cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنبش مشروطه ایران
نشریات
از حدود سال ۱۲۷۷ با گسترش صنعت چاپ و باسواد شدن مردم در اثر تأسیس مدرسه‌های جدید، چاپ و نشر مطبوعات، که از زمان محمد شاه شروع شده بود و با تیراژ کم، سانسور و انحصار دولتی مواجه بود، آرام‌آرام رونق گرفت. با وقوع انقلاب مشروطه، در قانون اساسی مصوب مجلس شورای ملی، آزادی مطبوعات به عنوان یکی از حقوق بنیادین ملت به رسمیت شناخته شد و به تعبیر محمد صدر هاشمی، هر کس که می‌توانست، به انتشار نشریه‌ای مبادرت کرد. تعداد آن‌ها از ۶ عنوان، به بیش از ۱۰۰ عنوان رسید. از جمله نشریات پرطرفدار در این دوره، مساوات، صور اسرافیل، روح‌القدس و ندای وطن بودند. یکی از نخستین روزنامه‌های این دوران، ملانصرالدین بود که در تفلیس به سردبیری جلیل محمدقلی‌زاده و به زبان ترکی منتشر می‌شد. بعد از شکست انقلاب ۱۹۰۵ روسیه، این نشریه تحت فشار سانسور قرار گرفت و به انتشار مطالبی در خصوص امور اجتماعی و سیاسی کشورهای همسایه مبادرت می‌کرد. درنتیجه در کشورهای مختلف منطقه از جمله ایران خوانندهٔ بسیاری پیدا کرد. این نشریه موضع‌گیری‌های تندی علیه استبداد سیاسی و تعصبات دینی داشت و طرفداران و مخالفان زیادی در ایران پیدا کرد. به گفتهٔ آفاری، این نشریه، الهام‌بخش نشریات مختلفی در ایران؛ از جمله صور اسرافیل، ندای شمال و انجمن ملی آذربایجان بود.
تعدد و آزادی مطبوعات در این دوره به حدی بود که چاپ کتاب‌های مستقل تا حد زیادی کساد شد و به نظر صدر هاشمی، صاحب‌نظران، نظرات خود را در ستون‌های نشریات منتشر می‌کردند و کتاب نمی‌نوشتند. تا قبل از کودتای محمدعلی شاه و به توپ بستن مجلس، اهالی مطبوعات با سانسور مواجه نبودند و حتی به فحاشی مبادرت می‌کردند. آدمیت می‌گوید که حتی بعد از پیوستن محمدعلی شاه به جامع آدمیت، باز هم بعضی از جراید از شاه بدگویی می‌کردند و خواهان عزل یا اعدام او بودند. به اعتقاد محسنیان‌راد، روزنامه‌نگاری در این دوره «به دست آنانی افتاد که از روزنامه‌نگاری صحیح هیچ چیز نمی‌دانستند و به علت سال‌ها فشار و اختناق، روزنامه‌ها به شب‌نامه تبدیل شد.» پس از به توپ بستن مجلس، بسیاری از روزنامه‌نگاران تحت فشار بازداشت و شکنجه و تبعید و اعدام قرار گرفتند؛ بنابراین حتی بعد از فتح تهران و حاکمیت دوبارهٔ نظام مشروطه، مردم شور آزادی‌خواهی قبلی را دوباره به دست نیاوردند و احتیاط در گفتار و نوشتار بیشتر شد.
محمدامیر شیخ‌نوری، استاد دانشگاه در رشتهٔ تاریخ، پنج نشریهٔ حبل‌المتین، صور اسرافیل، تربیت، روح‌القدس و انجمن ملی آذربایجان را، هر یک به دلیلی، نشریات مهم این دوران برمی‌شمارد. به گفتهٔ او، حبل‌المتین طی ۳۳ سال عمر مطبوعاتی خود، ۴۷ بار توقیف شد و انتقال‌دهندهٔ جریان روشنفکری از خارج به داخل ایران بود. تربیت که نشریه‌ای مستقل و میانه‌رو بود، از ده سال قبل از انقلاب مشروطه منتشر می‌شد و تداوم انتشار آن، در کنار نثر زیبایی که به کار می‌برد، آن را متمایز ساخته بود. انجمن ملی آذربایجان، ارگان رسمی انجمن آذربایجان بود که از جریان‌های فکری قفقاز و عثمانی تأثیر می‌گرفت و یک نشریهٔ شهرستانی اثرگذار بود. صور اسرافیل و روح‌القدس نیز نشریات شاخص از بین نشریات مشروطه‌طلب تندرو بودند.
مخالفان مشروطه هم نشریاتی را منتشر می‌کردند؛ مثلاً آملاعمو ارگان انجمن اسلامیهٔ تبریز بود که در تبریز منتشر می‌شد و در مخالفت با مشروطه‌خواهان می‌نوشت و آنان را بابی یا لامذهب قلمداد می‌کرد.
علاوه بر جراید و مطبوعات، در این دوره معمولاً روزنامه‌های مخفی هم منتشر می‌شدند که به شب‌نامه مشهور بودند. شب‌نامه‌ها در قطع کوچک، اغلب بدون تاریخ و به‌طور نامرتب در شهرهای مختلف چاپ و توزیع می‌شدند. شب‌نامه‌ها معمولاً حاوی چند مقاله علیه حکومت یا اخباری در مورد انقلابیون بودند. آفاری گزارش داده‌است که توزیع شب‌نامه، در آستانهٔ انقلاب مشروطه، بسیار اثرگذار و با استقبال مردم مواجه بود؛ چنان‌که گاهی یک برگ شب‌نامه، صد مرتبه دست‌به‌دست می‌شد و مردم در پاتوق‌های مخفی جمع می‌شدند تا دربارهٔ محتوای آنها تبادل نظر کنند.
مشروعه‌خواهان
نخستین بار در اوایل سلطنت محمدعلی شاه، مخبرالسلطنه، وزیر معارف پیشنهاد کرد که به جای مشروطه، از لفظ «مشروعه» استفاده شود. انتظار این بود که روحانیان مجلس با این پیشنهاد همراستا شوند و سایر نمایندگان شهامت مخالفت با آن را پیدا نکنند. اما این‌طور نشد و مجلس با آن مخالفت کرد. در اعتراض، تعدادی از روحانیان تهران در حرم عبدالعظیم بست نشستند، اما حرکت آنان با اقبال مردم همراه نشد و بی‌نتیجه پایان یافت. در حاشیهٔ این بست‌نشینی، شیخ فضل‌الله با انتشار لایحه‌ها و رساله‌هایی، دیدگاه‌های خود را منتشر کرد و فتواهایی مبتنی بر حرام بودن مشروطه صادر نمود. در سال ۱۲۸۶، تعدادی از علمای تهران و در رأس آنها شیخ فضل‌الله در نامه‌ای به محمدعلی شاه، نوشتند که مجلسی که با الگوبرداری از قوانین پارلمان‌های اروپایی تشکیل شده‌است، با قواعد اسلامی منافات دارد و ممکن‌الجمع نیست.
اولین و مهم‌ترین ایراد نوری به نظام مشروطه، قانون‌گذاری توسط نمایندگان ملت بود. این مسئله را محمدحسین تبریزی، یکی از مخالفان سرسخت مشروطه، هم با انتشار رساله‌ای با نام کشف‌المراد من المشروطه و الاستبداد مطرح کرده بود. تبریزی نهادهای جدید مانند مجلس را خلاف نص شرع دانست. به عقیدهٔ او، ضرورت تشکیل مجلس در کشورهای اروپایی، فقدان قانون شرع در مسیحیت است؛ حال آنکه در اسلام احکام شرعی کافی وجود دارد و تنها ضرورت موجود، تشکیل مجلسی است که بر اجرا شدن این شرعیات نظارت کند. تبریزی در رسالهٔ خود، نظام‌های سیاسی را به سه دستهٔ «مشروطه»، «مشروعه» و «معموله» تقسیم‌بندی کرد که مراد او از «معموله»، استبداد بود. او ابتدا نظام مشروطه و معموله را مقابل نظام مشروعه قرار می‌دهد و سپس مزیت‌های استبداد را بر مشروطه برمی‌شمارد و سلطنت استبدادی را حکومت مطلوب در دوران غیبت معرفی می‌کند. او استبداد را «فسق» و مشروطه را «کفر» می‌دانست و بنا به قاعدهٔ «دفع افسد به فاسد»، فسق را بر کفر ترجیح می‌داد. نوری نیز تدوین قانون با مراجعه به آرای عمومی یا نمایندگان آنان را، با توجه به این که اسلام حقوق شرعی مدون دارد، جایز نمی‌شمرد و در رسالات خود، اصولی از قانون اساسی را که به نظرش با شرع در تضاد است، مشخص می‌کرد.
تساوی حقوق همهٔ مردم، یا همان برابری، یکی از اصول متمم قانون اساسی بود که نوری آن را خلاف شرع می‌دانست و از آنجاکه یکی از نمایندگان به او گفته بود اهمیت این اصل آنقدر زیاد است که بدون آن، دولت‌های غربی ایران را دولت مشروطه نخواهند شناخت، اعلام کرده بود که «مملکت اسلامیه مشروطه نخواهد شد.» او علت آن را چنین توضیح داد که محال است مسلمان با زرتشتی، مسیحی و یهودی برابر باشد. اصل هجدهم متمم قانون اساسی که آزادی مطبوعات «غیر از کتب ضلال و مواد مضره به دین مبین» بود، مورد مخالفت شیخ فضل‌الله قرار داشت؛ چراکه معتقد بود از این طریق باب افترا باز می‌شود. البته او می‌دانست که قانون، افترا و کذب را ممنوع خواهد کرد و برای آن مجازات در نظر خواهد گرفت، منتها او معتقد بود که در شرع مجازات مالی جایز نیست. همچنین اصل دوازدهم متمم قانون اساسی، اجرای هر مجازاتی، جز به موجب قانون را ممنوع می‌کرد و شیخ فضل‌الله معتقد بود اجرای حدود در اسلام ثابت است و نیازی به تصویب قانون ندارد. تفکیک قوا و اختصاص قوه‌ای برای قانون‌گذاری، از نظر او بدعت و ضلالت محض بود. شیخ فضل‌الله از متمم قانون اساسی، بیست مورد اشکال گرفته بود که از نظرش با شرع سازگار نبود.
به عقیدهٔ محمدعلی کاتوزیان، مشروعه‌ای که شیخ فضل‌الله از آن حمایت می‌کرد، مبانی روشنی نداشت و بیشتر، انتقاداتی بود متوجه جریان مشروطه؛ مشروطه را خدشه‌دارکنندهٔ مذهب و رهبران آن را مرتد و بابی و کافر می‌شمرد. «اما تعریفی از مشی مشروعه به عنوان یک نظام حکومتی مطلوب به دست داده نمی‌شد.» به گفتهٔ کاتوزیان، مشروعه در هر حال نمی‌توانست الگویی برای حکومت مجتهدان ایجاد کند و صرفاْ ابزاری بود برای شاه تا استبداد سنتی را احیا کند، ابزاری بود برای بعضی از مجتهدان تا بر دایرهٔ نفوذ اجتماعی خود بیفزایند و ابزاری بود برای شیخ فضل‌الله تا از رقبای خود پیشی بگیرد و به عنوان مهم‌ترین مجتهد سیاسی کشور مطرح شود.
موسی نجفی موضع فضل‌الله نوری را «مشروطه مشروعه» عنوان می‌کند و مخالفت او را نه با مجلس و مشروطه، بلکه با «روند غربی شدن مشروطه» می‌داند. به گفته نجفی «همان زمان هم جبهه استبداد با مجلس درگیر بود، لذا اینطور وانمود شد که جبهه مشروعه‌خواهان و مستبدان چون یک دافعه مشترک داشتند، یکی هستند.» به عقیده وی، تفاوت این جریان با علمای مشروطه‌خواه نجف این بود که اینها استعمار و تهاجم فرهنگی غرب را مهم‌ترین خطر تلقی می‌کردند، ولی علمای نجف استبداد را خطر شماره یک می‌دیدند.
سید اسدالله خرقانی در سال ۱۲۹۶ در رسالهٔ روح‌التمدن و هویت‌الاسلام ضمن مخالفت با استبداد، به نقد انقلاب مشروطه پرداخت و اعلام کرد که این انقلاب، به معنای ترجیح دادن دموکراسی ناقص غربی بر «دموکراسی اسلامی» است که از صدر اسلام در کشور حاکم بوده‌است.
روحانیان مشروطه‌خواه
در مقابل، بعضی روحانیان شیعه تفسیرهای نویی از شریعت برای تبیین مبانی شرعی حکومت مشروطه ارائه کردند که از جمله می‌توان به رسالهٔ در بیان سلطنت مشروطه و فوائدها از عمادالعلمای خلخالی اشاره کرد. او در این مقاله بیان داشت که نظام سیاسی، نظامی عرفی برای تأمین مصالح دنیوی است و این امر اصولاً در قلمرو شرع و مذهب قرار نمی‌گیرد که بخواهد با آن تعارضی ایجاد کند. او حکومت مشروطه را «تصویری از فرمانروایی خداوند در عالم» دانست که در آن بنده‌ای قادر به ظلم کردن به بندهٔ دیگر نیست. همچنین سید نصرالله تقوی رساله‌ای با نام سؤال و جواب در فواید مجلس ملی نوشت و توضیح داد که تشکیل مجلس ملی، مغایرتی با شرع ندارد.
با به توپ بستن مجلس و شروع دوران استبداد صغیر، روحانیان مشروطه‌خواه، به تعبیر جواد طباطبایی، «پیکار تمام‌عیاری را علیه دیدگاه‌های مشروعه‌خواهان آغاز کردند.» در این دوره رسالات منسجمی در دفاع از مشروطه تهیه و منتشر شد. محمداسماعیل محلاتی غروی، از فقیهان ساکن عتبات نیز رساله‌ای با نام اللئالی المربوطه فی وجوب المشروطه (به فارسی: مراد از سلطنت مشروطه) نوشت و در آن مغالطه‌های مطرح مشروعه‌خواهان را مطرح کرد و به آنها پاسخ داد و سپس آن را به تأیید دو مرجع تقلید شیعیان در عراق؛ یعنی آخوند خراسانی و عبدالله مازندرانی رساند. یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این رسالات، تنبیه‌الامم میرزای نائینی است که نه تنها رساله‌ای در دفاع از مشروطه است؛ بلکه باید آن را نخستین رسالهٔ منظم در اندیشهٔ سیاسی شیعی به حساب آورد. نائینی این رساله را در رد نظرات شیخ فضل‌الله تنظیم کرده و در آن حکومت استبدادی را نفی نموده‌است. میرزای نائینی بهترین نوع حکومت را نظام مبتنی بر «عصمت» دانست که تحقق آن در دوران غیبت امکان‌پذیر نیست. اما از آنجا که هیچ اجتماعی بدون نظام حاکمیتی نمی‌تواند دوام داشته باشد، دو شیوهٔ فرمانروایی قابل تصور است؛ یکی مبتنی بر فرمانروایی و استیلای یک شخص (شاه)، که مالک رقاب مردم محسوب می‌شود و مردم حکم یتیم و صغیر را دارند؛ و دیگری، حکومتی که در آن شاه در تصرفات خود محدود و اساس سلطنت بر «اقامهٔ وظایف و مصالح نوعیه» باشد. در این شیوه، کشور و قدرت سیاسی امانتی است که به شاه سپرده می‌شود تا آن را با توجه به مصالح عمومی و به صورت مشروط اداره کند و مردم در همهٔ امور مربوط به این مصالح عمومی، به صورت مساوی شریکند. به عقیدهٔ داود فیرحی، نائینی «نظارت بیرونی» را، که مصداق‌های مدرن آن تشکیل مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی است، به عنوان «قدر مقدور» از جانشینی معصوم در دورهٔ غیبت، واجب می‌دانست.
نورالله نجفی اصفهانی در رسالهٔ مکالمات مقیم و مسافر قانون را بر دو قسم می‌داند؛ یکی قانون شریعت و دیگری، قانون در امور عرفیه. به عقیدهٔ وی، مجلس در امور عرفیه می‌تواند قانون‌گذاری کند.
ادبیات مشروطه
ادبیات مشروطه، به آثار نثر و شعری گفته می‌شود که از اواخر قرن نوزدهم میلادی تا سال ۱۹۲۱ (۱۳۰۰ خورشیدی) تحت تأثیر آرمان‌های آزادی‌خواهانهٔ مشروطه‌خواهان پدید آمد. منشأ ادبیات مشروطه، همچون خود جنبش مشروطه‌خواهی، تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در قرن نوزدهم بود. اهمیت ادبیات این دوره، در ایجاد پیوند بین سنت‌های ادبی کهن و رویکردهای مدرن ادبی بود.
همزمان با وقوع انقلاب مشروطه در ایران، موج ادبی جدیدی در زبان فارسی شروع شد که بر تحولات سیاسی و اجتماعیِ وقت متمرکز بود. موج ادبی جدید، رنگ‌وبوی سیاسی داشت و در آثار شاعران و نویسندگان این دوره، مفاهیمی مانند وطن‌پرستی، مبارزه با استبداد، عدالت‌خواهی و حکومت مبتنی بر قانون مطرح می‌شد. بعضی از واژه‌ها، که کاربرد آنها در ادبیات فارسی کهن سابقه داشت، در ادبیات مشروطه، رنگ‌وبوی جدیدی گرفتند. به‌طور مثال در این دوره، واژهٔ «آزادی» به مفهوم غربی آن، یعنی حکومت مبتنی بر قانون و حفظ حقوق شهروندان جامعه، مورد استفاده قرار گرفت.
ادبیات در دوران مشروطه از کنترل دربار و اشراف خارج شد و در سطح عموم جامعه مخاطبان خود را پیدا کرد، چنان‌که بسیاری از نویسندگان و شاعران برای ارتباط بهتر با طبقات مختلف جامعه، از زبانی ساده و بعضاً از زبان محاوره کمک گرفتند و حتی از واژه‌های فرنگی در اشعار خود استفاده نمودند.
رمان‌نویسی به شیوهٔ متداول در غرب نیز عملاً از دوران مشروطه شروع شد. در این دورهٔ تاریخی، نظام اجتماعی قدیمی ایران با گسترش نظام سرمایه‌داری دستخوش تغییر شد و به تبع آن، ادبیات فارسی نیز در تمایل به قانون‌محوری جامعه، اصلاح‌طلبی اجتماعی و صنعتی شدن، به‌شدت از فرهنگ غرب تأثیر پذیرفت. نویسندگان این دوره، انتقاد از استبداد و مذمت باورهای خرافی و کهنه را رسالت خود می‌دانستند و برای بیان مفهوم‌های تازه، از ادبیات روسیه و فرانسه کمک می‌گرفتند. نخستین ایرانیانی که در آن دوره رمان و نمایشنامه می‌نوشتند، کسانی بودند که به‌نحوی با کشورهای پیشرفتهٔ غربی آشنایی پیدا کرده بودند؛ منورالفکران مقیم خارج، تاجران مهاجر و تبعیدی‌های سیاسی. آنها با مشاهدهٔ حاکمیت قانون، پیشرفت‌های صنعتی و دیوان‌سالاری دولت‌ها، به انتقاد از وضعیت موجود ایرانِ زمان خود پرداختند و برخلاف ادیبان قبل از خود، نثر را از قالب دشوار و کهنه‌اش خارج کردند تا به جای اشراف، مردم عادی را مخاطب قرار دهند؛ مردمی از طبقهٔ متوسط که می‌خواهند دربارهٔ زندگی و روزگار خود بخوانند. به این ترتیب، شخصیت‌گرایی یا تمرکز بر زندگی انسان‌های عادی در جامعه به‌عنوان شخصیت‌های داستان، در ادبیات داستانی ایران شکل گرفت. تحولات فرهنگی و اجتماعی در آن دوران، به موفقیت این گونهٔ ادبی کمک کرد. با ورود مظاهر تمدن غربی به کشور (مانند مدرسه، چاپ و روزنامه) بر شمار باسوادان جامعه افزوده شد و شمار بیشتری از مردم توانایی مطالعهٔ این آثار جدید را پیدا کردند.
از سوی دیگر، نویسندگان مشروطه‌خواه، هوشیارانه یا ناهوشیارانه، در تلاش برای از بین بردن شکاف عمیقی که بین زبانِ گفتار و زبانِ نوشتار در فارسی به‌وجود آمده بود، می‌کوشیدند. رخت بستن خلاقیت و نوآوری در ادبیات فارسی (احتمالاً از قرن نهم هجری تا آن دوران) زبانِ نوشتار را به یک پوستهٔ بلاغی خشک و مختص به اشراف و تحصیل‌کردگان تبدیل کرده بود و عامهٔ مردم از آن هراس داشتند. یکی از نمودهای برجستهٔ این تلاش‌ها، مجموعه مقالات طنزی بود که با عنوان چرند و پرند، به قلم علی‌اکبر دهخدا در نشریهٔ صور اسرافیل منتشر می‌شد. دهخدا با ابداع سبک جدیدی در نثر، توانست بین نوشتار و گفتار پلی بزند و راه را برای کاربرد زبانِ گویای روزمرهٔ مردم در نوشتار باز کند.
بازتاب جهانی
در مناطق و کشورهای عربی، اطلاعات دقیقی از اوضاع و تحولات ایران وجود نداشت و به همین دلیل روزنامه‌نگاران عرب‌زبان تلاش می‌کردند اطلاعاتی در مورد اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران بیان کنند. یکی از آنها، نشریهٔ مصری الهلال است که مدیر و صاحب‌امتیاز آن جرجی زیدان بود. او در مقاله‌ای با نام (به فارسی: «تاریخ قانون اساسی ایران») خلاصه‌ای از کتاب ادوارد براون را منتشر کرد و در آن زمینه‌های شکل‌گیری مشروطه مانند جنبش تنباکو و اقدامات سید جمال‌الدین اسدآبادی و ملکم خان را شرح داد و سپس ماجرای به توپ بستن مجلس را بیان کرد. ماهنامه العرفان که به مدیریت احمد عارف الزین در لبنان منتشر می‌شد نیز موضوعات مربوط به مشروطهٔ ایران را با چاپ خبر و مقاله پوشش می‌داد. در سال ۱۹۰۹ میلادی، این نشریه با چاپ مقاله‌ای با نام «احرار ایران» اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران را توصیف کرد و ضمن تمجید از مظفرالدین شاه به خاطر پذیرش مشروطه، از سیاست‌های محمدعلی شاه شدیداً انتقاد کرد. در همین شماره، ضمن پوشش خبر عزل محمدعلی شاه از سلطنت، پیروزی مشروطه‌خواهان، نتیجهٔ کوشش «علما و روشنفکران» دانسته شده‌است. به عنوان نمونه‌ای از این کوشش‌ها، این نشریه فتوایی از مراجع نجف را چاپ کرد که از مردم خواسته بودند «علیه این شیطان قیام کنند.»
در جریان مشروطه و وقایع آن، نشریات کشور فرانسه، رویدادهای ایران را دنبال می‌کردند. از جملهٔ این نشریات می‌توان به تان، سیکل، اومانیته، دو جهان و بولتن کمیتهٔ آسیای فرانسه اشاره کرد. با این حال، این نشریات به‌ندرت از حرکت‌های مردمی حمایت می‌کردند. در سال ۱۹۰۹ میلادی، روزنامهٔ اومانیته، مقالهٔ شدیدالحنی با قلم ژان ژورسی در مخالفت با سیاست‌های روسیه و انگلیس در ایران چاپ و از سکوت وزارت خارجهٔ فرانسه در این رابطه انتقاد کرد.
از دیدگاه فلسفهٔ سیاسی
جواد طباطبایی معتقد است که مشروطه در زمانی روی داد که سنت اندیشهٔ فلسفی اهمیت و زایندگی خود را در ایران از دست داده بود و نمی‌توانست بنیاد فکری مستحکمی برای استقرار نظام جدید فراهم کند. وی معتقد است که مردم ایران که مدتها بود از اجتهاد عقلی و اندیشهٔ فلسفی به دور مانده بودند، به ناچار در وضعیتی که وی آن را «تقلید دوگانه» خوانده‌است، معلق ماندند. به گفتهٔ ماشاءالله آجودانی ایدهٔ دولت مشروطه از مفاهیم غربی وام گرفته شده بود، حال آن که قانون جدید بر پایهٔ اسلام و قرآن نوشته شد و به عقیدهٔ وی این دو منبع در تناقض با یکدیگر بودند؛ این تناقض باعث تقلیل بنیادی‌ترین مفاهیم و اصول مشروطهٔ غربی شد که می‌توان آن را «مشروطهٔ ایرانی» نامید. بر این اساس، آزادی و میهن در مشروطهٔ ایرانی با مفاهیم اسلامی «امر به معروف و نهی از منکر» و «وطن اسلامی» گره خوردند و مفهوم متناقضی را پدیدآوردند.
از دیدگاه جامعه‌شناسی سیاسی
جرقهٔ انقلاب مشروطه، مجازات دو تن از بازاریان تهران بود که حاکم تهران آنها را به احتکار و گران‌فروشی متهم کرده بود. در حالی که دولت، ظاهراً در دفاع از منافع عامه وارد عمل شده بود، اما واکنش مردم، محکوم کردن بی‌قید و شرط حاکمیت بود. در نظر آنان، این تاجران نه‌تنها بی‌گناه بودند، بلکه قربانی غرض‌ورزی شخصی یا سرپوشی بر بی‌کفایتی حاکمان بودند. کاتوزیان چنین واکنشی را واکنش طبیعی مردمی می‌داند که دولت را عامل زور و بی‌عدالتی می‌دانند.
به نظر ژانت آفاری، انقلاب مشروطه از ائتلاف گروه‌های مختلف سیاسی، مذهبی و صنفی شکل گرفته بود اما ناهمگونی این ائتلاف، باعث شد که به تدریج تعارض‌هایی در بین این گروه‌ها به وجود آید و ماهیت مشروطه دچار کاستی‌هایی شود. یکی از این تعارض‌ها، تعارض بین مدرنیته و دیانت بود. در بین روحانیان شیعه، گروهی معتقد بودند که دولت‌سازی می‌بایست بر اساس موازین و مبانی اسلام صورت گیرد و با شکل غربی مشروطه مخالفت می‌ورزیدند و گروهی نیز شکل متعارف مشروطه را که برگرفته از کشورهای غربی بود، در تعارض با اسلام نمی‌دانستند. فریدون آدمیت از این دو گروه از روحانیان با عنوان «سنت‌پرستان» و «مشروطه‌طلبان» یاد کرده‌است. با گذشت زمان، این تعارض به سطح عامهٔ جامعه نیز کشیده شد.
سهراب یزدانی معتقد است که پیروزی مشروطه‌خواهان و برچیده شدن استبداد صغیر، نتوانست تغییر بنیادینی در نهادهای سیاسی و اجتماعی به وجود آورد؛ چراکه اقتدار سیاسی و اقتصادی طبقهٔ حاکم، پس از برکنار شدن محمدعلی شاه، همچنان بر جای ماند و اداره‌کنندگان کشور، جز در چند مورد محدود و استثنایی، همان وابستگان به نظام کهن بودند. منصوره اتحادیه نیز مشروطه را دارای دو روی متضاد می‌داند؛ از سویی نه در بافت سنتی جامعه و نه در طبقهٔ حاکم تغییر جدی ایجاد نشد و از سوی دیگر نهادهای جدید و تفکر مدرن وارد فضای سیاسی کشور شد و ساختار دولت را متحول کرد. وی معتقد است که با وقوع جنبش مشروطه، قدرت طبقهٔ حاکم، حتی بیش از پیش تقویت شد؛ چرا که هم به واسطهٔ قانون اساسی مالکیتشان بر اراضی قابل دست‌اندازی توسط شاه نبود و هم این که امکان دریافت مقام توسط ایشان دیگر به نظر شخص شاه وابسته نبود و از لابی با نهادهای سیاسی جدید نیز می‌توانستند پست بگیرند. اتحادیه می‌نویسد که مشروطه‌خواهان به کاردانی، تجربه، نفوذ و ثروت رجال سابق احتیاج داشتند و از این رو، اگرچه در ابتدا بعضی از رجال قدیمی مانند کامران میرزا، ظل‌السلطان و نصرت‌الدوله از کار برکنار شدند، اما در ادامه به بعضی دیگر از رجال سابق و بعضاً منفور، مقام‌هایی اعطا شد؛ مثلاً فرمانفرما، که والی آذربایجان شد و با همهٔ بیمی که از او می‌رفت، مورد استقبال انجمن آذربایجان قرار گرفت.
بنابراین تعارض دیگری که پس از پیروزی‌های اولیه بروز پیدا کرد، اختلاف در ساختارهای قدرت بین مشروطه‌خواهان در مجلس و سلطنت‌طلبان در دولت و دربار بود. سلطنت‌طلبان برای گرفتن دست بالا در این تعارضات، گاه با «سنت‌پرستان» همداستان می‌شدند و گاه سعی می‌کردند اختلافات قومی و مذهبی و گروهی را دامن بزنند. اما هرجا که از قدرت مشروطه‌خواهان احساس خطر می‌کردند، عقب‌نشینی می‌نمودند. یکی از مهم‌ترین نمودها در رویدادهای مشروطه، به توپ بستن مجلس به دستور محمدعلی شاه بود.
به نظر آجودانی، انقلاب مشروطه و چند سال بعد از آن، از معدود دوره‌های تاریخی در دوران معاصر است که برخی اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی مجال بروز پیدا کرده‌است اما این، به معنای فراهم آمدن امکان ماندگاری برای آزادی اندیشه نبوده‌است. به گفته وی، این آزادی‌ها با افراط و تفریط همراه شد و از یک سو به تندروی و ترور و از سوی دیگر به خفقان و سرکوب منجر شد. او این دوره را از این حیث به سال‌های اول بعد از سقوط رضاشاه، سال‌های نخست‌وزیری مصدق و سال‌های اول بعد از انقلاب ۱۳۵۷ شبیه دانسته‌است. آجودانی با شاهد گرفتن یکی از شب‌نامه‌هایی که در آن دوران منتشر شده بود، می‌گوید که با پیروزی مشروطه، اگرچه آزادی بیان رواج یافت، اما این آزادی به نوعی جهت‌دار بود و اگر کسی از سران مشروطه یا مجلس انتقاد می‌کرد، به او انگ ضدمشروطه بودن می‌چسباندند.
روند اداره کشور
رجال قدیمی که در دولتهای مشروطه به کار گرفته شدند، نمی‌توانستند پاسخگویی خود را نسبت به مجلس به خوبی درک کنند و همچنان تحت نفوذ شاه بودند. این مسئله، بدبینی مجلس و دولت را زمینه‌سازی می‌کرد و مجلسیان، وزیران را دست‌نشاندهٔ شاه می‌پنداشتند؛ چنان‌که در مقاطعی گفته می‌شد نمایندگان نباید با وزیران مراوده داشته باشند. این بدبینی حتی در ادوار بعد از خلع محمدعلی شاه نیز ادامه پیدا کرد و باعث می‌شد مجلس و دولت به جای همکاری، با هم رویارویی داشته باشند. اگرچه در مجلس دوم به بعد، رئیس‌الوزرا را مجلس انتخاب می‌کرد، اما چون باید نظر روسیه و انگلیس نسبت به متصدی این مقام اخذ می‌شد، بی‌اعتمادی همچنان ادامه داشت. اعضای کابینه، به واسطهٔ ارتباطاتی که با روسیه و انگلیس داشتند، همواره هدف بدگمانی بودند و به آنها القابی از قبیل روسوفیل (روسیه‌دوست) یا انگلوفیل (انگلیس‌دوست) می‌دادند. یکی از نتایج این بدبینی‌ها، بی‌ثباتی کابینه‌ها بود. از آغاز مشروطه تا پایان مجلس پنجم، سی کابینه روی کار آمدند که عمر متوسطشان شش ماه بود. علاوه بر این هر کابینه در طول مدت عمر خود با تغییرات و ترمیم نیز مواجه بود. البته وزرایی که در کابینه‌های مختلف منصب خود را حفظ می‌کردند یا منصب دیگری را بر عهده می‌گرفتند هم کم نبودند، چنان‌که طی دوران مجلس اول تا پنجم، سیزده وزیر، متناوباً چهل بار وزیر شدند. در مجلس هم بسیاری از نمایندگان، برای بار اول به مجلس راه می‌یافتند؛ چنان‌که طی مجلس‌های دوم تا پنجم، به‌طور متوسط، تنها ۲۴ درصد از نمایندگان منتخب، سابقهٔ نمایندگی داشتند. نمایندگان جدیدالورود، عمدتاً از اصول پارلمانی و سیاسی اطلاعات کمی داشتند که به نوبهٔ خود باعث بی‌اثر شدن بخشی از مذاکرات پارلمانی می‌شد. دولت‌ها، اگرچه از همان مجلس اول، برنامه‌های خود را به مجلس ارائه می‌نمودند، اما اغلب به بیان کلیات یا موارد تکراری بسنده می‌کردند. درنتیجه رأی مجلس هم عموماً به شناخت نمایندگان از فرد معرفی‌شده متکی بود و نه به برنامهٔ او. به طریق اولی، نمایندگان هم معمولاً بر اساس فعالیت‌های حزبی و تشکیلاتی انتخاب نمی‌شدند و شناخت فردی رأی‌دهندگان از نامزدان، تعیین‌کنندهٔ صندوق‌های رأی بود که این مسئله هم از یک سو مانع توسعهٔ فعالیت‌های حزبی و از سوی دیگر باعث عدم انسجام در تصمیم‌گیری‌های مجلس می‌شد.
بدر طارق
بدر طارق (Bader Al-Fadhel؛ زادهٔ April 22, 1997) بازیکن فوتبال اهل کویت است.
جنبش مشروطه ایران
روند اداره کشور
مجلس مساعی خود را برای اعمال نظر در تعیین حکام ولایات هم به کار می‌برد. برای حکام، حقوق ثابتی در نظر گرفته شد و مالکیت حاکم در حوزهٔ حاکمیتی‌اش ممنوع شد تا حاکم نتواند به واسطهٔ املاک و رعایای خود در انتخاب نمایندگان مجلس حوزهٔ انتخابیه‌اش اعمال نفوذ کند. همچنین بر اساس یک لایحهٔ قانونی، وظیفهٔ جمع‌آوری مالیات از حاکم سلب و به مأموران مالیهٔ هر ایالت سپرده شد. در سال ۱۲۸۶، قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی به تصویب مجلس رسید که حدود و ثغور وظایف حکام را مشخص می‌کرد. اما تشکیل این انجمن‌ها، به دلیل آشوب‌های داخلی و همچنین نبودن بودجه، کامل و موفقیت‌آمیز نبود. گسترش اعتراضات و شکایت‌ها از حکام گاهی با بروز هرج و مرج و تضعیف شدن حاکم همراه بود که به نوعی هم از ضعف دولت مرکزی ناشی می‌شد و هم تضعیف بیشتر حکومت مرکزی را در پی داشت.
بدر طارق
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه ورزشی العربی کویت اشاره کرد.
جنبش مشروطه ایران
بورژوازی
اتحادیه معتقد است که در جریان جنبش مشروطه، طبقهٔ جدیدی متشکل از کارمندان دولت، نخبگان ولایات، روزنامه‌نگاران و جوانان تحصیل‌کرده شکل گرفت که می‌توان آنها را با احتیاط، قشر بورژوا قلمداد کرد. این طبقه که در مقابل اشراف قرار داشتند، از طریق رابطه با دولت‌های خارجی، پرداخت پول یا وکالت مجلس وارد عرصهٔ سیاسی و قدرت می‌شدند. محمدتقی بهار، این قشر را طبقهٔ دوم نامیده بود و وظیفهٔ تلاش به نفع «طبقات سوم و چهارم» را بر عهدهٔ آنان می‌دانست.
بدر طارق
وی همچنین در تیم ملی فوتبال کویت بازی کرده‌است.
جنبش مشروطه ایران
بورژوازی
کاتوزیان، انقلاب مشروطه را یک انقلاب بورژوازی یا شکلی والاتر از آن نمی‌داند چون معتقد است که مشروطه‌خواهان در پی آزادی و برابری، به مفهوم غربی و لیبرال آن نبودند؛ غرض آنان از آزادی، رفع محدودیت‌های قانونی نبود چون می‌خواستند از شر بی‌قانونی سازمان‌یافته رهایی پیدا کنند و غرضشان از برابری هم تقسیم قدرت مطلق و سهیم شدن در آن نبود چون خواهان استقرار قانون بودند. به گفتهٔ کاتوزیان، مشروطه‌خواهان درواقع در پی آزادی از ناتوانی سیاسی، تحقیر اجتماعی و ناامنی اقتصادی بودند.
غرب‌زدگی
احمد فردید، مشروطیت را «دفع فاسد به افسد» می‌داند و آن را جنبشی «فراماسون‌زده» و «یهودی‌زده» قلمداد می‌کند. به عقیدهٔ او، در جریان جنبش مشروطه، «تاریخ زهواردررفته و ممسوخ غربی» به نام «ترقی‌خواهی و تجددطلبی» توسط «منورالفکران و مقلدان بی‌سواد» وارد ایران شد و گسترش پیدا کرد. جلال آل احمد نیز آن را «جنجال مشروطه» و «بلوای مشروطه» می‌خواند و معتقد است این جنجال به عقد قرارداد دارسی برای واگذاری امتیاز نفت ایران در سال ۱۹۰۱ میلادی مربوط است. او اسلام را سدی در برابر نفوذ غرب‌زدگی قلمداد می‌کند و مشروطه‌خواهان را متعلق به دستهٔ بی‌دینان می‌داند. او معتقد است که شیخ فضل‌الله نوری به دلیل حمایت از تشیع اعدام شد و جسد او بر چوبهٔ دار را نمادی از استیلای غرب‌زدگی در ایران می‌داند. از طرفی آشکار است که کاهش این همه دگرگونی‌ها و چالش‌ها و دستاوردهای بزرگ به یک رویداد خاص، جز مثله کردن یک واقعهٔ بزرگ و نتیجه‌گیری غیر واقعی و گمراه‌کننده دربرنداشته است.
کاتوزیان، با اشاره به سیاست‌های حمایتی انگلیس از جنبش مشروطه، آن را ناشی از دو عامل می‌داند: اول این که انگلیس با حمایت از مشروطه، در جبههٔ دیپلماتیک علیه رقیب خود در منطقه؛ یعنی روسیه می‌جنگید که در دستگاه پادشاهی قاجار، نفوذ زیادی پیدا کرده بود و دوم این که از آرمان آزادی و دموکراسی، که آن را مشخصهٔ حکومت خود می‌دانست، حمایت می‌کرد. به عقیدهٔ کاتوزیان، روشنفکران ایرانی در آن زمان، با تحلیل درستی که از رویکرد انگلستان داشتند، از نقش انگلیس در پیشبرد مشروطه آگاهی داشتند. کاتوزیان به دیدگاه‌هایی اشاره می‌کند که مشروطه را، یکسره، بازی انگلیسی‌ها و عوامل و جاسوسان آنها تلقی می‌کنند و این دیدگاه‌ها را بازخوانی واژگونهٔ تاریخ (تحلیل تاریخ با کمک تجربیات بعدی) یا بی‌توجهی به نقش نیروهای اجتماعی آن دوران ارزیابی می‌نماید.
الهام و بازآفرینی
تهران مخوف نوشتهٔ مشفق کاظمی، رمانی است که رویدادهای مشروطه را به صورت هنری — و نه تاریخی — تصویر می‌کند. در جلد اول رمان، به تناقض‌ها و ضعف‌های جنبش مشروطه اشاره شده و در جلد دوم به صورت غیرمستقیم از ظهور یک استبداد منور به منظور برون‌رفت از مشکلات جامعهٔ زمان مشروطه حمایت شده‌است. قهرمان رمان که نمایندهٔ قشر منورالفکر است، در ابتدا میان خود و معشوق فاصله‌ای نمی‌بیند. اما به تدریج دشواری و تباهی به او هجوم می‌آورد و درمی‌یابد که جستجوی ارزش‌های انسانی در یک جامعهٔ تباه بیهوده است؛ بنابراین از فعالیت‌های اجتماعی دست برمی‌دارد و به جستجوی سعادت در زندگی شخصی‌اش می‌رود.
رمان سوءقصد به ذات همایونی نوشته رضا جولایی که نخستین بار در سال ۱۳۷۴ منتشر شد، با شرحی جزء به جزء از ترور محمدعلی شاه شروع می‌شود و در ادامه، با فلش‌بک، روایت شخصیت‌های مرتبط با آن و چگونگی مرتبط شدنشان با این رویداد تصویر می‌شود.
در سال ۱۳۵۱، علی حاتمی فیلم ستارخان را ساخت، اما پس از شروع اکران، با حاشیه‌هایی همراه شد و از ادامهٔ اکران آن جلوگیری به عمل آمد. نقاط مهم تاریخی مربوط به محاصرهٔ تبریز، مانند خلع سلاح مجاهدان یا شکست مشروطه‌خواهان در تبریز و پناهنده شدن ستارخان به سفارت عثمانی در این فیلم منعکس شده بود. این فیلم بیش از آن که راوی صِرف رویدادهای تاریخی باشد، به روابط اجتماعی و طبقاتی آن دوران نگاهی انتقادی افکنده‌است. همچنین مجموعهٔ تلویزیونی ستارخان با کارگردانی محمدرضا ورزی در بهمن ۱۳۹۶ به نمایش درآمد. این مجموعهٔ ده‌قسمتی به روایت سال‌های پایانی زندگی ستارخان پرداخته‌است.
بزرگداشت
از سال ۱۳۷۷، خانهٔ مهدی کوزه‌کنانی، از سران مشروطه‌خواه مقاومت تبریز، توسط سازمان میراث فرهنگی به عنوان موزه مورد بهره‌برداری قرار گرفت و خانهٔ مشروطه نام گرفت. در این خانه که محل گردهمایی سران مشروطه در دوران مقاومت بود، آثار مربوط به رهبران مقاومت به نمایش درآمده‌است. همچنین در مرداد ۱۳۸۷ خانهٔ نورالله نجفی اصفهانی در اصفهان به عنوان خانهٔ مشروطهٔ اصفهان گشایش یافت.
در مرداد ۱۳۸۵، تمبر یادبود یکصدمین سالگرد مشروطه منتشر شد. پیش از آن نیز در سال‌های ۱۳۳۴ و ۱۳۵۴، به مناسبت پنجاهمین و هفتادمین سالگرد مشروطه، تمبرهای یادبود منتشر شده بود.
هرساله، در سالگرد پیروزی مشروطه در مرداد، مراسم‌های بزرگداشتی برای جنبش مشروطه برگزار می‌شود. این مراسم در سال‌های متعددی با حضور صاحبنظران در این حوزه برگزار شده‌است. این مراسم در سال ۱۳۸۳ با حضور سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت در موزهٔ مشروطه برگزار شد.
مونیکا وینرت
مونیکا وینرت (Monika Wejnert؛ زادهٔ April 6, 1992) یک تنیس‌باز اهل استرالیا است.
مک گاف
مک گاف (Mac Guff) شرکت فیلم‌سازی فرانسوی است، که در سال ۱۹۸۸ تأسیس شد.
مصطفی دنیزلی
او در تعداد زیادی از تیم های مطرح ترکیه مربیگری کرده است؛ از جمله سه تیم بزرگ استانبول (فنرباغچه، گالاتاسارای و بشیکتاش) و با هر سه تیم موفق به قهرمانی در سوپر لیگ ترکیه شده است؛ او تنها مربی تاریخ است که با سه تیم مختلف، قهرمان سوپر لیگ ترکیه شده است. او هم‌چنین سابقه هدایت باشگاه فوتبال آلمانیا آخن، تیم ملی فوتبال ترکیه، باشگاه فوتبال ریزه اسپور، باشگاه فوتبال پاس تهران، باشگاه فوتبال قاسم‌پاشا، باشگاه فوتبال تراکتور و آلتای اسپور را در کارنامه دارد.وی هم اکنون مدیربرنامه ورزشی باشگاه فوتبال پاختاکور تاشکند است.وی تنها ده بازی در تیم ملی ترکیه داشته است.
آلتای ازمیر
جام حذفی ترکیه: ۶۷–۱۹۶۶، ۸۰–۱۹۷۹
گالاتاسارای
سوپر لیگ ترکیه: ۸۸–۱۹۸۷
جام حذفی ترکیه: ۹۱–۱۹۹۰
سوپر جام ترکیه: ۱۹۸۸، ۱۹۹۱
فنرباغچه
سوپر لیگ ترکیه: ۰۱–۲۰۰۰
بشیکتاش
سوپر لیگ ترکیه: ۰۹–۲۰۰۸
جام حذفی ترکیه: ۰۹–۲۰۰۸
ریزه اسپور
لیگ دسته اول ترکیه: ۱۳–۲۰۱۲
ماریا اشنایدر
ماریا اشنایدر (۲۷ مارس ۱۹۵۲–۳ فوریه ۲۰۱۱) بازیگر زن فرانسوی بود. عمدهٔ شهرت این بازیگر بخاطر بازی در فیلم آخرین تانگو در پاریس به کارگردانی برناردو برتولوچی است که در آن نقش مقابل مارلون براندو را ایفا کرده‌است.
او در بیش از ۵۰ فیلم سینمایی و تلویزیونی بازی کرد. از دیگر نقش‌آفرینی‌های برجسته وی، بازی در فیلم حرفه: خبرنگار ساختهٔ آنتونیونی (که نقش مقابل جک نیکلسون را بازی کرد) و شب‌های وحشی را می‌توان نام برد.
مرگ
این بازیگر در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۱ (در سن ۵۸ سالگی) در پاریس بخاطر بیماری سرطان فوت کرد.
جستارهای وابسته
آخرین تانگو در پاریس
هما سرشار
هما سرشار (زادهٔ ۱۳۲۵)، نویسنده و روزنامه‌نگار ایرانی-آمریکایی است. او در یک خانوادهٔ یهودی در شیراز متولد و در تهران بزرگ شد و بعد از انقلاب ۱۳۵۷، ایران را به مقصد آمریکا ترک کرد.
تحصیلات
او مدرک کارشناسی‌اش را در رشتهٔ ادبیات فرانسه از دانشگاه تهران و همین‌طور کارشناسی ارشدش را در رشتهٔ مدیریت ارتباطات از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی گرفته‌است.
آثار و فعالیت‌ها
سرشار از سال ۱۳۴۳، همزمان با آغاز انتشار مجلهٔ زن روز، به خانوادهٔ مطبوعات پیوست و سپس به عنوان مقاله‌نویس و خبرنگار در روزنامهٔ کیهان و تهیه‌کننده، نویسنده و مجری برنامه چهاردیواری در سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران به کار پرداخت. در پی انقلاب ۱۳۵۷، در خارج از کشور، به عنوان روزنامه‌نگار آزادنویس، با بیشتر رسانه‌های نوشتاری، دیداری و شنیداری ایرانی و چند رسانهٔ آمریکایی همکاری کرده‌است. از این روزنامه‌نگار تا امروز یازده جلد کتاب، به صورت نوشته، ترجمه و ویراستاری منتشر شده‌است که یکی از آنها یک نوار کتابخوانی «در کوچه پس‌کوچه‌های غربت» و همچنین مجموعه ویدئوهای مستندی با عنوان‌"دمی با… اً است.
هما سرشار تا سال ۱۹۸۳، سردبیری ماهنامه شوفار و نشریه فدراسیون یهودیان ایرانی را به عهده داشت، از سال۱۹۸۲ تا ۱۹۹۰، نویسنده و تهیه‌کننده برنامه‌های رادیو امید و رادیو تلویزیون امید ایران در لس‌آنجلس بود و به مدت پنج سال نیز به عنوان مترجم با دادگاه‌های عالی مهاجرت، فدرال و اداره مبارزه با مواد مخدر همکاری داشت. در سال ۱۹۸۹، به بنیاد پژوهش‌های زنان ایران که سازمانی نوپا بود، پیوست و تا سال ۱۹۹۶، هر ساله با برگزاری یک سمینار بین‌المللی به فعالیت‌های خود در زمینه موضوعات زنان ایرانی در این سازمان ادامه داد و از سال ۱۹۹۵، مرکز تاریخ شفاهی یهودیان ایرانی را بنیان گذاشت تا با انجام مصاحبه با سالمندان، گوشه‌های تاریک تاریخ معاصر ایران روشن شود.
او نویسندهٔ کتاب شعبان جعفری است که حاصل تلاش و مصاحبهٔ هما سرشار با یک چهرهٔ کودتای ۲۸ مرداد است. دیگر اثر معروف او کتاب تاریخ یهودیان ایران است.
او همچنین برای کمک به دانشنامهٔ ایرانیکا، به همراه گروه دیگری از ایرانیان بانفوذ، کمک‌های مالی جمع‌آوری کرده‌است.
افیون روشنفکران
افیون روشنفکران نوشتهٔ رمون آرون در سال ۱۹۵۵ منتشر شد. ترجمهٔ انگلیسی کتاب برای اولین بار در سال ۱۹۵۷ و، ترجمهٔ فارسی کتاب پس از شصت‌وسه سال در سال ۱۳۹۷ منتشر شد.
دربارهٔ کتاب
سر سپردگی روشنفکران به کمونیسم محدود به بی‌مسئولیتی سیاسی‌شان نمی‌شد، بلکه خیانتی حرفه‌ای از جانب آنان محسوب می‌شد که در [گفتمان] فلسفی و [سلوک] اخلاقی‌شان نمود داشت. پذیرش مارکسیسم به‌عنوان حقیقتی علمی و پشتیبانی بین‌المللی از اتّحاد شوروی نه‌تنها حماقت سیاسی بل خطایی علمی و خِبطی اخلاقی بود و نمادی شد از سرسپردگی معرفت علمی به دستگاه ارعاب. در چنین شرایطی بود که «ریمون آرون» برای مبارزه با شیوهٔ حکومت شوروی در صدد احیای روحیهٔ انتقادی در برابر ارادهٔ کور برآمد و از همگان خواست تا در این راه او را همراهی کنند. آرون با ستایش از فضیلت شکاکان در برابر متحجران به هیچ وجه مُبَلِّغِ نوعی پوچ‌گرایی یا بدبینی نیست، بلکه برعکس بر تعهدی تاکید دارد که لازمهٔ مبارزهٔ منطقی با ایدئولوژی‌ها و نیز ستیز دموکراسی با توتالیتاریسم است. او در زمانی‌که تعصبات افسار گسیخته، درست و غلط و نیز خوبی و بدی را مطلق می‌پنداشت، در دفاع از آزادی بر توانایی فردی آدمی در تمییز خوبی از بدی و خیر از شر پای فشرد و نشان داد که عمل مبتنی بر این اصل، تعیین کنندهٔ سمت و سوی تاریخ بوده است. بدینسان «افیون روشنفکران» کتابی است به‌قلم یک صاحب نظر و بیانیه‌ای است از سوی مبارز راه آزادی؛ کتابی که هم در قلمرو فلسفه و هم در ساحت ادبیاتِ مبارزه‌طلبانه می گنجد. پرداختن به سپهرهای مختلف از متافیزیک گرفته تا مجادله، کیفیت اقناع‌کنندگی کتاب را افزایش می‌دهد و زیبایی خاصّی به آن می‌بخشد. کتاب با مفاهیم متعلق به خود مارکس از عنوان گرفته - با تغییر در تعریف دین به عنوان افیون توده‌ها - تا سازوکار از خودبیگانگی روشنفکران و پشتگرمی رادیکالیسم انتقادی که استالینیسم را از عرش به فرش می‌کشاند و ماهیت توتالیتر آن را بر ملا می‌سازد، پاسخ مارکسیست‌ها و تبلیغات شوروی را می‌دهد به‌همین شکل آرون با الهام از روش قیاسی و جامع «ماکس وبر» جنبه‌های گوناگون کمونیسم را می‌کاود و به‌وضوح از «نسبیتِ» ارزش‌ها و نیز ایدهٔ اجتناب‌ناپذیریِ جدال میان نظام‌های سازندهٔ آنها فاصله می‌گیرد.
افیون روشنفکران شاهکار رمون آرون، یکی از آثار بزرگ اندیشهٔ سیاسی قرن بیست‌ویکم است.
جوزف کان
جوزف کان (Joseph Kahn؛ زادهٔ October 12, 1972) یک کارگردان اهل ایالات متحده آمریکا است.
کویی تکمو
شرکت هلدینگ کویی تکمو یک شرکت هلدینگ ژاپنی که در آوریل سال ۲۰۰۹ با ادغام شرکت‌های توسعه‌دهنده بازی‌های ویدئویی کویی و تکمو شکل گرفت. در ابتدا این شرکت با عنوان تکمو کویی هلدینگ تأسیس شد، و سپس در ۱ ژوئیه ۲۰۱۴ این شرکت به کویی تکمو تغییر نام داد.
رزمگاه (۲۰۱۷)
رزمگاه یک رویداد غیر رایگان (Pay-Per-View) در کشتی حرفه‌ای است که توسط کمپانی دبلیودبلیوئی و برای برند اسمک‌دَون تهیه می‌شود و این دوره‌اش هم در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۷ در مجموعه ورزشی وِلز فارگو سنتر در واشینگتن، دی.سی. برگزار خواهد شد. این، پنجمین دوره از این رویداد از زمان آغاز این PPV در سال ۲۰۱۳ خواهد بود.
زمینه‌سازی
رزمگاه شامل مسابقاتی بین دشمنی‌های موجود، ماجراهای پیش آمده و استوری‌هایی خواهد بود که پیش از این در برنامه اسمک داون پخش شده بود. کشتی‌گیرها با توجه به مسابقات یا سری اتفاقاتی که برایشان رخ می‌دهد و تنش را به حد اکثر می‌رساند، نقش منفی یا قهرمان به خود می‌گیرند.
ستبروئک
شهر ستبروئک در شهرستان آنتوئر در استان آنتوئر در منطقه فلاندری در کشور بلژیک واقع شده‌است.
تری‌متیل‌آمین
تری‌متیل‌آمین با فرمول شیمیایی  یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۱۱۴۶ است. ساده‌ترین عضو گروه آمین‌های نوع سوم است. شکل ظاهری این ترکیب، گاز بی‌رنگ است.تری متیل آمین عامل بوی بد ماهی فاسد شده نیز می‌باشد.
آتنا فرقدانی
آتنا فرقدانی هنرمند نقاش، کارتونیست، فعال حقوق کودکان و از کنشگران در ایران است که هجده ماه زندانی گردید.
زندگی‌نامه
آتنا فرقدانی، دانش‌آموخته رشتهٔ نقاشی از دانشگاه الزهرا است. وی که با معدل کل ۱۹٫۷۸ و رتبه برتر کل دانشگاه الزهرا در مقطع کارشناسی در رشتهٔ هنر از دانشجویان نخبه و استعدادهای درخشان این دانشگاه بود، به دلیل کشیدن طرحی از نمایندگان مجلس، از ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد، منع گردید. آتنا علاوه بر فعالیت‌های هنری در انجمن حمایت از کودکان کار به کودکان نقاشی نیز درس می‌داد.
بازداشت
آتنا فرقدانی در شهریور ۱۳۹۳ به خاطر طراحی‌هایش (از جمله طرحی که از نمایندگان مجلس شورای اسلامی کشیده بود) و همچنین دیدار با خانواده‌های زندانیان سیاسی و خانواده‌های کشته شدگان عاشورای ۸۸ بازداشت شد. مأموران در هنگام بازداشت منزل وی را مورد بازرسی قرار داده و وسایل شخصی او را ضبط کردند. او دو ماه در بند ۲ الف سپاه تحت بازداشت و بازجویی قرار داشته و به صورت بلاتکلیف در این بازداشتگاه نگهداری می‌شد. در طی این مدت تحت فشارهای روحی بسیاری قرار داشت و علی‌رغم اتمام بازجویی‌ها اما از آزادی او (ولو با قرار وثیقه) و نیز ملاقات وی با خانواده ممانعت به عمل می‌آمد؛ به همین دلایل، وی در تاریخ ۹ مهرماه ۱۳۹۳ به همراه غنچه قوامی که با وی هم‌سلولی بود، دست به اعتصاب غذا زده و از روز یازدهم این اعتصاب را به صورت خشک (پرهیز از خوردن آب و مایعات علاوه بر غذا) ادامه داد. اما پس از وخامت وضع جسمی‌اش به دستور قاضی صلواتی با قرار وثیقهٔ بسیار سنگین تا برگزاری دادگاه از زندان آزاد شد.
به گفتهٔ وی تبلیغ علیه نظام، اقدام علیه امنیت کشور، تجمع و تبانی با افراد مخالف جمهوری اسلامی، انتقاد به نمایندگان مجلس از طریق مهارت نقاشی و انتقاد به مقام رهبری و سپاه پاسداران و سه قوه، از جمله اتهامات موجود در پروندهٔ وی هستند.
آزادی از زندان، افشاگری و بازداشت دوباره
فرقدانی پس از آزادی از زندان در مورد وضعیت زندانیان سیاسی و زندان به صورت آشکار سخن گفت که دلیل این تصمیم خود را، در مصاحبه با جرس چنین برشمرد: «برای شرح آنچه در مدت بازداشت بر سرم آمده تردید داشتم اما وقتی با برخی از بزرگان مشورت کردم، گفتند اگر این مسائل گفته شود و اطلاع‌رسانی شود در مورد زندانیان دیگر بیشتر حواسشان را جمع می‌کنند. البته امیدوارم زندانی سیاسی نداشته باشیم اما حالا که داریم حداقل باید با آن‌ها برخورد بد نشود. در واقع می‌خواهم آنچه بر سر من اتفاق افتاد دیگر بر سر هیچ زندانی دیگری نیاید. البته بازجوها می‌گفتند دیدی اینکه می‌گویند شکنجه در زندان است دروغ است، به آنها جواب دادم که درست است، از ضرب‌وشتم و شکنجه جسمی الان برای من خبری نیست اما اینکه الان راحت دارید من را بازجویی می‌کنید و سایه‌ای که من و امثال من امروز در زیر آن نشستیم، به خاطر دستان کسانی مانند «هدی صابر» ها و «ستار بهشتی» هاست که روزی درختی برایمان کاشتند. اگر آن اتفاقات افشا نشده بود من الان راحت اینجا نمی‌نشستم که سران کشور را نقد کنم.»
پس از آزادی از بازداشتگاه بند ۲ الف متعلق به سپاه پاسداران، در آذرماه ۱۳۹۳ فرقدانی با انتشار ویدئویی به افشاگری در مورد وجود دوربینهای مداربسته در دستشویی‌ها و حمام‌های بند زنان در بند ۲ الف سپاه پرداخت و جزئیات ضرب و شتم و هتک حرمت خود از سوی چند زندانبان زن را بازگو نمود. به گفتهٔ فرقدانی وی در این مورد نامه‌های بسیاری به مقامات و مسئولین جمهوری اسلامی ایران نوشت، ولی این نامه‌ها بی‌پاسخ ماند. در نتیجه وی پیامی ویدئویی (ضبط شده در دوم آذرماه ۱۳۹۳) در اینترنت منتشر کرد تا مردم را از این موضوع و نیز ضرب و شتم و «هتک حرمت» خود از سوی چند زندانبان زن آگاه ساخته و شاید بتواند قدمی کوچک برای توقف خشونت علیه زنان بردارد.
پس از انتشار این ویدئو، شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب به ریاست ابوالقاسم صلواتی در هفتم دی ماه وی را بار دیگر احضار کرد. آتنا فرقدانی پیش از مراجعه به دادگاه با انتشار یادداشتی در صفحه فیسبوکش متن دفاعیهٔ خود را خطاب به علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، منتشر کرد. وی که صبح شنبه بیستم دی ماه برای محاکمه در دادگاه حاضر شده بود، پس از ضرب و شتم در دادگاه و در پیش چشمان نگران خانواده‌اش بازداشت و به زندان قرچک ورامین منتقل شد.
جشن تولد در کنار کودکان کار
در تاریخ ۹ بهمن ۱۳۹۳ جمعی از فعالان حقوق کودک و دوستان آتنا جشن تولدش را در کنار کودکان کار (خیابانی) جشن گرفتند و هدایای خود را به کودکان کار تقدیم کردند. فیلم تولد آتنا فرقدانی به عنوان ویژه‌نامه خبری (اتاق خبر) از شبکه من و تو پخش شد.
اعتصاب غذا
آتنا فرقدانی در ۲۱ بهمن ۱۳۹۳ در زندان قرچک ورامین اقدام به اعتصاب غذای تَر کرد. وی دلایل این اعتصاب غذا را اعتراض به شرایط غیرانسانی نگهداری همه زندانیان زن اعم از عادی و سیاسی در زندان قرچک ورامین، اعتراض به روند انتقال زندانیان سیاسی از جمله نگار حائری، حکیمه شکری، رؤیا صابری نژاد و بسمه جبوری به زندان قرچک ورامین و همچنین اعتراض به انتقال غیرقانونی خودش به زندان قرچک ورامین و درخواست بازگرداندن هرچه سریعتر به زندان اوین عنوان نمود. در اعتصاب غذای تر معمول این است که به جز آب، زندانی روزی ۹ تا ۱۵ حبه قند می‌خورد و همچنین مقداری نمک. بدون خوردن نمک و قند مغز و کلیه خیلی سریع آسیب می‌بیند. اما در این اعتصاب غذا آتنا از خوردن نمک و قند هم خودداری کرده و هرچقدر هم دوستانش به او اصرار کردند که هر روز کمی نمک و چند تا قند بخورد قبول نکرده بود که این مسئله بسیار وضعیتش را نگران‌کننده کرده بود. به گفتهٔ محمد مقیمی وکیل آتنا، وی در روز چهارشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۳ در شانزدهمین روز از اعتصاب غذا دچار حمله قلبی شده و برای چند دقیقه دچار بیهوشی شد. محمد مقیمی در این مورد گفت: «پس از اینکه موکلم به هوش آمده بنا بر اظهارات وی در بهداری زندان پزشک وجود نداشته و اشخاصی قصد تزریق سرم به موکلم را داشته‌اند که با مقاومت وی روبرو شده‌اند». در همین رابطه بیش از ۱۱۶ فعال مدنی، خانواده‌های زندانیان سیاسی و خانواده‌های جانباختگان اعتراضات بعد از انتخابات جنجال‌برانگیز ۱۳۸۸ هم با امضای نامه‌ای هشدار دادند که هر لحظه بیم آن می‌رود که فاجعه‌ای جبران نشدنی روی دهد و آتنا به کما برود.
سرانجام ۶ روز پس از بستری شدن او در بیمارستان، قاضی صلواتی با انتقال او به بند زنان زندان اوین موافقت کرد و آتنا فرقدانی پس از موافقت قضایی با انتقالش به زندان اوین، اعتصاب غذای خود را شکست.
موارد نقض حقوق بشر در پرونده
سازمان حقوق بشری «عدالت برای ایران» طی گزارشی در دی ماه ۱۳۹۳ به ارائه موارد نقض حقوق بشر در پرونده آتنا فرقدانی پرداخته‌است که این موارد عبارتند از:
تست بکارت اجباری
سازمان «عدالت برای ایران» مهرماه ۱۳۹۴، خبر انجام اجباری تست بکارت روی آتنا فرقدانی در مرداد ۱۳۹۴ را منتشر کرد. انتشار این خبر با تکذیب مادر و محمد مقیمی، وکیل آتنا فرقدانی مواجه شد. پس از آن سازمان عفو بین‌الملل با صدور بیانیه‌ای در تأیید انجام تست بکارت ابراز داشت که آتنا فرقدانی به اتهام «رابطه نامشروع» مجبور به انجام «آزمایش بکارت» شده‌است. یادداشت آتنا فرقدانی که از زندان به بیرون درز کرده و این سازمان آن را دیده‌است، دلیل تأیید «آزمایش بکارت» توسط این سازمان عنوان شد. بر اساس بیانیه این سازمان، خانم فرقدانی در این یادداشت نوشته‌است که مأموران قوه قضاییه او را ۲۱ مرداد ۱۳۹۴(دوازدهم اوت ۲۰۱۵) به یک مرکز بهداشتی خارج از زندان برده‌اند و او را مجبور کرده‌اند به خاطر انجام تحقیقات در مورد پرونده‌اش این آزمایش را انجام دهد. در ۲۵ اسفند ۱۳۹۴، صورت گرفتن این تست اجباری، توسط دولت ایران، تأیید شد.
تجدید نظر در حکم
به گزارش خبرگزاری هرانا، در اردیبهشت ۱۳۹۵ شعبه ۵۴ دادگاه تجدید نظر استان تهران با نقض حکم دادگاه بدوی آتنا فرقدانی، محکومیت وی را از ۱۲ سال و ۹ ماه حبس تعزیری به ۱۸ ماه حبس کاهش داد.
به گفتهٔ محمد مقیمی وکیل آتنا فرقدانی برابر حکم دادگاه تجدیدنظر، موکل ایشان از اتهام «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت کشور» تبرئه و ۳ سال حبس وی نیز به اتهام «توهین به مقام معظم رهبری» به مدت ۴ سال تعلیق شد. همچنین، محکومیت ۹ ماه حبس وی به اتهام‌های «توهین به ریاست جمهور فعلی، توهین به نمایندگان مجلس شورای اسلامی و توهین به مأموران بند ۲ الف زندان اوین» به جزای نقدی تبدیل گردید و در خصوص اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران» نیز محکومیت ۱۸ ماه حبس وی در دادگاه بدوی عیناً تأیید شد.
آزادی از زندان
آتنا فرقدانی با کاهش زمان حبسش در دادگاه تجدیدنظر، سرانجام در روز سه‌شنبه ۱۴ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۵، از زندان اوین آزاد شد.
بازداشت دوباره ۱۷ خرداد ۱۴۰۲
محمد مقیمی وکیل آتنا فرقدانی می‌گوید؛ این هنرمند منتقد، پس از آزادی در سال ۹۵ همواره از سوی نهادهای امنیتی مورد اذیت و آزار قرار گرفته و حریم خصوصی وی مورد تعرض قرار می‌گرفته است، از جمله تلفن او نیز دائما شنود می‌شده و حتی به نقاشی‌هایی که در منزل شخصی‌اش می‌کشیده کار داشتند. در نهایت، اعتراض وی به این آزارها، بهانه‌ای برای تشکیل پرونده به اتهام اخلال در نظم عمومی و بازداشتش شده است.
محمد مقیمی در گفتگوی اختصاصی با صدای آمریکا تصریح کرد: «آتنا فرقدانی در حال حاضر در زندان قرچک زندانی که محل نگهداری متهمان جرایم خطرناک از جمله پرونده‌های مواد مخدر است، بسر می‌برد». او با بیان اینکه آتنا هنگام انتقال به زندان در صحت و سلامت کامل بوده افزود: «مسئولیت جان موکلم با تک تک مقامات جمهوری اسلامی، از ذیل تا صدر آن است».
به گفته وکیل آتنا فرقدانی پرونده این هنرمند به دادگاه عمومی منتقل شده است و برای او کیفرخواست صادر شده که خانم فرقدانی با تاکید بر بی‌گناهی خود و رد اتهامات وارد شده از تودیع وثیقه خودداری کرده است». محمد مقیمی در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ اعلام کرد: «موکلم آتنا فرقدانی متوجه مسموم بودن غذایش در زندان قرچک شده و از خوردن آن خودداری کرده است. وقتی به بوفه زندان برای تهیه غذا مراجعه کرده توسط چند مجرم خطرناک که از سوی نظام اجیر شده‌اند، مورد ضرب و جرح قرار می‌گیرد و مجروح می‌شود.‌ هچنین، آنان قصد داشتند که با زور به آتنا غذای زندان را بخورانند که با مقاومت وی روبرو شدند. بنابراین، ۹ روز است که وی به علت مسموم بودن غذای زندان، از خوردن غذا امتناع کرده و جانش با خطر جدی روبرو است».
روایت آتنا فرقدانی از دو هفته بازداشت خودسرانه، شکنجه و تلاش برای مسموم کردنش در زندان
آتنا فرقدانی نقاش، کاریکاتوریست و زندانی سابق در مصاحبه‌ای اختصاصی با ایران اینترنشنال، از بازداشت خودسرانه و دو هفته حبس در زندان قرچک، شکنجه، ضرب و شتم و تلاش برای مسموم کردنش خبر داد. فرقدانی در این مصاحبه اختصاصی به ایران اینترنشنال گفت مسئولان زندان قصد داشتند با وادار کردن او به خوردن ماده‌ای ناشناخته، این فعال حقوق کودکان را مسموم کنند. این کاریکاتوریست در بخشی از این گفت‌وگو افزود پس از گذشت چند روز، به دلیل احساس بیماری و علایمی از جمله، عدم تعادل، استخوان‌درد، گیجی و تاری دید و تذکر یکی از همبندیانش مبنی بر احتمال مسموم کردن غذای او توسط مسئولین زندان، تصمیم گرفته از خوردن غذا امتناع کند. به دنبال ادامه اعتصاب غذای این فعال حقوق کودکان، ماموران زندان او را به اتاق انفرادی تحت نظر و بدون سرویس بهداشتی فرستاده و به او اجازه خروج از اتاق و استفاده سرویس بهداشتی عمومی را ندادند. فرقدانی همچنین گفت؛ ماموران تلاش کردند با تهدید، او را برای اعتراف اجباری در برابر دوربین آماده کنند که با مقاومت او روبرو می‌شوند. در این مصاحبه آمده ۲۶ خرداد چندین نفر شامل زندانیان، افسر نگهبان و زنی با یونیفرم سفید به نام حامد یزدان با فحاشی و کتک‌کاری تلاش کردند ماده ناشناخته موم‌مانندی را وارد دهان او کنند که با مقاومت فرقدانی روبرو می‌شوند. آتنا فرقدانی پس از این حادثه از نوشیدن آب زندان هم خودداری کرده و به همین دلیل دچار بی‌اختیاری ادرار شده و به دلیل نبود سرویس بهداشتی در اتاق، ناچار شده از تشک خود به عنوان سرویس بهداشتی استفاده کند. مطابق گفته این کارتونیست، او پس از گذشت چند روز، به دلیل عواقب ناشی از اعتصاب غذا و آب و ضرب و جرح از سوی زندانیان جرایم خطرناک، دچار ضعف شده و هوشیاری خود را از دست داده است. ماموران و مسئولان زندان او را برای زدن سرم به بیمارستان برکت برده و به دلیل خودداری او از گرفتن سرم این هنرمند را وادار به امضاء رضایتنامه جهت ترخیص از بیمارستان کردند و رییس زندان قرچک پس از خودداری فرقدانی از امضاء رضایتنامه از نگهبان خواسته به جای او امضا کند.
محمد مقیمی، وکیل دادگستری و کارشناس ارشد حقوق بشر در مصاحبه‌ای با ایران اینترنشنال از پرونده آتنا فرقدانی و علت بازداشت خودسرانه او تشریح و از به خطر افتادن جای وی ابراز نگرانی کرد. فرقدانی همچنین به ایران اینترنشنال گفت ماموران زندان در تاریخ ۳۰ خرداد او را در حالی که هوشیاری خود را از دست داده بود به بیمارستان منتقل و در بخش مراقبت‎‌های ویژه، رها می‌کنند.
اسپیواکف ۵۴۱۰
سیارک ۵۴۱۰ پنج هزار و چهارصد و دهمین سیارک کشف شده‌است که در ۱۶ فوریه ۱۹۶۷ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۳٫۳۰ است.
ژان دوبلی
ژان دوبلی (Jean Dubly; August 9, 1886 – 1886:8:9, November 21, 1953) بازیکن فوتبال اهل فرانسه بود.
توکوگاوا یورینوبو
توکوگاوا یورینوبو (1602 – 1671) یکی از دایمیوهای ژاپنی در اوایل دوره ادو بود. او دهمین پسر توکوگاوا ایه‌یاسو بود.
ستدان
شهر ستدان در شهرستان رئزلر در استان فلاندری غربی در منطقه فلاندری در کشور بلژیک واقع شده‌است.
پیر دوگاک
پیرو دوگاک (زاده ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۶ در بوسانکا دوبیکا- درگذشته ۷ مارس ۲۰۰۰ در پاریس) تاریخنگار ریاضیات اهل یوگسلاوی سابق (بوسنی و هرزگوین فعلی) بود. او بیشتر به دلیل پژوهشهایش در زمینه آنالیز ریاضی و پیشرفت تند آن در سده نوزدهم و آغاز سده بیستم نامبردار است.
دوگاک در سال ۱۹۴۵ یوگسلاوی را ترک گفت و از راه ایتالیا به فرانسه رفت. وی در ۱۹۶۶ تابعیت فرانسوی را دریافت کرد. او ابتدا ادبیات و سپس ریاضیات تحصیل کرد و در سال ۱۹۶۴ به استادیاری دانشگاه پیر و ماری کوری در پاریس رسید و تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۹۱ در همان دانشگاه ماند. در سال ۱۹۷۸ دکترای تاریخ ریاضی را با موضوع تاریخ مبانی آنالیز کوشی و بایر دریافت کرد. او مدیر سمینارهای تاریخ ریاضی در موسسه هانری پوانکاره در پاریس بود و از سال ۱۹۸۰ مجله های آنرا منتشر می کرد. او همچنین زندگینامه ای برای ژان دیودونه نوشت. دوگاک کتابی به نام «ریشار ددکیند و مبانی آنالیز نگاشته» است.
کشتار با لطافت
کشتار با لطافت یک فیلم جنایی نئو نوآر آمریکایی محصول سال ۲۰۱۲ به کارگردانی اندرو دومینیکن و بازیگری برد پیت است که بر اساس رمان تجارت کوگان نوشته شده در سال ۱۹۷۴ توسط جورج وی. هیگینز است. در ۲۲ مه ۲۰۱۲ این فیلم در رقابت برای نخل طلا در جشنواره فیلم کن ۲۰۱۲ شرکت نمود و با نقدهای مثبت زودهنگامی روبرو شد.
یوسی اوتسو
یوسی اوتسو (Yosei Otsu؛ زادهٔ August 7, 1995) بازیکن فوتبال اهل ژاپن است.
شهریار طاهرپور
شهریار طاهرپور (زادهٔ ۱۳۳۷ در تویسرکان) نمایندهٔ حوزهٔ انتخابیهٔ تویسرکان در دورهٔ هشتم مجلس شورای اسلامی بود.
سیارک ۵۴۱۱
سیارک ۵۴۱۱ پنج هزار و چهارصد و یازدهمین سیارک کشف شده‌است که در ۲ ژانویه ۱۹۷۳ کشف شد.
تپه گامیش گلی ۱
تپه گامیش گلی ۱ مربوط به سدهٔ ۸–۶ ه‍.ق است و در شهرستان میاندوآب، بخش مرکزی، دهستان زرینه رود جنوبی، ۱ کیلومتری شرق روستای گامیش گلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سیارک ۵۴۱۱
قدر مطلق سیارک برابر ۱۱٫۸۰ است.
گقام هاروتیونیان
گقام استپانی هاروتیونیان (Գեղամ Ստեփանի Հարությունյան؛ زاده – درگذشته 1905:12:15, September 19, 1988) یک هنرپیشه اهل ارمنستان بود. وی بین سال‌های ۱۹۳۴ تا ۱۹۸۱ میلادی فعالیت می‌کرد.
زندگی‌نامه
وی در در گیومری به دنیا آمد و از مدرسه نرسیسیان فارغ‌التحصیل گشت. وی برنده جوایزی همچون هنرمند مردمی ارمنستان شوروی و نشان پرچم سرخ کار شد. وی در ۱۹ سپتامبر ۱۹۸۸ در سن ۸۲ سالگی در ایروان درگذشت.