کاخ_گلستان
دوره پهلوی
رضا شاه پهلوی تشکیل مجلس مؤسسان به سال ۱۳۰۴ ش، جهت تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی در تکیه دولت صورت می پذیرد. «۱۵ آذر مجلس مؤسسان فراهم آمد. در تکیه دولت جمع شدند و وظیفه خود را انجام دادند و آن القای مواد چهارگانه متمم قانون اساسی بود و استقرار چهار ماده جدید بنام پهلوی. میرزا صادق خان صادق بریاست انتخاب شد.» بعد از تغییر حکومت، در دورهٔ پهلوی اول، بناهای اندرونی و ازجمله خوابگاهِ ناصرالدین شاه به وزارت دارایی سپرده می شود. عمارت نارنجستان در جنب عمارت برلیان تخریب و به باغ الحاق می شود این تخریب در زمان رضاشاه پهلوی صورت می پذیرد ولی نهر و حوضهای آن، از جمله حوض بلور، با توجه به عکس هوایی سال ۱۳۳۹ش از محدوده ارگ سلطنتی، باقی می ماند. دروازه های ارگ سلطنتی برای ورود و خروج وسایل نقلیه تخریب می گردند. درب سعادت در حیاط تخت مرمر به سال ۱۳۰۹ش تخریب شده و کاشیهای آن در سال ۱۳۱۴ش و هنگام ساخت ورزشگاهِ امجدیه[شهید شیرودی] در بالای مدخل ورودی ورزشگاه نصب می شوند. سردرِ شمالی میدان ارگ، با توجه به [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/15/نقشه_قصر_گلستان_اثر_تروفیموف_1931_م.jpg نقشه تروفیموف][۱۳۱۰ش] هنوز پابرجا است، ولی در عکس هوایی متعلّق به سال ۱۳۲۱ ش[۱۹۴۲م] دیده نمی شود؛ بنابراین در بازه زمانی ۱۳۲۱–۱۳۱۰ ش تخریب گردیده‌است. حوض های عمیق کاخ گلستان کم عمق گشته و در بعضی از قسمتها به باغچه‌های منقطعی تبدیل می شوند و جلوی رطوبت فراوانی که باعث تخریب ابنیه کاخ می شد، گرفته می شود. هم سطح شدن عمارت عاج با موزه بین سالهای ۱۳۰۶ تا ۱۳۲۱ش رخ داده‌است. پس از این رخداد، فضاهایی در شمال تالارِ عاج و تالار سلام[موزه، تاجگذاری]، به عنوان تالار ظروف و سالن نمایش، اختصاص می یابد. محمد رضا شاه پهلوی در زمان پهلوی دوم با تخریب تکیه دولت، ساختمان بانک ملی در سال ۱۳۲۵ش در نزدیکی محل آن ساخته می شود. «قصرِ ابیض در دورهٔ پهلوی نیز در اختیار نخست‌وزیری قرار می گیرد، تا اینکه در سال ۱۳۲۵ش به سازمان هنرهای زیبای کشور[وزارت فرهنگ و هنر بعدی] واگذار می گردد. پس از تعمیراتی مختصر، محل نمایشگاه‌های موقت مردم شناسی[مانند نمایشگاه گیلان] و اداره کل موزه‌ها و فرهنگ عامه می شود. پس از تشکیل وزارت فرهنگ و هنر در سال ۱۳۴۳ ش و انتقال اداره کل موزه‌ها و فرهنگ عامه به محل جدید، در اتاقهای طبقات قصرِ ابیض منطبق با شیوه معماری اصلی آن، تغییرات و تعمیرات مهمی صورت می پذیرد. نهایتاً سال ۱۳۴۷ ش، آثار موزهٔ مردم شناسی سابق[منزلِ مختارالسلطنه در خیابان ارامنه] به این مکان منتقل و در سال ۱۳۵۰ ش، قصرِ ابیض به عنوانِ موزهٔ مردم شناسی شروع به فعالیت می نماید.» وزارت راه در سال ۱۳۲۶ ش برای استفاده از عمارت بادگیر آن را مرمت کرده و بر اساس کتیبه ای در تالار شاه نشین عمارت بادگیر، این موضوع را اعلام می دارد. در آن زمان اتاق‌های عمارت، جنبه اداری پیدا می کنند و نقاشی‌ها به زیر گچ می روند و متعاقب آن ایوانی در قسمت شمالی و جلوی پنجره‌های ارسی اضافه می شود که بدین ترتیب، راه ورود به حوضخانه نیز تغییر می یابد. کاخ گلستان با نمرهٔ ۴۱۷ در ۱۱ بهمن ماه سال ۱۳۳۴ ش، به ثبت ملی می رسد. در سال ۱۳۳۹ش به سبب سفر الیزابت دوم[ملکه بریتانیا] به ایران، محل اسکانی برای وی در سمت شرق عمارت برلیان[در محدوده ­ی عمارت نارنجستان] احداث می گردد که به اقامتگاه[خوابگاه] الیزابت معروف بوده و پس از آن دیگر از سرنوشت حوض بلور خبری به میان نمی آید. این مکان هم اینک به محلی برای مخازن نسخ خطی، اسناد خطی و اسناد تصویری، تغییر کاربری داده‌است. در این دوره اکثر ابنیه کاخ گلستان مرمت شده و پلکان جلوی شمس العماره که در اواخر دوره ناصری برچیده شده بود، در همان محل، ولی کوچکتر ساخته می شود. جهت مراسم تاجگذاری پهلوی دوم شاهد تغییرات اساسی در بخش‌هایی از کاخ گلستان هستیم، در این راستا تالار سلام[موزه] نیز تغییرات زیادی می کند. اشیاء جمع‌آوری می شوند و کتابخانهٔ سلطنتی هم به جنب شمس العماره منتقل می گردد. دو مجسمهٔ شیر پلکان شمس العماره نیز که ابتدا به مدخلِ ورودی کاخ ابیض منتقل شده بودند، به ورودیِ عمارت موزه[سلام، تاجگذاری] انتقال می یابند. در همین دوره، به سبب مراسمِ تاجگذاری در تالارِ سلام، دیوارِ حائل، بین دیوانخانهٔ تخت مرمر و باغ گلستان برچیده می شود و فضای کنونی کاخ گلستان پدید می آید. عمارت بادگیر در بین سالهای ۱۳۴۹–۱۳۵۰ ش با توجه به طرح‌های اولیه، توسط استاد محمد کریم پیرنیا و همکارانشان، مرمت و بازپیرایی می گردد. نقاشی‌های اتاق‌ها از زیر گچ خارج شده، ستون‌های سنگی جایگزینِ ستون‌های چوبی و گچیِ تخریب شدهٔ ایوان می گردند، کاشی‌های ازبین رفتهٔ کف و دیوارها، ساخته و مرمت می شوند. حوضخانهٔ عمارت نیز به طرز بسیار زیبایی توسط استاد علی اصغر شعرباف آجرکاری شده و در نهایت برج بادگیرِ جنوب غربی عمارت نیز دوباره ساخته می شود.