طرب‌نامه
فشرده‌ی بخش نخست طَرَب‌نامه
گوشه­ی سوُم نمایش به کمی قبل بَر می­گَردَد. جوانکِ نیاوَشْ­نام که رسیدِ طلب­اَش را دَر بَغَل دارد به نامِ آن که برادرِ کنیزِ خریده شُده یعنی نُوبَر است خانه­ی حاجی را دَر می­کوبَد، و زَنْ­حاجی به قصدِ سَر دَر آوردَن از کارِ کنیزَک یا هَوویِ احتمالیِ آینده­اَش دَر بَر وِی باز می­کُنَد و با بی­هوش کردَنِ وِی رسید طَلَب­هایَش را می‌رُبایَد! درویشِ دروغینی با نامِ میرْمُنَزَّه که یکی از پنج چِهره­ی مُلّاباقر است بَر دَرِ خانه­ی حاجی می­آیَد و با دادَنِ حَبّ­هایی به زَن برای دَرمانِ سترونی و دَر واقع برای ناکار کردنِ حاجی، از نُوبَر گویَد که ناپدَرِ بَدْجنس­اَش او را چندباره می­فُروشَد؛ درویش زَنْ­حاجی را می­فَریبَد که نگرانِ نُوبَر نَباشَد که نرسیده موقتاً به مَرگِ ظاهری می­میرَد، و پولِ قُلُمبه­یی که حاجی در به هَم زَدنِ خریدِ وِی و رَفعِ این بَدْشگونی خواهد پَرداخت البتّه صرف کارِ خِیر می­شود. جوان که خُود را به بی­هوشی زَده می­شنَوَد و درویش به دیدنِ وِی می­شِناسدَش که همان عاشقِ نُوبَر است و شتابان می­رَوَد که چشمش به وِی نَیُفتَد. جوان می­کوشَد رسیدِ خُود را پس بگیرَد که مُبارَک سَر می­رِسَد و خبر می­دهد که حاجی دَر مِیدان بُزُرگ جان باخته است. سوگ و مویه بَر می­خیزَد و اَموالِ حاجی را دَر سوگِ وِی می­شکنَند و می­سوزانَند و ویران می­کُنَند. جوان که می­تَرسَد حالا نُوبَر را به دیگری بفروشَند می­رَوَد خُود را به بَندهْ­خانه برسانَد، و مُبارَک به بهانه­ی برداشتَنِ پِیکرِ حاجی از زَمین با پول و رسیدِ پیشْ­پَرداختِ کنیزَک به مِیدان می­دَوَد تا زَنْ­حاجی نیز سیاه پوشَد و دَر پِی­اَش برسَد! دَر مِیدان داروغه و یاوَرانَش که پِیِ زَنِ شاعر می­گَردَند از نامه­یی گویَند که زنِ شاعر دَر آن به سلطان شکایَت بُرده که دشمنانِ شاعر برای وِی پاپوش ساخته­اَ‌ند و برای رُسوایی­اَش نقشِ برهنه­ی زَنَش را به گچ بَرْ سَرْ دَرِ کاروانْسرایی کشیده­اَند و شعرهایی که خُود ساخته­اَند را به وِی بسته­اَند! داروغگیان بی­صبرَند که سلطان برای مراسمِ گردنْ­زَنی به مِیدان آید – و دَر همان حال دَر می­یابَند زنِ رویْ­پوشیده­یی که چندین چون وِی بِدین پوشش دَر بازارَند، با شاعر از طریق مُشاعره حرف می­زَنَد و مُطمئن نمی­توانند بود که این هَمان نویسنده­ی نامه یا زَنِ شاعر باشد. رقیبِ شاعر میرْمُنَقّحْ ­نامی که یکی دیگر از سَرهای مُلّاباقر است می­رسَد و حتّی دِلسوزی­اَش بَر خونِ شاعر نیز لذّتش را از بَر اُفتادَنِ وِی پنهان نمی­کُنَد؛ و داروغه از تَهْ­شباهَتَکی که دَر وِی با مُلّاباقر معروف به میرْمُذَبذَب می­بینَد به فکر می­اُفتَد شاید حرف دخترِ زنجیرْشُده نُوبر راست بوده و میرْمُذَبذَب چون پَنج حرفِ اسمَش پنج سَر دارَد. دیوْپوش می­آید و می­خواهد او را شغلی دهند، یا زندان بیَندازَند و نجاتش دهند از آن که پِیِ نانِ فرزندانش راهِ کسی را بزند و دستش به خونی آلوده شود. به او می­خندند. پهلوان پیشین که حالا کاسب موفقّی است می­آید که زندگی­اَش را با سیاهْ­چال انداختن نجات دهند که خواب دیده کسی با ساطور تیز پشت سرش است. البتّه نه باور می­کُنند و نه عدالت است جُرمی نشده زندان کردن! مُبارَک می­رسَد و به حاجیِ مُعَطَّل خبر می­دَهَد که خانه‌اَش سَرِ زَنَش خراب شُده. در شورِ جامهْ­دَرانی و سوگواریِ حاجی ناگهان زَنْ­حاجی سَرْ می­رِسَد و هم او هم حاجی از دیدَنِ هَم جا می­خُورَند و آنْ­قَدر باعث خنده می­شَوَند تا دَریابَند کلَکِ سالی یک دُروغِ مُبارَک را خُورده­اَند. زَنْ­حاجی دَر دلیلْ­بافی بر راه دادنِ جوان می­گویَد رسید طلب­های وِی را گرفته است؛ و حاجی در دلیلْ­بافی بر کنیزْ خریدن گوید زَنَش نازا است. زن در فاش کردن دروغِ وِی گوید که پیش از حاجی دُوقلوهایی از عروسیِ یک شَبِه با قُشونْ­باشی داشته که پدرش سرِ خواستگاری آمدنِ حاجی آن­ها را به آبِ رَوان داده­ است. حاجی دِلخُور از فاش شُدنِ سترونیِ خُودَش به زن دستور می­دَهَد برگردد و خانه را سَر و سامانی دَهَد، و خُودَش با مُبارَک سوی بندهْ­خانه می­رَوَند، حاجی به امید فروشِ مبارک و خریدِ نُوبَر؛ و مبارک البتّه به امیدِ دیدنِ گُلزار. خانْ­ناظِر که به دستور داروغه پِیِ آن­ها می­رَوَد تا بفهمد در بندهْ­خانه چه می­گُذَرَد، پیش از رَفتَن و به نیّتِ محکمْ­کاریِ جواز مُطرب­ها، از ایشان می­خواهد تقلیدی دَر بابِ اهلِ قُشون دَر بیاوَرَند. وارویِ خیالِ او تقلیدِ مُطرِب­ها فریادِ غضَب داروغگیان را به هَوا می­بَرَد و جوازِشان باطِل و از شغل­شان منع و محروم می­شَوَند.