cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالستار ایدهی
درگذشت
نواز شریف، نخست‌وزیر پاکستان از مرگ آقای ایدهی ابراز تاسف کرد.
۲۱۶ (پیش از میلاد)
۲۱۶ (پیش از میلاد) ۲۱۶مین سال قبل از تقویم میلادی است.
تلوریم
تلوریم شبه فلزی با عدد اتمی ۵۲ می‌باشد، این عنصر درصد فراوانی کمی در پوسته زمین دارد و ریشه نام آن تلور در زبان یونانی به معنای زمین یا نشأت گرفته از زمین می‌باشد.
تاریخچه
در سال ۱۷۸۲ رایش اشتاین بازرس معادن تراسیلوانیا از یک کانی ِ طلا ماده‌ای استخراج کرد که شبیه آنتیموان بود. برگمان که این کانی را آزمایش کرد ثابت کرد که این ماده انتیموان نیست لیکن با مقداری از این ماده که در اختیار داشت، نتوانست چیز بیشتری دربارهٔ این عنصر به ظاهر جدید کشف کند. به سال ۱۷۸۹ کیتابل نیز این عنصر را کشف کرد به سال ۱۸۹۸ کلاپروت به این کشف‌ها توجه کرد و وجود این عنصر را تأیید و آن را تلوریم نامید.
مشخصات
VIA تلوریوم عنصری غیر فلزی با خواص بسیاری شبیه به سلنیم و گوگرد با عدد اتمی ۵۲؛ در گروه دوره پنجم جدول تناوبی جای دارد. جرم اتمی ۱۲۷٫۶۰؛ ظرفیتها ۴ و ۶ دارای هشت ایزتوپ پایدار است. از شبه‌فلزات کمیاب است.
خواص
سفید نقره‌ای شکننده، جامد جلادار با مشخصات فلزی. چگالی ۶٫۲۴ گرم بر سانتیمتر مکعب(۳۰ سانتی گراد) سختی ۲٫۳ مو، نقطه ذوب ۴۵۰ درجه سانتی گراد، نقطه جوش ۹۹۰ درجه سانتی گراد. با اسید سولفوریک، اسید نیتریک، هیدروکسید پتاسیم و محلول سیانید پتاسیم واکنش می‌دهد؛ در آب نامحلول است. بوی آن نظیر سیر است؛ می‌تواند سبب ریزش مو شود. از نیم رسانای نوع پی است و رسانایی آن نسبت به نور حساس است.
منبع تولید
از لایه‌ای که در تصفیه الکترولیتی مس و سرب حاصل شده‌است.
طرز تهیه
احیای اکسیدتلوریک با دی‌اکسید گوگرد؛ به کمک حل کردن اکسید در محلول هیدروکسید سدیم و به صورت روکش درآوردن فلز.
احتیاط
تنفس آن سمی است. خورنده ۰٫۱ میلی‌گرم در متر مکعب هوا
کاربرد
آلیاژ ها؛ عامل سخت‌کننده ثانوی لاستیک؛ تولید آهن و فولاد ضدزنگ ریختگی؛ عامل رنگ‌کننده در سرامیک و شیشه؛ دستگاه‌های ترموالکتریک؛ کاتالیزور؛ باتری‌های ذخیره در سفینه‌ها
منابع
کتاب فرهنگ عناصر نوشته سید رضا آقاپور مقدم
کاکایی دودی
کاکایی دودی (نام علمی: Ichthyaetus hemprichii) نام یک گونه از تیره مرغ نوروزی است.
پی‌بک (۲۰۱۳)
پِی بک یک رویداد غیر رایگان (Pay-Per-View) در کشتی حرفه‌ای است که توسط کمپانی WWE تهیه می‌شود و این دورهٔ آن هم در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۴ برگزار خواهد شد. این دوره از پی بک اولین دورهٔ برگزاری آن در WWE بود. پی بک جایگزین پی پر ویو بدون راه خروج شده بود.
شرح مسابقات و رویدادها
شرح مهم‌ترین مسابقه : مهم‌ترین مسابقه این پی پر ویو یک مسابقه ۳ ایستگاه جهنم شامل ۳ مسابقه لامبرجکس، میزها و آمبولانس بود. در مسابقه لامبرجکس کشتی گیران مختلف دور تا دور رینگ را گرفتند تا هیچ کس قادر به فرار کردن نباشد. در آن مسابقه رایبک را اجام حرکی شل شاکت روی جان سینا مرحله اول را با موفقیت سپری کرد. در مسابقه دوم کشتی‌گیری که حریف خود را روی یک میز پرتاب کند به طوری که میز بشکند برنده است و سینا در این مرحله پیروز شد. در مسابقه سوم کسی که حریف خود را در آمبولانس بگذارد و در را ببندد برنده است. هنگامی که این دو روی آمبولانس با هم درگیر بودند، جان سینا با انجام حرکت پایانی اش یعنی AA روی رایبک سقف آمبولانس را پاره کرد و رایبک از بالا وارد آمبولانس شد. این مسابقه با نتیجه ۲ پیروزی از ۳ مسابقه برای جان سینا، به نفع او به پایان رسید و سینا از کمربند WWE خود دفاع کرد.
مقبره‌های اسماعیل‌آقاقلعه‌سی
مقبره‌های قلعه اسماعیل اقا مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ارومیه، بخش نازلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چارگوش‌ماهی وارونه
چارگوش‌ماهی وارونه نام یک گونه از تیره چارگوش‌ماهی است.
فیلیپ دانتونی
فیلیپ دانتونی (زادهٔ ۱۹ فوریهٔ ۱۹۲۹ – درگذشتهٔ ۱۵ آوریل ۲۰۱۸) تهیه‌کنندهٔ فیلم اهل ایالات متحدهٔ آمریکا بود.
او برندهٔ چند جایزه ازجمله جایزهٔ اسکار بهترین فیلم و جایزهٔ گلدن گلوب برای کارگردانی فیلم ارتباط فرانسوی (۱۹۷۱) شد.
معاف وزیری
معاف وزیری، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان صومعه‌سرا در استان گیلان ایران است.این روستا در منطقه گسکرات و میان دهستان طاهرگوراب و شهر شاندرمن قرار گرفته است.
جمعیت
این روستا در دهستان ضیابر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۳۷ نفر (۳۷خانوار) بوده‌است.
سیرگنشتاین
سیرگنشتاین (به آلمانی: Syrgenstein) یک شهر در آلمان است که در بایرن واقع شده‌است.
خصوصیات
سیرگنشتاین ۱۶٫۶۶ کیلومترمربع مساحت دارد ۴۸۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خلخال‌محله جدید
خلخال محله جدید، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان تنکابن در استان مازندران ایران.
جمعیت
این روستا در دهستان گلیجان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۲۴ نفر (۹۷خانوار) بوده‌است.
اژدها (صورت فلکی)
اژدها یا گوزهر, هَشتَنبَر یک صورت فلکی در نیمکره شمالی آسمان است. مساحت صورت فلکی اژدها ۱۰۸۳ درجه مربع است.
ستاره‌ها
آلفای اژدها یا ثُعبان (مار) امروزه دیگر چندان اهمیتی ندارد، اما زمانی که عنوان ستاره قطبی برای مصریان را داشته این افراد ساخت نیایشگاه‌های خود را با ثعبان در آسمان توجیه می‌کردند.طیف آن از نوع A۰ III، قدرش ۳٫۷ و فاصله اش تا زمین ۲۳۰ سال نوری است. ستارهٔ بتای آن به نام رأس الثعبان (سر مار) دارای طیف G۲ II، با قدر ۲٫۸ و فاصله ۴۹۰ سال نوری است.
ستاره‌های این پیکر آسمانی که نام‌های قدیمی دارند عبارتند از: گَوزَهَر، کتو، ثعبان (مار)، ذیخ (کفتار)، ذئبان (دو گرگ)، ذِبه (کفتارها)، بطن‌الثعبان (شکم مار) شمالی و جنوبی، تیل، راقص (چشمک‌زن)، تَیس (شاهمار)، گرومیوم، کوما، رأس‌الثعبان (سر مار)، رأس‌التنین (سر اژدها).
اجرام عمقی آسمان
NGC۶۵۴۳: یک سحابی سیاره‌ای با قدر ۸ و درازای ۲۲ دقیقه قوسی است. در صورت فلکی اژدها تعداد زیادی کهکشان وجود دارد که اکثر آن‌ها کم فروغ و ضعیف تر از قدر دهم‌اند.
ارتباط نادیدنی
«ارتباط نادیدنی» آلبومی از هنرمند اهل یونان ونگلیس است که در سال ۱۹۸۵ میلادی منتشر شد.
آناقیز
آناقیز یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان ابرغان بخش مرکزی شهرستان سراب واقع شده‌است. موقعیت جغرافیایی ویژه این روستا، قدمت دو هزار ساله، مناظر بکر و بسیار سرسبز، مردمان با فرهنگ از جمله ویژگی‌های این روستا می‌باشد. باغات پر بار این منطقه به لحاظ اقتصادی بسیار حائز اهمیت می‌باشد. با مهاجرت اهالی این روستا به شهرهای بزرگ در اوایل دهه پنجاه جمعیت آن رو به کاهش گذاشت اما در سال‌های اخیر با مهاجرت معکوس اهالی قدیمی روستا از جمله خانواده های کاهش سکونت به سرعت جبران شد و هم‌اکنون از این روستا می‌توان به عنوان مدرن‌ترین روستای شهر سراب نام برد. اهالی اصیل این روستا شامل چند طایفه ایرسالی، مرسالی، متقی، امیدواری، آخوندی، جوادی و غیره می‌باشند. همه اهالی اصیل دارای پسوند آناقیزی در نام خانوادگیشان می‌باشند. قدمت این روستا بر طبق آزمایش‌ها انجام شده بر استخوان‌های مکشوفه در دانشگاه تبریز به هزاره اول قبل از میلاد دلالت دارد. از جمله مناطق باستانی این روستا می‌توان به تپه گور قلعه اشاره نمود که در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی به شماره ثبت ۲۳۹۳۷ درج شده‌است.
اناقیز در سی کیلومتری جنوب غربی سراب واقع است که از شمال به دهستان ابرغان، از جنوب به روستاهای قوشچی و قارقا، از شرق دامنجان و احمداباد و از غرب به مرد آباد منتهی می‌شود.
فک خاکستری
فک خاکستری (نام علمی: Halichoerus grypus) نام یک گونه از شاخه طنابداران است.
۲۱۸ (پیش از میلاد)
۲۱۸ (پیش از میلاد) ۲۱۸مین سال قبل از تقویم میلادی است.
عین بارده
عین بارده یک شهرداری در الجزایر است که در استان عنابه واقع شده‌است.
جدول نمادها
معمولاً ابتدای این جدول با اطلاعاتی مثل کلمات کلیدی و رزرو شده زبان پر می‌شود. مابقی جدول نیز با اسم متغیرها، اسم توابع و ... پر می‌شود.
معمولاً به خاطر اینکه این جدوای و هم توسط بخش‌های ترکیبی کامپایلر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
زمینه
یک جدول نماد ممکن است فقط در زمان فرایند ترجمه در حافظه وجود داشته باشد، یا ممکن است در خروجی ترجمه برای استفاده های بعدی نهفته شده باشد مانند ABI object file. برای مثال این جدول ممکن است در یک جلسه دیباگ تعاملی استفاده شده و یا به عنوان منبعی برای قالب بندی یک گزارش تشخیصی در حین اجرای یک برنامه یا پس از اجرای آن مورد استفاده قرار گیرد.
شرح
حداقل اطلاعات موجود در یک جدول نماد که توسط یک مترجم استفاده می شود، شامل نام نماد و محل یا آدرس آن است. جدول نماد برای یک کامپایلر با هدف گذاری برای دارا بودن قابلیت جابجایی جدول نماد شامل ویژگی هایی برای برای قابلیت جابجایی خواهد بود. جدول نماد برای زبان های برنامه نویسی سطح بالا ممکن است نوع نماد، محدوده ها، اندازه و ابعاد آن را ذخیره کند. همه این اطلاعات در فایل خروجی نخواهند بود بلکه برای اشکال زدایی احتمالی محیا شده اند.
پیاده سازی
ساختمان داده های متعددی برای پیاده سازی جدول نماد مثل:درخت ها، لیست های خطی و فهرست خودسازمان‌دهی‌کننده قابل استفاده است. جدول نمادها به وسیله بخش های زیادی از کامپایلر مورد دسترسی قرار می گیرد، در شروع با تحلیل لغوی و در ادامه در بهینه سازی.
یک کامپایلر ممکن است از یک جدول نماد بزرگ برای همه نمادها استفاده کند یا از جداول نماد سلسله مراتبی جداگانه برای دامنه های مختلف استفاده کند. برای نمونه در یک زبان دامنه دار مثل Algol و یا PL/I یک نماد "p" می تواند به صورت مجزا در چندین دامنه و احتمالاً با ویژگی های متفاوت اعلان گردد. دامنه هر اعلان بخشی از برنامه است که در آن ارجاع به "p" به آن اشاره دارد. هر اعلان یک "p" خاص را بازنمائی می کند.
یک ساختمان داده متداول که برای پیاده سازی جداول نمادها استفاده می شود، جدول درهم سازی است. زمان جستجو در جداول درهم سازی مستقل از تعداد عناصر ذخیره شده در جدول است، بنابراین برای تعداد زیادی از عناصر کارآمد است. استفاده از جدول درهم سازی علاوه بر افزایش سرعت جستجو طبقه بندی حروف الفبا در فرم جدول را ساده تر می کند.
براي كامپايلر مفيد است كه بتواند در صورت لزوم در زمان كامپايل اندازه جدول نماد را به صورت پويا افزايش دهد. اگر در زمان نوشتن كامپايلر، اندازه جدول نماد ثابت باشد، اندازه آن بايد به اندازه كافی بزرگ انتخاب شود تا بتواند هر برنامه مبدا ممكن را اداره نمايد. اين چنين اندازه ثابتی براي اكثر برنامه ها بسيار بزرگ و براي بعضی نامناسب است.
از آنجا که تحلیل گر واژگان بخش زیادی از زمان خود را برای جستجو در جدول نمادها مصرف می کند، این فعالیت تأثیر بسزایی در سرعت کلی کامپایلر دارد. جدول نمادها باید به گونه ای سازماندهی شود که ورودی ها در اسرع وقت پیدا شوند. جداول درهم سازی معمولاً برای سازماندهی یک جدول نماد استفاده می شود، جایی که کلمه کلیدی یا شناسه برای تولید یک زیرنویس آرایه "هش" می شود. برخوردها در جدول درهم سازی اجتناب ناپذیر است و روش معمول رسیدگی به آنها ذخیره مترادف در فضای آزاد بعدی موجود در جدول است.
کاربردها
یک جدول نماد بسته به زبان مورد استفاده برای مقاصد زیر استفاده می‌شود:
یک آبجکت فایل شامل یک جدول نماد از شناسه هایی است که از خارج قابل مشاهده است. در هنگام پیوند دادن آبجکت فایل های گوناگون، یک پیونددهنده این منابع نماد را شناسایی و حل می کند. معمولاً تمام نمادهای خارجی تعریف نشده در یک یا چند کتابخانه جستجو می شوند. اگر ماژولی پیدا شود که آن علامت را مشخص کند، همراه با اولین آبجکت فایل با آن پیوند داده می شود و هر شناسه خارجی تعریف نشده ای به لیست شناسه هایی که باید جستجو شوند، اضافه می شود. این فرآیند تا زمان حل شدن همه منابع خارجی ادامه می یابد. اگر یک یا چند مورد در پایان روند حل نشده باقی بمانند، خطا خواهیم داشت.
در حالی که مهندسی معکوس قابل اجرا است، بسیاری از ابزارها برای بررسی آدرس هایی که به متغیرهای سراسری و توابع شناخته شده اختصاص داده شده اند، به جدول نماد مراجعه می کنند. اگر جدول نماد قبل از اینکه به یک برنامه اجرایی تبدیل شود، از بین رفته یا پاک شده باشد، تعیین آدرس یا درک هر چیزی از برنامه برای ابزار دشوارتر می شود.
عملیات‌ها
یک جدول نماد چه خطی و چه هَش باید عملیات‌های زیر را ارائه کرده باشد:
Insert
این عملیات به طور عمده در فاز تحلیلی مورد استفاده قرار می‌گیرد، یعنی نیمه نخست فرایند کامپایل که توکن ‌ها شناسایی می‌شوند و نام‌ها در جدول ذخیره می‌شوند. این عملیات برای افزودن اطلاعات در جدول نماد در مورد نام‌های منحصر به فرد که در کد منبع حضور دارند استفاده می‌شود. قالب یا ساختاری که در آن نام‌ها ذخیره می‌شوند به نوع کامپایلر بستگی دارد.
یک خصوصیت برای یک نماد در کد منبع معادل اطلاعاتی است که در مورد آن نماد وجود دارد. این اطلاعات شامل مقدار، وضعیت، دامنه و نوع نماد است. تابع insert نماد و خصوصیت‌های آن را به صورت آرگومان‌هایی می‌گیرد و اطلاعات آن را در جدول نماد ذخیره می‌کند.
lookup
عملیات lookup برای جستجوی یک نام در جدول نماد برای تعیین موارد زیر استفاده می‌شود:
نمايش اطلاعات محدوده
وارده های جدول نماد، برای اعلان نام ها می باشند. هنگامی كه برای رخدادي از نام، در جدول نماد جستجو مي شود، وارده مربوط به اعلان مناسب آن نام بايد بر گردانده شود. قوانين محدوده در زبان مبدا مشخص می نمايند كه كدام اعلان مناسب است. يک روش ساده استفاده از جدول نماد مجزا برای هر محدوده است. در نتيجه جدول نماد برای یک رويه يا محدوده معادل ركورد فعاليت در زمان كامپايل است. اطلاعات غير محلی يک رويه با استفاده از پويش جدول هاي نماد مربوط به رويه هاي موجود در حيطه قوانين محدوده زبان يافت می شود. بطور مشابه اطلاعات محلی يک رويه می تواند به گروه مربوط به آن رويه در درخت نحو مربوط به آن برنامه الحاق گردد.
هنگامی كه براي نام تازه پويش شده به جدول نماد مراجعه می شود، تنها هنگامی كه انطباق رخ می دهد كه كاراكترهای نام به صورت كاراكتر به كاراكتر با وارده منطبق گردد و شماره همراه آن در وارده جدول نماد با شماره رويه ای كه در حال پردازش است برابر باشد.
نمونه
برنامه زیر را که به زبان C نوشته شده را درنظر بگیرید: یک کامپایلر C که کد بالا را پارس می کند دست کم جدول زیر را تولید می کند: علاوه بر این، جدول نمادها شامل ورودی هایی است که توسط کامپایلر برای بیان مقادیر میانی تولید می شود.
مسجد صرم
مسجد صرم مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهک، ۱۵ کیلومتری کهک، بافت روستا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
اسکویرل ماونتین ولی، کالیفرنیا
اسکویرل ماونتین ولی (به انگلیسی: Squirrel Mountain Valley) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان کرن، کالیفرنیا واقع شده‌است. اسکویرل ماونتین ولی ۱٫۸۴۸ کیلومتر مربع مساحت و ۵۴۷ نفر جمعیت دارد و ۸۸۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
فک راهب مدیترانه
فک راهب مدیترانه (نام علمی: Monachus monachus) نام یک گونه از تیره فک‌های بی‌گوش است.
البیون، کالیفرنیا
البیون، کالیفرنیا (به انگلیسی: Albion, California) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در کالیفرنیا واقع شده‌است.
خصوصیات
البیون ۴٫۷۹۹ کیلومترمربع مساحت و ۱۶۸ نفر جمعیت دارد و ۵۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
جراح‌ماهی سیاه
جراح‌ماهی سیاه نام یک گونه از سرده جراح‌ماهی است.
جی. فرانک آلی
'''جی. فرانک آلی''' سناتور سابق عضو حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا بود. وی در سال ۱۹۰۳ تا ۱۹۰۷ میلادی سناتور ایالت دلاویر در سنای ایالات متحده آمریکا بود.
برگه
برگه ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
ویلنباخ (دیلینگن)
ویلنباخ (دیلینگن) (به آلمانی: Villenbach) یک شهر در آلمان است که در بایرن واقع شده‌است.
۲۲۰ (پیش از میلاد)
۲۲۰ (پیش از میلاد) ۲۲۰مین سال قبل از تقویم میلادی است.
خرگوش (صورت فلکی)
خرگوش یا ارنب (عربی) یا Lep نام یک صورت فلکی است.
زمان رسیدن به نصف‌النهار:۵ بهمن مساحت:۲۹۰ درجه مربع
افسانه
صورت فلکی خرگوش با وجود ستارگان کم فروغ، از صور باستانی آسمان محسوب می‌شود .این صورت فلکی نشانگر خرگوش و در واقع موجودی است که نامش در مدارک مکتوب باستانی با کره ماه قرین بوده‌است .گفته شده که طعمه مورد علاقه جبار، خرگوش بوده و به همین لحاظ این صورت فلکی در آسمان در پایین پای شکارچی قرار دارد.
ستاره‌ها
ستاره R خرگوشی یا ستاره سرخ آتشین بی نهایت جالب است و این یک ستاره نادر از نوع ستارگان کربنی خیلی سرد در نتیجه با چهره‌ای سرخ است. درخشندگی آن از نوع ۶٫۸تا ۱۰٫۵ متغیر است و هر ۴۳۲ روز یک بار چنین حالتی رخ می‌دهد و مجداداً به وضع قبلی بر می‌گردد.
اجرام عمقی آسمان
M۷۹ یک خوشه کروی قدر هشتم در فاصله ۵ درجه جنوب کمی به سمت غرب ستاره بتا از این صورت فلکی قرار دارد.
شاه اسماعیل یکم
شاه اسماعیل یکم (میلادی ۱۴۸۷ – ۱۵۲۴) (۸۶۶–۹۰۳ش) پایه‌گذار ایران صفوی بود که از ۱۵۰۱ تا ۱۵۲۴ میلادی به‌عنوان شاهنشاه بر ایران حکومت کرد. برخی سلطنت او را شروع تاریخ مدرن ایران و یکی از امپراتوری‌های باروت می‌دانند. با صفویه پس از گذشت ۹ قرن از سقوط شاهنشاهی ساسانی، برای اولین بار یک فرمانروایی ملی بر ایران مسلط شد. رسمی کردن مذهب شیعه به اجبار با اینکه تا آن هنگام اکثریت مردم ایران شافعی مذهب بودند، پیامدهای بزرگی برای آیندهٔ ایران داشت. منفعت سیاسی کوتاه‌مدت آن جدا کردن دولت رو به رشد صفوی از همسایگان سنی قوی خود خلافت عثمانی در غرب و خانات بخارا در شرق و تمایز مرزهای غربی بود.
ایجاد تنفر عقیدتی منجر به بن‌بست با عثمانی شد و صفویه برای رواج تجارت مجبور به دادن امتیازات تجاری به اروپاییان شدند. شاه اسماعیل از فرط علاقه به اتحاد با اروپاییان بر علیه عثمانی در سال ۱۵۰۲ میلادی جزیره هندرابی در ۱۵۰۷ میلادی جزیره هرمز، جزیره قشم ،مسقط (عمان) و سواحل جنوبی خلیج فارس که امروزه بعنوان امارات متحده عربی شناخته می‌شود، در ۱۵۱۴ میلادی بندرعباس و در ۱۵۲۱ بحرین را به پرتقالیها واگذار کرد. این مناطق بیش از یک قرن در دست پرتقالیها ماندند تا سرانجام در قرن بعدی شاه عباس اول با دادن امتیازات دیگری به انگلستان توسط ناوگان آنها هرمز و بندرعباس را بازپس گرفت و بقیه مناطق بدست انگلستان افتادند تا دهه ۱۹۷۰میلادی در دوران محمدرضاشاه که انگلستان از خیلج فارس بیرون رفت و بعنوان کشورهای جدید استقلال پیدا کردند. با این اعمال صفویه راه استعمار منطقه و هندوستان توسط دولتهای اروپایی را هموار کردند. شاه عباس یکم اولین کسی بود که اقدام به دادن امتیازهای تجاری به تجار انگلیسی و هلندی کرد. سنت امتیاز دهی تا آخر دوران قاجار و امتیاز نفت دارسی ادامه پیدا کرد.
ابرغان
ابرغان یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان ابرغان بخش مرکزی شهرستان سراب واقع شده‌است. طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۳۰۱ نفر، در ۳۱۵ خانوار بوده‌است.
شاه اسماعیل یکم
حکومت صفوی بیش از دو قرن دوام آورد و در اوج خود بر ایران امروز، جمهوری آذربایجان، شرق ارمنستان، شرق گرجستان، شرق قفقاز شمالی، بعضی وقتها بر عراق، کویت، افغانستان، بخش‌هایی از سوریه، ترکیه، پاکستان، ازبکستان و ترکمنستان حکومت می‌کرد. تأسیس دوبارهٔ ایران به‌عنوان یک پایگاه اقتصادی بین شرق و غرب، ایجاد دولت و بوروکراسی، نوآوری در معماری و حمایت از صنایع دستی و هنر از دیگر اقدامات صفویه هستند.
صفویه دین ایرانیان را به اجبار به شیعه دوازده امامی تغییر دادند. بنظر می‌رسد تنها دلیل آنها استفاده از شعائر شیعه بوده‌است زیرا قزلباشها جمعی افراد احساسی بودند که شاه صفوی را مرشد خود با صفات الهی می‌دانستند و او را تجسد علی یا مهدی موعود بر روی زمین می‌پنداشتند و بغیر از استفاده از این خواص شیعه هیچ نسبتی با دین اسلام نداشتند چرا که کلیه اعمال حرام از جمله شرابخواری و لواطکاری و تجاوز و قتل و خوردن مردار انسان و نیز زنده خواری انسانها را در ملأ عام انجام می‌دادند. کافی بودن شاه اشاره کند تا این درویشهای اطراف او به شخصی حمله کرده و قطعات بدن او را بین خود تقسیم کرده بخورند. حتی قطعات گوشت را از هم میربائیدند تا جایی که بر سر قطعه ای از گوشت بدن آن شخص دعوا درمی‌گرفت.
صفویه مرزهای ایران را با مذهب شیعه تعریف کردند که باعث شد در آینده پس از تأسیس دولت-ملت‌های مدرن هنوز یک مرزبندی عقیدتی مرزهای ایران را تعریف کند و در دوره‌هایی تندرویهای شیعی باعث بروز درگیری در مناطق مرزی و کوچکتر شدن ایران می‌شد؛ مثلاً تندرویهای محمد باقر مجلسی در اوائل قرن ۱۸ میلادی در ایجاد تنفر نسبت به اهل تسنن خراسان که منجر به هجوم افغانها به اصفهان و از بین رفتن صفویه در ۱۷۲۲ میلادی شد و یک هویت افغان را در شمال شرق خراسان تثبیت کرد که در قرن بعدی از عوامل جدایی افغانستان و کوچکتر شدن ایران شد.
اسماعیل شاعر بود و با تخلص خطائی شعر می‌سرود و پس از عمادالدین نسیمی، ادبیات ترکی آذربایجانی را گسترش داد. وی علاوه بر ترکی آذربایجانی به زبان فارسی نیز شعر می‌سرود که تنها چند نمونه از اشعار فارسی وی به‌جا مانده‌است. او در خلال ۱۰ سال، پس از حرکت از لاهیجان به اردبیل و تبریز رفت و از آن‌جا سراسر ایران را از کرمان و پارس و خراسان تا خوزستان و عراق زیر پرچم دولت واحد شیعی درآورد.
اسماعیل ۱۲ نفر از زیباترین پسران خانواده‌های ثروتمند تبریزی را برای بهره‌گیری جنسی (لواط) به اقامتگاه خود در کاخ هشت‌بهشت تبریز انتقال داد و پس از آن آنها را به امرای زیر دست خود سپرد که آنها نیز همان کنند. وی علاوه بر لواطکاری از میگساران قهار نیز به‌شمار می‌رفت.
تبار و خانواده
جد پدری شاه اسماعیل یکم به شیخ صفی‌الدین اردبیلی منسوب می‌شود. بنا بر منبعی از نسخهٔ خطی کتاب صفوةالصفا نگاشتهٔ ابن بزاز اردبیلی که یکی از شاگردان شیخ صفی‌الدین اردبیلی بوده. همچنین به نقل از کتاب سلسله النسب صفویه نوشتهٔ ابدال زاهدی، نسب صفی‌الدین اردبیلی به موسی کاظم هفتمین پیشوای شیعیان و نهایتاً به علی بن ابی‌طالب می‌رسد.
اسماعیل فرزند شیخ حیدر است و مادرش مارتا یا عالمشاه بیگم، دختر سلطان اوزون حسن آق‌قویونلو و تئودورا (دسپینا خاتون) دختر شاه ترابزون بود.
اوایل زندگی
اسماعیل در ۲۵ رجب سال ۸۹۲ در اردبیل متولد شد. به گفته دانشنامه مشگین‌شهر، او در مشگین‌شهر متولد شده‌است. اسماعیل در یک‌سالگی (رجب ۸۹۳) پدرش را از دست داد. پس از مرگ حیدر، صوفیان صفویه در اردبیل جمع شدند و سلطان علی پادشاه، پسر ارشد حیدر را به جانشینی پدر تعیین کردند و اندک زمانی بر پیروان صفویه در اردبیل افزوده شد. پدرش شیخ حیدر به همراه مریدان خود - که به دلیل بر سر داشتن کلاه قرمز رنگ قزلباش (سرخ‌سر به زبان تُرکی) خوانده می‌شدند برای جهاد علیه مسیحیان چرکس به نواحی قفقاز حمله کردند. توسعه‌طلبی حیدر باعث شد که با شروان‌شاهان وارد جنگ شود. سلطان یعقوب آق‌قویونلو در این جنگ به کمک شروانشاهان رفت و نهایتاً حیدر تیر خورد و به اسارت درآمد و جان خود را در این مبارزه از دست داد و فرزندانش نیز به اسارت درآمدند. در این زمان، اسماعیل کودکی شیرخوار بود.
اسماعیل به همراه مادر و دو برادرش در اصطخر، فارس به‌مدت چهار سال و نیم زندانی شدند. در این دوره سلطان یعقوب آق‌قویونلو مرد و بین فرزندانش رستم و بایسنقر جنگ درگرفت و رستم برای مقابله با بایسنقر، «سلطان علی» برادر بزرگ اسماعیل و خانواده‌اش را آزاد کرد، تا بتواند از پشتیبانی قزلباشان خانقاه اردبیل برخوردار شود. سلطان علی با شکوه فراوان وارد تبریز شد و با سپاهی از صوفیان بایسنقر را شکست داد. رستم از قدرت سلطان علی به وحشت افتاد و وی را در میانهٔ راه تبریز و اردبیل به قتل رساند. سلطان علی برادر هفت‌ساله‌اش اسماعیل را به یاران صمیمی و وفادارش سپرد.
در اردبیل و لاهیجان
اسماعیل مدتی پنهانی در اردبیل زیست و سپس برای امنیت بیشتر به لاهیجان انتقال داده شد و نزد امیر آن‌جا «کارکیا میرزا علی» پناه گرفت. کارکیا میرزا علی فرمان‌روای محلی لاهیجان و دیلمان که شیعه و سادات و دوستدار خاندان صفوی بود در تربیت اسماعیل خردسال اهتمام کرد. اسماعیل تا سال ۹۰۵ (قمری) با مراقبت‌های شمس‌الدین لاهیجی که از فضلای آن دیار بود فارسی، عربی، قرآن و مبانی و اصول شیعهٔ امامیه را فرا گرفت. همچنین در این مدت، زیر نظر هفت تن از بزرگان صوفی لاهیجان فنون رزم را آموخت.
بدین ترتیب اسماعیل از یک سو زیر تأثیر فرهنگ صوفیانه خانقاه شیخ صفی بود و از سوی دیگر احتمالاً در گیلان با برخی آموزه‌های ایران باستانو تشیع دوازده‌امامی آشنا شده و مجموعهٔ این آموزه‌ها او را برای تبدیل شدن به یک حاکم مقتدر، فرماندهٔ نظامی و پیشوای مذهبی آماده ساخت.
بازگشت به اردبیل
قزلباشان به بهانهٔ زیارت آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، با کسب اجازه از کارکیا اسماعیل را به اردبیل بردند. هدف قزلباش‌ها از این کار خروج از حیطهٔ کارکیا بود. قزلباشان به همراه اسماعیل به منطقهٔ خلخال رفتند و نزدیک به سه ماه در روستاهای اطراف خلخال اقامت داشتند. آن‌ها در این مدت با برخی در آناتولی ارتباط بر قرار کرده و از آن‌ها می‌خواستند که تُرکان قزلباش را جمع‌آوری کرده به ایران بفرستند در مدت سه ماه در حدود دو هزار قزلباش به شیوه‌های مختلف از آناتولی وارد ایران شده و به اردوی اسماعیل پیوستند. در این هنگام اسماعیل ۱۲ سال و یک ماه سِن داشت. از وقتی که اسماعیل از لاهیجان بیرون آمده بود تا هنگامی که در ارزنجان اردو زد در حدود هفت هزار تُرک آناتولی به اردویش پیوستند که بیشتر از نُه قبیله زیر بودند:
تصرف آذربایجان
اسماعیل میرزا ابتدا با ایل شاملو که از شمال شرق مدیترانه و شمال غرب شام به قریه شاملو (در نزدیکی تبریز) مکرراً نقل مکان می‌کردند و علوی نیز بودند (بیشتر در جبل عامل ساکن بوده) و اکثر یاران عقیدتی اسماعیل میرزا از ایل شاملو بودند، برای گردآوری سپاه بیشتر به قره‌باغ و وان رفت و در سال ۹۰۶ قمری همراه با هفت هزار سپاهی قزلباش به سمت شروان لشکر کشید. در جنگی که نزدیک قلعه گلستان روی داد، فرخ یسار با وجود بیست هزار جنگاور مغلوب و کشته شد. اما قلعه گلستان در مقابل سپاه صوفیان به مقاومت پرداخت و بلافاصله تسلیم نشد. با این حال باکو تسلیم شد و سردار خردسال به جای آنکه وقت خود را برای محاصره و تسخیر قلعه گلستان ضایع کند، از حوالی شروان عزیمت کرد و راه آذربایجان را پیش گرفت. در نزدیک نخجوان الوند بیگ آق‌قویونلو را مغلوب کرد (۸۸۰ش/۹۰۷ ق /۱۵۰۱ م) و خود پیروزمندانه وارد تبریز شد و سلطنت خود را با اعلام و اظهار سلطنت شیعه که به هر حال با آیین اکثریت اهل شهر مغایر بود، اعلام داشت. شاه اسماعیل یکم صفوی قیام مؤثر خود را ضد امیران آق‌قویونلو به سال ۹۰۷ قمری، از اردبیل آغاز کرد ولی پایتخت خود را به تبریز انتقال داد. با این وجود، اردبیل به سبب آن که مدفن شیخ صفی‌الدین بود، پایتخت معنوی شاهان صفوی به‌شمار می‌رفت و از تقدس و احترام خاصّی بهره‌مند بود. وی که چهارده سال داشت به کمک مریدانی که اغلب از تبار شاملو بوده و سخت به او معتقد بودند شاه ایران شد و دودمان خویش را به نام جدش صفی‌الدین، «صفویه» نامید.
قساوت در تبریز
اسماعیل پس از تسلط بر تبریز، فرمان داد تا استخوان‌های عاملان کشته شدن پدرش شیخ حیدر از گور بیرون آورده شده و در ملأ عام در کنار سرهای بریده شدهٔ دزدان و روسپیان سوزانیده شوند. قبر سلطان یعقوب آق‌قویونلو در «باغ قیصریه» (امامزاده چهارمنار در بازار تبریز امروزی) نبش شده و استخوان‌هایش سوزانیده شد.
وی ۱۲ نفر از زیباترین پسران خانواده‌های ثروتمند تبریزی را برای بهره‌گیری جنسی (لواط) به اقامتگاه خود در کاخ هشت‌بهشت تبریز انتقال داد و پس از آن آنها را به امرای زیر دست خود سپرد که آنها نیز همان کنند. شخص شاه اسماعیل علاوه بر آنکه لواط گر قهاری بود، ازهمان سنین نوجوانیش از میگساران قهار نیز به‌شمار می‌رفت. غیاث الدین خواندمیر که از مداحان استوار شاه اسماعیل است، بزمهای عیاشی و می‌گساری شاه اسماعیل را چنین ستوده‌است: اقدام رقیق عقیق وش (جامهای شفاف سرخ‌گون) چون جام زرین آفتاب در بزم فلک آغاز گردش کرده جامهای شراب رقیق بی غش به سان ساغر سیمین هلال در دست ساقیان سیم اندام (دختران و پسران اسیر شدهٔ ایرانی) در گردش بود
این اقدامات به شورش مردم تبریز منجر شد و بیش از ۲۰ هزار نفر از اهالی شهر در این قضایا کشته شدند. نهایتاً مردم تبریز لباس قرمزرنگی را که شعار شاه اسماعیل بود به تن کردند و مردم پایتخت و دیگر شهرها به اطاعت او درآمدند.
اعلام تشیع به‌عنوان مذهب رسمی
جنگ‌ها با عثمانی با مسئله حرمت جنگ مسلمان با مسلمان در تضاد بود و افراد زیادی بودند که با جنگ و خون ریزی مسلمانان مخالف بوده اعتقاد داشتند که باید به خلافت عثمانی پیوست و از امر خلیفه مسلمین اطاعت نمود. مذهب جدیدی که شاه اسماعیل بر ایران تحمیل نمود از این عمل جلوگیری کرد. همچنین با شیعه‌شدن اهل سنت، اختلاف حنفی و شافعی از میان برداشته شد ولی بعد مبدل به حیدری و نعمتی گردید.
زمینه‌های شیعی صفویه
در زمان شیخ جنید (مرگ ۱۴۶۰ م) صفویه (پدر بزرگ شاه اسماعیل اول از یک فرقه صوفیانه که حول یک مرید سازماندهی شده بود، به یک جنبش نظامی فعال با سیاست فتح و سلطه تبدیل شد. او اولین رهبر معنوی صفوی بود که گسترش آموزه‌های شیعه و خصوصاً غلات دوازده امامی را حمایت کرد. پیروانش جنید را تجسم خداوند می‌دانستند.
شیخ حیدر (۱۴۵۹–۱۴۸۸م) به عنوان رهبر صفویه جاه طلبی سیاسی پدرش را دنبال کرد. در زمان او صفویه به عنوان یک جنبش سیاسی شیعی دوازده امامی به‌طور فزاینده ای تبلور یافت و حیدر در نظر پیروانش یک شخصیت الهی بود.
اسماعیل اول از مارتا و شیخ حیدر ۱۴۸۷ م در اردبیل به دنیا آمد. مادرش مارتا یا حلیمه بیگم، دختر اوزون حسن، فرمانروای سلسله ترکمان آق قویونلو و همسر مسیحی او تئودورا معروف به دسپینا خاتون بود. دسپینا خاتون دختر ژان چهارم امپراتور ترابوزان بود. او در قراردادی برای محافظت از امپراتوری ترابوزان در برابر ترکان عثمانی با اوزون حسن ازدواج کرده بود.
اعلام مذهب ملی
اسماعیل در شهر تبریز مذهب تشیع را به‌عنوان مذهب رسمی اعلام نمود. بیشتر مردم در آن‌زمان سنی مذهب بودند. اُمرای قزلباش این مطلب را به شاه اسماعیل یادآور شدند، اما شاه در پاسخ عنوان کرد که: «در این کار خداوند و امامان او را یاری خواهند کرد و اگر مردم بخواهند در مقابل او کوچک‌ترین اعتراضی کنند، پاسخشان شمشیر خواهد بود.»
یک شب پیش از تاج‌گذاری شاه، نزد وی رفتند و گفتند:
«قربانت شویم دویست سیصد هزار خلق که در تبریز است، چهار دانگ آن همه سنی اند و از زمان حضرات تا حال این خطبه را کسی در تبریز برملا نخوانده و می‌ترسیم مردم بگویند که پادشاه شیعه نمی‌خواهیم و نعوذ باللّه اگر رعیت برگردند چه تدارک در این باب توان کرد… پادشاه فرمودند خدای عالم و حضرات ائمهٔ معصومین همراه منند و من از هیچ‌کس باک ندارم. به‌توفیق اللّه تعالی، اگر رعیت حرفی بگوید شمشیر می‌کشم و یک کس زنده نمی‌گذارم.»
اتحاد با اروپاییان بر علیه عثمانی
در ۲۷ سپتامبر ۱۵۰۸ میلادی، فرستاده شاه اسماعیل که خود را در لباس یک درویش مستتر کرده بود با فرماندار قلعه ونیزی نافپلیو در یونان ملاقات کرد و پیامی مبنی بر ابراز دوستی با مسیحیان و تنفر از عثمانی‌ها به او ابلاغ کرد. دو فرستاده دیگر شاه اسماعیل در ماه مارس ۱۵۰۸ و ماه می ۱۵۰۹ به ونیز رسیدند و پیشنهاد دوستی و اتحاد علیه عثمانی‌ها را ارائه کردند.
پس از شکست چالدران (۱۵۱۴میلادی-۸۹۳ش) اسماعیل تلاش خود را برای یافتن متحدان مسیحی گسترش داد. فرستاده او، علی بیگ، در ۱۳ مه ۱۵۱۵ به رودس، مقر شوالیه هاسپیتالر رسید. هاسپیتالر قبلاً همراه پدربزرگ مادری اسماعیل، اوزون حسن، علیه عثمانی‌ها جنگیده بود و اسماعیل او را یک متحد قدیمی می‌دانست.
پاپ ژولیوس دوم (۱۵۰۳–۱۵۱۳میلادی) در سال ۱۵۰۷ به مانوئل اول پادشاه پرتغال و در سال ۱۵۰۸ میلادی به لادیسلاس دوم پادشاه بوهمیا و مجارستان در مورد ضرورت دخالت دادن شاه اسماعیل در جنگ با عثمانی‌ها نامه نوشت. در ۱۶ ژوئن ۱۵۰۸میلادی، شاه لهستان لادیسلاس دوم شخصاً سفیری به ایران فرستاد. شاه اسماعیل دو نامه به پاپ لئو دهم فرستاد که در ژوئیه ۱۵۱۵ و ژوئن ۱۵۲۱ بدست او رسیدند.
واگذار کردن جزایر و بنادر جنوب کشور به پرتقالیها و گشودن راه استعمار
او در سال ۱۵۰۲ میلادی جزیره هندرابی را به پرتقالیها واگذار کرد که هنوز بقایای قلعه آنها در این جزیره موجود است در اکتبر ۱۵۰۷ میلادی (مهرماه ۸۸۶ شمسی)، بلافاصله آفونسو دو آلبوکرک پرتقالی پس از فتح جزیره هرمز با فرستادگان شاه اسماعیل در جزیره هرمز ملاقات کرد. شاه از اینکه پرتقالیها جزیره او را اشغال کرده‌اند ناراحت نبود! بلکه بیشتر نگران از دست دادن خراج هرمز بود. او، پرتغالی‌ها را متحد اروپایی خود در نبرد با عثمانی‌ها و مملوکها می‌دانست. پرتقالیها به همین ترتیب در همان سال ۱۵۰۷ میلادی قشم، مسقط (کشور عمان تا آن زمان جزو ایران بود) و در ۱۵۱۴ میلادی بندر عباس و سپس در ۱۵۲۱ میلادی بحرین را بدون هیچ مقاومتی از طرف اسماعیل اشغال کردند.
هواپیمایی ترکمنستان
هواپیمایی ترکمنستان، شرکت هواپیمایی حامل پرچم ترکمنستان است، که در سال ۱۹۹۲ توسط دولت ترکمنستان تأسیس شد و در حال حاضر روزانه به ۲۳ مقصد، در آسیا، کشورهای مستقل همسود، خاورمیانه و اروپا پروازهای مستقیم دارد.
مارک ریجرز
مارک ریجرز (Mark Ridgers؛ زادهٔ August 9, 1990) بازیکن فوتبال اهل اسکاتلند است.
هواپیمایی ترکمنستان
شرکت هواپیمایی ترکمنستان در حال حاضر در ناوگان هوایی خود، دارای ۲۵ فروند هواپیمای جت مسافربری می‌باشد. این شرکت در سال ۲۰۱۳ بیش از ۱٫۷۷ میلیون مسافر را جابجا کرده‌است.
مارک ریجرز
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال کیلمارنوک، باشگاه فوتبال سنت میرن، و باشگاه فوتبال هارت آف میدلوتیان اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۱۹ سال اسکاتلند و زیر ۲۱ سال اسکاتلند بازی کرده‌است.
شاه اسماعیل یکم
واگذار کردن جزایر و بنادر جنوب کشور به پرتقالیها و گشودن راه استعمار
این مناطق بیش از یک قرن در اشغال پرتقال باقی ماندند تا سر انجام شاه عباس اول (شاه عباس کبیر که هنوز یک نیروی دریایی نداشت!) بکمک کمپانی هند شرقی انگلستان (دولت استعماری بعدی) توسط نیروی دریایی انگلیس بندر عباس را در ۱۶۱۴ میلادی و قشم و هرمز را در ۱۶۲۲ میلادی پس گرفت که البته زیر بار اعطای امتیازات به انگلیس رفت! این باعث شد که در عمل منطقه خلیج فارس تا دهه هفتاد قرن بیستم و دوران محمد رضا شاه پهلوی تحت سیطره انگلیس باقی بماند.
ببینید: بازپس‌گیری هرمز
وارد کردن علمای شیعه به سیاست
ببینید: فهرست شیخ‌الاسلام‌های اصفهان
برخلاف دین زرتشت و مسیحیت، در اسلام هیچگاه طبقه ای بنام روحانیت وجود نداشته‌است. نخستین بار امپراطوری عثمانی در قرن ۱۵میلادی (۹ هجری) به تقلید از کلیسای کاتولیک اروپا اقدام به تأسیس منصب شیخ الاسلام کرد. مورخین متفق القول هستند که نخستین بار سلطان محمد فاتح در ۱۴۵۱ میلادی چنین فردی را منصوب کرده‌است بتدریج این جایگاه بالا رفت تا اینکه در زمان سلطان سلیم اول به مقام مهمی در دربار تبدیل شد و در زمان سلطان سلیمان قانونی، شیخ الاسلام به یک نهاد اداری و قانونی تبدیل شد که در استانبول قرار داشت و از طریق فتواهای خود سیاستهای حکومت را پشتیبانی می‌کرد. صفویه نیز به تقلید از عثمانی منصب شیخ الاسلام را تأسیس کردند که در اصفهان مستقر شد. پس از صفویه با کمرنگ شدن نقش این مقام جای خود را به مجتهدین عام شیعه داد. برنارد لوئیس می‌نویسد: ایرانیان نمی‌دانند که با اینکار در واقع اسلام را مسیحی کرده‌اند. در دوران پادشاهان ضعیف مثل شاه طهماسب (محقق کرکی) و شاه سلیمان و شاه سلطان حسین (محمد باقر مجلسی) قدرت زیادتری می‌گرفت. تا جایی که محمد باقر مجلسی به‌طور سازمان یافته اقدام به ایجاد تغییرات عظیمی در شیعه اثنی عشری کرد قداست امامان شیعه را افزود، اهمیت گریه کردن و عزاداری را بالا برد، عقل‌گرایی را زدود و شیعه را به یک مکتب احساسی بدل کرد، خرافات زیادی را نیز وارد شیعه کرد. مجلسی ذهن عوام را ناقص می‌دانست و راه رسیدن به سعادت را حکومت فقها همراه با پادشاهان اسلامی می‌دانست
محقق کرکی (۱۵۳۱–۱۴۶۱م)(۹۴۰–۸۷۰ق) نخستین شیخ الاسلام شیعی در ۱۵۰۰ میلادی به دعوت شاه اسماعیل به ایران آمد. وی اظهار می‌داشت: برای مصلحت امت، لازم است یک عالم شیعه پیشوای مشروعی برای انجام وظایف امام غایب باشد. پس از مرگ شاه اسماعیل، محقّق کَرکی به عنوان نائب امام مهدی (ولایت مطلقه) در همهٔ شئون اقتصادی، سیاسی و دینی دولت شیعی جدید صاحب اختیار مطلق شد تا آنجا که شخص شاه طهماسب نیز نائب او به‌شمار می‌آمد و او را به مقام شیخ الاسلامی نائل کرد. در زمان صفویان، مقام‌های مذهبی شیخ الاسلام برای همه شهرهای بزرگ منصوب شدند.
شیخ الاسلام‌ها در اصفهان زندگی می‌کردند و این منصب تا زمان انقلاب مشروطه (۱۹۰۶م-۱۲۸۵ش) یعنی تا پایان سلطنت مظفرالدین شاه برقرار بوده‌است که البته در اواخر بصورت یک سمت تشریفاتی منصوب شده توسط شاه درآمده و در عمل مردم بیشتر پیرو مجتهدین دیگر بوده‌اند. آخرین آنها علی‌اکبر شیخ‌الاسلام بود که در ۱۲۷۰ شمسی یعنی ۱۵ سال قبل از مشروطه توسط ناصرالدین شاه منصوب شده بود و پس از انقلاب مشروطه شهردار اصفهان و سپس نماینده مجلس شورای ملی شد تا اینکه در ۱۳۱۱ ش یا ۱۹۳۲ میلادی در زمان رضاشاه پهلوی درگذشت.
تغییر اذان
شاه اسماعیل در جریان فتح تبریز، فرمان داد که خطیبان اشهد ان علیا ولی‌الله و حی علی خیرالعمل را در اذان و اقامه وارد کنند
کشتار علمای اهل سنت
از دیگر اقدامات وی، کشتار فضلا و دانشمندان سنی مذهب بود، که حاضر به دست برداشتن از باورهای خود نشدند. برای نمونه می‌توان به شیخ‌الاسلام (تفتازانی) هراتی و حسین بن معین‌الدین میبدی یزدی اشاره کرد.
در شیراز دستور داد که روحانیون سنی جمع شوند و فرمان داد تا خلیفه‌های سه‌گانه (ابوبکر، عمر و عثمان) را دشنام گویند ولی آن‌ها از این کار خودداری کردند و شاه، دستور داد آن‌ها را بکشند.
استفاده از آدم‌خواران و زنده‌خواران
شاه اسماعیل برای نشان دادن تنفر خود از دشمنانش و نیز برای تغییر مذهب مردم به مذهب شیعه عده‌ای قزلباش آدم‌خوار به‌همراه خود داشت که به آن‌ها فرمان می‌داد تا انسان‌ها را زنده یا مرده بخورند. نخستین واقعهٔ آدم‌خواری آن‌ها در ۱۵۰۴ میلادی در مازندران در مصاف با کیا حسین دوم چلاوی یکی از خوانین ثبت شده‌است.
بولووا
بولووا (Bulova) شرکت ساعت‌سازی آمریکایی است، که در سال ۱۸۷۵ توسط جوزف بولووا تأسیس شد. بولووا هم‌اکنون از برندهای زیرمجموعه شرکت ساعت‌سازی سیتیزن بشمار می‌آید. دفتر مرکزی این شرکت در شهر نیویورک مستقر می‌باشد.
شاه اسماعیل یکم
استفاده از آدم‌خواران و زنده‌خواران
کیا حسین دوم چلاوی با مرادبیک و توابع در اوایل ذیحجهٔ سال مذکور از قلعه بیرون آمدند. و بیش از ده هزار نفر به اسارت درآمده از میان آن‌ها حدود هزار تن کشته شدند و دو تن به اسامی مرادبیک جهانشاه لوی ترکمان و ساتلمیش‌بیک، زنده‌زنده از ته به سر سیخ کشیده شده و کباب شدند و قزلباشان از گوشت آن‌ها تغذیه کردند.
واقعهٔ آدم‌خواری دیگری در سال ۱۵۱۰ در مصاف با ازبکان به سرکردگی شیبک خان ازبک اتفاق افتاد. در این رابطه، نقل شده‌است که:
تأسیس گشت تبرائیان
تبرائیان یک گروه گشتی بودند که در کوچه‌ها و بازارها با صدای بلند، مخالفان اهل بیت را لعن می‌کردند و مردم نیز در جواب، ملزم به گفتن کلمهٔ بیش‌باد و کم‌مباد بودند. این افراد در اوایل حکومت به‌وسیلهٔ شاه اسماعیل انجام وظیفه می‌کردند و سالها بعد (حین تلاش‌های شاه برای جداسازی دین از سیاست، اقتصاد و زندگی روزانه مردم) حضوری در جامعه نداشتند. با این حال جانشین وی شاه تهماسب یکم که برخلاف پدر، اعتقاد راسخ به تشیع داشت، دوباره آنان را به صحنه آورد الزامی شد و در برخی مناطق نیز همراه با تهدید و فشار بوده و در صورتی‌که شخصی در بیان لعن و نیز در جواب کلمات بیش‌باد و کم‌مباد کوتاهی می‌کرد، او را به قتل می‌رساندند.
شاه اسماعیل دوم اما با آنان موافق نبود و همین شباهت اخلاقی وی با پدر بزرگش شاه اسماعیل اول، از جمله دلایلی بود که علاقه پدری را در شاه تهماسب به مرز فروپاشی رساند. شاه اسماعیل دوم اما با آنان موافق نبود. با این‌حال این رسم در دورهٔ زندیان و قاجاریه تا دوران ناصرالدین‌شاه نیز به‌طور غیررسمی ادامه یافت و از عوامل اصلی نفاق بین شیعه و سنی بود.
تخریب مساجد اهل سنت
اسماعیل یکم مساجد اهل سنت را نابود کرد. تومه پیرس، سفیر پرتغال به چین که در آن زمان به ایران سفر کرده بود در کتاب خود می‌نویسد: «او (شاه اسماعیل) کلیساهای ما را اصلاح می‌کند و خانهٔ همهٔ مسلمانانی که از سنت محمد پیروی می‌کنند خراب می‌کند.»
اعلام جشن ملی عمرکشان
او ۹ ربیع‌الاول سال‌روز کشته شدن خلیفهٔ دوم عمر بن خطاب را جشن ملی عمرکشان اعلام کرد
پیوستن قبایل تُرک آناتولی
ایلات ترک بهارلو (از فرزندان بایرام خوجهٔ بهارلو و از ایلات تشکیل‌دهندهٔ قره‌قویونلوها بودند) و قبایل ساری‌قمیش قبل از تسخیر تبریز (۹۰۷ ق / ۱۵۰۲ م) به سرکردگی حسن‌خان به شاه اسماعیل پیوستند.
ایجاد وحدت ملی
پس از برافتادن ایلخانان مغول و به‌مدت حدود دو قرن در ایران از بلخ تا دیاربکر وضعیت ارباب‌رعیتی حاکم بود. «حسن‌بیگ روملو» در خصوص سال ۸۸۰ خورشیدی (۱۵۰۱ م. /۹۰۷ قمری) مجموعه‌ای از حکام محلی را نام می‌برد، که مهم‌ترین آن‌ها عبارت بودند از: سلطان حسین بایقرا آخرین شاه تیموریان در خراسان، بدیع‌الزمان میرزا در بلخ، سلطان مراد در عراق عجم، حسین کیای چلاوی در سمنان، مراد بیک بایندر در یزد و شاه اسماعیل در آذربایجان.
شاه اسماعیل با برخورداری از نیروی قزلباش تصمیم گرفت که ایران را متحد سازد. ابتدا سلطان مراد حاکم عراق عجم -که پسر سلطان یعقوب آق‌قویونلو بود- را در ناحیه‌ای میان همدان و بیجار شکست داد و سلطان مراد به شیراز گریخت. شاه اسماعیل او را تعقیب نمود و او از ترس به بغداد گریخت و شاه اسماعیل بدون جنگ شیراز را تصرف نمود و از آن‌جا به قم رفت. سپس بر حسین کیای چلاوی حاکم سمنان و فیروزکوه پس از جنگی سخت غلبه کرد؛ و نهایتاً یزد و ابرکوه را که در اختیار محمدکره بود، تصرف کرد و از شهری به شهری رفت و حکام محلی را برانداخت یا تابع خود نمود. آن‌گاه در سال ۸۸۷ ه‍.خ (۹۱۴ قمری) عازم عراق عرب شد و بغداد و نجف را نیز فتح نمود و حکومت مستقل خاندان مشعشعیان خوزستان را برانداخت و ملک شاه رستم حاکم اتابک لر کوچک را تابع خود کرد. بدین ترتیب او در مدت هفت سال تمام ایران بزرگ به‌جز برخی نواحی نظیر خراسان و ارمنستان را تصرف کرد و حکومتی واحد و مستقل را در آن برقرار ساخت و به‌عنوان پادشاه ایران تاج‌گذاری کرد.
شیوهٔ کشورداری شاه اسماعیل و ترویج مذهب شیعه احتمالاً مانع تجزیهٔ ایران آشوب‌زده میان دو قدرت بزرگ عثمانی و خان‌های ازبک آسیای میانه شد. وی برای تعدیل سیاست‌های افراطی سران قزلباش، صوفیان و مریدان حیدری، علمای ایرانی و نیز جبل عامل، کوفه و بحرین را به تدوین کتاب‌های فقهی در زمینهٔ شیعهٔ دوازده امامی دعوت کرد محقق کرکی که در نشر فقه و اصول مذهب شیعهٔ دوازده امامی، شخصیت مهمی محسوب می‌شد، از جملهٔ آنان بود. از جمله اقدامات شاه صفوی برای تجلیل از امامان شیعه، ضرب سکه با نام امامان شیعه، قرار دادن نام ۱۲ امام شیعه به‌عنوان سجع مهر شاهی ؛ تعمیر و توسعهٔ آرامگاه امامان در شهرهای عراق و مشهد و نیز ایجاد ساختمان مقبره برای امام‌زاده‌ها در شهرهای ایران و طرح آب‌رسانی از فرات به نجف بود.
شاه اسماعیل کلیهٔ وظایف اداری و کشوری را به ایرانیانی سپرد که در اعتقادشان به تشیع جای شک و شبهه نبود و بسیاری از آنان پیشینهٔ طولانی در کارهای دیوانی داشتند. نام‌دارترین مردان او عبارت بودند از: امیر زکریا تبریزی، محمود خان دیلمی، شمس‌الدین لاهیجی، امیر نجم رشتی، نجم ثانی، میر سید شریف شیرازی و شمس‌الدین اصفهانی
شاه اسماعیل به رسم‌ها و آیین‌های مذهبی و ملی بسیار علاقه نشان می‌داد و به ایجاد آبادانی و بناهای یادبود اهتمام داشت. مهم‌ترین آثاری که از دوران وی به یادگار مانده، عبارت‌اند از ۴ بازار دور میدان قدیم اصفهان؛ مدرسه هارونیه و بقعهٔ امامزاده هارون در اصفهان. وی بناهای یادبودی هم در اوجان فارس و شیراز و آبادانی و ساختمان‌های متعددی در خوی و تبریز بنیاد کرد.
همسر
نام یکی از همسران او «حیات» ذکر شده که شاعری فارسی‌زبان بوده‌است. همسر اصلی و محبوب وی شهبانو تاجلی بیگم بود که در نزد شاه اسماعیل بسیار عزیز و گرامی بود. شاه اسماعیل شعرهایی در وصف زیبایی و شجاعت تاجلی سروده بود و او را عاشقانه دوست می‌داشت. تاجلی بیگم مادر ولیعهد هم بود. شاه اسماعیل در غزل معروفش اینجیمه بیزدن (از ما مرنج) به‌طور مستقیم از تاجلی نام می‌برد و شرط اثبات عاشقی را فدا کردن جان در راه معشوق می‌داند:
جنگ با دشمنان خارجی
پس از سقوط امپراتوری تیموری، شیبک خان ازبک (یکی از نوادگان چنگیزخان که احیای امپراتوری تجزیه‌شدهٔ اجداد خود را در سر می‌پروراند)، به تشویق سلطان بایزید دوم برای نابودی دولت نوبنیاد صفوی از سمت شمال شرقی وارد ایران شد. شاه اسماعیل ابتدا تلاش کرد با فرستادن سفیران حسن نیت به سمرقند او را از ورود به ایران منع کند اما چون نتیجه‌ای نگرفت، به قصد جنگ با شیبک خان به خراسان لشکر کشید و شهرهای دامغان، گرگان و مشهد را آزاد کرد. پس از آن، دو لشکر در نزدیکی شهر مرو رودرروی هم قرار گرفتند و در نبردی سخت، سپاه ایران بر ازبک پیروز شد. پس از آن شاه اسماعیل فرمان داد پوست سر شیبک خان را پر از کاه کنند و آن را به دربار سلطان بایزید عثمانی بفرستند.
نبرد چالدران
مقاله اصلی: نبرد چالدران
شاه اسمعیل در همین هنگام با یورش عثمانی‌ها مواجه شد. سلطان عثمانی به‌نام سلطان سلیم یکم که شیعیان را کافر می‌دانست، به قصد اشغال کامل ایران با لشکری عظیم به این کشور لشکرکشی کرد. شاه اسماعیل به قصد دفع حمله عثمانیان که پس از فتح دیاربکر مستقیماً راه تبریز را در پیش گرفته بودند با جمع‌آوری حدود ۵۰ هزار سرباز در مقابل ۲۰۰ هزار سپاه عثمانی به غرب لشکر کشید و به‌رغم کمبود نیرو و استفادهٔ سپاه مهاجم از توپخانه در نبرد چالدران در سال ۸۹۳ خورشیدی آن‌چنان دلیرانه فرماندهی کرد و خود در میدان نبرد جنگید که به‌رغم شکست خوردن، نبرد او در زمرهٔ نبردهای بزرگ تاریخ و از افتخارات ایرانیان محسوب می‌شود.
در این جنگ ۴۹٬۰۰۰ سرباز ایرانی که تنها از سلاح‌های سرد مانند شمشیر و نیزه استفاده می‌کردند در برابر سپاه دویست هزار نفری عثمانی که مجهز به توپ و تفنگ بود به‌سختی ایستادگی کرد. ترکان عثمانی در این جنگ قسمت بزرگی از آذربایجان را به اشغال خود درآورند. اشغال بخش‌هایی از آذربایجان توسط عثمانی تا زمان شاه عباس یکم ادامه داشت. (البته پس از شاه اسماعیل نیز نبردهای پرشماری بین ایران و عثمانی به‌ویژه در دورهٔ شاه عباس درگرفت و اختلافات مرزی و مذهبی دو کشور تا زمان تجزیه امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول به درازا کشید)
مرگ
در ۲۳ مه ۱۵۲۴/ ۱۹ رجب ۹۳۰ شاه اسماعیل درگذشت و در محل آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در اردبیل به‌خاک سپرده شد. او هنگام مرگ، دو ماه تا سی و هفت سالگی فاصله داشت و تقریباً بیست و سه سال سلطنت کرده بود.
سکه‌ها
نوشته‌های روی سکه‌های دوره شاه اسماعیل اول:
«السلطان العادل الهادی الوالی ابوالمظفر شاه اسمعیل بهادر خان خلدالله ملکه و سلطنه»
و یا «السلطان العادل الکامل الهادی الوالی ابوالمظفر سلطان اسمعیل بهادر خان الصفوی الحسینی خلدالله ملکه»
پشت سکه‌ها نیز لااله الاالله، محمداً رسول‌الله و علی ولی‌الله و نام دوازده امام حک شده‌است.
میان گسکر
میان گسکر، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان صومعه‌سرا در استان گیلان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان ضیابر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۳۱ نفر (۹۴خانوار) بوده‌است.
گلیجان
گلیجان، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان تنکابن در استان مازندران ایران.
جمعیت
این روستا در دهستان گلیجان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۶۹۹ نفر (۲۴۰ خانوار) بوده است.
آلکساندر خاتیسیان
آلکساندر خاتیسیان (Ալեքսանդր Խատիսեան؛  – 1874:2:17, March 10, 1945) یک روزنامه‌نگار و سیاست‌مدار اهل ارمنستان بود. آلکساندر خاتیسیان بین سال‌های ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۷ شهردار تفلیس بود. در طی تأسیس اولین جمهوری ارمنستان او به عنوان عضو شورای ملی ارامنه تفلیس در شورای ملی ارامنه و بعداً در هیئت رئیسه دائمی انتخابی از سوی کنگره ارامنهٔ شرق خدمت نمود. بعد از اعلام موجودیت اولین جمهوری ارمنستان او به عنوان وزیر خارجه خدمت نموده و پیمان باتومی را با امپراتوری عثمانی امضا نمود او از ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۰ نخست‌وزیر ارمنستان بود.
فرودگاه نانت آتلانتیک
فرودگاه نانت آتلانتیک (به زبان بومی: Aéroport Nantes Atlantique) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا NTE است. این فرودگاه در شهر نانت کشور فرانسه قرار دارد و در ارتفاع ۲۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
آلکساندر خاتیسیان
زندگی‌نامه
خادیسیان در انقلاب نافرجام ۱۹۰۵م روسیه شرکت کرد. در ۱۹۰۷م، به معاونت شهرداری تفلیس منصوب شد. از ۱۹۱۰م به مدت هفت سال شهردار تفلیس بود. از ۱۹۱۴م، نیز به ریاست کمیتهٔ اتحاد شهرهای قفقاز انتخاب شد.
در سال‌های جنگ جهانی اول از کسانی بود که دست به جمع‌آوری کمک‌های نقدی و غیرنقدی برای آوارگان و بازماندگان نژادکشی ارمنیان زد. همچنین، در تشکیل جوخه‌های داوطلب رزمندگان ارمنی همکاری‌کرد. بین ۱۹۱۵–۱۹۱۷م در سمت نایب رئیس شورای ملی ارمنیان در تفلیس انجام وظیفه کرد.
در ۱۹۱۶م، در شورای بررسی عزل تزار، در مسکو شرکت کرد. او مأموریت یافت تا به نیکلا، ولیعهد روسیه و نایب السلطنهٔ قفقاز، پیشنهاد دهد که پس از عزل تزار بر تخت سلطنت نشیند. پس از انقلاب فوریهٔ ۱۹۱۷م تا اکتبر ۱۹۱۷ شورای ملی و به مدت دو ماه، شورای احزاب سیاسی ارمنی را اداره کرد.
پس از انقراض جمهوری اول ارمنستان، خادیسیان راهی پاریس شد و در مقام معاون و سپس، رئیس هیئت ملی نمایندگان ارمنی به فعالیت سیاسی خود ادامه داد. در ۱۹۲۲–۱۹۲۳م در کنفرانس لوزان شرکت و از منافع ملت ارمنی دفاع کرد. از آنجایی که از دوستان صمیمی رئیس کمیتهٔ امداد بین‌المللی بود کمک‌های شایانی به آسیب دیدگان زلزلهٔ ۱۹۲۶م ارمنستان کرد.
در سال‌های جنگ جهانی دوم، هنگام اشغال پاریس، به شهر پورتو پرتغال رفت. در ۱۹۴۴م، به اتهام واهی داشتن ارتباط با آلمان نازی مدت کوتاهی را در بازداشت گذراند ولی به علت ناکافی بودن مدارک آزاد شد. آلکساندر خادیسیان در ۱۹۴۵م در پاریس درگذشت.
بازار نراق
مجموعه بازار نراق مربوط به دوره قاجار است و در نراق، بافت تاریخی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهرستان دانچنگ
شهرستان دانچنگ (به لاتین: Dancheng County) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری خلق چین است که در ژوکو واقع شده‌است.
استوار
استوار درجه‌ای درجه‌داری و سمتی در نیروهای مسلح ایران و بسیاری از کشورهای جهان است که پایین‌تر از درجهٔ ستوان و بالاتر از درجهٔ گروهبان جا می‌گیرد.
درجهٔ استوار دو مرحله دارد:
واژه‌شناسی
واژهٔ فارسی «استوار» که فرهنگستان ایران به جای واژهٔ فرانسهٔ «sous officier» برگزیده، در فارسی به معنی «محکم و مضبوط؛ مستحکم، حصین» و در پارسی میانه «ōstavār» به معنی «محکم، استوار؛ مؤمن» بوده که ظاهراً از «-ava-stā*» در ایرانی باستان و از ریشهٔ -stā* «بر پا کردن، ایستادن، استوار کردن» در زبان نیاایرانی به‌وجود آمده است.
پیشینه
اُستُوار هم‌اکنون یکی از درجه‌های نظامی ایران است و در دورهٔ پهلوی اول، این درجه را «مُعین نایب» می‌نامیدند.
حقوق استوار
به موجب بخشنامه، به کلیهٔ دستگاه‌های اجرائی ایران در خصوص نحوهٔ پرداخت حقوق و مزایای کارکنان وظیفه در تاریخ سه‌شنبه، ۱۵ مرداد ۱۳۸۷، حقوق دریافتی استوارها در آن تاریخ بدین‌گونه بود:
استوار دوم:
استوار یکم
قوانین مرتبط با استوارها در دورهٔ پهلوی
قانون راجع به تبدیل درجهٔ استواریکم‌های خلبانی و فنی نیروی هوایی به ستوانیارسومی، که در جلسهٔ ۱۳۳۸٫۱۰٫۱۵ به تصویب مجلس سنا رسیده‌بود و مشتمل بر مادهٔ واحده و پنج تبصره است، در جلسهٔ پنجشنبه ۲۵ آذرماه ۱۳۳۸ به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
متن این قانون بدین شرح است:
منابع
واژه‌های نو فرهنگستان ایران تا پایان سال ۱۳۱۸، تهران، نشر ابن سینا، ۱۳۱۹ خ.
عین بن بیضاء
عین بن بیضاء یک شهرداری در الجزایر است که در استان قالمه واقع شده‌است. عین بن بیضاء ۸٬۲۶۹ نفر جمعیت دارد.
نظریه انتقادی
نظریهٔ انتقادی جنبشی فکری-فلسفی است که به نقد جامعه و فرهنگ در سرتاسر علوم اجتماعی و انسانی می‌پردازد. آرمانِ این نظریه این است که ساختارهای قدرت را آشکارا به انتقاد بکشد چراکه باور دارد مشکلات اجتماعی، بیشتر ناشی از ساختارهای اجتماعی و مفروضات فرهنگی هستند تا از افراد.
این اصطلاح دارای دو معنای کاملاً مختلف با ریشه‌های متفاوت است. یکی ریشه در جامعه‌شناسی و دیگری ریشه در نقد ادبی دارد که در بخش جامعه‌شناسی و فلسفهٔ سیاسی، اصطلاح نظریهٔ انتقادی با فلسفهٔ نئومارکسیستی و مکتب فرانکفورت توصیف شده‌است. این نظریه از سوی متفکّران مکتب فرانکفورت ارائه شد و تأثیر شگرفی بر اندیشهٔ سیاسی، جامعه‌شناسی و اندیشهٔ فرهنگی قرن بیستم بر جای گذاشت. این نظریه در سال ۱۹۳۰ در آلمان ارائه شد. دراین سال ماکس هورکهایمر کتاب کوچکی با عنوان «سرآغاز فلسفهٔ بورژوایی تاریخ» منتشر کرد که دربارهٔ تاریخ فلسفهٔ مدرن بود.
از جمله آثار کلیدی که در بدو تولّد این نظریه نگاشته شده‌است، مقالهٔ «نظریهٔ سنّتی و نظریهٔ انتقادی» اثر ماکس هورکهایمر است. در این مقاله هورکهایمر در برابر نظریهٔ سنّتیِ مبتنی بر روش‌شناسیِ دکارت، نظریهٔ انتقادی را مطرح می‌کند. این نظریه نشأت‌گرفته از عقاید مارکس است و بر نظریه‌های سنّتی به دلیل عدم توجّه به ساختارهای فراگیرتر اجتماعی که دانش از آنان تأثیر می‌گیرد و بر آن‌ها تأثیر می‌گذارد خرده گرفته‌است.
نگاه اجمالی
دانش‌نامهٔ فلسفهٔ استنفورد، میان «نظریه انتقادی» به عنوان محصول چندین نسل از فیلسوفان آلمانی و نظریه پردازان اجتماعی مکتب فرانکفورت و هر رویکرد فلسفی که به دنبال رهایی انسان است و فعالانه برای تغییر جامعه تلاش می کند و ادعای انتقادگری دارد، تمایز قائل می‌شود.(و این تمایز را با نگارشِ عنوان «نظریه‌ی انتقادی» با حروف بزرگ لاتین یا حروف کوچک نشان می‌دهد.) رویکردهای فلسفی در این تعریفِ گسترده‌تر، شامل نظریه انتقادی نژاد، فمینیسم و ​​اَشکال پسااستعمارگرایی است.