cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الماس مصنوعی
تاریخچه
خیلی دانشمندان دیگری سعی در تکرار آزمایش‌های او داشتند. ویلیام کروکز در ۱۹۰۹ موفقیت خود را اعلام نمود. اوتو راف در ۱۹۱۷ مدعی تولید الماس‌هایی تا قطر ۷ میلی‌متر شد، اما بعد تر ادعای خود را پس گرفت. در ۱۹۲۶، دکتر جی. ویلارد هارشی از دانشکدهٔ مک فرسون آزمایش‌های مواسان و راف را تکرار کرد و الماس مصنوعی را تولید نمود؛ آن نمونه هم‌اکنون در موزهٔ مک فرسون در کانزاس در معرض نمایش است. برخلاف گفته‌های مواسان، راف و هارشی، دیگر آزمایش کنندگان در تکرار عملیات‌هایشان ناکام بودند.
قطعی‌ترین تلاش‌های تکرار توسط چارلز آلگرنون پارسونز انجام گرفتند. یک دانشمند و مهندس مشهور و شناخته شده با اختراع توربین بخار، حدود ۴۰ سال (۱۸۸۲–۱۹۲۲) از عمر خود و بخش قابل توجهی از شانس خود را صرف تلاش برای تکرار آزمایش‌های مواسان و آنای نمود و در ضمن فرایندهای خودش را نیز اقتباس کرد. پارسونز به روش دقیق و پر زحمت و ثبت نتایج روشمند خود معروف بود؛ تمام نمونه‌های منجر به نتیجه اش برای تحقیقات بیشتر توسط یک گروه مستقل نگهداری شده بودند. او تعدادی مقاله نوشت – برخی از اولین مقالات الماس HPHT – که در آن‌ها ادعای ساخت الماس‌های کوچک را داشت. البته، در ۱۹۲۸، اجازه داد تا دکتر سی.اچ. دش مقاله‌ای را منتشر کند که در آن عنوان کرده بود به اعتقاد او تا آن تاریخ هیچ الماس مصنوعی (حتی الماس‌های مواسان و بقیه) ساخته نشده‌است. او گفت که اکثر الماس‌های ساخته شده تا آن روز بیشتر شبیه به اسپینل مصنوعی بوده‌اند.
فرایند الماس GE
در ۱۹۴۱، توافقی بین شرکت‌های جنرال الکتریک (GE), Norton و Carborundum برای توسعه بیشتر الماس مصنوعی حاصل شده بود. آن‌ها قادر بودن که کربن را تا ۳۰۰۰˚C (5430 ˚F) تحت فشار ۳٫۵ گیگا پاسکال (510000 psi) برای مدت چند ثانیه گرم کنند. به زودی پس از آن، جنگ جهانی دوم پروژه را متوقف نمود. در ۱۹۵۱ در آزمایشگاه‌های اسکینکتادی شرکت GE از سر گرفته شد و یک گروه الماس فشار بالا شامل فرانسیس پی. باندی و اچ.ام. استرانگ شکل گرفت. تریسی هال و دیگران نیز مدت کوتاهی بعد به پروژه پیوستند.
گروه اسکینکتادی سندان‌های الماسی طراحی شده توسط پرسی ویلیام بریچمن، که یک جایزه نوبل به خاطر تلاشش در ۱۹۴۶ گرفت، را بهبود بخشید. باندی و استرانگ اولین پیشرفت‌ها را حاصل نمودند، پیشرفت‌های بعدی توسط هال حاصل شد. تیم GE سندان‌های کاربید تنگستن ضمن یک فشار هیدورلیکی استفاده کرد تا نمونه کربن دار نگهداری شده در ظرف کاتلینیت تحت فشار قرار بگیرد، ضمن اینکه شن حاصل با فشار از ظرف خارج و وارد واشر می‌شد. تیم در یک فرصت، ساخت الماس را ثبت نمود اما آزمایش به علت شرایط نامشخص ترکیب غیرقابل تکرار بود، و بعداً نشان داده شد که در آن از یک الماس طبیعی مثل یک‌دانه بذر استفاده شده‌است.
هال به اولین ترکیب موفق تجاری الماس در ۱۶ دسامبر ۱۹۵۴ دست یافت و آن را در ۱۵ فوریهٔ ۱۹۵۵ اعلان نمود. مسیر عبور موفقیت‌آمیز او شامل یک ماشین فشار «کمربندی» بود که قادر بود فشارهایی بالاتر از 10 GPa (1.500.000 psi) و دماهایی بالای ۲۰۰۰˚C (3630˚F) ایجاد کند. ماشین فشار از یک ظرف پیروفیلیت که در آن گرافیت محلول در نیکل، کبالت یا آهن مذاب بود استفاده می‌کرد. این فلزها مثل «حلال کاتالیزگر» رفتار می‌کردند که هر دویشان کربن را در خود حل نموده و تبدیل آن به الماس را شتاب می‌بخشیدند. بزرگ‌ترین الماسی که او تولید کرد ۰٫۱۵ میلی‌متر (۰٫۰۰۵۹ اینچ) عرض داشت؛ خیلی کوچک بود و از نظر ظاهری برای کاربرد جواهری نامناسب بود اما به درد مواد ساینده صنعتی می‌خورد. همکاران هال قادر به تکرار کار او بودند و این اکتشاف در مجله علمی نیچر منتشر شد. او اولین کسی بود که الماس مصنوعی را طی یک فرایند قابل تکرار، قابل تأیید مستند تولید کرد. او GE را در ۱۹۵۵ ترک کرد و سه سال بعد دستگاه جدیدی برای الماس مصنوعی ساخت – یک ماشین فشار چهارضلعی با چهار سندان – تا از نقض فرمان‌های امنیتی وزارت بازرگانی ایالات متحده بروی برنامه‌های ثبت اختراع GE اجتناب کند. هال جایزهٔ اختراع خلاقانهٔ انجمن شیمی آمریکا را به خاطر کارش برای الماس مصنوعی دریافت نمود.
پیشرفت‌های بعدی
یک فرایند ترکیب جداگانهٔ الماس مصنوعی در ۱۶ فوریه ۱۹۵۳ در استکهلم توسط شرکت سوئدی جنرال الکتریک (ASEA)، یکی از شرکت‌های تولیدی الکتریکی مه در سوئد، به دست آمد. با تأسیس در ۱۹۴۹، ASEA تیمی از پنج دانشمند و مهندس به عنوان بخشی از پروژهٔ فوق محرمانهٔ ساخت الماس با کد QUINTUS استخدام نمود. تیم از یک دستگاه تقسیم کروی حجیم طراحی شده توسط بالتزار فن پلاتن و آندرس کمپ استفاده می‌کرد. فشار در دستگاه در مقدار تخمینی ۸٫۴ گیگا پاسکال تا یک ساعت نگهداری می‌شد. تعداد کمی الماس کوچک تولید شد ولی در اندازه یا کیفیت جواهری نبودند. این تلاش تا دهه ۱۹۸۰ گزارش نشده بود. در دهه ۱۹۸۰ میلادی، یک رقیب جدید در کشور کره ظاهر شد، یک شرکت به نام الماس ایلجین؛ که توسط صدها شرکت چینی دنبال می‌شد. الماس ایلجین آشکارا در ۱۹۸۸ به ترکیب الماس دست یافت که توسط یک کارمند سابق کره‌ای GE از اسرار تجاری GE به سرقت رفته بود.
بلورهای الماس مصنوعی با کیفیت جواهر اولین بار در ۱۹۷۰ توسط GE ساخته شد و در ۱۹۷۱ گزارش شد. اولین تلاش‌های موفقیت‌آمیز با لولهٔ پیروفیلیتی با بذرهایی از قطعات نازک و کوچک الماس در هر انتهای آن به نتیجه رسیدند. مادهٔ اولیهٔ گرافیت در مرکز و حلال فلزی (نیکل) بین گرافیت و بذرها قرار گرفتند. ظرف گرم می‌شد و فشار تا حدود ۵٫۵ گیگاپاسکال بالا می‌رفت. بلورها با جریان‌هایی از طرف مرکز به سمت انتهاهای لوله بزرگتر می‌شدند و با ادامهٔ فرایند بلورهای بزرگتری حاصل می‌شدند. در آغاز، یک فرایند رشد یک هفته‌ای سنگ‌های جواهری حدود ۵ میلی‌متری (۱ قیراط یا ۰٫۲ گرم) تولید نمود و شرایط فرایند نیز می‌بایستی تا جای ممکن پایدار می‌ماندند. الماس شنی سریعاً به جای ماده اولیه گرافیت قرار داده می‌شد تا کنترل بهتری روی شکل نهایی بلور وجود داشته باشد.
اولین سنگ‌های جواهری به خاطر آلودگی با نیتروژن همیشه به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای بودند. وجود ناخالصی عادی بود، به خصوص نیکل‌های «صفحه‌ای شکل». حذف کامل نیتروژن از فرایند با اضافه نمودن آلومینیم یا تیتانیم سنگ‌های «سفید» بدون رنگ ایجاد نمود و ضمن حذف نیتروژن و اضافه کردن بور سنگ‌های آبی می‌ساخت. حذف نیتروژن، هم چنین، باعث کندی مرحلهٔ رشد می‌شد و کیفیت بلوری را کاهش می‌داد؛ بنابراین، معمولاً واکنش در حضور نیتروژن انجام می‌پذیرفت.
اگرچه سنگ‌های GE و الماس‌های طبیعی به لحاظ شیمیایی مشابه بودند اما مشخصات فیزیکی شان یکسان نبود. سنگ‌های بدون رنگ دارای خاصیت قوی فلورسنس و فسفرسانس تحت نور ماورای بنفش با طول موج کوتاه بودند اما در مقابل امواج فرابنفش با طول موج بلند بی‌اثر می‌شدند. فقط جواهرهای آبی رنگ نادر این خواص را از خود نشان می‌دهند. برخلاف الماس‌های طبیعی، تمام سنگ‌های GE تحت پرتوهای ایکس فلرسانس زردرنگ قوی بروز می‌دادند. آزمایشگاه تحقیقاتی الماس د بیرز سنگ‌هایی تا ۲۵ قیراط (۵٫۰ گرمی) برای استفاده‌های تحقیقاتی ساخته‌است. شرایط پایدار HPHT تا شش هفته حفظ می‌شدند تا الماس‌هایی با کیفیت در این اندازه ساخته شوند. به دلایل اقتصادی، رشد اغلب الماس‌های مصنوعی وقتی که به جرم معادل ۱ قیراط (۲۰۰ میلی‌گرم) تا ۱٫۵ قیراط (۳۰۰ میلی‌گرم) برسند، خاتمه می‌یابد.
در دهه ۱۹۵۰ میلادی، تحقیقی در شوروی سابق و ایالات متحده روی ساخت الماس با گرماکافت گازهای هیدروکربن در دمای نسبتاً کم ۸۰۰˚C آغاز گردید. این فرایند کم فشار به انباشت به روش تبخیر شیمیایی یا CVD معروف است. ویلیام جی. بنا بر گزارش‌ها به انباشت تبخیر الماس روی بسترهای الماس در سال ۱۹۵۳ دست یافت اما تا ۱۹۶۲ گزارش نشده بود. انباشت فیلم الماس نیز جداگانه توسط آنگوس و همکارانش در ۱۹۶۸ و توسط دریاگین و فدوسیف در ۱۹۷۰ تکثیر یافت. در حالیکه اورسول و آنگوس از الماس‌های بزرگ گران و تک بلور برای بستر استفاده می‌نمودند، دریاگین و فدوسیف موفق به ساخت فیلم‌های الماس روی موادی غیر از الماس (سیلیسیم و فلزات) شدند که منجر به پژوهشی بزرگ روی پوشش‌های ارزان قیمت الماس در دهه ۱۹۸۰ شد.
فشار بالا، دمای بالا
در روش HPHT، سه طرح اصلی فشار موجودند که برای تأمین فشار و دمای لازم برای تولید الماس مصنوعی به کار می‌روند: ماشین فشار کمربندی، ماشین فشار مکعبی و ماشین فشار تقسیم کروی (دستگاه BARS). بذرهای الماس در پایین دستگاه قرار داده می‌شوند. قسمت درونی دستگاه تا بالای ۱۴۰۰˚C گرم می‌شود و فلز حلال را ذوب می‌کند. فلز مذاب منبع کربن خلوص بالا را حل می‌کند و سپس به سمت بذرهای کوچک الماس منتقل می‌شود و آنجا حین آبکاری شدن، الماس مصنوعی بزرگی را شکل می‌دهد.
اختراع اصلی GE توسط تریسی هال از ماشین فشار کمربندی استفاده می‌کند که در آن سندان‌های بالایی و پایینی میزان فشار را برای یک سلول داخلی استوانه‌ای فراهم می‌کنند. فشار داخلی به صورت شعاعی توسط یک کمربندی از نوارهای فولادی آبدیده محدود می‌شود. سندان‌ها هم چنین به عنوان الکترودهایی جریان الکتریکی را به سلول فشرده شده راه می‌اندازند. تنوعی از ماشین‌های فشار کمربندی از فشار هیدرولیکی به جای کمربندهای فولادی استفاده می‌کند تا بتواند فشار داخلی را مهار کند. ماشین‌های فشار کمربندی هم چنان مورد استفاده قرار می‌گیرند اما آن‌ها هم‌اکنون در اندازه‌های بزرگتری از طرح‌های قبلی ساخته می‌شوند.
نوع دوم طرح فشار ماشین فشار مکعبی است. یک ماشین فشار مکعبی شش سندان دارد که هم‌زمان فشار را بروی تمام رویه‌های یک حجم مکعبی شکل ایجاد می‌کند. اولین طرح ماشین فشار چند سندانی یک ماشین چهاروجهی بود که از چهار سندان برای همگرایی روی یک حجم چهاروجهی استفاده می‌نمود. ماشین فشار مکعبی پس از مدت کوتاهی از آن ساخته شد تا حجم را تا جایی که می‌توان فشار بپذیرد، افزایش داد. یک ماشین فشار مکعبی معمولاً کوچکتر از یک ماشین فشار کمربندی است و می‌تواند با سرعت بیشتری به فشار و دمای لازم برای ساخت یک الماس مصنوعی برسد. البته، ماشین‌های فشار مکعبی به راحتی قابلیت ساخت در ابعاد بزرگتر را ندارند؛ حجم تحت فشار را می‌توان با سندان‌های بزرگتری افزایش داد اما این کار میزان نیروی لازم را برای سندان‌ها تا که به همان فشار برسند، بالا می‌برد. راه دیگر آن است که نسبت مساحت بر حجم مربوط به حجم تحت فشار را با استفاده از سندان‌های بیشتری که به یک جسم افلاطونی همگرا می‌گردند، مثل یک دوازده وجهی، کاهش دهیم. البته، چنین ماشین فشاری شکل پیچید ای خواهد داشت و ساخت آن سخت‌تر است.
[[پرونده: Bars3.jpg|بندانگشتی|شمای یک سیستم BARS؛ اندازهٔ بشکه خارجی به خاطر مقاصد ارائه کوچکتر نشان داده شده‌است.
(به ترتیب: بشکهٔ قرص شکل،
روغن هیدرولیکی،
سندان بیرونی فولادی،
سندان درونی کاربید تنگستنی،
کپسول ترکیب)]]
دستگاه BARS جمع و جورترین، کارآمدترین و اقتصادی‌ترین ماشین‌های فشار الماس ساز است. در مرکز یک وسیلهٔ BARS، یک «کپسول ترکیب» سرامیکی استوانه‌ای شکل تقریباً به اندازهٔ 2 cm3 وجود دارد. سلول داخل یک مکعب از جنس انتقال دهندهٔ فشار مثل سرامیک‌های پیروفیلیت قرار می‌گیرد که توسط سندان‌های داخلی ساخته شده از کاربید سیمانی (به عنوان مثال کاربید تنگستن یا آلیاژ سخت VK10) تحت فشار قرار می‌گیرند. حفرهٔ بیرونی ده وجهی توسط هشت سندان بیرونی فولادی تحت فشار قرار می‌گیرد. بعد از نصب، کل سیستم در یک بشکهٔ دیسک شکل با قطر حدود ۱ متر مستقر و قفل می‌شود. بشکه با روغن پر می‌شود تا با حرارت تحت فشار قرار بگیرد و فشار روغن به سلول مرکزی منتقل یابد. کپسول ترکیب توسط یک گرم کن گرافیتی هم محور حرارت داده می‌شود و دما توسط یک ترموکوپل اندازه‌گیری می‌گردد.
انباشت به روش تبخیر شیمیایی
انباشت به روش تبخیر شیمیایی روشی است که در آن الماس را از یک مخلوط گازی هیدورکربنی می‌توان پرورش داد. از اوایل دهه ۱۹۸۰، این روش موضوع پژوهش ویژهٔ جهانی شده‌است. در حالیکه تولید بلورهای کریستال با کیفیت، فرایند HPHT را گزینهٔ مناسب تری برای کاربری‌های صنعتی اعلام می‌کند، انعطاف‌پذیری و سادگی تنظیمات مربوط به CVD محبوبیت پرورش CVD را در تحقیقات آزمایشگاهی نشان می‌دهد. مزیت‌های پرورش الماس CVD شامل توانایی به رشد دادن الماس در مناطق وسیع و بسترهای متنوع و کنترل خوب‌تر ناخالصی‌های شیمیایی و نتیجتاً خواص بهتر الماس ساخته شده‌است. برخلاف HPHT، فرایند CVD نیاز به فشارهای بالا ندارد زیرا که پرورش معمولاً در فشارهای زیر 27 kPa انجام می‌پذیرد.
پرورش CVD به آماده نمودن یک بستر نیاز دارد تا مقادیر متغیر گازها را داخل اتاق تغذیه و انرژی زایشان کند. آماده‌سازی بستر شامل انتخاب یک مادهٔ مناسب و جهت کریستالوگرافی اش، پاک‌سازی آن معمولاً با پودر الماس که یک بستر غیر الماسی را تحریک کند و دمای بستر را (حدود ۸۰۰˚C) حین پرورش با مجموعه‌ای از اجراهای آزمایشی بهینه‌سازی نماید. گازها معمولاً دارای منابعی از کربن، معمولاً متان و هیدروژن با نسبت معمولی ۱ به ۹۹، هستند. هیدروژن ضروری است زیرا به صورت انتخابی کربن‌های غیر الماسی را سیاه قلم زنی می‌کند. گازها در اتاق پرورش با استفاده از توان ریزموج، یک رشتهٔ داغ، یک قوس الکتریکی، یک شعله جوشکاری، یک لیزر، یک پرتو الکترونی یا هر روش دیگری به رادیکال‌های آزاد و فعال شیمیایی خود یونیده می‌شوند.
در حین پرورش، مواد اتاق توسط پلاسما سیاه قلم زنی شده و می‌توانند داخل ترکیب الماس در حال رشد شرکت کنند. به‌طور خاص، الماس CVD غالباً با سیلیسیم ناشی از پنجره‌های از جنس سیلیسیم دی‌اکسید اتاق پرورش یا بستر سیلیسیمی آلوده می‌شود. بنابراین، یا از پنجره‌های سیلیسیم دی‌اکسیدی اجتناب می‌شود یا از بستر دورتر قرار می‌گیرند. گونه‌های حاوی بور در اتاق، حتی در سطوح ردیابی خیلی پایین نیز برای پرورش الماس خالص نامناسب هستند.
انفجار مواد منفجره
نانوبلورهای الماس (با قطر ۵ نانومتر) را می‌توان با انفجار مواد منفجرهٔ کربن دار خاصی در یک اتاق فلزی تشکیل داد. این نانوبلورها به «نانو الماس‌های انفجاری» معروف هستند. حین انفجار، فشار و دمای اتاق به قدر کافی بالا می‌رود تا کربن‌های حاصل از انفجار را به الماس تبدیل کند. با شناور شدن در آب، اتاق به سرعت پس از انفجار سرد می‌شود تا مانع تبدیل الماس‌های تازه تولید شده به گرافیت پایدارتر شود. در نوعی دیگر از این روش، یک لوله فلزی پر شده با پودر گرافیت در اتاق انفجار قرار می‌گیرد. انفجار گرافیت را به میزان کافی گرم کرده و فشرده می‌کند تا به الماس تبدیل شود. محصول همواره مقادیر زیادی از گرافیت و شکل‌های دیگر کربن غیر الماس دارد و باید آن را در نیتریک اسید داغ به مدت طولانی جوشاند (حدود ۱ روز در ۲۵۰˚C) تا آن‌ها را در خود حل کند. پودر نانو الماس بازیابی شده در درجه اول کاربرد صیقلی دارد. به‌طور عمده‌ای در چین، روسیه و بلاروس تولید می‌شود و در اوایل دهه اول هزاره سوم میلادی در مقادیر عمده وارد بازار شده‌است.
حفره زایی مافوق صوت
بلورهای میکرونی الماس را می‌توان از سوسپانسیون گرافیت در مایعی آلی در شرایط استاندارد دما و فشار به کمک حفره زایی مافوق صوت ترکیب کرد. بازده تولید الماس تقریباً ۱۰٪ وزن اولیه گرافیت است. هزینهٔ تخمین شدهٔ تولید الماس به این روش با مقدار روش HPHT قابل مقایسه است؛ کمال بلوری محصول به شکل قابل ملاحظه‌ای در روش فراصوت افتضاح است. این تکنیک نیازمند تجهیزات و فرایندهای نسبتاً ساده‌ای است اما فقط توسط دو گروه تحقیقاتی گزارش شده‌است و در سال ۲۰۱۲ هیچ استفاده صنعتی ندارد. متغیرهای متعدد فرایند مثل آمادگی پودر اولیهٔ گرافیت، انتخاب توان مافوق صوت، مدت زمان ترکیب و حلال هنوز به خوبی بهینه نشده‌اند و فقط دری برای موفقیت‌های احتمالی برای کارآمدی و کاهش هزینه‌های ترکیب فراصوتی باز شده‌است.
مشخصات
از قدیم، نبود نواقص بلوری به عنوان مهم‌ترین مشخصهٔ یک الماس به‌شمار می‌رود. خلوص و کمال بلوری بالا الماس‌ها را شفاف و روشن می‌کنند در حالیکه سختی شان، پاشندگی (اپتیک)، (درخشش یا لوستر) و پایداری شیمیایی (مرتبط با کاربرد تجاری)، آن‌ها را تبدیل به یک سنگ جواهر محبوب می‌کند. رسانندگی گرمایی بالا نیز برای کاربری‌های فنی مهم است. این در حالیست که پاشندگی نوری بالا یک خاصیت ذاتی هر الماس است، خواص دیگر یک الماس به نحوهٔ تولید شدن آن بستگی دارد.
تبلور
الماس می‌تواند یک بلور پیوستهٔ تنها باشد یا متشکل از چندین بلور کوچکتر(چند بلور). الماس‌های تک بلور بزرگ، شفاف و روشن معمولاً به عنوان جواهر به کار می‌روند. الماس چند بلوره (PCD) متشکل است از دانه‌های کوچک که با چشم غیر مسلح با جذب و شکست نور بالا به راحتی دیده می‌شوند؛ برای جواهر بودن مناسب نیستند و کاربردهای صنعتی مثل ابزار استخراج از معدن و ابزار برشی دارند. الماس چندبلوره غالباً با اندازه متوسط (یا اندازهٔ دانه) بلورهای متشکل شده از آن‌ها معرفی می‌گردد. اندازه‌های دانه از چند نانومتر تا صدها میکرومتر موجودند و با عنوان‌های الماس «نانوبلور» و «میکروبلور»، به ترتیب، نام‌گذاری شده‌اند.
سختی
اگر سختی را مقاومت در برابر خراشیدن که از ۱ (نرم‌ترین) تا ۱۰ (سخت‌ترین) بنابر مقیاس سختی موس درجه‌بندی می‌گردد، تعریف کنیم؛ الماس مصنوعی سخت‌ترین مادهٔ شناخته شده‌است. الماس درجه سختی ۱۰ (سخت‌ترین) در این مقیاس را دارد. سختی الماس مصنوعی وابسته به خلوص، کمال بلوری و جهت‌گیری آن است؛ سختی برای بلورهای خالص کم نقص جهت یافته در جهت [۱۱۱] (در امتداد طولانی‌ترین قطر شبکه الماس مکعبی) بیشتر است. الماس نانوبلور ساخته شده در پرورش الماس CVD می‌تواند ۳۰٪ تا ۷۵٪ سختی یک الماس تک بلور را داشته باشد پس سختی را می‌توان برای کاربری‌های خاصی کنترل نمود. برخی الماس‌های تک بلور و الماس‌های نانوبلور HPHT (اَبرالماس را ببینید) از تمام الماس‌های طبیعی شناخته شده سخت‌تر هستند.
ناخالصی‌ها و محتویات
هر الماس اتم‌هایی بغیر از کربن در غلظت‌هایی قابل تشخیص با تکنیک‌های تجزیه دارد. آن اتم‌ها را می‌توان در فازهای ماکروسکوپی به نام محتویات جمع‌آوری نمود. از ناخالصی‌ها عموماً اجتناب می‌شود، اما می‌توان عمداً آن را روشی برای کنترل برخی خواص الماس نامید. فرایندهای پرورش الماس مصنوعی، با استفاده از حلال-کاتالیزگرها معمولاً منجر به تشکیل تعدادی مراکز پیچیدهٔ مربوط به ناخالصی شامل اتم‌های فلزهای گذرا (مثل نیکل؛ کبالت یا آهن)، می‌شوند که بر خواص الکترونیکی ماده تأثیرگذارند.
به عنوان مثال، الماس خالص نارسانای الکتریکی است اما الماس با بور اضافه شده یک رسانای الکتریکی است (و در برخی موارد یک ابررسانا)، که اجازه می‌دهد از آن برای کاربردهای الکترونیکی به کار برده شود. ناخالصی‌های نیتروژن مانع جنبش نابجایی‌های شبکه‌ای می‌گردد (معایب ساختار بلوری) و شبکه را تحت تنش فشاری قرار می‌دهد که نتیجتاً سختی و چقرمگی افزایش می‌یابد.
رسانندگی گرمایی
برخلاف اکثر نارساناهای الکتریکی، الماس خالص به علت پیوند کووالانسی درون بلور یک رسانای گرمایی خوب است. رسانندگی گرمایی الماس خالص بالاترین مقدار هر جامد شناخته شده‌ای است. تک بلورهای الماس مصنوعی غنی شده از 12C (۹۹٫۹٪)، الماس خالص با یک ایزوتوپ، بالاترین رسانندگی گرمایی بین هر ماده‌ای، 30 W/cm.K در دمای اتاق و ۷٫۵ برابر مس، دارند. رسانندگی الماس طبیعی با حضور طبیعی کربن ۱۳ به میزان ۱٫۱٪ کاهش می‌یابد که باعث ناهمگنی در شبکه خواهد شد.
رسانندگی گرمایی الماس به درد جواهرفروشان و جواهرشناسان می‌خورد که بخواهند با یک کاوشگر رسانندگی الکتریکی الماس‌های واقعی را از تقلبی‌ها تشخیص دهند. این کاوشگرها شامل یک جفت ترمیستور باتری خور که به یک نوک مسی خوب نصب شده‌اند، هستند. یک ترمیستور به عنوان یک وسیلهٔ گرمایی کار می‌کند و دیگری دمای نوک مسی را اندازه می‌گیرد؛ اگر سنگ مورد آزمایش الماس باشد، انرژی گرمایی نوک را با سرعت کافی هدایت خواهد کرد تا افت دمای قابل اندازه‌گیری را تولید کند. این آزمایش دو سه ثانیه طول می‌کشد.
ماشین ابزارها و ابزار برشی
اکثر کاربردهای صنعتی الماس مصنوعی ارتباط زیادی به سختی بالای آن دارد؛ این خاصیت الماس را مادهٔ ایده‌آلی برای ماشین ابزار و ابزار برشی می‌کند زیرا که سخت‌ترین مادهٔ واقعی شناخته شده طبیعی، الماس را می‌توان برای صیقل کاری، برش یا ساییدن هر ماده دیگری حتی دیگر الماس‌ها به کار برد. کاربردهای صنعتی معمول این خاصیت شامل مته‌ها و اره‌های نوک الماسی و استفادهٔ پودر الماس به عنوان یک ساینده می‌باشد. این‌ها تاکنون بیشترین استفاده‌های صنعتی الماس صنعتی هستند. در حالیکه الماس طبیعی نیز برای این مقاصد استفاده می‌شود، الماس مصنوعی HPHT محبوب تر است که بیشتر هم به خاطر قابلیت دوباره‌سازی و تکثیر خواص مکانیکی آن می‌باشد. الماس برای آلیاژهای آهنی ماشین ابزار در سرعت‌های بالا مناسب نیست زیرا کربن در دماهای بالا قابلیت حل شوندگی در آهن ساخته شده توسط ماشین ابزارهای پرسرعت را دارد که باعث ایجاد پوشش شدیداً افزایش یافته روی ابزارهای الماسی در مقایسه با دیگر جایگزین‌ها می‌گردد.
شکل معمول الماس در ابزار برشی دانه‌های میکرونی پراکنده در یک ماتریس فلزی (معمولاً کبالت) تف جوش شده روی وسیله است. این شکل معمولاً در صنعت به الماس چندبلوره (PCD) ارجاع می‌شود. ابزارهای با نوک PCD را می‌توان در کاربری‌های استخراج از معادن و برشکاری‌ها پیدا کرد. در پانزده سال اخیر، عملیات با ابزارهای فلزی پوشیده با الماس CVD انجام گرفته‌است و ضمن پیشروی موفق کار، جای خود را به ابزارهای PCD سابق نداده‌است.
رسانندهٔ گرما
اکثر مواد با رسانندگی گرمایی بالا معمولاً رسانای الکتریکی هم هستند مثل فلزات. در مقابل، الماس مصنوعی خالص رسانندگی گرمایی بالا دارد ولی رسانایی الکتریکی آن ناچیز است. این ترکیب برای مصارف الکترونیک پرارزش است چون الماس به عنوان گرماخور برای لیزرهای دیودی پُرتوان، آرایه‌های لیزر و ترانزیستورها مورد استفاده قرار می‌گیرد. اتلاف حرارت بهینه عُمر وسایل الکتریکی مذکور را طولانی می‌کند و هزینه‌های بالای تعویض آن وسایل، استفاده از گرماخورهای الماسی نسبتاً گران‌قیمت را توجیه می‌کند. در فناوری نیمه رساناها، گرماگسترهای الماس مصنوعی از زیاد گرم شدن سیلیسیم و دیگر مواد نیمه رسانا جلوگیری می‌کند.
مواد نوری
الماس سخت و به لحاظ شیمیایی بی‌اثر بوده، رسانندگی گرمایی بالا و ضریب انبساط گرمایی پایینی دارد. این خواص الماس را از هر مادهٔ شیشه‌ای موجود و مورد استفاده برای انتقال تابش‌های ریزموج و مادون قرمز برتر می‌کند؛ بنابراین، الماس مصنوعی در حال جانشینی به جای سلنید روی مورد استفاده برای پنجره خروجی لیزرهای پرتوان CO2 و گیروترون‌ها می‌باشد. پنجره‌های الماس مصنوعی به شکل قرص‌هایی با قطر بالا (تقریباً ۱۰ سانتیمتر برای گیروترون‌ها) و ضخامت‌های کمتر (برای کاهش جذب) هستند و فقط به روش CVD قابل تولید می‌باشند.
پیشرفت‌های اخیر در روش‌های ساخت CVD و HPHT خلوص و کمال ساختار بلوری الماس تک بلور را به قدر کافی بالا برده‌اند تا به جای سیلیسیم به عنوان یک توری پراش و مادهٔ پنجره در منابع تابش پرتوان مثل سنکروترونها مورد استفاده قرار بگیرد. هردوی فرایندهای CVD و HPHT نیز برای ساخت سندان‌های الماس روشن طراح نوری به عنوان ابزاری برای اندازه‌گیری خواص الکتریکی و مغناطیسی مواد در فشارهای خیلی بالا با استفاده از یک سلول سندان الماسی به کار برده می‌شوند.
منوچهر زیاری
فلک‌المعالی ابومنصور منوچهر بن قابوس زیاری پنجمین فرمانروای آل زیار بود که میان سال‌های ۴۰۳ تا ۴۲۰ هجری قمری بر گرگان، طبرستان، قومس و گیلان حکومت می‌کرد. منوچهر پسر قابوس بن وشمگیر بود، که پیش‌تر قلمروش را از دست داده بود و سال‌ها در دربار سامانیان در خراسان می‌زیست. منوچهر در این دوره، مدتی در ارتش مجدالدوله دیلمی به سر برد و حتی در یکی از نبردها علیه پدرش شرکت داشت. پس از این که قابوس موفق شد به حکومت بازگردد، منوچهر را به حکومت گیلان گمارد. قابوس در اواخر عمر بدگمان شده و بسیاری از اطرافیان خود را به قتل می‌رساند، به همین خاطر چند تن از سردارانش او را به قتل رساندند و از منوچهر دعوت کردند که حکومت را بپذیرد. منوچهر پس از پذیرش امارت زیاری، قاتلان اصلی پدر را دستگیر کرده و قصاص کرد.
منوچهر در ابتدای حکومت به مذهب زیدیه توجه داشت و ارتباطاتی با شیعیان گیلان برقرار کرد. سلطان محمود غزنوی پس از فتح ری، احتمالاً به خاطر حمایت منوچهر از شیعیان، به قلمرو او دست‌اندازی کرد و منوچهر را وادار نمود مبالغی را برای در امان ماندن از حمله سلطان بپردازد. منوچهر نسبت به قابوس، به ادیبان و شعرا توجه کمتر داشت و ادبای دربار زیاری در این دوره به درگاه غزنوی کوچیدند.
منبع‌شناسی
در مورد زیاریان غالباً با مشکل کمبود منابع مواجه هستیم. هیچ کتاب تاریخی وجود ندارد که مختص به شرح وقایع امیر یا امیران زیاری باشد. به‌طور کلی زیاریان از دید مورخان برکنار ماندند و اطلاعات معدودی از رخدادها، نبردها و حتی امیران متأخر آن وجود دارد. با این حال در تاریخ‌های عمومی و دیگر منابع معاصر با آل زیار، گاه اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ امیران این دودمان وجود دارد ولی همین منابع هم چون توسط مورخانی نوشته شده‌اند که کارگزار خلفا یا سلاطین معاصر بوده‌اند، ممکن است دارای غرض‌ورزی‌هایی باشند. همچنین تاریخ‌های محلی شمال ایران گرچه معاصر با منوچهر زیاری نبودند، لیکن مطالب مفیدی دربردارند. از جمله منابع عمومی مذکور می‌توان به تجارب‌الامم اثر ابن مسکویه (م ۴۲۱)، تاریخ بیهقی اثر محمد بیهقی (م ۴۷۰)، الکامل اثر ابن اثیر (م ۶۳۰)، العبر اثر ابن خلدون (م ۸۰۶)، حبیب‌السیر اثر خواندمیر (م ۹۴۳) و… اشاره کرد:
تبار
دربارهٔ خاندان زیاریان نوشته‌اند که ایشان از اهالی گیلان بوده و مدعی شده‌اند که نسبت خاندانشان به «آغش وهادان» یا «ارغوش فرهادان»، که در زمان کیخسرو حاکم گیلان بوده‌است، می‌رسد. همچنین عده‌ای «وردانشاه گیلانی» را جد زیار می‌دانند. همسر زیار دختر تیرداذ بود و برادرزن زیار هروسندان، حاکم وقت پادشاهی گیل، بوده‌است. البته این احتمال وجود دارد که زیاریان به رسم دیگر خاندان‌های حکومت‌گر، خود را به شاهان پیش از اسلام منتسب کرده‌باشند و این مطلب جعلی باشد. گفته‌اند که مادر مرداویج از تبار اسپهبدان رویان بوده‌است و در شجره‌نامه‌ای که کیکاووس زیاری در قابوس‌نامه آورده، نام چندین فرد تاریخی شناخته شده آمده و معتبر به نظر می‌رسد. خصوصاً که زیار می‌بایست خود از خاندان قابلی بوده باشد که توانسته با دختر یکی از اسپهبدانی که از نسل ساسانیان بودند، ازدواج کند. اطلاعات چندانی از دوران کودکی و جوانی منوچهر در منابع اولیه نیامده‌است.
پیش‌زمینه
سامانیان در زمان تأسیس دودمان زیاریان و کشورگشایی‌های مردآویج زیاری، در اوج قدرت قرار داشتند و روابط مرداویج و امیران سامانی فراز و فرودهایی داشت. پس از وشمگیر روابط زیاریان با سامانیان دوستانه‌تر شد و زیاریان به دیوار حائلی برای دودمان سامانی بدل شدند که در برابر دودمان دیلمی آل بویه از آنان حمایت می‌کرد. قابوس بعد از شکستی که از عضدالدوله بویی خورد، به دربار سامانیان پناه برد و ۱۸ سال به دور از حکومت به سر برد. زمانی که قابوس به قدرت و حکومت بازگشت، سامانیان قدرت خود را از دست داده‌بودند و قدرت مهم سلطان محمود غزنوی بود. قابوس زمانی که بدون قلمرو در خراسان پناه گرفته بود، با مجدالدوله بویی چندین بار با جنگیدند که نتیجه‌ای نداشت؛ اما این دو فارغ از مسائل سیاسی روابط دوستانه و نزدیکی داشتند، چنان‌که منوچهر پسر قابوس مدتی در سپاه مجدالدوله خدمت می‌کرد و قابوس با وجود این که از ضعف مجدالدوله آگاه بود، اما هیچ‌گاه به شهر ری لشکر نکشید. قابوس با سلطان محمود هم روابط نزدیکی داشت، به ویژه که آن دو شباهت‌های زیادی بهم داشتند از جمله اینکه هردو به پیروی از مذهب تسنن و مخالفت با اسماعیلیه مشهور بودند و هر دو اهل علم و ادب بودند. روابط دوستانه قابوس با محمود موجب نزدیکی فرزندان قابوس به محمود شده‌بود و از جمله پسرش دارا، به خاطر بدگمانی قابوس در اواخر عمر از دست وی فرار کرد و به دربار محمود پناه برد.
پیش از امارت
منوچهر در زمان وقوع نبردهای سال ۳۸۸ هجری، میان قابوس و آل بویه، در لشکر مجدالدوله بود و در جبههٔ مقابل پدرش می‌جنگید. در حالی که قابوس سعی داشت در این نبردها قلمرو زیاریان را پس بگیرد، منوچهر در یکی از این نبردها به‌طور پنهانی با او مکاتبه کرده و از لشکریانش در جنگ پشتیبانی کرد. قابوس کمی بعد موفق شد شورش‌های قلمرو کسب کرده را سرکوب نماید. او پس از تحکیم قدرتش، به مرزهای غربی قلمروش لشکرکشی کرده و رویان، چالوس و گیلان را ضمیمهٔ امارت خود نمود و فرمانروایی این مناطق را به منوچهر سپرد.
ماجرای قتل قابوس
قابوس در اواخر عمرش خشن و تندخو شده بود و دستور اعدام بسیاری از اطرافیان خود را صادر کرد. این مسئله موجب شد که اطرافیانش از جان خود بیمناک شوند و سپاهیان تصمیم به قتل او گرفتند. گروهی از امرای سپاه در خفا عهد بستند او را غافلگیر و به شکلی از حکومت دور کنند؛ این پیمان زمانی بسته شد که قابوس به طرف قلعه‌ای به نام «شـَمرآباد» رفته‌بود. شورشگران به قلعه رفتند و چارپایان و اموال را غارت کردند و می‌خواستند که به درون قلعه رخنه کنند؛ اما ساکنان قلعه مقاومت کردند. شورشگران شبانه برگشتند و قابوس که بی‌چارپا مانده بود، ناگزیر به ماندن در قلعه شد. ابوالعباس غانمی، وزیرش همراه او بود. به او اتهام زد که از شورشگران حمایت کرده‌است و او را کشت. سردارانی که او را در قلعه نشانده‌بودند به گرگان رفتند و آنجا را غارت کردند. منوچهر در آن زمان در طبرستان بود، نامه‌ای به او فرستادند و وی را به حکومت فراخواندند و گفتند در صورتی که منوچهر نپذیرد با فرد دیگری بیعت خواهند کرد. منوچهر به گرگان آمد و اوضاع مملکت را آشفته و ناامن دید و با شورشگران همکاری کرد تا اینچنین اقلاً حکومت از دودمان زیاری خارج نشود. در این مدت قابوس طایفه‌ای از روستاییان و اعراب را اطراف خود جمع کرد و با اسباب و خزانه‌اش به سمت بسطام حرکت کرد.
سپاهیان هنگامی که آگاه شدند منوچهر را به جنگ با پدرش تشویق کردند. منوچهر —خواسته یا ناخواسته— به طرف بسطام روانه شد. بعد از رسیدن به نزد پدر، اعلام اطاعت کرد و گفت می‌تواند به دستور او با یاغیان بجنگد؛ اما پدرش قابوس، منوچهر را بوسید و حکومت را به او واگذار کرد و مُهر امارت را نیز به وی داد و مقرر شد که قابوس در قلعه «چناشک» بنشیند و به عبادت مشغول شود و به امور حکومت رسیدگی کند. منوچهر به گرگان برگشت و به اصلاح امور مشغول شد. او با یاغیان مدارا می‌کرد ولی آن‌ها از زنده‌ماندن قابوس بیم داشتند و منوچهر را تحریک می‌کردند که او را بکشد؛ هنگامی که از منوچهر ناامید شدند، خودشان به محل سکونت قابوس رفتند. قابوس در این هنگام به حمام رفته‌بود. در حالی‌که هوای بیرون سرد بود، وی را برهنه در شبی زمستانی بیرون کردند و او از شدت سرما به ناله افتاد و درخواست کرد که حتی اگر جل چارپایی دارند، به او بدهند. اما کسی به او توجه نکرد و از شدت سرما درگذشت. بعد از مرگ قابوس خطبه به نام منوچهر خوانده‌شد و جنازه قابوس به مقبره‌اش در گنبد قابوس منتقل شد و منوچهر سه روز طبق رسم دیلمیان، عزا گرفت.
خون‌خواهی قاتلان قابوس
منوچهر دنبال انتقام گرفتن از قاتلان پدرش بود، قاتلان اصلی شش نفر بودند. منوچهر پنج نفرشان را کشت و نفر ششم به خراسان فرار کرد، سلطان محمود غزنوی او را گرفت و بازگرداند تا درسی برای افرادی شود که قصد کشتن شاهان را دارند. عباس پرویز در تاریخ دیالمه و غزنویان در شرح این داستان گفته که منوچهر علی‌رغم صلح‌جویی و عدالتش، شدیداً به دنبال انتقام خون پدرش بود ولی یکی از عاملان به نام «ابوالقاسم جعدی» را، به سبب نفوذ و قدرتی که در مملکت و خصوصاً ارتش داشت، نمی‌توانست بکشد. بر همین اساس او را حبس کرد ولی ابوالقاسم گریخت و به خراسان، قلمرو محمود غزنوی، پناه جست؛ لیکن سلطان محمود او را به دربار منوچهر بازگرداند و منوچهر که این بار او را حقیر می‌یافت، دستور قتلش را صادر کرد.
دوران حکومت
با مرگ قابوس بن وشمگیر، منوچهر رسماً در سال ۴۰۳ هجری بر تخت امارت زیاریان نشست و سکه و خطبه به نام خود کرد. قادر، خلیفهٔ عباسی، نیز برایش خلعت، لوا و منشور حکومت قابوس را فرستاد و او را به رسمیت شناخت و ضمن تسلیت درگذشت پدرش، لقب «فلک‌المعالی» را به او بخشید. با آغاز حکومت منوچهر زیاری، این دودمان وارد دوران افول خود شد و به سلاطین ترک‌تباری وابستگی پیدا کرد که در خراسان قدرت بیشتری داشتند. بدین ترتیب در این دوره زیاریان از حکومت مستقل تبدیل به قدرتی تحت سلطه و دست‌نشانده شدند. منوچهر با آن که صورت ظاهری استقلال زیاریان را حفظ کرد، در عمل حکومتی دست‌نشانده داشت و برخلاف آرمان‌های اولیه‌ای که مرداویج در زمان تأسیس دودمان زیاری داشت، او بیش از پیش به خلافت عباسی و اهل تسنن وابستگی یافت. در حالی که هیچ‌کدام از امیران قبلی آل زیار خراجگزار دیگر حکومت‌های همسایه نبودند، پس از روی کار آمدن منوچهر پرداخت خراج سالانه‌ای، اغلب به مبلغ پنجاه هزار دینار، مرسوم شد.
برخلاف امیران پیشین زیاری، از زمان منوچهر و جانشینان او اطلاعات چندانی وجود ندارد زیرا منابع اولیه دربارهٔ آن‌ها، که قدرت پیشین خود را از دست داده بودند، مطالب چندانی ننوشته‌اند و افزون بر این، سکه‌های محدودی از این فرمانروایان زیاری در دست است.
رقابت با بوییان
منوچهر زیاری در دوران نسبتاً طولانی حکومت خود احتمالاً هیچ‌گاه از پایتخت خود به قصد اردوکشی خارج نشد و در چند لشکرکشی تنها سپاهیانش را فرستاد. در سال ۴۰۹ هجری یکی از سرداران دیلمی در خدمت آل بویه، به نام ابن فولاد، علیه این خاندان سر به شورش گذاشت و حکومت قزوین را از بوییان به اقطاع خواست ولی با مخالفت مجدالدوله دیلمی مواجه شد. ابن فولاد در نبردی به مصاف یکی از اشراف باوندیان، به نام «سرخاب بن شهریار»، رفت و شکست خورد و زخمی شد. ابن فولاد سپس به دامغان گریخت و به منوچهر نامه‌ای فرستاد و کمک خواست تا بتواند شهر ری را تصرف کند و در ازای آن تعهد کرد که در صورت پیروزی خطبه و سکه به نام منوچهر زیاری می‌کند. منوچهر در پاسخ دو هزار نیروی کمکی به او سپرد و ابن فولاد به ری حمله کرد ولی مجدالدوله علم صلح برداشته و در عوض حکومت اصفهان را به ابن فولاد سپرد. بار دیگر، در سال ۴۱۸ هجری علی بن عمران علیه علاءالدوله (حاکم آل کاکویه) و بعداً مجدالدوله نبردهایی ترتیب داد. در این جنگ‌ها منوچهر از علی بن عمران حمایت نموده و دو بار لشکریانش را به کمک او روانه کرد. بار دوم تعداد این لشکریان ششصد نفر ذکر شده و در نبرد با علاءالدوله، فرماندهٔ سپاهیان زیاری دستگیر شده‌است که منوچهر با فرستادن قاصدی با علاءالدوله اعلان صلح کرده و فرمانده‌اش را آزاد کرد.
لشکرکشی محمود به ری
پیش از ۴۲۰ هجری سیده ملک‌خاتون، مادر مجدالدوله دیلمی که بر شهر ری کنترل داشت، درگذشت و مجدالدوله که توانایی ادارهٔ ملک را نداشت، با نافرمانی سپاهیانش مواجه شد. او از سلطان محمود درخواست کمک کرد و لشکریان غزنوی وارد ری شده و مجدالدوله را دستگیر کردند و محمود شخصاً به ری روانه شد. منوچهر از حضور سلطان محمود در منطقه احساس خطر کرد و به مناطق صعب‌العبور کوچید و چهارصد هزار دینار به اردوی سلطان بخشید. محمود که حین اردوکشی‌های خود دست‌اندازی‌هایی در قلمرو زیاری هم داشت، دوباره در زمان بازگشت از ری، مجدداً وانمود کرد قصد حمله به ملک منوچهر را دارد و به گفتهٔ بیهقی، تا گرگان پیشروی کرد. منوچهر وادار شد بار دیگر به مناطق کوهستانی رفته و پانصد هزار دینار دیگر نزد محمود بفرستد. محمود هدایا را پذیرفت و به سوی نیشابور رفت. ابن اسفندیار هدف سلطان محمود از هشدار به منوچهر را حمایت‌های او از شیعیان عنوان کرده‌است. پس از فتح ری، وضعیت سلامت سلطان محمود ناگوار شده و منوچهر سعی کرد با مسعود غزنوی، که یحتمل جانشین محمود می‌شد، ارتباط نزدیکی برقرار کند.
نامه‌نگاری با مسعود
منوچهر در زمان امارت خود علاوه بر نامه‌نگاری‌های فراوانی که با سلطان محمود غزنوی داشت، با پسر و ولیعهدش، مسعود غزنوی نیز ارتباط داشت. آن‌ها در ابتدا به بهانهٔ تهیهٔ تخم گیاهان، قاصدانی به یکدیگر می‌فرستادند و شخصی به نام «حسن محدث» مخفیانه نامه‌ها را به مسعود غزنوی می‌رساند. گویا هدف منوچهر این بود که پس از درگذشت محمود بتواند با سلطان احتمالی آینده ارتباط خوب و نزدیکی داشته باشد. این ارتباط به گونه‌ای بود که برخی نزدیکان مسعود فکر می‌کردند شاید منوچهر بخواهد شاهزاده را علیه سلطان تحریک کند و بشوراند. البته نامه‌ها به شکلی نوشته شده‌بودند که اگر به دست سلطان یا جاسوسانش رسیدند، موجب واکنش چندانی نشوند.
سیاست مذهبی
منوچهر و امیران جانشین او در انتخاب مذهب دچار تردید بودند؛ از یک سو سلاطین قدرتمند معاصر پیرو تسنن بوده و آن‌ها توان مخالفت با این فرمانروایان را نداشتند و از سوی دیگر مجبور بودند با تمایلات مذهبی مردم تحت فرمانشان، که غالباً شیعه بودند، کنار بیایند. با آن که قابوس پیرو متعصب تسنن بود، ولی منوچهر در ابتدای حکومتش به حمایت از شیعیان پرداخت. او با بزرگان زیدیه در گیلان، موید بالله و کیا ابوالفضل صلح کرد و مبالغ زیادی به آن‌ها پرداخت. موید بالله و برادرش الناطق بالحق در دیلم و گرگان مدارس اسلامی خود را گشودند و به تدریس و تصنیف کتب فقه و کلام زیدی مشغول شدند چون منوچهر اجازهٔ این کار را به آنان داده بود. از طرف دیگر منوچهر مورد تأیید خلیفه وقت، قادر بالله، قرار گرفته و نام او را به همراه عبارت «توحید» بر روی سکه‌های خود ضرب نموده بود. او همچنین با سلطان محمود، که پایبند به تسنن بود، ارتباط قوی داشت؛ ولی پشتیبانی منوچهر از شیعیان موجب ایجاد اختلاف میانشان شد و محمود غزنوی با لشکرکشی به قلمرو زیاریان، او را از حمایت تشیع بر حذر داشت.
مسائل فرهنگی
به گفتهٔ دانشنامه ایرانیکا، مشخص نیست که آیا منوچهر بن قابوس همچون پدرش حامی فعالیت‌های فرهنگی بود و به حمایت از اهل ادب و هنر ادامه می‌داد، یا خیر. محمدعلی مفرد در این باره می‌گوید «…با وجود این منوچهر از ارزش شاعران و تبلیغاتی که از طریق شعر آنان برای خوش‌نامی امیر انجام می‌شد، آگاه نبود… [او] به شاعران بی‌توجهی کرد و آن‌ها به دربار محمود روی آوردند و اشعار معروفی در مدح او سرودند.»
این ادعا وجود دارد که منوچهری دامغانی، شاعر بزرگ معاصر که در دربار غزنویان نیز حضور داشته، تخلص خود را از روی نام فلک‌المعالی منوچهر زیاری برگزیده‌است و اشعاری در ستایش از او سروده‌است. گرچه چند اثر منوچهری دامغانی را در مدح منوچهر زیاری می‌دانند، اما در هیچ‌یک از اشعار دیوان منوچهری، نامی از این امیر به میان نیامده‌است. دانشنامه ایرانیکا می‌گوید هیچ مدرکی برای این مدعا در دست نیست که منوچهری دامغانی در دربار زیاریان بوده باشد. پرویز در کتابش ضمن آوردن دو شعر از منوچهری دامغانی و مرتبط دانستنشان به منوچهر زیاری، این امیر زیاری را دمساز شعرا و فضلا معرفی کرده و مسعود سعد سلمان را معاصر وی می‌داند.
در دانشنامه بزرگ اسلامی هم گفته شده‌است ابوالفرج علی بن حسین بن هندو شاعر، کاتب و حکیم نامی نخست در دربار منوچهر به سر می‌برد و بعدتر از دربار او گریخت. ابن هندو در ابتدای به امارت رسیدن منوچهر در قصیدهای به زبان عربی او را مدح کرد ولی منوچهر بهره‌ای ادبیات عرب نبرده بود، متوجه معنای شعر نشد و صله‌ای به ابن هندو نبخشید. ابن هندو سپس منوچهر را هجو نمود و از ترس عواقب کارش فرار کرد.
ابن سینا که تحت تعقیب مأموران غزنوی بود، قصد داشت از گرگانج عازم دربار قابوس زیاری شود ولی در زمان ورود به گرگان، خبر درگذشت او را شنید. بوعلی سینا در گرگان با بوزجانی دیدار کرد و مدت کوتاهی در این شهر، در خانه‌ای ناشناس ماند و در خدمت منوچهر زیاری بود. ابن‌سینا در گرگان یکی از امیرزاده‌های زیاری، فرزند امیر شاهین زیاری و شهبانو خواهر قابوس را که ۲۳ سال بیمار بود، درمان کرد. همچنین چند کتاب و رساله را در این شهر نگاشت که یکی از این رساله‌ها به نام رساله الی زرین کیس بنت شمس‌المعالی فی تصحیح طول جرجان برای «زرین‌گیس دختر قابوس» نوشته شده‌است. ابن سینا از ترس غزنویان نهایتاً به ری گریخت و در خدمت آل‌بویه درآمد.
مرگ منوچهر
تاریخ دقیق مرگ منوچهر مشخص نیست؛ زیرا بر خلاف پیشینیان خود، به مرگ طبیعی درگذشت. ابن اثیر، مرگ او را در سال‌های ۴۲۰ یا ۴۲۱ ثبت کرده و ابن خلدون نظر او را تأیید کرده‌است. ظهیرالدین مرعشی و خواندمیر سال ۴۲۴ را زمان درگذشت منوچهر معرفی کردند. در میان مورخان معاصر، اعتمادالسلطنه سال ۴۲۰، باسورث سال ۴۲۰ و ۴۲۱، برزگر و اقبال و صفا سال ۴۲۳ را صحیح دانستند و مفرد اواخر ۴۲۰ یا ۴۲۱ را درست می‌داند.
پس از منوچهر
پس از درگذشت منوچهر زیاری، پسرش انوشیروان جانشین او شد، ولی او خردسال بود و به همین خاطر باکالیجار کوهی، سپهسالار، به نام وی خطبه خواند. باکالیجار پس از مدتی با کسب اجازه از سطان مسعود غزنوی، خود را امیر طبرستان و گرگان نامیده و از سرگذشت انوشیروان تا مدت‌ها اطلاعی در دست نیست. سرانجام با زوال قدرت سلطان مسعود، انوشیروان به صحنهٔ سیاست بازگشته و توانست باکالیجار را کنار بزند. در ۴۳۳ هجری نیز طغرل بیک، که به تازگی قدرت یافته بود، به گرگان آمد و این سرزمین را گرفت و مرداویج بن بسو را از سوی خود بر آنجا گماشت. مرداویج مادر انوشیروان را به زنی گرفت و انوشیروان از این پس تا ۴۳۵ هجری که چشم از جهان فروبست، زیر نظر مرداویج در این دیار فرمان راند.
کاکایی دم‌سیاه
کاکایی دم‌سیاه (نام علمی: Larus crassirostris) نام یک گونه از سرده کاکایی است.
تپه کاپیتولین
تپه کاپیتول یکی از هفت تپه رم است. این مکان در روم باستان، مکانی مذهبی و سیاسی بوده و معادل آکروپولیس در یونان باستان به‌شمار می‌رفته. از سده ۱۶ میلادی به بعد، این منطقه با نام کاپیتولینوس (Capitolinus) نامیده می‌شود. واژه پرکاربرد کاپیتول نیز ریشه در نام همین مکان دارد.
تاریخ باستان
در این تپه، سابین‌ها به سمت قلعه می‌خزیدند که اجازهٔ این کار را دوشیزهٔ رومی، تارپیا داده بود. به همین خاطر، او اولین کسی بود که به دلیل خیانت کردن، از مجازاتِ پرت شدن از یک صخره شیبدار مشرف به حوزهٔ رومی‌ها رنج می‌برد. این تپه بعدها، پس از این باکرهٔ پاکدامن، صخرهٔ ترپیان نامیده شد و به یک محل اعدامِ دائمی تبدیل گشت. سابین‌ها، که از واقعهٔ تجاوز به زنِ سابینی، به رم مهاجرت کردند، در کاپیتولین سکنی گزیدند. ولکانال (حرمِ ولکانال), یک حوزهٔ مقدس مربوط به قرن هشتم، درست در مرکز جایی که بعداً قرار بوده حوزهٔ رومی‌ها شود، بیشتر دامنه‌های پایینیِ شرقی کاپیتولین را اشغال کرده بود. قله، بخشی از معبد برای سه گانهٔ کاپیتولین بود که با پادشاه پنجم رومی‌ها، تارکینیوس پریسکوس (از۶۱۶ تا ۵۷۹ سال قبل از میلاد مسیح), شروع شده و توسط پادشاه هفتم و آخر، تاراکینیوس سوپرباس (از۵۳۵ تا ۴۹۶ سال قبل از میلاد مسیح) کامل گشت. این معبد به عنوان یکی از بزرگترین و زیباترین معبدها در شهر محسوب می‌شد (اگرچه الان بخش کمی به جای مانده‌است). وقتی که ترانشه‌های پی ریزی برای معبد ژوپیتر به سفارش تاراکین حفاری می‌شدند، افسانهٔ شهر با بازیابی یک جمجمهٔ انسان (در لاتین به جمجمه، کاپوت می‌گویند) آغاز شد. حفاری‌های اخیر در کاپیتولین از کشف یک گورستان اولیه زیر معبد ژوپیتر خبر می‌دهد.
معابد مهم بسیاری روی تپهٔ کاتولین ساخته شده بودند: معبد "جونو مُنتنا", معبد "ویرتوس" و معبد ژوپیتر اُپتیموس ماکسیموس کاپیتولینوس". معبد ژوپیتر اُپتیموس ماکسیموس کاپیتولینوس مهمترینِ این معبدهاست. این معبد ۵۰۹　سال قبل از میلاد مسیح ساخته شده و تقریباً به بزرگی پارتنون بود. تپه و معبد ژوپیتر نماد رم، مرکز جهان شدند. معبد ساترن در پای تپهٔ کاپیتولین در انتهای غربی حوزهٔ رم ساخته شده بود.
زمانی که سنون گائولز (که در شرقِ مرکزی ایتالیا اقامت داشت) در سال ۳۹۰ قبل از میلاد به رم حمله کرد، پس از جنگِ رودخانهٔ آلیا، تپهٔ کاپیتولین، به خاطر اینکه توسط مدافعین رمی مستحکم شده بود، بخشی از شهر برای فرار از دستگیری توسط بارباریان‌ها بود. بر اساس افسانه‌ها، به مارکوس مانلیوس کاپیتولینوس در رابطه با حملهٔ گالیک توسط غازهای مقدسِ جونو هشدار داده شده بود. زمانی که ژولیوس سزار در طی فتح خود از یک تصادف رنج می‌برد، به وضوح خشم ژوپیتر را برای اقداماتش در جنگ‌های داخلی نشان می‌دهد. او به عنوان راهی برای منع کردن فالِ بد اقبالی به تپه و معبد ژوپیتر با پای خودش دست یافت (با این وجود او شش ماه بعد به قتل رسید و پس از آن بروتوس و دیگر قاتلانش خودشان را درون معبد زندانی کردند). برادرِ وسپاسین و برادر زاده اش نیز در طی سال ۴ امپراتور، در معبد محصور بودند.
تابولاریوم که در زیر زمین، ما تحتِ پیاتزا و نوکِ تپه واقع شده‌است، ساختمانی را با همان نام اشغال می‌کند که در قرن اول قبل از میلاد ساخته شده بود تا ازسوابق امور خارجی رومی‌ها نگهداری کند. تابولاریوم از پشت سر از حوزهٔ روم محافظت می‌کند. جذابیت اصلی تابولاریوم، در کنار ساختارش، معبدِ ویوویس است.
در طی دورهٔ طولانی رم باستان، تپهٔ کاپیتولین مرکز جغرافیایی و تشریفاتی بود. اگرچه با رنسانس، مرکزِ قبلی مجموعه‌ای درهم و برهم از ساختمان‌های ویران و مرکز اعدام‌های جنایی بود.
تاریخِ قرون وسطی
کلیسای سانتا مارینا در آراکوئلی در مجاورت میدان است و در جایی قرار گرفته‌است که زمانی آرکسِ باستانی، یا دژ، در بالای تپه قرار داشتند. در پایه‌هایش، باقی مانده‌هایی از یک عایقِ رومی، با بیشتر از چهار طبقه است که از خیابان قابل مشاهده می‌باشد. در قرون وسطی، عملکرد مقدس تپه توسط وظایف دیگرش به عنوان مرکز دولت مدنی رم پنهان شده و به عنوان یک کمیون در قرن ۱۱ احیا شده بود. حکومتِ شهر هم‌اکنون می‌بایست تحت کنترل شدیدِ پاپ قرار بگیرد، ولی کاپیتولین صحنهٔ جریان‌های مقاومت شهری، مانند صحنهٔ غم انگیزِ کَلا دی ریِنزو بود که جمهوری را احیا کرد. در ۱۱۴۴ یک شورش توسط شهروندان در برابر اختیاراتِ پاپ و اشراف زادگان انجام شد و منجر به این شد که سناتور محل اقامت رسمی اش را در تپهٔ کاپیتولین بگیرد. محلِ جدیدِ سناتور باعث شد تا وی به مجلس باستانی پشت کند و تغییری را در گرایش روی تپه آغاز کرد که میکل آنژ بعدها آن را برجسته نمود. یک پیاتزای کوچک روبروی مکانِ سناتور ساخته شد که برای اهداف همگانی در نظر گرفته شده بود. در اواسط قرن ۱۴، دیوان عدالت اصناف در انتهای جنوبی پیاتزا بنا شد. این جا جایی بود که بعدها محل سکنا ی محافظه کاران در قرن ۱۵ شد. در نتیجه پیاتزا توسط ساختمانهایی در قرن ۱۶ احاطه شده بود.
میکل آنژ
طراحی حاضر از Piazza del Campidoglio و پالاتزی‌های اطراف توسط هنرمند قرون وسطایی و معمار، میکل آنژ بوناروتی در بین سال‌های ۱۵۳۶ تا ۱۵۴۶ ساخته شد. در اوج شهرتش، او توسط فارنس پاپ پائول سوم سفارش شده بود که نمادی از رم جدید می‌خواست تا چارلز پنجم را تحت تأثیر قرار دهد، که انتظار می‌رفت در سال ۱۵۳۸ بیاید. این مهم، به میکل آنژ فرصت ساخت پلازایی مدنی و ناگذرا برای شهری مهم را در کنار برقراری دوبارهٔ عظمت رم داد. اولین طراحی میکل آنژ برای پیاتزا و مدلسازی دوبارهٔ پلاتزی‌های اطراف از سال ۱۵۳۶ شروع شد. نقشهٔ او به‌طور قوی ای گسترده بود. او گرایش‌های کلاسیک کاپیتولین را در یک ژستِ نمادین برجسته ساخت تا مرکز مدنی رم را از حوزهٔ رم دور سازد و به جای آن در جهت رم پاپی و کلیسای مسیحیان به شکل باسیلیکای سنت پیتر سوق دهد. این دایرهٔ نیمه پر همچنین می‌تواند به عنوان اشتیاق میکل آنژ به نشان دادن بخش جدید و در حال توسعهٔ شهر، به نسبت ویرانه‌های باستانی گذشته دیده شود. یک مجسمهٔ اسب سواری مارکوس آئورلیوس در مرکز مجموعهٔ پیاتزا در یک سطحِ بیضی شکلِ سنگفرش شده ایستاده بود. میکل آنژ نیاز داشت تا مجموعه‌ای برای مجسمه‌ها فراهم کند، و به یک نوکِ تپهٔ بی قاعده‌ای نظم ببخشد که توسط مجموعه‌ای از دو ساختمان قدیمی قرون وسطایی احاطه شده بود که یک زاویهٔ حاد با یکدیگر تشکیل می‌دادند. Piazza del Senator باید با دو راه پلهٔ بیرونی بازسازی می‌شد و برج کلیسا به محورهای مرکزی کاخ انتقال می‌یافت. Palazzo dei Conservatori همچنین باید بازسازی می‌شد و ساختمانی جدید که به اصطلاح Palazzo Nuovo نامیده می‌شد در همان گوشه ضلع شمالی پیاتزا ساخته شد تا Conservatori را خنثی کند و پیاتزایی ذوزنقه‌ای خلق کند. یک دیوار و نرده باید در جلوی میدان ساخته می‌شدند تا به آن تصویری محکم در طرفی که مجاور شهر بود بدهد. در نهایت، پروازی از پله‌ها باید منجر به پیاتزای محصور را از زیر می‌گشت که در ادامه محورهای مرکزی را برجسته می‌کرد.
توالیِ Cordonata piazza و the central palazzo اولین معارفهٔ شهریِ «فرقهٔ محورها» بود که باید نقشه‌های باغ ایتالیایی را اشغال کرده و به باروری‌ها در فرانسه دسترسی پیدا می‌کرد. اجرای طرح به کندی پیش می‌رفت. در واقع در زمان زندگی میکل آنژ مقدار کمی از کار پیش رفت (زمانی که امپراتور چارلز رسید، Cordonata Capitolina سر جایش نبود و حزب سلطنتی باید تقلا می‌کرد که نشان دهد کار در حال پیشرفت است), ولی کارها درست منطبق بر طراحی او ادامه یافت و Campidoglio در قرن ۱۷ کامل شد، تنها طرح‌های سنگفرش که سه قرن بعد به طول انجامید بود که طبق طرح وی پیش نرفت.
پیاتزا
منظرهٔ هوایی که توسط Étienne Dupérac حکاکی شده‌است، راه حل‌های میکل آنژ را در مورد مشکلات فضا در Piazza del Campidoglio را نشان می‌دهد. حتی در نماهای جدیدشان که با قرا دادن پلاتزو در پشت، آن‌ها را در مرکز قرار می‌دهد، فضا ذوزنقه‌ای شکل شده بود و نماها به صورت میدانی با هم مواجه نمی‌شدند. از همه بدتر اینکه کل مجموعه شیب (در حکاکی به سمت چپ) پیدا کرد. راه حل میکل آنژ رادیکال بود. سه پالاتزیِ از نو مدلسازی شده و محصور شده با یک فضای هماهنگِ ذوزنقه‌ای، با یک راه پلهٔ صعودی به نام "Cordonata" قابل دسترسی بودند. پلهٔ صعودی کوردوناتا در نظر گرفته شده بود، مانند یک پله برقیِ آرام رو بازدید کنندگانش را به سوی آسمان بلند کرده و آن‌ها را به آستانهٔ قدرت شهری بسپارد. به این دلیل که هیچ شکل "کامل" ی در ابعاد پیاتزا کار نمی‌کرد، بیضی مشخصش در سنگفرش در واقع تخم مرغ ی شکل است که در یک انتها از انتهای دیگر نازکتر است. شکل بیضی با یک الگوی الماسِ ترکیب شده در داخلش، بازی ای بر هندسه‌های رنسانسی مربع و دایره بود. طراحی تراورتین اجرا شده در سنگفرش‌ها سطح بسیار بالایی دارد. پیرامون محیطش، پله‌های کوتاهی بر می‌آیند و در جایی که شیب احتیاج دارد درون سنگفرش می‌میرند. مرکزش به آرامی می‌جهد، بنابراین آدم حس مس کند که روی بخشی از یک تخم مرغ عظیم ایستاده است که همه اش در مرکز شهر و در مرکز جهان دفن شده، همانطور که تاریخ‌شناس میکل آنژ، آقای Charles de Tolnay بدان اشاره کرده‌است. یک ستارهٔ در هم آمیختهٔ ۱۲ نقطه‌ای، منبعی دقیق برای صور فلکی که بر دور این فضا می‌چرخند می‌سازد که "کاپوت موندی " نامیده می‌شوند که نام لاتینی برای " نوکِ جهان" است. طرح این سنگفرش هیچوقت توسط پاپ‌هایی که ممکن است معنایی تلویحی، کمتر از واردات مسیح تشخیص داده باشند اجرا نشد. در سال ۱۹۴۰ بنیتو موسولینی دستور داد تا سنگفرش‌ها طبق طرح‌های میکل آنژ کامل شوند. میکل آنژ به مرکز نگریست تا راه حلی برای اختلال کاپیتولین پیدا کند. مجسمه یک مرکز و کانون را فراهم کرد. ساختمان‌ها فضا را تعریف کردند، و آن راه حل، این فضا است. فضا به اندازهٔ همه ساختمان‌ها که موفقیت تأثیر گذارِ مجموعهٔ کاپیتولین است. آن یک اتاق بیرونی بزرگ، یک پلازای محصور شده ومحافظت شده ولی باز به آسمان و قابل دسترس از طریق پنج ورودی متقارن. محوریت و تقارن بر تمامی بخش‌های Campidoglio حکومت می‌کند. جنبه‌های پیاتزا که این را بیشتر از همه فوراً آشکار می‌کند، ساختمان مرکزی با سنگفرش‌هایی است که چشم بازدیدکنندگان را به پایین می‌دوزد. میکل آنژ همچنین به medieval Palazzo del Senatore برج کلیسای مرکزی می‌دهد، یک نمای بازسازی شده و یک راه پلهٔ عظیمِ قسمت شده. او یک نمای جدید برای Palazzo dei Conservatori ی ردیف شده طراحی کرد و سازه‌ای یکسان the Palazzo Nuovo را برای سمت مخالف پیاتزا، طرح ریزی کرد. در قسمت تنگ نقشهٔ ذوزنقه‌ای، محورهای مرکزی را با یک پلهٔ با شکوه امتداد داد تا نوک تپه را با شهرِ زیرش مرتبط کند.
مجسمهٔ سوارکاری مارکوس آئورلیوس
در مرکز، و نه طبق علاقهٔ میکل آنژ، مجسمهٔ اصلی امپراتور مارکوس آئورلیوس ایستاده است. میکل آنژ یک پایه ستون ساده برای آن فراهم کرد. مجسمه با شکوه نگهداری می‌شد، زیرا تصور بر این بود که امپراتور کنستانتین، اولین امپراتور مسیحی را به نمایش می‌گذارد. مجسمهٔ برنزی در آن موقعیت هم‌اکنون یک کپی مدرن است. مجسمهٔ اصلی در Palazzo dei Conservatori همان نزدیکی در است.
پلاتزی
او دو فونت جدید برای دو ساختمان رسمی دولت مدنی رم، the Palazzo dei Conservatori, و Senatorio, و در نهایت برای the Nuovo فراهم کرد. میکل آنژ نمای جدیدی برای Palazzo dei Conservatori ویران طراحی کرد؛ و Palazzo Nuovo را طراحی کرد تا آنجا با فراهم کردن تعادل و ارتباط با گروه از هم گسیختهٔ ساختمان‌های موجود تعریفی آیینه‌ای باشد. ساختمان‌های این دو سازه، پس ا ز مرگ میکل آنژ تحت نظارت توماسو کاوالیری ساخته شدند. موتیفِ قوسی تنها در کل طراحی Campidoglio, سنگفرشِ تیکه‌ای بر فراز پنجره هایشان است که نرمش آرامی به تعادل کاملاً گوشه‌ای و عمودی-افقی طرح می‌دهد. هر سه پلاتزس هم‌اکنون خانه‌ای برای موزهٔ کاپیتولین هستند.
پلازا کافارللی کلمنتینو
Plazzo caferelli Clementino مجاور به Plazzodei Conservatori است و هم‌اکنون ضمیمه‌ای به آن قلمداد می‌شود. در اینجا نمایشگاه‌های کوتاه مدت برگزار می‌شوند. پلاتزو بین ۱۵۷۶و ۱۵۸۳توسط جیوجیو کانونیکو برای ژان پیترو کافرللی دوم ساخته شده‌است. تا زمان توقف جنگ جهانی اول، پیاتزا به عنوان سفارت آلمان در رم استفاده می‌شد. با ادامهٔ جنگ، اینجا توسط "کمیون دی روما " تسخیر شد که بخش بزرگی از بال شرقی را برای ایجاد تراسِ Caffarelli تخریب کردند.
پلازا دل سناتور
Plazzo Senatori (کاخِ سناتوری) در طی قرون ۱۳ و ۱۴ ساخته شد و در بالای تابالاریوم قرار داشت که یک بار میزبان آرشیو رم باستان بود. بلوک‌های پرپرینو از تابالاریوم در سمت چپ کاخ و گوشهٔ برج ناقوس دوباره استفاده شدند. این کاخ هم‌اکنون میزبان سالن شهر رومی است. پله‌های دوتایی اش توسط میک آنژ طراحی شده بود. این پلهٔ دوتایی به پلاتزو جایگزین پرواز قدیمی پله‌ها و لژهای دوتایی شد که باید در سمت راست کاخ می‌ایستادند. راه پله به تنهایی قابل دیدن نیست از نظر اینکه به این ساختمان تعلق داشته باشند ولی باید در مجموعهی پیاتزا به عنوان یک کل ست شود. پله‌ها که از باله‌های هر طرف شروع می‌شوند به آرامی به سمت بالا می‌روند تا به گوشه‌ای داخلی برسند پایین بیایند و و به سمت سطح اصلی نما پس بروند. سپس یک فراز ممتد را به سمت هم ادامه می‌دهند و به سمت درگاه اصلی طبقهٔ دوم همگرا هستند. این فاصله در خط مورب و تغییر مختصر درونی هردو، محورهای درونی را جذب کرده و دو طرف را مرتبط می‌کند. فواره در مقابل راه پله خداهای رودِ تیبر و نیل را به خوبی Dea Roma نشان می‌دهد. قسمت بالایی نما توسط میکل آنژ با ستون‌های چهارگوش به همراه قرنتس‌های عظیم‌الجثه که با دو ساختمان هماهنگی دارند طراحی شد. برج ناقوسش توسط مارتینو لونگیِ بزرگ طراحی شد و بین سال‌های ۱۵۷۸ تا ۱۵۸۲ ساخته شد. نمای اخیر آن جیاکومو دلا پورتا و گیرولامو رینالدی ساخته شده‌است.
پلازا نوئوا
Plazzo Nuovo یا کاخِ جدید، بسیار نزدیک به گورستان پیاتزی است و برج آراکوئلی را می‌پوشاند. Plazzo Nuovo در سال ۱۶۰۳ بنیان نهاده و در ۱۶۵۴ ساخت آن به اتمام رسید و در سال ۱۷۳۴ مورد بازدید عمومی قرارگرفت. نمای آن، نمای Plazzo dei Conservatori را تکرار می‌کند. به عبارت دیگر، یک کپی یکسان است که از طرح میکل آنژ در زمانی که Plazzo dei Conservatori را یک قرن پیش دوباره طراحی کرد، استفاده می‌کند.
نرده
یک نرده، نشانه‌گذاری شده‌است با مجسمه‌ها در بالای ستون‌ها، ترکیبات را پوشانده و یکی از تأثیرگذارترین طراحی‌های میکل آنژ است. دو مجسمهٔ عظیم باستانی کاسترو و پولوکس که نرده را تزیین می‌کنند همانند آنهایی نیستند که میکل آنژ ارائه داده بود و اکنون در مقابل Plazzo del Quirinale هستند.