cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سنت لوسیا
سَنت لوسیا (نیز سن لوشیا) یک کشور جزیره‌ای کوچک در دریای کارائیب و در آستانه اقیانوس اطلس است که در جنوب جزیرهٔ مارتینیک از مستملکات فرادریایی فرانسه و شمال کشور سنت وینسنت و گرنادین قرار دارد. این کشور عضو کشورهای مشترک المنافع می‌باشد، واحد پول این کشور دلار کارائیب شرقی است. این کشور در ۲۲ فوریه ۱۹۷۹ اعلام استقلال کرد.
این کشور در سال ۱۹۷۹ از بریتانیای کبیر استقلال یافت. این کشور یک حکومت پادشاهی مشروطه دارد و ملکه الیزابت دوم ریاست کشور را تا سال ۲۰۲۲ برعهده داشت و پس از او پسرش چارلز سوم اکنون ریاست این کشور را برعهده دارد نظام سیاسی کشور دمکراسی پارلمانی با دو مجلس است و ریاست دولت را نخست‌وزیرِ منتخبِ مجلس نمایندگان بر عهده دارد. این کشور از زمان استقلال خود تاکنون عضو اتحادیه کشورهای مشترک‌المنافع (مشترک‌المنافع بریتانیا) است اما با توجه به اینکه زبان رسمی آن یک زبان کرئول فرانسوی (ترکیب فرانسوی و زبان‌های دیگر) است در اتحادیه فرانکوفون (کشورهای فرانسوی‌زبان) هم عضویت دارد. سنت لوسیا در مجمع‌الجزایر معروف به آنتیل کوچک قرار دارد. نام این کشور برگرفته از سنت لوسی قدیس فرانسوی است که فرانسوی‌ها نخستین استعمارگران این جزیره برای آن انتخاب کردند. این جزیره به جهت اینکه چندین بار میان فرانسوی‌ها و بریتانیایی‌ها دست به دست شده به «هلن هند غربی» معروف شده‌است که به ماجرای شخصیت اساطیری هلن در یونان باستان اشاره دارد.
مارک سلبی
در جریان فینال مسابقات قهرمانی جهان سال ۲۰۲۳ و شکست ۱۵-۱۸ مقابل لوکا برسل،مارک سلبی موفق شد در فریم ۱۶ مسابقه، یک بریک ۱۴۷ (ماکزیمم بریک) بزند. بریکی که رکورد جاودانه‌ای برای او به همراه داشت و سلبی را تبدیل به نخستین اسنوکرباز تاریخ کرد که توانسته است در فینال مسابقات قهرمانی جهان، یک ماکزیمم بریک بزند.
زندگی شخصی
همسر مارک سلبی، ویکی لیتون، همواره او را در سالن مسابقات در طول برگزاری مسابقات مهم، همراهی می کند. مارک و همسرش در سال ۲۰۰۶ با هم آشنا شدند و در سال ۲۰۱۰ در ونیز با هم نامزد کردند و در سال ۲۰۱۱ در مکزیک عروسی کردند. این زوج یک فرزند دختر به نام سوفیا دارند که در سال ۲۰۱۴ متولد شد.
سنت لوسیا
تاریخ
فرانسوی‌ها در سال ۱۶۵۰ در جزیره سنت لوسیا مستقر شدند و در سال ۱۸۱۴ آن را تسلیم انگلیسی‌ها نمودند. در سال ۱۹۶۷ انگلیسی‌ها با استقلال داخلی این جزیره موافقت کردند و در سال ۱۹۷۹ به استقلال کامل آن در چهارچوب جامعه کشورهای مشترک‌المنافع انگلیس رضایت دادند.
مارک سلبی
زندگی شخصی
مارک سلبی از کودکی طرفدار سرسخت تیم لسترسیتی انگلیس بوده است. اولین قهرمانی او در مسابقات قهرمانی جهان در سال ۲۰۱۴ در روز رژه پیروزی تیم لستر به دلیل صعود به لیگ برتر فوتبال انگلیس به دست آمد؛ ۲ سال بعد، دومین قهرمانی مارک سلبی در مسابقات قهرمانی جهان، تنها ۱۳ دقیقه پس از قهرمانی تاریخی این تیم در لیگ برتر انگلیس به ثبت رسید.
سنت لوسیا
سیاست
جان کامپتون از حزب کارگران متحد در سال ۱۹۸۲ نخست‌وزیر سنت لوسیا شد.
در سال ۱۹۹۷ پرت لوئیزی به عنوان فرماندار کل و کنی آنتونی به سمت نخست‌وزیر سنت لوسیا منصوب شدند.
جغرافیا
پایتخت این کشور شهر کاستریس با ۶۱٬۳۴۱ نفر جمعیت می‌باشد.
از مهم‌ترین شهرهای سنت لوسیا، ویوفورت ۴ هزار نفر، میکود ۳ هزار نفر و سوفریر ۳ هزار نفر را می‌توان ذکر کرد.
تقسیمات کشوری
کشور سنت لوسیا دارای ۱۱ ایالت می‌باشد:
اقتصاد
واحد پول سنت لوسیا، دلار_کارائیب_شرقی دلار کارائیب شرقی با واحد جزء (سنت) نام دارد.
صادرات سنت لوسیا را موز تشکیل می‌دهد، توریسم نیز از جمله صنایع پویا در این کشور است.
سنت لوسیا از اعضای کشورهای مشترک‌المنافع است.
مردم
۵۰ ٪ نژاد سنت لوسیا را سیاهپوست، ۴۴ ٪ را دورگهٔ سیاه و سفید و ۳ ٪ را هندی تشکیل می‌دهد
همچنین دین ۶۷ ٪ مردم سنت لوسیا، کاتولیک، ۲۲ ٪ پروتستان و ۵ ٪ را سایر مسیحیان در بر می‌گیرند.
انگلیسی زبان رسمی سنت لوسیا است، همچنین زبان فرانسه نیز در این کشور رواج دارد.
خودکش
خودکش کسی است که در حال تجربه بحران خودکشی است و این یعنی دلش می‌خواهد خودکشی کند، دائماً افکار خودکشی در سر دارد.
بازشناسی فرد خودکش
فرد خودکش رفتارهای ویژه‌ای از خود بروز می‌دهد: بیش از حد در رابطه با مرگ حرف می‌زند، از جمع گریزان می‌شود، رفتار غیرعادی همچون مصرف بش از حد الکل یا دارویی به خصوص را بروز می‌دهد، بی‌دلیل ریسک می‌پذیرد، به صورت غیرمنتظره از فامیل و دوستان خداحافظی می‌کند و ابزار کشنده همچون قرص، اسلحه، طناب و … خریداری می‌کند.
دلایل
در بیش‌تر خودکشی‌ها فرد صرفاً می‌خواهد از شرایطی که برایش غیرقابل تحمل شده فرار کند. بیش‌تر خودکش‌ها از اختلال افسردگی اساسی، الکلیسم و دیگر بیماری‌های روانی مثل اختلال دوقطبی رنج می‌برند. برخی نیز ممکن است به بیماری‌های جسمی دچار باشند همچون آسیب ضربه‌ای مغز و صرع.
قانون و تاریخ
در بیشتر طول تاریخ خودکشی را به‌مسابه قتل عمد در نظر می‌گرفتند. در قرن ۱۱ دادگاه‌ها خودکشی را " 'قتل خود'" در نظر می‌گرفتند و در نتیجه " خودکشی "جرم بود. این عقاید تا دوران مدرن ادامه یافتند. انگلیس تا سال ۱۹۶۱ قوانینی ضد خودکشی داشت و ممکن بود در صورت زنده ماندن فرد خودکش، وی را به زندان افکنند." ایالات متحده نیز تا ۱۹۶۴ چنین قوانینی داشت. امروزه در برخی ادیان چون اسلام خودکشی ممنوع است.
دمارای گری
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به بیرمنگام سیتی، لستر سیتی و اورتون اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۲۱ سال انگلستان بازی کرده‌است.
گورستان کوپلی
گورستان کوپلی یک گورستان در در شهر تالین، استونی بود.
این گورستان که بزرگترین گورستان لوتریانیسم آلمانی‌های بالتیک محسوب می‌شده در منطقه کوپلی قرار داشته و شامل هزاران قبر از شهروندان برجسته تالین از سال ۱۷۷۴ بود اما پس از جنگ جهانی دوم گورستان کوپلی توسط نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی کاملاً مسطح و نابود شد.
پروتکل مسیریابی بردار فاصله
مسیریابی بردار فاصله یا مسیر-جهت یکی از دو ماهیتِ عمدهٔ پروتکل‌های مورد استفاده در مباحث مربوط به شبکه‌های کامپیوتری و مسیریاب‌ها است. در این نوع از پروتکل‌ها، مسیریاب‌ها جز در مورد روترهای متصل به خود، از ماهیت روترهای دیگر و نوع پیوند آنها اطلاعی نداشته و فقط بسته را به روتری که ادعای انتشار شبکهٔ مقصد را دارد تحویل می‌دهند. پروتکل‌های بردار-فاصله برای محاسبهٔ مسیر مورد نظر از یکی از الگوریتم‌های بلمن–فورد، فورد–فالکرسون یا انتشار به روز استفاده می‌کنند که الگوریتم انتشار به روز یا DUAL در پروتکل EIGRP شرکت سیسکو سیستمز استفاده می‌شود.
در نوع بردار-فاصله، روترها از نقشهٔ کل شبکه اطلاعی ندارند پس تمامی مسیر را تا مقصد نهایی نمی‌شناسند. اما دو مورد را از طریق روترهای «همسایه» متوجه می‌شوند:
دلیل خواندن این نوع پروتکل با نام «بردار-فاصله» یا «مسیر-جهت» نیز همین موضوع است.
روترها در این حالت اطلاعات مربوط به شبکه‌های متصل به خود را فقط به روترهای مجاور اعلام می‌کنند و آنها نیز به روترهای مجاور خود؛ برخلاف پروتکل حالت پیوند که در آن تغییرات شبکه به طور متناوب به اطلاع کل اعضای یک منطقه می‌رسد.
آلت‌پرستی
فرقه فالیک یا فالیسیسم یا آلت‌پرستی - پرستش خدایان مربوط به باروری (از جمله کشاورزی) از طریق نمادهایی که یک عضو مردی را در حالت ایستاده نشان می‌دهند یا گاهی در ترکیب با یک نماد عضو جنسی زن است. نمادهای فالیک، نماد قدرت خلق‌کننده، معمولاً در معابد، گاهی در کنار جاده‌ها و میدان‌ها قرار می‌گرفتند. فرقه‌های فالیک در فرهنگ‌های سنتی رایج هستند. به تعریف دیگر فالیسیسم پرستش اصل زایندگی و باروری است که نماد آن اندام‌های جنسی یا عمل آمیزش جنسی است.
نَراَندامه یا فَـلـِس به نراندامه، نَرّه، نَرّگی هم گفته شده‌است. نمادهای نراندامه‌ای phallic اغلب نمایشگر باروری و آن دسته از مفاهیم فرهنگی است که با آلت جنسی مرد و اوج لذت جنسی مرد ارتباط دارند. در بررسی‌های هنری و اسطوره‌ای و هم‌چنین در روان‌شناسی، به آلت تناسلی مرد، به‌ویژه در حالت نعوظ، یا هر شیء یا تصویری که بازنمایانگر اندام تناسلی نرینه باشد.
در برخی فرهنگ‌های باستانی دیدگاهی مبتنی بر این باور وجود داشت که نراندامه یک هستی‌بخش مقدس و منبع قدرت یا نماد باروری است؛ به آن، دیدگاه نراندامه‌مدار phallocentric گفته می‌شود. نراندامه‌نمایی در هنر در فرهنگ‌های مصر باستان، یونان باستان، روم، اندونزی، سرخ‌پوستان آمریکا، بالکان، و دیگر فرهنگ‌ها دیده می‌شود. در بوتان ترسیم نراندامه در هنر امری رایج است.
تعریف
آلت‌پرستی، اصطلاحی انسان‌شناختی است و به نوعی طبیعت‌پرستی گفته می‌شود که در آن اندام مردانه پرستش می‌شود. در میان مردمان بدوی، به ویژه در شرق، همچنین در میان مردمان فنیقی ها و یونانیان رایج بوده است.
در روان‌شناسی
در نظریهٔ روانکاوی فروید، به مرحله‌ای از تحول روانی ـ جنسی، تقریباً در سن سه‌سالگی، که در آن زیست‌مایه بر ناحیهٔ تناسلی متمرکز است و وارسی و دست‌کاری بدن منبع اساسی لذت است مرحلهٔ نراندامه‌ای گفته می‌شود. در این مرحله، کودک، احساسات رمانتیک نسبت به والدین از جنس مخالف پیدا می‌کند.
هم‌چنین در روان‌شناسی الگویی شخصیتی تعریف می‌شود که شخصیت نراندامه‌ای یا شخصیت خودشیفتهٔ نراندامه‌ای نام گرفته‌است. بنا بر این نظریه، وجه مشخصه فردی که منش نراندامه‌ای دارد رفتار خودستایانه و خودشیفته، لاف‌زنی، اعتمادبه‌نفس افراطی، تکبر، رفتار جنسی اجباری و در برخی موارد بدن‌نمایی یا پرخاشگری است.
وسلین توپالف
وسلین توپالف (به بلغاری: Веселин Топалов) (زاده ۱۵ مارس ۱۹۷۵ در روسه، بلغارستان) استاد بزرگ شطرنج بلغارستان است. وی در سال ۲۰۰۵ قهرمان شطرنج جهان شد و توانست جایزه اسکار شطرنج را از آن خود کند. توپالف برای کسب قهرمانی جهان در سال ۲۰۰۶ میلادی در یک مسابقه جنجالی از ولادیمیر کرامنیک شکست خورد. او یکی از ۹ شطرنجبازی است که تا کنون (۲۰۱۴) به ریتینگ بالاتر از ۲۸۰۰ رسیده‌اند. (به همراه گری کاسپاروف، ویسواناتان آناند، ولادیمیر کرامنیک، ماگنوس کارلسن، فابیانو کاروانا و لئون آرونیان و الکساندر گریسچاک و علیرضا فیروزجا و هیکارو ناکامورا)
بالاترین ریتینگ او تاکنون ۲۸۱۶٫۹ در آوریل ۲۰۱۰ بوده که او را به هفتمین شطرنج باز برتر تاریخ از این لحاظ بدل کرده‌است. آخرین ریتینگ او ۲۸۰۰ در نوامبر ۲۰۱۴ بوده که او را در ردهٔ چهارم برترین شطرنج بازان دنیا قرار داده است.
بوشهر
بوشِهْر از شهرهای بندری ایران است که مرکز استان بوشهر و شهرستان بوشهر محسوب می‌شود. بوشهر در سال ۱۳۹۵ خورشیدی بالغ بر ۲۲۳٬۵۰۴ نفر جمعیت داشته‌است که بدین‌ترتیب پرجمعیت‌ترین شهر استان بوشهر و چهارمین شهر پرجمعیت جنوب ایران به‌شمار می‌رود. این شهر که در واقع به‌صورت یک شبه‌جزیره در بخش مرکزی شهرستان بوشهر قرار دارد، فقط از سمت شرق با خشکی ارتباط دارد. بوشهر ۱۸ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و دارای آب و هوای نیمه بیابانی گرم است.
بوشهر قدمتی حدود ۵هزار سال دارد و از مراکز مهم در حکومت‌های مختلف اعم از عیلامی، ساسانی، و افشاریان بوده‌است. در دوره‌ی خلیفه‌ی دوم (عمر)، ریشهر (بوشهر قدیم) به‌دست مسلمانان در جنگی به‌نام «وقعه ریشهر» فتح شد. بوشهر کنونی توسط «ابومهیری» که پسر «شیخ ناصرخان آل مذکور» بود، در سال ۱۱۱۴ ه‍.ش ایجاد شد. به‌دلیل اهمیت زیاد این شهر در سده‌های گذشته، اقدامات زیادی برای اولین بار در بوشهر انجام شد. به‌عنوان نمونه اولین چاپخانه سنگی، صنایع برق، یخ‌سازی، و اولین خط تلگراف در بوشهر راه‌اندازی شد.
نام بوشهر در کتاب‌ها و اسناد تاریخی، تحت نام‌های مختلفی نظیر «رام اردشیر»، «ابوشهر»، «بُخت اردشیر»، «لیان»، و «ریشهر» به ثبت رسیده‌است.بیشتر مردم بوشهر به زبان فارسی با گویش بوشهری تکلم می‌کنند. بندر بوشهر به‌خاطر عواملی، مانند صیادی (شیلات)، وجود نیروگاه اتمی، کشتی‌سازی و صادرات، از این بندر رونق اقتصادی گرفته‌است.
۱۸ اسفند سالروز تأسیس مدرسه‌ی سعادت، روز بوشهر نام گرفته‌است.
نام بوشهر
در گذشته نام‌های گوناگونی برای تمدن و شهر بوشهر فعلی وجود داشته‌است که قدیمی‌ترین نام اعلام‌شده «لیان» است. براساس حفاری‌های باستان‌شناسی موریس پزار (باستان‌شناس فرانسوی) در سال ۱۹۱۳ میلادی که در مناطق گل پیل، امامزاده، و سبزآباد انجام شد، حدس زده شد که در دوره‌ی عیلامیان به این شبه‌جزیره لیان گفته می‌شده‌است. به‌گفته‌ی برخی از محققان بوشهری، کلمه‌ی لیان یک واژه‌ی بابلی و به‌معنای «آفتاب درخشان» است. همچنین در دیگر دوران‌ها نام‌هایی همچون «ریشهر»، «ریواردشیر»، «بوخت اردشیر»، «رام اردشیر»، و «رامش اردشیر» را به بوشهر نسبت داده‌اند. در برخی منابع گفته شده که بوشهر تصحیف و تحریف‌شده‌ی «بخت اردشیر» به‌معنی «شهر رهایی» و همان شهری است که اردشیر بابکان در آن رهایی یافته‌است. در برخی اسناد قدیمی عربی، این شهر را «البوشهر» نامیده‌اند که کوتاه شده آن «ابوشهر» است. از نام‌های دیگری که به این شهر نسبت داده‌اند می‌توان به «رامشهر»، «انطاکیه»، و «بندر نادری» اشاره کرد. در عصر هخامنشی از تمدن‌های بزرگ در ایران تمدن لیان بوده‌است که برخی به‌اشتباه نام آن را از نام‌های بوشهر می‌دانند. هم‌اکنون نام خیابانی در بازار بوشهر به همین نام است. طبق آثار کشف شده در منطقه‌‌ی باستانی هلیله و ریشهر نام این سرزمین ژرمانسیکا بوده‌است. همچنین در آثار باستانی شوش از این بندر نام برده شده‌است. در زمان اسکندر نام آن به موزامبری تغییر یافت.
قبل از اسلام
پیشینه تاریخ تمدن شهر بوشهر مربوط به پنج الی شش هزار سال قبل از میلاد است(دوره نو سنگی جدید و قدیم ) و دقیقاً معلوم نیست که این شهر در چه نقطه ای از تاریخ و توسط کدام قوم یا مردمی تأسیس شده‌ است. قدیمی‌ترین آثار بدست آمده مربوط به دوره عیلامی‌ها بوده‌ است که بعد از دو کاوش باستان‌شناسی توسط آلمانها (پروفسور آندریاس در ۱۸۷۲–۱۸۷۷ میلادی ) و فرانسویی‌ها (موریس پزار در ۱۹۱۳ میلادی) انجام شده‌ است. در دوره حکومت عیلامیان، شهری به نام لیان (به معنای آفتاب درخشان) در کنار شهر بوشهر فعلی بنا شد که عظمت این شهر را می‌توان با توجه به قبرستان شغاب (۱۰ هکتار) که محل دفن مردگان اهالی لیان بوده، بسیار بزرگ حدس زد. چند خدایی، نیروهای طبیعی، و رب النوعهای گوناگون که توسط این مردم پرستش می‌شده، نشان از مذهب متفاوت اهالی این شهر دارد. زبان و خط نوشتاری مردم این شهر سومری بوده اما بعدها خود عیلامیان خط دیگری ابداع می‌کنند که تا زمان مادها و هخامنشیان مورد استفاده قرار می‌گرفته‌ است. اقتصاد مردم لیان علاوه بر تجارت؛ صیادی و کشاورزی و تولید انجیر و انگور و خرما نیز بوده‌ است که آب این فعالیتها و آب شرب مردم توسط قنات‌هایی که از جنوب شرقی تا شمال غربی شهر حفر کرده بودند، تأمین می‌شده‌ است. منشأ آب این قنات‌ها هنوز معلوم نیست. بوشهر مرکز تجارت دولت عیلام بوده‌ است. در دوره حکومت عیلامیان، شهر لیان چندین بار بین بابلیها و عیلامی‌ها دست به دست شد اما سرانجام توسط «نبوکدنصر یکم» (بخت النصر) به آن حمله بزرگ همراه با قتل‌عام مردم این شهر صورت گرفت و این شهر با خاک یکسان شد.
بعد از عیلامیان، بوشهر و منطقه بوشهر قسمتی از قلمرو مادها بوده‌است. طبق گفته پیر بریان، در دوره هخامنشیان ترعه ای در کنار بوشهر ساخته شده که مربوط به دوره داریوش بزرگ است. در دوره سلوکیان، نه شهر در کنار خلیج فارس دایر شد که از آنها می‌توان به انطاکیه پارس که در واقع بوشهر امروزی در کنار لیان باستانی بود، اشاره کرد. انطاکیه پارس توسط آنتیوخوس سوم در حدود سال ۲۰۵ قبل از میلاد ایجاد شد. اسکندر مقدونی زمانی که به دریانورد معروف خود «نئارخوس» دستور داد که گزارش دریایی از خلیج فارس برای او تهیه کند، در سال ۳۲۷ قبل از میلاد بعد از گذشتن از میناب به سواحل بوشهر رسید. وی از نواحی شبه جزیره «مزامبریا» (که اکنون بوشهر فعلی در آن قرار دارد) برای همراهان خود آذوقه تهیه کرد. در دوره اشکانیان نیز مهرداد اول بر نواحی خلیج فارس چیره شد. او کشور عیلام را از بین برد و حاکم بر خلیج فارس، بین‌النهرین و خوزستان شد.
در دوره ساسانیان، اردشیر ساسانی (اردشیر یکم) با قیام علیه حکومت سلوکیان که بر ایران از لحاظ اجتماعی و اخلاقی رنگ و بوی یونانی داده بود، برخاست و سواحلی از خلیج فارس که قبلاً بخشی از حکومت ایران بود را تسخیر کرد. وی تا بحرین را به تسخیر خود درآورد. در این دوره بوشهر «بخت اردشیر» نامیده می‌شد. «ریو اردشیر» یا «بخت اردشیر» در دوره‌های بعد «ریشهر» نامیده شد. هم‌اکنون در منطقه ریشهر کنونی در بوشهر، یک قلعه وجود دارد که ساسانیان از آن زمان در ریشهر ساخته بودند. ویرانه‌های این شهر در ۸ کیلومتری شهر بوشهر قرار دارد و به آن «ریشهر» گفته می‌شود. عرب‌ها این شهر را «ریضهر» و یونانیان آن را «کرسونئوس» می‌نامیدند. اخیراً طی یک بررسی که در دریا و به فاصله ۵۰ متری از ساحل بوشهر انجام شده، سفالهای اژدری و لعاب دار فیروزه ای مربوط به دوره ساسانی و صدر اسلام کشف شده‌است.
بعد از اسلام
بعد از سقوط حکومت ساسانیان به دست اعراب مسلمان، منطقه بوشهر در بین سالهای ۱۹ تا ۲۲ ه‍.ق و در دوره خلیفه دوم، عمر، به دست «عثمان ابن ابی العاص» فتح شد. در این دوره مرزبان بوشهر شخصی به نام «شهرک» بوده‌است. از لحاظ بزرگی و غنیمت‌های بدست آمده، این جنگ را با جنگ «قادسیه» مقایسه کرده‌اند. به همین دلیل به این جنگ «وقعه ریشهر» می‌گویند و یکی از ایام العرب نامیده شده‌است. بعد از اینکه خساراتی در دوره فتوحات اسلامی به این بندر وارد شد اما بوشهر تا زمان سلجوقیان پایدار ماند.
در دوره صفویه در ایران که با پایان قرون وسطی در اروپا همراه بود و اروپاییان برای تأمین کالا از شرق نیازمند راه ارتباطی با هند و چین بودند، با ظهور ترکان عثمانی، شاهراه ارتباطی شرق به غرب مسدود شد. به همین دلیل اروپاییان یا باید از راه پر خطر زمینی شمال اروپا و آسیا عبور می‌کردند یا از راه دریا با دور زدن قاره آفریقا به هند می‌رسیدند. پرتغالی‌ها راه دوم را انتخاب کردند تا با تسخیر جزیره هرمز بر دریای عمان و خلیج فارس حاکم شوند و با نفوذ بر بصره و مقابله با ترکان عثمانی و نهایتاً حفظ گوا بر هند سلطه بیشتری داشته باشند. در این دوره از جمله مناطق در خلیج فارس که توسط پرتغالی‌ها اشغال شد، ریشهر و قسمتی از این نواحی بود. عملیات اخراج پرتغالی‌ها از سال ۱۰۱۰ ه‍.ق توسط امام‌قلی خان برای آزادسازی بحرین از دست پرتغالی‌ها، از استان بوشهر آغاز شد. در نهایت، درسال ۱۰۳۱ ه‍.ق با آزادسازی جزیره هرمز، پرتغالی‌ها به‌طور کامل از خلیج فارس اخراج شدند. طبق گفته دوباروس بندر ریشهر در این دوره از تاریخ (قرن شانزدهم میلادی/دهم هجری) دو هزار خانه بوده‌است.
روی هم رفته، این بندر از دوره سلجوقیان تا دوره نادرشاه افشار در رکود بود اما چون راه‌های کاروانی و پستی خلیج فارس و بلعکس به بوشهر منتهی می‌شد و از امنیت مناسبی برخوردار بود، در دوره افشاریه بعنوان بندر اصلی خلیج فارس انتخاب می‌شود و رفته رفته به بندر معتبری در خلیج فارس تبدیل می‌شود. نادرشاه در سال ۱۱۴۷ ه‍.ق (۱۷۳۵ م) به فکر تأسیس یک نیروی دریایی بود. او لطیف خان دشتستانی را بعنوان حاکم کل کرانه‌ها، بندرها، جزیره‌های جنوب، دشتستان و شولستان انتخاب کرد. لطیف خان محل کنونی بوشهر را که یک آبادی کنار ساحل بود بعنوان مرکز فرماندهی خود انتخاب کرد و بناهایی در آن ایجاد کرد. اون نام این بندر را «نادریه» گذاشت و شهر ریشهر را به این شهر جدید منتقل کرد. البته نام بندر نادریه به بوشهر تغییر کرد.
نادرشاه در این مدت تلاش زیادی برای ایجاد یک نیروی دریایی کرد. وی اقدام به خرید و ساخت کشتی در بوشهر کرد و با بکار گرفتن یک تاجر انگلیسی به نام «جان التون» بوشهر را به یک مرکز مهم کشتی سازی و پادگان نظامی تبدیل کرد(نیروی دریایی ایران افشاری). در همین بین هلندی‌ها بندر ریگ را بعنوان مرکز تجارت خود انتخاب کردند و از طرف دولت افشاریه به آنان اجازه حضور در بندر بوشهر داده شد. آل مذکور ازخاندان‌های قدرتمند عرب جنوب بودند که در نیمه اول قرن دوازدهم از سواحل جنوبی به ریشهر مهاجرت کردند. رئیس طایفه آل مذکور یعنی شیخ ناصر بعد از مدتی شهر بوشهر فعلی را بنیان نهاد و از ریشهر به آن نقل مکان کرد. بوشهر فعلی حدود ۳۰۰ سال قدمت دارد و توسط «ابومهیری» در سال ۱۱۱۴ هجری شمسی ایجاد شد تا محلی برای تأسیس نیروی دریایی نادرشاه باشد. ابومهیری پسر «شیخ ناصرخان آل مذکور» (ناخداباشی کشتی‌های نادرشاه و بنیان‌گذار خاندان «آل مذکور» است. بعد از مرگ نادرشاه در سال ۱۷۴۷ م (۱۱۶۰ ه‍.ق) نیروی او در سواحل خلیج فارس بین حاکم بندرعباس و بوشهر تقسیم شد. حاکم بوشهر یعنی شیخ «ناصرخان آل مذکور» که یکی از دریاسالاران نادرشاه بود کشتی‌ها و ناوگان در بوشهر را به تصرف خود درآورد و حکومت قدرتمندی در بوشهر برای خود تشکیل داد. از آن زمان تا ۱۵۰ سال بعد، بوشهر به جای بندرعباس مهم‌ترین بندر خلیج فارس شد. در سال ۱۷۴۷ م هلندی‌ها تشکیلات تجاری خود در بوشهر را به‌صورت بخشی از تشکیلات بصره درآوردند. شیخ ناصر اقدام به تحریک دیگر بنادر علیه هلندی‌ها کرد. هلندی‌ها با فهمیدن این موضوع در سال ۱۷۵۳ م. تشکیلات خود را از بوشهر به خارگ منتقل کردند.
آغاز حضور انگلیسی‌ها در بوشهر
در سال ۱۷۵۳ م. هلندی‌ها از بصره و چند سال بعد نیز از بوشهر و بندرعباس خارج شدند. بعد از هلندی‌ها، انگلیسی‌ها با اجازه کریم خان زند در بوشهر تجارتخانه تأسیس کردند و جایگزین هلندی‌ها شدند. در سال ۱۷۷۶ م. انگلیسی‌ها از بصره خارج شدند و به‌طور کامل در بوشهر استقرار یافتند.
در دوم ژانویه ۱۷۶۳ م. (۱۶ رجب ۱۱۷۶ ه‍.ق) قراردادی بین پرایس بعنوان نماینده کمپانی هند شرقی انگلیسی و شیخ سعدون آل مذکور (فرزند شیخ ناصر و برادر شیخ نصیر آل مذکور) نماینده حکمران بوشهر منعقد شد که به قرارداد «پرایس-سعدون» شهرت دارد. این قرارداد ده ماده ای به امضای کریم خان زند نیز رسید. بند هفتم این قرارداد طوری تدوین شده بود که می‌توان آن را قرارداد فروش بوشهر نامید. در این بند نوشته شده بود:
«شرکت انگلیسی می‌تواند در هر نقطه بوشهر یا هر بندر دیگر که در خلیج فارس انتخاب نماید، آن قدر زمینی که برای ساختمان یک نمایندگی تجاری لازم باشد، تصرف کند»
احمد فرامرزی در کتاب کریمخان زند و خلیج فارس دربارهٔ این قرارداد می‌گوید که این قرارداد باعث شد که بریتانیا حاکم بلامعارض خلیج فارس شود و حتی شیوخ سواحل خلیج فارس و سکه آن ژنرال انگلیسی مقیم بوشهر را «رئیس خلیج» می‌نامیدند.
دوره قاجار در بوشهر
بعد از مرگ کریمخان زند، لطفعلی خان زند که برای مقابله با نیروی قاجار نیازمند منابع مالی بود تمام دارایی شیخ ناصر ثانی فرزند شیخ ناصر آل مذکور را غصب کرد. به همین دلیل شیخ ناصر ثانی در درگیری بین لطفعلی خان و آقا محمدخان قاجار از لطفعلی خان حمایت نکرد و مانع ورود او به بوشهر شد. این مسئله باعث شد تا شیخ ناصر ثانی در دولت قاجار از جایگاه مطلوبی برخوردار شود. در دوره قاجار، بوشهر از یک بندر عادی به بندر اصلی ایران در مبادلات کالا تبدیل شد و علاوه بر آن مرکز حکمرانی تمام بنادر و مرکز نمایندگی بریتانیا در خلیج فارس بود.
تا دوره قاجار بریتانیا توانست مانع از حضور دیگر دولت‌های اروپایی در خلیج فارس شود اما با انعقاد دو قرارداد ترکمنچای و گلستان امکان حضور روسها در همه جای ایران فراهم شد. با این اتفاق که امکان حضور روسها در مرزها و خلیج فارس را ممکن می‌کرد که امکان تسلط بر هند را فراهم می‌کرد، بریتانیایی‌ها سعی می‌کردند که با تحت فشار قرار دادن حکومت داران ایران، به‌ویژه در هرات، از افزایش نفوذ روس‌ها بکاهند. از آنجایی که هرات قسمتی از ایران بود، پس مداخلات بریتانیا باعث ایجاد درگیری بین ایران و بریتانیا شد. در دوره محمدشاه قاجار (در ۱۲۵۰–۱۲۶۴ ه‍.ق / ۱۸۳۴–۴۸ م) اولین درگیری بین ایران و بریتانیا به دلیل اعزام نیرو از ایران به هرات برای اعمال حاکمیت ایران، در خلیج فارس و جزیره خارگ رخ داد. این درگیری در ۱۲۵۴ ه‍.ق / ۱۸۳۸ م. رخ داد. درگیری دوم در زمان ناصرالدین شاه (۱۲۶۴–۱۳۱۳ ه‍.ق) رخ داد که دلیل آن اعزام دوباره نیرو از ایران به هرات برای جلوگیری از تجاوز امیرنشینهای افغان بود. با تصرف هرات دوباره حکومت بریتانیا اقدام به اعزام نیرو به خلیج فارس و تصرف جزیره خارگ و بوشهر کرد. این درگیری در سال ۱۲۷۳ ه‍.ق / ۱۸۵۶ م. رخ داد اما این لشکرکشی بریتانیا تا خرمشهر ادامه پیدا کرد و در نتیجه باعث انعقاد «معاهده صلح پاریس» در ۷ رجب ۱۲۷۳ ه‍.ق / ۴ مارس ۱۸۵۷ م. شد. در این دو نبرد، مردم بوشهر به رهبری بعضی روحانیون مانند شیخ حسن آل عصفور به مقابله با قوای بریتانیا پرداختند.
سومین حمله بریتانیا به بوشهر در زمانی رخ داد که ملیون با قیام آیت الله مرتضی اهرمی و فتوای آیت الله آخوند خراسانی بوشهر را تصرف کردند. این حرکت در دوران مشروطه و حکومت استبدادی محمدعلی شاه قاجار به وقوع پیوست. بریتانیا به بهانه به خطر افتادن امنیت اتباع خارجی و تسلط مشروطه خواهان بر گمرک که در رهن بریتانیایی‌ها بود، به بوشهر نیرو اعزام کردند و با همکاری حکمران بوشهر یعنی احمدخان دریابیگی زمینه شکست مشروطه خواهان را فراهم کردند.
مشروطه در بوشهر
علیمراد فراشبندی اعلام کرده‌است که سید مرتضی در شب اول ربیع الاول ۱۳۲۷ ه‍.ق / ۲۳ آوریل ۱۹۰۹ م. به‌سرعت و بدون خون‌ریزی بوشهر را تسخیر می‌کند. بعد از مدتی گمرک بوشهر که در رهن بریتانیایی‌ها بود نیز توسط سید مرتضی و مِلّیون تصرف می‌شود. بعد از گذشت ۲ ماه از قیام سید مرتضی، دولت با موافقت بریتانیا احمدخان دریابیگی را به سمت حکمرانی کل بنادر جنوب ایران می‌گمارد. احمدخان ابتدا به نجف می‌رود و نظر علمای آنجا را جلب می‌کند و سپس از عراق به سمت بوشهر حرکت می‌کند. طی این مدت عده‌ای از نیروهای سید مرتضی که اکثراً صحرانشین بودند به بازار بوشهر دستبرد می‌زنند و اموال مردم را می‌دزدند.
جنرال کنسول بریتانیا در بوشهر که مخالف سرسخت سید مرتضی و مِلّیون بود به سر جرج بارکلی گزارشی از اوضاع بوشهر را ارسال می‌کند و در آن وضعیت بوشهر را نامناسب بیان می‌کند. سر ادوارد گری وزیر امور خارجهٔ وقت بریتانیا با مداخلهٔ نظامی بریتانیا موافقت می‌کند و ناو سلطنتی فاکس دستور حرکت از بندرعباس به بوشهر را می‌دهد. همچنین وزارت خارجهٔ ایران، روسیه، عثمانی، فرانسه و آلمان نیز با این مداخله موافقت می‌کنند. بعد از اتمام حجت نمایندهٔ سیاسی بریتانیا در بوشهر با سید مرتضی برای ترک بوشهر و رد این درخواست از طرف سید مرتضی، چهارصد نیروی بریتانیایی در ساحل پیاده شده، ساختمان نمایندگی بریتانیا (در سبزآباد فعلی)، محوطهٔ گمرک در شمال شهر، بانک شاهنشاهی و تجارتخانهٔ وانکهوس و شرکا را تصرف می‌کنند. با حمایت فاتحان تهران و نامهٔ آیت‌الله آخوند خراسانی، احمدخان دریابیگی به بوشهر برگشت و کنترل را در دست گرفت.
در ۱۵ جمادی الاول ۱۳۲۷ ه‍.ق، تفنگداران تنگستانی از صبح تا غروب به مبارزه با نیروهای حکومتی پرداختند اما نیروهای حکومتی با بمباران مواضع تنگستانی‌ها، آن‌ها را به‌شدت در هم کوبیدند. احمدخان سعی کرد که با وساطت شیخ حسین خان چاهکوتاهی به موضوع خاتمه دهد اما موفق نشد. در نتیجه، سربازان پادگان و برخی اهالی بوشهر با تحریک بریتانیایی‌ها خانه سید مرتضی تسلیم شد و صلح را پذیرفت.
در ۱۸ جمادی الاول ۱۳۲۷ ه‍.ق رؤسای لشکری و کسبه و تاجران بوشهر با حضور در دارالحکومه (امیریه) و تهیه استشهاد خواستار اخراج و تبعید وی از بوشهر شدند چرا که او را مایه اغتشاش و اختلال نظم می‌دانستند. اصرار بر اخراج و تبعید سید و مقاومت او ادامه پیدا کرد تا اینکه نهایتاً سید اسدالله خارقانی را به نمایندگی از آخوند خراسانی پیش او فرستادند تا سید مرتضی را مجاب به طبعیت کند اما دوباره نتیجه ای حاصل نشد در نتیجه نیروهای حکومتی با دو توپ منزل سید را گلوله‌باران کردند. بعد از تخریب قسمتی از منزل و فرار حامیان سیدمرتضی و غارت منزل، سید مرتضی با دو-سه نفر به سمت کنسولگری بریتانیا حرکت کرد اما سربازان دولتی او را دستگیر و به شدت مورد ضرب و شتم قرار دادند.
بعد از دستگیری سید مرتضی که سرکنسول بریتانیا، مستر چیک ویس، نیز در آن محل حضور داشت، او را در هلهله و هیاهو به دارالحکومه بردند و تسلیم حکومت کردند. چند روز بعد از دستگیری سید مرتضی، رئیسعلی دلواری با عده ای از روسای دشتی تصمیم گرفت به بوشهر حمله کند و سید مرتضی را آزاد کند اما احمدخان دریابیگی که از برنامه حمله رئیسعلی آگاه شده بود سید مرتضی را به کشتی مظفری در وسط دریا منتقل کرد. سید مرتضی پس از هجده روز توقیف در کشتی مظفری، در ۸ رجب ۱۳۲۷ ه‍.ق / ۲۶ ژوئیه ۱۹۰۹ م. به همراه خانواده اش به نجف تبعید شد.
یکی از دلایل شکست قیام و سید مرتضی و مشروطه خواهان بوشهر، سرخوردگی تاجران بوشهری از مشروطه خواهان بود. در طی ماهی که بوشهر در دست مشروطه خواهان و سید مرتضی بود و جاده بوشهر-شیراز نیز ناامن شده بود، متحمل ضرر شده بودند و خواستار حکمفرما شدن آرامش در منطقه بودند. یکی دیگر از دلایل شکست این قیام را ارتباط سید مرتضی با آلمان‌ها می‌دانند.
با آغاز دوره انقلاب مشروطیت، انجمن‌هایی در بوشهر شکل گرفتند که از آنها می‌توان به انجمن ایالتی (مجلس ملی) و ولایتی، بلدیه، اتحادیه تجار، داوطلبان ملی، شوکت اسلامیه، صفا، تجارت، اتحاد اسلامی و وکلای مدرسه سعادت اشاره کرد. در این بین لژ فراماسونری نیز در بوشهر فعالیت داشته‌است. لژ نظامی فراماسونری دیگری نیز در دستک (در ۱۴ کیلومتری بوشهر) بین سالهای ۱۹۱۴–۱۹۱۸ م. که بوشهر تحت اشغال بریتانیا بود، وجود داشته‌است.
کشتی رافائل
در سال ۱۹۷۶ محمدرضا پهلوی ۲ کشتی توریستی به نام‌های «رافائل» و «میکل آنژ» را به دلیل عدم توانایی ایتالیایی‌ها در بازپرداخت تسهیلاتی که سال‌ها قبل دولت ایران به این کشور پرداخت کرده بود، بعنوان غرامت دریافت کرد. میکل آنژ که کوچکتر بود به بندرعباس و رافائل به بوشهر فرستاده و ساکن شدند. در این دوره، کشتی رافائل که با ۲۷۶ متر طول و ۳۱ متر عرض از کشتی تایتانیک هم بزرگتر بود مورد توجه و علاقه مردم بوشهر و حتی کشور قرار گرفت به‌طوری که به آن لقب «تایتانیک ایران» را داده بودند. با شروع جنگ تحمیلی محل استقرار این کشتی بمباران شد به همین علت با یدک‌کش هزار متر در کنار ساحل جابه‌جا شد اما در روز پنجشنبه ۲۶ آبان ۱۳۶۲ هواپیماهای عراقی بالاخره در گرماگرم بمباران خارگ و بوشهر آن را هدف موشک قرار داده و به آن آسیب جدی وارد کردند به حدی که رافائل تا نیمه در آب‌های کم عمق ساحلی لنگرگاه بوشهر فرورفت. چیزی نگذشت که یک کشتی باری به نام ایران سیام ناگهان به صورت اتفاقی با آن برخورد کرد و به بدنه اش آسیب جدی رساند و نهایتاً کشتی رافائل به‌طور کامل غرق شد. حضور کشتی رافائل در بوشهر برای مردم بوشهر به یک خاطره فراموش نشدنی تبدیل شده‌است و اخیراً مستندی دربارهٔ این کشتی ساخته شده و در شبکه مستند صداوسیمای ایران پخش شده‌است.
پوشش گیاهی
شهر بوشهر به‌دلیل موقعیت و خاک فقیر و شوری آن دارای پوشش گیاهی قابل توجهی نیست؛ اما اخیراً کاشت نهال حرا در ساحل بوشهر آغاز شده و کم‌کم وضعیت پوشش گیاهی این شبه‌جزیره را تغییر خواهد داد.
آب‌وهوا
شهر بوشهر به‌دلایلی دارای آب‌وهوای گرم است که این دلایل عبارت‌اند از: قرار گرفتن در عرض‌های پایین جغرافیایی و نزدیکی به مدار رأس سرطلان، کمی ارتفاع نسبت‌به سطح دریا، کمبود پوشش گیاهی، قرارگرفتن در مسیر بادهای گرم عربستان، کمی بارش. طبق بررسی‌ها متوسط دمای بوشهر ۲۵ درجه‌ی سانتیگراد و معدل حداکثر دما ۴۲ درجه‌ی سانتیگراد بوده‌است. از ویژگی‌های مهم آب‌وهوایی شهر بوشهر می‌توان به پدیده‌ی شرجی اشاره کرد.
سینما، تئاتر، نگارخانه و موسیقی
سینماهای شهر بوشهر عبارت‌اند از سینما بهمن (با سه سالن به نام‌های فانوس، ساحل، و دریا)، کانون پرورش فکری کودکان، شهید آوینی، شهدای نیروگاه اتمی، و ولایت.
در حوزه‌ی تئاتر، بوشهر به‌عنوان یک شهر کوچک در میان ۵ کلانشهر ایران قرار گرفته که در آن جشنواره‌ی تئاتر فجر برگزار شده‌است. در شهر بوشهر ۳ سالن تئاتر وجود دارد که از این میان می‌توان به سالن‌های استاد لطفی با ظرفیت ۶۰ نفر، استاد صغیری با ظرفیت ۱۴۰ نفر و استاد امیری با ظرفیت ۸۰ نفر اشاره کرد.
در حال حاضر اولین نگارخانه‌ی تخصصی و استاندارد این شهر با نام نگارخانه سوره در سال ۱۳۹۷ در بوشهر افتتاح شد. همچنین هر ساله یک فستیوال موسیقی به نام فستیوال موسیقی کوچه در بوشهر برگزار می شود که موسیقی های بومی و محلی در آن نواخته می شود.
کتابخانه‌ها
نخستین قرائت خانه یا کتابخانه آموزشی بوشهر در مدرسه سعادت و در سال ۱۲۸۵ ه‍.ش / ۱۳۲۴ ه‍.ق / ۱۹۰۶ م. تأسیس شد. بعد از آن در سال ۱۳۰۰ قرائت خانه «فردوسی» و «نادری» راه اندازی شدند. از سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۳۲ «قرائت خانه ایران و انگلیس» در بوشهر جهت انجام فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغاتی متفقین و انگلستان برپا بود. در سال ۱۳۲۹ ه‍.ق / ۱۹۱۱ م. کتابخانه اسلامیه بعنوان چهارمین کتابخانه عمومی کشور در بندر بوشهر بعد از شهرهای رشت، شیراز و تهران تأسیس شد.
۱۵ کتابخانه در شهر بوشهر وجود دارد که عبارت‌اند از کتابخانه‌ی ملی ایران شعبه بوشهر، کتابخانه‌ی اداره‌ی کل بنادر و دریانوردی، کتابخانه‌ی اداره‌ی کل حفاظت محیط‌زیست، کتابخانه‌ی اداره‌ی کل منابع طبیعی و آبخیزداری، کتابخانه‌ی استانداری بوشهر، کتابخانه‌ی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، کتابخانه‌ی مؤسسه‌ی استاندارد و تحقیقات صنعتی، کتابخانه‌ی شهید مطهری، کتابخانه‌ی بنیاد بین‌المللی غدیر، کتابخانه‌ی سازمان قضایی نیروهای مسلح، کتابخانه‌ی بنیاد ایران‌شناسی، کتابخانه‌ی مصلحیان (کتابخانه‌ی شبانه‌روزی)، کتابخانه‌ی مرکز تربیت معلم بنت الهدا صدر، کتابخانه‌ی پستی بوشهر، کتابخانه‌ی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مرکز شماره‌ی ۱ بوشهر، کتابخانه‌ی پژوهشکده‌ی میگوی کشور
جمعیت
بوشهر پرجمعیت‌ترین شهر استان بوشهر و سومین شهر پرجمعیت جنوب ایران به‌شمار می‌رود. طبق سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر بوشهر ۱۷۷۶۳۰ نفر و ۴۲۷۷۷ خانوار بوده‌اند. از این تعداد ۹۴۷۹۵ نفر مرد و بقیه یعنی ۸۲۸۳۵ نفر زن بوده‌اند. براساس آمار بیشترین تراکم ابتدا در مرکز شهر و سپس به ترتیب در محلات سنگی و بهمنی بوده‌است. در سال ۱۳۹۵ طبق سرشماری نفوس و مسکن جمعیت بوشهر ۲۲۳۵۰۴ نفر و ۶۳۸۲۰ خانوار بوده‌است. از این تعداد ۱۱۵۲۶۰ نفر مرد و ۱۰۸۲۴۴ نفر زن بوده‌اند.
اقوام
در تاریخ ۱۹۱۳ میلادی، ج.ج. لوریمر، سرکنسول انگلیس در بوشهر که جمعیت آن ۱۵هزار نفر بود، قومیت‌های موجود در شهر بوشهر را طبق جدول زیر اعلام کرد.
این جدول نشان می‌دهد که بیشترین قوم غالب در بوشهر از کدام بوده‌است. طبق این جدول قوم‌های غالب به‌ترتیب، خود بوشهری‌ها، شنبدی‌ها، کازرونی‌ها، بهبهانی‌ها، خنسیرها، شیرازی‌ها، تنگستانی‌ها، دوانی‌ها و بحرینی‌های عرب بوده‌اند. پس می‌توان گفت که نژاد مردم شهر بوشهر در اصل از این قوم‌ها بوده‌است.
ارامنه
براساس اسناد موجود در بایگانی وزارت خارجه که کشیش واهاک (رئیس روحانی ارامنه بوشهر) با مجلس شورای ملی و وزارت خارجه مکاتبه داشته‌است می‌توان تخمین زد که حضور ارامنه در این شهر سیصد سال است. در واقع از دوره صفویان ارامنه در بوشهر حضور داشته‌اند. بعد از سقوط اصفهان توسط افغانها و در دوره پایانی صفویه، بخشی از این اقلیت به نواحی جنوبی از جمله بوشهر مهاجرت کردند. طبق گفته پیشینیان، مردم و ارامنه بوشهر با هم ارتباط بسیار نزدیکی داشته‌اند و ارامنه بوشهر مورد اعتماد مردم بوشهر بوده‌اند به‌طوری که اندوخته‌ها و دارایی‌های خود را به آنان می‌سپرده‌اند. همچنین در دوره مشروطه که قوای مردمی گمرک بوشهر را تصرف می‌کنند و بلژیکی‌ها را از ریاست خلع می‌کنند، یک ارمنی به نام مؤسس خان ارمنی را به ریاست آن منصوب می‌کنند. همچنین در تأمین مالی بعضی از فعالیت‌ها در بوشهر نیز مشارکت داشته‌اند. در حال حاضر از کلیساهای ارامنه بوشهر می توان به کلیسای گئورگ مقدس اشاره کرد که خود بنوعی نشان از حضور بسیار زیاد اقلیت ارامنه در بوشهر داشته است.
یهودیان
طبق اطلاعات ذکر شده در اسناد تاریخی، در سالهای ۱۸۵۰ و ۱۸۶۰ م. به ترتیب حدود ۷۰ و ۳۵۰ نفر یهودی در بوشهر ساکن بوده‌اند. در سال ۱۹۰۰ م. یهودیان بوشهر به ۶۰۰ نفر می‌رسند که در محله‌های بهبهانی و دهدشتی و در منطقه ای به نام محله «کلیمی ها» ساکن بوده‌اند. شغل اکثر یهودی‌های بوشهر زرگری، پارچه فروشی، مشروب فروشی، دارو فروشی و صرافی بوده‌است. یهودیان بوشهر دارای سه کنیسه بوده‌اند. در دهه ۱۳۳۰ ه‍.ش بیشتر یهودیان بوشهر به قصد زندگی در سرزمین موعود یعنی اسرائیل، بوشهر را ترک کردند. در دوره قاجار با وجود محدودیت برای یهودیان اما در بوشهر زندگی مسالمت آمیزی داشته‌اند به‌طوری که در انجام امورات زندگی و اجرای مراسمات مسلمانان؛ کمک کننده و یاری گر مسلمانان بوده‌اند. از خاندان مشهور یهودی بوشهر می‌توان به ساسون‌ها اشاره کرد.
زبان
بوشهری‌ها با گویش بوشهری صحبت می‌کنند.
اقتصاد
از شرکت‌های کشتیرانی قدیمی در بوشهر می‌توان موارد زیر را نام برد:
اقتصاد شهر بوشهر در اصل بسیار وابسته به دریا است. صنایع دریایی مانند کشتی‌سازی و سکوسازی، تجارت دریایی، و شیلات نقش مهمی در اقتصاد مردیم این شهر داشته و دارد. اما چند ده سال از تأسیس منطقه ویژه اقتصادی بوشهر و دو شهرک صنعتی و یک ناحیه صنعتی دریائی بوشهر در کنار این شهر می‌گذرد و نقش این دو در اقتصاد مردم این شهر پررنگ تر شده‌است. جدای از اشتغال در محیط‌های اداری، وجود چندین پایگاه نظامی (پایگاه ششم شکاری، منطقه دوم نیروی دریای سپاه، نیروی دریایی ارتش (گردان تکاوران دریایی بوشهر)، نیروی هوافضای سپاه، پدافند هوایی شهید بوشهریان، و نیروی زمینی سپاه )، چندین نیروگاه اتمی و گازی از دیگر مواردی است که در ایجاد اشتغال و اقتصاد مردم نقش داشته‌است. از دیگر منابع درآمدی و اشتغال مردم بوشهر، می‌توان به وجود مراکز تجاری و تفریحی در بوشهر اشاره کرد که هم‌اکنون در حال افزایش می‌باشد.
تاریخی
قسمت ساحلی بافت قدیم بوشهر در سال ۱۳۷۸ با شماره ۲۳۶۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. تقریباً تمامی این نواحی قدیمی و مربوط به دوره‌ی حکومت‌های پیشین است. از اماکن تاریخی و دیدنی این شهر می‌توان به مراکز مقابل اشاره نمود: ریشهر، آب انبار قوام، خانه قاضی، عمارت دهدشتی، مدرسه گلستان، بافت شهر بوشهر، عمارت کلاه‌فرنگی بوشهر، عمارت گلشن، کلیسای ارامنه گریگوری، گورستان مهاجمین انگلیسی، قبر جنرال، عمارت کوتی، مدرسه سعادت، عمارت ملک بوشهر، آرامگاه اصفهانی، معبد خدا دریا، کلیسای مسیح مقدس، قلعه هلندی‌ها، کنیسه یهودیان، عمارت حاج رئیس
بوستان‌ها
بوستان‌های شهر بوشهر عبارتند از: مرجان، مروارید، لیان، خلیج فارس، شغاب
موزه
موزه‌های شهر بوشهر عبارت‌اند از: باستان‌شناسی، مردم‌شناسی بوشهر، دریا و دریانوردی خلیج فارس، تاریخ طبیعی، تاریخ پزشکی خلیج فارس، موزه منطقه ای خلیج فارس (بزرگترین موزه جنوب ایران)، موزه تجارت دریایی خلیج فارس، دهدشتی
نمایشگاه بین‌المللی
شرکت نمایشگاه‌های بین‌المللی شهر بوشهر در سال ۱۳۸۱ تشکیل گردید و هم‌اکنون در کیلومتر ۴ جاده بوشهر-برازجان قرار دارد.
سوغات
از سوغات‌های شهر بوشهر می‌توان به ماهی، میگو، گلیم، قالی، مسقطی، و حصیر اشاره کرد.
فرودگاه
فرودگاه بین‌المللی شهدای بوشهر در سال ۱۲۹۸ هجری شمسی ایجاد شد که در حال حاضر یک قرن از تأسیس آن می‌گذرد. در گذشته، این فرودگاه یکی از دو قطب اصلی فرودگاهی کشور بوده‌است به طوری که اولین میزبان خطوط هوایی بزرگ و مهم دنیا همچون بریتیش ایرویز انگلستان و کی ال ام هلند در ایران بوده‌است. گفته شده که اولین محموله هواپیماهای خریداری شده برای ارتش شاهنشاهی ایران در سال ۱۳۰۳ هجری شمسی در بندر بوشهر تحویل و از این فرودگاه به دیگر نقاط کشور فرستاده شده‌است. در سال ۱۹۱۹ میلادی اولین پرواز بین اروپا و هندوستان راه اندازی شد که در فرودگاه بین‌المللی بوشهر جهت سوختگیری و سرویس، نشست و برخاست داشت و همچنین از اولین پروازهایی بود که از آسمان ایران استفاده می‌کرد. این فرودگاه به دلیل امکانات و تجهیزات، و سامانه‌های پیشرفته ناوبری هوایی از توان بسیار بالایی برخوردار است. در حال حاضر کار مطالعات احداث فرودگاه جدید بوشهر تمام شده‌است و قرار است این فرودگاه در ۲۵ کیلومتری بندر بوشهر (بین چغادک و احمدی) با ۴۲۵۰ هکتار وسعت ایجاد گردد.
پروازهای بین‌المللی فرودگاه بوشهر به عراق، سوریه، عربستان سعودی و کشورهای حوزهٔ خلیج فارس چون امارات متحده عربی صورت می‌پذیرد.
پروازهای داخلی فرودگاه بوشهر هم‌اکنون به تهران، اصفهان، شیراز، مشهد، خارگ، تبریز، رشت، بندرعباس، کیش انجام می‌شود.
مسافری و گردشگری دریایی
بوشهر دارای یک پایانه‌ی بین‌المللی مسافری و گردشگری دریایی است که برای مسیر خارگ-بوشهر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین مسئولان استان هنوز در حال پیگیری برای برقراری خط کشتیرانی بوشهر-قطر هستند اما هنوز این امر محقق نشده‌است.
راه‌آهن
در حدود سال ۱۲۹۸ هجری شمسی، انگلیسی‌ها با استفاده از هندوها بین بوشهر و برازجان یک خط ریلی ایجاد کردند تا از آن جهت مقاصد نظامی استفاده کنند. انگلیسی‌ها به شهرداری بوشهر پیشنهاد فروش این خط ریلی را دادند؛ اما چون شهرداری توانایی خرید آن را نداشت پس مصالح خط ریلی را جمع می‌کنند و به بصره می‌برند.
اتوبوس و تاکسی برون‌شهری
در حال حاضر شهر بوشهر دارای یک ترمینال اتوبوس جهت مقاصد برون‌شهری و برون استانی است که در قسمت جنوبی شهر و در جاده‌ی برازجان - بوشهر قرار دارد. یازده شرکت مسافربری با ۱۲۰ اتوبوس و ۱۱۰ تاکسی در حال خدمت‌رسانی به مسافران در این ترمینال هستند.
اتوبوس و تاکسی درون‌شهری
در حال حاضر با وجود پاندمی کرونا ۳۰ دستگاه اتوبوس شهری در ۱۱ خط در حال انجام فعالیت هستند. همچنین در بوشهر حدود ۴۰۰ تاکسی زرد شهری وجود دارد که به دلیل فرسودگی فقط ۲۰۰ عدد در حال استفاده می‌باشند. از دیگر تاکسی‌های عمومی در شهر بوشهر می‌توان به تاکسی بیسیم اشاره کرد.
صدا و سیما
صدا و سیمای مرکز بوشهر که شامل دو بخش تلویزیونی و رادیویی است، برنامه‌های متعددی را پخش می‌کند. شبکه بوشهر هم‌اکنون هر روز به مدت ۲۴ ساعت برنامه‌های خود را به مخاطبان ارائه می‌کند. رادیو بوشهر نیز به‌عنوان یکی از رادیوهای محلی کشور هم‌اکنون به صورت ۲۴ ساعته فعالیت می‌کند.
نشریه‌ها
بوشهر سابقه صدساله در داشتن مطبوعات دارد. تبادل فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بوشهر با نقاط دیگر جهان موجب ارتقا فرهنگی سیاسی و گسترش نشر و چاپ روزنامه‌ها و هفته‌نامه‌های مختلف از دوران مشروطیت در بوشهر شده‌است. روزنامه‌ها و هفته‌نامه‌هایی چون ندای جنوب، سنگلاخ، دریاکنار، پست خلیج، عرشه، طلوع، مظفری، اصلاح، ندای حق و… در دهه‌های گذشته تا زمان کودتای سال ۱۳۳۲، در بندر بوشهر، چاپ، نشر و توزیع می‌شده‌است. بعد از انقلاب ایران با تأخیر چند ساله، اولین هفته‌نامه‌ی بوشهر، «آئینه جنوب»، در سال (۱۳۷۳) نشر گردید. نسیم جنوب دومین هفته‌نامه‌ی استان بوشهر و قدیمی‌ترین نشریه در حال انتشار بوشهر از اسفندماه ۱۳۷۶ تاکنون است.
ورزشگاه‌ها
از ورزشگاه‌های مهم و مشهور شهر بوشهر می‌توان به ورزشگاه شهید بهشتی و ورزشگاه شهید مهدوی اشاره کرد.
باشگاه فوتبال
شهر بوشهر دارای دو باشگاه فوتبال مشهور می‌باشد که عبارت‌اند از باشگاه فوتبال ایرانجوان بوشهر و باشگاه فوتبال شاهین بوشهر که هر دو سابقه‌ی حضور در جام حذفی و لیگ برتر را در کارنامه خود دارند.
مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها
مکتب‌خانه «احمدیه» اولین مرکز آموزشی در بندر بوشهر بوده‌است که «شیخ احمد» مدیریت آن را بر عهده داشته‌است. بعد از مرگ شیخ احمد، «واثق الملک» که کارگزار بوشهر بوده‌است، به همراه احمدخان دریابیگی بنیان «مدرسه سعادت» را با تغییراتی بر همین مکتب‌خانه در سال ۱۳۱۷ ه‍.ق ایجاد کردند. البته نام سعادت برگرفته از نام محمدحسین سعادت است که به درخواست احمدخان دریابیگی این مدرسه را ایجاد کرد. مدرسه سعادت در کل ایالت فارس نخستین مدرسه به سبک جدید بوده‌است. دومین مدرسه غیردولتی در بوشهر، مدرسه «تربیت» بوده‌است. مدرسه ایرانیان بحرین (تأسیس ۱۳۲۲ ه‍.ق) از دیگر مدارس مشهور بوشهر بود که در خود بحرین تأسیس شد. از مدارس دیگر می‌توان به مدرسه فردوسی، پورسینا یا سالاریه، معینی، اخوت، شاهدخت و مدرسه فرانسوی زبان فرانسوی‌ها اشاره کرد. از دانشگاه های بوشهر می توان به موارد زیر اشار کرد:
افول بوشهر
بوشهر در دوره افشاریه، زندیه، قاجاریه و دوران پهلوی اول مهم‌ترین و مشهورترین بندر خلیج فارس بوده‌است به‌طوری که حدود ۲۰ کشور در آن دارای کنسولگری بوده‌اند. در دوره قاجار به بوشهر «باب الابواب» خلیج فارس گفته می‌شده‌ است. حاکم بوشهر در این دوره‌ها حکمران کل بندرها و جزایر خلیج فارس بوده و قلمرو آن تا بلوچستان و بندر چاه بهار را در بر می‌گرفته‌ است(یعنی حتی بندرعباس و جزایر آن). اسدپور، استادیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس عوامل و موانع توسعه بوشهر را به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم کرده که عبارتند از :
مشاهیر
بوشهر دارای مشاهیر در زمینه‌های متفاوتی در طول تاریخ بوده‌است. در حوزه سیاست می‌توان جواد بوشهری را بعنوان یکی از مشاهیر شهر بوشهر معرفی کرد. او سناتور، وزیر پست و تلگراف(در دوره نخست وزیری احمد قوام)، وزیر کشاورزی(در دوره نخست وزیری عبدالحسین هژیر)، وزیر راه(در دوره نخست وزیری محمد مصدق) و مدیر جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهشنشاهی بوده‌است. از دیگر مشاهیر شهر بوشهر می‌توان به ناخدا عباس دریانورد اشاره کرد که از دریانوردان مشهور دوره خود بوده‌است. در حوزه دینی از مشاهیر این شهر می‌توان به سید عبدالله بلادی بوشهری و غلامعلی صفایی بوشهری اشاره کرد. از مشاهیر ادبی بوشهر می‌توان به صادق چوبک و در حوزه هنری می‌توان به غلامرضا نیکخواه و جهانبخش کردی‌زاده اشاره کرد. در حوزه ورزشی نیز می‌توان مهدی طارمی و مهدی قایدی را نام برد.
شورا
شورای شهر بوشهر دارای ۹ عضو اصلی و ۵ عضو علی‌البدل است. در سال ۱۴۰۱ بودجه شهرداری شهر بوشهر و سازمان‌های وابسته آن ۹۴۰ میلیارد تومان و  ۱۵۱۳ میلیارد تومان که ۵۰۰ میلیارد تومان آن اوراق مشارکت و مابقی نقدینگی است برای طرح‌های شهرداری بوشهر تصویب شد.
معضلات شهری
از معضلات شهر بوشهر می‌توان به مدیریت نامناسب فاضلاب و آب‌های جاری شده نزولات آسمانی یا زه ساختمان‌ها، عدم حفاظت صحیح از بافت قدیمی شهر، کمبود شدید امکانات تفریحی و مبلمان شهری ضعیف، ترافیک سنگین در برخی نقاط شهر مانند نقاط ورودی شهر، کمبود شدید محل پارک یا پارکینگ در برخی از خیابان‌های شلوغ مانند باغ زهرا و سنگی و خیابان‌های مرکز شهر، کمبود تاکسی زرد شهری و گرانی یا کمبود مسکن برای خرید یا اجاره نشینی اشاره کرد.
محلات و مراکز شهری
امروزه محله‌های دهدشتی، شنبدی، کوتی و بهبهانی چهار محلهٔ شمالی و مرکزی بندر بوشهر هستند.
قدیمی‌ترین محله‌ی این شهر، ریشهر است که با همین نام پارسی حداقل قدمت آن به دوره عیلامی می رسد. در این منطقه پرتغالی ها بعد از ساخت بناهایی ساکن شدند.
از دیگر محله‌های این بندر می‌توان به صلح‌آباد، جُفره، جفره علی‌باش، جفره ماهینی، سنگی، شکری (بهشت صادق)، باغ زهرا، جبری، شغاب، کوی فرهنگیان، عالی‌آباد، ستم‌آباد، ظلم‌آباد، رونی، سبزآباد، سنگی، پودر، جلالی، مخ بلند، دواس، تل کوتی، بن مانع، عسلو، هلالی، نیدی، خواجه‌ها، دستک، امام‌زاده، رایانی، سرتل، تنگک (شمالی، وسطی، جنوبی)، تنگک غریب، تنگک محمد جعفری (رئیس)، تنگک زنگنه، نیروگاه اتمی، هلیله، بندرگاه، دروازه، چاه‌کوتاه، آب طویل، توحید اشاره کرد.
روز ملی بوشهر
هم‌اکنون ۱۸ اسفند ماه، سالروز تأسیس مدرسه‌ی سعادت، روز بوشهر نام گرفته شده‌است. این روز با به‌کارگیری حروف ابجد و همراهی آن با مناسبت‌های مختلف تاریخی، فرهنگی، قهرمانی استان بوشهر تعیین شد.
شهروندان افتخاری
در سال ۱۳۹۱، هم‌زمان با روز بوشهر، احمد اقتداری، جغرافی‌دان و پدر مطالعات خلیج‌فارس، از سوی شهرداری این شهر به‌عنوان شهروند افتخاری بوشهر معرفی شد.
کنسولگری‌ها
از دوره افشاریه تا دوران پهلوی اول حدود ۲۰ کشور در بوشهر دارای کنسولگری بوده‌اند. کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا ، بریتانیا (انگلستان)، روسیه، آلمان، فرانسه، هلند، ایتالیا و عثمانی از جمله کشورهایی بودند که در بوشهر دارای کنسولگری بوده‌اند. بعضی کنسولگری‌ها در بوشهر به قدری پراهمیت بوده‌اند که دیگر کنسولگری‌ها زیر نظر کنسولگری آن کشور در بوشهر اداره می‌شده‌اند مانند سرکنسولگری روسیه در بوشهر که کنسولگری‌های دیگر مناطق مانند اهواز و شیراز زیر نظر آن اداره می‌شد. هنوز هم بعضی از کشورها مانند روسیه محل کنسولگری خود در بوشهر را حفظ کرده‌اند.
شهرهای خواهرخوانده
بوشهر با ۲ شهر، پیمان خواهرخواندگی امضا کرده‌است:
خواهرخواندگی بوشهر با یکی از شهرهای کشورهای زیر هم پیشنهاد شده است:
بیمارستان‌ها
شماری از بیمارستان‌های بندر بوشهر عبارت‌اند از:
ماموت استپ
ماموت استپ گونه‌ای منقرض‌شده از دودمان فیل و سرده ماموت است که بین حدود ۱٫۷ تا ۰٫۲ میلیون سال پیش در بیشتر مناطق اوراسیا می‌زیست. ماموت استپ در اوایل پلیستوسن احتمالاً در سیبری از ماموت جنوبی نشأت گرفت و به نوبه خود نیای دو گونه دیگر ماموت کلمبیایی و ماموت پشمالو محسوب می‌شود. ماموت استپ نخستین گونه ماموت بود که با زندگی در زیست‌بوم استپ و توندرا خو گرفت و بازماندگان آن احتمالاً تا حدود ۳۳٫۰۰۰ سال پیش همچنان توانستند در شمال چین و مغولستان به بقای خود ادامه دهند.
طبقه‌بندی
دو نام Mammuthus armeniacus (هیو فلکونر، ۱۸۵۷) و Mammuthus trogontherii (هانس پوهلیگ، ۱۸۸۵) به عنوان نام‌های علمی ماموت استپ مطرح هستند و مشخص نیست کدام نام اشاره به این گونه دارد. فولکونر بر اساس بقایای آسیایی و پوهلیگ بر اساس بقایای اروپایی نام‌گذاری علمی را انجام دادند و هر دو نام نیز در منابع علمی منتشر شده که این موضوع بر ابهامات می‌افزاید. یکی از کسانی که سعی در حل این موضوع کرد ماگلیو بود که هر دو نام را مترادف می‌دانست و با توجه به قدیمی‌تر بودن نام فولکونر به آن اولویت داد. تاسی و شوشانی اما در سال ۱۹۹۶ توصیفات پوهلیگ را مناسب تشخیص دادند و Mammuthus trogontherii را نام علمی درست ماموت استپ دانستند. با وجود این همچنان مشخص نیست که این دو نام مترادف هم هستند یا به گونه‌های متفاوتی اشاره دارند و حتی برخی نویسندگان ترجیح می‌دهند برای بقایای آسیایی ماموت استپ از نام علمی فلکونر و برای بقایای اروپایی آن از نام علمی پوهلیگ استفاده کنند.
تاریخ طبیعی
ماموت استپ حدود ۲ تا ۱٫۷ میلیون سال پیش از ماموت جنوبی نشأت گرفت و به تدریج از حدود ۱٫۷ تا ۱ میلیون سال پیش جایگزین آن در اروپا شد. ماموت استپ حدود ۱٫۵ میلیون سال پیش توانست به آمریکای شمالی راه یاید و در آنجا منشأ فرگشت گونه ماموت کلمبیایی شد. در اواخر پلیستوسن میانه اندازه بدن ماموت‌های استپ در اروپا طی یک روند آرام به تدریج کوچک‌تر شد و از حدود ۸۰۰٫۰۰۰ سال پیش جمعیت این گونه در شرق آسیا به تدریج دارای ویژگی‌های متفاوت نسبت به جمعیت غربی این جانور شد که این دگرگونی‌ها سرانجام به پیدایش ماموت پشمالو در ۴۰۰٫۰۰۰ سال پیش انجامید. ماموت پشمالو حدود ۲۰۰٫۰۰۰ سال پیش توانست جایگزین ماموت استپ در اروپا شود. آخرین بازماندگان ماموت استپ احتمالاً در مغولستان تا حدود ۳۳٫۷۰۰ سال پیش منقرض شدند.
ویژگی‌ها
ماموت استپ نسبت به ماموت جنوبی دارای جمجمه و فک کوچک‌تری بود. نرها در این گونه عاج‌هایی خمیده با نوکی کج داشتند که تا حدود ۴٫۹ متر رشد می‌کردند اما ماده‌ها دارای عاج‌های ظریف‌تر با خمیدگی کمتری بودند. با داشتن بیش از ۴ متر ارتفاع تا شانه ماموت استپ از بزرگ‌ترین فیل‌سانان تاریخ کوچک‌تر بود اما نسبت به دیگر گونه‌های ماموت بزرگ‌تر بود. اسکلت یک نمونه از ماموت استپ که در موزه آزوف نگهداری می‌شود دارای اندازه تخمینی حدود ۴٫۵ متر ارتفاع تا شانه است که ممکن است بزرگ‌تر از اندازه واقعی باشد. نمونه دیگری که در موسباخ آلمان یافت شده استخوان بازویی به طول ۱٫۶ داشته و تخمین زده می‌شود که صاحب آن ارتفاعی در حدود ۴٫۵ و وزنی بین ۹٫۹ تا ۱۱ تن داشته است. این نمونه احتمالاً بزرگ‌ترین نمونه کشف شده ماموت است. تخمین‌های دیگر از اندازه ۳٫۸۹ تا ۴٫۵ متر ارتفاع تا شانه و وزن حدود ۱۱٫۵ تا ۱۵٫۸ تن برای این نمونه خبر می‌دهند.
منابع
ویکی‌پدیا انگلیسی
طاق کژاوه
اگر یک تاق کلنبوی نوع ۲ یا چهار دوری را که در زمینه مربع است، از دو سو بکشیم چیزی شیبیه به تاق کژاوه بدست می‌آید. بنابراین یکی از مشخصه‌های اصلی تاق کژاوه آن است که کشیدگی دهانه این اتاق سه یا چهار برابر عرض آن می‌باشد بنابراین می‌توان تاق کژاوه را سطحی منحنی شکل حاصل حرکت یک منحنی بر روی دو تویزه اصلی دانست. در این اتاق، تویزه بزرگتر تیزه دار است و منحنی حرکت‌کننده می‌تواند با تیزه یا بدون تیزه باشد. باید توجه داشت که بین دو تویزه، به دو صورت می‌توان تاق را ایجاد کرد. شکل نخست به گونه‌ای است که دو تویزه و تاق بین آن دو، در کل یک تاق آهنگ را می‌سازد و تویزه‌ها تنها خود را به شکل یک برجستگی نشان می‌دهند در اینجا منحنی اصلی تاق اهنگ، موازی تویزه‌های اصلی بزرگ است.
قابلیت‌ها
۱- در پاکار خود نیروی رانش بزرگی را به وجود می‌آورد و دیگر آنکه در هر نقطه پاکار تاق آهنگ نیروی رانش وجود دارد. از این رو در تالارهای بزرگ خانه‌های یزدی که از تاق آهنگ بهره می‌برند، دو اتاق گوشوار در دو سوی تاق قرار می‌گیرد تا نیروی بزرگ رانش را خنثی کند.
۲- در تاق کژاوه تویزه‌های اصلی وزن پوشش را تحمل می‌کند و در نهایت بار تاق بر روی چهار جرز وارد می‌شود و به زمین انتقال می‌یابد. انتقال نقطه‌ای بارها این مکان را به وجود می‌آورد که بین جرزهای باربر، دیوارهایی با ستبرای کم اجرا شود و بتوان  در این فاصله تاقچه و نور گیر داشت. تاقهای کژاوه اگر در اندازه‌های کوچک اجرا شوند، سرعت در اجرا را به همراه خواهند داشت. سرعت در اجرا و سادگی، این تاق را به عنوان تاقی رایج در معماری بومی به خصوص در خانه‌های شهرهای حاشیهٔ کویر در آورده‌است.
در خانه‌های دزفولی و شوشتری نیز تاق کژاوه برای پوشش صفه و اتاق‌ها کاربرد داشته‌است. از نمونه‌های شاخص بناهایی که با تاق کژاوه بزرگ اجرا شده‌اند می‌توان مسجد جامع تبریز را نام برد.
انواع تاق‌های کژاوه
تاق کژاوه در دوشکل برداشت شده‌است:
۱- طاق کژاوه رایج از دو تویزه اصلی طولی و دو تویزه کوچک تشکیل می‌شود. بین این چهار تویزه یک طاق پیوسته اجرا می‌گردد. در این حالت از درون هیچگونه گسستگی در طاق میان تویزه‌ها دیده می‌شود. این شکل طاق کژاوه رایج اگر با طاقی تیزه دار اجرا شود یک خط طولی از تیره تویزه کوچک همتراز با تیزه تویزه بزرگ آن دیده می‌شود.
۲- این نوع طاق‌های کژاوه در بین تویزه اصلی سطحی گسسته دارند. این گسست به دلیل قرارگیری یک عنصر گذشته مانند کار یا باریکه طاق روی می‌دهد. در این نوع، دو کار کوچک به موازات تویزه‌های فرعی و با فاصله برابر از مرکز دهانه قرار می‌گیرد. قرارگیری این کارها به نحوی است که در وسط دهانه مربعی شکل می‌گیرد. این مربع با طاق چهار دوری یا ترکین پوشیده می‌شود. در شبستان جنوب شرقی مسجد جامع اصفهان چند نمونه از آن دیده می‌شود.
در یک نمونه برداشت شده اگر چه ظاهر طاق کمی به کار بندی شده‌است و سعی شده با بافت آجری یک پاباریک ناقص به وجود آید، اما با کمی دقت می‌توان پی برد که این تاق کژاوه است و بافت آجری تداعی‌کننده نوعی کاربندی ساده است.
قرارگیری نورگیر در مرکز طاق کژاوه در دو نمونه در مسجد جامع اصفهان دیده شده‌است. شبستان بزرگ شاه عباسی مسجد جامع اصفهان دارای هفت چشمه طاق کژاوه بزرگ است. بنابر نظر گالدیری پیشتر در این مکان در جای هر طاق کژاوه سه چشمه تاق کلنبو جای داشته‌است که با حذف سه چشمه طاق یک چشمه طاق کژاوه اجرا شده‌است. این قابلیت کوشش فضای بزرگ با طاق کژاوه را نشان می‌دهد. از این هفت چشمه طاق سه چشمه نورگیرهای بزرگ در تیزه دارند. این نورگیرها هشت وجهی بوده و با شبکه‌های زیبایی نور را به داخل هدایت می‌کند.
روش اجرا
ابتدا چهار جرز اصلی تا بلندای تا کار تویزه‌ها اجرا می‌شود. اندازه این جرزها بستگی به اندازه تاق کژاوه دارد. هر قدر دهانه اصلی بزرگتر باشد ستبرای جرزها بیشتر است. سپس با روش معمول اجرای دو تویزه اصلی و در تویزه کوچک آغاز می‌گردد. در اجرای تویزه‌ها یکی از نکات بسیار مهم نحوه نشاندن تاق روی تویزه هاست. برای آنکه تاق بتواند به خوبی بر روی تویزه‌ها تکیه کند لبه داخلی تویزه به اندازه یک اجر نیمه عقب می‌نشیند تا لبه‌ای برای آجرچینی تاق ایجاد شود. از این روش، در اجرای تاق‌های دیگر مانند کلنبو، چهار دوری و ترکین استفاده می‌شود.