر نوشت: من در دهه ۱۹۵۰ در دبیرستان تحصیل می‌کردم. یکی از انبوه دانش آموزان بودم که کتاب سارتر تکان‌شان داده بود. ژاک لکان که باورهایش در بسیاری از مواضع فلسفی و برداشتش از علم و روش‌شناسی با عقاید سارتر فاصلهٔ زیادی داشت هستی و نیستی را متنی اساسی و یکه در تجزیه و تحلیل وجود خواند. با وجود این خود سارتر کم‌تر از یک دهه بعد از انتشار کتاب از آن فاصله گرفت و در بحث‌های فلسفی‌اش کمتر به آن بازگشت و حتی در ۱۹۶۸ در گفتگویی اعلام کرد که این کتاب بیان یک فلسفهٔ خرد باورانهٔ آگاهی است که دیگر کهنه شده‌است. هستی و نیستی پرفروش‌ترین کتاب فلسفه در فرانسهٔ سدهٔ بیستم بود. تکامل آفریندهٔ برگسون و واژه‌ها و چیزهای فوکو در مقام‌های بعدی قرار دارند.
درون مایه
شهرت کتاب سارتر در سال‌های پس از جنگ تا حدودی به خاطر نثر زیبای آن و استفاده از مثال‌هایی از زندگی هر روزه بود. سارتر (این‌جا هم به دنبال هایدگر) مثال‌هایی چون نقش بازی کردن پیشخدمت کافه یا تصادف موتورسیکلت یا زنی که وانمود می‌کند متوجه نیست که مردی دست‌اش را گرفته و… در کتاب آورده که روشن‌گر نکته‌های پیچیدهٔ کتاب‌اند. شخصیت خیالی پی یر که در آثار فلسفی دهه ۱۹۳۰ سارتر ظاهر می‌شد در هستی و نیستی هم نقش دارد و بیش‌تر آدم غایبی است که باید به دنبالش گشت.
محتوا
سارتر از دو نکته در هستی و زمان هایدگر تأثیر گرفته بود. یکی اهمیت بنیادین مفهوم هستی در فلسفه و دیگری اهمیت تحلیل دازاین. این دو نکته مرکز مباحث قرار دارند. هستی و نیستی که حتی نام آن هم یادآور عنوان کتاب هستی و زمان هایدگر است رابطه‌ای بین متنی با شاهکار هایدگر دارد. شاید بتوان گفت که عنوان کتاب سارتر اشاره‌ای هم به تک‌گویی مشهور هملت بودن یا نبودن دارد. عنوان دوم کتاب روشن‌گر جهت‌گیری فلسفی و منطق روش‌مندانهٔ آن است رساله‌ای دربارهٔ هستی‌شناسی پدیدارشناسانه. یعنی رساله‌ای دربارهٔ هستی‌شناسی که روش کار در آن پدیدارشناسی است. هستی‌شناسی دربارهٔ هستی هستندگان تحقیق می‌کند و هستی‌شناسی پدیدار شناسانه می‌تواند چنین تعریف شود: توضیح ساختار هستی هستندگان چنان‌که این هستندگان نمایان (پدیدار) می‌شوند.
ساختار
هستی و نیستی از یک پیش گفتار و چهار بخش شکل گرفته‌است. پیش گفتار با عنوان در جستجوی هستی. عنوان بخش نخست کتاب سارتر «مسئلهٔ نیستی» است. سارتر در این بخش به‌طور عمده در صدد روشن کردن معنای هستی و نیز نیستی برآمد. این بخش از دو فصل تشکیل شده‌است. سارتر در فصل نخست با عنوان "سرچشمهٔ نفی"، کار خود را تدوین پدیدارشناسی نیستی دانست و در فصل دوم با عنوان باور نادرست به این کشف فلسفی خود پرداخت. عنوان بخش دوم کتاب برای خود بودن است و در توضیح وضعیت هستنده‌ای خاص یعنی انسان که آگاه می‌شود و به چیزها معنا می‌دهد. این بخش از سه فصل شکل گرفته: نخستین فصل با عنوان ساختار بی‌میانجی برای خود بودن است. موضوع فصل دوم از بخش دوم زمان‌مندی است. موضوع فصل سوم از بخش دوم استعلاء است. عنوان بخش سوم کتاب برای دیگری بودن است و این بخش نسبت به دو بخش پیشین ساده‌تر و همه فهم‌تر است. این بخش هم از سه فصل تشکیل شده: فصل نخست دربارهٔ وجود دیگری است. فصل دوم از این بخش تکامل بحث سارتر دربارهٔ بدن است. فصل سوم با عنوان مناسبات مشخص با دیگری از دو رویکرد و یک بحث شکل گرفته‌است. عنوان بخش چهارم کتاب ((داشتن- کردن (انجام دادن)- هستی است.
ذخیره ارزش
پول به عنوان ذخیرهٔ ارزش
ذخیرهٔ ارزش یکی از سه کارکرد پذیرفته شدهٔ مشخص پول است. کارکردهای دیگر آن عبارتند از: همچنین پول کارکرد مجزایی به عنوان وسیلهٔ مبادله دارد که نیازمند پایایی در روابط تجاری و ثبات و حداقل سازی فرصت‌های کلاهبرداری و تقلب است.
ابزارهای ذخیرهٔ ارزش جایگزین
مثال‌های دیگر برای ابزارهای ذخیره ارزش همچون پول عبارتند از:
از آن جایی که این اقلام برای تجارت روزانه یا ذخیره نامناسب هستند و ممکن است اختلافات معناداری در ارزش داشته باشند به ندرت پیش می‌آید که همهٔ ارزش خود را از دست بدهند. نیاز نیست که همه اقلام دارایی سرمایه‌ای باشند، ارزش اقتصادی اقلامی که به طور معمول مورد استفاده قرار نمی‌گیرند حتی در شرایط بد نیز به سختی کاهش می‌یابد. در اصل، این موضوع در مورد هر کالای صنعتی صادق است و اغلب طلا و فلزات گرانبها مورد علاقه قرار می‌گیرند چرا که تقاضا و کمیابی آن‌ها در طبیعت، ریسک کاهش ارزش آن‌ها را با افزایش تولید و عرضه از بین می‌برد.
شب پل‌ها
عملیات شب پل‌ها (با نام رسمی عملیات مارکولِت) نام یک عملیات بود که در شب ۱۶ام و ۱۷ام ژوئن سال ۱۹۴۶ در دوران قیمومیت بریتانیا بر فلسطین از سوی سازمان شبه‌نظامی هگانا و زیر مجموعه‌هایش جهت تخریب یازده پل ارتباطی بین فلسطین و کشورهای همسایه شامل لبنان بزرگ، سوریه، اردن و مصر که توسط ارتش بریتانیا استفاده می‌شد صورت گرفت. حمله به سه پل دیگر نیز در نظر گرفته شد اما عملیاتی نگردید.
همه‌ی عملیات‌ها به‌جز یک عملیات (که توسط پالماخ که شامل نیروهای زبده‌ی هگانا بود انجام شد) با موفقیت و بدون کشته یا زخمی اجرا گردیدند. از نیروهای پالماخ ۱۴ نفر کشته و ۵ نفر مجروح شدند. برای پوشاندن عملیات‌های اصلی و ایجاد سردرگمی در نیروهای امنیتی بریتانیا، همزمان حدود پنجاه عملیات دیگر نیز در سرتاسر کشور انجام شد که به فرار نیروها پس از انجام عملیات‌های اصلی کمک کرد. این عملیات جزئی از شورش نظامی یهودیان در فلسطین (۱۹۴۷-۱۹۴۴) به شمار می‌آید.
اهداف
طراحان این عملیات بر کوچک بودن گستره‌ی تخریب آن و اینکه بازسازی پل‌ها فقط چند هفته طول خواهد کشید مطلع بودند. اهداف اصلی این عملیات مواردی نظیر نشان دادن توانایی هگانا برای عملیات در فلسطین حتی در مناطق بیابانی یا عرب‌نشین، شکستن اقتدار ارتش بریتانیا در فلسطین و اثبات توانایی آن برای ارتش‌های همسایه در صورت مواجهه نظامی در آینده بوده است.
جستارهای وابسته
شورش نظامی یهودیان در فلسطین
اقساط مادام‌العمر
اقساط مادام العمر(Perpetuity)، اقساط سالانه‌ای هستند که پایانی نداشته، یا جریانی از پرداخت‌های نقدی اند که تا ابد ادامه می‌یابند. در واقعیت، تعداد کمی از این اقساط مادام العمر وجود دارند. دولت انگلستان، آن‌ها را در گذشته منتشر کرده است؛ که هنوز هم معامله می‌شوند و به کنسول معروف هستند.
املاک و مستغلات و سهام ممتاز، برخی از انواع سرمایه‌گذاری هستند که بر نتایج اقساط مادام العمر، اثر گذارند و قیمت‌ها را می‌توان بر اساس تکنیک‌های ارزش گذاری اقساط مادام العمر، تعیین کرد. اقساط مادام العمر، یکی از روش‌های محاسبهٔ ارزش زمانی پول برای ارزش گذاری دارایی‌های مالی است. اقساط مادام العمر شکلی از پرداخت‌های سالانهٔ معمولی است. مفهوم آن، بسیار نزدیک به ارزش پایانی و نرخ رشد پایانی در ارزش گذاری است.
زیاریان
زیاریان یا آل زیار یک خاندان کوچک گیلی-دیلمی در سرزمین‌های جنوب‌شرقی دریای مازندران بودند. امیران زیاری در قرن چهارم و پنجم هجری امیر گرگان و طبرستان بودند و در برخی ادوار قومس، دیلم و گیلان نیز تحت فرمانروایی آنان بود. دودمان زیاریان در ۳۱۹ هجری قمری ایجاد گردید و یکی از حکومت‌های دیالمه شد که در میان‌دوره ایرانی توانستند بر بخش‌هایی از خلافت عباسیان امارت کنند. به مرور از وسعت قلمرو زیاریان کاسته شد و به حکومتی دست‌نشانده بدل شدند. اطلاعات دربارهٔ آخرین امیران زیاری محدود است اما حداکثر تا ۴۸۶ هجری بخشی از سرزمین‌های موروثی خود را حفظ کرده بودند.
اقساط مادام‌العمر
شرح مفصل
اقساط مادام العمر، نوعی پرداختی سالانه است که در آن، پرداخت‌های دوره‌ای در یک روز ثابت شروع می‌شود و به طور نامحدود ادامه می‌یابد. از این نوع پرداخت‌ها گاهی با عنوان سالیانهٔ دائمی نام برده می‌شود. پرداخت‌های کوپن ثابت، روی مجموع پول‌های سرمایه‌گذاری شدهٔ دائمی (غیرقابل بازخرید)، نمونه‌های نخست از اقساط مادام العمر است. بورس‌های تحصیلی که به طور بلا عوض اعطا و به صورت دائمی پرداخت می‌شوند منطبق بر تعریف اقساط مادام العمر است. ارزش اقساط مادام العمر، محدود است زیرا ارزش فعلی دریافتی‌هایی که برای آیندهٔ دور پیش بینی می‌شوند بسیار کم است (ارزش فعلی جریانات نقد آتی). بر خلاف یک ورقه قرضهٔ معمول، چون در اقساط مادام العمر، اصل پول، هیچ‌گاه بازپرداخت نمی‌شود، ارزش فعلی ای برای اصل پول در نظر گرفته نمی‌شود. با فرض این که پرداخت در پایان دورهٔ جاری آغاز خواهد شد، قیمت اقساط مادام العمر، عبارت است از مقدار کوپن به روی نرخ تنزیل مناسب:
زیاریان
تبار زیار، نیای خاندان، از منطقه داخل گیلان بود. مرداویج بنیان‌گذار این سلسله است که پیش از به حکومت دست یافتن، در خدمت لشکر علویان طبرستان و اسفار بن شیرویه بود. هدف مرداویج احیای امپراتوری ساسانیان و خلع قدرت خلافت عباسی بود. او در حمله به جبال و اصفهان و خوزستان، توانست بخش‌های زیادی از سرزمین‌های اسلامی را فتح کند ولی نهایتاً موفق نشد به اهدافش دست یابد و توسط خدمه‌اش به قتل رسید. پس از مرگ مرداویج، اطرافیان او با برادرش، وشمگیر، بیعت کردند. وشمگیر در همان ابتدای به امارت رسیدن، با لشکرکشی‌های سامانیان و بوییان مواجه شد و این جنگ‌ها در تمام طول حکومتش ادامه یافتند. وشمگیر در نبرد اسحاق‌آباد شکست سختی خورد و نواحی بسیاری از قلمرو او از دست رفت و از آن زمان حکومت زیاریان محدود به گرگان و طبرستان و نواحی پیرامونی آن می‌شد. از آن پس زیاریان، گرچه هنوز رسماً مستقل بودند، اما تابع حکومت‌های همسایه شدند. بیستون روابط نزدیکی با بوییان و خلیفه ایجاد کرد که موجب استقرار آرامش در قلمروش شده و پس از او نیز این الگو، روش غالب در رفتار سیاسی زیاریان شد. قابوس اتحاد با بوییان را شکست و با امیران سامانی متحد شد و نبردهای زیادی میان این دو جبهه درگرفت؛ تا آن که قابوس شکست خورده و به دربار سامانیان پناه برد و تا هجده سال از حکومت دور بود. سرانجام در سال ۳۸۸ هجری قابوس موفق شد سرزمین‌های پیشین خود را بازپس گیرد و یکی از درخشان‌ترین دوره‌های زیاری را رغم بزند. پس از او، امیران زیاری تحت‌الحمایه دربار ترک‌تبار غزنویان شدند. در زمان منوچهر، دودمان زیاری وارد دوران افول خود شده و وابسته به سلاطین ترک‌تباری شد که در خراسان قدرت بیشتری داشتند. بدین ترتیب در این دوره زیاریان از حکومت مستقل تبدیل به قدرتی تحت سلطه، خراجگزار و دست‌نشانده شدند. از دوران حکومت امیران بعدی زیاری، انوشیروان، دارا، کیکاووس و گیلانشاه، اطلاعات کمی در دسترس است. در سال ۴۳۳ هجری، طغرل بیگ حکومت زیاریان بر طبرستان و گرگان را پایان بخشید و در نهایت بقایای این خاندان هم توسط اسماعیلیان الموت منقرض شدند.
اقساط مادام‌العمر
شرح مفصل
که در آن، PV ارزش فعلی اقساط مادام العمر، A مقدار پرداخت دوره‌ای، و r بازده یا نرخ تنزیل یا نرخ بهره است. اگر بخواهیم یک مثال عددی ارائه دهیم، یک وام ۳ درصدی جنگی دولت انگلستان، در محیطی با بازدهٔ ۶ درصدی ۵۰ پِنی معامله می‌شود، در حالی که در محیط با بازده ۳ درصدی به ارزش اسمی معامله می‌شود. این بدین معناست که اگر ارزش اسمی وام ۱۰۰ پوند استرلینگ باشد، و پرداخت‌های سالانه ۳ پوند باشد، ارزش وام، زمانی که نرخ بهرهٔ بازار ۶٪ است ۵۰ پوند، و زمانی که نرخ بهره ۳٪ است، ۱۰۰ پوند می‌باشد.
زیاریان
زیاریان در ابتدای کار با اتکا به توان نظامی خود، بخش بزرگی از مناطق تحت لوای خلافت عباسی را فتح کردند؛ ولی با درگذشت مؤسس این دودمان، مرداویج، قدرت آن‌ها سریعاً به افول رفت و به یک قلمروی حائل در پیرامون البرز و میان سامانیان و بوییان بدل شدند، که سال‌ها محل نزاع دولت‌های خراسان و جبال بود و امیران زیاری به یکی از این دو سرزمین وابستگی داشتند. تمامی فرمانروایان زیاری برای تأیید شدن حق حکومتشان توسط خلیفه، اعلام اطاعت کردند و به شعائر خلافت تن دادند. آرمان‌خواهی زیاری برای بازسازی ایرانشهر، گسترش زیدیه و مخالفت این دودمان با نظام خلافت، خیلی زود رنگ باخت؛ با این حال امیران زیاری توجه به فرهنگ و ادبیات فارسی و طبری را فراموش نکرده و ادیبان و عالمان بسیاری در دربار آنان پرورش یافتند. پس از آن که غزنویان جایگزین سامانیان در خراسان شدند، امیران زیاری به این خاندان نزدیک شدند؛ ابتدا با ازدواج سیاسی وابسته به سلطنت غزنوی شدند، سپس به عامل دست‌نشاندهٔ آنان تبدیل گردیدند و اینچنین با افول دولت غزنوی، امارت زیاری هم تسلط خود را از دست داد و در دوران پایانی خود تنها در برخی قلعه‌های واقع در البرز مستقر بود. امیران زیاری آثار چندی به زبان طبری، عربی و فارسی تألیف کردند که معروف ترین آنها قابوس‌نامه اثر عنصرالمعالی کیکاووس است.
اقساط مادام‌العمر
نمونه‌های دنیای واقعی
برای مثال، اوراق قرضه ی دولت انگلستان، که کنسول نامیده می‌شوند، و بدون تاریخ و غیرقابل باز خریدند (نظیر وام جنگی)، کوپن (پرداخت بهره)های ثابت داشته و به طور فعال در بازارهای قرضه، معامله می‌شوند. اوراق قرضه با مدت زمان بسیار طولانی، ویژگی‌های مالی دارند که می‌تواند نظر برخی سرمایه گذاران را در برخی شرایط جلب کند؛ مثلاً قیمت اوراق قرضهٔ بلند مدت، تغییر بازده در بازار مالی (کاهش یا افزایش) به سرعت تغییر می‌کنند (رو به بالا یا پایین). مثال جدیدتر، کنوانسیونی است که در امور مالی املاک و مستغلات برای ارزش گذاری املاک با نرخی سرمایه‌ای ، مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از نرخ سرمایه‌ای، ارزش یک دارایی به خصوص در حوزهٔ املاک و مستغلات، عبارت است از سود خالص یا جریان نقد خالص دارایی، تقسیم بر نرخ سرمایه‌ای. به طور مؤثر، استفاده از نرخ سرمایه‌ای برای ارزش گذاری بخشی از املاک و مستغلات، فرض می‌کند که سود جاری دارایی به صورت مادام العمر، ادامه می‌یابد. بنیان این روش ارزش گذاری، این فرض است که نرخ اجاره با همان نرخ تورم رشد می‌کند. اگرچه دارایی ممکن است در آینده (حتی در آیندهٔ خیلی نزدیک) فروخته شود، فرض بر این است که دیگر سرمایه گذاران، همین رویکرد ارزش گذاری را برای دارایی به کار می‌برند. مثال دیگر مدل تنزیل سود نقدی با رشد ثابت مورد استفاده در ارزش گذاری سهام عادی شرکت است که فرض می‌کند قیمت بازاری هر سهم برابر با رقم تنزیل شدهٔ کل جریانات آتی سود نقدی است و آن سودهای نقدی هم مادام العمر فرض می‌شوند. اگر نرخ تنزیل سهام، با توجه به سطح ریسک سیستماتیک آن، ۱۲٫۵۰ درصد باشد، در این صورت اقساط مادام العمر ثابت به ازای هر دلار از درآمد سود نقدی برابر ۸ دلار خواهد بود. با این حال، اگر سودهای نقدی آتی نشان دهندهٔ افزایشی دائمی به اندازهٔ ۵٪ در سال باشند، در این حالت، مدل تنزیل سود نقدی، در عمل، ۵٪ از نرخ تنزیل کم کرده و این نرخ از ۱۲٫۵ به ۷٫۵ درصد می‌رسد که بیان می‌کند قیمت به ازای هر دلار از درآمد سود نقدی، برابر با ۱۳٫۳۳ دلار خواهد بود.
زیاریان
منبع‌شناسی
میترا مهرآبادی منابع اولیه زیاریان را در سه بخش منابع عینی، تاریخ‌های محلی و منابع عمومی تقسیم کرده‌است:
تاریخ محلی ثانویه
کتاب‌هایی هستند که در مورد تاریخ شهر یا منطقه‌ای نگاشته شده‌اند. این کتاب‌ها حاوی اطلاعات ارزشمندی هستند؛ زیرا فقط به وقایع آن شهر یا منطقه پرداخته‌اند و جزئیات را ذکر کردند و از منابع مهم به‌شمار می‌آیند.
تاریخ‌های عمومی ثانویه
دسته‌ای از منابع هستند که به شرح وقایع سرزمین‌های اسلامی می‌پردازند. عده‌ای از تاریخ‌نگاران معاصر با زیاریان به خاطر حضورشان در اوضاع سیاسی آن زمانه، به نوشتن این کتاب‌ها پرداخته‌اند و از جمله منابع مهم برای شناخت زیاریان به‌شمار می‌آیند.
پیش‌زمینه
در قرن چهارم هجری، که سیصد سال از سقوط ساسانیان و فتح ایران توسط مسلمانان می‌گذشت، اکثر مناطق ایران زمین به دین اسلام درآمده‌بودند؛ ولی در طبرستان و گیلان وضع متفاوت بود. مردم این نواحی هنوز به دیانت زرتشتی وفادار بودند. چون تا آن زمان حاکمان مسلمان نتوانسته بودند بر این مناطق چیره شوند، نوعی آزادی دینی و سیاسی در منطقه حاکم بود. بخشی از مردم تحت تأثیر علویان زیدی، که از دست خلفا به منطقه می‌گریختند، به مذهب تشیع گرویدند و تا قرون چهارم و پنجم هجری هنوز نیمی از مردم زرتشتی بودند و نیمی دیگر شیعه شده بودند.
در اواسط قرن سوم هجری خلافت عباسی با جنبش‌های استقلال‌طلبانه‌ای مواجه شد که ضعف سیاسی او را در پی داشت. این جنبش‌ها در میان ایرانیان، که از پیش منتظر فرصتی برای شورش بودند، با ظهور دولت‌های سامانیان، صفاریان و زیاریان، به اوج رسید. همچنین اوایل قرن چهارم هجری در شمال ایران جنبش‌های گوناگونی علیه خلیفه آغاز شد که اسفار بن شیرویه، ماکان کاکی، مرداویج و آل بویه از این دسته‌اند. قدرت متمرکز خلافت شروع به کاهش کرده بود و ماجراجویان جاه‌طلب، جنگ‌سالاران و رهبران نظامی در جای‌جای قلمرو اسلامی شورش می‌کردند و با یکدیگر رقابت می‌کردند. ایران وحدت سیاسی، که در زمان ساسانیان از آن برخوردار بود، را از دست داده بود و به مجموعه‌ای از پادشاهی‌های بی‌ثبات تبدیل شده بود. هیچ صلحی نمی‌توانست دوام بیاورد. بسیاری از مراکز شهری مانند نیشاپور، مرو، بخارا، ری، همدان، قزوین و اصفهان بارها مورد حمله و تخریب قرار گرفتند و ساکنانشان تحت محاصره، گرسنگی، تاراج و کشتار قرار گرفتند. در میان مردمی که عناصر ایرانی داشتند، همچون کردها، دیلمیان و گیل‌ها جنبش‌ها تداوم داشت.
مقام خلیفه هنوز در سرزمین‌های سُنی‌مذهب قداست و احترام گذشتهٔ خود را حفظ کرده بود و دولت‌ها مجبور به پذیرش خلافت بودند تا مقام خود را مشروعیت بخشند. اما بزرگترین چالش برای وجههٔ مذهبی خلیفه، علویان شیعه بودند که ادعای خلافت داشتند. در قرن نهم میلادی (دوم و سوم هجری) دیلمی‌ها که به تازگی اسلام را، حداقل در ظاهر، پذیرفته‌بودند، تحت تأثیر حاکمان زیدی علویان طبرستان قرار گرفتند و احتمالاً در واکنش به سیاست‌های خلافت، با شیعیان حس همدردی یافتند. آن‌ها ابتدا به عنوان مزدور، در حدود قرن سوم هجری، در سرزمین‌های شرقی اسلام، در ارتش خلفا و جنگ‌سالاران ظاهر شدند و به عنوان مبارزانی سرسخت و شجاع شهرت یافتند. گرچه در طبرستان و دیلم زیدیان طرفداران بسیاری یافته‌بودند ولی پس از دو یا سه نسل علویان طبرستان و گیلان از شعارهای عدالت‌طلبانهٔ نخستین خود عدول کرده و به کنار رانده شدند. این اوضاع زمینه را برای قیام اشرافی که نسب خود را به ساسانیان می‌رساندند، فراهم نمود و این منطقه نیاز به حکومتی داشت که هر دو قشر شیعیان و زرتشتیان را اقناع کند. و این در حالی بود که میان فرزندان ناصر کبیر و داعی صغیر اختلاف روی داده بود و در اردوگاه علویان دو دستگی وجود داشت. زیاریان جزو مردم کوه‌نشینی چون دیلمیان، گیلیان و کردها بودند که رسیدنشان به قدرت به بیان مینورسکی در میان‌پرده دیلمی تاریخ منطقه را رقم زد. پس از افول اقتدار مستقیم خلافت در شمال‌غرب فلات ایران و ظهور قدرت‌های محلی چون حکام ساجی در آذربایجان، بسیاری از سران کوه‌نشین به سربازانی جویای نام و مدعی اقتدار بدل گشتند و در خلاء قدرت مدعی حکومت شدند. موفق‌ترین آن‌ها سه برادر بویی از دیلم بودند.
تبار
خاندان زیاریان خود را بازماندگان ارغوش، شاه گیلان در زمان کیخسرو، معرفی می‌کردند. خاندان زیاری مردمی گیلی-دیلمی بودند که در سرزمین‌های جنوب‌شرقی دریای مازندران به قدرت رسیدند. زیار پدر مرداویج و وشمگیر بود و متعلق به یک خانواده سلطنتی گیلی بود که در منطقه داخل گیلان می‌زیستند. دربارهٔ قومیت خاندان زیاریان، نوشته‌اند که گیل بوده‌اند و مدعی شده‌اند که نسبت خاندانشان به «آغش وهادان» یا «ارغوش فرهادان»، می‌رسد که در زمان کیخسرو پادشاه گیلان بود. همچنین برخی منابع «وردانشاه گیلانی» را جد زیار دانسته‌اند. ابوالفدا در یک اثر خطی گفته‌است که زیار از خاندان شاهنشاهوند، شریف‌ترین طایفه از میان چهار خاندان گیل، بود. همسر زیار دختر تیرداذ و برادرزن او، هروسندان، حاکم وقت پادشاهی گیل، بود. خود زیار در دوران فرمانروایی پسرانش، مرداویج و وشمگیر، تا سال ۳۳۷ هجری زنده بود. لازم به ذکرست که گیل‌ها همسایه شمالی دیلمی‌ها در استان گیلان امروزی بودند. این دو قوم بسیار در هم تنیده بودند و در نظر افراد خارج از قلمروشان یکی دانسته می‌شدند. از این رهگذر مورخان، بیشتر از دیلمیان سخن گفته‌اند و گاه گیل‌ها و دیلمی‌ها را به جای یکدیگر به کار برده‌اند.
در آن دوره برای دستیابی به مشروعیت سیاسی و پذیرش همگانی لازم بود حاکمان خود را از نژاد شاهان ساسانی — که از دیرباز جنبهٔ تقدس داشتند — معرفی کنند تا مردم با این هم‌تباری، حکومتشان را به حق بدانند؛ چنان‌که آل بویه — که از نسل فردی ماهی‌گیر بودند — خود را از نسل ساسانیان معرفی کردند. این احتمال وجود دارد که زیاریان به رسم دیگر خاندان‌های حکومت‌گر خود را به شاهان پیش از اسلام منتسب کرده‌باشند و این مطلب جعلی باشد. گفته‌اند که مادر مرداویج از تبار اسپهبدان رویان بوده‌است و در شجره‌نامه‌ای که عنصرالمعالی آورده، نام چندین فرد تاریخی شناخته شده آمده‌است و برخلاف تبارنامهٔ آل بویه، معتبر به نظر می‌رسد. به نظر محمدعلی مفرد، زیار می‌بایست خود از خاندان قابلی بوده باشد که توانسته‌بود با دختر یکی از اسپهبدانی که از نسل ساسانیان بودند، ازدواج کند.
مرداویج
مرداویج پیش از حکومتش در لشکر علویان طبرستان و گیلان و سامانیان شهرت داشت و وقتی اسفار بن شیرویه از خراسان به طبرستان لشکرکشی می‌کرد، از مرداویج به عنوان فرماندهی سرشناس دعوت به همکاری نمود. اسفار و مرداویج در سال ۳۱۶ هجری قمری از گرگان به ساری آمدند و به جنگ داعی صغیر، حاکم علویان، رفتند. مرداویج در این نزاع، به انتقام دایی خود، هروسندان، داعی صغیر را به قتل رساند. اسفار سپس علیه خلیفه عباسی و امیر سامانی شورید و سپاهی را که عباسیان برای دفع او فرستادند، شکست داد. مردم قزوین در این جنگ از خلیفهٔ عباسی دفاع کردند و عامل اسفار را کشتند. اسفار پس از صلح با امیر سامانی، به قزوین هجوم بُرد و شهر را تاراج نمود؛ چنان‌که مؤذنان را کشت، مسجدها را ویران کرد، بازارها را سوزاند و نماز خواندن را ممنوع کرد و مالیات را افزایش داد. پس از آن، اسفار سپهسالارش، مرداویج، را برای کمک به مهدی بن خسرو فیروز که در نبردی از محمد بن مسافر شکست خورده بود، فرستاد. مرداویج در طارم، محمد بن مسافر را محاصره کرد و از او برای اسفار بیعت خواست. محمد در همین حال، به مرداویج پیام داد و ستم‌ها و اعمال اسفار را یادآور شد و از وی درخواست کرد که به یاری سپاهیانش، لشکریان اسفار را شکست دهد و بر سرزمین او چیره شود. مرداویج پذیرفت و اسفار را از این اتحاد آگاه کرده و بر او شورید. سپاهیان مرداویج در طالقان اسفار را سربریدند. ابن اسفندیار مرگ اسفار را در ۳۱۹ و ابن اثیر آن را در سال ۳۱۶ هجری ذکر می‌کنند.
پس از مرگ اسفار، ماکان کاکی به طبرستان بازگشت و در گرگان سکونت گزید. مرداویج نیز حاکم دیگر مناطق تحت فرمانروایی او شد؛ ولی به گرگان، پایتخت اسفار، نرفت و از همان‌جا به کشورگشایی پرداخت. نخست به مطیع کردن ممالک سابق اسفار اقدام کرد. مرداویج برای سپاه خود هزینهٔ زیادی می‌کرد که باعث می‌شد عدهٔ زیادی داوطلب حضور در لشکریان او شوند. بخش عمده‌ای از این سربازان از طوایف گیل و دیلم بودند. مرداویج پس از قتل خواهرزاده‌اش، ابی الکرادیس علی بن عیسی طلحی، برای گرفتن انتقام او به شهر همدان حمله کرد و مردم آنجا را قتل عام نمود. خلیفه، مقتدر عباسی، با شنیدن اخبار، هارون بن غریب (پسردایی خود) را با لشکر بزرگی به همدان فرستاد که در اطراف شهر با سپاه مرداویج روبه‌رو شد. در نبردی که روی داد، مرداویج سپاه خلیفه را شکست داد. با پیروزی در جنگ جبال، مرداویج توانست به راحتی نواحی کرمانشاه، لرستان، کردستان و پشتکوه را فتح کند. همچنین ابن علان قزوینی را در رأس سپاهی به دینور فرستاد و آن شهر را هم ابن‌علان غارت و تسخیر کرد. گزارش‌ها حاکی از قتل هفده هزار دینوری در روز نخست حمله دارد. ابن‌علان پس از دینور، به حلوان لشکرکشی و آنجا را نیز غارت کرد؛ سپس با غنائم و اسرا نزد مرداویج بازگشت.
پس از فتح جبال، مرداویج با خلافت مذاکره کرد و به خواست خلیفه نواحی متصرف خود در همدان و دینور و پیرامون آن را تخلیه کرد و به نمایندگان خلیفه سپرد و به جای آن از خلیفه خلعت و لوای حکومت بر نواحی شرقی جبال از شرق همدان تا ری را گرفت و بدین شکل یکی از امیران امارت‌های استیلا شد. مرداویج لباس سیاه (شعار عباسیان) را بر تن کرد و این اتفاق موجب خشم برخی از دیلمیان شد. با خلع و قتل المقتدر بالله در شوال ۳۲۰ هجری، برادرش القاهر بالله به خلافت رسید که نام او بر سکه‌هاس مرداویج نقش بسته‌است و نشان از ادامه این رابطه دارد. در ذی‌الحجه ۳۲۱ هجری مرداویج لشکری به رهبری برادرش، وشمگیر، به سمت اصفهان فرستاد و به سادگی آن شهر را فتح کرد. سپس همراه با سپاه چهل الی پنجاه هزار نفرهٔ خود وارد شهر شد. پس از این تا چهار ماه خلیفه در قبال حمله سکوت کرد و پس از آن ضمن تعیین محمد بن یاقوت به حکومت اصفهان، به مرداویج دستور داد که اصفهان را تخلیه نماید تا حکومت ری و جبال را به او واگذار کند و از جمله دوستان خلیفه شود و نامش از لیست سرکشان خارج شود. مرداویج در پاسخ سریعاً شهر را از نیروهای خود خالی کرد ولی در جمادی‌الاول ۳۲۲ هجری مرداویج مجدداً به اصفهان بازگشت. مشخص نیست که خلیفه بعدی، الراضی بالله، با مرداویج چگونه رابطه‌ای داشته‌است. پس از آن مرداویج محمد بن وهبان فضیلی را برای فتح شوشتر، ایذه و اهواز فرستاد. بن وهبان نیز با پیروزی بر اهواز، خراجی تهیه کرد و نزد مرداویج گسیل داشت. پس از فتوحات در خوزستان، مرداویج غنایم بسیاری را میان سپاهیان تقسیم کرد.
مرداویج پس از فتح اصفهان برای خود دو تخت، یکی زرین و دیگری سیمین، ساخت و هر روز بر روی یکی از آن دو می‌نشست. او جشن سده را در این شهر با تجمل بسیار برپا کرد و قصد داشت شاهنشاهی ساسانیان را احیا نماید ولی در سال ۳۲۳ ه‍جری و در حمام کاخ خود به وسیله چند تن از غلامان ترک خود به قتل رسید.
وشمگیر
بعد از مرداویج، برادرش وشمگیر در شهر ری به حکومت نشست. سربازان ترک پس از مرگ مرداویج سپاه زیاریان را ترک کردند و گروهی به علی بویه در شیراز پیوستند و گروهی به خلیفه ملحق شدند. این امر سبب تضعیف سپاه زیاری شد. در شرق، امیر نصر بن احمد سامانی درصدد برآمد نواحی طبرستان، گرگان و ری را به قلمرو خود ضمیمه کند، اما وشمگیر پس از زد و خوردهایی، سلطه سامانیان را پذیرفت تا بتواند با خیال آسوده به مقابله با بوییان، در جنوب و غرب، بپردازد. حسن بویه که گروگان مرداویج بود، با استفاده از فرصت، فرار کرد و به برادرش، علی بویه پیوست که منتظر فرصتی برای فتح جبال بود؛ بنابرین حسن را با لشکر مجهزی به اصفهان، همدان و دیگر شهرهای جبال فرستاد و حسن یکی یکی آن‌ها را برای بوییان فتح نمود. از سوی دیگر وشمگیر با آماده‌سازی لشکری به مقابله با او شتافت و نبردهایی در شهرهای اصفهان، همدان، کاشان، قم، کرج، ری، قزوین و… رخ داد. علی که بغداد را پیشتر در دست گرفته بود، خلیفهٔ عباسی را مجبور کرد که سپاهیان بصره را برای مقابله با وشمگیر راهی میدان نبرد کند. در شمال وشمگیر با فرستادن نامه‌ای به ماکان بن کاکی، حکومت گرگان را به او پیشنهاد کرد و بدین ترتیب وشمگیر از قدرت نظامی سامانیان کاهید و با اتحاد وشمگیر و ماکان، زنگ خطر برای دولت سامانی به صدا درآمد.
پس از آن که وشمگیر توانست اوضاع گرگان و شرق ایران را آرام کند و آذربایجان را مطیع سازد، به مقابله با بوییان شتافت و توانست در سال ۳۲۷ قمری آل‌بویه را شکست دهد و اصفهان را فتح کند و با اخراج حسن بویه، خطبه به نام خود کند. وشمگیر علی‌رغم حملات بوییان و سامانیان از دو سو، توانست تا سال ۳۲۸ هجری، قلمرو مرداویج را نگهدارد. در سال ۳۲۹ هجری دو سپاه سامانی و بویی علیه وشمگیر اتحاد جدیدی برساختند و در نبرد ری به مصاف او رفتند. در این جنگ ابوعلی چغانی موفق شد قلب سپاه وشمگیر را محاصره کند و در فرصت پیش آمده، ماکان کاکی را کشت. وشمگیر از معرکه گریخت و به آمل رفت. چغانی هم سر ماکان و دیگر سران سپاه وشمگیر را به بخارا فرستاد. گفته شده که تلفات لشکریان وشمگیر در این نبرد شش هزار نفر بوده‌است. پس از شکست وشمگیر و فرار او به طبرستان، عمادالدوله علی بویه ابتدا به ری رفت و تا پایان زمستان آنجا ماند. سپس زنجان، ابهر، قزوین، قم، کرج، اراک، همدان، نهاوند، دینور و تا مرز حلوان را گشود و بر همه جا عامل و حاکمی مقرر کرد تا باج گیرد. ولیکن بدان جهت که بوییان توان نبرد با سپاه سامانی را در خود نمی‌دیدند، به قلمروشان تعرضی نمی‌کردند و نتیجتاً سامانیان هم با مشکل چندانی روبرو نشدند. وشمگیر هم از معرکه گریخت و به طبرستان رفت تا پس از تجدید قوا به ری بازگردد.
پس از نبرد ری، قدرت سیاسی و نظامی زیاریان به سواحل دریای مازندران محدود شد و وشمگیر به عاملی از طرف سامانیان بدل شد. او برای حفظ قدرتش در برابر دشمنانی مانند حسن فیروزان و بوییان مجبور بود به چنین چیزی تن بدهد. وشمگیر خیلی زود تبعیت از سامانیان را پذیرفت. سامانیان هم که به دنبال حکومتی برای حائل قرار دادن بین خود و بوییان می‌گشت، کم‌کم مایل به همکاری با او شد و از او حمایت کرد. بوییان با سماجت برای تسخیر سرزمین‌های اندک وشمگیر می‌جنگیدند و وشمگیر جنگ‌های بسیاری با بوییان داشت که بیشتر حالت دفاعی و حفظ حدود پایتختش را داشتند، بر این اساس او تا پایان زندگیش در حال دفاع در برابر بوییان بود و طبرستان و گرگان و ری بارها بین این دو دست به دست شد. وشمگیر در آینده برای در امان ماندن از این جنگ‌ها حتی حاضر شد با خلیفه القاهربالله رابطه برقرار کند. او به واسطهٔ سامانیان از خلیفه خواست که وساطت نماید و از بوییان بخواهد که از تعرض به سرزمین‌هایش دست بردارند. در سال ۳۵۷ هجری، درست زمانی که سپاه سامانی برای عملیات مشترک علیه حسن بویی به گرگان رسیده بود، وشمگیر در اثر یک حادثه درگذشت.
بیستون
در محرم ۳۵۷ هجری، که وشمگیر درگذشت، لشکریان سامانیان برای کمک به او به گرگان آمده بودند و محمد بن ابراهیم سیمجور آن‌ها را فرماندهی می‌کرد. وشمگیر دو پسر داشت؛ بزرگ‌ترشان که بیستون نام داشت، در طبرستان بود و کوچک‌تر، به نام قابوس، در لشکرگاه پدر را همراهی می‌کرد. پس از مرگ وشمگیر، ابراهیم سیمجور و بزرگان طبرستان با قابوس، یعنی برادر کوچک‌تر، بیعت کردند. بیستون سریعاً به گرگان آمد و به ملاقات سیمجور رفت. سپس امیری زیاریان را بر عهده گرفت و چون لشکریان سامانی خواستار آذوقه شدند، گفت برای تهیهٔ آذوقه بایستی به طبرستان بازگردد و بدین گونه آن‌ها را رها کرد. آنگاه پیکی نزد رکن‌الدوله حسن بویی فرستاد و به شهر ری رفت. لشکریان سامانی که آذوقه کافی نداشتند، پراکنده شدند و مجبور شدند بازگردند. بیستون هم با بوییان متحد شد و با دختر عضدالدوله بن رکن‌الدین ازدواج کرد. بیستون پایتخت خود را به طبرستان برده و در آمل مستقر شد و گرگان توسط قابوس که برتری او را به رسمیت شناخته بود، اداره می‌شد. او نخستین فرد از زیاریان است که خلیفه بدان لقب و لوا و منشور حکومت اعطا کرد و لقب «ظهیرالدوله» بخشید. بیستون در ازای آن اعلان اطاعت کرد و شصت هزار دینار همراه لباس و اسبی به هدیه، برای خلیفه فرستاد. بدین ترتیب بیستون بر خلاف پدر و عمویش توانست با واقع‌بینی و دوری از تعصبات مذهبی، با قدرت‌های بزرگ‌تر رابطه ایجاد کند و این گونه بتواند حکومتی آرام و به دور از آشوب و تشنج داشته باشد. حاکمان بعدی زیاری هم در این زمینه، به پیروی از روش بیستون پرداختند. لقب بخشیدن خلیفه به بیستون، علاوه بر این که نشان می‌دهد آل بویه در این دوره بر خلافت و زیاریان تسلط داشتند، حاکی از آن است که آل زیار پس از تنها یک نسل، از شعارها و آرمان‌های مذهبی ابتدایی خود صرف نظر کردند و برای دستیابی به قدرت و مشروعیت دینی، به اطاعت از خلافت تن دادند. بیستون در سال ۳۶۶ یا ۳۶۷ هجری درگذشت و پدرزن او، دباج گیلی، سعی کرد میراثش را تصاحب کند که موفق نگردید.
قابوس
پس از بیستون، تعداد زیادی از فرماندهان و لشکریان زیاری، قابوس را به پادشاهی برگزیدند. قابوس دو دوره حکومت کرد: دورهٔ نخست به آرامی آغاز شد، اما بعد از مرگ رکن‌الدوله، فرمانروای بوییان، سرزمین‌های تحت حکومت او میان سه پسرش عضدالدوله، مؤیدالدوله و فخرالدوله تقسیم شد. فخرالدوله در رقابت شکست خورد و به دربار قابوس پناهنده شد. قابوس از تسلیم فخرالدوله به برادرانش امتناع کرد و میان آن‌ها جنگی درگرفت که اتحاد قابوس و فخرالدوله شکست خورد و این دو به خراسان پناه بردند و در درگاه امیر نوح سامانی اقامت گزیدند. در رمضان ۳۷۱ هجری، لشکری به کمک امیر سامانی عازم گرگان شد تا نواحی از دست رفته را به قابوس بازگرداند. اتحاد شکل‌گرفته توانست شهر گرگان را برای ۲ ماه در محاصره نگه دارد ولی با کاردانی‌های صاحب بن عباد، وزیر مؤیدالدوله، گروهی از محاصره‌کنندگان در روز نبرد به سمت دشمن رفتند و با تضعیف روحیهٔ سربازان سامانی-زیاری، این اتحاد در نبرد شکست خورد و منهزم شد.
قابوس قریب ۱۸ سال از حکومت محروم بود و در پناه دربار امیران سامانی می‌زیست. با مرگ عضدالدوله و تضعیف آل‌بویه، قابوس اسپهبد شهریار بن دارا باوندی را که از سرداران وفادار او بود، به منطقهٔ شهریار کوه فرستاد. در آن زمان، رستم بن مرزبان دشمنزیار از سوی بوییان به آن منطقه حکمرانی می‌کرد. شهریار توانست رستم را شکست دهد و سکه و خطبه به نام قابوس کند. از سوی دیگر باتی بن سعید، حاکم رستمدار، در نامه‌نگاری با قابوس از او حمایت کرد و در استرآباد والی بویی گرگان، فیروزان پسر حسن را شکست داد. اینچنین قابوس توانست پس از مدت مدیدی دوری از وطن، در شعبان ۳۸۸ هجری به پایتخت خود، گرگان، بازگردد. قابوس تا سال ۴۰۳ هجری حکومت کرد و بر دامنهٔ متصرفات خود از هر سوی افزود و گرگان، شهریارکوه، چالوس، رویان و دیلم را ضمیمهٔ قلمرو خود کرد و برخی قلاع قومس را فتح نمود.
منوچهر
با مرگ قابوس بن وشمگیر، منوچهر رسماً در سال ۴۰۳ هجری بر تخت امارت زیاریان نشست و سکه و خطبه به نام خود کرد. قادر، خلیفهٔ عباسی، نیز برایش خلعت، لوا و منشور حکومت قابوس را فرستاد و او را به رسمیت شناخت و ضمن تسلیت درگذشت پدرش، لقب «فلک‌المعالی» را به او بخشید. با آغاز حکومت منوچهر زیاری، این دودمان وارد دوران افول خود شد و به سلاطین ترک‌تباری وابستگی پیدا کرد که در خراسان قدرت بیشتری داشتند. بدین ترتیب در این دوره زیاریان از حکومت مستقل تبدیل به قدرتی تحت سلطه و دست‌نشانده شدند.
منوچهر از همان آغاز امارت خود سعی کرد با وابستگی به دربار غزنویان، دست رقیبان را از رسیدن به قلمروش کوتاه کند. او می‌توانست با تکیه بر قدرت نظامی و سیاسی سلطان محمود غزنوی، حکومت خودش را مستحکم کند و هرگونه مخالفت احتمالی را سرکوب سازد. او ابتدا گروهی از بزرگان گرگان را همراه هدایای ارزشمندی نزد سلطان غزنوی فرستاد و اعلام اطاعت کرد. سلطان محمود فرمانبرداری منوچهر را پذیرفت و دستور داد خطبه و سکه را در قلمرو زیاری به نام او بزنند. همچنین خراج سالانه‌ای به مبلغ پنجاه هزار دینار برای منوچهر تعیین کرد. منوچهر درخواست‌های سلطان محمود را پذیرفت و از آن پس در مساجد گرگان، طبرستان و قومس خطبه به نام محمود غزنوی خوانده می‌شد. همچنین منوچهر در ۴۰۹ هجری، با دختر سلطان ازدواج کرد. فلک‌المعالی منوچهر، با آن که صورت ظاهری استقلال زیاریان را حفظ کرد، در عمل حکومتی دست‌نشانده داشت و برخلاف آرمان‌های اولیه‌ای که مرداویج در زمان تأسیس دودمان زیاری داشت، او بیش از پیش به خلافت عباسی و اهل تسنن وابستگی یافت. در حالی که هیچ‌کدام از امیران قبلی آل زیار خراجگزار دیگر حکومت‌های همسایه نبودند، پس از منوچهر پرداخت خراج سالانه‌ای، اغلب به مبلغ پنجاه هزار دینار، مرسوم شد. برخلاف امیران پیشین زیاری، از زمان منوچهر و جانشینان او اطلاعات چندانی وجود ندارد زیرا منابع اولیه دربارهٔ آن‌ها، که قدرت پیشین خود را از دست داده بودند، مطالب چندانی ننوشته‌اند و افزون بر این، سکه‌های محدودی از این فرمانروایان زیاری در دست است.
انوشیروان
پس از مرگ منوچهر، در سال ۴۲۰ یا ۴۲۱ هجری، انوشیروان به حکومت موروثی دست یافت و محمود غزنوی حکومتش را به رسمیت شناخت. مدت کوتاهی پس از بر تخت نشستن انوشیروان، که سن کمی داشت، محمود غزنوی درگذشت و بیشتر دورهٔ نخست امارت انوشیروان نوجوان مقارن با سلطنت مسعود غزنوی (پسر و جانشین محمود) است. در قلمرو انوشیروان به نام مسعود سکه ضرب می‌زدند و خطبه می‌خواندند. باکالیجار کوهی سپهسالار انوشیروان و ناپدری او بود؛ گویا این که پس از مرگ منوچهر، باکالیجار با بیوهٔ او، که مادر انوشیروان بود، ازدواج کرد. باکالیجار که موجب تثبیت قدرت انوشیروان شده بود، تصمیم گرفت تدریجاً او را از صحنه کار بزند و خود بر تخت نشیند. در همین ایام شرح مشاوره‌ای از سلطان مسعود با خواجه احمد بن حسن میمندی در کتاب بیهقی وجود دارد که در آن خواجه به سلطان پیشنهاد می‌دهد حکومت شهر ری را به باکالیجار بسپارند، ولی مسعود ضمن اذعان به توانایی باکالیجار مخالفت می‌کند؛ زیرا ترس آن دارد که انوشیروان نتواند بدون حضور باکالیجار از پس کنترل طبرستان برآید. طبق آنچه برخی منابع اولیه معاصر نوشته‌اند، در سال ۴۲۳ هجری، باکالیجار در نامه‌ای به دربار سلطان مسعود مدعی شد دیگر از تبار مرداویج و وشمگیر فرد ذکوری نیست که توانایی کنترل گرگان و طبرستان را داشته باشد و درخواست نمود فرمانرواییش را به رسمیت بشناسند. سلطان مسعود که مشغول جنگ با مخالفانش بود، با درخواست باکالیجار موافقت کرد و از او خواست چند نفر را برای تحویل منشور حکومت بر آن قلمرو، به دربارش بفرستد.
پس از به قدرت رسیدن باکالیجار در سال ۴۲۳ هجری، حداقل تا ربیع‌الاول سال ۴۲۶، هیچ خبری از انوشیروان نیست و از سرگذشت او در این مدت، اطلاعی در دست نیست. اما در سال ۴۳۳ هجری، انوشیروان با استفاده از ضعف سلطان مسعود و به تبع آن، بی‌پشتوانه ماندن باکالیجار توانست مجدداً بر تخت امارت زیاری بنشیند. معلوم نیست که انوشیروان چگونه توانست باکالیجار را برکنار کند چون اطلاعی دقیقی از نحوهٔ ارتباط این دو تن موجود نیست. در ادامهٔ سال ۴۳۳ هجری، طغرل بیگ، رهبر سلجوقیان که به تازگی در نبرد دندانقان مسعود را شکست داده‌بود، از نابسامانی در ملک انوشیروان و رویدادهای آنجا مطلع شد و برای تسخیر گرگان، نیرو فرستاد. چغری بیک بدون مقاومت با لشکریانش وارد گرگان شد. طغرل سپس مرداویج بن بسو دیلمی را، که در لشکرش بود، به عنوان حاکم گرگان تعیین کرد و خراج سالیانه‌اش را پنجاه هزار دینار اعلام کرد. طبرستان یا بخشی از آن هم به انوشیروان سپرده شد تا تحت نظر مرداویج بن بسو به حکومت خود ادامه دهد. به این ترتیب، زیاریان تا اواخر قرن تحت امر طغرل و فرمانروایی سلجوقیان، بر ولایت گرگان و طبرستان ادامه دادند. میترا مهرآبادی، مورخ معاصر، می‌گوید: «عصر انوشیروان و باکالیجار را باید آغازی بر پایان حاکمیت نسبتاً مستقل زیاریان دانست؛ اگرچه شاید حتی نتوان از همان آغازین روزهای تشکیل حکومت زیاری توسط مرداویج، حاکمیت زیاریان را کاملاً مستقل خواند.» او در ادامه پذیرش تابعیت سلجوقیان را پایان راه «اندیشهٔ استقلال‌خواهی از نوع زیاری» و آغازی بر پایان حاکمیت اسمی زیاری، حتی از نوع مطیعانه‌اش، می‌داند. او با مقایسه نوع پذیرش حاکمیت سلجوقیان با پذیرفتن تابعیت خلفا، سامانیان، غزنویان و بوییان، موارد پیشین را جدی تلقی نمی‌کند.
دورهٔ پایانی
گرچه کیکاووس بن اسکندر رسماً وارث امارت زیاریان شد؛ ولی مورخان در مورد حکومت او، پسر و پدرش مشکوکند و بسیاری انوشیروان را واپسین امیر این دودمان برمی‌شمارند. کیکاووس حاصل ازدواج اسکندر زیاری با دختر مرزبان بن رستم (از دودمان باوندیان) بود. عنصرالمعالی کیکاووس سالیان سال در دربار حکومت‌های مختلفی همچون غزنویان و شدادیان می‌زیست و دانش و تجربهٔ بسیاری کسب نمود که حاصل آن کتابی به نام قابوس‌نامه است. این کتاب یکی از معدود منابع دوران واپسین زیاریان است. کیکاووس طی نبردی در قفقاز کشته شد و پسرش گیلانشاه جایگزین او شد. گیلانشاه پسر کیکاووس حاصل ازدواج او با دختر سلطان محمود غزنوی بود و کیکاووس کتابش را در خطاب به او نوشته‌است. احتمالاً اسماعیلیان الموت در نهایت بقایای آل زیار را منقرض کردند.
ایران‌گرایی
مرداویج پس از اظهار علاقه و گرایش به ایران، با عرب‌ها و ترک‌هایی که در خدمتش بودند، رفتار نامناسبی پیش گرفت. او خود را به سلیمان و ترکان لشکرش را به اجنه تشبیه می‌کرد و همین تحقیرها باعث قتل او توسط سربازان ترک‌تبار خودش شد. این افکار مرداویج تنها در واپسین دورهٔ حضور او مشاهده شد و دیگر امیران زیاری چنین اندیشه‌هایی بروز ندادند. علی‌رغم این که امیران آل زیار توجه به احیای آیین‌ها و سنن ایران باستان را کنار گذاشتند؛ ولی همچنان اثرات گرایش به فرهنگ ایرانی در آنان زنده بود. برگزیدن نام‌های سرهٔ فارسی و احیای جشن‌های ایرانی از نمودهای گرایش زیاریان به ملیت ایرانی و دین زرتشتی بود.
توجه به فرهنگ طبری
وشمگیر به تاریخ چندان علاقه‌ای نداشت و در پی بازسازی عظمت ساسانیان نبود و قابوس هم به بازگشت به سنت‌های پیش از اسلام نمی‌اندیشید؛ لذا ایران‌دوستی تنها عنصری آغازگر برای این دودمان بود و با مرگ مرداویج، به پایان رسید؛ از آن پس پاره‌ای قوم‌گرایی نسبت به مردمان طبرستان و گرگان در امیران زیاری دیده می‌شود که توجیه‌گر حکومتشان بر این نواحی بود، ولی ایران‌دوستی به‌طور کامل کنار گذاشته شد.
در طبرستان، پس از به قدرت رسیدن علویان طبرستان، زبان حاکمان منطقه زبان عربی شده‌بود و مشاهیر طبرستانی آن دوره هم کتاب‌های خود را به عربی می‌نوشتند و زبان‌های فارسی و طبری در حال فراموشی بودند؛ ولی با برقراری حکومت زیاریان در طبرستان، به علت مخالفتی که امیران این خاندان با برتری نژاد عرب داشتند، فارسی و مازندرانی جانی دوباره گرفتند. حسین اسلامی زبان رسمی دربار زیاری را مازندرانی می‌داند و معتقد است چون این زبان دارای خط نبود، به خوبی حفظ نشد. او سپس به تألیف کتاب‌ها و سرودن شعرهایی به طبری (مازندرانی) در این دوره، از جمله مرزبان‌نامه، نیکی‌نامه، قابوس‌نامه و اشعار مسته‌مرد، اشاره می‌کند. حبیب برجیان این دوره را مصادف با آغاز ادبیات طبری و عصر اوج‌گیری این زبان می‌داند.
مذهب
هیچ منبع اولیه‌ای مستقیماً دربارهٔ اعتقادات مذهبی مرداویج سخن نگفته‌است. برخی منابع او را غیرمسلمان، کافر، زرتشتی، اسماعیلی یا سنی دانسته‌اند که به نظر صحیح نمی‌آید و با توجه به این که مرداویج ابتدا در خدمت سرداران علوی بود، می‌توان حدس زد که در آن دوران به آیین تشیع و شاید زیدیه درآمده باشد؛ لیکن مرداویج آن‌چنان مقید به دین نبود و حتی نزدیکانش او را به‌سبب پایبند نبودن به اسلام شماتت می‌کردند. مرداویج تنها از دین در جهت پیشبرد اهداف سیاسی و نظامی خود استفاده می‌کرد؛ کمااین‌که او از سویی با خلفای فاطمی نامه‌نگاری داشت و از سوی دیگر لباس و شعار سیاه خلفای عباسی را به تن کرد. پس از مرگ مرداویج، وشمگیر به امارت رسید که با واقع‌بینی وضعیت خود را میان قلمرو خلافت و امیران در خراسان، دریافت و از آنجا که توان مقاومت در برابر تمامی دشمنان را نداشت، سر به اطاعت نهاد. در سکه‌هایی که از دوران وشمگیر باقی است، نام خلیفه در کنار آیات قرآن به چشم می‌خورد ولی بیش از این دربارهٔ روابط او و دستگاه خلافت چیزی دانسته نیست. به نظر می‌رسد وشمگیر همان‌گونه که پیش از رسیدن به امارت با خلافت دشمنی داشت، پس از آن هم تنها در ظاهر امر مطیع شد و بر اساس عقاید شیعی خود، حکومت عباسیان را به رسمیت نمی‌شناخت و حتی فرزندان ناصر کبیر (از امامان زیدی و علویان طبرستان) را به عنوان حاکم شرع منصوب کرد و در برهه‌ای با ثائر علوی متحد شد. شاید وشمگیر نسبت به مرداویج در عقاید دینی متعصب‌تر بود و تنها با اصرار درباریان حاضر شد لباس سیاه به تن کند و سکه به نام خلیفه کند. روایت‌هایی وجود دارد که خلیفه را عامل دسیسه علیه امارت وشمگیر می‌پندارد و جنگ‌های پیاپی او با بوییان و سامانیان را حاصل این دشمنی می‌داند.