cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تنظیم منابع آب در افغانستان
آبرسانی و کانال‌کشی شهری
در این اواخر بانک جهانی خواست تا دولت افغانستان از تجربۀ آبرسانی و فاضلاب کشور هند و برزیل استفاده به عمل آورند. این سازمان کوشش دارد تا افغانستان از آب‌های سطحی خویش در صنعت و آشامیدن استفاده نماید. بدین منظور قراردادی میان هند و افغانستان به امضاء رسید. میزان سرمایۀ شرکت آب و فاضلاب افغانستان ۱ میلیارد و ۵۹۰ میلیون افغانی و یا ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار دلار اعلام شد. در این نشست اعلام شد که بانک جهانی و اداره توسعه بین‌المللی آمریکا ۴۱ میلیون دلار برای مدت پنج سال برای توسعۀ فعالیت‌های آبرسانی در اختیار شرکت آب و فاضلاب افغانستان قرار خواهد داد. هکذا بانک جهانی اعلام کرد که برای بازسازی پروژه‌های سامانۀ آبیاری بخش کشاورزی در مناطق روستایی افغانستان، مبلغ ۳۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار کمک اختصاص داده‌است. این مبلغ در احیا و بازسازی ۹۳ پروژۀ کوچک و بزرگ، توسعۀ تأسیسات هواشناسی آب در ۳۰ ایستگاه و ۶ دستگاه آزمایشگاه اندازه‌گیری گل‌ولای هزینه خواهد شد. این نهاد مالی هفت سال پیش، ۴۰ میلیون دلار برای بازسازی پروژه‌های اضطراری آبیاری در کابل، ننگرهار، قندهار، کندوز، هرات و مزار شریف اختصاص داده بود که از آن زمان تاکنون این کمک‌ها به ۵۳ میلیون دلار رسیده‌است. سامانۀ آبیاری بخش کشاورزی کشور در سه دهۀ گذشته به علت دلایل متعدد آسیب زیادی دیده‌است. در حال حاضر بیش از یک میلیون هکتار زمین نیاز به بازسازی و احیای سامانۀ آبیاری دارد. طوریکه ۱۲ درصد زمین‌ها قابل کشت است و ۸۵ درصد آن نیاز به آبیاری دارد فعلاً ۲۵ درصد سامانۀ آبیاری افغانستان فعال است.
آب و منابع آبی در افغانستان
مهمترین منابع آبی افغانستان عبارتند از:
۲. آب‌های بارندگی از قبیل باران، برف، ژاله و غیره
۳. آب‌های سطحی جوی‌ها، دریاچه‌ها و دریاها
۴. بندها و حوض‌های طبیعی و مصنوعی
۵. یخچال‌ها، کوه‌ها و قله‌ها
۶. بخارات اتمسفر
عمده‌ترین رشته‌کوه که دارای قله‌های مملو از برف و یخچال‌ها است رشته‌کوه هندوکش و شاخه‌های کوچک آن است. این کوه تقریباً بالاتر از ۷۵ درصد خاک افغانستان را پوشانیده‌است. مجموعاً کوه‌های هندوکش دارای درازای ۹۹۶ کیلومتر است. تا حدود ۶۰۰ کیلومتر را به نام هندوکش متباقی را به‌نام‌های دیگر می‌نامند شاخه‌های هندوکش عبارتند از کوه بابا با مسافت ۲۰۰ کیلومتر، سیاه‌کوه ۶۲۸ کیلومتر کوه پغمان، کوه سلیمان، سفید کوه، فیروز کوه ۳۵۲ کیلومتر تیر بند ترکستان، پاراپامیزاد و غیره است. پهنای هندوکش متفاوت‌اند؛ عموماً پهنای این کوه ۱۰۰ تا ۲۴۰ کیلومتر است. ارتفاع میانگین این رشته‌کوه ۴،۵۰۰ متر از سطح دریا است. میانگین بارندگی درین مناطق از ۲۵۰ تا ۴۵۰ ملی متر در سال است. بارندگی در کوه‌های پامیر تا هزار میلی‌متر در سال می‌باشد. بیشتر قله‌های هندوکش شرقی دارای یخچال‌های دایمی می‌باشند. هندوکش مرکزی مانند سالنگ‌ها، یکاولنک، درۀ صوف، بامیان، هزاره جات و چغچران مدت شش ماه پر از برف می‌باشند. در وادی‌ها، دامنه‌های کوه‌ها و تپه‌های اطراف هندوکش، کوه‌های پغمان و بابا سرخ پارسا، دره‌جات بهسود، سوخته وادی، میر سبز، ناهور، مالستان، دایه فولاد، ارزگان، غاب، دایکندی، ایماقستان و نواحی شرق و جنوب هندوکش مناطق استالف، گل دره، شکر دره، پغمان، جلگۀ میدان، جلریز، بیک سمند، دایمرداد، خوات، تورمی، قیاق گل بوری، ترکان، ککرک، شاکی، زرسنگ، قره باغ، زرد آلو، تمکی، رسنه، سنگ ماشه، دی چوپان، خاک افغان، وادی ارغنداب و گیزاب منبع بزرگ چشمه‌ها است. ساحات کوه بابا مملو از تپه‌های خاکی است که این تپه‌ها در زمستان آب را ذخیره نموده در تابستان منبع چشمه‌ها است. تغییر ارتفاعات در ساختن بندهای برق، بندهای آبی زراعتی، حوض‌های آبی هموار در کنار دریا غرض پرورش ماهی و مرغابی و غیره ساختمان‌های زراعتی این کشور را کمک می‌کند. سطح ارتفاع شهر جلال‌آباد دارای ۴۵۰ متر است در حالیکه در بدخشان سطح ارتفاع بالاتر از ۲،۸۰۰ متر به‌طور میانگین می‌رسد. زیاده‌ترین نقاط پرآب و شاداب را قسمت شمال شرقی افغانستان مانند کنر، نورستان دره‌های پنجشیر بدخشان وتخار تشکیل می‌دهند.
قسمت‌های مرکزی کوه‌های هندوکش و کوه‌بابا که ولایت‌های پروان، میدان وردک، بامیان، دایکندی، شهر چخچران، شهر پل خمری، ولسوالی چارکنت، شهر شولگره، سرپل را احتوا نموده‌است منبع بزرگ آبی کشور به‌حساب می‌آید. ۸۰ درصد منبع آبی کشور را کوه‌های هندوکش تشکیل می‌دهد؛ که ازین مناطق دریاها سر چشمه گرفته پس از عبور از چندین ولایات به کشورهای همسایه می‌ریزد. بدبختانه افغانستان بالاثر مصروف بودن جنگ‌های چندین دهه نتوانسته معضلات این آبریزی را روی اوراق بیاورد. کشورهای همجوار غرض استفاده این آب‌ها پروژه‌های بزرگ را اعمار نموده‌است. در آینده در صورت ادعا افغانستان احتمال بروز مشکلات زیادی را در برخواهد داشت؛ که یکی از عوامل ناامنی افغانستان درهمین راز نهفته‌است. گفته می‌شود که بزودی انرژی تیل حاک به پایان می‌انجامد و آب می‌ماند تمام انرژی برای کشورها، جنگ سوم بالای معضلۀ تقسیم آب آغاز خواهد شد. فعلاً افغانستان پنج کشور را آب می‌دهد یعنی حدود ۵۰ میلیارد لیتر آب به ارزش ۵۰ میلیارد دالر رایگان به کشورهای همسایه داده می‌شود. درحالیکه پاکستان بندر کراچی را بالای بازرگانان و کالای صادراتی افغانستان از مدت ۳۰ سال به این طرف مسدود نموده‌است که صد در صد خلاف موازین و مقررات بین‌المللی در مورد کشورهای محاط به خشکه است. افغانستان نظر به ظرفیت آبی خود و توپوگرافی ناهموار که دارد در آینده‌ها نخستین کشور تولید برق خواهد بود. در نواحی تنگی ابریشم و پلچرخی امکان ذخیره‌نمودن میلیون‌ها مترمکعب آب وجود دارد. با بند نمودن تنگی ابریشم چندین سد برقی می‌توان اعمار نمود. زیرا ارتفاع سروبی و کابل ۱،۰۰۰ متر فرق دارد. افغانستان دارای چندین صد دریاچه و بیشتر از ۲۵ دریای بزرگ است مهمترین دریاهای که از کنار دشت‌های پهن‌آور می‌گذرد عبارتند از رود آمو، رود هلمند، رود کابل، دریای اندراب یا قندوز، هریرودو رود مرغاب است.
دریای آمو (آمودریا)
این دریا از کوه‌های پامیر افغانستان و تاجیکستان شروع می‌گردد و از شمال شرق رو به جنوب غرب جریان پیدا می‌کند، در قسمت پنج سرعت این دریا خیلی تند و با شتاب می‌گردد. در قسمت شمال شرقی بدخشان دریای آمو یک چرخ مثلثی زده بازهم به مسیر خود ادامه می‌دهد و پس از طی مسافت ۲،۴۰۰ کیلومتر به دریاچۀ خوارزم می‌ریزد. کوه‌های پامیر دارای بارندگی ۱،۰۰۰ میلی‌متر در یک سال بوده و به همین دلیل این دریای بزرگ را به جریان انداخته‌است. این دریا در یک ثانیه ۲،۰۰۰ متر مکعب و در یک سال ۲۲ میلیارد آب را انتقال می‌دهد. در کنار این دریا دشت‌های لامزروع و کم ارتفاع به اندازۀ یک میلیون هکتار (۱۰ میلیون جریب) قرار دارد؛ که با مصرف کم می‌تواند زیادۀ قسمت این دشت‌ها را سیراب نمود.
عرض دریا در بسیاری از جاها بیشتر از یک کیلومتر است. قسمت کم عرض آن در نواحی حیرتان واقع شده‌است. از لحاظ قانونی افغانستان از اینکه منشأ این دریا است حق استفاده بیشتر را دارد. برخلاف این اصل ازبکستان ۶۰ درصد ازین آب استفاده می‌نماید و هم از طلا که این رود سالانه دارد. در صورت احداث پروژه‌ها در افغانستان با مشکلات و ممانعت‌های زیادی روبرو خواهد بود. این دریا در مرز دو کشور قرار دارد و به نام آب‌های بین‌المللی یاد می‌شود دارای قانون خاص است.
جدول زیر مربوط به مقدار تولید و مصارف آب دریای آمو است:
رودخانۀ هلمند
دومین رودخانه پراهمیت رود هلمند است که از سنگلاخ یا ۸۰ کیلومتری غرب کابل سرچشمه گرفته و از شمال به جنوب غرب کوهستان‌ها هزاره‌جات را پشت سر گذاشته در گرشک داخل ریگستان‌ها دشت مارگو می‌شود. پسانتر به‌طرف سیستان جریان نموده. به تالاب بین‌المللی هامون در منطقۀ سیستان ایران می‌ریزد. درازای این رودخانه ۸۳۵ کیلومتر است. در مسیر این رود سد کجکی با ظرفیت ۶۷۰ میلون متر مکعب اعمار گردیده‌است. در سال ۲۰۱۱ کار بند کمال خان نیز در مسیر این دریا آغاز گردیده‌است. این بند در زمان داود خان سروی و به ارزش ۳۳ میلیون دالر با حکومت چکسلواکی قرارداد گردیده بود که در این ۳۲ سال کار آن متوقف بود. رودخانۀ هلمند در مجموع ۳۸۶،۰۰۰ کیلومتر مربع را می‌تواند آبریزی کند؛ و اگر از این آب درست استفاده شود می‌توان تمام زمین‌های اطراف این رودخانه را زیر کشت محصولات زراعی برد.
فراه رود
یکی از رودخانه‌های سیراب و پراهمیت افغانستان فراه‌رود است. این رودخانه از بند باین و خاک یارک ولسوالی دولینه سرچشمه گرفته پس از گذشتن از ریگستان‌های فراه در تالاب هامون می‌ریزد. مناطق زیاد در غور، پرچمن و فراه به نام آن مسمی گردیده، ازین رودخانه در زمین‌های زراعتی استفاده به عمل می‌آید، اما در جوار این رودخانه زمین زراعتی کم است ولی با استفاده از فناوری و ذخیرۀ آب ولایت فراه که کاملاً دشت است می‌توان آبیاری نمود. طول این رودخانه ۵۶۰ کیلومتر است.
رودخانۀ کابل
این دریا از محدودۀ سنگلاخ سرچشمه گرفته در درۀ اونی کوه پغمان از رودخانۀ هلمند جدا می‌شود سپس جلگۀ میدان را آبیاری نموده، وارد شهر کابل می‌شود، سپس در جلگۀ سروبی با رودخانۀ پنجشیر ملحق شده به جلگۀ جلال‌آباد می‌ریزد. این رودخانه دارای درازای ۷۰۰ کیلومتر بوده سرانجام به رود سند می‌ریزد که ۴۶۰ کیلومتر آن در درون خاک افغانستان جریان دارد.
رود مرغاب
این رودخانه که معاون آن رودخانۀ کاشان است از نقطۀ اتصال سفیدکوه و تیربند ترکستان سرچشمه گرفته به طرف غرب در وادی وسیعی جریان دارد. در نزدیکی بالا مرغاب رود قیصار هم به آن افزون شده و پس از عبور از علاقۀ پنج‌ده و آق‌تپه، رود کشک هم به ملحق می‌شود و سرانجام پس از طی مسافت ۹۶۰ کیلومتر در ریگستان قراقروم ترکمنستان می‌ریزد. این رودخانه از میان چندین کوه گذشته سپس به ارتفاعات هموار می‌ریزد با استفاده از فناوری معاصر امکانات زیاد در ذخیره استحصال برق و مزروعی ساختن اراضی زراعتی مورد استفاده قرار داد.
هریرود
این رودخانه هم از دامنه‌های کوه بابا درمناطق مرکزی کشور سرچشمه می‌گیرد. هریرود فاصلهٔ طولانی را در داخل ولایت غور طی نموده و با عبور از شهر فیروزکوه مرکز آن ولایت وارد ولایت هرات می‌شود. سرانجام وارد ترکمنستان شده و در ریگزارهای قره‌قوم دفن می‌گردد. این رود ۱،۱۲۴ کیلومتر درازا داشته و ۵۶۰ کیلومتر آن در داخل افغانستان جاری است. ۶۰ کیلومتر مرز مشترک میان دو کشور ایران و افغانستان را همین رودخانه تشکیل می‌دهد. سرسبزی ولایت هرات از آب هریرود است ولی با آن همه، استفاده چندانی از آب این رودخانه در داخل افغانستان صورت نگرفته و اضافه آب آن جذب ریگستان‌های کشورهای همسایه می‌گردید. درین اواخر دولت ایران و ترکمنستان ذخیره‌گاه بزرگی ازین آب غرض آبیاری جلوگیری از سیلاب مناطق دو کشور ساخته‌است.
ذخایر آب ونقش آن در توسعه زراعت و صنعت در افغانستان
مهم‌ترین منبع آبی افغانستان یخچال‌های دایمی قلل‌های بلندکوه هندو کش و چشمه‌ها است. بالاتر از ۷۵ درصد خاک را کوها تشکیل داده‌است. تمامی دریاهای افغانستان ازین کوها منشأ می‌گیرد. از سرازیر شدن این آب‌ها نظر به موقعیت جغرافیای و سرعت آب می‌توان گاهی ذخیره فراوانی را ساخت. تکنولوژی امروز نظر به موقعیت جغرافیای دریا و آب انواع بندها را اختراع نموده‌است. کشیدن تونل‌های آب توسط ماشین‌های TBM، ساختن کاسه‌های بزرگ آبی توسط انفجارات اتمی، ساختن کانال‌ها توسط Vertical cannal drilling machin و تی بی ایم و غیره ماشین‌های مدرن که سرعت کارا خیلی سریع می‌سازد. از این رودها توسعه اراضی زراعتی را نمود و از انرژی پوتانشیل آن برق استحصال نمود.
واضع است که همه ساله در افغانستان نفوس ازدیاد می‌یابد با ازدیاد نفوس برخلاف زمین‌های زراعتی تحت ساختمان قرار می‌گیرد و آبی که برای زراعت طبیعی به مصرف می‌رسید به سایر موارد به مصرف می‌رسد. این آب پس از استفاده مخلوط با روغنیات و مواد کیمیاوی گردیده واپس تبخیر نمی‌کنند رطوبت نسبی نیز پائین می‌آید. ملت افغان از قدیم‌الایام زراعت پیشه بودند آبی که توسط جوی‌ها داخل محلات مسکونی می‌گردید مطابق به نفوس و زمین مورد ضرورت کافی بود. در سه دهه جنگ مردم کشت و کار را رها کرده مهاجر گردیدند در زمان برگشت نفوس دوچند ازدیاد یافت. لازم بود تا مقدار منابع آب و زمین زراعتی ازدیاد میافت ولی چنین نشد. بنا بر چندین عوامل تعداد از زمین‌ها این کشور از کشت بازماند. در نتیجه کشور از حالت خود کفائی برآمده محتاج است تا یک تعداد از محصولات زراعتی و تولیدات محصولات زراعتی را از خارج وارد کند. پس از سال ۲۰۰۲ که تحولات در افغانستان رونما گردید دولت افغانستان الی سال ۲۰۰۹ روی عوامل نامعلوم اهمیت زراعت را فراموش نموده بود. ضرورت بود الی خروج خارجی‌ها در اعمار بندها. ذخیره گاهی کانال‌ها و توسعه اراضی زراعتی می‌کوشید تا ملت ما کمافی سال‌های قبل از لحاظ خوراک متکی بخود می‌شد. در صورت بهبود زراعت صنعت این کشور رونق می‌گرفت. فعلاً صرف ۱۲ درصد زمین این کشور تحت کشت حدود ۴۶ درصد آن علفزار و۳درصد آن جنگل است. باالاثر همکاری دولت آلمان وضع زراعت آبیاری و آبرسانی در ولایت کندز بهتر گردیده‌است. زیاده زمین‌های کندز تحت کشت گندم قرار گرفته‌است. با فعال ساختن پروژه‌های آبی می‌توان صنعت را رشد داد. صنعت ضرورت به برق زراعت پیشرفته، راه پخته و سیستم آبرسانی مدرن دارد. تهیه آب غرض صنعت زراعت و منازل توسط ساختمان‌های زراعتی ذخیره گاه‌های آبی حوض‌های مصنوعی کشیدن تونل‌های آبی در اعماق زمین و کوه‌ها حفر هزاران چاهای عمیق آبی و غیره اکتفاپذیر خواهد بود. در سال ۲۰۱۱ دولت افغانستان به جهانیان اعلان نمود که افغانستان غرض تنظیم آب خویش مبلغ ۱۲ بیلون دالر ضرورت دارد. مقدار آب سرانه ۲۷۷۸ مترمکعب در یک سال است درحالیکه ۱۴۲۰ متر مکعب آن در دسترس قرار دارد.
حوضه رودخانه‌های افغانستان
طبق پیشنهاد وزارت انرژی و آب و سایر مراجع ذی‌ربط افغانستان به پنج حوضه دریای تبدیل گردید که عبارتند از حوضه آمو، حوضه شمال، حوضه مرغاب و هریرود، حوضه هلمند و حوزه رود کابل است. این پیشنهاد توسط رئیس جمهور افغانستان شش وزیر و رئیس اداره محیط زیست منظور گردید. یک تعداد از سازمان‌ها و بانک‌های که در حصه اعمار و احیا پنج حوزه همکاری نموده‌اند از قبیل بانک جهانی مبلغ ۷۵ میلون دالر در تمام ۵ حوزه. بانک آسیایی اداره(JFPR) مبلغ ۱۵ میلون دالر غرض احیا و ترمیم دریای شمال. اداره (JFPR) جاپان مبلغ ۱۰ میلون دالر را غرض احیا دریای بلخ. اتحادیه اروپا مبلغ ۱۵ میلون دالر غرض اعمار پروژه‌ها بالای دریای کندز. کشور کانادا و دوبی ADB مبلغ ۹۰ میلون دالر غرض احیا و اعمار در دریای مرغاب و هری رود. اداره EC در بخش دریای آمو کمک نموده‌اند که ملت افغان ازین‌ها تشکر می‌نماید.
چالشها در روند سیاسی تنظیم آب در افغانستان
با رشد نفوس نا موزون مقدار آب‌های آلوده و چرب ازدیاد یافته ظرفیت‌های آب‌های شیرین پائین می‌آید. در دو طرف افغانستان دو کشور قرار دارد که رشد نفوس آن از ۲ درصد اضافه‌اند این حتماً بالای کشورهای همسایه تأثیر ناگوار دارد به‌خصوص بالای ظرفیت‌های آب. در منطقه آسیای میانه افغانستان یگانه کشور است که ۷۵ میلیارد مکعب آب شیرین دارد صرف از ۲۰ میلون آن استفاده نموده متباقی به کشورهای همسایه می‌ریزد. درطی ۳۰ سال که افغانستان مصروف جنگ بود کشورهای همسایه از آب دریاهای افغانستان در کشورهای خود پروژه‌های را بنا نمودند که برای آن‌ها نیز حیاتی است. این پروژه‌ها طوری بنا شده‌است که اصلاً آبی برای افغانستان باقی نخواهد ماند.
آن عده کشورهای آسیای میانه که در حوزه جهیل اورال قرار دارند مهم‌ترین تأمین‌کننده آب شیرین برای این کشورها همین جهیل به‌شمار می‌رود ۹۰ درصد آب جهیل اورال از ریختن آب‌های رود آمو است. کانال معروف قرا قوم شریان حیاتی آب ترکمنستان است رودخانه آمو به عنوان بزرگترین تأمین‌کننده آب برای این کانال به‌شمار می‌رود. ترکمنستان جز آب این کانال دیگر منبع آبی ندارد که تمام ترکمنستان را آبیاری نماید. کانال قراقروم برای حل مشکلات خشک‌سالی و کم‌آبی ترکمنستان احداث شده و از جمله بزرگترین پروژه‌های عمرانی داخلی شوروی سابق به‌شمار می‌رفت. این کانال حجم بسیار زیاد آب رودخانه آمو را در شرق ترکمنستان گرفته و به داخل خاک این کشور جاری می‌سازد. این کانا ل حدود یک میلیون هکتار زمین کشاورزی را که شامل کشت‌زارهای پنبه است، آبیاری می‌کند. ترکمنستان خشکترین منطقه آسیای میانه‌است.
زیاده‌ترین آب دریای آمو را جمهوری ازبکستان در کشت نباتات به مصرف می‌رساند. دریای آمو دو بار داخل ازبکستان شده در اخیر به جهیل آرال می‌ریزد که کشور قزاقستان از آن نیز استفاده می‌نماید. مزارع شش ولایت ازبکستان از آّب دریای آمو سر سبز است. هکذا ازبکستان سد بزرگ (تورپالانگ) در جنوب ولایت سرخان دریا اعمار نموده‌است. کانال بزرگ بخارا به منظور آبیاری و استحصال آب استیشن برق نوایی نیز بالای آب این دریا است. وهم ازبکستان چندین بند و کانال ازین دریا ساخته‌است. وهم درین اواخر ترکمنستان وایران سد دیگری را در مسیر دریای مرغاب اعمار نموده‌اند که هر دو کشور از آن استفاده می‌نمایند.
ایران کشور همسایه غربی افغانستان که از دریای هیرمند و هریرود استفاده می‌نماید. دولت ایران طی خشکسالی‌های اخیر بااستفاده از مشورت‌های تخصصی جاپانی‌ها، آب رودخانه هیرمند، را در گودال‌های که در کنار مرز با افغانستان اعمار گردیده هدایت نموده و ذخیره می‌نماید. این ذخیره گاه‌های (مصنوعی) درایران به نام چاه‌های نیمه زابل یاد می‌شود که قبلاً تعداد آن‌ها به سه حلقه می‌رسید و این چاه‌نیمه‌ها به ظرفیت ۰٫۷ میلیارد متر مکعب برای مصرف آشامیدنی و حقابه زیست‌محیطی تالاب بین‌المللی هامون احداث گردیده بودند اما دولت ایران با احداث چاه‌نیمه چهارمی ظرفیت آن‌ها را به ۱ میلیارد متر مکعب رسانید. برای احداث چاه‌نیمه چهارم در مجاورت چاه‌نیمه‌های قبلی که با میلیون‌ها دلار احداث شده‌اند مبلغ هشتاد میلیون دلار پول به مصرف رسیده و کار احداث آن در اوایل سال ۱۳۸۳ شمسی به پایان رسید.
طرح احداث خط لوله ۱۹۲ کیلومتری (آب برای شهر یک میلیون جمعیتی زاهدان) از پروژه‌های مهم دیگری است که جهت انتقال آب ذخیره شده از رود هیرمند، در چاه‌نیمه‌ها به شهر زاهدان در سال ۱۳۸۳ به بهره‌برداری سپرده شد. قراراست که آب انتقال شده توسط این خط لوله که مقدار آن به ۳۷ میلیون مترمکعب برسد، نیازهای آبی (هشتصد هزار نفر) از ساکنان شهر زاهدان مرکز استان سیستان وبلوچستان را در سال تأمین کند. برای اجرای این پروژه هم مبلغی در حدود ۷۵ میلیون دالر به مصرف رسیده‌است. این در حالی است که به اساس معاهده سال ۱۳۵۱ در مورد تقسیم آب رودخانه هیرمند، جانب ایران حق استفاده از آب هیرمند را به‌طوری‌که در حال حاضر جریان دارد، دارا ناست. زیرا مطابق به مفاد قرارداد تقسیم آب هیرمند بین دو کشور از مجموع ۱۷۶ متر مکعب فی ثانیه آب هیرمند، حقابه ایران صرف ۲۶ مترمکعب فی ثانیه که معادل ۸۲۰ میلیون مترمکعب در سال می‌شود، تعیین گردیده‌است. تأمین آب موردنیاز شهر زاهدان با جمعیت تخمیناً یک میلیونی آن از ذخیره‌های آب هیرمند، برخلاف مواد موافقت‌نامه تقسیم آب هیرمند میان ایران و افغانستان است، زیرا درهیچ ماده یا مواد آن افغانستان تعهدی به ایران نسپرده تا آب موردنیاز مرکز استان سیستان و بلوچستان و به‌خصوص شهر زاهدان را از رودخانه هیرمند تهیه کند.
علل خشکسالی
خشکسالی کشاورزی (Agricultural drought): جنبه‌های مختلف خشکسالی اقلیمی یا خشکسالی هیدرولوژیکی را به تأثیرات کشاورزی پیوند می‌دهد. مفهوم این خشک سالی کمبود بارندگی، تفاوت تبخیر و تعرق واقعی با تبخیر و تعرق پتانسیل، کمبود رطوبت خاک، میزان محیط سبز، غلظت گازات درجه حرارت، سطح آب‌های زیر زمینی یا مخازن است. آب مورد نیاز گیاهان بستگی تام به شرایط غالب اقلیمی منطقه، خصوصیات بیولوژیکی گیاه مورد نظر، مرحله رشد و خصوصیات فیزیکی و بیولوژیکی خاک دارد. گفته می‌توانیم خشکسالی کشاورزی عبارتند از کمبود میزان آب مورد نیاز گیاهان مختلف در دوره‌های مختلف رشد از حالت بذر تا بلوغ است. کمبود رطوبت خاک سطحی در هنگام جوانه زنی مرحله تولید گل و تکمیل نمودن ضروریات داخل تخم خیلی‌ها پراهمیت است. زیرا اگر در مرحله جوانی زدن آب نباشد نبات نمی‌روید در مرحله گل اگر آب نرسد تخم پوچ و میان تهی می‌آید در مرحله ساقه زنی اگر آّب نرسد ساقه ضعیف یا چپه می‌شود یا مورد حمله آفات قرار می‌گیرد. یکی از بزرگترین علت خشکسالی اب و هوای گرم است. در هر نقطه دنیا که گرمی است بارندگی کم است هرقدر هوا سرد شود مقدار بارندگی ازدیاد میابد. در آن محلات که درجه حرارت کم و زیاد می‌شود بارندگی متعلق به این حرارت دارد.
منبع و منشأ که از ان بخارات آب برمی‌خیزد خیلی‌ها مهم‌تر ازهمه‌است که با چه غلظت و فشار بخارات می‌آید با تغیرات فشار دریک محیط باد پیدا می‌شود و باد خود منبع سردکننده هوا است. با سرد شدن هوا باران می‌ریزد. در افغانستان جبهه بخارات گرم از بحر هند و جبهه بخارات سرد از سایبریا باعث بارش‌ها می‌گردد. بارش‌ها دونوع اند قاره ئی و منطقه ئی. بارش‌های بین القاره زیاده در چهار فصل ارتباط دارد ولی منطقه‌ای مربوط به بخارات آب و سردی منطقه‌است. مثلاً جنگلات غلو باعث ریزش باران می‌شود. نرسیدن جبهات دریک منطقه باعث نباریدن بارش نیز می‌گردد. خشک سالی می‌تواند یکساله ویا چندین ساله باشد؛ ولی دایمی نیست.
راه بیرون رفت از خشکسالی
خشک سالی یک عمل طبعی است کسی نمی‌تواند جلو این پدیده را گیرد. فقد یک وسیله خیلی‌ها کمک می‌کند آن هم غرس درختان درمنطقه است. از اینکه یکی از خصوصیات انسان‌ها مبارزه با طبعیت نیز است لازم است از طریق دیگر مبارزه با خشک سالی صورت گیرد. هدف این مبارزه چگونه به مناطق که خشک سالی رخ دهد از طریق دیگر آب رساند تا کشت صورت گیرد و حاصل دهد.
اعمار سد آبی
سد عبارت ار مانع جریان آب است که در نتیجه ارتفاع آبرا بلند برده و در آن مقدار آب را ذخیره نماید از سد می‌توان برق استحصال نمود از آب آن در اراضی زراعتی استفاده نمود. تربیه ماهی و طیور نمود. علاوه بر این سد آبی می‌تواند تفرجگاه باشد. تغیرات در محیط آب و هوا می‌آورد. مقوی اقتصاد است. بهترین سد آنست که بتواند آب زیادی را ذخیره کنداگر درمیان کوه یک کاسه بزرگ هموار خاکی باشد و سپس باز کوه دوم شروع شود می‌توان بند ساخت یعنی برای هر توپوگرافی نوع مخصوص سد ساخته می‌شود؛ ولی باید یادآوری نمایم تکنالوژی امروز به سطح رسیده‌است از آب‌های جریان دار استحصال برق را می‌نمایند. ساختن سد در آب‌های جریان دار [درنشیب بین دوکوه]نوع مخصوص ساختمان را در خود دارد که اب زیاد در آن باید ذخیره نشود. از سرعت آب برق استحصال می‌گردد. در هر سد سرعت آب باید صفر گردد بعداً از انرژی پوتانشیل یا از انرژی افتادن آب برق حاصل می‌گردد. در بین دو کوه‌های که آب دارای سرعت تیز ودارای سنگریزه و سنگ‌ها خیلی خطرناک است نباید سد ساخت در صورت ساختن روزی نه تنها شهرها بلکه مملکت‌ها را خراب خواهد کرد. درمیان تپه‌های پرعلف میوان بند ساخت. سدها را از کانکریت، سنگ، خاک، چوب و لاستیک می‌سازند. سدهای کانکریتی. به اشکال وزنی، میان خالی، میان پر، منحنی، مایل و پایه دار ساخته می‌شود. افغانستان مطابق به ماستر پلان برق، دارای (۲۴۰۰۰) میگاوات پوتانسیل بوده از جمله ۲۳۰۰۰ ان آبی متباقی از زغال سنگ گاز ونفت است. افغانستان دارای ۱۱ سد برقی است ۳۰ سال قبل ازین سدها۴۵۴ بیلون کیلووات برق در ساعت تولید می‌گردید. فعلاً حدود ۲۸۰–۳۰۰ میگاوات برق تولید می‌کند و۵۰۰ ان وارداتی است.
اعمار کانال‌ها
یکی از وسیله مبارزه علیه خشک سالی استفاده از کانال‌ها است. آب کانال‌ها از دریای می‌آید که اصلاً در آنجا خشک سالی وجود ندارد. کانال عبارتند از تغیر دادن مسیر آب دریا را به مسیر مورد نظر می‌گویند. کانال یکی از وسیله‌است می‌تواند منطقه بزرگ را آبریزی نماید. در افغانستان تا فعلاً دو کانال بزرگ اعمار گردیده‌است. ۱. کانال ننگرهار: این کانال در سال ۱۳۳۷ توسط دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی اعمار گردید این کانال حدود ۱۲۰هزارجریب کشتزار غازی آبادو هده را سیراب ساخته‌است. ۲. پروژه کانال رود هلمند: این پروژه در سال۱۳۵۱و۱۳۵۲ توسط ایالات متحده آمریکا فعال گردید. بزرگترین کانالی که از رودخانه هلمند جدا شده نهر بغرا است که درپنج کیلومتری گرشک از هلمند منشعب شده و بطول ۸۰ کیلومتر در سمت راست رودخانه به استقامت نادعلی واقع در چهل کیلومتری غرب شهر لشکرگاه امتداد یافته‌است. پروژه‌های مارجه و شمالان نیز از این کانال آبیاری می‌گردند. در صورت که مانند این پروژه چندین دیگر فعال گردد دیگر لازم نیست ملت افغانستان دنبال آب باران برود. در طی خشکسالی‌های اخیر دولت افغانستان کار یک تعداد از کانال‌ها را به همکاری نیرو ائتلاف آغاز نموده‌است شامل چنین پروژه‌ها است. ۱. اعمار ۸ کانال در لغمان که ۶ کانال آن به ارزش ۱٫۶میلون دالر با همکاری بانک جهانی دو کانال دیگر آن درمنطقه کا کس وکس عزیز خان به ارزش ۳۶۰هزار دالر از کمک بانک جهانی اعمار گردید. ۲. اعمار کانال در ولسوالی زنده جان ولایت هرات بطول ۳۲ کیلومتر به ارزش ۵ میلون دالر در حال اعمار است. ۳. اعمار کانال به ارزش ۱۸۰ هزار دالر در ولایت نورستان غرض جلوگیری سیلاب ۴. اعمار کانال بزرگ در ولسوالی چهار برجک ولایت نیمروز به طول ۴۵ کیلومتر به هزینه یک میلون سه صد هزار دالر از بودجه انکشافی ایلات متحده آمریکا در حال تکمیل است. ۵. اعمار کانال در دشت قلعه ولایت تخار آغاز گردیده‌است. این کانال به ارزش دو میلون دالر از طرف بانک جهانی اعمار می‌گردد. ۶. کار اعمار ۳۶ کانال آب و یک دیوار استنادی به ارزش بیش از یک میلیون دالر آمریکایی در ولسوالی غنی خیل ولایت ننگرهار خاتمه یافت. پروژه اعمار این کانال‌ها و دیوار استنادی به همکاری تکنیکی CIDG و کمک مالی اداره انکشافی بین‌المللی امریکاUSAID عملی شده‌است. ۷. بازسازی دو کانال بزرگ به درازای ۱۷۸ کیلومتر از دریای آمو و کوکچه به ولسوالی‌های دشت ارچی ولایت قندوز و خواجه غار ولایت تخار به ارزش ۱۰۰ میلون دالر میان بانک انکشاف آسیائی و وزارت مالیه افغانستان به امضا رسیده‌است. ۸. اعمار سربند کانال زراعتی شیخک و سربند کانال زراعتی کینتی در قریه‌های تاش گذر و تخته کوپرک ولایت سرپل از بودجه انکشافی وزارت زراعت، آبیاری و مالداری به ارزش ۳۰ میلیون افغانی تکمیل و به بهره‌برداری سپرد شد. این دو کانال در حدود ۲۰۰۰ هزار جریب زمین تحت آبیاری قرار گرفته و ده‌ها خانواده به آب آشامیدنی دسترسی پیدا کرده‌اند.
۹. بازسازی و احیای مجدد کانال عمومی و کانال‌های درجه دوم و سوم پروژه وادی ننگرهار به ارزش ۱۶٫۳ میلون دالر کمک بانک انکشاف آسیایی توسط شرکت (ISD) است. کار این پروژه اعمار و بازسازی ۶۵ ساختمان که شامل پاک کاری کانال عمومی، تعویض دروازه‌های تنظیم‌کننده آب، ترمیم سیفون‌ها و تحکیمات آن، ترمیم وسایل تنظیم‌کننده اب شامل بوده توقع می‌رود طی ۱۸ ماه آینده تکمیل گردد. ۱۰. کانال ننگرهار به طول ۷۰ کیلومتر بزرگترین کانال آب در شرق افغانستان است که تقریبان نیم قرن پیش احداث گردیده‌است. این کانال درمجموع به مساحت ۲۵ کیلومتر زمین شامل ۳ هزار هکتار باغ و ۲۲ هزار هکتار زمین زراعتی در ولسوالی‌های سرخ رود، بهسود، بتی کوت، غنی خیل، و مهمند دره ولایت ننگرهار را تحت پوشش آبیاری قرار می‌دهد، ظرفیت اساسی کانال ننگرهار ۵۰ مترمکعب آب است و قابلیت آبیاری ۳۱ هزار هکتار زمین را دارد. ۱۱. سربند کانال آب زراعتی در ولسوالی فیروز نخچیر سمنگان به ارزش ۱۳۳۰۰۰۰۰ افغانی از کمک مالی بانک آسیایی ودولت جاپان بوده به بهره‌برداری سپرده شده‌است. کانال بغلان: اعمار یک کانال آبیاری در مربوطات ولایت بغلان؛ سهولت‌های لازم را برای (۲۰۰) خانواده روستایی فراهم ساخت. این پروژه آبیاری به هزینه بیش از (۲) میلیون افغانی، مساعدت کشور جاپان از طریق برنامه انسجام ساحه‌ای وزارت احیا و انکشاف دهات در قریه سرباغان و موشی ولسوالی بنو ولایت بغلان تطبیق شده و شرایط سهل آبیاری را برای بیش از (۵۰۰) جریب زمین زراعتی و باغی قرار یاد شده مساعد گردانید.
پروژه‌های بزرگ ذخیره آب در افغانستان
طبق راپور وزارت انرژی و آب افغانستان درین اواخر پروژه‌های ذخایر آب‌های سر زمینی تحت ادارهUSAID روی دست گرفته‌است این پروژه‌ها غرض تهیه آب آشامیدنی کشاورزی و انرژی در نظر گرفته شده‌است که بنام‌های پروژه‌های دراز مدت میان مدت و کوتاه مدت ترتیب گردیده شده‌است. فعلاً وزارت انرژی افغانستان مطالعه ۱۱۱ بند آبی را به ارزش ۱۰٫۷میلون دالر روی دست دارد. این مطالعات باید در سال ۱۳۹۱ ختم گردد. وزارت انرژی پلان ساخت ۴۰۰ بند آبی کوچک و بزرگ را درطی پنج سال یعنی الی سرطان ۱۳۹۴ باید به انجام رساند.
پروژه انکشافی علیا دریای آمو
که یکی از مهم‌ترین و بزرگترین پروژه‌های آب و برق افغانستان به‌شمار می‌رود و دارای مشخصات عمده ذیل است. ۱. احداث بند ذخیره بالای دریای آمو در مرز مشترک بین افغانستان و تاجکستان تا آب مورد ضرورت آبیاری صفحات شمال کشور را تهیه نماید. این بند همچنان مقدار ۱۰۰۰ میگاوات انرژی برق تولید خواهد کرد. ۲. کانال عمومی مربوطه بطول حدود ۳۵۰ کیلومتر بوده که از قلعه ذال ولایت کندز شروع گردیده و به ولسوالی اندخوی و نواحی آن در ولایات فاریاب ختم می‌گردد. ۳. این سد بیش از ۵۰۰ هزار هکتار زمین معادل دو نیم میلیون جریب اراضی فعلی و جدید در ولایات بلخ، جوزجان و فاریاب آبیاری خواهد کرد. ۴. نصب دستگاه استیشن برق آبی به ظرفیت ۱۰۰۰ میگاوات.
طرح عاجل کوتاه مدت
تهیه آب آشامیدنی از ساحه خم آب آمو دریا برای ولسوالی اندخوی و نواحی همجوار آن با استفاده از ماشین پمپ الکتریکی.
پروژه برق آبی باغدره
این پروژه با ظرفیت تولیدی ۲۸۰ میگاوات بالای دریای پنجشیر، آغاز و در سال ۲۰۱۳ باید به تولید آغاز نماید. مرحله اول مطالعات امکان‌سنجی این پروژه تکمیل و قرار است مرحله دوم آن آغاز گردد
پروژه ذخیره آبی بند کمال خان
این سد در ولایت نیمروز بالای دریای هلمند احداث می‌گردد که دارای چندین مرحله است. کار مرحله اول آن به هزینه ۹ میلون دالر با دولت تاجکستان به امضاء رسید. کار مرحله اول این بند در نوامبر۲۰۱۲ به تکمیل خواهد رسید. این بند علاوه براینکه چندین هزار هکتار زمین را سیراب می‌سازد۹ میگا وات برق نیز تولید می‌نماید.
بند سلطان
این بند در ۲۲ کیلومتری شهر غزنی در زمان سلطان محمود غزنوی غرض آبیاری اعمار گردیده بود. این بند در ولسوالی جغتوی ولایت میدان وردک موقعیت دارد؛ اما بخش اعظم آب آن به سمت ولسوالی خواجه عمری و شهر غزنی جریان دارد که به شمول خواجه عمری، زمین‌های زراعتی ولسوالی انده و گیرو را آبیاری می‌کند. این بند چندین بار طور غیر اساسی ترمیم گردیده‌است. در سال ۱۳۸۴ باالاثر سیلاب ۷۰ درصد زمین‌های زراعتی را در ولایت غزنی تخریب نمود.
پروژه سلما
کار بند سلما ولایت هرات در زمان داود خان آغار الی ۲۰۰۵ متوقف بود در سال ۲۰۰۵ دولت هند مصارف ادامه کار این پروژه را بدوش گرفته‌است. در نظر است این پروژه هفتاد هزار هکتار زمین را سیراب و به ظرفیت ۴۲میگا وات برق را تولید نماید. مصارف این سد حدود هفتاد میلون دالر خواهد بود.
پروژه کانال مروارید
این کانال بزرگ به نام «مروارید» در ولسوالی شیوهٔ ننگرهار اعمار در سال ۱۳۸۸ به بهره‌برداری سپرده شد. این کانال توسط کشور جاپان با هزینهٔ ۱۰میلیون دالر اعمار گردید. کانال مروارید از دریای کنر از منطقهٔ زیلی بابا ولایت کنر آغاز می‌شود و با از عبور از منطقهٔ شیوه و دشت گمبیری به بند درونته می‌انجامد. کانال «مروارید» که ۲۴ کیلومتر طول دارد. در جریان ۷ سال ساخته شده و هزاران جریب زمین بایر و هزاران جریب زمین زراعتی را آبیاری خواهد کرد
پروژه ذخیره آب و تولید برق بخش آباد
قرار داد پروژه آب و تولید برق بخش آباد بالای دریای فرارود را با رئیس کمپنی خدمات مشورتی هندوستان در ۲۴ آگیست سال ۱۳۸۵امضا رسید. این پروژه در ساحه ۱۰۰ کیلومتری شهر فراه و در فاصله ۳۰ کیلومتری سرک عمومی کابل- هرات موقعیت دارد. اهداف این پروژه عبارت از ذخیره آب به حجم ۵۷۰ میلیون متر مکعب در ساحه بخش آباد است. با تکمیل شدن این پروژه ۳۵۰۰۰ هکتار زمین زراعتی موجود و ۲۶۰۰۰ هکتار اراضی جدید تحت آبیاری قرار خواهد گرفت. قرار است با تکمیل این پروژه ۲۰ میگا وات برق نیز تولید گردد.
پروژه سد آب و تولید برق کامه
پروژهٔ بند آب و برق کامه بر قسمت آخر دریای کنر، طرح بکر و جدیدی نیست. در سال ۱۹۷۵ (1354) حین ریاست جمهوری محمد داَود خان، راپور تکنیکی و مالی بند کامه با همکاری کمپنی جاپانی «سانیو» به پایهٔ اکمال رسیده بود. طبق نقشهٔ بند آبرسانی و برق ولسوالی کامه، این سد آبگردان ظرفیت آبیاری ۹۰۰۰ هکتار یا ۴۵۰۰۰ جریب اراضی مزروع و ۳۰۰۰ هکتار یا ۱۵۰۰۰ جریب زمین بایر را دارد. به عبارتی جمعاً ۱۲۰۰۰ هکتار یا ۶۰۰۰۰ هزار جریب زمین از ذخیرهٔ آب‌بند مستفید شده می‌تواند. اعمار بند کامه ۱٬۶۸ (یک اشاریه شصت و هشت) میلیارد دالر هزینه برداشته و نیروی تولید ۴۵ میگاوات برق را دارا است. امور ساختمانی این بند باید طی دو سال به اتمام می‌رسید. قرارداد این بند با یک شرکت ایرانی اخذ گردیده بود.
باران مصنوعی
قسمت که با باران مصنوعی ارتباط دارد تروپوسفر است. تروپوسفر گرم‌ترین ساحه اتمسفر است. درین ساحه مقادیری زیادی گازات کاربن دای اکساید اکسیجن نایتروجن، گازات نجیبه و سایر گازات وجود دارد. هوای تروپوسفر پس از ۴–۵ کیلومتر به بعد به صفر درجه رسیده از ان به بعد سرد شده می‌رود. بخارات آب پس از ۴کلیو متر به هم نزدیک شده در فاصله‌های ۹–۱۰ کیلومتر در موجودیت ذرات کوچک دوباره به باران تبدیل می‌شوند.
باروری یا تخم پاشی ابرها در واقع یک روند طبیعی است که در آن ابرها به بخار آب و سپس به باران تبدیل می‌شوند. روش باران مصنوعی برای اولین بار در سال ۱۹۵۰ توسط فرانسوی‌ها تجربه گردید. فعلاً در ۲۴مملکت دنیا مروج است. باران مصنوعی در کشور چین هند آسترلیا آمریکا و کشورهای شرق میانه مروج بوده توانسته‌است از ۵–۲۵ درصد مقدار بارندگی را بلند مبرد. برای ایجاد باران مصنوعی باید عوامل چون ابر، رطوبت، گرمی هوا و سایر شرایط جوی فراهم باشد. رطوبت (وزن بخار آب موجود در یک متر مکعب هوا) عامل مهمی در تشکیل ابرهاست، هر قدر هوا گرمتر باشد، قابلیت بیشتری برای داشتن بخار آب و تشکیل ابر دارا است. غرض اینکه چگونه ابر ساخته شود وباران ببارد لازم است هزارات ذرات آب هوا باهم یکجا شده پس از وزنبین شدن به زمین بریزد. برای تشکیل ابر وجود ذرات میکروسکوپی گرد و خاک، دوده، بلورهای نمک ویخ لازمی است. دو اصول برای بارش از ابرها به نام روند باران گرم و روند باران سرد وجود دارد: ۱باران گرم: در مناطق حاره، باران از ابرهایی می‌بارد که هرگز دمای آن‌ها زیر صفر نیست آن را باران گرم می‌نامند. در این ابرها قطرات درشت آب که ابر را تشکیل می‌دهند در برخورد با قطرات کوچک، آن‌ها را جذب و به این ترتیب شروع به بارش می‌کنند. ۲باران سرد: زمانی که دمای ابر یا قسمتی از آن پایین‌تر از صفر باشد، بلورهای یخ با جذب رطوبت اطراف خود سریعاً شروع به رشد می‌کنند تا اینکه وزن زیاد باعث فرود آن‌ها می‌شود. این بلورها هنگام فرود اگر از مکان‌های گرم بگذرند به باران تبدیل می‌شود و در صورت سرد بودن به‌شکل برف فرود می‌آیند. در مناطق قطب شمال و جنوب که مقدار کاربن دای اکساید و ذرات گرد و دود نیست ویا خیلی کم است ولی همیشه برف می‌بارد دلیل ان یخ شدن ذرات کوچک بخار در هوا پس از یکجا شدن چندین هزار ذرات وزن زیاد شده به‌شکل برف پائین شده به زمین می‌ریزد در بعضی مناطق که هوای پائین یعنی ۲–۳کیلومتر گرم است برف آب شده به باران تبدیل می‌شود انسان از طریق باروری ابرها می‌تواند از لحاظ تعداد و نوع هسته‌های تشکیل باران به طبیعت کمک کند. باروری به وسیلهٔ مواد جذب‌کننده رطوبت مانند بلور نمک و یوریا که می‌تواند برای سرعت دادن به روند بارش گرم بکار رود. باروری به وسیلهٔ یود نقره(AGI) و یخ خشک (کاربن دای اکساید یخ شده) پروپان مایع و نمک در افزایش باران در روند بارش سرد به ابرهایی که کمبود هسته دارند کمک می‌کند. تمامی ابرها نمی‌تواند باران را بیاورد به‌خصوص ابرهای که خیلی‌ها بلنداند.
روش آبیاری مدرن
در بعضی از کشورهای که آب شیرین کم دارند. کشت بسیاری از نباتات خود را در شیشه خانه‌ها ویا در مزارع کشت می‌کنند که توسط پایپ‌ها و نل‌های آهنی صرف ریشه نبات را آب می‌دهند. بنامDripirrigation یا آبیاری قطره یاد می‌شود.
حفظ جنگلات و غرس درختان
خوبترین وبهترین طریقه که می‌تواند تا حدودی زیادی جلو خشکی را بگیرد غرس درختان است. درختان درموقع گرمی دهن ستوماتا حجرات خود را بند نموده آب خود را به بیرون تبخیر نمی‌نمایند. ریشه درختان منبع حفظ آب است. اکثر نباتات در زمان جوانه زدن و تولید تخم ویا گل به آب زیاد نیاز دارند. یک نبات در یک مرحله حد اقل به پنج بار آب فراوان ضرورت دارد. بدین لحاظ زیادترین آب شیرین برای کشت نباتات به مصرف می‌رسد. به اساس تجارب چندین ساله تا حد ممکن نباید از آب‌های زیر زمینی برای کشت مزارع بزرگ استفاده نمود. زیرا تسلسل طبیعی آب از بین می‌رود. برای غرس نباتات بلند قد می‌توان از آب‌های زیر زمینی استفاده نمود زیرا نباتات بلند قد خود ذخیره‌کننده آب در خاک در خود و در محیط ماحول است.
ریگون
ریگون، روستایی از توابع بخش مرکزی سپیدان در استان فارس ایران است.
معنی این روستا در زبان لری شاخه بختیاری از دوش بخش
رِی و گان تشکیل شده ری با معنای برکت است و گان به معنای محل
آبادی ریگون در آن زمان دو جوب آب داشت و یک جوب از آن برای آبادی پایین دست یا دهکنه می رود هم چنین یک جوی آب دیگر نیز دارد که برای روستا بردزرد می رود
جمعیت
این روستا در دهستان خفری قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۹۵)، جمعیت آن 1349نفر (330 خانوار) بوده‌است.
هونان آوتیسیان
زندگی‌نامه
هونان آوتیسیان در یک خانواده ارمنی در ۲ مه ۱۹۱۳ در روستای تساو، ارمنستان در فرمانداری ایروان امپراتوری روسیه (اکنون در استان سیونیک جمهوری ارمنستان به دنیا آمد. والدین وی دهقان بودند.
جوایز
نشان‌های زیر پس از مرگ گروهبان آوتیسیان توسط هیئت رئیسه شورای عالی شوروی به وی اعطا گردید:
فاخته
فاخته ؛ که کوکوی معمولی یا کوکوی اروپایی نیز نامیده می‌شود، پرنده‌ای از خانوادۀ کوکویان و راستۀ کوکوسانان است، که در اروپا، آسیا، و آفریقا زندگی و کوچ می‌کند. کوکوی معمولی رنگ مانند کبوتر و کمی کوچک‌تر از آن که شبیه رنگ باز است.
آوای کوکوی معمولی نرم و حزن‌انگیز و شبیه کلمه «کو کو» است. این آوا اغلب در آغاز فصل بهار شنیده می‌شود. بیش‌تر مردم می‌پندارند که پرندهٔ ماده آواز می‌خواند، ولی وارون این پندار، کوکوی معمولی ماده نمی‌تواند آواز بخواند و پرندهٔ نر آواز می‌خواند. کوکوی معمولی نر و ماده مانند هم نیستند. رنگ کوکوی معمولی نر مایل به خاکستری سیاه است، در حالی‌که پرندهٔ ماده پرهای خاکستری فاتح رنگ با لکه‌های سفید دارد. کوکوی معمولی از نظر اندازه جزو پرندگان متوسط و جزو حیوانات کوچک طبقه‌بندی می‌شوند.
کوکوی معمولی تخم خود را در آشیانهٔ پرندگان دیگر می‌گذارد تا پرندهٔ صاحب لانه، جوجه را بزرگ کند. کاری که جوجه‌گذاری انگلی نامیده می‌شود. غذای این پرنده را حشرات و از جمله کرم ابریشم پشمالو، که برای پرندگان دیگر طعمه دل‌انگیزی نیست، تشکیل می‌دهد. او همچنین گاه اقدام به خوردن تخم پرندگان و جوجه‌هایشان می‌کند و بیشتر اوقات بصورت تکی پرواز می‌کند.
فاخته و فرهنگ عامه
برخی کبوتران مانند کبوتر جنگلی و کبوتر کوهپایه نیز در برخی منابع فاخته نامیده شده‌اند.
در تاریخ پیش از ورود آریایی‌ها در دوره تمدن هلتمتی (عیلامیان) در خوزستان، فاخته در میان این تمدن ارزش بالایی داشته و می‌توان در تصاویر مربوط به آن دوره، سازه‌های دست‌ساز را دید.
استاین فاندنبرخ
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به تیم کوئیک‌استپ فلورز، تیم کاتیوشا–آلپتسین، سایکل کولستروپ، سایکل کولستروپ، آژ۲آر لا موندیال، و آژ۲آر لا موندیال، اشاره کرد.
فرودگاه آرایاس
فرودگاه آرایاس (به زبان بومی: Aeroporto de Arraias) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا AAI است که یک باند فرود شن دارد و طول باند آن ۱۷۲۵ متر است. این فرودگاه در کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۵۸۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
یایلادالی (گرگر)
یایلادالی  یک منطقهٔ مسکونی کردنشین در ترکیه است که در گرگر، آدیامان واقع شده‌است.
سینه‌زغالی جامائیکایی
سینه‌زغالی جامائیکایی نام یک گونه از سرده سینه‌زغالی است.
فرانس جپسن وال
فرانس جپسن وال (Frans Jeppsson Wall؛ زادهٔ December 19, 1998) یک موسیقی‌دان اهل سوئد است.
وی با ترانه «اگر تقصیر من بود» نماینده سوئد در یوروویژن ۲۰۱۶ بود.
او در مسابقه آواز یوروویژن ۲۰۱۶ پنجم شد.
اندیس آنومالی غرب باش قشلاق
آنومالی غرب باش قشلاق یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر تکاب استان کردستان قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، طلا است.
نانشیونگوسور
نانشیونگوسور (نام علمی: Nanshiungosaurus) نام یک سرده از کلاد دست‌قاپان است.
اکسید رودیم (III)
اکسید رودیم(III) با فرمول شیمیایی Rh۲O۳ یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن 253.8092 g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، پودر خاکستری تیره بی‌بو است.
عروسک (فیلم ۱۳۸۸)
عروسک نام فیلمی به کارگردانی و تهیه‌کنندگی ابراهیم وحیدزاده است. این فیلم در سال ۱۳۸۸ ساخته و بر روی پرده سینما رفت.
داستان فیلم
زن جوانی به نام فرشته که در جستجوی پیدا کردن شغل مناسبی است، با راهنمایی‌های دختر خاله اش، مگی برای مصاحبه به یک شرکت خصوصی می‌رود و در آنجا به شکلی غیرمنتظره با پیشنهاد ازدواج خسرو خسروی رئیس متمول و عاشق‌پیشه شرکت، روبرو می‌شود. فرشته چند سال پیشتر یک بار ازدواج کرده و همسرش در همان روزهای آغاز زندگی مشترکشان بر اثر تصادف کشته شده‌است. ثروت چشم گیر خسرو، فرشته و خانواده اش را که وضع مالی چندان مساعدی ندارند. مجاب می‌کند، این تقاضا را بپذیرند و این ازدواج شکل می‌گیرد. اما با کنجکاوی‌های مگی که به خسرو شک کرده، چهره واقعی او و ماهیت شرکتش افشا می‌شود. خسرو که یک خلافکار با سابقه و هفت خط است با تغییر نام و چهره، دو شرکت خصوصی مشابه راه انداخته و در زمان‌های مرخصی اش از زندان خلاف کاری‌هایش را مدیریت می‌کند. او با دادن وعده‌های واهی به مراجعه کنندگان شرکت اول که حالا فرشته پس از ازدواج با خسرو، مدیرعاملش شده سیم کارت‌هایشان را می‌گیرد و با قیمتی نازل به گروهی دیگر از متقاضیان در شرکت دوم می‌فروشد و از این راه سود بسیاری به جیب می‌زند. در شرکت دوم، زنی به نام شیرین هست که او هم موقعیتی مشابه فرشته دارد و فریب خورده‌است. مگی و فرشته و شیرین، پول‌های مراجعه کنندگان اغفال شده را به جای امن منتقل می‌کنند و پدر مگی که یک نظامی بازنشسته است، با اطلاع‌رسانی به موقع به پلیس، موجب دستگیری خسرو و وردستش عزت می‌شود. در پایان خانواده فرشته به همراه شیرین و با همکاری هم، پیتزافروشی به راه می‌اندازند.
امیرمحمد مظلوم
امیرمحمد مظلوم (زادهٔ ۷ بهمن ۱۳۷۴) در رشت بازیکن فوتبال اهل ایران است. گل‌های مظلوم یکی از عوامل صعود ایران به جام جهانی نوجوانان در امارات بود. او همچنین سابقه بازی در تیم فوتبال داماش گیلان و سایپا را دارد.
داماش گیلان
وی در سال ۱۳۹۱ با عقد قراردادی یک ساله به مبلغ ۱۱۰ میلیون تومان به تیم داماش پیوست. ودرحال حاضرسرباز می‌باشد.
دمپایی
دَمپایی یا در فارسی پاکستان سِلیپَر نوعی پای‌افزار نرم یا سفت  و سبک است که برای پوشیدن در محیط خانه طراحی شده است.
دمپایی‌ها را معمولاً از جنس پشم یا نمد یا چرم نرم درست می‌کنند و گاه لایه‌ای از گیله نیز بر روی آنها دوخته می‌شود. این پای‌افزار در انواع: جلو بسته، جلوباز،لا انگشتی، خزدار و معمولأ گرآن قیمت یا جنس بدرد نخور موجود است. دمپایی‌های پارچه ای بیشتر برای استفاده در حمام یا در [ دستشویی ] کاربر دارند. منظور از دمپایی اینست که این پای‌افزار در کفش‌کن قرار ندارد و نزدیک به پای صاحب آن (دمِ پا) قرار دارد.
بازار جهانی فروش دمپایی در سال۲۰۲۲ برابر ۴۱۹.۸ میلیارد دلار بوده است.
آمتا II
امتا ۲ (بلوک گسترش عوام) (به انگلیسی: Amta II (community development block)) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در بنگال غربی واقع شده‌است.
شاهزاده محمد (گچساران)
جمعیت
این روستا در دهستان امامزاده جعفر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده‌است.
پاتریس لوکنت
پاتریس لوکنت (Patrice Leconte؛ زادهٔ November 12, 1947) هنرپیشه، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس اهل فرانسه است. وی از سال ۱۹۷۶ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به لومیر و شرکا اشاره کرد.
بوهوند نروژی
سگ بوهوند نروژی (Norwegian Buhund)یک سگ تربیت شده از گونه اسپیتز است و با سگ گله ایسلندی و جامثوند سوئدی رابطه خویشاوندی دارد. این گونه از سگ برای مقاصد گوناگون، از مزرعه و گله تا نگهبانی و تزئینی نگهداری می‌شود.
نام گذاری
نام بوهوند از کلمه نروژی «بو» به معنای مزرعه یا کلبه کوهستانی گرفته شده است.
مشخصات ظاهری
بوهوند نروژی چهره‌ای چهارگوش و با اندازه‌ای کم و بیش معمولی دارد. گوش‌های او نوک‌تیز بوده و دارای بینی مشکی است. قسمت سینه این سگ کشیده و بلند است. اندازه این سگ در دامنه ۴۳ تا ۴۵ سانتی‌متر (۱۷ تا ۱۸ اینچ) است.
لیندن، هلند شمالی
لیندن (به هلندی: Lijnden) یک منطقهٔ مسکونی در هلند است که در هارلمرمیر واقع شده‌است. لیندن ۹۱۴ نفر جمعیت دارد.
گئورگیوس پاپادوپولوس
گئورگیوس پاپادوپولوس (Γεώργιος Παπαδόπουλος؛ May 5, 1919 – 1919:5:5, June 27, 1999) یک سیاست‌مدار اهل یونان بود.
پدرو اینفانته
پدرو اینفانته (Pedro Infante؛ – 1917:11:37, April 15, 1957) یک خواننده و بازیگر اهل مکزیک بود که در هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم برلین وی برنده خرس نقره‌ای برای بهترین بازیگر مرد شد.
اندیس آنومالی گزدره
آنومالی گزدره یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر تکاب استان آذربایجان غربی قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، طلا است.
پاپی
پاپی بر گرفته نام یکی از ایلات لر است. سکونتگاه این ایل در جنوب لرستان و شمال خوزستان است. پراکندگی جمعیتی پاپی‌ها به گونه‌ای است که در جنوب استان لرستان و بخش‌هایی از شمال خوزستان و گروهی در بویر احمد ساکن هستند.
نام
در باب نام این طایفه نظریات متفاتی وجود دارد که مقبول ترین آن ها تلفظ واژه پدر پیر و دانا، ریش سپید و جد بزرگ است، «پا پیر» که از مخفف واژه پاپا به معنای پدر بزرگ و پیر تشکیل شده است که امروزه به صورت پاپی تلفظ می شود.
زبان و گویش
زبان مردم ایل پاپی، لری بالاگریوه ای و لهجه مختص به ایل پاپی می باشد؛ که از خانواده زبان های ایرانی جنوب غربی و زیر شاخه ای از زبان لری شمالی است که قرابت و نزدیکی بسیاری به زبان فارسی دارد، زبان لری بالاگریوه ای گویش اصیلی از لری و شبیه به گویش هخامنشیان است و بسیاری از کلمات و واژه‌هایی که در این گویش به کار برده می‌شود، ریشه در زبان هخامنشی دارد.
سکونتگاه
سکونتگاه اصلی ایل، بخش پاپی در جنوب لرستان و همچنین شمال خوزستان است. از دیگر سکونتگاه‌های ایل پاپی می‌توان به بخش الوار گرمسیری در شهرستان اندیمشک و شهرستان دزفول در استان خوزستان، شهرستان دهلران در استان ایلام و شهرستانهای خرم‌آباد، دورود، ازنا، الیگودرز، بروجرد و پلدختر در استان لرستان اشاره کرد.
اعتقادات و مذهب
اکثریت مردمان این ایل مسلمان و شیعه مذهب هستند اما دارای اقلیتی زرتشتی نیز میباشند، و اعتقادات ویژه ای نسبت امامزاده شاهزاده احمد از ذریه امام هفتم شیعیان دارند که بقعه متبرکه این امامزاده در بخش الوار گرمسیری شهرستان اندیمشک قرار دارد.
طایفه‌ها
جمعیت این ایل به دو شاخه هادی و مناصر تقسیم می‌شود. شاخه هادی شامل ۸ تیره و شاخه مناصر شامل ۱۶ تیره است.
ریاست ایل پاپی مرادخان بود که با رهبری او طوایف ایل پاپی با هم متحد شدند (مصاحبه با احمدخان جعفری از خوانین با نفوذ پاپی، در ۱۳۵۴ ش در خرّم‌آباد). کیهان فرهنگی نیز طایفه پاپی را شامل ۲۴ تیره مختلف معرفی می‌کند.
جمعیت
بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۸ ایل پاپی با ۸۳۰۰ خانوار دومین ایل عشایری پرجمعیت استان لرستان است. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت از ایل که در بخش پاپی در سال ۱۳۸۵ سکونت داشته اند برابر با ۱۷۱۱۱ نفر بوده‌است که از این میان ۸۸۲۷ نفر مرد و بقیه زن بوده‌اند. بخش پاپی امروزه بیش از ۵۵ هزار نفر از طوایف ایل پاپی در آن سکونت دارد، اما بنا بر آمار برآورد می شود جمعیت ایل در تمامی استان های کشور چیزی بین۸۰۰ تا ۸۵۰ هزار نفر باشد. طبق سرشماری عشایری ایران در سال ۱۳۶۶ جمعیت چادرنشینان پاپی بالغ بر ۱۲۱۶۶ خانوار برآورد شده‌است.
نکتوسور
نکتوسور (نام علمی: Nectosaurus) نام یک سرده از رده خزندگان است.
تل خندق (کربال)
تل خندق (کربال) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان شیراز، بخش مرکزی، روستای هلاال آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۰۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ماریو ملچیوت
ماریو ملچیوت  (زاده ۴ نوامبر ۱۹۷۶ - آمستردام) بازیکن فوتبال اهل هلند است.
باشگاهی
وی سابقه عضویت در باشگاه‌های آژاکس، چلسی و ویگان را دارد.
تیم ملی
همچنین ملچیوت ۲۲ بازی ملی در کارنامه دارد.
سینه‌زغالی گلوسبز
سینه‌زغالی گلوسبز نام یک گونه از سرده سینه‌زغالی است.
لشکر ۶۴ پیاده ارومیه
لشکر ۶۴ پیاده ارومیه از لشکرهای پیادهٔ نیروی زمینی ارتش، مستقر در استان آذربایجان غربی است، که قرارگاه و ستاد مرکزی آن در شهر ارومیه قرار دارد. پیشینه شکل‌گیری این یگان به سال ۱۳۰۰ بازمی‌گردد، که توسط نیروی زمینی شاهنشاهی ایران تأسیس شد و فعالیت خود را تحت عنوان لشکر رضائیه آغاز نمود. لشکر ۶۴ ارومیه در خلال جنگ ایران و عراق در عملیات‌های والفجر ۲، ظفر ۳، قادر، کربلای ۷، نصر ۹ و مرصاد شرکت داشت. هم‌اکنون سرتیپ‌‌دوم هرمز طبرخونی فرماندهی لشکر ۶۴ ارومیه را برعهده دارد. لشکر ۶۴ ارومیه دارای ۳ تیپ پیاده بنام‌های تیپ ۱۶۴ پیرانشهر، تیپ ۲۶۴ سلماس و تیپ ۳۶۴ مهاباد می‌باشد.
تاریخچه
پیشینه شکل‌گیری این یگان به سال ۱۳۰۰ بازمی‌گردد، که توسط نیروی زمینی شاهنشاهی ایران تأسیس شد و فعالیت رسمی خود را تحت عنوان لشکر رضائیه آغاز نمود. این لشکر یکی از قدیمی‌ترین یگان‌های فعال نیروی زمینی ارتش می‌باشد. لشکر ۶۴ ارومیه در طول جنگ ایران و عراق، از یگان‌های عمل‌کننده نیروی زمینی ارتش بود. این یگان پس از اجرای طرح جامع نیروی زمینی ارتش به قرارگاه عملیاتی ارتقا یافت و ۴ تیپ پیاده مکانیزه آن شامل؛ تیپ ۴۶۴ مرز آرارات، تیپ ۳۶۴ مهاباد، تیپ ۲۶۴ پیاده سلماس و تیپ ۱۶۴ پیاده پیرانشهر، به تیپ‌های متحرک هجومی ارتقا یافتند، که نظارت بر آنها برعهده قرارگاه مرکزی این لشکر می‌باشد.
جنگ ایران و عراق
لشکر ۶۴ پیاده ارومیه در طول جنگ ایران و عراق، از یگان‌های عمل‌کننده نیروی زمینی ارتش بود. این لشکر در طول جنگ، در ۳۹ عملیات نامنظم و ۱۹ عملیات منظم شرکت داشت. عملیات‌های گسترده‌ای که لشکر ۶۴ پیاده ارومیه در آنها حضور داشت:
توش فان در سانده
توش فان در سانده (Tosh Van der Sande؛ زادهٔ November 28, 1990) دوچرخه‌سوار اهل بلژیک است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به تیم لوتو–سودال اشاره کرد.
میشل دوویل
میشل دوویل (Michel Deville؛ زادهٔ April 13, 1931) کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس اهل فرانسه است.
کونچوبار مک نسا
کونچوبار (یا کوناهار که کونور و کانر نیز تلفظ می‌شود), یکی از پادشاهان افسانه‌ای منطقه اولستر ایرلند است. کونچوبار مک نسا یا کانر مک نسا (مک در زبان ایرلندی به معنای پسر است) از شخصیت‌های محوری مجموعه داستان اساطیری ایرلندی به نام چرخه اولستر می‌باشد. مطابق سنت تاریخی, کونچوبار معاصر و هم‌دوره عیسی مسیح بوده است و دربار پادشاهی او در شهر باستانی آون ماخا قرار داشته که امروزه مکان آن را در حدود ناوان فورت در نزدیکی آرماگ می‌دانند. پادشاهی خودکامه است که حرص و آز او برای به دست آوردن دختری به نام دیردره باعث شد که پهلوانان اولستری مثل فرگوس مک روک از وی رویگردان بشوند. جنگ‌های او با ملکه مدب و پادشاه ایلیل, فرمانروایان پادشاهی همسایه به نام کوناکت, محوریت داستان چرخه اولستر را تشکیل می‌دهد.
مرگ
با اصابت یک گلوله ویژه به کونچوبار توسط کت مک ماگاک, سرباز کوناکتی, پادشاه اولستر جراحت مرگباری برداشت. این گلوله ویژه از مغز پادشاه لنیستر, مس گیگرا و آهک ساخته شده بود. پزشکان کونچوبار نمی‌توانند زخم را درمان کنند اما می‌گویند تا مادامی که او بیش از حد هیجان زده نشود, مشکلی پیش نخواهد آمد. اما سال‌ها بعد کونچوبار با شنیدن خبر رنج و مصائب عیسی از فرط غم و اندوه فوت می‌کند. در اثر خشم زخم کهنه می‌ترکد و خون زخم او را مسیحی تعمید می‌دهد و به بهشت می‌برد.
انگور روباه
انگور روباه نام یک گونه از سردهٔ انگوری‌ها در خانواده گیاهان گلدار است. این انگور بومی شرق آمریکای شمالی است و منبع بسیاری از ارقام انگور از جمله کاتاوبا، کونکورد، دلاوه، ایزابلا، نیاگارا و بسیاری از انواع انگور ترکیبی مانند آگاوام ، الکساندر و اوناکا است. از جمله ویژگی های این گونه انگور برخلاف انگور شرابی اروپایی پوست لغزنده و ترد آن است.
آیدین آغداشلو
آیدین آغداشلو (زادهٔ ۸ آبان ۱۳۱۹) نقاش، گرافیست، نویسنده و منتقد فیلم ایرانی است. سبک آغداشلو روش ریزه‌کاری و «استادکاری» در نقاشی کلاسیک را پیگیری کرد. او در مراسمی که سال ۱۳۹۴ در سفارت فرانسه در ایران برگزار شد، نشان هنر و ادب شوالیه فرانسه را دریافت کرد.
او مدتی از مدیران موزه هنرهای معاصر تهران و موزه رضا عباسی بود. آغداشلو تاکنون تنها دو بار در ایران نمایشگاه فردی برگزار کرده‌است؛ نخستین آن در سال ۱۳۵۴ در انجمن ایران و آمریکا در تهران بود و دومین بار در آبان ۱۳۹۳ در گالری اثر. او همچنین نوشته‌هایی در نقد هنری و سینمایی، پژوهش‌های تاریخ هنر، و سفرنامه انجام داده‌است. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغداشلو برای مدتی بیکار بود ولی سال ۱۳۵۸ به کار گرافیک روی آورد و بعداً در سال‌های آغازین دهه ۱۳۶۰، برای دو فیلم تاریخچه خط و کارگاه‌های سنتی برای صدا و سیمای جمهوری اسلامی تحقیق کرد و فیلمنامه نوشت و کلاس‌های نقاشی راه انداخت. در ۱۳۶۲، وی در ساختن مجموعه «به سوی سیمرغ» دربارهٔ تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا سده چهاردهم قمری با صدا و سیما همکاری داشت.
آغداشلو در تابستان ۱۳۹۹ حین جنبش ایرانی من هم به سو استفادهٔ جنسی از چندین شخص متهم شده‌است. او این اتهامات را رد کرده‌است.
زندگی
آیدین آغداشلو، فرزند محمد بیک آغداشلو (حاجی اوف) و ناهید نخجوان، در سال ۱۳۱۹ خورشیدی در محلهٔ آفخرای شهر رشت به دنیا آمد. پدرش از مهاجران قفقازی و عضو حزب مساوات قفقاز بود و خاندان وی نیز نام خانوادگی خود را از نام شهر کوچک آغداش گرفته‌اند. مادرش نوه بهمن میرزا پسر عباس میرزا بود. پدر آغداشلو با دیدن استعداد وی در نقاشی او را برای نخستین بار پیش حبیب محمدی، نقاش اهل رشت و معلم نقاشی برد. وی ۱۱ ساله بود که پدرش را از دست داد، پس از آن به همراه مادرش به تهران رفت و در سال ۱۳۳۲ وارد دبیرستان جم در محله قلهک شد. در آنجا در کلاس‌های نقاشی موسیو بازیل نام نوشت. در شانزده سالگی به کار و فراگیری طراحی گرافیک در مؤسسه تبلیغاتی «آشنا» با حقوق ماهی سیصد تومان پرداخت و چندی بعد در بخش تبلیغاتی روزنامه اطلاعات مشغول به کار شد.
ینی‌بارداک (گرگر)
ینی‌بارداک  یک منطقهٔ مسکونی کردنشین در ترکیه است که در گرگر، آدیامان واقع شده‌است.