cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خانه ابوالقاسم تشکریان
خانه ابوالقاسم تشکریان مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، محله درب شیخ، پلاک ۱ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سیارک ۱۱۲۴۵
سیارک ۱۱۲۴۵ یازده هزار و دویست و چهل و پنجمین سیارک کشف شده‌است که در ۱۶ اکتبر ۱۹۷۷ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۴.۱ است.
آشاغا کارتاس
آشاغا کارتاس (به لاتین: Ashagakartas) یک منطقهٔ مسکونی در روسیه است که در داغستان واقع شده‌است.
کوجک محمودی
کوجک محمودی، روستایی از توابع بخش بشاگرد شهرستان جاسک در استان هرمزگان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان جکدان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۵ نفر (۴خانوار) بوده‌است.
بیسکوپیتسه (شهرستان اولسنو)
بیسکوپیتسه یک روستا در لهستان است که در گمینا رادووو (استان اوپوله) واقع شده‌است. بیسکوپیتسه ۴۳۵ نفر جمعیت دارد.
لبنیاتی
لبنیاتی یا شیرفروشی به شغلی گفته می‌شود که از شیر دام‌ها برای تولید لبنیات مانند شیر پاستوریزه شده، پنیر، ماست، خامه استفاده می‌شود.
دام‌های مورد استفاده
معمولاً از شیر گاو، گوسفند، گاومیش، بز و شتر برای تولید لبنیات استفاده می‌شود.
جین اشر
جین اشر (Jane Asher؛ زادهٔ April 5, 1946) بازیگر اهل بریتانیا است. وی از سال ۱۹۵۲ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به موفقیت بهترین انتقام است، الفی، تایرنت لو بلانک، مخمصه و من آن را یک سال می‌دهم اشاره کرد.
ملیکاشن
ملیکاشن (Մելիքաշեն; ملیکجانلو Məlikcanlı) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آرتساخ است که در استان هادروت واقع شده‌است.
فاستر (دهانه)
فاستر یک دهانه برخوردی در ماه‌ است.
دهانه‌های اقماری
این دهانه ۴ دهانه اقماری دارد.
شمشیر اژدها
شمشیر اژدها  (Dragon Blade) فیلمی در ژانر اکشن و رزمی به کارگردانی دانیل لی است که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد. در این فیلم، جکی چان در نقش هو آن، فرمانده گروه حفاظت از مناطق غربی در دوران سلسله هان بازی می کند. شمشیر اژدها در فرمت IMAX 3D در ۱۹ فوریه ۲۰۱۵، اولین روز تعطیلات سال نو چینی اکران شد.
داستان
داستان فیلم در دوران سلسلهٔ هان اتفاق می‌افتد، عده‌ای سرباز رومی که سر از چین ‌آورده اند و با محافظان جاده ابریشم که به آنجا تبعید شده‌اند مواجه می‌شوند. هوآن فرمانده محافظان، فردی دل رحم و صلح طلب بود که سربازان رومی را به دروازه راه داد و با آنها ارتباط صمیمانه بر قرار کرد.
شمشیر اژدها و ایران
داخل فیلم مشاهده میشود که میان آن همه درگیری و خونریزی، اشکانیان بدون جنگ و کشمکش وارد میشوند و به جنگ خاتمه میدهند. برخلاف دیگر فیلم های تاریخی مثل ۳۰۰، ایرانیان باستان دارای چهره و شخصیت منفی و پلید نیستند اما چیزی که ایرانیان را متعجب کرد، درفش های رومی بود که عکس شیر روی آن، شباهت به نماد شیروخورشید دارد و ایرانیان نیز هیچ نماد ملی در فیلم دارا نیستند.
گیاهان دور تا دور شیر و دم آن با نشان شیروخورشید کم شباهت نیست.
مسئله دیگر، شیردال های ایرانی هستند که در فیلم برای رومی ها نشان داده میشود.
شیردال ها در فیلم
شیردال ایرانی
ناکاجیما، فوکوشیما
ناکاجیما، فوکوشیما (به لاتین: Nakajima, Fukushima) یک منطقهٔ مسکونی در ژاپن است که در استان فوکوشیما واقع شده‌است. ناکاجیما ۱۸٫۹۱ کیلومترمربع مساحت و ۵٬۰۲۲ نفر جمعیت دارد.
هنری دورشک
هنری دورشک سناتور سابق عضو حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا بود. وی در سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۴۹ و ۱۹۴۹ تا ۱۹۶۲ میلادی سناتور ایالت آیداهو در سنای ایالات متحده آمریکا بود.
غدد شبه‌پروستاتی زنانه
غدد شبه پروستاتی زنانه دو غده برون ریز در آناتومی بدن زنان هستند. این غدد با نام‌های غدد دهلیزی (Lesser vestibular glands) و غدد پارا اورترال (Paraurethral glands) نیز شناخته می‌شوند.
ساختار و عملکرد
غدد شبه پروستاتی زنانه همولوگ یا همانند غده پروستات در مردان می‌باشند. غده پروستات در مردان و غدد شبه پروستاتی در زنان در ترشح آنتی‌ژن اختصاصی پروستات که پروتئینی مرتبط با انزال در مردان است مشابه هم عمل می‌کنند. همچنین هر دو غده در مردان و زنان ترکیبی به نام اسید فسفاتاز اختصاصی پروستات را تولید می‌کنند. مایع ترشح شده توسط غدد شبه پروستاتی همچنین دارای غلظت‌های بالایی از گلوکز و فروکتوز است. به دلیل این اشتراک‌ها و همچنین شباهت پروستات و غدد شبه پروستاتی در منشأ تکوینی و جنینی در مردان و زنان، برخی از دانشمندان، این غدد را پروستات زنان (Female prostate) نامیده‌اند.
آسیب‌شناسی
اختلالات یا بیماری‌های مربوط به غدد شبه پروستاتی زنانه عبارتند از:
تاریخچه
هر چند که این غدد اولین بار توسط جراح فرانسوی آلفونس گرن (Alphonse Guérin)، (۱۸۱۶–۱۸۹۵) توصیف شده‌اند اما نامگذاری این غدد پس از مقالهٔ پزشک زنان اهل اسکاتلند الکساندر اسکین (Alexander Skene) در سال ۱۸۸۰ انجام شد و این غدد به افتخار او «غدد اسکین» (Skene glands) نام گرفتندِ.
منابع
ویکی‌پدیا انگلیسی
رنگ شب
رنگ شب فیلمی به کارگردانی و نویسندگی محمدعلی سجادی ساختهٔ سال ۱۳۷۹ است.
خلاصه داستان
رسول، کارمند بانک، با زنی به نام بتول و پسرش تصادف می کند و وقتی آنها را به بیمارستان می رساند متوجه می شود که زن دچار فراموشی شده. زهره همسر رسول، به بیمارستان می آید و از زن مراقبت می کند. زهره و بتول با هم صمیمی می شوند و چون بتول کسی را ندارد او را به خانه رسول می برند. زهره پس از مدتی از حضور او معذب می شود و از رسول می خواهد تکلیف او را روشن کند. بتول وقتی می فهمد باید خانه را ترک کند مدعی می شود همسر رسول است و وقتی رسول برای مأموریتی به شمال رفته بوده، با هم آشنا شده اند و این پسر هم فرزند رسول است. زندگی رسول به هم می ریزد و زهره هم خانه را ترک می کند. رسول و بتول از یکدیگر شکایت می کنند و دادگاه برای روشن شدن قضیه رسول و پسر بتول را به آزمایشگاه می فرستد. در آنجا مشخص می شود رسول اساساً نمی تواند بچه دار شود، در حالی که رسول و زهره دختر کوچکی دارند. زندگی رسول دوباره به هم می ریزد. او که به صداقت زهره شک کرده، در خیابان ها سرگردان می شود تا توسط پلیس بازداشت می شود. از او بازجویی می شود و عکس زنان و دختران مختلفی به او نشان داده می شود. معلوم می شود بتول در ادامه نقشه اش در تصادفی کشته شده است. بازپرس درباره گذشته رسول سئوال می کند و او به یاد می آورد که وقتی متوجه خیانت زهره شده او را طلاق می دهد و به دلیل بدبینی به زن ها، قتل تک تک آنها را شروع می کند. رسول به قتل صاحبان عکس ها اعتراف می کند و آخرین عکس هم متعلق به زهره است که با چهره ای خونین روی زمین افتاده. رسول به یاد می آورد که پس از طلاق، زهره یک بار دیگر پیش او آمده تا برایش توضیح دهد اما رسول زن را از اتومبیل به بیرون پرتاب کرده است. بازجو به رسول می گوید زود قضاوت کرده، چون جواب آزمایشش اشتباه بوده و زهره هیچ وقت به او خیانت نکرده و مجازات رسول اعدام است. دست آخر معلوم می شود زهره هم که از زندگی ناامید شده بوده، خودش و دخترش را از ساختمان بلندی به پایین پرت کرده است.
اس‌اس
شوتزاِشتافل به معنی اسکادران حفاظت(staffel: سپاه، گروه، گردان Schutz:حفاظت، پاسداری) یا به اختصار اِس‌اِس  (اس اس در آلمانی مخفف « تیم حفاظت حزب نازی» است) یکی از سازمان‌های شبه‌نظامی تحت نظارت آدولف هیتلر و حزب نازی بود. این سازمان بر اساس ایدئولوژی حزب نازی شکل گرفت. نیروهای اس‌اس تحت فرمان هاینریش هیملر مسئول بسیاری از جرایم در طول جنگ جهانی دوم شناخته شدند. پس از سال ۱۹۴۵ میلادی، اس‌اس نیز بهمراه حزب نازی تحت عنوان یک سازمان جنایتکار شناخته شد و فعالیت آنها در آلمان غیرقانونی اعلام شد.
اس‌اس از یک واحد کوچک نگهبانی (حفاظت) دائمی از داوطلبان نشأت گرفت که وظیفه تأمین امنیت جلسات حزب نازی در شهر مونیخ را برعهده داشت. این گروه در اواخر سال ۱۹۲۰ شکل گرفت و تحت عنوان سال-شوتز شناخته می‌شد. بعدها بین سال‌های ۱۹۲۹ تا ۱۹۴۵ و تحت رهبری هاینریش هیملر، شوتز-شتافل به اس‌اس تغییر نام پیدا کرد و ضمن رشد و گسترش، از یک گروه شبه‌نظامی کوچک به یکی از بزرگترین و قدرتمندترین سازمان‌ها در آلمان نازی تبدیل شد.
اس‌اس در سال ۱۹۲۵ به عنوان محافظ شخصی آدولف هیتلر تشکیل شد.وافن اس‌اس از زیرشاخه‌های اصلی اس‌اس است.
پیشگامان اس‌اس
در سال ۱۹۲۳، حزب نازی با رهبری آدولف هیتلر یک واحد نگهبان داوطلب کوچک به نام امنیت اتاق(Saal-Schutz) برای تامین امنیت در جلسات خود در مونیخ ایجاد کرد. در همان سال، هیتلر دستور تشکیل یک واحد محافظ کوچک را داد تا به خدمات شخصی او اختصاص یابد. او آرزو داشت که این واحد نظامی از "توده های مشکوک" حزب، از جمله شبه نظامی اس آ ("گردان طوفان"؛ SA) که به آنها اعتماد نداشت، جدا باشد. چندی بعد تشکیل جدید گارد کارکنان (Stabswache) تعیین شد. این یگان در اصل متشکل از هشت نفر بود که توسط یولیوس شرک و یوزف برشتولد فرماندهی می‌شدند و از یک نوع تیپ نیروی دریایی امپراتوری آلمان الگوبرداری شد. این واحد در مه ۱۹۲۳ به نیروهای شوک (Stoßtrupp) تغییر نام داد.
نیروی شوک پس از شکست کودتای آبجوفروشی در سال ۱۹۲۳ و تلاش حزب نازی برای به دست گرفتن قدرت در مونیخ، منحل شد. در سال ۱۹۲۵، هیتلر به شرک دستور داد تا یک واحد محافظ جدید، شوتزکوماندو (Schutzkommando) را سازماندهی کند. وظیفه آن حفاظت شخصی از هیتلر در مراسم و رویدادهای حزب بود. در همان سال، شوتزکوماندو به یک سازمان ملی گسترش یافت و به ترتیب به جوخه طوفان (Sturmstaffel)، و در نهایت جوخه حفاظت اس‌اس (Schutzstaffel) تغییر نام داد. رسماً، اس‌اس در ۹ نوامبر ۱۹۲۵ (دومین سالگرد کودتای سالن آبجوفروشی) تأسیس شد. اس‌اس جدید از رهبران حزب در سراسر آلمان محافظت می‌کرد. واحد حفاظت SS شخصی هیتلر بود که بعداً شامل واحدهای رزمی بزرگ شد.
تثبیت و فرماندهی
شرک، یکی از اعضای حزب و مؤسس اس آ و از نزدیکان هیتلر، اولین رئیس اس اس در مارس ۱۹۲۵ شد. در ۱۵ آوریل ۱۹۲۶، یوزف برشتولد جانشین او به‌عنوان رئیس اس‌اس انتخاب شد. برشتولد عنوان دفتر را به رهبر رایش-اس‌اس (Reichsführer-SS ) تغییر داد. برشتولد پویاتر از سلف خود در نظر گرفته می‌شد، اما به‌طور فزاینده‌ای از اقتدار SA بر اس‌اس ناامید شد. این باعث شد که او رهبری اس‌اس را به معاونش، ارهارد هایدن، در ۱ مارس ۱۹۲۷ منتقل کند. تحت رهبری هایدن، قوانین انضباطی سخت‌گیرانه‌تر از آنچه در اس‌آ به اجرا در میامد، اجرا شد.
بین سالهای ۱۹۲۵ و ۱۹۲۹، اس‌اس به‌عنوان یک گروه کوچک (گردان) از اس‌آ در نظر گرفته می‌شد. به جز منطقه مونیخ، اس‌اس قادر به حفظ امنیت اعضای خود نبود، که با ادامه رشد سریع اس‌آ ، اس‌اس از ۱۰۰۰ به ۲۸۰ کاهش یافت. همانطور که هایدن تلاش می‌کرد اس‌اس را از انحلال باز دارد، هاینریش هیملر در سپتامبر ۱۹۲۷ معاون او شد. هیملر در مقایسه با هایدن توانایی‌های سازمانی خوبی از خود نشان داد. اس‌اس تعدادی گائو (منطقه یا استان) ایجاد کرد. اس‌اس-گاوس(SS-Gaus) شامل:
بود.
فرماندهی ارشد هانریش هیملر
با تایید هیتلر، هیملر در ژانویه ۱۹۲۹ سمت رایشفورر-اس‌اس را به‌عهده گرفت. گزارش‌های متفاوتی در مورد دلیل برکناری هایدن از سمت خود به‌عنوان رئیس اس‌اس وجود دارد. حزب اعلام کرد که این کار به «دلایل خانوادگی» بوده‌است. او اس‌اس را یک سازمان ناسیونال سوسیالیست نخبه و ایدئولوژیک می‌دانست، «مقایسه شوالیه‌های توتونی، یسوعی‌ها و سامورایی‌های ژاپنی». هدف نهایی او تبدیل اس‌اس به قدرتمندترین سازمان آلمان و با نفوذترین شاخه حزب بود. او اس اس را در اولین سال رهبری خود به ۳۰۰۰ عضو گسترش داد.
در سال ۱۹۲۹، دفتر اصلی اس‌اس (SS-Hauptamt) گسترش یافت و به پنج دفتر اصلی که با:
سر و کار داشتند، سازماندهی مجدد شد. در همان زمان، اس‌اس-گائو به سه منطقه تقسیم شد. سطوح پایین تر اس‌اس تا حد زیادی بدون تغییر باقی ماندند. اگرچه رسماً هنوز به‌عنوان یک سازمان فرعی اس‌آ و پاسخگوی رئیس ستاد اس‌آ (Stabschef) در نظر گرفته می‌شود، اما در همین زمان بود که هیملر شروع به ایجاد استقلال اس‌اس از اس‌آ کرد. اس‌اس به‌دلیل وفاداری انحصاری خود به هیتلر، بر خلاف اس‌آ، که به‌عنوان نیمه مستقل و تهدیدی برای هژمونی هیتلر بر حزب تلقی می‌شد، به‌دلیل وفاداری انحصاری خود به هیتلر، عمدتاً به این دلیل که خواستار "انقلاب دوم" فراتر از انقلاب بودند، افزایش یافت. که حزب نازی را به قدرت رساند. در پایان سال ۱۹۳۳، تعداد اعضای اس‌اس به ۲۰۶٫۰۰۰ نفر رسید. تحت رهبری هیملر، اس‌اس همچنان به جمع‌آوری قدرت بیشتر ادامه داد، زیرا وظایف ایالتی و حزبی بیشتر و بیشتری به حوزه قضایی آن اختصاص یافت. با گذشت زمان، اس‌اس فقط به هیتلر پاسخگو شد، توسعه‌ای که نمونه ساختار سازمانی کل رژیم نازی بود، که در آن هنجارهای قانونی با اقدامات انجام شده بر اساس اصل رهبر(Führerprinzip) جایگزین شد، جایی که اراده هیتلر فراتر از قانون تلقی می‌شد.
آلمان قبل از جنگ
پس از به قدرت رسیدن هیتلر و حزب نازی در ۳۰ ژانویه ۱۹۳۳، اس‌اس یک سازمان دولتی و شاخه‌ای از دولت در نظر گرفته‌شد. اجرای قانون به‌تدریج در اختیار اس‌اس قرار گرفت و بسیاری از سازمان‌های اس‌اس عملاً به سازمان‌های دولتی تبدیل شدند.
اس‌اس یک دولت پلیسی را در آلمان نازی تأسیس کرد و از پلیس دولتی مخفی و نیروهای امنیتی تحت کنترل هیملر برای سرکوب مقاومت در برابر هیتلر استفاده کرد. هرمان گورینگ در نقش خود به‌عنوان نخست وزیر پروس، در سال ۱۹۳۳ یک نیروی پلیس مخفی پروس به نام (Geheime Staatspolizei) یا گشتاپو ایجاد کرد و رودولف دیلز را به‌عنوان رئیس آن منصوب کرد. گورینگ که نگران این بود که دیلز به اندازه کافی بی‌رحم نبود تا از گشتاپو برای مقابله با قدرت اس‌آ استفاده کند، در ۲۰ آوریل ۱۹۳۴ کنترل آن را به هیملر سپرد. همچنین در آن تاریخ، در انحراف از رویه دیرینه آلمان که اجرای قانون یک امر ایالتی و محلی بود، هیتلر، هیملر را به عنوان رئیس کل پلیس آلمان در خارج از پروس منصوب کرد. هیملر در ۲۲ آوریل ۱۹۳۴ معاون و شاگرد خود راینهارد هایدریش را به‌عنوان رئیس گشتاپو معرفی کرد.
انتقال گشتاپو به هیملر مقدمه‌ای برای شب دشنه های بلند بود که در آن اکثر رهبران اس‌آ دستگیر و متعاقبا اعدام شدند. اس‌اس و گشتاپو اکثر قتل‌ها را انجام دادند. در ۲۰ ژوئیه ۱۹۳۴، هیتلر اس‌اس را از اس‌آ جدا کرد، که پس از پاکسازی دیگر یک نیروی تأثیرگذار نبود. اس‌اس به یک سپاه زبده حزب نازی تبدیل شد که فقط به هیتلر پاسخگو بود. عنوان رایشفورر-اس‌اس هیملر اکنون به درجه واقعی او تبدیل شد - و بالاترین درجه در اس اس، معادل درجه فیلد مارشال در ارتش (درجه قبلی او Obergruppenführer بود). با افزایش موقعیت و اقتدار هیملر، در واقع رتبه او نیز افزایش یافت.
در ۱۷ ژوئن ۱۹۳۶، تمام نیروهای پلیس در سراسر آلمان تحت نظارت هیملر و اس‌اس متحد شدند. به این ترتیب هیملر و هایدریش به دو تن از قدرتمندترین مردان در اداره کشور تبدیل شدند. پلیس و نیروهای اطلاعاتی تحت کنترل اداری آنها شامل اس‌دی (SD)، گشتاپو، کریپو (Kriminalpolizei ؛ پلیس تحقیقات جنایی)، و اورپو (Ordnungspolizei ؛ پلیس یونیفرم پوش معمولی) بودند. هیملر در سمت خود به‌عنوان رئیس پلیس، اسماً تابع ویلهلم فریک وزیر کشور بود. در عمل، از آنجایی که اس‌اس فقط به هیتلر پاسخ می‌داد، ادغام دوفاکتو اس‌اس و پلیس، پلیس را از کنترل فریک مستقل کرد. در سپتامبر ۱۹۳۹، آژانس‌های امنیتی و پلیس، از جمله  Sicherheitspolizei (SiPo؛ پلیس امنیتی) و SD (اما نه Orpo)، در دفتر اصلی امنیت رایش (RSHA) به ریاست هایدریش ادغام شدند. این امر اقتدار جمعی اس‌اس را بیشتر افزایش داد.
سنت-مر-اگلیز
سنت-مر-اگلیز (به فرانسوی: Sainte-Mère-Église) یک کمون در فرانسه است که در canton of Sainte-Mère-Église واقع شده‌است.
خصوصیات
سنت-مر-اگلیز ۳۲٫۰۸ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۵۸۸ نفر جمعیت دارد و ۳۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ایل خزل
خِزِل از ایلات کرد می‌باشد. کردهای خزل در استان ایلام، کرمانشاه، لرستان، همدان، خراسان، مازندران و آذربایجان غربی و استان‌های دیگر زندگی می‌کنند. ایرانیکا، ایل خزلی را از اهالی شهر بدلیس و دیاربکر در کردستان ترکیه برشمارده است. دکتر فلیتیز ایزل، قبلیه ای از کُردان سوریه به نام هِزِل [HEZEL] را در پیوند با ایل خِزل از کردهای فیلی می‌داند. فریا استارک در کتاب سفرهای فارسی از ایل هیزل[HIZIL] به عنوان مردمان شیروان در ایلام یاد می‌کند جک دیوید الر، خاستگاه ایل خزل که در دوران گذشته آوازه ای دیگر داشته را در شیروان و نیمه ی شمالی استان ایلام، سرزمینی با نام اساطیریِ هورتی(Hurti) مربوط به قرن ۲۲ پیش از میلاد دانسته است. امجد جایموخا، مورخ روسی، این قبیله را از مردمان هوری قلمداد کرد. خِزِل ها پایبند به مناسبات طایفه ای و برخواسته در مقابل پتیارگی، معتقد به سامان مندی روندهای گوناگون هستی، «دات» بوده اند. پتیاره(پهلوی: patyārag) هر آن چیزی است که جهان را از پویش بسوی راستی که سرانجام هستی است، باز می دارد. در اشارات دیگر نام خزل برگرفته از گیزل(Gizil) به معنای آتش و در ارتباط با آیین مهرپرستی می باشد.
خزل (ایلام)
هنری راولینسون، واژهٔ خزل را تغییریافتهٔ نام خضر می‌داند، او بر این باور است که شخصیت خضر در میان مسلمانان همان الیاس، پیغمبر یهودی است و نام ایل خزل از نام او گرفته شده‌. منتها روایات افسانه‌ای، نسب و خاستگاه خزل ها را به رستم می‌رسانند.
سکونتگاه
ایل خزل، ایلی کُرد، که نخست ماوای آنان ایلام بود. خِزل در ایلام به کردی فیلی سخن می‌گویند. سکونتگاه اصلی ایل کُرد خزل در شهرستان سیروان ، شهرستان چرداول و شهر ایلام در استان ایلام است. گروهی از ایشان در استان کرمانشاه، ساکنِ شهرستان قصر شیرین و ماهیدشت هستند. آنان در زمان رضاشاه از ایلام به این شهرستان کوچانده شدند. همچنین ساکنان فعله گری در سنقرِ کرمانشاه ازلحاظ قومی خزل شمرده می‌شوند.
مردم
کتاب رضاشاه و نظام ایلی، ایل خزل در ایلام را شامل شش طایفهٔ شمسی وند، چرداول، هلیلان، مرشدوند، قلی وند و خزل وند دانسته‌است اما در کتاب جغرافیای لرستان به طایفهٔ فرهادوند ایل خزل نیز اشاره شده‌است. ایل حبیب وندی از ایلات کرد ناحیهٔ سرپل زهاب و کرند شاخه ای از ایل خزل می‌باشد. مجلهٔ فرانسوی شناخت شرق از ایل خزل ساکن در دالاهو به عنوان مردمان لک پیرو یارسان نام می‌برد. بخشی از جمعیت خزل وند در شهرستان ازنا سکونت دارند. عباس العزاوی در کتاب عشایر عراق، آل کوردی و بو کردیدی را دو طایفه از ایل خزل در جغرافیای عراق ذکر کرده‌است. شبکه فرهنگی عراق به نقل از دکتر خلیل الدیلمی طوایف کُرد دیوانیه را «آریایی آلمان نژاد» ساکن منطقهٔ المیهناوی و دودمان آنان را آل عمران می‌خواند که از کُردان خزل بودند. احمد المندلاوی ایل خزل را از ایلات اصیل کرد ساکن مندلی گفته‌است. مندلاوی‌ها از مردمان خزل می‌باشند که به زبان کردی سخن می‌گویند. شیخ آزاد الحاج حمید ریاست شورای شهر مندلی در سال ۲۰۰۳ به تغییر اجباری نام خانوادگی اهالی مندلی توسط دولت بعث اشاره می‌کند که طی آن اسامی خانوادگی باولی، هواسی، خِزل و خالِی به الباوی، العباسی، الخزاعل و الخالدی تغییر یافت. بنا بر کتاب فاتحان میمک ایل خزل در ایلام از تیره‌های مرشدوندقلیوند، خضروند و شمسی وند تشکیل شده‌است. مندیکان طایفه ای ایزدی در شمال عراق و در ترکیه عضوی از اتحاد هیورکان می باشد.کنفدراسیون هیورکان از 24 قبیله یا قبایل کوچک کرمانج در کردستان ترکیه و کردستان عراق می باشد.، ملاحسن شمدین کرکوسی رئیس کنفدراسیون هیورکی است. منطقه ی بِگیری در مرز ایران و ترکیه واقع در استان وان سکونتگاه طایفه ی مندیکی است.در منابع متعدد مندیکی طایفه ای از ایل شکاک شمارده شده است.مصطفی آکوش سکونت طایفه ی مندیکی در شرق دریاچه وان را علت نامگذاری جریان اصلی آب تامین کننده دریاچه به نام افراد این طایفه دانسته است. مندیکی ها بخش اصلی کنفدراسیون ارتوشی و با نام مامدان اکثریت مردم شهر وان در ترکیه را تشکیل می دهند.
تاریخ معاصر
در اواخر دورهٔ قاجار ایل خزل علیه غلامرضا خان فیلی قیام کردند که منجر به کوچاندن عده ای از مردم خزل به مناطقی از قصر شیرین(کرکهرگ)و گیلان غرب (چم امام حسین) می‌شود. هنری راولینسون می‌گوید:
عملیات آزاد سازی میمک
عملیات آزاد سازی میمک نخستین پیروزی ایران در جنگ ایران-عراق با همکاری ایل خزل و ارتش جمهوری اسلامی ایران در روز ۱۹ دی ماه ۵۹ انجام شد. میمک سرزمین گسترده و وسیع است و ارتفاعات آن بر دشت های پیرامون تا کیلومتر ها احاطه دارد. در ۱۸ شهریور ۵۹ و قبل از آغاز رسمی جنگ، عراق در پی تحرکات خود و تعرض به خاک جمهوری اسلامی توانست دو پاسگاه مرزی ژاندارمری را علی‌رغم ایستادگی آنان و با استفاده از حجم گسترده نیرو و ادوات اشغال کند و به این ترتیب پاسگاه‌های نی خزر و هلاله و ارتفاعات میمک به دست رژیم بعث عراق افتاد.
عملیات آزادسازی میمک که با نام عملیات خوارزم و عملیات ضربت ذوالفقار نیز شناخته می‌شود به عملیات نظامی‌ای گفته می‌شود که در نوزدهم دی ماه ۱۳۵۹ ایل خزل در استان ایلام برای بازپس‌گیری ارتفاعات میمک واقع در جنوب ایلام با نیروهای عراقی مبارزه کردند و این مناطق را بازپس گرفتند هرچند کمتر در مورد این عملیات در سطح کشور اطلاع‌رسانی شد. طراحی عملیات و فرماندهی آن توسط سرهنگ زرهی ستاد محسن سفیری انجام گرفت. عملیات مهم و استراتژیک بازپس‌گیری میمک، اولین عملیات نظامی در تاریخ جنگ هشت ساله تحمیلی محسوب می‌شود که با فداکاری‌ها و رشادت‌های مردمی سلحشور مردان ایل خزل و ارتش جمهوری اسلامی ایران در روز ۱۹ دی ماه ۵۹ به اولین پیروزی رزمندگان منجر شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی سرزمین میمک (Mī Mak) را بخشی از سرزمین آبا و اجدادی ایل خزل ذکر کرده‌است.
سردارفتاح خان خزل از سرداران بزرگ مشروطه خواه که در محاصره تبریز با کمک سواران خود و با همراهی یارمحمدخان کرمانشاهی از کرمانشاه به تبریز لشکر کشی نمود و با کمک باقرخان و ستارخان محاصره تبریز را شکست. او به سبب مخالفت با دودمان قاجار به دستور عبدالحسین میرزا فرمانفرما حاکم کرمانشاه در اثر شکنجه‌های سخت جان باخت. فرمانفرما اجازهٔ دفن فتاح خان در کرند غرب را نداد و عنوان کرده بود «اگر فتاح خان را در کرند غرب دفن کنند جسد او را از خاک بیرون خواهد آورد». در همین راستا شبانگاه جسد وی را در زادگاهش روستای حبیب ون به خاک سپاردند.
هزو (باتمان)
هزوان (Hazoan) که به حمزه کان نیز معروف است مرتبط با هیزبان یا هزبان می‌باشد  هزوان یا هزبان دودمان‌ کرد تباریست که خاستگاه آنان میان همدان و اربیل بوده‌است. پس از مرگ یازتا جانشین او مونباز دوم به شاهی آدیابن رسید او در نبرد با تراژان اسیر و کشته شد و خاندان سلطنتی او به همدان بازگشتند و فرزندان آنان بعدها میان دو دریاچه وان و ارومیه امارت آماتونی را ایجاد کردند.
مورخان از جمله زرینکوب خاندان کارن پهلو و سوخرا را از نسل کارن بزرگ فرزند کاوه آهنگر معرفی کرده‌اند. دوره پیروز یکم ساسانی خاندان کارن پهلو (Kārēn-Pahlaw) شجره نامه خود را به منوچهر پیشدادی از تبار فریدون می‌رساندند. تختگاه این خاندان نهاوند بوده‌است. از شخصیت‌های این خاندان ویشتاسپ کرنی(wšt֨sp krny) می‌باشد که به عنوان تأمین کنندهٔ جو در واراینه (Varaina) یاد شده‌است. کارَن ،بزرگمهر و سوخرا از دیگر افراد خاندان کارن بودند. دو امتیاز مهم این خاندان در دوران اشکانیان و ساسانیان نگهداری از درفش کاویان و تاج گذاشتن بر سر پادشاه در آیین تاجگذاری بود به هنگام حمله اعراب به ایران، در جنگ نهاوند درفش کاویان به دست ضرار بن کتاب افتاد. او سی هزار دینار برای درفش دریافت کرد، مورخان معتقدند ارزش راستین درفش ۱٫۲ تا حتی دو میلیون دینار بوده‌است. و چون درفش را نزد عمر بن خطاب، خلیفه مسلمانان، بردند، وی از بسیاری گوهرها، درها و جواهراتی که به درفش آویخته شده بود، دچار شگفتی شد و به نوشته تاریخ بلعمی عمر خلیفه مسلمین دستور داد تا گوهرهای آن را بردارند و آن را بسوزانند.
هزبان(Hezbanî): به عنوان مردمان کُرد اشنویه تا مراغه و تبریز گزارش شده‌اند. بنا به کتاب شرفنامه شدادیان کرد در ارمنستان و آذربایجان و بخشهایی از گرجستان امروزی حکومت می‌کردند. شدادیان از طایفه کرد روادی بودند که البته روادیان هم خود جزو کردهای هزوان محسوب می‌شدند. مینورسکی بر پایه منابع ارمنی، شدادیان را بازماندگان خانواده سلطنتی ماد می‌داند که پس از سقوط دولت ماد به کوهپایه‌های آرارات فرار کردند. نخستین گروه ترکان غز در دوره سلطان مسعود غزنوی به آذربایجان وارد شدند و به مراغه یورش بردند. وهسودان به یاری ابوالهیجا بن ربیب الدوله رهبر کردان هزبانی حاکم ارومیه آنان را شکست داد.. در ۴۴۶ هجری طغرل سلجوقی به آذربایجان لشکر کشید و روادیان را خراج گذار خود کرد. حکومت روادی در ۴۶۳ هجری با خلع مملان آخرین حاکم روادی از سوی آلب ارسلان سلجوقی پایان یافت و مردمان هزو به حکاری عقب‌نشینی کردند. در تبریز و ارومیه بازماندگان هزو با نام خانوادگی هزویی و هزایی و در باتمان با شهرت هزوی و حمزه کان (همازه کان) سکونت دارند. گویش‌های کردی در استانهای الازیغ، بینگول و دیاربکر و قسمتهای بالای رودخانه‌های فرات، قزل ایرماق و مورات، زازاکی با نام‌های دیگر دیلمی، زازاکی و زازاکی جنوبی و سیورکی، کوری، هزو ،موتکی (موتی) ، دامیلی و چندین گویش دیگر، مربوط به گروه گورانی می‌باشند. همچنین مردمان هزو در آذربایجان به زبان ترکی آذربایجانی و کرمانجی سخن می‌گویند. کلود کاندر در کتاب زندگی صلاح الدین (The Life of Saladin1897) : صلاح الدین فرزند ایوب از دودمان شادی، کُرد روادی از قبیلهٔ بزرگ هزبانی بود. صلاح الدین بنیان‌گذار دولت ایوبیان بود. در ۶۰۴هجری، پس از آنکه پادشاهی اخلاط به ایوبیان رسید، بدلیس نیز به قلمرو نجم الدین ایّوب که در اخلاط فرمانروایی داشت پیوست. در زمان حاکمیت ایوبیان، تیره‌های مختلف از طایفة رَوّادی (رَوادِی) کُرد که این خاندان بدان انتساب داشتند، از جانب آذربایجان به نواحی بدلیس و اخلاط و وان کوچ کردند شدادفر طایفه ای است که در سیورک سکونت دارند.
حزوانلو (Hazoanlo): ایل کُرد کرمانج منسوب به هزو (Hezoyê). حزوانلو در بجنورد و قوچان و اطراف گلمکان در نزدیکی مشهد پراکنده‌اند و به حمزوانلو، حمزی و حمزکانلو یا حمزه کانلو (حمزکی) شهرت دارند. از شخصیت معروف حزوانلو حاجی خان حمزکانلو فاتح دهلی از سرداران ممتاز و سفیر نادرشاه به دربار امپراتور روم و بیگلربیگی قفقاز می‌باشد. «حاجی خان حمزکانلو» که او را در بعضی از کتابها چمشکزک هم گفته‌اند همواره با نادر بوده‌است و در جنگ با افغانها و تیموریان هند او را همراهی می‌کرد. حاجی خان حمزکانلو همواره دو فرسخ قبل از نادر حرکت می‌کرده‌است و شهرهای کابل، پیشاور، لاهور و دهلی را او فتح کرد و سپس به عنوان سفیر از طرف نادر شاه نزد سلطان عثمانی می‌رود و مدتی نیز حاکم گنجه بوده‌است. ابراهیم الدقوقی همزی ( حمزة قانلو ) را در آدیامان و ملطیه ذکر کرده است.هیزان (Hizan): هیزان از ایلات کُرد ساکن موش در کردستان ترکیه می‌باشد. هیزانلو که به هیزولانلو و ایزانلو نیز شهرت دارند و شاخه ای از ایل شادلو بشمار می‌روند. کسروی شادلو‌ها را از روادی‌ها دانسته‌است. شادلو شامل آجقانلو، االنلو، بدرانلو، برسوکانلو، بوطالبانلو، بوربوری، بوغانلو، پوشوالنلو، جابانلو، جوکانلو، چوسوالنلو، خادمانلو، خانیانلو، خنضرانلو، دوراقانلو (این تیره به شاخه‌های متعددی از جمله تمانلو، اوتانلو، قوجوالنلو، بحرانلو و طاهرلو تقسیم می‌شوند)، قراقاشلو، قرکانلو، کپکانلو، کچرانلو، کوپالنلو، گریوانلو، گلمانلو و هیزانلو می‌باشد. پاپلی یزدی، ایزانلو را جزء شانزده طایفه کوچ نشین خراسان نوشته‌است که در حد فاصل مراوه تپه و شاه جهان ییلاق قشلاق می‌کنند.
خزل (کرمانشاه و همدان)
مردم خزل در بخش فیروزآباد (کرمانشاه) ، شهرستانهای سنقر، کنگاور و صحنه از استان کرمانشاه و شهرستانهای اسدآباد، نهاوند و تویسرکان از استان همدان سکونت دارند. مردم ایل خزل در استان کرمانشاه به کردی کلیایی، کردی مایانی (دینوری) و لکی و در استان همدان به لکی و لری سخن می‌گویند. آژند، کویه (کاوه) ، مهری، خزایی، اسپئر، سَران، هورتاوی، خزلی از مردمان خزل در جغرافیای همدان و شرق کرمانشاه بشمار می‌روند. خزل ها در بید سرخ صحنه و دهستان هجر و دهستان گاماسیاب که پیشتر با نام های روژینه دای و خورمچ شناخته شده است و در چندین روستا در اطراف میانراهان دینور سکونت دارند. همچنین به طور عمده مقیم در ناحیه ی شمالی صحنه تا سنقر می باشند از جمله روستاهای چم چم، آقبلاق،قشلاق، جعفرآباد، تپه شارک، سرخه لیجه، کهتر، ملک آباد، کهریز، زیوه، چقابالا علیا، چقابالاسفلی، سلطان طاهر، ده آسیاب،عظیم آباد، کلبعلی خانی، چماق تپه، هالان، کنگرشاه علیا، کنگرشاه سفلی، گرگلان، گرگه بیشه. خزل ها در ماذپهرگ از روستای ده خزل در دره هزار خانی تا داشتی بلاغ در نزدیکی سطر ساکنند. هاینریش کیپرت در ۱۸۶۵ به اسکان ۸۰۰ چادر عشایر خِزِل در نواحی کوهستانی دالخانی سنقر و امروله اشاره داشته است.این ناحیه در غرب و جنوب روستای فارسینج قرار دارد. در اسناد کتاب خانه ی بریتانیا، ایل خِسِل [Khesel] به عنوان قبیله ای ساکن در هرسین ذکر شده است نخستین ساکنان نواحی نهاوند و تپه گیان در ۵۷۰۰ سال قبل مردمان بومی زاگرس به نام کاسی بودند اهل خزل خود را داتی رِن یا دَتیوران می‌خوانند ((دارای خوی و خصلت داتی)). دات در فرس هخامنشی و اوستا به معنی قانون است و همین کلمه است که در فارسی «داد» گردیده‌است رِن یا رَن در زبان کُردی به معنای رفتار و خصلت است. در کتاب فرهنگ جامعه ایران (ص۷۹۰) ، کتاب مردم‌شناسی ایران، کتاب تواریخ گلستانه (ص۲۸۳) و persia and the persian question p609، از ایل قیزل یا قزل در ناحیه چمچمال کرمانشاه یاد شده‌است. در گفتار اهالی خزل واژگان کُردی با حرف خ کمیاب و با حرف ق نایاب است و مردم ایل، خود را خزل یا هزل به معنای قیام کننده، برخواسته یا شورشی می‌خوانند (هِز یا خِز در زبان کردی معادل فارسی خیزش است). با این وجود نام قیزل یا قزل معرب گیزل یا گزل است. پروفسور روبرتو دَن استاد دانشگاه ساپینزا روم موقعیت قبایل مادی ذکر شده در کتیبه شمسی اداد پنجم و سارگون دوم آشور را ترسیم و موقعیت قبیلهٔ گیزل بوندا را در جنوب سنقر تشخیص دادند. مجله تحلیلی هفتگی منطقه پلاس آذربایجان (Region Plus) در سال ۲۰۰۶ مطلبی دربارهٔ تاریخ آذربایجان منتشر کرده‌است در بخشی از مقاله به کشور باستانی اراتا اشاره شده و اسامی قبایل و نواحی آراتا بر اساس کتیبه‌های میان رودی ذکر شده‌است. ایلات اوش کایا،اوش دیش، گان تاو یا گن تاو، گیزل بوندا، اوش تاتی یا تات تی اهالی کشوری بودند که سومری‌ها آنرا کشوری اساطیری و بسیار قدیمی تر از سومر دانسته‌اند، کشور آراتا (aratta). در اسطوره گیلگمش، او در مسیر سومر به آراتا از منطقه ای به نام «هور - اوروم» می‌گذرد که می‌بایست سرزمین هوری‌ها باشد. در کتاب هفتم هرودوت، جمله ای وجود دارد که می‌گوید پیش از آن که پارسیان به این نام خوانده شوند از دید یونانی‌ها کِفن و از دید خود و همسایگانشان آرتایی نامیده می‌شدند نخستین بار نام گیزل در افسانهٔ انمرکار، تنها اشارات باستانی به آراتا یاد شده‌است. در کتیبه‌های سومری آراتا با عنوان "سرزمین مقدس حاکمیت قانون " یاد کرده‌اند. برای مطالعه بیشتر: انمرکار و فرمانروای اراتا
ترور آر برایس گیزل بوندا را موقعیتی میان پارسوا و ماد می‌داند پارسوآ (Parsūa) یا پارسواس (Parsūaš) یا بارسوآ (َBarsua)  یک قبیله مادی ساکن کردستان      بوده‌اند. ژاک دوشن- گیمن، پیر لوکو، ژان کلنز، ریچارد فرای و لوئیس دی. لوین و ماریا بروسیوس پارسوآ را واقع در ماهیدشت (باستانی meishta) دانستند. نام پارسوا در کتیبه قره گونوز از دوره ایشپوئینی و منوا (۸۱۴ ق. م) و سالنامه آرگیشتی اول (۷۸۳ ق. م) ذکر شده‌است در کتیبه قره گوندوز نام پارسوآ در کنار نام مِشتا (MeŠta) آمده‌است. براساس اظهارات ترور آر برایس موقعیت گیزل بوندا میان پارسوا (ماهیدشت) و ماد (همدان) سرزمینی شرقی استان کرمانشاه و نیمه غربی استان همدان را شامل می‌شده‌است.
شامشی‌آدادپنجم در لوح خود به سومین لشکر کشی اش به زاگرس در سال ۷۱۸ تا ۷۲۱ پ. م به گذر از رود زاب (Zaban River) و کوه‌های کولار (Kullar) اشاره می‌کند و می‌گوید :بر سرزمین‌های سانبای (Sunbai) ، مانایی (Manai) ، پرسوای (Parsuai) ، تورولای (Taurlai) و سپس مِسای (Mesai) غلبه کردم. آنان به کوه‌های بلند رفتند. سه قله که مانند ابرها از آسمان آویزان بودند و پرنده بر بال آنها هرگز نمی‌آید، سنگرهای خود را ساختند. به دنبال آنان رفتم آن کوه‌ها را محاصره کردم. در یک روز مانند عقاب بر آنها هجوم آوردم، تعداد زیادی از آنها را کشتم. اموالشان، چهارپایانشان، گله‌هایشان، اسب‌هایشان، شترهای (باختری) دو کوهان، تعداد بی شماری از آنها را از کوهستان پایین آوردم. پانصد روستا و شهر از آنان را ویران کردم و درآتش سوزاندم. به گیزل بوندا راهپیمایی کردم. شهر کی ناکی (Kinaki) را تصرف کردم، ویران کردم، و در آتش سوزاندم. از کوه سنگی بیش بیزیدا که گذشتم. تی تا ماش کا (Tita- mashka) از شهر ساسی اَشا (Sasiashu) و کیارا (Kiara) از کارسی بوتو (Karsibutu) با دادن اسب‌هایشان ادای احترام کردند، تمام گیزل بوندا، شکوه و عظمت حیرت‌انگیز من و شروع قدرتمند نبرد من بر آنها چیره شد و شهرهای متعدد خود را ترک کردند. به اوراش، سنگر آنها، عقب‌نشینی کردند (دو تن از پیشوایان گیزل بوندا به منظور جلب عطوفت مهاجمان تعدادی اسب بارکش و عرابه به شیوه هدیه تقدیم کردند ولیکن مؤثر واقع نمی‌شود). بر آن شهر (اوراش) هجوم بردم، تصرف کردم. با خون رزمندگان آنها میدان‌های شهرهایشان را مانند پشم رنگ کردم. ۶۰۰۰ مبارز آنها را من کشتم. پیریشاتی پادشاه آنها را به همراه ۱۲۰۰نفر از مبارزانش زنده دستگیر کردم. دارایی‌های آنها، اموالشان، احشام، گله‌هایشان، اسب‌هایشان، ظروف نقره، طلای فاخر و مس را به تعداد بی شماری بردم. (شهرهایشان) ویران کردم، با آتش سوزاندم. شامشی‌آدادپنجم در سال ۷۲۳ به کاردونیاش لشکر کشی کرد و این سرزمین را نیز ویران و غارت نمود.
ژان بوترو آشورشناس فرانسوی واژهٔ آکدی گیزللو (Gizillu) را برابر واژهٔ سومری گیزیلا(Gizila) به معنی آتش می‌داند. این واژهٔ به صورت گیس (Gis) در زبان کردی به معنای روشنایی و به تعبیری آتش است. در ۱۸۰۰ پیش از میلاد پادشاهی به نام یافور در ایزل لو (Izallu) واقع در سرزمین گوتیان (زاگرس میانی) حکومت می‌نمود. او شاهان عیلام و اورارتو را که با زیمیری لیم شاه ماری متحد گشتند را تهدید نمود ابوریحان بیرونی از پادشاهی اساطیری به نام یافول یاد می‌کند و اورا برابر فریدون در شاهنامه می‌پندارد. بیرونی در آثارالباقیه عن القرون الخالیه می‌گوید: «در کتاب‌های سیَر و اخبار که از روی کتب اهل مغرب نقل شده، ملوک ایران و بابل را نام برده‌اند و از فریدون که نزد آنان یافول نام دارد شروع کرده‌اند تا دارا که آخرین پادشاه ایران است .»
هیزول (دیاربکر و ارزنجان)
هیزول (Izoli-Hizol):از ایلات کُرد کرمانج ساکن در دیاربکر، ملطیه، شانلی اورفا، ارزنجان، بدلیس ماردین آدیامان و… می‌باشد کایا، هیزولی، هیزکی، هیزنی و گاهیزلی و… از مردمان هیزول یا ایزول می‌باشند. جمال ایزول، رئیس فدراسیون انجمن‌های ایزول اعلام کرد " قبیلهٔ ایزول شامل ۳ میلیون عضو بوده و در انتخابات پارلمان ترکیه حضور فعال خواهد داشت. ایزول در تاریخ ارزنجان به صورت هزول لو (hazollu) به عنوان قبیلهٔ کُرد ساکن در مازگیرت یاد شده‌است. منابع دیگر ایزلا (ماردین) را خاستگاه ایزول ذکر کرده‌اند بر اساس برخی منابع تُرک، ایزول‌ها بخش اصلی ارتش جلال الدین خوارزمشاه بودند. سرزمین آنها در مرزهای امپراتوری خوارزمشاه، یعنی بین ترکستان و خراسان در شمال شرق ایران بود. بر اساس کتاب تاریخ وارتو قبیلهٔ ایزول مستقیماً از خراسان به درسیم مهاجرت کردند مهرداد ایزدی در کتاب کُردها ایزولی را معادل هیزولان(Hizolan) گفته‌است. بر اساس اسناد مربوط به ایزول، سلیمان بیگ رئیس قبیله ایزول با خواهر تیمور پاشا مترجم کرد تبار مصری ازدواج کرد به گفتهٔ دکتر فیتز ایزول اجداد او ۱۲ نسل رئیس قبیله بودند و مسکن ابتدایی آنان در ۱۲۰۰ میلادی حدود کوه قرجه داغ (به کردی: قه ره ژداخ) دیاربکر بوده‌است. ادیب یاووز اظهار داشت به علت کنده کاری (کتیبه) در اورفا از سال ۱۱۸۶ در اورفا بوده‌اند و بعدها در مناطق ملطیه و دیاربکر و.. مستقر شده‌اند. سلطان یاوُز سلیم عثمانی در جنگ با شاه اسماعیل صفوی افراد قبیلهٔ ایزول را در دو سوی رود فرات قرار داد از این رو گاهی این قبیله را به نام بَرفراتی می‌گویند. در قرن نوزدهم ایزول به عنوان قبیله ای ساکن در ناحیهٔ پَلو (palu) یاد شده‌است. جمعیت کُردان پَلو در قرن نوزدهم سی هزار نفر گزارش شده‌است که سرزمین خود را اَرگنه-مادن (به کردی: Erğani Madeni) می‌گفتند.
ایزوللو (izollu-Îzolî) منطقه ای شامل نواحی غربی استان الازیگ و نواحی شرقی استان ملطیه است. رود فرات ایزوللو را به دو بخش تقسیم می‌کند. پس از احداث سد آتاترک بخش‌های وسیعی از آن به زیر آب رفت. به دلیل وجود قلعه‌های نظامی در ایزوللو نام منطقه به قلعه تغییر یافت با این وجود همچنان به نام ایزوللو شناخته می‌شود. در کتاب سفر اولیا چلبی آمده‌است که قبیله ایزول که امروزه در منطقه زندگی می‌کنند در دهه ۱۶۰۰ میلادی از شانلی اورفا به این منطقه مهاجرت کردند. مردمان دره رود هیزل (Hezil)در شمال زاخو تا کاوان کایا از ایل هیزول می‌باشند، از جمله این نواحی روستای دول هیزلی در شرناق است. رود هیزل از شاخه‌های اصلی رود دجله می‌باشد. این رود از حکاری سرچشمه گرفته و در غرب زاخو به دجله می‌ریزد ویلیام هِجز نخستین رئیس کمپانی هند شرقی در خاطرات خودش۱۶۸۱، نام این رود را به صورت خیسِل و هِیزِل( Heizel,Khisel) آورده است. مردمان ایل در روستاهای حاشیه سنجار از جمله روستای خِزو (Xezu) و هِزلی (Hezli) ساکن می‌باشند. ایزولی‌ها در در بینگول، درسیم، دیاربکر، اورفا، الازیگ، ملطیه و سیورک به زبان کورمانجی و در منطقه پتورگه ملطیه به زبان زازاکی صحبت می‌کنند.
هیزول‌ها علوی (بکتاشیه) و سنی مذهب می‌باشند. هیزول‌ها از طرفداران صفویه و از قزلباش‌ها بودند. پس از جنگ چالدران هیزول‌ها در ماردین-دیاربکر به مبارزاتشان ادامه دادند و شکست خوردند. در شورش شاه اسماعیل دوم که در سال ۱۵۷۷ تا البستان گسترش یافت، قبیله هیزولی از پیشروان شورش بود.در این شورش طوایف خیسور (Xisor) و کاوی (Kavi) نیز شرکت داشتند. هیزولوها در تأسیس دولت مروانی نقش داشتند هِزِل (Hezel) از اصلی‌ترین یاران صلاح الدین ایوبی بودند و در فلسطین سوریه و اسرائیل ساکن شدند و به زبان کردی سخن می‌گویند. دکتر فلیتیز ایزل، از کردهای سوریه به قبیلهٔ هِزِل [HEZEL] اشاره می‌کند و آنان را متصل به ایل خزل از کردهای فیلی ایران می‌داند. پس از جنگ اسرائیل و فلسطین ۱۹۴۸ به دمشق آمدند .. در ۱۹۴۰ سربازان با یورش به روستای کیوکس در ناحیه هزل(Hezel) در ماردین، ۲۹ ایزدی را در یک غار بستند و آنها را زنده سوزاندند. این روستا بعداً سه بار مورد حمله نظامیان قرار گرفت و در هر یورش بسیاری از ایزدی‌ها کشته شدند. در استان اورفا مردمان ایزول عمدتاً در سیورک و حلوان زندگی می‌کنند و هرتاوی‌ها که طایفه ای از هِزل می‌باشند در جنوب شانلی اورفا به ویژه در بیره و آدیامان سکونت داشته، به زبان کُردی سخن می‌گویند و پیرو آیین ایزدی می‌باشند. . پس از جنگ چالدران سلطان سلیم عثمانی مردمان این طایفه را به بورسا برد و سپس به اورفا برگرداند هرتاوی در جوار رشوند از بزرگ‌ترین طوایف آدیامان بشمار می‌روند. هرتاوی در ایران با نام هوره تاوی و به فارسی برآفتابی ساکن در استان کرمانشاه و شهر سنندج و شامل تیره‌های پرهان، پناهی، پَرون یا پروان، پَرنگ و پیری می‌باشد. هرتاوی‌های آدیامان به سبب همجواری با ایل پازوکی (بزیکی) عضوی از اتحادیه قبیله‌ای پازوکی بودند.
جنگ فرانسه و ترکیه و سپس جنگ استقلال ترکیه در شانلی اورفا با مقاومت و پیروزی نیروهای محلی در برابر فرانسه و تخلیه فرانسه از جبهه‌های سوروچ و اورفا خاتمه یافت. عبدالرحمن هَرتاوی زاده، عبدالقادر هَرتاوی زاده، مصطفی هَرتاوی زاده، یوسف هَرتاوی زاده، محمد هَرتاوی زاده و سین دی هَرتاوی زاده از سران طایفه و فرماندهان میدان جنگ بودند. در متن سنگ نوشته ی داریوش در بیستون به موقعیت ایزَلا در موقعیت کنونی ماردین اشاره شده است.ماردین(به کُردی:Mêrdîn) در منطقه ای کوهستانی به نام ایزَلا(Izala) واقع شده است از این رو در گذشته به نام شهر ایزلا شناخته می شده است.
خزل (تیسفون و دماوند)
آن لمبتون در کتابش اشاره دارد به منطقه خزل در غرب کوهستان دماوند که روستاهای آن در هجوم دشمنان ویران گشته و مردمانش کشتار شدند عزالدوله بختیار (دیلمی - آل بویه) پادشاه وقت ایران به یاری آنان شتافت گندم و خوراک به آنان رسانید. مرشتاوندها در به قدرت رسیدن آل کیا و اسحاقوندان مؤثر بودند و در دربار ایشان رتبه و مقام یافتند.سکونتگاه آنان اشکورات بود بازماندگان مرشتاوند شهرستان تنکابن سکونت دارند.
دانشنامه ایرانیکا از ثبت نام خزاییه در بند دهم سنگ‌نوشته کرتیر در کعبه زرتشت با نام فرقه «مکتک» (mktk-y) از ریشه ایرانی «مک»، نام برده‌است صدها سال بعد ابن الندیم، مغتسله، فرقه ای از مندایی را در صحرا یافت که احتمالاً الخاسایی (Ḥasīḥ) را به عنوان بنیانگذار خود می‌شمردند. نام فرقه به صورت‌های الچسایی (Elchasai)، الکسای(ksai) ذکر شده‌است و در قرن هشتم میلادی تئودور برکونی این فرقه را به نام لکس (Lks) یاد کرده و در کتاب مانویان پارتی به صورت لکسِس (Lxs) آمده‌است نسخه‌های خطی مانوی کلن که در مصر کشف گردید نام این فرقه را به صورت ال کسای (El Ksai) بر گرفته از کاسیا (Kasyā - Kəsē) نشان می‌دهد. زهد این فرقه خوردن گوشت را حرام و حرمت ازدواج را حفظ می‌کرد. در ۲۵۰ میلادی قدیسان الکسائی دو زن به نام‌های مَرسا (Martha) و مَرسانا (Marthana) بوده‌اند. الکِسائیت ها(Elkesaites) در دل ایرانشهر(Erech) زندگی می‌کردند. دانیل خولسن الکسائیت ها(Elkesaites)را کسانی می‌داند که به نام مندایی نیز شناخته می‌شدند و بازماندگان آنها درمیان باتلاق‌های فرات پایین و دجله زندگی می‌کنند. زکریا بشیر اعتقادات گنوسی (عرفان صوفی) کسایی را مؤثر بر باورهای صائبین می‌داند. زکریا بشیر در کتاب War And Peace In The Life Of The Prophet Muhammad آورده‌است: نظریه تاردیو بدون شک درست است و پیامبر اسلام محمد فرقه خاصی در ذهن داشت. شواهدی برای هر یک از نامزدهای مختلف، از جمله فرقه‌های عرفانی مانند الکسائیان یا «صبا حسامیم» وجود دارد الکسایی‌ها به سبب باورهایشان مندایی گفته می‌شدند. مَن (مَنو-مانو) در زبان کردی به معنای اندیشه و دانایی و «دا» به معنای خدا بکار می‌رود.مندا به زبان آرامی به معنای «دانش» است، مانند گنوسیس یونانی. رگه‌هایی از عرفان الکسایی (مندایی) در آیین اهل حق دیده می‌شود مانند مظهریت که در عرفان اسلامی وحدت وجود گفته می‌شود.
کاسایی‌ها(Cossaei-Cassaei) ، ساکنین آمادای در غرب همدان و استان کرمانشاه. گزنفون کاسایی‌ها را کاردوخی (Καρδοῦχοι) می گویدکه مسکن آنان در میان کوه‌ها و مردمی جنگجو بودند و تابع پادشاه نبودند.به گفتهٔ دیودوروس کاسایی‌ها خودمختار بودند و هرگز فرمانروای خارجی را نپذیرفتند.پادشاهان پارسی هرگز نتوانستند آنان را تسخیر کنند. گزنفون می‌گوید: یک بار ارتش سلطنتی صد و بیست هزار نفری به آنها حمله کرده بود و به دلیل ناهمواری سرزمین، مردی از این تعداد نیز برنگشت. آنان در امتداد کوهستان اکباتانا مستقر بودند. استرابون کاسایی‌ها را قبیلهٔ کوه نشین جسور و جنگجو در کوهستان ماد ذکر کرده‌است و از شاخه ای از کاسایی که در شمال ماد زندگی می‌کنند نام می‌برد. استرابون کاسایی‌ها را راهزن و یاغی می‌خواند. پادشاهان هخامنشی که سالانه دربار خود را از اکباتانا به بابل منتقل می‌کردند تا زمستان خود را در بابل بگذرانند در مسیر اکباتانا به بابل هدایایی به کاسایی‌ها تقدیم می‌کردند. کاسایی‌ها جناح چپ لشکر داریوش سوم در نبرد گوگمل بودند و در نهایت اسکندر در آخرین نبرد برای فتح پارس در زمستان ۳۲۳ پیش از میلاد به سرزمین آنان حمله کرد. هفایستیون دوست صمیمی اسکندر در این زمان می‌میرد. پلوتارک می‌گوید که اسکندر یکی از شهرهای قبیله «کوسایی» را قتل‌عام کرد"او در چهل روز بیشتر سرزمین کاسایی‌ها را تسخیر و ویران ساخت .    پس از مرگ اسکندر، به زودی استقلال خود را به دست آوردند. در کتاب لرستان و تاریخ قوم کاسی به نقل از راولینسون آمده «واژهٔ کاسی به شکل کوسایورلیی بوده و در زمان اسکندر یونانیان آن را به مردم زاگرس و درهٔ سیمره اطلاق می‌کرده‌اند» جان کمپبل در کتابی هیتی ها کاسایی را برابر با کاسی دانسته است.
کزویی (Ḵezuʾi- Kezûyî) در ترکیه و در آذربایجان غربی با نام خزویی یکی از سه طایفه خلکانی ایل میلان را تشکیل می‌دهند. در کتاب ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان‌غربی تالیف ابراهیم اسکندری‌نیا آمده است: طایفه خزویی که خزایی نیز گفته می شود، از ایل میلان عمدتا در روستاهای قره آغاج، دمدم، ممه شیری، قارنجه و بلسور بالا ساکن هستند. در سلماس و ارومیه خزایی بخشی از ایل شکاک بشمار می‌رود. در خورخوره، دیزج در نزدیکی کسیان(Kasian) و منطقهٔ ممکان ارومیه تا نیچالان به صورت پراکنده سکونت دارند. بخشی از این طایفه در شهر مراغه و دهستان هولاسو در شهرستان شاهین دژ زندگی می کنند. خزایی‌ها همچنین در روستاهایی از فریدن و داران اصفهان از جمله روستای موغان در مجاورت سینگرد ساکن هستند.گروهی از بازماندگان لشگریان کریم خان زند از مبدا کرمانشاه در استان فارس ساکن اند که بخشی از آنان در دوران قاجار به تهران کوچ کرده و در غرب تهران مکانی که شهریار نام گرفت مستقر شدند.جعفر خان خِزِل از خاندان خانین خزل بود که پس از شکست زندیه به ری آمده بودند. جمع خانه یارسان در شهریار توسط جعفر خان خزل تاسیس شد. غلامحسین افضل الملک خواجه‌وندان مازندران را از سراوندِ سیلاخور گفته‌است که آقامحمّدخان قاجار آنها را کوچانیده و به کلاردشت آورده و عقیدة خواجه‌وندها این است که از نسل خواجه عزیز خزایی هستند.
لورنس وادل مترجم کتیبه‌های آشور و سومر باستان در کتاب خاستگاه فنیقیِ بریتانیایی‌ها، اسکاتلندی‌ها و آنگلوساکسون‌ها وجود مردمانی را یادآور می‌شود به نام کاست در جغرافیای زاگرس شمالی در قلمرو هیتی‌ها. او کاست‌ها را کاسی و قبیله ای جنگجو می‌خواند که رومیان بارها با آنان جنگیدند و آنان را «آته کوتی» می‌گفتند اولین گزارش شناخته شده از فنیقی‌ها به فتوحات فرعون تحوتموس سوم (۱۴۷۹–۱۴۲۵ پ. م) مربوط می‌شود. لورنس وادل نخستین پادشاهی فنیقیه به نام کاسی (Kassi) را متصل و مربوط به پادشاهی کاسی بابل (کاردونیاش) دانسته‌است و نام کاسی را معادل کاتی یا کتی(Catti) برگرفته از گوت(Goth) دارای نژاد و زبان آریایی ذکر نموده‌است که از سرزمین هیتی-فنقیه به خاک اروپا مهاجرت کردند و نخستین پادشاهی خود در جزایر کاسی ایجاد نمودند. فرانسیس هاورفلد مورخ و باستان‌شناس انگلیسی با بیان اینکه جزایر کاسی در جغرافیای باستان نام جزایری است که در جایی نزدیک به سواحل غربی اروپا واقع شده‌اند. هرودوت (۴۳۰ قبل از میلاد) کم از آنها شنیده بود. نویسندگان بعدی، پوزیدونیوس، دیودوروس، استرابون و دیگران، آنها را جزایر کوچکی در سواحل شمال غربی اسپانیا می‌نامندبا این حال هیچگونه منابع فلز قلع در این جزایر یافت نمی‌شود وادل قلع را فلزی می‌داند که کاسی‌های بابل از آن استفاده می‌کردند و تجارت آنرا در دست داشتند از این رو واژه‌های یونانی «کاسی تروس»، هندوآریایی‌های باستان «کاس تیرا» و عربی «قصدیر» به معنای قلع املایی دیالکتیک متفاوتی از کاسی است. ویلیام هاج میل منشأ کتیبهٔ سنگ نیوتن را فنیقی دانسته‌است در حالی که بسیاری از باستان شناسان آنرا خطی ناشناخته توصیف کردند اما لورنس وادل بر اساس شباهت این خط با کتیبه اوگاموئید هیتی بر روی شیر مرعش در گورگوم کردستان شهری که پیش تر به نام مرکاسی یا مَلکشی شناخته می‌شد، آنرا هیتی آریایی دانسته‌است وادل دربارهٔ واژهٔ پرات در کتیبهٔ سنگ نیوتن کشف شده در آبردین شایر می‌نویسد: گذشتگان عنوان «پارت» یا «پرات» و همان‌طور که خواهیم دید، «بارات» یا «بریتان» را بر سرزمینی که در آن سکنی گزیدند نهادند این نام از ریشهٔ پرات و بارات در زبان هیتی‌ها و یکی از قبایل فنقیه است. در آغاز فصل هشتم کتاب «پارتولان پادشاه ایرلند "ایرین Eireann" و نخستین شاه اسکاتلند در ۴۰۰ پ. م حاکم کاسیِ فنقی‌تبار که خود را هیتی معرفی کرد» یاد می‌شود عنوان «کازی» (Kazzi) به وضوح نوعی املای دیالکتیکی «کاسی» است. عنوانی که قبیله هیتی بارات به خود نسبت می‌دادند
راولنسون سکونتگاه پارت‌ها (اکوس Ancient Greek: Ὧχος) در اطراف کوهی که استرابو در کتاب یازدهم خود از آن به نام پراو کوه (paráú koh) یاد کرده بود را حدود کپه داغ در قوچان می‌داند با این وجود پیر لوکوک می‌گوید در منابع ایرانی شواهد روشنی از وجود قبیلهٔ پارنی یا پرنی (در خراسان) وجود ندارد و مطمئناً مسکن آنان جنوب روسیه بوده‌است جایی که سکاها بودند یارشاطر: وجود زبان پرنی مستقیماً تأیید نشده‌است زبان پارتی یا پهلوی اشکانی یک زبان منقرض شده از خانواده زبان‌های ایرانی شمال غربی بوده‌است.
شواهد کتیبه‌ای برای حضور هیتی‌های اولیه با صلیب خورشیدی کاسی در منطقه اورکنی‌ها، در واقع برای تأیید تاریخی بودن این سنت دیدار کتی‌های اولیه از «جزایر اورکنی» وجود دارد. یادبود بارتولان در دهکده باستانی با نام «بارتل» یا «کلیسای بارتول» است که در حدود نه مایلی شمال بورتی (Bourtie) واقع شده و در شرق آن وارتل و وارت هیل قرار دارد. قدمت کلیسای بارتول به بین سال‌های ۱۱۸۹ و ۱۱۹۹ پس از میلاد برمی‌گردد. تغییر نام سنتی «پارت اولون» توسط راهبان به «بارتل» و «سنت بارتولمیوس» به راحتی از حقایق شناخته شده در تاریخ اولیه کلیسای مسیحی قابل توضیح است. نویسندهٔ «انجیل بارتولمیوس» به دلیل گنجاندن برخی از عقاید خورشیدپرستی آریایی بدعت آمیز (کفر) تلقی شد. به ویژه در ارتباط با فیلیپ که او نیز مانند بارتولان و اندرو نامی غیر یهودی و غیر عبری داشت. و طبق شهادت رومی‌ها، بومی پارس (Persia) بود. وادل از پیچیدگی متناقض و ناامیدکننده‌ای که ناشی از تلاش‌های متضاد متقابل باستان شناسان قبلی که به جای کمک به رمزگشایی، مانعی برای رمزگشایی بود ابراز ناراحتی می‌کند. او می‌گوید: در نتیجه چنین تلاش‌های آشتی‌ناپذیری برای رمزگشایی و ترجمه این کتیبه‌ها، و در عین حال تصور می‌شد که محتوای مفروض آن‌ها اهمیت تاریخی کمی دارد یا اصلاً اهمیتی ندارد، این بنای کتیبه‌ای باستانی با چنین اهمیت منحصر به فردی برای تاریخ اولیه بریتانیا سقوط کرده‌است. عملاً به فراموشی سپرده شد؛ بنابراین در متن «تاریخ شهرستان اسکاتلند» برای آبردین شایر، نه در «بریتانیا اولیه» در مجموعه داستان ملل، نه در «بریتانیای سلتیک» اثر ریس و نه در شهرستان و ناحیه مدرن به آن اشاره نشده‌است. لورنس وادل می‌گوید:
الکسایی ( Elkesai ) پس از فتح تیسفون، بدره و مندلی بدست اعراب گفتار آنان از پهلوی اشکانی به عربی و نام الکسایی به الخزاعی یا خزاعی تغییر یافت. در سال ۱۵۰ قمری جمعیتی از مردمان تیسفون به خراسان منتقل گشتند که در کتاب اقوام و عشایر خراسان نوشته میرنیا، به اعراب خراسان شهرت یافتند از جمله این قبایل سالاری، خزاعی و زنگویی می‌باشند. پاسازیه الخزاعی والی آذربایجان در سال ۳۵ هجری از دودمان الخزاییه می‌باشد. (پاسازیه نامی ایرانی است)  ارتباط دودمان طاهریان خزاعی با دودمان کُرد تبار خزایی در خراسان به درستی مشخص نمی‌باشد. بر اساس برخی منابع طاهریان دارای‌تبار ایرانی بودند و لقب خزاعی را به سبب این که از موالی قبیلهٔ خزاعه بودند به دست آورده‌اند. البته به همین سبب، نسب خود را به قبیلهٔ خزاعه که در دوران دعوت پیامبر از قبایل بزرگ مکه بودند، می‌رساندند. عده‌ای از راویان از جمله ریچارد فرای و باسورث و زرینکوب و مورخان دیگر از یک سو و طاهریان خود نیز از سمتی دیگر خاندان طاهری را منسوب به رستم، پهلوان ایرانی و منوچهر (از تبار فریدون و نوهٔ ایرج)، پادشاه ایرانی می‌دانستند. مورخان بر این عقیده‌اند که علت این نسب سازی‌ها، اهمیت نسب و ریشه هر خاندان در آن دوره بوده‌است که طاهریان و به‌طور ویژه طاهر با تلاش‌های هوادارانشان، توانستند از این راه حمایت و دوستی خاندان‌های محلی (خزایی‌ها) را جلب کرده و از این طریق نفوذ و قدرت خویش را افزایش دهند. شاعر عرب زبان دعبل الخوزاعی تلاش طاهریان برای اثبات اصالت خزاعی طاهریان را مورد هجو و به مسخره می‌گیرد.
الکسای(Alxasî) یا الکاس گروهی از کردان علوی و سنی (حنفی) که به کردی کرمانجی و زازاکی سخن می‌گویند اگرچه لهجه الکساییان به سین میلی نزدیک بوده و در گروه گویش‌های جنوبی کردی قرار می‌گیرد. عمدتاً در البیستان و سیورک زندگی می‌کنند اما در دیگر نواحی کردستان نیز سکونت دارند.
مرعش (Mereş) جودت ترکای اسامی الکساس و الهاس را نامی مربوط به یک ایل در عثمانی دانسته‌است. مارک سایکس، کاسیانی(Kassiani) را به عنوان یکی از طوایف خلکانی ایل میلان نام می‌برد و حضور ۵۰۰ خانواده الخاس(Al Khass) در جنوب حلب را ثبت نموده‌است نوری درسیمی خورمک (Xormek) را به عنوان شاخه ای از الکساس در میان مردم اورفا ذکر کرده‌است. خورمک‌ها از مردمان کُرد در کردستان ترکیه به‌شمار می‌روند. سکونت گاه اصلی آن شهرستان چات(Çat) و منطقه کوسان(Kosan) در استان ارزروم و شهرستان مَکیران(Macîran) در سیواس و شهرستان مازگیرت در درسیم می‌باشد. مَکیران دراسناد عثمانی با نام حمید آباد چیت(Çît) نیز آمده‌است. در مکیران ۹۰ روستا وجود دارد که علوی هستند و به زبان کردی و در ۱۰ روستای آن به ترکی صحبت می‌کنند. دیگر مردم مکیران ایزولی، شادی و خیرانی می‌باشند.
در جلد یک کتاب جُمَل من انساب الاشراف نوشتهٔ بلاذری آمده‌است مردمان قبیلهٔ خزاعه مکه براثر نوعی بیماری جمعی کشته شدند بازماندگان به‌طور متمرکز در خان یونس فلسطین طبق آمار ۱۹۴۵ میلادی، ۹۹۰ نفر جمعیت داشتند همچنین چندین خانواده از خزاعه در دیوانیه عراق و اهواز سکونت دارند که دارای شجره نامه مشخص می‌باشند که نسب خود را به قبیلهٔ خُزاعه در مکه می‌رسانند .علمای عرب دربارهٔ نسب قبیلهٔ عرب زبان الخُزاعه اختلاف دارند با این وجود شجره نامه ای که بر اساس آن نسب قبیلهٔ الخُزاعه به نیای آنان مازن بن العضد از قحطان می‌رسد شناخته شده تر است. قحطان به همراه قوم خود، از منطقه بابِل یا شمال شبه‌جزیره، به سرزمین یمن رفت. قبائل قحطانی در این منطقه حکومت‌هایی را همچون مَعین، قَتبان، حِمیریان و سَبائیان تشکیل دادند و تمدن‌های یمن و فعالیت‌های عمرانی قبل از اسلام، مربوط به قحطانیان بوده است. برخی از قبائل قحطانی پس از انحطاط دولت‌های جنوب و ویرانی سد مأرب از یمن مهاجرت کرده و در مناطق مختلف شبه جزیره عرب منتشر شدند از جمله قبیله خُزاعه به منطقه مکه و اوس و خزرج به مدینه، مهاجرت کردند. در تاریخ اعراب قحطانیان و عدنانیان را عرب مستعربه (عرب دخیل غیر خالص ) دانسته اند. خُزاعه یکی از قبائل قحطانی بشمار می رود. در جنگ جمل، عمروبن حَمِق فرمانده پیادگان خزاعه در سپاه علی بود و در جنگ صفّین، بسیاری از خزاعیان در سپاه علی جنگیدند. از آن میان، عبداللّه بن بُدَیل و سلیمان بن صُرَد فرمانده پیادگان سپاه علی بودند و ریاست همه خزاعه با عمروبن حَمِق بود. شماری از خزاعیان سپاه علی در این جنگ کشته شدند اندیشه‌های عرفای پیامبر اسلام محمد و حضور قبیله ای به نام الخُزاعی در مکه احتمال روابط محمد با الکسایی‌ها و ریشه‌های ایرانی او را را تقویت می‌کند. الخُزاعی قبیله ای که در دورهٔ پادشاهی ساسانیان در یمن سکونت داشتند. از آنها هنگام جنگ با قصی بن کلاب نام آورده شده، قصی بن کلاب (جد چهارم محمد) با شکست خزاعی‌ها، حاکم مکه شد و با حبی بنت حلیل بن حبشیه خزاعی ازدواج کرد. حدیثی در جلد اول الاستیعاب فی معرفه الاصحاب نوشتهٔ ابن عبدالبر و کتاب اسدالغابه فی معرفه الصحابه نوشتهٔ ابن اثیر روایت شده‌است که می‌گوید «او (پیامبر) از خزاعه و خزاعه از اوست.»