منارها
کتبه‌ها و رسم‌الخط در منارجام
طوری‌که قبلاً تذکر رفت منارجام دارای هشت ضلع بوده اضلاع آن در مجموع صفحه را تشکیل می‌دهد که در آن نوشته‌ها به نظر می‌رسد مثلاً در هشت روی قسمت پایین منار نوشته طویل مشاهده می‌گردد؛ که متن نوشته به شکل مدور با کاشی آغاز می‌گردد. نوشته در صفحه (۱–۲) به وضاحت تشخیص نمی‌گردد. اما د رصفحه سه و پنج آغاز متن به نظرمی آید این متن از جز نزدهم قرآن کریم از سوره حضرت مریم انتخاب گردیده مجموعأ ۹۷۶ کلمه است به صفحه ۱۳ به ۳۱ صفحه چهار آیه و چهل سه صفحه ۵ آیه ۵۴ صفحه ۶ آیه ۷۷ صفحه ۸ آیه ۹۲ صفحه درج است. حک وثبت آیات قران کریم به روی کتیبه‌ها بستگی باهدف و انگیزه ساختمان منار دارد. نبشته مر کز این کتیبه از کاشی است و در آن همان القاب و عناوین حک و ثبت گردیده که رسمأ به آن مخاطب بود. این کتیبه اسم شخص را آشکار می‌سازد که مسئولیت ایجاد منار را به عهده داشته‌است. (۱۰۰ص۲۸) نبشته مرکزی این کتیبه از کاشی است و در آن همان القاب و عناوین حک وثبت گردیده که رسمأ به آن مخاطب بود. الف ((السلطان المعظم شاهنشاه الاعظم عیاث الدین والدین معزالاسلام و المسلمین ابولفتح بن سام )) ب: ((قسیم امیرالمؤمنین خلد الله ملکه)) ((سامویل فلوری)) تذکر داده که در آنجا انسجام وانتظام در نظر بوه است و لازم افتاده که رعایت شود مثلاً میم در زیر همین نوشته آز آن تجاوز نمی‌کند. د رحقیقت در نبشته‌های بسیار کهن (میم) بروی سطر میان دو سطر به شکل پل قرار دارد و این قوس‌های قاعده است این‌گونه (میم) که برقاعده به صورت خوابیده در سطر قرار گرفته در نبشته‌های کوفی فارس در قرن‌های پنجم تایازدهم مروج بوده د رمقابل (را) دنباله (ن) آن دایم بسوی بالا راست گردیده است همچنان شکل (ع) میان آن که باز است و دسته چپ آن بسیار بلند است نیز قابل تذکر است که در افغانستان در کتیبه‌های مقابر از زمان نخستین امیران ناصر غزنه یعنی سبکتگین به بعد پدید آمده‌است. طرز ترتیب گل و برگ د رمنار جام زیبایی را تبارز می‌دهد و از عدم توازن و بی تناسبی مانع گردیده به عقیده من در منار جام د رمجموع از دو نوع خط کوفی مروج قرن ششم هجری که عمدتأ د رقسمت وسط منار با کاشی فیروزه یی کار شده و نوشته‌های قسمت پایینی منار که عمومأ حاشیه صفحات تزئین شده را تشکیل می‌دهد به معقلی ساده است که خط بنایی هم گفته می‌شود. منارهای مسعود وبهرام شاه: اگر به هنرمعماری غزنه از لحاظ تاریخی نظر افگنیم تأثیر شیوه‌های معماری بیگانه را در آن به وفرت یافت می‌توانیم هدف از بیگانهدر اینجا تأثیر شیوه‌های هندی خراسان وسیستان است که به نوعی از آن‌ها در هنر معماری غزنه تبارز یافته‌است. مهندسی دوره غزنویان عبارت بود از انکشاف سبک جدید سبک وروش د رمعماری به زودترین فرصت د رتمام قلمرو آمپر اطوری مقتدر غزنه رایج شده (۹۱ص۷۹) طور مثال در ابدات عصر غزنوویان خصوصأ درتمامی صور در امتداد رو یکار آن‌ها با یک سلسه کمان‌های نعل مانند دو طرف مزین بود ممکن است که د ردیتایل کمان‌های نعل مانند وسوراخهای کلید مانند شیوه ساختمانی سیستان دنباشده باشد یک تعداد از مورخین وهنرشناسان را عقیده بر آنست که هنر هندی بر معماری و شیوه‌های نقش و تزئین دوره غزنویان تأثیر فراوانی داشته. حتی تأثیرات هنرمحلی گندهارا نیز در معماری به مشاهده رسیده. اساس معماری غزنویان در خود منطقه گذاشته شده عناصر بیگانه نیز در آن دخیل گردیده است؛ که شناخت دقیق آن ایجاب تحقیقات بیشتری را می‌نماید. (۸۹ص۹) منارها تقریبأ به طرف شرق شهر غزنی واقع است و دارای هشت پهلو است به اندازه‌ای (۸۰–۹۰) فت ارتفاع دارد. وطف بالای آن تا حدی خراب شده و قسمت تحتانی منارها نیز تاحدی خراب گردیده بود که توسط سنگ و ریگ قسمأبه اندازه یک متر از سطح زمین ترمیم گردیده و در داخل منار زینه مارپیج به بالا رفته که می‌توان به خوبی رفت وآمد کرد. نزدیک به قسمت بالای منارها کتیبه به خط کوفی که روی آن توسط گچ آستر گردیده به خط کوفی مطالب ذیل تحریر گردیده که تاکنون خراب نشده و به خوبی خوانده می‌شود د رمناری که بطرف شهر نزدیک است نام علاوالدین ابو سعید مسعود بن ظفرالدوله ابراهیم و از یکدیگر دورتر است نام بهرام شاه بن سلطان مسعود غزنوی خوانده و دانسته می‌شود و این‌ها کسانی بودند که به عمران و آبادی علاقه زیاد داشتند.