cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
داعی کبیر
فتح استرآباد
سلیمان بن عبدالله، پس از شکست در برابر داعی، از استرآباد (گرگان کنونی) به خراسان رفت و در جای خود نمایندگانی را قرار داد. داعی کبیر نیز پس از سرکوب مخالفان داخلی، در تاریخ ۳ ذی‌الحجه ۲۵۳ هجری قمری، «محمد بن ابراهیم» و «لشکرستان دیلمی» را در رأس سپاهی به سوی استرآباد اعزام نمود که توانستند آن شهر را نیز فتح کنند.
نبرد با لشکریان روس
پس از آنکه روس‌ها متوجه اعلام استقلال طبرستان شدند، در زمان ایگور، شاهزادهٔ کی‌یفی حاکم بر روس‌های واریاگ، با لشکری مجهز به این منطقه حمله‌ور گشتند. این افراد که از راه دریا آمده‌بودند، توانستند جزیرهٔ آبسکون را تصرف کنند. داعی پس از اطلاع از ورود مهاجمان روس به آبسکون، سپاهی را برای مقابله با آنان به درون جزیره فرستاد و توانست آنان را بگریزاند.
تعدادی سکه از زمان حسن بن زید در اطراف آبسکون پیدا شده که حاوی آیه‌ای هستند با شرح «»؛ مفهوم این آیه چنان است که «به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازه جهاد داده شده‌است؛ و خدا بر یاری آن‌ها تواناست.» برخی مورخان احتمال داده‌اند، وجود چنین آیه‌ای روی سکه‌ها به جهت تشویق مردم به دفع روس‌ها از آبسکون بوده باشد.
خلافت مستعین؛ رو به البرز جنوبی
گسترش قلمرو داعی و محبوبیتش نزد مردم شهرهای سامرا و کوفه، موجب واکنش خلفای عباسی گشت. المستعین بالله، که معاصر داعی و دوازدهمین خلیفه عباسی بود، لشکری را به شهر همدان اعزام نمود؛ ولیکن در محرم سال ۲۵۲ هجری، سرداران عباسی وی را از خلافت عزل نموده و «معتز بالله» را به جایش نشاندند.
علویان نیز پس از سیطرهٔ کامل بر مناطق کوهستانی و جلگه‌ای طبرستان، به سوی مناطق جنوبی البرز روی آوردند. جستان بن وهسودان، حاکم دیلم و گیلان، در این نبرد نیز داعی را همراهی نمود. ابتدا شهر بزرگ ری و سپس قزوین، ابهر و زنگان به تصرف علویان درآمدند. داعی ری را به «محمد بن جعفر» و قزوین را به «جستان بن وهسودان» سپرد. یک‌بار در ری شورشی رخ داد که محمد بن جعفر از شهر بیرون شد، ولی اندکی بعد به شهر بازگشت. این مورد سوء استفاده طاهریان قرار گرفت و محمن بن جعفر از میکال سردار طاهری شکست خورد و به نیشابور تبعید شد، ولی داعی موفق شد از نو ری را به اشغال خود درآورد. قزوین با اکثریت سنی مذهب با گرایش شافعی خود، از اهداف آشکار علویان بود. حاکم آن در سال ۲۵۰، حسن بن اسماعیل بن محمد کرکی موفق شده بود با شکست دادن حاکم طاهری ری وارد آن شود. در ربیع الاول ۲۵۱، نیروهای علوی به رهبری حسین الکوکبی که گفته شده فرمانده محافظان شخصی داعی بوده، در قزوین و زنجان شورش کردند. در سال ۲۵۲، احمد بن عیسی و حسین ابن احمد الکوکبی که دو تن از سرداران داعی بودند با حمایت جستانیان دیلم، به ری یورش بردند، بسیاری از مردم را کشتند و بسیاری دیگر را به اسارت گرفتند. عبدلله بن عزیز، حاکم ری، سپاه جدیدی گرد آورد، بازگشت، و احمد بن عیسی را شکست داد و او را به نیشابور تبعید کرد.
خلافت معتز
از شروع حکومت معتز مدت چندانی نگذشت که وی خبر فتوحات داعی در مناطق جنوبی البرز را شنید. او در سال ۲۵۳ هجری قمری برای سرکوب حسن بن زید، ارتشی را به فرماندهی «موسی بن بغا» و سرداری «مُفْلِح» از عراق به طبرستان گسیل داشت. موسی بن بغا ابتدا در همدان مستقر شد و سپس مفلح را برای فتح ری فرستاد. مفلح ابتدا به قزوین و سپس ابهر، زنجان را فتح کرد. حاکمان شهرهای قزوین و زنجان با اسامی «حسین ابن احمد» و «عبیدالله بن علی» پس از هجوم مفلح به طبرستان گریختند، داعی پس از فرار آن‌ها، هر دو را در برکه‌ای غرق کرد و پس از مرگ، جسدشان را در سردابی رها کرد. وی بعدها که دربرابر یعقوب شکست خورد و گریخت، جسد این دو تن را از سرداب بیرون کشیده و دفنشان کرد. سرانجام نیز در ۲۵۵ هجری توانست ری را بازپس بگیرد او بعد از پیروزی، از راه قومس به استرآباد رفت.
«احمد بن محمد سکنی» که از عوامل طاهریان بود، در استرآباد، با مفلح متحد شد. سپاهیان خلیفه ابتدا گرگان و سپس تمیشه، ساری و مامطیر را یکی پس از دیگری فتح کردند. در طول این مدت چند نبرد نیز رخ داد که هربار علویان در آن شکست خوردند. در این زمان ده هزار نفر پیرامون داعی گرد آمده‌بودند و پادوسبان سوم نیز در کنار او بود. لیکن داعی یارای مقاومت دربرابر مفلح را نداشت. مفلح آمل را فتح کرد و خانه‌های علویان را به آتش کشید و به تعقیب داعی پرداخت و حتی چالوس را تصرف کرد. داعی پس از شکست‌های متوالی به کلار پناهنده شد و دیلمیان نیز حاضر به همکاری با وی نشدند.
خلافت مهتدی؛ شورش علویان در بصره
پس از مرگ معتز عباسی، خلیفه عباسی، مهتدی بر تخت نشست. خلیفهٔ جدید فرمان داد که همهٔ نیروهای نظامی عباسیان به عراق بازگردند تا بتواند با «صاحب الزنج» در بصره مقابله کند. در ماه جمادی‌الآخر سال ۲۵۵ قمری، پیغامی از گرگان به دست مفلح رسید که او را به سامرا فراخواند. موسی بن بغا نیز همراه سپاهیان عباسی به عراق بازگشت و در جای خود احمد بن محمد سکنی را قرار داد. داعی کبیر هم با بهره‌گیری از این فرصت در ۲۵۵ قمری آمل، سال بعد آن ری، در ۲۵۷ قمری گرگان و در ۲۵۹ قمری قومس را گشود و احمد بن سکنی نیز به وی متمایل شده و به یاران وی پیوست و حکومت داهستان و به نقلی دیگر استرآباد را به‌دست گرفت.
مقابله با صفاریان
یعقوب لیث صفار، حاکم صفاریان، پس از برانداختن دودمان طاهریان از نیشابور راهی طبرستان شد. بهانهٔ وی برای این لشکرکشی تعقیب عبدالله سگزی (یا عبدالله بن محمد سِجزی) بوده‌است، زیرا وی یعقوب را ترور کرده‌بود. یعقوب پیش از ورود به خاک طبرستان، مخفیانه با احمد بن سکنی ارتباط برقرار کرده و او را با خود متحد نمود و در برابر به او قول باقی ماندن بر سر حکومتش را داد، سپس نامه‌ای به حسن بن زید نوشت و عبدالله بن صالح و دو برادر او را از داعی خواست. حسن بن زید آن‌ها را تحویل نداد و یعقوب از دهستان و گرگان، به سوی ساری رفت و آنجا حسن بن محمد عقیقی، به مقابله با او برخاست. سرانجام صفاریان توانستند ساری را در سال ۲۶۰ هجری قمری، فتح کنند. سید عقیقی به آمل عقب‌نشینی نمود و نیروهای علوی در آن شهر متمرکز گشتند ولیکن یعقوب با شکست دادن علوی‌ها، داعی را وادار به گریختن سوی گیلان و دیلم کرد.
یعقوب چهار ماه به تعقیب و گریز در طبرستان ادامه داد ولی مردم از تحویل دادن حسن بن زید، که حال متواری شده‌بود، به یعقوب خودداری می‌کردند. در این مدت، باران شدیدی باریدن گرفت که چهل روز پیاپی بارید ؛ درحالی که سپاه صفاری از مناطق خشک و بیابانی سیستان آمده‌بودند و به این بارش‌ها عادت نداشت، عده‌ای از افراد او نیز از زمین‌لرزه و صاعقه تلفات دادند، چهل هزار نفر از سربازان، تمامی شترها و هزاران اسب نیز مُردند و اسباب و وسایل را سواران دیلمی به غارت می‌بردند، همچنین هرگاه شهری را فتح می‌کرد، نایبی بر آن شهر انتخاب می‌کرد که عوام بر آن‌ها می‌شوریدند. چنانچه «لیث بن فنه» را بر رویان و «پادوسبان سوم» را بر طبرستان نشاند ولی حکمش تحقق نیافت.
نبرد با ترک‌نژادها و شورش لیث بن فنه
پس از سیطرهٔ دوبارهٔ داعی بر طبرستان، عده‌ای از صحراگردان ترک نژاد، با بیش از هزار تن نیرو، از سوی داهستان به استراباد و گرگان رفته و به کشتار و غارت مردم روی آوردند. از آمل نیز خبر شورش «لیث بن فنه» شایعه گشت. داعی ابتدا ترک‌های نامسلمان را شکست داد و سپس محمد بن ابراهیم را به جای خود در گرگان نهاده، به سوی آمل رفت. لیث گریخت و به ری پناه برد. حاکم ری نیز در نبردی از سپاهیان علوی شکست خورد و داعی دستور داد تا لیث را سر بریدند.
شورش دیلمیان در گرگان
با خروج داعی از گرگان، عده‌ای از دیلمیان که در آن شهر مانده بودند، دست به غارت و تجاوزگری زدند و از عوامل داعی سرپیچی نمودند. حسن بن زید نیز برادرش، محمد، را در رأس سپاهی راهی گرگان کرد. شورشیان به سوی خراسان گریختند و عامل طاهری در شهر اسفراین، شاری، را تحریک کردند تا گرگان را تصرف نماید. وی عاملان داعی را به آمل عقب نشاند؛ ولیکن وقتی بزرگان گرگان نزد شاری رفته و خیانت دیلمیان را شرح دادند، وی سیاستش را نسبت به شورشیان تغییر داد. شاری با توصیهٔ گرگانی‌ها، به محل گردهمایی دیلمیان هجوم برد و در یک روز سه هزار تن از آنان را به قتل آورد، سپس خود به خراسان رفت و داعی بار دیگر به گرگان بازگشت. وی فرمان داد تا بیش از هزار نفر از دیلمیان خطاکار را دستگیر کرده و دست و پایشان را قطع کردند. رستم بن قارن باوندی، که در این زمان سرزمین‌های پدریش به دست داعی افتاده بود، نیز در تحریک دیلمی‌ها نقش داشت.
شورش رستم باوندی و خروج سید عقیقی
عده‌ای از دیلمیان از ترس مجازات‌هایی که داعی بر آنان روا داشت، گریختند و به رستم بن قارن در کوهستان‌های طبرستان پناه بردند. اسپهبد باوندی که ناخواسته با نیرویی هزار نفری مواجه شد، پیاپی عده‌ای از آنان را به قلمرو داعی فرستاده و غارتگری می‌کرد.
رستم به دروغ، به قاسم بن علی، حاکم علوی قومس، خبر رساند که لشکر «محمد بن مهدی» از نیشابور در حال حمله به قومس هستند. پس از آن‌که این خبر به گوش داعی رسید، وی از رستم خواست که به کمک قاسم بن علی رود. وی نیز با لشکریانش، به قومس هجوم برد و قاسم بن علی را دستگیر کرده و در «قلعهٔ شاه دزد» در هزارجریب حبس کرد، قاسم بن علی نیز در آن زندان وفات یافت.
رستم پس از آن نیز نامه‌ای به «احمد بن عبدالله خجستانی» فرستاد و او را تحریک کرد تا با یکدیگر گرگان را تصرف کنند. سپس خودش استرآباد را و احمد خجستانی گرگان را فتح کردند.
پس از تصرف این دو شهر، شایعه شد که داعی کشته شده. سید حسن بن محمد عقیقی، حاکم ساری و پسرخالهٔ داعی، با این بهانه که حکومت علویان نبایستی بدون رهبر بماند، از مردم بیعت گرفت و خود را حاکم علویان خواند.
داعی پس از شنیدن اوصاف سید عقیقی، لشکری به سرکردگی «طاهر بن ابراهیم» را به سوی ساری فرستاد. سید عقیقی پس از شنیدن خبر زنده بودن داعی و لشکرکشی طاهر بن ابراهیم، از ساری گریخت و به اسپهبد رستم باوندی ملحق شد. داعی نیز از وی درخواست بازگشت نمود که فایده‌ای نداشت.
پس از مدتی داعی نیروهایش را گردآورد و مناطق از دست رفته را بازپس ستاند. هنگامی که سپاهیان عبدالله رستم شکست خوردند، خجستانی به نیشابور و رستم بن قارن به کوهستان بازگشتند و سید عقیقی به همراهی چند تن از یارانش، در بیابان‌ها تنها ماند. سرانجام محمد بن زید وی را دستگیر کرده و نزد داعی در ساری فرستاد. سید عقیقی با ملاقات داعی اظهار پشیمانی نمود؛ ولی داعی کبیر فرمان مجازات را صادر کرده و به وسیله یک ترک رومی، در محلهٔ «دروازه گرگان» ساری گردن زده شد و جسدش را در قبرستان زرتشتیان و به روایتی یهودیان دفن کردند. داعی از فرصت موفقیت خود استفاده کرد و برادرش محمد را گسیل داشت تا قلمروی رستم را تسخیر کند. ابو طلحه منصور بن شورکوب شورشی‌ای در نیشابور که با علویان همپیمان شده بود مادر احمد را دستگیر و نیشابور را تسخیر کرد و بدین ترتیب جنوب غربی خراسان به کنترل علویان درآمد. سکه‌هایی به نام داعی کبیر در این دوره در نیشابور ضرب شده‌است.
مرگ
<div class="NavHead" style="background: #2F4F4F; color: white; font-weight: bold; font-size: 0.9em; text-align: right; width: 220px; padding: 3px;">سال‌شمار حکومت حسن بن زید حسن بن زید در اواخر عمرش بیمار شد و این بیماری یک سال ادامه داشت. وی در این دورهٔ زمانی حتی نمی‌توانست سوار اسب شود. برهمین اساس برادرش، محمد بن زید، در گرگان و خودش در آمل مستقر بودند. دامادش، احمد بن محمد، نیز کارهایش را در آمل انجام می‌داد.
وی پیش از مرگ وصیت نمود که برادرش پس از او رهبری علویان را برعهده گیرد و از احمد بن محمد خواست که در آمل و شهرهای اطراف آن برای محمد بیعت جمع نماید. سرانجام داعی در روز دوشنبه، ۳ رجب ۲۷۰ هجری قمری درگذشت و او را در همین شهر دفن کردند.
وی پیش از مرگ، برای خود در محله‌ای به نام «راستکوی» در آمل، آرامگاهی بنا کرد و پس از مرگش او را در این آرامگاه دفن نمودند. در زمان اولیاءالله آملی این آرامگاه مشرف بر ویرانه‌ای بوده‌است.
میراث
گرچه حکومت علویان در نواحی جنوبی دریای خزر عمر چندانی نداشت، ولی تا قرن‌ها تأثیرات فرهنگی آن قابل مشاهده بود. ایجاد جوامع زیدی در شهرهای دیلمستان تا خراسان و پس از آن انتقال فرهنگ زیدی در چند مرحله به یمن و نتیجتاً رشد و شکوفایی فرهنگی یمنی‌ها در اثر این حکومت کوتاه مدت بوده‌است.
خانواده
حسن بن زید دارای فرزند پسر نبوده؛ در نام دختر وی نیز اختلافاتی مابین مورخان وجود دارد. برخی دخترش را «ام الحسن» معرفی کرده‌اند که با پسردایی خود، ابوالحسین احمد بن محمد، ازدواج نموده (در منابع اولیه به عنوان داماد داعی از او نام برده شده)، درحالی‌که عده‌ای وی را خواهر داعی دانسته و احمد بن محمد را به معنای شوهرخواهرش می‌دانند. برخی نیز دختر داعی را «کریمه» ذکر کردند که از کنیزی به دنیا آمده و پیش از رسیدن به سن ازدواج وفات یافته بود.
خصوصیات اخلاقی
حسن بن زید علیه مخالفان خود بسیار سخت‌گیرانه برخورد می‌کرد. چنانچه در سنت رسمی زیدیه، داعی کبیر را به عنوان امام نمی‌شناسند، احتمالاً دلیلش رفتارهای خشونت‌آمیز وی بوده. چنانچه گروهی از زیدیان طبرستان به «ابوجعفر زُباره»، نیای خاندان بنوزباره نیشابور ساکن در مدینه، نامه‌ای نوشته و با شکایت از رفتارهای حسن بن زید، از او خواستند تا برای امامت زیدی‌ها به طبرستان رود. ابوجعفر زباره نیز چنین کرد، اما در طبرستان با پیمان‌شکنی روبرو شد و در نبردهایی که میان وی با حسن بن زید درگرفت، شکست خورد و راهی آبه یا آوه شد و در همان‌جا ساکن گشت.
حسن و محمد بن زید، هیچ‌کدام در سال‌های پس از خود به عنوان امام زیدی شناخته نشدند، به‌ویژه پیروان نوادهٔ ابراهیم بن قاسم، یعنی «یحیی الهادی الی الحق» بنیادگذار زیدیه در یمن، آن‌ها را متهم به بیدادگری کرده‌اند. الهادی اندکی پیش از ظهورش در یمن، در زمان حکومت محمد بن زید به آمل سفر کرده‌بود. زیدیان متعلق به مدرسهٔ قاسم بن ابراهیم در طبرستان نوادهٔ او را به عنوان مرجع خود در امور مذهبی می‌دانستند، حتی اگر آن‌ها از حکومت حسن بن زید و برادرش حمایت می‌کردند. تعدادی از طبری‌های زیدی، پس از روی کارآمدن الهادی در یمن به او پیوستند و حامی وی گشتند.
ابونصر بخاری در گزارشی می‌گوید «داعی به روزگار حکومتش گروهی از دانشمندان بزرگ و سادات برجسته و مهتران علوی را کشت.» همچنین در کتاب تاریخ قم از قتل «محمد بن علی خزری» توسط داعی و به وسیلهٔ زهر، سخن گفته شده. حسن عسگری، امام شیعیان امامیه، نیز از کشتار داعی به علت خبرچینی زیدیان، شکوه کرده‌است. ابن اسفندیار نیز گفته‌است داعی هر کسی که علاقه‌ای به مسوّده داشت را به قتل می‌رساند. حتی سمعانی گزارشی دارد که یکی از اهالی استرآباد در زمان داعی حسن بن زید تمام اموالش را فروخت تا از ظلم او خلاص شده و به نیشابور کوچ کند.
همچنین گزارش‌هایی از «جهاد با کفار» و قتل دو هزار کافر در دیلم و تقسیم غنائمشان، یا در جایی قطع دست و پای هزار دیلمی، که پس از نصیحت‌های داعی به سرقت و فسادشان ادامه دادند، وجود دارد. حسن بن زید پیش از آن که بمیرد، خبر مرگ خود را در شهر آمل منتشر کرد و تشییع جنازه‌ای برای خود ترتیب داد و افرادی که از مرگ او شادمان شده‌بودند و علیهش اقدام کردند را در مسجد جامع شهر محاصره کرده و به قتل رساند و اجسادشان را در گودالی در شرق مسجد انداخت که سال‌ها به «مزار شهدا» معروف بوده‌است.
یکی از دلایل خشونت داعی کبیر و برادرش علیه دیگر علویان را احتمالاً ترس این دو از رقابت دیگر سادات برای رسیدن به حکومت و گرفتن جایگاهشان بوده‌است. از آنجا که در مذهب زیدیه هر یک از سادات می‌توانند با قیام علیه ظلم به مقام «امامت» دست یابند و وجود چند امام در یک زمانه نیز ممکن بوده‌است، داعی و برادرش حتی به تمایلات احتمالی دیگر سیدها واکنش نشان می‌دادند.
مذهب
حسن بن زید پیرو شاخهٔ جارودیه در مذهب زیدیه بوده‌است. او در سیاست‌های مذهبی خویش، رسوم، فقه و کلام معتزلی را به شکلی رسمی اجرا می‌کرد. وی جنبش خود را بر سه اصل بنا نمود که در زمان گرفتن بیعت از اهالی کلار نیز بر این اصول تأکید کرده‌است:
وی پس از رسیدن به حکومت، مذهب زیدیه را دین رسمی کشور اعلام نمود و در بخشنامه‌ای صادر کرد و در آن نوشت:
این بیانیه با اعتقادات زیدیان امروزی تفاوت داشته و به اعتقادات شیعیان دوازده امامی نزدیک‌تر است. گرچه اغلب مورخان وی را زیدی می‌دانند، تعدادی نیز وی را امامی معرفی کردند، که نمی‌تواند صحیح باشد و او طبعاً یک زیدی با فقه حنفی بوده‌است. کتاب‌های الابانه و حسبه از تألیف‌های اوست که زیدی بودنش را اثبات می‌کند.
ارتباط با شیعیان امامیه
طبری در کتابش از کشف ارتباطات مابین حسن بن زید و برادرزاده‌اش، محمد بن علی بن خلف (خالد) العطار، توسط جاسوسان دستگاه عباسی حرف به میان آورده و این در صورتی است که این فرد از هواداران علی النقی بوده و این مکاتبات مخفی به دستگیر شدن تعداد زیادی از رهبران شیعه امامیه در بغداد انجامید.
از طرف دیگر گزارش‌هایی از سخت‌گیری داعی بر شیعیان امامی وجود دارد و در این دورهٔ زمانی اختلاف عمیقی میان زیدی‌ها و امامی‌ها ایجاد شده بود و به آن‌ها مرتباً «اصحاب السیف» و «اصحاب الامامة» می‌گفتند.
نظراتی دربارهٔ سفیدی پرچم داعی
خلفای عباسی از پوشش سیاه بهره می‌بردند و برهمین اساس «سیاه جامگان» یا «مسوده» خوانده می‌شدند، اغلب آنان نیز اهل تسنن بودند؛ لیکن داعی کبیر شیعه بود و مخالف مذهبی آنان به‌شمار می‌رفت و از پوشش‌های سفید رنگ استفاده می‌کرد.
توجه به مرقد ائمه
روی کار آمدن داعی مقارن با مرگ متوکل عباسی و روی کار آمدن منتصر بود. منتصر که خود را «شیعه» می‌خواند، سعی در نزدیکی با علویان داشت و اجازه به مرمت ابنیه شیعیان داد. داعی کبیر در این فرصت هر جا دخمه و مقبره‌ای ساخت و حرم امام حسین که در عهد متوکل تخریب شده‌بود را اندکی بازسازی کرد.
بنا بر نقلی، حسن بن زید نخستین فردی بود که بر مرقد علی بن ابی‌طالب در نجف، دیواری بنا کرد و به تعمیر آنجا پرداخت. این در حالی است که عده‌ای دیگر محمد بن زید را نخستین فردی می‌دانند که قبر علی را تعمیر نموده‌است.
زبان و ادبیات
در زمان حکومت داعی کبیر فضای جامعهٔ طبرستان در کوهستان و جلگه متفاوت بود. در شهرهای دشت زبان عربی غالب شده بود و بحث پیرامون قرآن و گرایش‌های مذهبی و دسته‌بندی‌های دینی بسیار بود و از این بستر افرادی مانند محمد بن جریر طبری رشد یافتند که هیچ عنایتی به طبرستان ندارند. حتی سه قرن بعد، هنگامی که ابن اسفندیار تاریخ سرزمین طبرستان را به نگارش درآورد، زبان عربی در آن می‌چلبد. اما در کوهستان‌های طبرستان فضای متفاوتی وجود داشته. در آنجاست که زبان طبری به بقای خود ادامه می‌دهد و مرزبان بن رستم، شاهزادهٔ باوندی، کتاب‌هایی به این زبان نوشته‌است. گرچه بیانیهٔ رسمیت تشیع در زمان داعی کبیر در دشت‌های طبرستان ابلاغ گشت و جلگه‌نشینان طبرستان به این مذهب درآمدند ولی در کوه‌ها حتی تا دو قرن بعد، هنوز نشانه‌هایی از ادیان باستانی مردم وجود دارد.
آثار حسن بن زید
حسن بن زید مؤلف کتاب‌هایی با نام‌های و البیان بوده‌است که امروزه از آن‌ها هیچ اثری نمانده‌است.
از آنجا که سادات علوی طبرستان در ادبیات عربی دستی داشته‌اند، بارگاه آنان محل «نشو و نما و ملجاء و ملاذ» پژوهشگران دینی و سایر ادیبان زمانه بوده‌است. به عنوان مثال، قصیدهٔ «ابی مقاتل ضریر»، شاعر نابینای رازی، در وصف حسن بن زید، هنوز هم شهرت بسیاری دارد. همچنین کتاب اخبار الخلفاء صولی حسن بن زید را شاعر و آگاه به نقد شعر] معرفی می‌کند و شعرهایی را به او نسبت می‌دهد. از جمله ابیاتی که فی‌البداهه به همراه خانوادهٔ سلیمان بن عبدالله برای او فرستاد. در همین سال او پس از ورود به شهر ساری، ابوالغمر هارون بن محمد، شاعری که علیه او اشعاری سروده بود، را به محبس انداخت و او را متهم به جاسوسی برای عباسیان کرد و تا زمانی که قصیده‌ای در حمایت داعی نسرود، او را آزاد نکرد.
سکه‌ها
برنهارد دارن، در کتاب کاسپیا، نوشته‌است، یک سری سکه در اطراف آبسکون پیدا کرده‌اند که تاریخشان مربوط به دوره فرمانروایی حسن بن زید است. این سکه‌ها حاوی آیه‌ای هستند که می‌گوید: «». مفهوم این آیه چنان است که «خداوند به کسانی که درحال جنگ بودند اجازه داد چون به ایشان ظلم می‌شد.» ارنست کونیک، مورخ روس، احتمال داده که این آیه را بدان جهت نوشته‌اند که در آن دوره روس‌ها آبسکون را تصرف کرده‌بودند و داعی می‌خواست با این آیه مردم را تشویق به جنگیدن با متجاوزان کند. گفتنی است که چند سکه این‌گونه در فرح‌آباد هم پیدا شده‌است.
سکهٔ دینار طلایی از حسن بن زید، در کتابخانه و موزه ملی ملک در تهران نگهداری می‌شود که در سال ۲۵۸ هجری، با ضخامت ۱ میلیمتر و قطر ۲ سانتیمتر و ۱ میلیمتر، ضرب شده‌است.
موسیقی سول
موسیقی سول یکی از سبک‌های موسیقی است که خاستگاه آن کشور آمریکا است و ریشه در موسیقی کلیسایی و آر اند بی دارد.
خاستگاه
وبگاه تالار مشاهیر راک اند رول موسیقی سول را برخاسته از تجربیات سیاهان مهاجر به آمریکا و نوعی دگردیسی موسیقی گاسپل و آراندبی با ریتم‌های فانکی و اشعار سکولار دانسته‌است. ریتم‌های گیرا که با دست زدن و حرکت‌های موزون بدن روی آن‌ها تأکید می‌شود از ویژگی‌های مهم موسیقی سول هستند. از دیگر مشخصه‌های موسیقی سول وجود بخش‌های سؤال و جواب‌گونه مابین خوانندهٔ اصلی و گروه کُر است.
اغلب از ری چارلز به خاطر ساخت یک مجموعه ترانه که اولین آن‌ها «I Got a Woman» (۱۹۵۴) بود، به‌عنوان پدیدآورندهٔ موسیقی سول یاد می‌شود. چارلز خود به این واقعیت اذعان داشت که از لحاظ سبک آواز تحت تأثیر جسی ویتاکر خوانندهٔ گروه گاسپل Pilgrim Travelers بوده‌است. از دیدگاهی دیگر ۱ دهه طول کشید تا سول، شکل یک سبک مستقل را پیدا کند و ترانه‌های اولیهٔ سالومون برک که در دههٔ ۱۹۶۰ برای آتلانتیک رکوردز ضبط کرد اولین آثار واقعی موسیقی سول هستند. ترانه‌های «Cry to Me»، «Just Out of Reach» و «Down in the Valley» از ساخته‌های دههٔ ۶۰ سالومون برک هستند که به‌عنوان آثار کلاسیک سبک سول شناخته می‌شوند.
از دیگر هنرمندان مهم این سبک در دههٔ ۱۹۶۰ می‌توان از اوتیس ردینگ، سَم کوک، ادی فلوید، هاوارد تیت و آرتا فرانکلین نام برد.
ده پیش سفلی
ده پیش سفلی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
ده پیش علیا
ده پیش علیا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
امیرکبیر (ابهام‌زدایی)
امیرکبیر یکی از صدراعظم‌های ایران در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار بود.
مجموعه قوانین تئودوسیوس
مجموعه قوانین تئودوسیوس ، مجموعه‌ای از قوانین مرتبط با حقوق رومی که تحت نظارت امپراتوران مسیحی از سال ۳۱۲ میلادی تدوین شد. هیئتی به دستور امپراتور تئودئوس دوم و والنتینیان سوم در ۲۶ مارس ۴۲۹ تشکیل شد و این جمع‌آوری قوانین توسط قانون اساسی ۱۵ فوریه ۴۳۸ میلادی انتشار یافت و از ژانویه ۴۳۹ در بخش شرقی و غربی امپراتوری روم لازم اجرا شد. متن اصلی این قوانین در بریویاری آلریک (لکس رومانا ویزیگوتروم نیز نامیده می‌شود) پیدا شد که در ۲ فوریه ۵۰۶ منتشر شده است.
امیرکبیر (ابهام‌زدایی)
امیرکبیر همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
واترپلو در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۰۰
واترپلو در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۰۰ نام رویداد ورزش واترپلو در بازی‌های المپیک تابستانی بود که در سال ۱۹۰۰ برگزار شد.
انترناسیونال سوسیالیست
انترناسیونال سوسیالیست یک انجمن جهانی از احزابی است که غالباً خواهان برقراری دموکراسی سوسیالیستی هستند. غالب اعضای آن از احزاب سیاسی سوسیال دمکرات و کارگری هستند. رئیس فعلی این نهاد پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا است. این نهاد هم‌اکنون بیش از ۱۶۰ عضو از ۱۰۰ کشور جهان دارد.
فونی
فونی (به ایتالیایی: Fonni) یک کومونه و پیست اسکی در ایتالیا است که در استان نیورو واقع شده‌است.
خصوصیات
فونی ۱۱۲٫۳۰ کیلومترمربع مساحت و ۴٬۳۷۱ نفر جمعیت دارد و ۱٬۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده
شهر تمپیو پاوزانیا خواهرخواندهٔ فونی هست.
ده تل (ابهام‌زدایی)
ده تل ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
خانه سوزنگر
خانه سوزنگر مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چمچال
چمچال روستایی از توابع بخش دیلمان شهرستان سیاهکل در استان گیلان ایران است. زبان رایج در روستای چمچال تاتی است.
جمعیت
این روستا در دهستان پیرکوه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۹۶ نفر (۴۴خانوار) بوده‌است.
بهمن صالح‌نیا
بهمن صالح نیا (زاده ۲۰ اسفند ۱۳۱۷ در بندر انزلی) مربی فوتبال ایرانی است، وی هم‌اکنون مدیر عامل باشگاه ملوان بندر انزلی است.
زندگی‌نامه
صالح‌نیا در سال ۱۳۱۷ در محله سامانسر شهر بندر انزلی به دنیا آمد. او از عوامل اصلی تأسیس باشگاه ملوان بندر انزلی بود و در سال ۱۳۴۸ نقش اساسی در تأسیس این باشگاه ایفا کرد. از این رو وی لقب پدر ملوان را نیز یدک می‌کشد.
پدر فوتبال ملوان
در سال ۱۳۴۸ بهمن صالح نیا دبیر ورزش مدارس شهر بندر انزلی عده‌ای جوان را به دور خود جمع کرد و پایه‌های تشکیل تیم ملوان بندرانزلی را ریخت. مدتی بعد نیروی دریای ارتش این تیم را تحت پوشش خود گرفت. صالح نیا که می‌توان او را بنیان‌گذار ملوان دانست، در سال ۵۲ خودش سکان هدایت تیم ملوان را بر عهده گرفت و تا سال ۷۷ یکسره هدایت این تیم را بر عهده داشت. آنچه در ادامه این نوشتار آمده‌است برگرفته از خاطرات بهمن صالح نیا است که از زبان خودش ارائه گردیده است:
تأسیس ملوان از زبان بهمن صالح نیا
من عضو تیم آموزشگاهی بندر انزلی بودم که مربیگری آن بر عهده جبار صمدی بود. تیم ما پس از قهرمانی در استان به عنوان نماینده استان گیلان راهی مسابقات قهرمانی کشور در تبریز شد، مسابقاتی که باعث آشنایی من با مرحوم دهداری کاپیتان مسجد سلیمان و همچنین پذیرفته شدن من در دانشسرا به توصیه مرحوم آزاد سرپرست تیم دانشسرا شد. صالح نیا بعد از اتمام دانشسرا به انزلی آمد و معلم همکلاسی‌ها وهم مدرسه ای‌های سابقش شد. وی به عنوان جوان‌ترین عضو تیم منتخب انزلی کمک مربی تیم هم بود. آن زمان هم مسابقات بین شهری بخصوص با تیم رشت در میان انزلی چی‌ها از اهمیت خاصی برخوردار بود. در محل کنونی آپارتمان‌های ارتش در میان پشته، زمین فوتبال بسیار عالی وجود داشت در کنار این زمین دو درخت توت بزرگ بود که از آن‌ها به عنوان رختکن استفاده می‌کردیم، چاه آبی هم در آنجا وجود داشت که بعد از بازی با سطل از آن آب می‌کشیدیم وبا آن دوش می‌گرفتیم، توی همین زمین با خیلی از تیم‌ها بازی کردیم ازجمله رشت که در یک بازی با نتیجه ۱۱ بر ۱ آن‌ها را شکست دادیم که هفت گل آن را برادرم جواد به ثمر رساند.
سال ۴۸
سال ۴۸ سال مهمی برای فوتبال انزلی بود: قهرمانی تیم آموزشگاه‌های انزلی در بابل و نائب قهرمانی در مشهد همچنین وجود استعدادهای بسیار خوب در انزلی این فکر را در من تقویت کرد که برای تشکیل یک تیم فوتبال دست به کار شوم بنابراین با کمک دوستداران فوتبال در انزلی، جناب کریم رستگار که آن موقع سروان نیروی دریایی انزلی بودند و همچنین تیمسار آریانپور فرمانده وقت پایگاه نیروی دریایی انزلی، موفق به دریافت پروانه باشگاه شدیم که به اسم تیم نیروی دریایی انزلی و نه «ملوان» به فعالیت بپردازد.
تیم نیروی دریایی اولین مسابقه را با تیم گیو انزلی برگزار می‌کند که ۲ بر ۱ آن بازی را می‌برد، در آن تیم غفور جهانی، نصرت ایراندوست، سلطانزادی، بهمن صالح نیا و… بازی می‌کردند. تیم نیروی دریایی در اولین مسابقات رسمی اش به قهرمانی استان گیلان می‌رسد و به مرحله اول مسابقات منطقه‌ای کشوری راه میابد.
صعود به اولین دوره جام تخت جمشید
در ساری تیم‌های ساری، قائم شهر و گارد تهران به مربیگری مرحوم دهداری و چند تیم دیگر حضور داشتند که ما دوم شدیم و با تیم گارد به مسابقات اهواز اعزام شدیم آن موقع سفرها مثل حالا نبود، کل تیم را با ۷۲۰۰ تومان سوار اتوبوس ماکروس نیروی دریایی کردیم و باید ده روز را با همین مبلغ سر می‌کردیم! شب‌ها زیر سکوهای ورزشگاه اهواز که به عنوان خوابگاه بود می‌خوابیدیم! صبحانه را خودمان تهیه می‌کردیم به همراه مسئول تدارکاتمان که مرحوم شهنواز بود، نهار را هم در یک رستوران معمولی اهواز می‌خوردیم، نکته جالب شام بود که هر کس فقط می‌توانست سه سیخ کباب بخورد نه بیشتر! مسابقات اهواز بود که اسم تیم نیروی دریایی انزلی را در دهان‌ها چرخاند، تیمی که به نظر مطبوعات آن زمان همانند دینامو مسکو بازی می‌کرد. ما واقعاً سبک بازی آن‌ها را بازی می‌کردیم استفاده از تمام نقاط زمین و ارسال توپ‌های بلند و قدرت بدنی فراوان. اما تنها بر اثر یک ضربه کاشته بازی را به جم آبادان واگذار کردیم و سوم شدیم مقامی که با آن نمی‌شد به جام تخت جمشید راه یافت. بعد از اینکه تیم به بندر انزلی برگشت به تیم نیروی دریایی خبر دادند که می‌تواند در اولین دوره جام تخت جمشید شرکت کند پس حالا باید برای تیم اسم انتخاب می‌شد: ما سه اسم آرتمیس، ملوان و بایندر را پیشنهاد دادیم که ملوان انتخاب شد.
شهرستان گروجیسک ویلکوپولسکی
شهرستان گروجیسک ویلکوپولسکی یک شهرستان در لهستان است که در استان لهستان بزرگ‌تر واقع شده‌است. شهرستان گروجیسک ویلکوپولسکی ۶۴۳٫۷۲ کیلومتر مربع مساحت و ۴۹٬۴۴۴ نفر جمعیت دارد.
بهمن صالح‌نیا
فرانک اوفارل
ملوان که بعد از ورودش به جام تخت جمشید همواره روند رو به رشدی را داشت، سه دوره بهترین تیم شهرستانی شد ویک دوره قهرمان جام حذفی، بازیکنان زیادی در سطح بالا به فوتبال کشور و تیم ملی معرفی کرد و بهمن صالح نیا به عنوان مربی به تیم ملی راه یافت: به ما گفتند فرانک اوفارل به همراه اسکینر آمده‌اند تا تمرین ملوان را ببینند، توی تمرین غفور خیلی آماده بود وتقریبا هر توپی را که گوش‌ها وبخصوص جاوید جهانگیری برایش فرستادند وارد دروازه کرد، بعد از تمرین آن روز غفور جهانی و عزیز اسپندار و جاوید جهانگیری به تیم ملی دعوت شدند ومن هم همکار اوفارل در تیم ملی شدم.
قهرمان اولین جام حذفی ایران
ملوان در فینال جام حذفی آن سال تراکتورسازی را از پیش روی برداشت وقهرمان ایران شد. اما ششمین دوره جام تخت جمشید به دلیل وقوع انقلاب نیمه تمام ماند. در این سال‌ها ملوان همچنان تمرین می‌کرد و در مسابقاتی که در شهرستان‌های دیگر انجام می‌شد شرکت می‌کرد.
ولی‌عصر (پلدختر)
ولیعصر مرکز بخش بالاگریوه شهرستان پلدختر در استان لرستان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان جایدر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران سال ۱۳۹۵ جمعیت آن ۱٬۲۶۵ نفر (۲۴۰خانوار) بوده‌است.
چهار عروسی و یک تشییع جنازه
چهار عروسی و یک تشییع جنازه فیلمی ۱۱۷ دقیقه‌ای به کارگردانی مایک نیوول با بازی هیو گرانت محصول بریتانیا است.
داستان فیلم
فیلم گروهی از دوستان را نشان می‌دهد که برگزارکننده مراسم عروسی و عزا هستند. یکی از این افراد به نام چارلز (با بازی هیو گرانت) دختری به نام کاری (با بازی اندی مک‌داول) را در چهار عروسی و یک عزا ملاقات می‌کند و به او علاقه‌مند می‌شود.
فرهاد ناظرزاده کرمانی
فرهاد ناظرزاده کرمانی (زاده ۱۲ آذر ۱۳۲۶ در تهران) نمایشنامه‌نویس و استاد ممتاز پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران و چهره ماندگار عرصه هنرهای نمایشی در سال ۱۳۸۱ است.
زندگی
فرهاد ناظرزاده پسرِ احمد ناظرزاده کرمانی است. وی راه پدر را ادامه داد و به درس و دانشگاه گرایید و پژوهش‌هایی دربارهٔ تأثیر تلویزیون و رادیو در زندگی سالمندان و نیز هنرهای نمایشی انجام داد. او از سال ۱۳۵۶ کار تدریس را در دانشکده هنرهای دراماتیک و دوره فوق لیسانس صدا و سیما آغاز کرد، وی از اوایل دهه شصت و بعد از انقلاب فرهنگی، در دانشکده هنرهای زیبا به آموزش چندین نسل از دانشجویان تئاتر پرداخته‌است.
تحصیلات
وی مدرک لیسانس ادبیات نمایشی و لیسانس علوم اجتماعی خود را از دانشگاه تهران گرفته‌است و در سال ۱۹۷۷ از دانشگاه ایالتی بولینگ گرین در مقطع دکتری فارغ‌التحصیل شد. رسالهٔ وی جایگاه رسانه‌های جمعی در زندگانی سالمندان: پژوهشی در مصرف رسانهٔ جمعی و رضایت از زندگی بین اعضای یازده کلوب سالمندی در منطقهٔ وودکانتی ایالت اوهایو بوده‌است:
کتاب‌شناسی
شناخته‌ترین کتاب‌های ناظرزاده دربارهٔ مکتب‌های نمایشی در دنیاست که با همکاریِ احمدرضا احمدی نوشته و منتشر شده‌است؛ ولی او غیر از این‌ها هم نوشته‌هایی دارد، از نمایشنامه و مقاله و غیره.
جیرو دیتالیا
جیرو دیتالیا (Giro d'Italia ؛ تور ایتالیا) یک مسابقهٔ سالانهٔ دوچرخه سواری است که در اصل در ایتالیا برگزار می‌شود، ولی گاهی از کشورهای مجاور نیز گذر می‌کند. نخستین دوره در سال ۱۹۰۹ برای افزایش فروش روزنامهٔ لاگاتزتا دلو اسپورت برگزار شد و از آن سال تاکنون به جز در ادوار جنگ جهانی همه ساله برگزار شده‌است.
تاریخچه
ایدهٔ برگزاری یک مسابقهٔ دوچرخه‌سواری که از همهٔ ایتالیا بگذرد، نخستین بار توسط تولو مورگانی ویراستار لاگاتزتا دلو اسپورت به مالک روزنامه و ویراستار بخش دوچرخه‌سواری آن داده شد. در همان هنگام، رقیب آن‌ها کوریره دلا سرا که پیشتر یک مسابقهٔ اتومبیل‌رانی را با موفقیت برگزار کرده‌بود نیز در حال برنامه‌ریزی برای برگزاری مسابقهٔ دوچرخه‌سواری بود. مورگانی تلاش کرد مسابقهٔ آن‌ها زودتر از مسابقهٔ کوریره برگزار شود؛ ولی لاگاتزتا پول کافی نداشت. البته پس از موفقیت لاگاتزتا در ایجاد دو مسابقهٔ تور لمباردی و میلان–سانرمو، مالک روزنامه تصمیم به اجرای ایدهٔ مورگانی گرفت. مسابقهٔ آن‌ها در صفحهٔ نخست روزنامه در تاریخ ۷ اوت ۱۹۰۸ اعلام شد و مقرر شد که مسابقه در مهٔ ۱۹۰۹ برگزار شود. ایدهٔ مسابقه از تور دو فرانس و موفقیت ناشی از آن برای لوتو الهام گرفته‌شد.
از آن‌جایی که برگزار کنندگان بودجهٔ ۲۵ هزار لیره‌ای مورد نیاز برای برگزاری مسابقه را نداشتند، با دوست خود به نام پریمو بونگرانی که حسابدار بانک کاسا دی ریسپارمیو بود مشورت کردند. او به اقصی نقاط ایتالیا رهسپار شد تا کمک مالی برای برگزاری مسابقه جمع‌آوری کند و در این راه، موفق بود. پول مورد نیاز برای جایزه‌ها از کازینویی در سانرمو تأمین شد. حتی کوریره ۳۰۰۰ لیره به مسابقه کمک کرد.
کارلو گالتی برندهٔ دو دورهٔ بعدی جیرو شد. در سال ۱۹۱۲ رده‌بندی انفرادی وجود نداشت و تنها رده‌بندی تیمی محاسبه شد که تیم آتالا برندهٔ آن شد. جیروی ۱۹۱۲ تنها دوره‌ای بود که رده‌بندی انفرادی نداشت. از سال ۱۹۱۴ به بعد، رده‌بندی از سیستم امتیازی به سیستم زمانی تغییر یافت که در آن، دوچرخه‌سواری که کمترین مجموع زمانی را داشت برنده می‌شد. طی جنگ جهانی اول در سال‌های ۱۹۱۵ تا ۱۹۱۸ جیرو برگزار نشد. کستانته جیراردنگو برندهٔ نخستین جیروی پس از جنگ در سال ۱۹۱۹ شد.
جیرو در دههٔ ۱۹۲۰ تحت سلطهٔ آلفردو بیندا بود. نخستین پیروزی او در سال ۱۹۲۵ به دست آمد و در سال ۱۹۲۸، در ۱۲ مرحله از ۱۵ مرحله به پیروزی رسید تا دومین قهرمانی را به دست آورد. پیروزی جیروی ۱۹۲۹ نیز در شرایطی به دست آمد که در هشت مرحلهٔ پیاپی برنده شد. بیندا توانست در ۵ جیرو به قهرمانی دست یابد. پس از او جینو بارتالی اقتدار خود را نشان داد و در دو دورهٔ متوالی در سال‌های ۱۹۳۶ و ۱۹۳۷ جیرو را فتح کرد. در سال ۱۹۴۰ در آخرین جیروی پیش از جنگ جهانی دوم، رکابزن ۲۰ ساله‌ای به نام فائوستو کوپی او را شکست داد و به سلطه‌اش پایان داد.
رقابت بارتالی و کوپی پس از جنگ جهانی شدت گرفت. بارتالی آخرین قهرمانی خود را در سال ۱۹۴۶ کسب کرد و در سال بعد، کوپی قهرمان شد. کوپی توانست در سه دورهٔ دیگر نیز قهرمان جیرو شود و نخستین کسی بود که جیرو و تور دو فرانس را در یک سال (۱۹۵۲) فتح کرد. هوگو کوبلت نخستین غیر ایتالیایی بود که توانست در سال ۱۹۵۰ برندهٔ جیرو شود. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ کسی نتوانست قدرت اصلی جیرو باشد. در دههٔ ۱۹۵۰ کوپی، شارلی گاول و فیورنتسو مانی هرکدام دو بار قهرمان شدند. در دههٔ ۱۹۶۰ نیز ژاک آنکتیل و فرانکو بالمامیون دو بار برندهٔ جیرو شدند.
در دههٔ ۱۹۷۰ ادی مرکس سلطهٔ خود بر جیرو را نشان داد. پس از پیروزی در سال‌های ۱۹۶۸ و ۱۹۷۰، توانست سه پیروزی پیاپی در سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۴ به دست آورد. فلیچه جیموندی نیز در سال ۱۹۷۶ سومین جیروی خود را به دست آورد. سپس برنار اینو در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ سه بار قهرمان جیرو شد.
استیفن روچ در سال ۱۹۸۷ برندهٔ جیرو شد. او توانست در همان سال تور دو فرانس و مسابقات قهرمانی جهان را نیز فتح کند. در سال بعد، اندرو همستن نخستین غیر اروپایی شد که برندهٔ جیرو شده‌است. میگل ایندوراین آخرین کسی بود که توانست دو قهرمانی پیاپی (در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳) در جیرو به دست آورد. در سال ۱۹۹۸ نیز مارکو پانتانی توانست دوگانهٔ جیرو-تور را فتح کند.
رده‌بندی‌ها
هدف شمار معدودی از رکابزنان رقابت برای مسابقهٔ اصلی است. ولی سه مسابقهٔ دیگر نیز برای رکابزنان متخصص وجود دارد: امتیازی، کوهستان و رکابزن جوان. رهبر هر رده‌بندی یک پیراهن خاص به تن می‌کند. کسی که رهبر بیش از یک رده‌بندی باشد، پیراهن مهم‌تر را به تن می‌کند و پیراهن دیگر به نفر دوم آن رده‌بندی می‌رسد.
رده‌بندی اصلی
مهم‌ترین رده‌بندی جیرو دیتالیا رده‌بندی اصلی است. زمان طی شده توسط رکابزنان در هر مرحله ثبت و با زمان‌های مراحل پیشین جمع می‌شود. رکابزنی که کمترین زمان مجموع را داشته‌باشد، رهبر مسابقه است. رهبر مسابقه در پایان هر مرحله مشخص می‌شود و می‌تواند پیراهن صورتی را در مرحلهٔ بعد به تن کند. اگر کسی رهبر رده‌بندی‌های دیگر نیز باشد، پیراهن صورتی را به تن می‌کند و پیراهن مربوطه به نفر دوم آن رده‌بندی‌ها داده می‌شود.
روزنامهٔ لاگاتزتا روی کاغذ صورتی‌رنگ چاپ می‌شد و رنگ پیراهن صورتی بر اساس آن انتخاب شد. پیراهن صورتی از دورهٔ ۱۹۳۱ به مسابقه افزوده شد و از آن زمان، تبدیل به نماد جیرو شده‌است. لئارکو گوئرا نخستین رکابزنی بود که این پیراهن را به تن کرد. معمولاً رکابزنان تلاش می‌کنند که پیراهن صورتی را مدت هرچه بیشتری در اختیار داشته‌باشند تا محبوبیت بیشتری برای تیم و حامی مالی خود کسب کنند. در حال حاضر آلفردو بیندا، فائوستو کوپی و ادی مرکس رکورد بیشترین قهرمانی جیرو را با ۵ قهرمانی در اختیار دارند.
برگزار کنندگان جیرو در دورهٔ نخست تصمیم گرفتند از سیستم امتیازی برای تعیین برندهٔ رده‌بندی اصلی بهره گیرند. این روش هزینهٔ کمتری نسبت به اندازه‌گیری زمان داشت. در هر مرحله، هر رکابزن به میزان رتبهٔ خود امتیاز کسب می‌کرد و کسی که مجموع امتیاز کمتری داشت، رهبر مسابقه می‌شد. در سال ۱۹۱۴ سیستم زمانی به کار گرفته شد و تاکنون نیز پابرجا مانده‌است.
رده‌بندی کوهستان
رده‌بندی کوهستان دومین رده‌بندی قدیمی جیرو دیتالیا است که در سال ۱۹۳۳ به مسابقه افزوده شد و نخستین برندهٔ آن آلفردو بیندا بود. در مسیرهای کوهستانی امتیازاتی به نخستین رکابزنانی که به بالای هر سربالایی مشخص برسند، داده می‌شود. میزان امتیاز وابسته به درجهٔ سربالایی است که بر پایهٔ شیب و طول مسیر تعیین می‌شود.
رکابزنی که بیشترین امتیازات کوهستان را داشته باشد، پیراهن کوهستان را به تن می‌کند. در پایان جیرو، کسی که بیشترین امتیاز را داشته باشد، برندهٔ رده‌بندی کوهستان می‌شود. برخی رکابزنان که نه آخرخط‌رو هستند و نه در تایم تریل تخصص دارند، با هدف بردن پیراهن کوهستان وارد مسابقه می‌شوند. جیرو چهار درجه کوهستان دارد. ساده‌ترین مسیر درجهٔ ۴ و سخت‌ترین مسیر درجهٔ ۱ هستند. همچنین بالاترین نقطه‌ای که رکابزنان در طی یک دورهٔ جیرو از آن عبور می‌کنند، چیما کوپی نامیده می‌شود و بیشترین امتیاز را برای رکابزنان به ارمغان می‌آورد. جینو بارتالی هفت بار برندهٔ رده‌بندی کوهستان شده‌است و رکورددار است.
تا سال ۱۹۷۴ پیراهنی به رهبر این رده‌بندی اهدا نمی‌شد. در آن سال، برگزار کنندگان تصمیم گرفتند پیراهن سبز به رهبر رده‌بندی اعطا کنند. در سال ۲۰۱۲ بانکا مدیولانوم که حامی مالی این پیراهن بود، تصمیم گرفت آن را به رنگ آبی تغییر دهد.
توزیع امتیاز مسیرهای کوهستانی به صورت زیر است:
رده‌بندی امتیازی
رده‌بندی امتیازی سومین رده‌بندی قدیمی جیرو است. این رده‌بندی در سال ۱۹۶۶ معرفی شد و نخستین برندهٔ آن جانی موتا بود. امتیازات به نخستین رکابزنانی که به پایان یک مرحله یا نقطهٔ مشخصی از آن برسند، داده می‌شود. رهبر این رده‌بندی پیراهن بنفش را به تن می‌کند. رکابزنی که در پایان مسابقه بیشترین امتیاز را داشته‌باشد، برندهٔ رده‌بندی امتیازی می‌شود. امتیازات اعطا شده در مرحله وابسته به نوع آن مرحله است. در مراحل مسطح بیشترین امتیاز به نفرات برتر داده می‌شود.
رده‌بندی رکابزن جوان
رده‌بندی رکابزن جوان در سال ۱۹۷۶ برای ایجاد رقابت میان رکابزنان جوان به جیرو دیتالیا افزوده شد. نحوهٔ محاسبهٔ این رده‌بندی مشابه رده‌بندی اصلی است و بر پایهٔ مجموع زمان رکابزنان در مراحل مختلف محاسبه می‌شود. البته این رده‌بندی محدود به رکابزنانی است که سن آنان کمتر از ۲۵ سال باشد. تا سال ۱۹۹۴ معیارهای دیگری برای انتخاب رکابزنان جوان وجود داشت. رهبر این رده‌بندی پیراهن سفید را به تن می‌کند. رده‌بندی رکابزن جوان در سال ۱۹۹۴ از جیرو خارج شد، ولی در سال ۲۰۰۷ بازگردانده‌شد و محدودیت سنی به ۲۵ سال افزایش یافت. نخستین برندهٔ این رده‌بندی آلفیو واندی بود. ولادیمیر پولنیکوف و پاول تونکوف دو بار برندهٔ رده‌بندی رکابزن جوان شده‌اند. اوگنی برزین در سال ۱۹۹۴ و نایرو کینتانا در سال ۲۰۱۴ توانستند افزون بر رده‌بندی رکابزن جوان، فاتح رده‌بندی اصلی جیرو نیز شوند.
ده چنار
ده چنار ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
روبرت خاچاطریان
روبرت خاچاطریان (Ռոբերտ Խաչատրյան) سیاستمدار اهل ارمنستان است که از تاریخ ۲۰۲۲ وزیران صنایع فناوری پیشرفته می‌باشد
بیلی باتگیت
«بیلی باتگیت» (Billy Bathgate) نام رمانی از ای. ال. دکتروف است که در سال ۱۹۸۹ توسط راندوم هاوس منتشر شد. این رمان برنده جایزه انجمن ملی منتقدان کتاب آمریکا و جایزه پن/فاکنر برای داستان در سال ۱۹۹۰ شد. بیلی باتگیت هم‌چنین نامزد دریافت جایزه ادبی پولیتزر بود. داستان از زبان اول شخص پسر نوجوان ۱۵ ساله‌ای روایت می‌شود که وارد یک باند گانگستری می‌شود و پیشرفت هم می‌کند. در سال ۱۹۹۱ بر اساس این رمان فیلمی به کارگردانی رابرت بنتون و بازی لورن دین در نقش بیلی، داستین هافمن، استون هیل، نیکول کیدمن و بروس ویلیس ساخته‌شد.
داستان
بیلی (راوی داستان) در محلات فقیرنشین نیویورک در حال شعبده بازی برای نوجوانان هم سن و سالش که داچ شولتزِ گانگستر و قاچاقچی مشروب این صحنه را می‌بیند و چون از تردستی بیلی خوشش آمده ۱۰ دلار به او دستخوش می‌دهد. زبر و زرنگی بیلی باتگیت باعث می‌شود که به استخدام گروه گانگستری شولتز دربیاید و به نوعی سرنوشت و زندگیش با این گروه گره می‌خورد.
ترجمه به فارسی
این کتاب دو بار جداگانه توسط نجف دریابندری و بهزاد برکت به فارسی ترجمه شده‌است. ترجمه دریابندری را انتشارات طرح نو را با عنوان بیلی باتگیت در سال ۱۳۷۷ و ترجمه برکت را نشر قطره با عنوان بیلی بتگیت در سال ۱۳۷۱ منتشرکردند.
الیس کستلو
الیس کستلو (به ایتالیایی: Alice Castello) یک سکونتگاه مسکونی در ایتالیا است که در استان ورسلی واقع شده‌است.
خصوصیات
الیس کستلو ۲۴٫۸ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۷۱۶ نفر جمعیت دارد و ۲۸۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
فرودگاه آلبرتو دلگادو
فرودگاه آلبرتو دلگادو یک فرودگاه همگانی با کد یاتا TND است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۸۰۱ متر است. این فرودگاه در کشور کوبا قرار دارد و در ارتفاع ۳۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
پرچوگال.دمن
'''پرچوگال. دمن''' گروه راک آمریکایی از واسیلا، آلاسکا است که هم‌اکنون مقیم پرتلند، اورگن است. این گروه متشکل از خواننده لید جان بالدوین گورلی، زک کروترز، کایل اوکویین، جیسن سیکرایست، اریک هاوک، و زن گورلی، زویی منویل خواننده زمینه است. گورلی و کروترز یکدیگر را در سال ۲۰۰۱ در دبیرستان واسیلا دیدند و شروع به ساخت موسیقی کردند.
فیروزه استخوانی
فیروزه استخوانی (Odontolite) یا ادونتولیت نوعی فیروزه محتوی فسفات آهن و آلومینیوم است که از قطعات سنگوارهٔ استخوان و دندان تشکیل شده و به رنگ کبود مایل به سبز است و بر اثر اسید جوش می‌خورد. به آن فیروزه دروغین هم می‌گویند.
یوگنییا کانایه‌وا
یوگنییا کانایه‌وا ژیمناست زادهٔ April 2, 1990 میلادی اهل کشور روسیه است. او برندهٔ ۲ مدال طلای المپیک در رشتهٔ ژیمناستیک ریتمیک و ۱۷ مدال طلای مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک.از یوگنییا کانایه‌وا به عنوان یکی از اسطوره‌های ژیمناستیک روسیه یاد می‌شود.
ناحیه همرفتی
ناحیه همرفتی بالاترین لایه داخلی خورشید است که از ناحیه تابشی تا سطح خورشید ادامه می‌یابد. این ناحیه، از سلول‌های جوشان همرفتی تشکیل شده‌است که حدود ۶۶ درصد از حجم خورشید و تنها اندکی بیشتر از ۲ درصد جرم آن را شامل می‌شود. در بالای این ناحیه چگالی نزدیک به صفر است و درجه حرارت تا ۵٫۸۰۰ درجه کلوین می‌رسد. جوشش سلول‌های همرفتی به خاطر گسیل شدن فوتون‌ها از ناحیه تابشی و گرم شدن مواد است. ستاره‌شناسان دو نوع اصلی از سلول‌های همرفتی را رصد کرده‌اند: سلول‌های جودانه‌ای تا حدود ۱٫۰۰۰ کیلومتر پهنا دارند در حالی که سلول‌های ابرجودانه‌ای تا ضخامت ۳۰٫۰۰۰ کیلومتر می‌رسند.
ده حسن
ده حسن ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
آندرئا پرون (دورچه‌سوار، زاده ۱۹۸۸)
آندرئا پرون (Andrea Peron؛ زادهٔ October 28, 1988) دوچرخه‌سوار اهل ایتالیا است.
باشگاهی
از باشگاه‌هایی که در آن رکاب زده‌است می‌توان به تیم دوچرخه‌سواری نووو نوردیسک اشاره کرد.
فیلم فرانک
فیلم فرانک فیلمی ۹ دقیقه‌ای به کارگردانی فرانک موریس محصول کشور ایالات متحده آمریکا است.
ده حسین
ده حسین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
راجر آلن (مترجم)
راجر آلن پژوهشگر انگلیسی ادبیات عرب است. وی اولین دانشجو در دانشگاه آکسفورد بود که موفق به دریافت درجه دکترا در ادبیات مدرن عرب شد. او رساله‌اش را زیر نظر محمد مصطفی بدوی نوشت.
در سال 1968 ، آلن از بریستول به فیلادلفیا نقل مکان کرد و در دانشگاه پنسیلوانیا مشغول به کار شد. وی پس از 43 سال فعالیت در این دانشگاه، در سال 2011 بازنشسته شد.
ئی‌ام‌دی جی۸
ئی‌ام‌دی جی۸ (EMD G8) یک لوکوموتیو دیزلی ساخت شرکت جنرال موتورز دیزل و الکترو-موتیو دیویژن بوده است.
این لوکوموتیو که مابین سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۵ تولید می‌شده دارای ۸ سیلندر و ۶۶٫۲ تن بزرگ وزن بوده است.
مایکل مور
مایکل فرانسیس مور  (۱۹۵۴-) کارگردان مستندساز آمریکایی برندهٔ یک جایزه نخل طلایی کن است. او همچنین برای فیلم بولینگ برای کلمباین برنده جایزه اسکار بهترین فیلم مستند در سال ۲۰۰۳ شد.
زندگی
مایکل مور در ۲۳ آوریل ۱۹۵۴ در فلینت، ایالت میشیگان، آمریکا به دنیا آمد. در دانشگاه میشیگان در رشتهٔ خبرنگاری تحصیل کرد و کار حرفه‌ای خود را با ویراستاری مجله دانشگاه میشیگان آغاز کرد. پس از تحصیل به فیلم‌سازی مستند و برنامه‌سازی برای تلویزیون روی آورد. ویژگی اصلی فیلم‌های او زبان تند و جسورانه‌اش علیه سیاستمداران بخصوص سیاستمداران آمریکا است. او همچنین کتابی به نام وطنم کجاست را نوشت و انتقادهای صریح و تندی علیه دولت جرج بوش وارد کرد.
منابع
https://michaelmoore.com/books
https://michaelmoore.com/movies
الیس سوپریور
الیس سوپریور (به ایتالیایی: Alice Superiore) یک سکونتگاه مسکونی در ایتالیا است که در استان تورین واقع شده‌است.
خصوصیات
الیس سوپریور ۷٫۰ کیلومترمربع مساحت و ۶۴۶ نفر جمعیت دارد و ۶۱۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
وسمه جان
جمعیت
این روستا در دهستان پیرکوه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۰۶ نفر (۳۳خانوار) بوده‌است.
ده خواجه
ده خواجه ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
برانکو میلانوویچ
برانکو میلانوویچ یک اقتصاددان صربستانی-آمریکایی است که بیشتر به خاطر کارش در زمینه توزیع درآمد و نابرابری شناخته شده‌است.
گرتساگو
گرتساگو (به ایتالیایی: Grezzago) یک کومونه در ایتالیا است که در استان میلان واقع شده‌است.
خصوصیات
گرتساگو ۲٫۵ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۴۱۴ نفر جمعیت دارد و ۱۷۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
آرنو گلوکاور
آرنو گلوکاور ژیمناست زادهٔ July 31, 1888 میلادی اهل کشور آلمان است.
شهرستان گرفیتسه
شهرستان گرفیتسه یک شهرستان در لهستان است که در استان پومرانی غربی واقع شده‌است. شهرستان گرفیتسه ۱٬۰۱۸٫۱۹ کیلومتر مربع مساحت و ۶۰٬۷۷۳ نفر جمعیت دارد.
ده دراز
ده دراز ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
اخوررخش
اخوررخش، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان پلدختر در استان لرستان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان جلوگیر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۵ نفر (۷خانوار) بوده‌است.
یاس‌برنی
یاس‌بِرِنْیْ‎ یا یاس‌بِرین در یاس-نادی‌کون-سولنوک در کشور مجارستان واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۲۷٫۳۸۶ نفر است. یاسی‌ها که از قدیم در ناحیه یاس‌برنی و کل شهرستان پراکنده‌اند، از اقوام ایرانی عشایر سکا هستند که به زبانی مربوط زبان آسی صحبت می‌کرده‌اند.
خواهرخواندگی
خواهرخواندگی دو شهر یزد و یاس‌برنی که رابطهٔ تاریخی مستقیمی با هم ندارند، اما ریشه‌های باستانی، مردمانش را به یکدیگر ارتباط می‌دهد و از طرفی تلفظ آنها نیز شبیه است در هشت آذر ۱۳۸۶ انجام شد. از بنای یادبودی شامل تصاویری از یاسی‌ها و نماد شهر یاس‌برنی، شیپور لهل، در ۱۳۹۱ در میدان آزادی یزد رونمایی شد. نماد یزد، بادگیر باغ دولت‌آباد نیز طی سفر هیئت شهرداری یزد در یاس‌برنی قرار گرفت.
یرشلمان
جمعیت
این روستا در دهستان پیرکوه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۶۹ نفر (۴۴خانوار) بوده‌است.
آسوفرال
آسوفرال که با نام آسوفرال دِ توکوئرس  نیز شناخته می‌شود آتشفشانی چینه‌ای به ارتفاع ۴۰۷۰ متر واقع در جنوب کلمبیا در آمریکای جنوبی است. این کوه همچنین بخشی از حفاظتگاه طبیعی آسوفرال را تشکیل می‌دهد.
مشخصات
آسوفرال در جنوب غربی آتشفشان گالراس در جنوب کلمبیا قرار دارد. کاسه‌ای آتشفشانی با طول و عرض ۳ در ۲.۵ کیلومتر در بالای آتشفشان واقع است و در درون آن مجموعه‌ای از چندین گنبد گدازهٔ ریوداسیتی مربوط به دورهٔ هولوسن که تشکیل آخرینشان به ۳۶۰۰ سال پیش باز می‌گردد قرار گرفته است. همچنین دودخان‌هایی فعال در این قسمت واقعند.
دریاچه‌ای هلالی‌شکل به نام لاگونا وِرده در شمال غربی کاسهٔ آتشفشان قرار دارد که طولش به ۱۱۰۰ متر و عرضش به ۶۰۰ متر می‌رسد. این دریاچه اسیدی بوده و پ‌هاشی برابر با ۲.۴ دارد. همچنین چشمه‌های آب گرمی در کرانهٔ شمال شرقی این دریاچه آتشفشانی یافت می‌شود که بنا بر اندازه‌گیری انجام شده در سال ۱۹۹۰ دمایی برابر با ۵۴ درجهٔ سانتی‌گرداد و پ‌هاشی برابر با ۲.۶ داشته‌اند.
تاریخچه آتشفشانی
آخرین فوران آتشفشان آسوفرال تقریباً در ۱۰۰۰ سال پیش روی داده است. با وجود این وقوع بیش از ۶۰ زمین‌لرزه در زیر آتشفشان در فاصلهٔ ۲۶ آوریل تا ۷ مهٔ ۱۹۷۱ توسط اهالی دهکدهٔ سانتاندر احساس شد و حتی برخی از آنها توسط دستگاه‌های لرزه‌نگار ایستگاه زلزله‌شناسی پاستو به ثبت رسید.
صلیب ماتیلدا
صلیب ماتیلدا (به Mathildenkreuz)، صلیبی است متعلق به سدهٔ ۱۱ میلادی که برای ماتیلدا، رئیس صومعهٔ اسن ساخته شده‌است. این شمایل مسیح احتمالاً در کلن یا اسن به سبک کروکس گماتا ساخته شده‌است.
کاهش جمعیت
کاهش جمعیت (Population decline) در انسان، کاهش جمعیت انسان است که در اثر وقایعی بلند یا کوتاه‌مدت رخ می‌دهد که می‌توان به گریز سفید، پایین آمدن میزان باروری، مهاجرت، رکود اقتصادی، خرابی شهرها براثر بلاهای مختلف، مرگ و میر زیاد در اثر خشونت، بیماری یا فجایع دیگر اشاره کرد. با این حال کاهش جمعیت انسان‌ها ممکن است برای برخی مناطق مفیدی باشد چراکه منابع بیشتر و رقابت کمتری در میان ساکنان آن مناطق به وجود می‌آورد. همچنین علاوه بر آلودگی هوا، تخریب محیط زیست و غیره، کاهش جمعیت می‌تواند علاوه بر تاثیرات مزیست‌محیطی، بر افزایش درآمد سرانه تاثیر مستقیمی بگذارد به نحوی که این شاخص اقتصادی افزایش یابد.
تلگراف بی‌سیم
تلگراف بی‌سیم (Wireless telegraphy)، ارسال تلگراف از راه امواج رادیویی است.
دیوید پوپوویچی
دیوید پوپوویچی (David Popovici؛ زادهٔ September 15, 2004) شناگر اهل رومانی است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۸ مدال طلا، ۲ مدال نقره شده‌است.
ده دیوان
ده دیوان ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
آنجلو فورلان
آنجلو فورلان (Angelo Furlan؛ زادهٔ June 21, 1977) دوچرخه‌سوار اهل ایتالیا است. وی در مسابقات تور دو فرانس و جیرو دیتالیا شرکت کرده است.
واترپلو در بازی‌های المپیک تابستانی
واترپلو در بازی‌های المپیک تابستانی نام رویداد ورزش واترپلو در بازی‌های المپیک تابستانی بود که هر چهار سال یک بار برگزار می‌شود.
الیسدال
الیسدال (به لاتین: Alicedale) یک شهرک در آفریقای جنوبی است که در کیپ شرقی واقع شده‌است.
خصوصیات
الیسدال ۴٫۷ کیلومترمربع مساحت و ۳٬۸۷۲ نفر جمعیت دارد.
فرودگاه آلبرت وهیتد
فرودگاه آلبرت وهیتد یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی با کد یاتا SPG است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۲۱ متر است. این فرودگاه در شهر سن پترزبورگ (فلوریدا) کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۲ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
لوالی
لوالی، روستایی از توابع بخش دیلمان شهرستان سیاهکل در استان گیلان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان پیرکوه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۶ نفر (۱۰خانوار) بوده‌است.
برج کلاه‌فرنگی شوشتر
برج کلاه فرنگی شوشتر مربوط به دوره ساسانیان است و در شوشتر، میدان ۱۷ شهریور، انتهای خیابان بلوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ثبت در میراث جهانی یونسکو
این برج به همراه ۱۵ اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.پرونده نظام آبی تاریخی شوشتر در یونسکو
معماری
کلاه فرنگی شوشتر کلاه فرنگی بقایای برج ۸ ضلعی در کنار رود شطیط است که بر فراز تپه کوتاهی مشرف به بند میزان ساخته شده‌است. مردم شوشتر این بنا را کلاه فرنگی می‌نامند که بر این باورند جای دیده‌بانی بر پهنه رودخانه و نظارت بر کار کارگران بوده‌است، بنا به نظریه دیگری از این برج بر مقدار و شدت جریان رودخانه نظارت می‌شده‌است.
اوودا
اوودا (به ایتالیایی: Ovodda) یک کومونه در ایتالیا است که در استان نیورو واقع شده‌است.
خصوصیات
اوودا ۴۰٫۸ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۷۰۴ نفر جمعیت دارد.
نوبالگان
نوبالگان (نام علمی: Neopterygii) نام یک زیررده از ردهٔ پرتوبالگان است.
والتر هینتس
والتر هینتس (متولد ۱۹ نوامبر ۱۹۰۶ در اشتوتگارت - درگذشت در ۱۲ نوامبر ۱۹۹۲ در گوتینگن) یکی از دانشمندان شاخص در میان ده‌ها ایران‌شناس بزرگ آلمانی است که در دو سده گذشته، پژوهش‌های بنیادین و بی‌همتایی را به جهان ایران‌شناسی عرضه داشتند. هینتس (۱۹۰۶–۱۹۹۲) ایران‌شناسی پرکار و به ویژه متخصص خط و زبان‌های ایرانی و تمدن ایلام بود. او در بسیاری از حوزه‌های مطالعات ایرانی (همچون تاریخ و تمدن هخامنشیان و ساسانیان، زرتشت‌شناسی، کتیبه‌شناسی، تاریخ صفویه و علم اوزان و مقادیر)، صاحب پژوهش‌هایی ناب و گسترده بود که در کتاب‌ها و مقاله‌های بی‌شماری از او منتشر شده‌اند. هر چند که بسیاری از این دستاوردها در میان ایرانیان به کلی ناشناخته و مهجور مانده‌است.