cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امپراتوری تیموری
مرگ تیمور و نزاع‌های پس از او
سیاست تیمور در ادارهٔ شهرهای تسخیر‌شده، واگذاری حکومت هر ولایت به یکی از اعضای خاندانش یا حکامِ محلیِ مورداعتماد و قرار گرفتن خودش در رأس همهٔ امور بود. به نظر می‌رسد او این سیاست را از چنگیز تقلید می‌کرد. اما برخلاف چنگیز که پسرانش بلافاصله بعد از او، با جانشینی که او برگزیده بود کنار آمدند و با حفظ اتحاد، از فروپاشی امپراتوری جلوگیری کردند، بازماندگان تیمور به درگیری با هم پرداختند.
با اعلام خبر درگذشت تیمور، امیرزادگان و مدعیانِ سلطنت، که بیشتر از نوادگانش بودند، برسر جانشینی او به مخالفت با یکدیگر پرداختند. منازعات طولانی خانوادگی و درونی بین بازماندگان تیمور قلمرو وسیعی را که او باوجود آن همه جنگ و شقاوت به‌هم پیوند داده‌بود تجزیه‌کرد.
ابتدا همراهان تیمور مرگ او را پنهان‌کردند. آن‌ها طرح حمله به چین را بی‌آنکه لغو نمایند، متوقف کردند؛ و چون نوه تیمور یعنی پیرمحمد فرزند میرزا جهانگیر که باید بنا به وصیتش جانشین او می‌شد، در آن هنگام دور از پایتخت و در حدود غزنین بود، موقتاً شخص دیگری را به‌نیابت از او جانشین تیمور کردند. این شخص نوه دیگر تیمور، خلیل سلطان پسر میرانشاه (یا به روایتی پسر خود تیمور) بود که در آن هنگام، با لشکر تیمور همراه و حاضر بود. این اقدام هم نتوانست تمرکز را در خاندان تیمور حفظ کند و به‌زودی با مخالفت بازماندگان مواجه شد. به‌تدریج این اختلافات طولانی شد و دامنه پیدا کرد. چنان‌که در اندک‌مدتی، توطئه‌ها و تحریکات، میراث عظیم تیمور را به حکومت‌های مستقل و متخاصم تبدیل‌کرد.
جانشینان تیمور
میرانشاه و پسرش ابابکر در دیار بکر و عراق عرب حکومت داشتند. عمر، پسر دیگر میرانشاه، حاکم آذربایجان و عراق عجم بود. پیرمحمد و رستم و اسکندر (پسران عمرشیخ)، به ترتیب فارس، اصفهان و همدان را تحت فرمان داشتند. هریک از آنان می‌کوشیدند تا با کمک امیران و لشکریان، هر چه زودتر سمرقند، تختگاه تیمور، را فتح کنند.
پیرمحمد که تیمور وصیت کرده بود جانشینش باشد در قندهار بود و نتوانست به‌موقع به سمرقند برسد. برخی از امیران تیمور، به بهانهٔ عملی کردن نقشهٔ لشکرکشی تیمور به چین، خلیل سلطان پسر میرانشاه را که در تاشکند بود، بر تخت نشاندند. اما خلیل سلطان با مخالفت سایر امیرانِ قدرتمند تیمور، از جمله امیرشاه ملک و امیرشیخ نورالدین و دیگر مدعیان حکومت روبرو شد. نخستین فرد از خاندان تیمور که مخالفت جدّی خود را با او آشکار کرد، سلطان حسین، نبیرهٔ دختری تیمور، والی ماورای سیحون بود اما نتوانست حمایت لشکریان را جلب کند و ناگزیر به شاهرخ پیوست و سپس در هرات به دستور او به قتل رسید. شاهرخ در هرات خود را وارث تخت پدر نامید و به سبب اقتدار و کفایتش توانست تا اندازه‌ای بر دیگر مدعیان چیره شود. پیرمحمد در شیراز برخلاف برادرانش، حمایتش را از شاهرخ که ناپدری‌اش نیز بود، اعلام کرد.
در همین زمان درگیری و کشمکش میان مدعیان حکومت، یعنی پسران عمرشیخ (رستم، اسکندر، پیرمحمد و بایقَرا) و پسران میرانشاه (عمر و ابابکر و خلیل سلطان) آغاز شد. شاهرخ با اینکه بسیاری از امیران، همچون امیرشاه ملک و حاکمان محلی، از او حمایت می‌کردند از درگیری مستقیم با افراد خاندانش اجتناب کرد و به سروسامان دادن هرات مشغول شد.
از طرفی در تبریز، اصفهان، شیراز، کرمان و سبزوار به سبب بی‌کفایتی خلیل سلطان و درگیری مدعیان جانشینی، آشوب شده بود. خلیل سلطان پس از چهار سال حکومت در سمرقند و از بین بردن خزاین تیمور، گرفتار خدایداد حسینی، والی ماورای سیحون شد. شاهرخ در ۸۱۱ ه‍.ق به ماوراءالنهر لشکر کشید، خدایداد را کشت و خلیل سلطان را پس از رهایی به ری فرستاد و سمرقند را به اُلُغ‌بیگ داد.
حکومت شاهرخ
طی پانزده سال پس از درگذشت تیمور به‌تدریج قدرت پسر او شاهرخ بر سایر امیرزادگان و مدعیان تاج و تخت فزونی یافت و به خارج از مرزهای خراسان راه پیدا کرد. در واقع نزاع اولیه بین مدعیان تاج و تخت تیمور که پس از مرگ وی قریب سی سال طول کشید با چیرگی تدریجی شاهرخ بر تمامی قلمرو تیمور، دورانی هر چند کوتاه از ثبات و امنیت را تجربه کرد.
شاهرخ پس از تسخیر مازندران در ۸۰۹ ه‍.ق، ماوراءالنهر و مغولستان را در ۸۱۱ ه‍.ق، بلخ و تخارستان را در ۸۱۲ ه‍.ق و خوارزم را در ۸۱۵ تحت فرمانروایی خود درآورد. در ۸۱۷ ه‍.ق عراق عجم و فارس را از اسکندر گرفت و همانند تیمور حکومت این نواحی را میان پسران و نوه‌هایش تقسیم کرد. در این مدت بسیاری از مدعیان حکومت از بین رفتند: عمر در ۸۰۹ ه‍.ق به دست برادرش ابابکر کشته شد و ابابکر را ایدکو (والی کرمان) کشت، میرانشاه در ۸۱۰ ه‍.ق به دست قرایوسف ترکمان و پیرمحمد جهانگیر در ۸۱۱ ه‍.ق به دست وزیرش پیرعلی تاز به قتل رسیدند، خلیل سلطان هم در ۸۱۴ ه‍.ق به مرگ طبیعی درگذشت.
شاهرخ که توانسته بود از سرزمین‌های از هم گسیخته، قلمرو تقریباً یکپارچه‌ای فراهم سازد با همسایگان و رقیبانش روابطی دوستانه برقرار کرد چنان‌که سفیرانی از چین، هند، شروان و دشت قپچاق به دربار او آمد و رفت داشتند اما او هیچگاه نتوانست قدرت تیموریان را در خارج از مرزهای ایران و ماوراءالنهر تثبیت کند. شاهرخ با وجود کامیابی‌هایش در سامان دادن به امور داخلی و از بین بردن رقیبان، پس از قدرت گرفتن ترکمانان قراقویونلو در آذربایجان، نتوانست اقتدار خویش را در آنجا حفظ کند. با مرگ قرایوسف ترکمان در ۸۲۳ ه‍.ق، شاهرخ حدود یک سال تبریز را در اختیار داشت و سه بار نیز به آذربایجان لشکر کشید که آخرین بار در ۸۳۹ ه‍.ق بود ولی با وجود این پیروزی‌ها نتوانست آنجا را حفظ کند و چون از بیم پسران قرایوسف، کسی حکومت آذربایجان را نمی‌پذیرفت، شاهرخ مجبور شد فقط به ذکر نامش در خطبه‌هایی که در آذربایجان خوانده می‌شد، بسنده کند. وی در اواخر عمر با شورشِ سلطان محمد، پسر بایسنقر و حاکم ری، مواجه شد و با وجود بیماری، به تشویق همسر قدرتمندش گوهرشادآغا بیگم، که قدرت واقعی در کنار شاه داشت در ۸۵۰ ه‍.ق به آنجا لشکر کشید. سلطان محمد گریخت و شاهرخ پس از ۴۳ سال سلطنت، در ری درگذشت. شاهرخ در سن هفتاد و دو سالگی و به سال ۸۵۰ ه‍.ق / ۱۴۴۶ م چشم از جهان فروبست. شورش سلطان‌محمد و مرگ شاهرخ، موجب تسریع در زوال این خاندان شد.
نزاع دوباره مدعیان تاج و تخت و افول نهایی
هنگام مرگ شاهرخ از میان پسرانش تنها الغ بیگ میرزا در قید حیات بود، که او هم بیشتر یک محقق و عالم ریاضی بود تا یک فرمانروا. از این رو پس از یک دوره نسبی ثبات، انحطاط خاندان تیموری دوباره آغاز شد و این بار با سرعت بیشتری هم رو به تلاشی و اضمحلال رفت. کشمکش بین بازماندگان شاهرخ ده سالی به طول انجامید تا این که ابوسعید، نواده میرانشاه و پسر میرزا سلطان‌محمد مدتی تفوق یافت، اما دیری نپایید که دوران فرمانروایی او نیز به پایان رسید به‌طوری‌که در یک دهه بعد، به دست میرزا یادگار محمد، نواده بایسنقر که به اردوی آق قویونلو پیوسته بود به قتل رسید. به این ترتیب با مرگ ابوسعید در رجب ۸۷۲ ه‍.ق / فوریه ۱۴۶۸ م، دوران فرمانروایی تیموریان به‌سر آمد.
در این دوره ثبات و آرامش نسبی و رونق اقتصادی که در قلمرو تیموریان، به‌خصوص در شرق ایران فراهم شده بود، از میان رفت. منازعات داخلی بیشتر شد و حریفان قدرتمندی همچون ازبکان از شمال و قراقویونلوها و آق قویونلوها از غرب، حکومت تیموریان را تهدید می‌کردند. شاهرخ، برخلاف تیمور، جانشینی برای خود انتخاب نکرد. دو فرزندش، بایسنقر و جوکی میرزا در زمان حیات او درگذشته بودند و فرزند دیگرش، الغ بیگ، بیشتر اوقات در سمرقند بود و به عنوان مهمان به دربار پدر دعوت می‌شد و در امور سلطنت دخالتی نداشت. بجز الغ بیگ و فرزندش عبداللطیف، دیگر مدعیان جانشینی عبارت بودند از: ابراهیم سلطان، پسر دیگر شاهرخ که در زمان پدر حاکم فارس بود؛ علاءالدوله و سلطان محمد، فرزندان بایسنقر. ابتدا سلطان محمد توانست بر دیگر حریفان چیره شود و علاءالدوله را که از حمایت گوهرشادآغا برخوردار و قائم مقام شاهرخ در هرات بود، از این شهر فراری دهد.
در این دوره قلمرو تیموری به سه بخش تقسیم گردید: ۱- الغ بیگ و عبداللطیف میرزا در ماوراءالنهر، ۲- ابوالقاسم بابُر در خراسان ۳- سلطان محمد در عراق عجم، فارس، کرمان و خوزستان
در همین زمان جهانشاه قراقویونلو با بهره‌گیری از درگیری امیرزادگان تیموری، همدان و قزوین را گرفت و سپس برای مقابله با سلطان محمد به اصفهان رفت، اما پیش از رسیدن به آنجا در جُربادقان (گلپایگان) متوقف شد. با وساطت گوهرشادآغا ـ که به سبب استیلای ابوالقاسم بابر بر خراسان به سلطان محمد پناه آورده بود ـ غائله بدون جنگ خاتمه پذیرفت و حکومت سلطانیه و قزوین و همدان به جهانشاه تعلق گرفت. سلطان محمد نیز پس از توافقی ناپایدار با ابوالقاسم بابر، گرفتار برادر شد و به دستور او در ۸۵۵ ه‍.ق به قتل رسید. با مرگ سلطان‌محمد، قلمرو تیموریان کوچکتر شد، جهانشاه، یزد و عراق عجم و فارس را نیز گرفت و ابوالقاسم بابر به حکومت خراسان بسنده کرد. در این مرحله در خاندان تیموریان، دو مدعی جدید سر برآوردند: سلطان ابوسعید که با کمک ابوالخیرخان ازبک و حمایت نقشبندیان بر ماوراءالنهر مسلط شد و سلطان حسینِ بایقرا که در مرو حکومت تشکیل داد.
ابوالقاسم بابر، پس از ده سال حکومت، در ۸۶۱ ه‍.ق درگذشت و پسر یازده ساله‌اش، میرزا شاه محمود، در هرات جانشین او شد اما با حملهٔ ابراهیم، پسر علاءالدوله، از آنجا گریخت. جهانشاه در ۸۶۲ ه‍.ق، هرات را فتح کرد و ابراهیم را فراری داد. اما حکومت او در هرات هشت ماه بیشتر دوام نیاورد و با شنیدن خبر شورش فرزندش، حسنعلی قراقویونلو، ناگزیر در ۸۶۳ ه‍.ق هرات را به سلطان ابوسعید واگذار کرد و به آذربایجان بازگشت.
سلطان ابوسعید در ۸۶۳ ه‍.ق پس از غلبه بر لشکریان مشترک علاءالدوله و ابراهیم سلطان و سنجر میرزا (نوهٔ عمرشیخ) توانست به استقلال بر خراسان حکومت کند و با مرگِ این مدعیانِ حکومت، سلطان ابوسعید از فتنهٔ آنان آسوده شد و تا ۸۷۳ که به آذربایجان لشکر کشید، از بازماندگان خاندان تیموری، کسی قدرت مقابله با او را نداشت. با کشته شدن جهانشاه به دست سپاهیان اوزون حسن آق قویونلو، اقتدار سلطان ابوسعید با خطری جدّی مواجه شد. اوزون حسن، یادگارمحمد (نوهٔ بایسنقر) را اسماً در آذربایجان بر تخت نشانده بود و خود به نام او حکومت می‌کرد. سلطان ابوسعید در ۸۷۲ ه‍.ق با لشکریان بسیار و امید دریافت کمک از شروانشاه (فرخ یسار)، به آذربایجان لشکر کشید، ولی به سبب خیانت اطرافیان، اسیر اوزون حسن گردید و در ۸۷۳ ه‍.ق کشته شد. با مرگ سلطان ابوسعید و پایان حکومت هجده سالهٔ او و نیز با قدرت گرفتن اوزون حسن در غرب ایران و عراق عجم، خاندان تیموری با سرعت بیشتری رو به زوال رفت. از سلطان ابوسعید ده پسر باقی‌ماند اما هیچ‌کدام اقتدار او را نداشتند.
بازماندگان تیموریان
هرچند پس از شاهرخ حکومت تیموریان به عنوان یک حکومت بزرگ و فراتر از یک منطقه خاص، دیگر وجود نداشت اما حکومت محلی در منطقه هرات و اطراف آن برقرار ماند. این حکومت که توسط سلطان حسین بایقرا اداره می‌شد، تا سال ۹۱۲ ه‍.ق ادامه یافت. سلطان حسین بایقرا، هرات را از مناطق مهم و تأثیرگذار در تاریخ ایران و تاریخ هنر ایرانی تبدیل نمود و باعث شد تا مکتب هرات در نقاشی و خوشنویسی ایرانی نامی ماندگار بیابد.
حکومت محلی تیموریان
سلطان حسین بایقرا در ۸۷۳ ه‍.ق پس از سلطان ابوسعید، بر هرات دست یافت، اما یادگار محمد با کمک آق قویونلوها هرات را از او گرفت. سلطان حسین پس از دو سال بر یادگار محمد چیره شد و بعد از کشتن او با ایجاد ثبات نسبی و احیای رونق فرهنگی در خراسان، توانست حدود ۳۵ سال در آنجا حکومت کند. ولایات دیگر ایران، ارمنستان و دیار بکر در اختیار آق قویونلوها بود که تا ۸۸۲ ه‍.ق در کمال قدرت بودند. سلطان حسین چهارده پسر داشت و پس از چندی با حملات ازبک‌ها به خراسان از سمت شمال، با نافرمانیِ پسرانش، به‌ویژه بدیع الزمانِ تیموری (حاکم قندهار) مواجه شد. سلطان حسین که به سبب بیماری نمی‌توانست با ازبکان مقابله کند، از فرستادن نیرو برای بدیع‌الزمان به منظور دفع ازبکان، خودداری کرد. با وخیم‌تر شدن اوضاع، درباریان در ۹۱۱ ه‍.ق، بدیع‌الزمان و مظفر حسین میرزا (پسر دیگر سلطان حسین) را به‌طور مشترک بر تخت نشاندند. سلطان حسین در همین سال درگذشت و چندی بعد شاهزادگان تیموری دو باره درگیر منازعات داخلی شدند. شیبک خان ازبک با استفاده از کشمکش‌های آنها، در ۹۱۳ ه‍.ق هرات را گرفت و به سلطهٔ دویست سالهٔ تیموریان در خراسان پایان داد. بسیاری از شاهزادگان تیموری کشته شدند و در ۹۱۴ ه‍.ق بدیع الزمان به شاه اسماعیل صفوی پناه برد. محمد زمان میرزا، فرزند بدیع‌الزمان و آخرین مدعی سلطنت تیموریان، برای احیای حکومت خاندانش تلاش کرد. وی مدتی در بلخ بود اما عاقبت به دست ازبکان افتاد.
هر چند جانشینان تیمور به لحاظ ساختار حکومتی وارث تشکیلاتی بودند که تیمور بر اساس سنت‌های مغولی بنا نهاده بود، به سبب نبود حکومتی متمرکز، به‌خصوص پس از شاهرخ، و تجزیه قلمرو تیمور در نیمهٔ دوم سدهٔ نهم، تشکیلات او نتوانست بر آن اساس باقی بماند. تفاوت اساسی در ساختار حکومتی جانشینان تیمور با خود او، رجحان دادن قوانین اسلامی بر قوانین مغولی (یاسا) بود که پس از آنکه شاهرخ، در ۸۱۵ ه‍.ق قوانین یاسا را لغو و فقه اسلامی را جانشین آن‌ها کرد، رایج گردید. پس از او نیز بیشتر فرمانروایان تیموری، از جمله ابوسعید و سلطان حسین بایقرا، به رعایت سنت‌های اسلامی پایبند ماندند.
در دورهٔ تیموریان، صوفیگری رواج و گسترش یافت و مشایخ و علما از احترام بسیاری برخوردار بودند. شاهرخ و سلطان حسین و سلطان ابوسعید از نقشبندیان حمایت می‌کردند. از دیگر سلسله‌های مهم صوفیه در این دوره نوربخشیه بودند فرقهٔ حروفیه نیز در همین دوره شکل گرفت. حروفیه ظاهراً دارای تشکیلات سیاسی گسترده‌ای بوده و بنابر منابع، در سوءقصد به شاهرخ در ۸۳۰ ه‍.ق نیز نقش اساسی داشته‌اند.
گورکانیان هند
بعدها ظهیرالدین محمد بابُر، (فرزند میرزا عمر شیخ فرزند سلطان ابوسعید فرزند میرزا محمد فرزند میرانشاه) که در مناطق اطراف ماوراءالنهر حکومت داشت و برای دفع شیبک خان با بدیع‌الزمان متحد شده بود، نتوانست با ازبکان مقابله کند و به هندوستان رفت و و آنجا را فتح نمود و برخلاف جدش تیمور در همان‌جا سکونت گزید. او در ۹۳۲ حکومت تیموریان هند (بابریان) را در آنجا پایه‌گذاری کرد.
جانشینان او که به گورکانیان هند یا مغولان کبیر هند معروف هستند، درخشان‌ترین سلسله‌های حکومتی در شبه قاره هند را تشکیل دادند و نقشی مهم در تاریخ آن سرزمین ایفا نمودند. چنانچه اکبر شاه از بزرگ‌ترین حاکمان تاریخ هند از این سلسله است. و این سلسله را آخرین امپراتوری دوران طلایی جهان اسلام می‌نامند زیرا که در امور مذهبی قدرتمند و کشورگشایی‌هایشان برخاسته دین بود.
هنر
تیمور بااینکه بسیار خونریز بود، ولی به فرهنگ و هنر علاقه نشان‌می‌داد. از‌این‌رو هنرمندان و صنعتگران از کشتارهایش در امان بودند. فرزندان او نیز، همین سیاست بنیان‌گذار دودمان تیموریان را پی‌گرفتند؛ ازجمله می‌توان به راه‌اندازی رصدخانه‌ها، مساجد و مدرسه‌ها به‌دستِ آنان اشاره‌کرد. هنر نگارگری یا نقاشیِ ایرانی، و نیز خوشنویسی در این دوره از تاریخِ ایران به شکوفاییِ قابل‌توجهی دست‌یافت. مهم‌ترین گواه بر پشتیبانی تیمور از هنر و فرهنگ، قطعات و ابزار و اثاثیهٔ آرامگاه احمد یسوی در ترکستان است. هنرِ این دوره را عموماً به دوبخشِ دورهٔ نخست و دوران متاخر تقسیم‌کرده‌اند.
دورهٔ نخست
آرامگاه احمد یسوی یکی از آثار ارزندهٔ این دوره است. از زمان سلطنت تیمور نسخهٔ مصوری باقی نمانده‌است. از این آرامگاه چند شیء فلزی به‌دست آمده که چشمگیرترین‌شان، یک دیگِ مفرغی(مسی) غول‌پیکر است که برای استفاده در روز عاشورا به‌منظور تهیهٔ هلیم به‌کار می‌رفته‌است. سطح خارجی دیگ، دونوار افقی مرکب از کتیبه‌های درهم‌تنیده به خط ثلث است. این دیگ، حاوی امضای استاد عبدالعزیز بن شرف الدین تبریزی است. طبق اشارهٔ سیاحان و مدیحه‌سرایانِ این عصر، دیوار کاخ‌های تیموری و کوشک‌های باغ‌هایش با نقاشی‌هایی از تیمور و خاندان و درباریان و ملازمانش آراسته شده‌بودند؛ ولی از‌این‌همه تنها نقاشی‌های نسخه‌های خطی باقی مانده‌است. در غربِ ایران نیز برای هنرپرورانِ دربار آل جلایر نسخه‌های باشکوهی تهیه می‌شد که این سبک فاخر و شورانگیز، شالودهٔ نقاشیِ تیموریان را در زمان اسکندر سلطان (۱۳۸۴–۱۴۱۵م) (نوهٔ تیمور) فراهم ساخت. اسکندر سلطان که در سال ۱۴۰۹ میلادی (۷۸۸ هجری خورشیدی) حاکم شیراز شده بود، دستور تهیهٔ هجده دست‌نوشته را صادر‌کرد. به‌نظر می‌رسد که این دست‌نوشته‌ها به‌مثابهٔ ابزاری آموزشی برای آشنایی شماری از شاهزادگان خاندان تیموری با فرهنگ ایرانی به‌شمار می‌آمدند. نخستین نسخه‌های مصور موجود در شمال شرقی ایران و ماوراءالنهر برای شاهرخ، فرزند تیمور تهیه شدند. اکثر آن‌ها نسخه‌های تاریخی بودند و موقعیت تاریخی این حاکم و حق سلطنت خاندان او را نشان‌می‌دادند. قدیمی‌ترین آن‌ها کلیات تاریخی به تاریخ ۷۹۵–۷۹۴ هجری خورشیدی بود؛ این نسخه دربردارندهٔ ترجمهٔ بلعمی از تاریخ طبری دربارهٔ زندگی پیامبران، جامع التواریخ رشیدالدین فضل‌الله و ظفرنامهٔ تیموری از شرف الدین علی یزدی با افزوده‌ها و ملحقاتی از حافظِ ابرو مورخ دربار شاهرخ بود. بیست نگاره زندگی پیامبران را تصویر کرده‌است.
دورهٔ متاخر
تاریخ کتاب آرایی هرات در فاصلهٔ بین مرگ شاهرخ در سال ۸۲۶ هجری خورشیدی (۱۴۴۷م) و جلوس حسین بایقرا که دوره‌ای پر از نابسامانی و شوریدگی سیاسی بود، در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. چند نسخه را با اطمینان می‌توان به این دوره نسبت‌داد. در هنگامی که جهان‌شاه قراقویونلو در سال ۸۳۷ هجری خورشیدی هرات را متصرف شد، چند‌تن از نقاشان به غرب ایران مهاجرت کردند و نسخه‌های خطی به این سمت منتقل شد؛ ولی در زمان هنرپروری حسین بایقرا هرات باردیگر کانون ادبیات و کتاب آرایی در ایران شد. حسین بایقرا از کشمکش حاکمان ترکمان در غرب و شاهزادگان تیموری در شرق استفاده کرد و در خوارزم پناه‌گرفت و از آن‌جا هرات را تصرف کرد و به مدت سی‌-و-‌شش‌ سال به فعالیت‌های درخشان هنری ادامه‌داد. این دربار بسیاری از هنرمندان و ادبای زبده را همچون عبدالرحمان جامی و شاعر و سیاستمدار برجسته میرعلیشیر نوایی به‌خود جذب‌کرد. قدیمی‌ترین نسخه‌ای که سلطان حسین بایقرا سفارش تهیه‌اش را صادر کرد، نسخهٔ ظفرنامه به خط شیرعلی در۸۴۷–۸۴۸/ ۱۴۶۷–۱۴۶۸ بود. تاریخ نخست اتمام آن، نشان می‌دهد که حسین بایقرا پیش از تصرف هرات، خود را با جدش تیمور که موضوع اصلی نسخهٔ مصور ظفرنامه است، مقایسه می‌کرده‌است. نگاره‌های این نسخه را اغلب به بهزاد پرآوازه‌ترین نگارگر دست‌نوشته‌ها در ایران نسبت داده‌اند؛ ولی از‌آن‌جایی‌که نگاره‌ها دارای امضا نیستند، این انتساب، با مقایسه آثار دیگر بهزاد صورت گرفته‌است. بهزاد سی‌سال پیش از نگارگری ظفرنامه به هرات آمده‌بود و در نزد امیر علیشیر نوایی مصاحب حسین بایقرا و سپس در‌نزد خود سلطان به کار پرداخت. بهزاد پس از مرگ حسین بایقرا چندسالی را در خدمت حاکم شیبانی هرات گذراند؛ اما سپس به تبریز مهاجرت کرد و در آن‌جا رئیس کتابخانهٔ سلطنتی سلاطین صفوی شد و نظارت بر کتاب‌داران، خوشنویسان، نگارگران، تذهیب‌کاران، حاشیه‌نگاران، طلاکاران، طلاکوبان و لاجوردشویان را بر‌عهده‌گرفت. نگاره‌های بوستان سعدی که بهزاد آن را برای کتابخانهٔ حسین بایقرا تهیه‌کرد، در مواردی دارای امضای بهزاد هستند. تمامی نگاره‌ها دارای سبکی مشابه و کیفیتی عالی‌اند. رنگ‌های آبی و سبز در نگاره‌ها بیشتر استفاده شده‌اند و پیکره‌ها سرزنده و اغلب طنزآمیزند؛ و در فعالیت‌های روزانه همچون بنّایی و خوردن و نوشیدن نمایان شده‌اند که پیش‌تر معمول نبوده‌است.
دانش
شاهرخ پسر تیمور پیرو جدی علوم و صنایع بود و مسجد گوهرشاد و حرم علی بن موسی‌الرضا که زیارتگاه شیعیان است از اوست. پسر شاهرخ، الغ‌بیگ فرمان داد زیجی (زیج یا زیگ، جدول یا کتابی است برای تعیین احوال و حرکات ستارگان) ترتیب دادند. برادران الغ‌بیگ یعنی بایسنقر میرزا و تاحدی برادر او ابراهیم میرزا که نوه تیمور بودند خود از خوشنویسان طراز اول و از حامیان هنری مهم در تاریخ ایران به‌شمار می‌روند. خلیل نوهٔ تیمور که هیچ‌گونه شباهتی به وی نداشت، کوشش کامل به رفاه و خوشبختی کشور معطوف داشت و خدماتی به دانش و ادب کرد. حسین بن بایقرا نیز حامی علوم و ادبیات بود. ابوسعید پادشاه توانا، با کفایت، هنردوست این خاندان نیز خود هنرمند بود. او پیرو صوفی‌گری و اهل عرفان بود و مشایخ صوفیه را گرامی می‌داشت و بعد او بود که خاندان تیموریان به صوفی‌گری روی آوردند.
دورهٔ تیموریان به رغم نابسامانی و منازعات داخلی و درگیری امیران این خاندان با ترکمانان قراقویونلو، دوره رونق فرهنگ، ادبیات، تاریخ، ریاضی و نجوم بود. دربارهای هرات، سمرقند، شیراز، تبریز و اصفهان به سبب هنرپروری و هنرمندی فرمانروایان تیموری، محل تجمع و آمد و شد هنرمندان و ادیبان برجسته بود.
اختلاف مهم دیگر در شیوهٔ حکومتی تیمور با بازماندگانش، نحوهٔ واگذاری بخش‌های حکومت بود. فرمانروایان تیموری با اینکه خود را سلطان می‌نامیدند و قدرت مطلقه‌ای برای خود قائل بودند، چون اقتدار تیمور را نداشتند، برای تثبیت قدرت و حفظ قلمروشان، به حمایت لشکریان نیاز داشتند و چون خزاین حکومتی بر اثر درگیری‌ها و اوضاع نابسامان داخلی تهی شده بود، مجبور به دادن سُیورغال به امیران و حاکمان محلی شدند. در اواخر دوره تیموریان این نوع بخشش به علما و هنرمندان و شاعران نیز تعلق گرفت که نه فقط قدرت حاکمان و امیران لشکری را افزایش داد بلکه موجب فقر و نابسامانی اجتماعی و تضعیف قدرت فرمانروایان تیموری و زوال این خاندان نیز شد.
موزه هنرهای مدرن باکو
تاریخ موزه
موزه هنرهای معاصر باکو به اهتمام مهربان علیوا، بانو اول جمهوری آذربایجان و تأمین مالی بنیاد حیدر علی‌اف، در ۲۰ مارس سال ۲۰۰۹ گشایش یافته‌است. نمایشگاه موزه شامل اشیای نمایشی می‌شود، که از نیمه دوم قرن ۲۰ تا کنون از جملهٔ آثار نقاشی و مجسمه‌سازی پیشگام‌های آذربایجانی به حساب می‌آیند.
نمونه‌های نگارگری‌ها و مجسمه‌های هنرمندان کشورهای خارجی نیز در این نمایشگاه به نمایش درمی‌آیند. این نمایشگاه بالغ بر ۱۰۰۰ اثر از مصوران و مجسمه‌سازان آذربایجانی که، در دوره آخرین ۷۰ سال از دوران مدرن در جمهوری آذربایجان زندگی و آثار ارجمندی خلق نموده‌اند، در معرض نمایش می‌گذارد.
مؤلف ایده طرح موزه «آلتای صادق‌زاده» است. موزه دارا تالار هنر کودکانه، کتابخانه، رستوران و غیره … می‌باشد.
جستارهای وابسته
فهرست موزه‌های جمهوری آذربایجان
فرهنگ مردم آذری
فمینیسم در بریتانیا
فمینیسم در بریتانیا به دنبال ایجاد برابری سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای زنان است. تاریخچه فمینیسم در بریتانیا به همان آغاز خود فمینیسم برمی گردد، زیرا بسیاری از اولین نویسندگان و فعالان فمینیست مانند مری ولستون‌کرافت، باربارا بودیچون و لیدیا بکر بریتانیایی بودند.
تاریخچه
رابرت اوون، در حالی که خواستار «سازماندهی مجدد اجتماعی» بود، پایه‌های اصلاح‌طلبی جدید را ایجاد می‌کرد. یکی از آن جنبش‌هایی که از چنین روحیه جدیدی بهره برد، جنبش فمینیستی بود. کلیشه بانوی مهربان ویکتوریایی غیرقابل قبول و حتی غیرقابل تحمل شد. اولین جنبش سازمان‌یافته برای حق رای زنان بریتانیا، حلقه لانگهام در دهه ۱۸۵۰ بود که توسط باربارا بودیچون (با نام خانوادگی لی اسمیت) و بسی رینر پارکز رهبری می‌شد. آنها همچنین برای بهبود حقوق زنان در قانون، اشتغال، تحصیل و ازدواج مبارزه کردند.
زنان و بیوه‌های صاحب دارایی اجازه داشتند در برخی از انتخابات محلی رای دهند، اما در سال ۱۸۳۵ این حق پایان یافت. جنبش چارتیست از ۱۸۳۸ تا ۱۸۵۷ یک تقاضای گسترده برای حق رای بود، اما نتیجه آن فقط به مردان بالای ۲۱ سال حق رای داد. در سال ۱۸۵۱، انجمن سیاسی زنان شفیلد تأسیس شد و طوماری ناموفق را برای در خواست حق رای زنان به مجلس اعیان ارائه کرد. این احتمالاً الهام بخش هریت تیلور میل، فمینیست بریتانیایی برای نوشتن کتاب «حق رأی برای زنان» (۱۸۵۱) شد. در ۷ ژوئن ۱۸۶۶ طوماری با امضای ۱۴۹۹ زن که خواستار حق رای زنان بودند به پارلمان ارائه شد، اما آن نیز موفق نشد.
کار
زنان طبقه متوسط وقتی پیشنهاد ورود به مشاغل مناسبی مانند پرستاری، معلمی، حقوق و پزشکی را مطرح کردند، با چالش‌های بزرگی روبرو شدند و هر چه خواسته‌های آنها بیشتر باشد، چالش بزرگ‌تر می‌شود. پزشکان از پذیرش زنان در حرفه پزشکی جلوگیری کردند. فرصت‌های کمی برای زنان وکیل وجود داشت.
فرصت‌های تجاری متعلق به خانواده‌های اندکی بود تا زمانی که مناصب اداری در قرن بیستم افتتاح شد. فلورانس نایتینگل ضرورت پرستاری و جنگ حرفه ای را نشان داد و یک سیستم آموزشی راه اندازی کرد که زنان را در آن زمینه در نیمه دوم قرن نوزدهم آموزش می‌داد. در اواخر دهه ۱۸۶۰ تعدادی از مدارس، زنان را برای مشاغلی به عنوان فرماندار یا معلم آماده می‌کردند. سرشماری در سال ۱۸۵۱ گزارش داد که ۷۰۰۰۰ زن در انگلستان و ولز معلم بودند، در مقایسه با ۱۷۰۰۰۰ نفر که سه چهارم کل معلمان را در سال ۱۹۰۱ تشکیل می‌دادند. اتحادیه ملی معلمان زن (NUWT) در اوایل قرن بیستم در داخل اتحادیه ملی معلمان (NUT) که توسط مردان کنترل می‌شود، ایجاد شد. این اتحادیه خواستار دستمزد برابر با معلمان مرد شد و در نهایت از اتحادیه مردان مستقل شد. آکسفورد و کمبریج نقش زنان را به حداقل رساندند و به کالج‌های کوچک کاملاً زنانه اجازه فعالیت دادند. با این حال، دانشگاه‌های جدید و دیگر شهرهای بزرگ به روی زنان باز بودند.
پزشکی بزرگ‌ترین چالش برای زنان بود. یکی از مسیرهای ورود به رشته پزشکی، رفتن به ایالات متحده بود. در آنجا مدارس مناسبی برای زنان در اوایل سال ۱۸۵۰ وجود داشت. بریتانیا یکی از آخرین کشورهایی بود که پزشکان زن را آموزش داد. به همین دلیل ۸۰ تا ۹۰ درصد از زنان بریتانیایی برای دریافت مدرک پزشکی به آمریکا مهاجرت می‌کردند. دانشگاه ادینبورگ در سال ۱۸۶۹ چند زن را پذیرفت. اولین مدرسه جداگانه برای پزشکان زن در لندن در سال ۱۸۷۴ برای تعداد انگشت شماری از دانش آموزان افتتاح شد و آموزش مختلط تا جنگ جهانی به طول انجامید.
حضانت فرزند
قبل از سال ۱۸۳۹، پس از طلاق، زنان ثروتمند حضانت فرزندان خود را از دست دادند و حضانت فرزندان در خانواده با پدر، به عنوان سرپرست خانواده بود. کارولین نورتون یکی از این زنان بود. تراژدی شخصی او که در آن از دسترسی به سه پسرش پس از طلاق محروم شد، او را به یک زندگی مبارزاتی شدید کشاند که با موفقیت به تصویب مصوبه حضانت اطفال ۱۸۳۹ منجر شد و پیش زمینه‌ای را برای ترتیبات حضانت کودکان معرفی کرد.
این قانون برای اولین بار به زنان حقی برای حضانت فرزندانشان داد. این قانون همچنین یک فرض را برای حضانت مادر برای کودکان زیر هفت سال تعیین کرد و مسئولیت حمایت مالی از پدر را حفظ کرد. در سال ۱۸۷۳ به دلیل فشار بیشتر زنان، مجلس بریتانیا فرض حضانت مادر را تا رسیدن فرزند به شانزده سالگی تمدید کرد. این قانون به دلیل امپراتوری بریتانیا در مجموع مستعمرات بریتانیا گسترش یافت.
طلاق
به‌طور سنتی، افراد فقیر از فروش زن در بازار، به عنوان جایگزینی برای طلاق استفاده می‌کردند. در بریتانیا قبل از سال ۱۸۵۷ زنان تحت کنترل اقتصادی و قانونی شوهران خود بودند و طلاق تقریباً غیرممکن بود. این امر مستلزم یک اقدام خصوصی بسیار پرهزینه پارلمان بود که شاید ۲۰۰ پوند هزینه داشت، از نوعی که فقط ثروتمندترین‌ها می‌توانستند بپردازند. طلاق به دلیل زنا، ترک مسئولیت یا بدرفتاری بسیار شدید بود. اولین پیروزی کلیدی قانونگذاری با قانون علل ازدواج در سال ۱۸۵۷ به دست آمد که از مخالفت شدید کلیسای بسیار سنتی انگلستان گذشت. قانون جدید طلاق را به جای موضوعی مربوط به کلیسا، یک امر مدنی مربوط به دادگاه‌ها قرار داد و یک دادگاه مدنی جدید در لندن به همه پرونده‌ها رسیدگی می‌کرد. این روند هنوز بسیار گران بود و در حدود ۴۰ پوند هزینه داشت ولی برای طبقه متوسط امکان‌پذیر شد. اصلاحات اضافی در سال ۱۸۷۸ اعمال شد. کلیسای انگلستان از اصلاحات بیشتر جلوگیری می‌کرد تا اینکه پیشرفت نهایی با قانون علل ازدواج در سال ۱۹۷۳ حاصل شد.
تابش الکترومغناطیسی و سلامتی
موضوع این مقاله اثرات سلامتی تابش‌های غیر یونیزه می‌باشد. برای اثرات منفی این تابش‌های یونیزه، مسمومیت براثر پرتو را ببینید.
در سطوح شار به اندازه کافی بالا، باندهای مختلفی از تابش الکترومغناطیسی ایجاد شده‌است تا اثرات مخرب سلامتی را در مردم ایجاد کند. تابش الکترومغناطیسی را می‌توان به دو نوع طبقه‌بندی کرد: تابش یونیزه کننده و تابش غیر یونیزه، براساس توانایی یک فوتون با بیش از ۱۰ e برای یونیزه کردن اکسیژن یا شکستن پیوندهای شیمیایی. پرتوهای فرابنفش یا اشعه‌هایی با فرکانس بالاتر مانند اشعه ایکس یا اشعه گاما، یونیزه کننده هستند که خطرات خاص خودشان را به دنبال دارند. تشعشعات و مسمومیت‌های ناشی از آن را ببینید.
در چارک پایانی قرن بیستم افزایش چشمگیری در تعداد دستگاه‌هایی که پرتوهای غیر یونیزه ساطع می‌کردند در تمامی بخش‌های جامعه مشاهده شد که منجر به ارتقا نگرانی‌های سلامتی در بین محققان و متخصصین بالینی و توجه شدید به مقررات دولتی برای اهداف ایمنی می‌گردد.
در ایالات متحده آمریکا این امربه قوانینی نظیر کنترل تشعشع برای قانون سلامت و امنیت در سال ۱۹۶۸، و قانون ایمنی و بهداشت حرفه‌ای در سال ۱۹۷۰ منجر شده‌است. بسیاری از خطرات رایج ابتلا به تشعشع، آفتاب‌سوختگی است که باعث بیش از یک میلیون سرطان پوست جدید در آمریکا می‌شود.
خطرات خارجی
پرتو الکترومغناطیسی قوی EMR می‌تواند موجب جریان‌های الکتریکی در مواد رسانا شود که به اندازه کافی قوی است تا جرقه (قوس الکتریکی) ایجاد کند به‌طوری‌که ولتاژ القا شده از ولتاژ شکست محیط اطراف تجاوزنکند. (به‌عنوان مثال برای هوا۳۰ میلی ولت بر متر). که می‌تواند شوک الکتریکی به افراد یا حیوانات منتقل کند. به‌عنوان مثال گاهی اوقات انتشار امواج رادیویی از خطوط انتقال برق باعث وارد شدن شوک از سوی تجهیزات مجاور به کارگران ساختمانی می‌شود. این امر سبب تعیین استانداردهایی در جهت مدیریت مناسب از سوی OSHA شده‌است.
جرقه ناشی از EM می‌تواند موجب شعله‌ور شدن مواد یا گازهای قابل اشتعال اطراف شود به ویژه مجاورت آن با مواد منفجره یا دستگاه‌های آتش‌نشانی خطرناک‌تر می‌باشد. این خطر معمولاً توسط نیروی دریایی ایالات متحده USN «خطرات تابش الکترومغناطیسی» به توپ‌خانه و مهمات 'HERO' نامیده می‌شود. استاندارد نظامی ایالات متحده 464A(MIL-STD-464A) ارزیابی کردن میزان اHERO را در یک سیستم اجباری کرده‌است اما USN در سند DO30393 اصول و شیوه طراحی به همراه روش‌های کنترل خطرات الکترومغناطیسی را برای انبار جنگ‌افزار ومهمات فراهم کرده‌است. خطر مرتبط با سوخت‌گیری به‌عنوان «خطرات تابش الکترومغناطیسی به سوخت» شناخته می‌شود (HERF). استاندارد NAVSEAOP3565VOL برای ارزیابی کردن HERF که دارای حداکثر چگالی توان 0.09W/m2 و برای فرکانس زیر 250MHZ بکار برده می‌شود (به‌عنوان مثال 4.2m برای یک ساطع کننده 40W).
خطرات داخلی
گرمایش دی‌الکتریک ناشی از میدان‌های الکترومغناطیسی می‌تواند یک خطر زیستی را ایجاد کند به‌عنوان مثال لمس کردن یا ایستادن در اطراف آنتن درحالی‌که فرستنده قدرت بالا در حال اجراست می‌تواند سوختگی‌های شدید ایجاد کند. این دقیقاً نوعی از سوختگی است که در یک فر ماکرویو ایجاد می‌شود. اثر حرارت تابشی، با قدرت و فرکانس انرژی الکترومغناطیسی و فاصله آن تا منبع متغیر است. چشم‌ها و اندام‌های جنسی به علت کمبود جریان خون در این نواحی بسیار حساس به گرمایش فرکانس رادیویی می‌باشد که اگراین گونه نبود می‌توانست گرما را در این مناطق از بین برد.
انرژی فرکانس رادیویی RF در سطوح چگالی 1-10mv/cm2 یا بالاتر می‌تواند سبب حرارت دهی قابل‌اندازه‌گیری در بافت‌ها شود. سطوح انرژی RF معمولی که عموم مردم در معرض آن هستند بسیار پایین‌تر از سطح مورد نیاز برای ایجاد گرمایشی قابل‌توجه است اما در محیط‌های کاری خاص در نزدیکی منبع‌های RF که دارای قدرت بالا هستند ممکن است از محدوده ایمن در معرض خطر تجاوز کند. اندازه‌گیری اثر گرمایش، تخمین زدن میزان جذب ویژه یا SAR است که واحد آن وات بر کیلوگرمW/Kg است. IEEE و بسیاری از ملت‌ها محدودیت‌های ایمنی را برای مواجه با فرکانس‌های مختلف انرژی الکترومغناطیسی مبتنی بر SAR تعیین کرده‌اند که عمدتاً براساس دستورالعمل‌های ICNIRF است، که افراد را در برابر آسیب‌های حرارتی محافظت می‌کند.
قرار گرفتن در معرض سطوح پائین
در سال ۱۹۹۶ سازمان بهداشت جهانی یک پروسه تحقیقاتی را برای مطالعه تأثیرات سلامتی ناشی از مواجهه روزافزون مردم با طیف وسیعی از منابع EMR آغاز کرد. پس از سی سال مطالعه گسترده علم هنوز خطرات سلامتی ناشی از قرار گرفتن در معرض سطوح پایین پایین را تأیید نکرده‌است. بااین‌حال شکاف‌هایی در درک اثرات زیستی وجود دارد و تحقیقات بیشتری باید انجام شود. مطالعات برای بررسی سلول‌ها و تعیین این‌که آیا قرار گرفتن در معرض این میزان EMR می‌تواند منجر به اثرات زیان‌آوری شود درحال اجراست. مطالعات برای بررسی اثرات بر روی حیواناتی که ساختار بدنی پیچیده‌تر و شبیه به انسان‌ها دارند درحال انجام است. مطالعات اپیدمیولوژیک (مرض‌شناسی) به دنبال یافتن هم‌بستگی آماری بین قرار گرفتن در معرض میدان مغناطیسی و تأثیرات خاص آن بر سلامتی است. تا سال ۲۰۱۹ بیشتر کار انجام‌شده بر روی مطالعه میدان‌های الکترومغناطیسی و رابطه آن با سرطان متمرکز شده بود.
مقالات ونشریاتی وجود دارد که از وجود اثرات پیچیده زیستی و عصب‌شناختی میدان‌های الکترومغناطیسی غیرحرارتی ضعیف‌تر از جمله میدان‌های الکترومغناطیسی ضعیف ELF, امواج رادیویی مدوله شده و میدان‌های مایکرویوحمایت و تأیید می‌کند. اما همچنان مکانیسم‌های اساسی تعامل بین موادبیولوژیکی ومیدان‌های الکترو مغناطیسی درسطوح غیر حرارتی به‌طور کامل درک نشده‌است.
اثرات فرکانس
درحالی‌که بیشترین مواجه با سطوح مضر تابش الکترومغناطیسی بلافاصله به‌صورت سوختگی رخ می‌دهد، اثرات سلامتی ناشی از قرار گرفتن مزمن و شدید در برابر آن ممکن است به مدت چندماه ویاچند سال اثرنداشته باشد.
فرکانس بسیار پائین
فرکانس رادیوییRFباتوان بالاوفرکانس بسیار کم به همراه سطح میدان الکتریکی با دامنه کم درمحدودهKV/mجریان‌های قابل حسی ایجاد می‌کند که باعث یک حس خارش آزاردهنده دربدن انسان می‌شود. این جریان‌ها معمولاً از طریق یک سطح تماس از بدن مانند کف پاها یا ایجاد قوس (جرقه) به زمین ازقسمتی از بدن که به خوبی عایق شده‌است جریان می‌یابد.
موج کوتاه
موج کوتاه با دامنه ۱٫۶تا۳۰مگاهرتز می‌تواند یک روش درمانی به عنوان یک مسکن مؤثر و استراحت عمیق ماهیچه‌ها بکار رود اما عمدتاً موج فراصوت جایگزین آن شده‌است. درجه حرارت درون ماهیچه‌ها می‌تواند۴–۶درجه سانتی گراد و درچربی زیر پوست تا ۱۵درجه سانتی گراد افزایش یابد. FCC، فرکانس‌های مجاز برای درمان پزشکی را محدود کرده‌است واکثر دستگاه‌های ایالات متحده از فرکانس27.12MHZ استفاده می‌کنند. موج کوتاه می‌تواند به‌صورت مدوام یا به‌صورت پالس اعمال شود. دومی به عنوان امتیاز شناخته شد، در حالت پیوسته گرمای بیش از حد با سرعت زیاد تولید می‌کند و بیماران را ناراحت می‌کند. این تکنیک فقط بافت‌هایی را گرم می‌کند که رساناهای خوب الکتریکی هستند، مثل رگ‌های خونی و ماهیچه. بافت چربی گرمای کمی را از میدان‌های القایی دریافت می‌کند، زیرا در واقع جریان الکتریکی در بافت‌ها وارد نمی‌شود. مطالعات برروی استفاده از تابش موج کوتاه برای درمان سرطان و بهبود زخم با موفقیت‌ها انجام شده‌است. با این حال، در سطح بالای انرژی، انرژی موج کوتاه می‌تواند برای سلامت انسان مضر باشد و به‌طور بالقوه باعث آسیب به بافت‌های بیولوژیکی می‌شود. محدودیت FCC برای حداکثر قرارگرفتن در معرض مواجهه کاری با انرژی فرکانس رادیویی موج کوتاه در محدوده ۳–۳۰ مگاهرتز دارای چگالی قدرت برابر با (900/f2)mW/cm2 که f فرکانس بر حسب مگاهرتز است، و 100 mW/cm2 از ۰٫۳–۳٫۰ مگاهرتز. برای نوردهی کنترل نشده در سطح عمومی، حدمجاز 180/f2 بین ۱٫۳۴–۳۰ مگاهرتز است.
میدان فرکانسی رادیویی
در سال ۲۰۱۱، آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) تشعشع تلفن همراه به عنوان گروه 2B، "احتمالاً سرطان زا" (به جای گروه 2A "احتمالاً سرطان زاً یا گروه ۱ "سرطان زا") طبقه‌بندی کرده‌است. این بدان معنی است که "ممکن است ریسک" سرطان زایی وجود داشته باشد، بنابراین تحقیقات بیشتری در درازمدت، استفاده زیاد از تلفن‌های همراه باید انجام شود. سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۴ تصریح کرد: «تعداد زیادی از مطالعات در دو دهه گذشته انجام شده‌است تا مشخص شود که آیا تلفن‌های همراه دارای ریسک بالقوه سلامتی هستند یا خیر. تاکنون هیچ‌گونه عوارض جانبی سلامتی توسط استفاده از تلفن همراع ایجاد نشده‌است.»
از سال ۱۹۶۲، اثر شنوایی مایکروویو یا وزوز گوش نمایش فرکانس رادیویی در سطح کمتر از حرارت قابل توجه نشان داده شده‌است. مطالعات انجام شده در دهه ۱۹۶۰ در اروپا و روسیه ادعا کردند که اثراتی بر روی انسان، بخصوص سیستم عصبی، از تابش اشعه RF کم انرژی دارند. مطالعات در آن زمان مورد بحث قرار گرفتند.
امواج میلی‌متری
پیشرفت‌های تکنولوژی اخیر در تحولات اسکنرهای میلیمتری موج برای امنیت فرودگاه و WiGig برای شبکه‌های منطقه‌ای شخصی، ۶۰گیگاهرتز و بالاتر باندهای مایکروویو را به مقررات نمایش SAR بازکرده است. قبلاً، برنامه‌های مایکروویو در این باندها برای ارتباط ماهواره‌ای نقطه به نقطه با حداقل قرار گرفتن در معرض انسانی بود. سطوح تابش در طول موج میلیمتر نشان دهنده باند مایکروویو بالا یا نزدیک به طول موج مادون قرمز است.
مادون قرمز
طول موج مادون قرمز طولانی‌تر از ۷۵۰ نانومتر می‌تواند در عدسی چشم تغییراتی ایجاد کند. آب مروارید شیشه‌گر نمونه ای از آسیب گرمایی است که باعث آسیب به کپسول محافظ جلویی میان کارگران شیشه و آهن می‌شود. تغییرات آب مروارید مانند می‌تواند در کارگران رخ دهد که توده‌های درخشان شیشه یا آهن را بدون عینک محافظ برای دوره‌های طولانی مدت در طول سال‌ها می‌بینند.
نور مرئی
رتینوپاتی نوری به ناحیه ماکولار شبکیه چشم آسیب می‌زند که از قرارگرفتن طولانی مدت در نور خورشید، بویژه با مردمک‌های گشاد شده، نتیجه می‌شود. این اتفاق می‌تواند رخ دهد، به عنوان مثال، درحالیکه یک کسوف خورشیدی را بدون محافظ چشم متناسب تماشا می‌کند. اشعه خورشید واکنش فتوشیمیایی تولید می‌کند که می‌تواند منجر به خیرگی بخش دیداری و لکه سیاه در میدان دید شود. جراحات اولیه و تورم پس از چند هفته ناپدید خواهند شد، اما ممکن است در کاهش دائمی بینایی شوند.
لیزرهای متوسط و قدرت بالا بالقوه خطرناک هستند زیرا می‌توانند شبکیه چشم یا حتی پوست را بسوزانند. برای کنترل خطر آسیب، ویژگی‌های مختلف – برای مثال ANSI Z136 در آمریکا، EN 60825-1/A2 در اروپا، و IEC 60825 در سطح بین‌المللی «کلاس‌ها» لیزر را با توجه به قدرت و طول موج آنها تعریف می‌کنند. قوانین اقدامات ایمنی لازم را تجویز می‌کنند، مانند لیزرهای برچسب زدن با هشدارهای ویژه، و عینک‌های ایمنی لیزری در حین عمل (مراجعه به ایمنی لیزری).
همانند خطرات تابش مادون قرمز و ماوراء بنفش، جوش نور شدید را در طیف نور مرئی ایجاد می‌کند که ممکن است باعث نابینایی موقت شود. برخی منابع بیان می‌کنند که هیچ فاصله ایمن برای قرار گرفتن در معرض این تشعشعات بدون محافظت مناسب چشم وجود ندارد.
اشعه ماوراء بنفش
نور خورشید دارای قدرت ماوراء بنفش کافی برای ایجاد آفتاب سوختگی در ساعت‌های تماس است و شدت سوختگی با مدت زمان مواجهه افزایش می‌یابد. این اثر پاسخ پوستی به نام اریتم است که توسط دوز قوی اشعه UV-B ایجاد می‌شود. خروجی UV خورشید به UV-A و UV-B تقسیم می‌شود: خورشید UV-A شار ۱۰۰ برابر نسبت به UV-B دارد، اما پاسخ اریتم ۱۰۰۰ برابر برای UV-B بیشتر است. این در معرض قرار گرفتن می‌تواند در ارتفاعات بالاتر افزایش یابد و زمانی که توسط برف، یخ یا ماسه منعکس شود. شار UV-B 2-4 برابر بیشتر در بازه متوسط ۶–۴ ساعت در روز است، و به‌طور قابل توجهی توسط پوشش ابر یا تا یک متر آب جذب نمی‌شود.
اشعه ماوراء بنفش، به‌طور خاص UV-B باعث بروز آب مروارید است و شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد عینک‌های آفتابی در سنین پایین می‌تواند پیشرفت خود را در زندگی بعدی کند کند. بیشترین نور UV از خورشید توسط اتمسفر فیلتر می‌شود و در نتیجه خلبانان خطوط هوایی اغلب آب مروارید دارند به دلیل افزایش سطح اشعه UV در جو بالایی. فرض بر این است که تخلیه لایه ازن و افزایش متعاقب آن در سطوح نور UV در زمین ممکن است باعث افزایش میزان آب مروارید در آینده شود. توجه داشته باشید که این لنزها نورUV را فیلتر می‌کنند، بنابراین زمانی که از طریق جراحی حذف می‌شود، می‌توان نور UV را مشاهده کرد.
قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعه ماوراء بنفش خورشید می‌تواند منجر به ملانوما یا سایر بیماری‌های پوستی شود. شواهد روشن پرتوافکنی ماوراء بنفش، بویژه موج متوسط غیر یونیزه UVB، را به عنوان علت بسیاری از سرطان‌های غیر ملانوم پوست که شایع‌ترین انواع سرطان در جهان است تصدیق می‌کند. اشعه ماوراء بنفش همچنین می‌تواند چین و چروک، نقاط کبدی، خال گوشتی و کک و مک ایجاد کند. علاوه بر نور خورشید، منابع دیگری نیز شامل تخت‌های برنزه کننده و پرتو مرئی میز روشنایی وجود دارند. خسارت در طول عمر افراد تجمعی است، بنابراین ممکن است اثرات دائمی برای مدت زمان پس از قرار گرفتن در معرض آشکار نباشد.
اشعه ماوراء بنفش با طول موج کمتر از ۳۰۰ نانومتر (اشعه آکتینیک) می‌تواند به اپیتلیوم قرنیه آسیب برساند. این بیشتر به دلیل قرار گرفتن در معرض آفتاب در ارتفاع زیاد و در مناطقی است که طول موجهای کوتاهتر از سطوح روشن مانند برف، آب و شن و ماسه بازتاب می‌یابد. پرتو فرابنفش تولید شده توسط جوش کاری می‌تواند به‌طور مشابه باعث آسیب به قرنیه، که به نام «تاول چشم» یا سوختگی فلاش جوش، یک شکل فوتوکراتیت است.
لامپ‌های فلورسنت و لوله‌ها باطناً نور ماوراء بنفش تولید می‌کنند. به‌طور معمول این محصول به وسیله پرده نازک فسفر داخل یک پوشش محافظ به نور مرئی تبدیل می‌شود. هنگامی که پرده نازک توسط استفاده نادرست یا تولید معیوب ترک خورده‌است، پس ممکن است اشعه فرابنفش در سطوحی که باعث آفتاب سوختگی یا حتی سرطان پوست می‌شود، فرار کند.
برای مطالعهٔ بیشتر
10.1038%2Fs41598-017-16623-8 ISSN 2045-2322
غزال قلقشندی
ام‌عبداللطیف غزال قلقشندی (نگارش و آوایش کهن: غزاله قلشقندیّه) (؟ -۱۳۹۹) بانوی محدث مصری در سدهٔ هشتم قمری بود. به ابوالفتح عثمانی اجازهٔ نقل روایت داد. او در ۸۰۲ق در قدس درگذشت.
زنگ‌آواها
زنگ‌آواها نام یک سرده از تیره سنگ‌چشم بیشه است.
نر و ماده این پرنده به تناوب سرود زنگ‌مانندی را به صورت دوسرایی می‌خوانند.
اوریل آنتونا
آوریل آنتونا (Uriel Antuna؛ زادهٔ August 21, 1997) بازیکن فوتبال اهل مکزیک است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال لس آنجلس گلکسی، باشگاه فوتبال گوادالاخارا، و باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۲۳ سال مکزیک و مکزیک بازی کرده‌است.
وزیر محیط زیست و تغییرات آب و هوایی (فنلاند)
وزیر محیط زیست و تغییرات اقلیمی ( ympäristö- ja ilmastoministeri  ، miljö- och klimatminister   ، پیش تر به عنوان وزیر محیط زیست) یکی از مجموعه های وزارتی است که دولت فنلاند آن را ایجاد نمود. این وزارت از طرف وزیر و ریاست وزارت محیط زیست مدیریت می شود و از جمله مسئولیت های این وزارت، تهیه موضوعات حقوقی مربوط به جوامع، محیط ساخته شده، مسکن، تنوع زیستی، استفاده پایدار از منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست در فنلاند می باشد. هم اکنون وزیر فعلی محیط زیست و تغییرات آب و هوایی ماریا اوهیسالو از اتحاد سبز می باشد.
منابع
<references group="" responsive="1">
خلبی (ناحیه نیمبورک)
خلبی یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه نیمبورک واقع شده‌است. خلبی ۹٫۵۹ کیلومتر مربع مساحت و ۴۱۸ نفر جمعیت دارد و ۱۹۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
آدمار خاویر
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال زیمبرو کیشیناو، باشگاه فوتبال ریو آوه، و باشگاه فوتبال ویتوریا ستوبال اشاره کرد.
دینگ شنگ
دینگ شنگ (Ding Sheng؛ زادهٔ ۱۹۷۰ میلادی) یک کارگردان فیلم اهل چین است.
آدمار خاویر
وی همچنین در تیم ملی فوتبال Brazil U16 بازی کرده‌است.
دینگ شنگ
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به ببرهای راه‌آهن، داستان پلیس ۲۰۱۳ و بزرگ سرباز کوچک اشاره کرد.
گوسون ساکای
گوسون ساکای (Goson Sakai؛ زادهٔ March 20, 1996) بازیکن فوتبال اهل ژاپن است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال آلبیرکس نیگاتا اشاره کرد.
الی ویتنی، کارولینای شمالی
الی ویتنی (به انگلیسی: Eli Whitney) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان المنس، کارولینای شمالی واقع شده‌است.
زنگ‌آوای دودی جلگه‌ای
زنگ‌آوای دودی جلگه‌ای یا زنگ‌آوای دودی دشتی نام یک گونه از سرده زنگ‌آواها است.
چاه یارمحمد (زاهدان)
چاه یارمحمد (زاهدان)، روستایی از توابع بخش کورین شهرستان زاهدان در استان سیستان و بلوچستان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان شورو قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۶ نفر (۶خانوار) بوده‌است.
فائده مکیه
فائده مکیّه یا فائده شیخه (۱۳۸۸ - ۱۴۶۷م) فقیه، واعظ و نیکوکار حجازی در سدهٔ نهم هجری از اهالی مکه بود. او مسئولیت کاروانسرای ظاهریه مکه را بر عهده داشت و به پرستاری کودکان مشغول بود. در صفر ۸۸۲ق در مکه درگذشت.
دهستان زیارت (گنبکی)
دهستان زیارت نام دهستانی در بخش مرکزی شهرستان گنبکی، استان کرمان در ایران است.
سن لوسی ویلیج، آریزونا
سن لوسی ویلیج (به انگلیسی: San Lucy Village) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در آریزونا واقع شده‌است. سن لوسی ویلیج ۲۱۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خراست (ناحیه نیمبورک)
خراست یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه نیمبورک واقع شده‌است.
خلدا
خلدا (به عربی: خلدا) یک منطقهٔ مسکونی در اردن است که در استان امان واقع شده‌است.
دهستان کهور خشک
دهستان کهور خشک نام دهستانی در بخش ناصریه شهرستان گنبکی، استان کرمان در ایران است.
زنگ‌آوای دودی کوهی
زنگ‌آوای دودی کوهی نام یک گونه از سرده زنگ‌آواها است.
گوشی اوکوبو
گوشی اوکوبو (Goshi Okubo؛ زادهٔ June 14, 1986) بازیکن فوتبال اهل ژاپن است.
بخش دانمارک، شهرستان اشتابولا، اوهایو
بخش دانمارک (به انگلیسی: Denmark Township) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان آشتابولا، اوهایو واقع شده‌است. بخش دانمارک ۶۳٫۱ کیلومتر مربع مساحت و ۹۴۶ نفر جمعیت دارد و ۲۹۱ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خوسه خواکین اسکیول
خوسه خواکین اسکیول (José Joaquín Esquivel؛ زادهٔ January 7, 1998) بازیکن فوتبال اهل مکزیک است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال پاچوکا اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۲۳ سال مکزیک و مکزیک بازی کرده‌است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال برنز شده‌است.
زنگ‌آوای دودی ویلارد
زنگ‌آوای دودی ویلارد نام یک گونه از سرده زنگ‌آواها است.
لانگ آیلند، آلاباما
لانگ آیلند (به انگلیسی: Long Island) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در آلاباما واقع شده‌است. لانگ آیلند ۱۹۶٫۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
فاطمه عبداللطیف
فاطمه عبداللطیف (۱۳۶۸- ۱۴۴۷) (فاطمه بنت ابراهیم بن احمد بن عبداللطیف معطی) محدث مصری در سدهٔ نهم هجری بود. ابن علایی و ابوهریره بن ذهبی و گروهی دیگر از علما به او اجازهٔ نقل روایت دادند. کمی به آموزش حدیث روی آورد؛ شمس‌الدین سخاوی، جزئی نزد او آموخت.
دستگاه‌های الکترونیکی بی‌سیم و سلامتی
سازمان بهداشت جهانی (WHO) میدان‌های الکترومغناطیسی (EMF) و اثرات ادعایی آنها را بر روی سلامت مطالعه کرده‌است و نتیجه‌گیری می‌کند که چنین مواجهه ای در حد محدودیت‌های توصیه شده، هیچ اثر نامطلوب سلامتی شناخته شده‌ای را تولید نمی‌کند.
در پاسخ به نگرانی عمومی، سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۹۹۶، پروژه بین‌المللی EMF را برای ارزیابی شواهد علمی اثرات احتمالی سلامتی EMF در محدوده فرکانس ۰ تا ۳۰۰ گیگاهرتز برقرار کرد. آنها اظهار داشتند که اگرچه تحقیقات گسترده‌ای در مورد تأثیرات احتمالی سلامتی در معرض بسیاری از بخش‌های طیف فرکانس انجام شده‌است، همه بررسی‌های انجام شده تا کنون نشان می‌دهد که تا زمانی که در معرض پرتو قرار گرفتن کمتر از محدودیت‌های توصیه شده در رهنمودهای میدان الکترومغناطیسی ICNIRP (1998) که گستره فرکانس کامل را از ۰ تا ۳۰۰ گیگاهرتز پوشش می‌دهد باشد، این مواجهه هیچ تأثیر نامطلوب سلامتی شناخته شده‌ای را ایجاد نمی‌کند. قرار گرفتن در معرض EMF قوی تر یا مکرر می‌تواند ناسالم باشد و در واقع به عنوان پایه ای برای سلاح‌های الکترومغناطیسی عمل می‌کند.
رهنمودهای بین‌المللی در مورد مقادیر مواجهه با EMFهای فرکانس مایکروویو مانند ICNIRP، میزان قدرت دستگاه‌های بی‌سیم را محدود می‌کند و تخطی کردن از دستورالعمل‌ها برای دستگاه‌های بی‌سیم غیرمتداول است. این رهنمودها تنها به اثرات حرارتی توجه می‌کنند، زیرا اثرات غیر حرارتی به‌طور قطعی ثابت نشده‌است. موضع رسمی آژانس حفاظت از سلامت بریتانیا این است که "در اینجا هیچ مدرک مستحکمی در مورد آن وجود ندارد که WiFi و WLANها اثرات مخالف بهداشت عمومی جامعه داشته باشد."، بلکه این که "... منطقی است رویکرد پیشگیرانه … برای حفظ وضعیت در حال بررسی … "
تفاوت در قرار گرفتن در معرض تلفن‌های همراه
کاربران دستگاه‌های بی‌سیم معمولاً برای دوره‌های بسیار طولانی‌تر در معرض گوشی‌های تلفن همراه هستند و قدرت دستگاه‌های بی‌سیم به‌طور قابل توجهی کم نیست. در حالی که یک سیستم مخابراتی تلفن همراه جهانی (UMTS) می‌تواند از21 dBm (125mW) برای کلاس Power 4 تا 33 dBm (2W) برای کلاس Power 1 متغیر باشد، یک روتر بی‌سیم می‌تواند از یک قدرت معمول 15 dBm (30mW) تا ۲۷ دسی بل (۵۰۰ مگاوات) در انتهای بالا تغییر داشته باشد.
با این حال، روترهای بی‌سیم معمولاً نسبت به یک تلفن همراه که کاربر در حال بررسی است به‌طور قابل ملاحظه ای دورتر از سر کاربران قرار می‌گیرند، و در نتیجه به‌طور کلی کمتر در معرض قرار می‌گیرند. آژانس حفاظت از سلامت (HPA) می‌گوید که اگر یک فرد در یک مکان با یک نقطهٔ Wi-Fi یک سال را سپری کند، همان مقدار از امواج رادیویی را دریافت خواهد کرد که تماس تلفنی ۲۰ دقیقه ای در یک تلفن همراه ایجاد کرده باشد.
HPA همچنین می‌گوید که با توجه به توانایی انطباق پذیری تلفن همراه، تابش تلفن بی‌سیم DECT می‌تواند از تابش یک تلفن همراه فراتر رود. HPA توضیح می‌دهد که در حالی که تابش بی‌سیم تلفن DECT دارای توان خروجی متوسط ۱۰ مگاوات است، این در واقع به شکل ۱۰۰ بار در هر ثانیه از ۲۵۰ مگاوات است که توانایی قابل مقایسه با برخی از تلفن‌های همراه دارد.
شبکه‌های بی‌سیم
اکثر تجهیزات بیسیم LAN برای کار در استانداردهای از پیش تعریف شده طراحی شده‌اند. نقاط دسترسی بی‌سیم نیز اغلب به مردم نزدیک است، اما کاهش قدرت به نسبت فاصله سریع است و از قانون مربع معکوس پیروی می‌کند. با این حال، لپ تاپ‌های بی‌سیم معمولاً در نزدیکی مردم استفاده می‌شوند. وای فای به‌طور غیرمنتظره با افزایش حساسیت الکترومغناطیسی ارتباط داشت اما تحقیق در مورد حساسیت الکترومغناطیسی هیچ شواهد سیستماتیک را برای حمایت از ادعاهای ساخته شده توسط بیماران نشان نداده‌است.
موقعیت HPA این است که: «... فرکانس رادیویی (RF) از Wi-Fi به احتمال زیاد پایین‌تر از گوشی‌های تلفن همراه است.» همچنین مشاهده می‌شود: «... هیچ دلیلی برای اینکه مدارس و دیگران نباید از تجهیزات فای استفاده کنند وجود ندارد.» در اکتبر ۲۰۰۷، HPA یک مطالعه جدید "سیستماتیک" برای تأثیر شبکه‌های Wi-Fi را از طرف دولت انگلیس آغاز کرد تا از ترس‌هایی که در رسانه‌ها در یک دوره اخیر تا آن زمان رخ داده بود، آرام شود. " دکتر مایکل کلارک، از HPA، می‌گوید تحقیقات منتشر شده در مورد گوشی‌های تلفن همراه و دکل‌های مخابراتی، به اتهام وای فای، نمی‌افزاید.
فاطمه بنت ابراهیم مقدسیه
فاطمه ابراهیم مَقدَسیّه (۱۲۵۸ - ۱۳۴۷) (نسب: فاطمه بنت ابراهیم بن خطیب) محدث فلسطینی بود. از اهالی قدس بود و بیشتر در دمشق ساکن بود. نزد استادان بسیاری علم حدیث آموخت و خود به درجهٔ ممتازی رسید. در خانه‌اش در جبل قاسیون به تدریس می‌پرداخت. او در شوال ۷۴۷ق درگذشت.
گوکی توموزاوا
گوکی توموزاوا (Goki Tomozawa؛ زادهٔ February 14, 1991) بازیکن فوتبال اهل ژاپن است.
دوبشیتسه (ناحیه نیمبورک)
دوبشیتسه یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه نیمبورک واقع شده‌است. دوبشیتسه ۶٫۶۷ کیلومتر مربع مساحت و ۲۱۱ نفر جمعیت دارد و ۲۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ادمیلسون
ادمیلسون (Ademilson؛ زادهٔ January 9, 1994) بازیکن فوتبال اهل برزیل است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال سائو پائولو، باشگاه فوتبال گامبا اوزاکا، و باشگاه فوتبال یوکوهاما مارینوس اشاره کرد.
ام زویتینه
ام زویتینه یک منطقهٔ مسکونی در اردن است که در استان امان واقع شده‌است.
اریک گریگوریان (عکاس)
اریک گریگوریان (متولد ۱۳۴۸) عکاس ارمنی‌تبار اهل ایران است.
در تهران به دنیا آمد. وی دانش‌آموخته رشته روزنامه‌نگاری و روزنامه‌نگاری تصویری از دانشگاه سن‌خوزه آمریکا است. وی عکاسی در مجلهٔ دیلی نیوز و آژانس عکس پولاریس ایمیجز (Polaris Images) را در کارنامهٔ هنری خود دارد و جایزهٔ نخست بنیاد ورلد پرس فوتو را نیز در ۲۰۰۲ از آن خود ساخته‌است.
سیاره بی‌هسته
سیاره بی‌هسته نوعی فرضی از سیاره زمین‌سان است که هسته فلزی ندارد، بنابراین در واقع گوشته‌ای سنگی و غول پیکر است. این نوع از سیاره می‌تواند در مناطق سردتر و دور از ستاره تشکیل شود.
ریشه
طبق مقاله ای در سال ۲۰۰۸ توسط سارا سیگر و لیندا الکینز-تانتون، احتمالاً دو راه وجود دارد که در آن سیاره بدون هسته ممکن است تشکیل شود.
در حالت اول، سیاره از مواد غنی از آب کاملاً اکسید شده شبیه کندریت تشکیل می‌شود، جایی که تمام آهن فلزی به کریستال‌های معدنی سیلیکات متصل می‌شود. چنین سیاراتی ممکن است در مناطق سردتر و دورتر از ستاره مرکزی تشکیل شوند.
در حالت دوم، سیاره از مواد غنی از آب و غنی از آهن تشکیل می‌شود. با این حال آهن فلزی با آب واکنش می‌دهد تا اکسید آهن تشکیل دهد و هیدروژن را قبل از تجزیه هسته فلزی آزاد کند. به شرطی که قطرات آهن به خوبی مخلوط شده و به اندازه کافی کوچک باشند (کمتر از ۱ سانتی‌متر)، نتیجه نهایی پیش‌بینی شده این است که آهن اکسید شده و در گوشته به دام افتاده و قادر به تشکیل هسته نیست.
سیتی پارک، نیواورلئان
سیتی پارک (به انگلیسی: City Park) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در لوئیزیانا واقع شده‌است. سیتی پارک ۱٬۶۰۰ نفر جمعیت دارد.