cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کیتی هلمز
زندگی‌نامه
کیتی هلمز متولد شهر تولدو در ایالت اوهایو است. او کوچک‌ترین فرزند از پنج فرزند (چهار دختر و یک پسر) مارتین و جوزف هلمز است که پس از ازدواج از یکدیگر طلاق گرفته بودند.
هلمز دوران دانشگاهی خود را در دانشگاه کلمبیا آغاز کرد. پدر هلمز خواستار این بود تا دخترش یک پزشک بشود.
وارانگل
واراناگل
کیتی هلمز
زندگی‌نامه
در ژانویه ۱۹۹۷ او به لس آنجلس رفت و در سال ۱۹۹۸ در فیلم طوفان یخ بازی کرد که این اولین فیلم حرفه‌ای او است.
زندگی خصوصی
در سال ۲۰۰۵ میلادی او رابطه خود را با تام کروز اسطوره سینمای جهان آغاز کرد و در سال ۲۰۰۶ آن‌ها در ایتالیا با یکدیگر ازدواج کردند. هزینه مراسم ازدواج آن‌ها ۲٫۵ میلیون دلار تخمین زده شده بود که بر این اساس دومین مراسم ازدواج پرخرج جهان بوده‌است. در ۸ آوریل ۲۰۰۸ اولین دختر این زوج به دنیا آمد که نام او را سوری نهادند.
وارانگل
شهر وارانگل با جمعیت ۵۸۸٫۹۴۴ نفر در ایالت آندرا پرادش در کشور هند واقع شده‌است.
کیتی هلمز
منابع
ویکی‌پدیای انگلیسی، (بازیابی در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۸۶ خورشیدی).
مرودیزج
مرودیزج یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان چله‌خانه بخش صوفیان شهرستان شبستر واقع شده‌است.
اوبو، آیچی
اوبو، آیچی از شهرهای استان آیچی ژاپن است که جمعیت آن در ۱ ژانویه ۲۰۰۸ ۸۳٬۰۹۷نفر بوده‌است.
منابع
Wikipedia contributors, "List of cities in Japan," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_cities_in_Japan&oldid=299751761 (accessed July 1, 2009).
سپیده‌دم (کتاب)
سپیده‌دم نام یک کتاب ادبی است که توسط فردریش نیچه، نویسندهٔ اهل آلمان نوشته شده‌است.
اژدهای دریایی
اژدهای دریایی، خویشاوندان نزدیک اسبهای دریایی که بدن بزرگ‌تر و اندام‌های ثانوی برگ مانندی دارند که آنها را قادر می‌سازد که خود را در میان علفهای دریایی یا بسترهای کتانخک پنهان سازند. اژدهای دریایی از ماهیهای لیسه‌ای و آمفیپادها مانند سخت پوستان میگو مانند کوچک بنام مایسیدز (شپش‌های دریایی) تغذیه می‌کنند. آنها شکار خود را به طرف دهان کوچک خود می‌مکند. اکثر آمفیپادها از جلبک‌های قرمز که در سایه جنگل‌های کتابخک رشد می‌کنند تغذیه می‌کنند و این درست همان محلی است که اژدهایان دریایی زندگی می‌کنند.
سالی، ویل آو گلامورگن
سالی (به انگلیسی: Sully) یک منطقهٔ مسکونی در بریتانیا است که در ویل آو گلامورگن واقع شده‌است. سالی ۴٬۵۴۳ نفر جمعیت دارد.
گروس (بیجار)
گروس (به کردی گروسی: گه‌ڕۊس، به کردی سورانی: گەڕووس  Gerrûs) یکی از ولایت‌های سابق در ایران به مرکزیت شهر بیجار بود، که به مناطقی شامل استان‌های کردستان، زنجان و همدان امروزی اطلاق می‌شده‌است.این نام به دوران قبل از تقسیم‌بندی استانی در سال ۱۳۱۶ خورشیدی و در دوران پهلوی بر می‌گردد،هم‌اکنون بیجار یکی از شهرستانهای استان کردستان به حساب می‌آید که در شرق این استان واقع شده‌است.
نام
برخی تاریخ نگاران بر این باورند طایفه گروس، نام خود را هنگامی که در این منطقه ساکن شده‌اند به محل سکونت خود داده‌اند. زاگروس= زا + گروس به معنی زادگاه قوم گروس (کورت یا کورد) است تمام واژه‌های گروس، کروس، کورت، کورد، کرد، گرد هم‌معنی هستند فقط تلفظ آن در نواحی جغرافیایی تغییر کرده‌است. در استان کرمانشاه و کردستان در ایران اقوام کورد زبانی زندگی می‌کنند که خود را گروس و زبان خود را کوردی گروسی می‌دانند.
حکام گروس
حکام گروس از طایفه بایندر گروس
تری کیسر
تری کیسر (زاده ۱ اوت ۱۹۳۹) بازیگر آمریکایی است.
انجمن اتحاد همدان
انجمن اتحاد نام یک انجمن سیاسی در دوران انقلاب مشروطیت، در همدان است.
این انجمن در سال ۱۳۲۴ ق برابر با ۱۹۰۵ میلادی برابر با ۱۲۸۴ شمسی توسط سید محمد یوسف‌زاده متخلص به غمام از شعرا و آزادیخواهان همدان تأسیس شد. تشکیل این انجمن مصادف با حکمرانی که علی‌خان ظهیرالدوله حاکم آزادیخواه، در همدان بود.
انجمن اتحاد دارای اهداف سیاسی و آزادیخواهانه بود و به تدریج پیروان و اعضایی پیدا کرد که افراد سرشناس، فاضل و معاریف آن زمان همدان نظیر علی محمدآزاد، محمدباقر الفت اصفهانی، فیاض (از روحانیون فاضل) میرزا لطف‌الله جمالی، غلامحسین شهشهانی، موسی نثری از آن جمله بودند. انجمن اتحاد اولین انجمن سیاسی در همدان بود که روزنامه‌ای در این راستا به نام روزنامه الفت انتشار داد. روحانیون همدان نیز با این نهضت همراه و هم عقیده بودند.
حاجی بیگ سفلی
حاجی بیگ سفلی روستایی در شرق استان گلستان ایران و از توابع شهرستان کلاله می‌باشد. فاصله آن از نزدیکترین شهر (کلاله) ۳۰ کیلومتر بوده و در مسیر ارتباطی کلاله به مراوه تپه قرار دارد. راه اصلی دسترسی به آن راه فرعی آسفالته روستایی است که از جاده اصلی بین شهری منشعب شده‌است. روستا در فاصله ۳ کیلومتری این راه اصلی قرار دارد.
محل روستا
دره‌ای در میان تپه ماهورها و رود قره شور که موقعیت مناسبی در این منطقه برای استقرار به وجود آورده‌است. در امتداد این رود روستاهای متعددی استقرار یافته‌اند که حاجی بیگ‌ها نمونه‌ای از آنها هستند. رود و آب هر چند شور دلایل کافی برای انتخاب این مکان برای سکونت در نظر موسسین روستا بوده‌است. هرچند که اکنون بر اثر قهر طبیعت و سیل و تهدید جدی روستاهای حاشیه این رود تردیدهای جدی برای ساکنین فعلی برای ادامه زندگی در این مکان به وجود آمده‌است.
ناحیه ادامز، شهرستان دارک، اوهایو
ناحیه ادامز، شهرستان دارک، اوهایو (به انگلیسی: Adams Township, Darke County, Ohio) در ایالات متحده آمریکا است که در اوهایو واقع شده‌است.
خصوصیات
ناحیه ادامز ۹۷٫۴ کیلومترمربع مساحت و ۳٬۵۰۸ نفر جمعیت دارد و ۳۰۶ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
کیراکیرا
کیراکیرا (به لاتین: Kirakira) یک زیستگاه انسانی در جزایر سلیمان است که در استان ماکیرا-اولاوا واقع شده‌است.
خصوصیات
کیراکیرا ۲٬۴۶۱ نفر جمعیت دارد و ۱۵۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ایوانتئفکا
شهر ایوانتئفکا در کشور روسیه و در اوبلاست مسکو واقع شده‌است.
غیاث‌الدین طاهامحمدی
غیاث‌الدین طاهامحمدی نماینده مجلس خبرگان رهبری از استان همدان است. او ۱۴ سال نماینده ولی فقیه در استان همدان و امام جمعه شهر همدان بود.
وی دارای عنوان حوزوی آیت‌الله می‌باشد. وی ۲۳ سال امام جمعه شهرستان فامنین بوده بعدها بعنوان امام جمعه همدان منصوب شد.
پس از او سید علی خامنه‌ای در تاریخ ۲۲ اسفند ماه ۱۳۹۷ در حکمی حبیب‌الله شعبانی موثقی را به عنوان نماینده ولی فقیه و امام جمعه شهر همدان منصوب کرد.
جدول تناوبی جایگزین
جدول تناوبی جایگزین، جدولی است که به صورت ستونی و در خلاف جهت عقربه‌های ساعت چرخیده‌است؛ و مانند اکثر جدولهای تهیه شده، گروهای پایینتر در طرف چپ قرار گرفته و اعداد به طرف راست افزایش میابند. این جدول به خاطر چرخش و همچنین ادغام لانتانیدها (Lanthanides) و آکتینیدها (Actinide) با جدول اصلی، از لحاظ طولی به صورت جدی بسیار بلندتر از جدول استاندارد است. عرض محدود آن اجازه مرور آن را به صورت برخط (on-line) و بدون نیاز به استفاده از حرکت طوماری مرورگر، فراهم می‌نماید.
جدول استاندارد - جدول جایگزین - جدول ضد - جدول بزرگ - جدول عظیم - جدول عریض - جدول توسعه یافته - جدول ساختاری - فلزات و غیر فلزات
کد رنگ برای اعداد اتمی:
رجوع به: جدول تناوبی
یامونانگر
یامونانگر
شهر یامونانگر با جمعیت ۲۲۹٫۳۹۱ نفر در ایالت هاریانا در کشور هند واقع شده‌است.
چیتا، آیچی
چیتا، آیچی از شهرهای استان آیچی ژاپن است که جمعیت آن در ۱ ژانویه ۲۰۰۸ ۸۴٬۷۸۲نفر بوده‌است.
منابع
Wikipedia contributors, "List of cities in Japan," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_cities_in_Japan&oldid=299751761 (accessed July 1, 2009).
حسین‌آباد (زرندیه، شمال)
حسین‌آباد روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان زرندیه در استان مرکزی ایران.
حاجی‌آباد (زبرخان)
روستای حاجی‌آباد از توابع شهرستان زبرخان، جزو بخش مرکزی بوده و در دهستان زبرخان و در ۲۶ کیلومتری شرق نیشابور و ۹۴ کیلومتری غرب مشهد در مسیر بزرگراه مشهد به تهران واقع شده‌است. روستا از شمال به روستای حریم‌آباد و از شمال شرق به روستای باغشن،از شرق به روستای قره‌داش ،از جنوب به اسحق‌آباد،از غرب به کاریزنو و از جنوب غرب به دولت‌آباد محدود است.
فاصله حاجی‌آباد تا مرکز شهرستان یعنی شهر قدمگاه حدود ۳ کیلومتر است. از نظر وسعت روستا تقریباً ۹ کیلومتر طول از شمال به جنوب و حدود ۲ کیلومتر عرض از شرق به غرب را دارد. یعنی حدود ۱۸۰۰ هکتار مساحت دارد که شامل زمین‌های زراعی، زمین‌های بایر (که در دست جنگلبانی می‌باشد) و زمین‌های مسکونی می‌باشد. ضمناً جاده قدیم مشهد به نیشابور در قسمت شمالی روستا واقع شده؛ که حدود 800 متر از روستا فاصله دارد و مسیر ماشین‌های نیشابور و حومه و قدمگاه می‌باشد. طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۹۵) جمعیت خانوار روستای حاجی‌آباد 509 و تعداد 1637 نفر در این روستا ساکن هستند که از این تعداد، 840 نفر مرد و 797 نفر زن هستند. آرامستان روستا در موقعیت جنوب غرب روستا واقع شده‌است. همچنین آستان مبارک امامزاده سلطان سیدحبیب از نوادگان امام موسی کاظم(ع) در همین موقعیت واقع شده است. شغل عمده مردان روستا کشاورزی و دامداری است. همچنین زنان روستا به هنر قالی‌بافی مشغول هستند. روستای حاجی‌آباد زبرخان دارای 2 نانوایی است که یکی در شمال روستا و دیگری در جنوب روستا واقع شده است. همچنین روستا دارای یک مرکز مخابرات، یک خانه بهداشت، و مدرسه دخترانه و پسرانه است که تا پایان مقطع متوسطه اول خدمات می‌دهد. پسران و دختران روستا برای گذراندن مقطع متوسطه دوم در مدارس قدمگاه ثبت‌نام می‌کنند. روستای حاجی‌آباد زبرخان 11 شهید دارد.
تاریخچه روستا
پيدايش روستاي حاجي‌آباد به حدود 150 سال پيش بر‌مي‌گردد ظاهرا علت نامگذاري حاجی‌آباد براي روستا هم اين بوده كه اولين كسي كه در پيدايش روستا نقش مهمي داشت فردي بود به نام حاجي علي محمد كه اصالتاً از تهران بوده و چون حاجي بوده و ایشان اين روستا را آباد كرد لذا به اين محل حاجي‌آباد گفتند.
در ابتداي تشكيل روستا جمعيت آن حدود 4 خانوار بود كه بعدها به مرور زمان بر تعداد اهالي اضافه شد چون در آن زمان‌ها رسم اينگونه بوده كه روستاها بين افراد خريد و فروش‌ مي‌شد لذا بعد از اينكه 35 سال حاج علي محمد در حاجي‌آباد به كشت و كار پرداخت و زراعت كرد فردي به نام حاجي دستمالچي روستا را از حاجي علي محمد خريداري نمود و به تملك خود در آورد و اين وضع حدود 40 سال طول كشيد و روستا در اختيار حاجي دستمالچي بود تا اينكه پس از مرگ ايشان زمين‌ها بين دو وارث ايشان دو دختر حاجي دستمالچي تقسيم گرديد و چون يكي از دخترها از نظر پزشکی مشكل داشت لذا روستا به يكي از دامادهاي حاجي دستمالچي به نام حاج ميرزا عبداله واگذار گرديد كه سهم دختر ديگر حاجي دستمالچي را به صورت اجاره بها پرداخت مي‌كرد. اين وضع هم حدود 40سال ادامه داشت تا اينكه پس از مرگ حاج ميرزا عبداله روستا بين نوه‌هاي حاجي دستمالچي تقسيم گرديد و اين وضع ادامه یافت تا سال 1341 كه اصلاحات ارضی صورت گرفت و زمين‌ها بين كشاورزان و مالكين تقسيم گرديد.
امامزاده سلطان سید حبیب حاجی‌آباد
امامزاده روستا كه در فاصله ۵۰۰متری جنوب غرب روستا و در مل آرامستان عمومی روستا واقع است به نام امامزاده"سلطان سيد حبيب بن موسي بن جعفر(ع)" از نوادگان امام موسی کاظم(ع) شناخته می‌شود.اين محل كه به تازگي ساختمان جديد آن احداث گرديده مورد توجه خاص اهالي روستا و روستاهاي همجوار مي باشد به‌طوری كه در روزهاي تعطيل بخصوص در فصل تابستان، نذر كنندگان با دعوت كردن مهمانان خود به امامزاده و پذيرايي از آنان در این مكان مقدس و زائر سرای آن نذر خود را ادا مي كنند.
کاروان نمادین عاشورا
این مراسم نمادین قدمتی بیش از 50 سال دارد. بانیان اول این مراسم زنده یادان حاج امیرخان حاجی‌آبادی و حاج علی معتمدی می باشند.در ابتدا قبیله نمادین بنی‌اسد،جنازه شهدا،و سرهای نمادین شهدای کربلا برسرنیزه، حرکت کاروان اسراء، تیر خوردن حضرت عباس(ع)، نیزه خوردن گلوی حضرت علی اصغر (ع) وآتش زدن خیمه‌ها توسط شمر انجام می‌شد.
اربعین حسینی
قدمت و سابقه‌ی این مراسم به 37 سال پیش بر می گردد. هر ساله روستای حاجی‌آباد میزبان 9 روستای حشمتیه، دولت‌آباد،کاریزنو،یوسف‌آباد، حریم‌آباد، سخدر، سرتلخ، قره‌داش، محمدآباد و شهر قدمگاه در اربعین حسینی می باشد. درپایان بعدازمراسم عزاداری برای صرف ناهار که حلیم نیشابوری است، عزاداران به مسجد و حسینیه روستا می‌روند.
کشتی باچوخه
در فصل بهار، مسابقات کشوری کشتی با چوخه در روستا برگزار می‌گردد. این مسابقات در محل مخصوص که با عنوان گود کشتی پهلوان سخدری شناخته می‌شود، هر ساله برگزار می‌شود. آخرین دوره این مسابقات، بیستمین دوره، اردیبهشت 96 برگزار شد.
خیابان‌ها
روستای حاجی‌آباد دارای 5 خیابان اصلی است. خیابان ولیعصر که شاهراه روستا بوده و به بزرگراه مشهد-نیشابور متصل است و عمده رفت‌وآمدها از طریق این خیابان صورت میگیرد. چهارراه روستا که مرکز روستا و و همچنین محل تجمع مردم است که در زبان محلی به آن چینگِۀ باغ(گوشه باغ: علت آن این بوده است که در قدیم این بخش از روستا باغ بوده و مکان چهارراه کنونی گوشه باغ بوده‌است) می‌گویند که محل تقاطع سه خیابان مهم روستا از جمله خیابان ولیعصر(ضلع شمال)، آزادی(ضلع شرقی)، امام خمینی(ضلع غربی) و ضلع جنوبی چهارراه کوچه شهید رضا عباسی است. خیابان شریعتی(رو‌به‌روی مسجد جامع)، خیابان کشاورز(جنب مسجد جامع)، خیابان امام‌زاده و خیابان عدالت از دیگر خیابان‌های مهم روستا است.
اژدهامار
اژدها مار نام یک گونه از خانواده قمچه‌ماران است.
طراحی مدار مجتمع
علم طراحی سخت‌افزار با مدارات منطقی پایه‌ریزی می‌شود که کوچکترین جز در طراحی می‌باشد. اصولاً علم مدار منطقی به لحاظ ساده‌کردن طراحی سخت‌افزارها شکل گرفته‌است و به وسیلهٔ آن می‌توان پیچیده‌ترین مدارها را با ابزار و روش‌هایی که در اختیار می‌گذارد طراحی و سپس پیاده‌سازی کرد. در مدارهای منطقی برای سادگی طراحی، از گیت‌هایی پایه‌ای (مانند AND, OR, NAND, NOR,XNOR, XOR,...) استفاده می‌شود که به وسیلهٔ این گیتها یک مدار طراحی می‌شود. در واقع آنچه که امروزه در مدارات واقعی به صورت یکسری آی‌سی(مدارات مجتمع) دیده می‌شود تشکیل شده از گیتهای پایه‌ای که در درون آی‌سی‌ها گنجانده شده‌است. بنابراین در واقعیت چیزی به صورت گیت پایه‌ای AND یا OR پیدا نخواهید کرد، بلکه با آی‌سی‌هایی روبرو خواهید بود که این گیتها به صورت مجتمع درون آن گنجانده شده‌است.
هوونی
هوونی (به ارمنی: Հովունի) یک روستا در ارمنستان است که در استان شیراک واقع شده‌است. در کیلومتری شمال گیومری، مرکز استان شیراک واقع شده است.
خصوصیات
هوونی ۶۸۷ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
ایفدل
شهر ایفدل در کشور روسیه و در اوبلاست سوردلوفسک واقع شده‌است.
کی آیوی
کِی آیوی (Kay Ivey؛ زادهٔ ) سیاستمدار آمریکایی است که هم‌اکنون به عنوان پنجاه و چهارمین فرماندار آلاباما خدمت می‌کند. آیوی پیشتر معاون فرماندار و خزانه دار آلاباما بود. آیوی در پی استعفای رابرت بنتلی به دلیل رسوایی به فرماندار رسید.
فلاشینگ مدوز–کورونا پارک
فلاشینگ مدوز–کورونا پارک که به آن فلاشینگ مدوز پارک یا فلاشینگ مدوز نیز می‌گویند، یک پارک عمومی واقع در شهر نیویورک است. این پارک، سیتی فیلد ورزشگاه خانگی تیم بیسبال نیویورک متس،
ساینس هال نیویورک، موزه هنر کویینز، مرکز حیات وحش کویینز، مرکز ملی تنیس بیلی جین کینگ محل برگزاری تورنمنت یواس اوپن رادر خود جای داده است. فلاشینگ مدو در کویینز قرار دارد. این پارک بین بزرگراه ون ویک و گرند سنترال پارک وی است و از خلیج فلاشینگ واقع در ضلع جنوبی فرودگاه لاگواردیا تا یونیون ترنپایک امتداد می‌یابد. این پارک دومین پارک بزرگ (پس از پارک خلیج پلهم در برانکس) در شهر نیویورک است. پارک فلاشینگ به منظور محل برگزاری نمایشگاه جهانی نیویورک ۱۹۳۹/۱۹۴۰ ساخته شده‌است. فلاشینگ مدو توسط سازمان پارک‌ها و تفریحات نیویورک اداره می‌شود.
خوان کاستیو
خوان کاستیو (Juan Castillo؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل هلند است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال چلسی و باشگاه فوتبال آژاکس آمستردام اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۱۷ سال هلند و زیر ۱۹ سال هلند بازی کرده‌است.
استخوان نیمه‌چهارپهلو
استخوان نیمه‌چهارپهلو استخوانی کوچک در ردیف دورینه (دیستال) مچ دست انسان است. این استخوان یکی از هشت استخوان مج دست است. نام‌های دیگر آن عبارتند از استخوان شبه‌ذوزنقه‌ای و تراپزوئید.
استخوان‌های ردیف تحتانی (دیستال) مچ دست از سمت خارج به داخل (انگشت شست به انگشت کوچک) عبارتند از:
کریک، ساسکاچوان
کریک، ساسکاچوان (به انگلیسی: Craik, Saskatchewan) یک منطقهٔ مسکونی در کانادا است که در ساسکاچوان واقع شده‌است. کریک ۴۵۳ نفر جمعیت دارد.
گرجی‌های ایران
گرجی‌های ایران گروهی از مردم گرجی، و یکی از قومیت‌های ساکن ایران هستند که نیاکان آن‌ها عمدتاً به دلیل مقاومت در برابر پادشاهان ایران، از وطن خود گرجستان، به ایران تبعید می‌شدند. به‌طوری‌که در طول حکومت سلسله‌های صفویه، افشاریه و قاجاریه گرجی‌های بسیاری در نواحی مختلف ایران پراکنده شدند و حتی به یزد و شاهرود هم رسیدند.و امروزه پس از گذشت حدود سه سده، تنها صد هزار تَن از آنان قابل شناسایی هستند که از این میان برخی از گرجی‌های مناطقِ ساحلیِ شمالِ ایران با حفظ برخی از عناصر فرهنگی خود یعنی: لباس، رقص، موسیقی، آشپزی و معماری شناخته می‌شوند و همچنین بعضی از گرجی‌های مناطقِ کوهستانیِ غربِ اصفهان به واسطهٔ سخن گفتن به زبان گرجی قابل شناسایی هستند.
شهرستان کاسینی
سرشماری
آمار برگرفته از مرکز ملی آمار (ایتالیا) می‌باشد.
گرجی‌های ایران
ورود گرجی‌ها به ایران
در طی حملات ارتش امپراتوری صفویان به گرجستان، آبادی‌های گرجستان ویران می‌شد، گرجی‌ها قتل‌عام می‌شدند و بازماندگان آن‌ها به اسارت گرفته شده و به ایران تبعید می‌شدند.
به استناد از منابع تاریخی متعدد، حدود ۲۲۵٬۰۰۰ گرجی در دورهٔ صفویه، ۳۰٬۰۰۰ گرجی در دورهٔ افشاریه و ۱۵٬۰۰۰ گرجی نیز در دورهٔ قاجاریه در ایران ساکن شدند
شمار گرجی‌های کشته شده و تبعید شده طی دوره‌های گوناگون حملات ایرانیان به گرجستان (صفویه به بعد):
اوایل دورهٔ صفویه
نقطهٔ شروع ورود گرجی‌ها به ایران از آغاز تأسیس سلسلهٔ صفویان یعنی سال ۹۰۶ ق / ۱۵۰۱ م می‌باشد. هنگامی که شاه اسماعیل یکم عازم نبرد با فرخ یسار پادشاه شروان شد خلفا بیک را با جمعی روانهٔ جنگ با گرجی‌ها نمود که در این یورش بسیاری از گرجی‌ها کشته شدند. شاه اسماعیل که پس از شکست خوردن در چالدران دیگر خود هیچگاه فرماندهی لشکریانش در تهاجمات را بر عهده نمی‌گرفت در سال ۹۲۲ ق، دیوسلطان را روانهٔ نبرد با منوچهرخان و یاری رساندن به ملک قرقره نمود. دیوسلطان پس از ۱۴ روز نبرد پیروز شد و با اسرا و غنایم فراوانی بازگشت نمود. از اسرایی که در این جنگ گرفته شدند شاه اسماعیل ۲۰۰ تن را برای سلطان مصر جهت جلب دوستی وی علیه عثمانیان فرستاد.
با توجه به مطلبی از «عالم آرای شاه اسماعیل» می‌توان برداشت نمود که شمار گرجیانی که در سپاه شاه اسماعیل وارد شدند چنان فراوان بوده‌اند که محمدی سلطان ترکمان حاکم یاغی قراحمید که از سوی شاه اسماعیل منصوب شده بود، نامه‌ای به اسکندرخان کُرد محمودی داده و در صورت یاری به او در جهت شکست دادن شاه اسماعیل، مژدهٔ به دست آوردن غنایم فراوان به همراه سربازان گرجی مرصع پوش را می‌دهد.
میانه سال‌های ۹۳۰ تا ۹۵۷ ق برابر با ۱۵۲۴ تا ۱۵۶۱ م شاه طهماسب چهار بار به گرجستان لشکرکشی نمود. افزون بر لشکرکشی‌های او، چهار بار نیز امرا و سرداران خود را به جنگ با گرجیان فرستاد. در درازای این حملات که به بهانهٔ جهاد علیه کفار (این واژه به غیرمسلمانان اطلاق می‌شده‌است) و در حقیقت به دلیل غارت ثروت‌های فراوان موجود در کلیساهای گرجستان و تمایل وی برای تجربه اندوزی سپاهیانش در جنگ علیه سرزمینی که ملوک الطوایفی و عدم اتحاد نواحی گوناگون آن را به شدت ضعیف نموده بود اسرای زیادی به ایران وارد شدند. تنها در لشکرکشی چهارم شاه طهماسب ۳۰٬۰۰۰ اسیر به دست آمد. در حملات دیگر وی و سردارانش نیز اسرای زیادی به ایران وارد شدند. اما در منابع به روشنی به‌شمار آن‌ها اشاره‌ای نشده‌است.
در دوران سلطنت شاه طهماسب با تزاید تشکیلات حکومت و تمایز آن‌ها از هم قزلباشان در رأس امور و مناصب نظامی و تاجیک‌ها در رأس مناصب اداری و کشوری قرار گرفتند. با زیاده طلبی امرای دو گروه و تحریکات بیش از اندازه آنان، شاه طهماسب تصمیم گرفت قفقازی‌ها را به عنوان پیروان بی‌طرف در دستگاه دولتی بپذیرد. راجر سیوری نیز باور دارد شاه طهماسب با خط مشی آگاهانه آغاز به استخدام قفقازی‌ها نمود.
شاه طهماسب نه تنها از گرجی‌ها در ایران استفاده می‌کرد بلکه به علت اطمینان به رشادت و توانایی آن‌ها یک بار آن‌ها را به عملیاتی برون مرزی فرستاد. وی پس از اینکه به همایون پادشاه هندوستان در به دست آوردن تخت و تاج یاری نمود، ولدبیک تکلو را با شماری از گرجی‌ها به هند فرستاد تا فتح کابل را به همایون تبریک گویند و اتفاقاً ولدبیک در جنگ بدخشان به همایون پیوست و گرجیان هم وی را در این جنگ یاری کردند.
از ۹ پسر شاه طهماسب که به دورهٔ نوجوانی رسیدند ۴ تن از مادران گرجی و ۳ تن از مادران چرکسی بودند، بدین ترتیب با پیش آمدن مسئلهٔ جانشینی شاه طهماسب، زنان گرجی و چرکسی حرم سلطنتی برای به تخت نشاندن فرزندان خود دست به کار شدند. فرزندان گرجی وی عبارت بودند از: حیدرمیرزا، مصطفی میرزا، امامقلی میرزا، علی میرزا.
در مورد محل اسکان گرجی‌هایی که در دورهٔ شاه طهماسب به ایران وارد شدند در منابع سخنی به میان نیامده است، ولی با توجه به اینکه هنگام مرگ شاه طهماسب گرجیان دربار صفوی در قزوین آنقدر فراوان و نیرومند بودند که یکی از دو جناح برای جانشینی شاه طهماسب را هدایت می‌کردند، می‌توان برداشت نمود که آن‌ها در پایتخت آن زمان یعنی قزوین و پیرامون این شهر اسکان یافته‌اند.
در سال ۹۸۲ ق، بیماری شاه طهماسب شدت یافت و اطرافیان و درباریان که گمان می‌کردند شاه به زودی خواهد مرد، بر سر موضوع جانشینی میان آن‌ها دودستگی ایجاد شد. انتصاب محمد خدابنده که به دلیل ضعف بینایی منتفی بود و دو نفری که برای جانشینی در نظر گرفته شده بودند اسماعیل میرزا از مادری ترکمن و حیدرمیرزا از مادری گرجی بودند.
امرای استاجلو که جزئی از ارکان دولت صفوی بودند، مانند مرادخان، حسین‌بیگ یوزباشی، پیری بیک، الله‌قلی سلطان ایجک اوغلی و اشراف و اعیان طایفهٔ شیخاوند و گرجیان و صدرالدین خان صفوی - که بعد از پدرش للگی حیدر میرزا شده را بر عهده داشت - به حمایت از حیدرمیرزا پرداخته و سعی در بر تخت نشاندن وی داشتند، این‌ها به حیدرمیرزائیان مشهور شدند. از سوی دیگر جناح اسماعیل میرزائیان متشکل از حسین‌قلی خلفای روملو، امیر اصلان‌بیگ افشار با تمامی طایفهٔ افشار و مهدعلیا همسر شاه طهماسب و پریخان خانم دختر وی سعی در جانشینی اسماعیل میرزا را داشتند. مهدعلیا و پریخان خانم که از زن‌های معتبر دربار بودند پیوسته حیدرمیرزائیان را به غدر و مکر نزد شاه منسوب می‌ساختند و خود را شاهسون و حیدرمیرزائیان را ایکی بیرلو نام نهادند. پریخان خانم و مهدعلیا موفق شدند حیدرمیرزا را نسبت به شاه خائن و غدار معرفی کنند.
با کوشش اطباء شاه طهماسب سلامت خود را بازیافت. شاه با اطلاع از جناح‌بندی‌ها اطرافیان را از ایجاد این‌گونه بلواها برحذر داشت، اما اقدام وی که جمعی را جهت برای صیانت اسماعیل میرزا - که در قلعه قهقهه زندانی بود - فرستاد، باعث تقویت جناح اسماعیل میرزائیان شد. اقدام دیگر شاه طهماسب این بود که بر خلاف میل اسماعیل میرزائیان دستور داد زال بیک گرجی همانند قبل ملازم وی باشد و این نیز باعث تقویت حیدرمیرزائیان گردید. شاه طهماسب پس از آرام کردن این ناآرامی‌ها کوشید اطرافیان حیدرمیرزاپیان را متفرق سازد. تا دو سال دیگر که شاه طهماسب در سلامت بود از جناح‌بندی‌ها خبری نبود، اما همانند آتش زیر خاکستر پنهان بود.
در سال ۹۸۴ ق مزاج شاه طهماسب رو به وخامت نهاد. در شب چهاردهم ماه صفر تمامی فرزندان و شاهزادگان بر بالین وی بودند. او به آن‌ها دستور داد به خانه‌های خود بروند و تنها از حیدرمیرزا خواست تا بر بالین وی بماند. مؤلفان تاریخ عالم آرای عباسی و خلدبرین علت توقف حیدرمیرزا را تحریکات مادر گرجی وی ذکر کرده‌اند که می‌خواست پس از مرگ شاه طهماسب فرزندش حاضر باشد تا بتواند بر تخت پادشاهی جلوس نماید.
پس از مرگ شاه طهماسب در روز پانزدهم صفر، حیدرمیرزا تاج شاهی بر سر نهاد و وصیت‌نامه ممهور به مهر شاه طهماسب را دلیل نیابت خود اعلام نمود و در ایوان چهل ستون جلوس نمود، اما اشتباهاتی مرتکب شد که باعث شد تا حکومت و پادشاهی وی به شب نرسید. نخستین خطای وی رها ساختن پریخان خانم خواهر ناتنی خودش برای خروج از تالار قصر بود. پریخان خانم که در آن شب در چنگال حیدرمیرزا بود و پیشتر دشمن سرسخت وی به‌شمار می‌رفت با تملق و چرب‌زبانی حیدرمیرزا را قانع نمود تا وی را رها سازد تا از کاخ بیرون آمده و سلطان سلیمان و شمخال‌خان را که آن‌ها نیز از مخالفان حیدرمیرزا بودند در سلک مرافقان او درآورد، اما بعد از خروج کلید درب‌های تالار قصر را به مخالفان سپرد و آن‌ها نیز توانستند به راحتی به وارد قصر شده حیدرمیرزا را به قتل برسانند.
دومین اشتباه وی این بود که دقت نکرده بود در آن شب کشیکچیان دربار از کدام طایفه‌اند، از بخت بد وی در آن شب نگهبانان کاخ شاهی از جناح مخالف بودند که درب‌های تالار قصر را به روی او بستند و مانع خروج وی یا دخول طرفدارانش گردیدند. حیدرمیرزا که در قصر زندانی شده بود با وعده و وعید نتوانست محافظان کاخ شاهی را راضی به بازنمودن درب‌ها نماید او نخست تصمیم به خودکشی گرفت اما مادرش متوجه شد و وی را به حرمسرای شاه برد. امرا و سرداران نیز با آگاهی از مرگ شاه طهماسب فعالیتشان را آغاز کردند. طرفداران اسماعیل میرزا در خانهٔ حسین‌قلی خلفای روملو و طرفداران حیدرمیرزا در خانهٔ حسین‌بیگ یوزباشی جمع شدند تا چاره اندیشی نمایند. جمعی نیز بی‌طرف ماندند. طرفداران حیدرمیرزا که مغرور بودند نخست تصمیم گرفتند مسلح به دولتخانه ریخته و حیدرمیرزا را آزاد نمایند، اما پس از ترس اینکه مبادا آزاری توسط مخالفان به حیدرمیرزا برسد از این امر منصرف شدند و تصمیم گرفتند به خانهٔ حسین‌قلی خلفا که محل اجتماع مخالفان بود حمله برده و آن‌ها را متفرق سازند.
از سوی دیگر حسین‌قلی خلفا و شمخال‌خان وارد حرم شده و به جستجوی حیدرمیرزا پرداختند و او را در میان زنان درباری یافته، سرش را از تن جدا کردند و به طرفداران حیدرمیرزا که حیدر گویان درب‌های تالار را شکسته و به حرم می‌رفتند نشان دادند. علی خان بیک گرجی و زال بیک گرجی و جمعی از طرفداران حیدرمیرزا با مشاهدهٔ سر بریدهٔ حیدرمیرزا ناامید شدند و با برداشتن مصطفی میرزا که مادرش گرجی و برادر ناتنی حیدرمیرزا بود، از شهر خارج شدند. در تاریکی شب بسیاری از همراهان حسین‌بیگ یوزباشی و مصطفی میرزا جدا شدند. حسین‌بیگ یوزباشی که می‌خواست نزد حاکم لرستان برود توسط شخصی از طایفهٔ «حاجی ویس سلطان بیات» دستگیر و به قزوین فرستاده شد. مصطفی میرزا نیز دستگیر شد و به نزد اسماعیل میرزا در قزوین فرستاده شد.
در میان همین روزها زال بیک گرجی و فرخ بیک گرجی و بسیاری از طرفداران حیدرمیرزا به فرمان مهدعلیا کشته شدند. علی خان گرجی نیز به گرجستان گریخت. با پیروزی جناح اسماعیل میرزا، اکثر طرفداران حیدرمیرزا به قتل رسیدند و اموال و اولادشان به تاراج رفت.
اسماعیل میرزا در ۲۷ جمادی‌الاول ۹۸۴ ق / ۱۵۷۶ م بر تخت نشست و پس از تاجگذاری انتقام شاهانه‌ای از همگی مخالفان خود گرفت. او هرگز به برادران و عموزادگان اشفاق و مهربانی نکرد و به قول اسکندر بیک ترکمان «آنها را خار گلزار دولت خود می‌دانست».
بعدها جسد حیدرمیرزا را مادرش به مشهد منتقل نمود و در آنجا مدفون ساخت. «اوصاف حمیده خسروانه شاه بسیار است، نشو و نمای او در عنفوان جوانی به صلاح شده بود همیشه دوشنبه و پنجشنبه روزه داشت و با علما و فضلا الفت تمام پیدا کرده و هرگز نماز صبح که دأب سلاطین است به واسطه خواب از وی فوت نشد و دائم به طهارت بود».
بدین ترتیب گرجی‌ها که گروهی نیرومند و دارای نفوذ را در دربار شاه طهماسب تشکیل می‌دادند موفق نشدند حیدرمیرزای گرجی را که سیاحان اروپایی او را جانشین شاه می‌خواندند (و بیشتر قرائن موجود دلیل تام بر ولیعهدی است) بر تخت پادشاهی بنشانند. با شکست کوشش گرجی‌ها در انتصاب نامزد خود به سلطنت ایران آن‌ها مضمحل نشدند بلکه در دوران حکومت نخستین فرزند شاه طهماسب (محمد خدابنده) یک گرجی به نام کیخسرو بیک گرجی را در مقام مربی‌گری فرزند خدابنده می‌یابیم. او نیز به تلاش ناموفقی در به تخت نشاندن طهماسب میرزا (فرزند خدابنده که خود مقام مربی‌گری او را داشت) دست زد، اما حمزه میرزا (فرزند دیگر محمد خدابنده) آن‌ها را شکست داد و طرفداران طهماسب میرزا را در الموت زندانی نمود اهمیت این موضوع زمانی آشکار می‌شود که بدانیم مقام مربی‌گری را تنها در اختیار سران و بزرگان قزلباش قرار می‌دادند. گرجی‌ها در زمان محمد خدابنده دست به طغیان عظیمی زده و در قزوین رعبی در دل‌ها پدیدآوردند که یولی بیک آن را خواباند.
در طول دورهٔ صفویه
هنگامی که شاه عباس بر اریکهٔ پادشاهی تکیه زد اوضاع ایران بسیار آشفته بود. قزلباش‌ها افسارگسیخته و باعث بی نظمی در کشور می‌شدند. شاه عباس که توسط قزلباش‌ها به سلطنت رسیده بود، در نظر داشت آلت دست آنان نشود، بنابراین تصمیم به تنبیه قزلباش‌ها و کاستن از قدرت و نفوذ و موقعیت آن‌ها نمود. وی در جهت مهار نمودن دو نیروی قزلباش و تاجیک که بر سر کسب مناصب رقابتی شدید با هم داشتند تصمیم به ایجاد نیرویی موسوم به نیروی سوم نمود.
اسرای قفقاز «غلام» خوانده می‌شدند، اما این لفظ به معنی برده بودن و آزاد نبودن نیست. شاردن در این خصوص می‌گوید: «... در ایران وقتی می‌گویند: غلامِ شاه، مثل این است که در فرانسه بگویند: کنت یا مارکی... ولی کلمهٔ رعیت که به عوام الناس اطلاق می‌شود عنوان پستی است». مقام این غلام‌ها چندان بود که به نشانهٔ طبقهٔ برگزیده، حق گذاشتن کلاه دوازده ترک قزلباش را داشتند، در حالی که تاجیک‌ها این حق را نداشتند.
غلامان بعد از پذیرش اسلام در بیوتات سلطنتی تربیت شده و خواندن و نوشتن می‌آموختند تا بعدها بتوانند در دربار و در کارگاه‌ها یا در قشون خدمت نمایند. شاه عباس با ایجاد هنگ‌های جدید غلامان ارتشی دائمی به وجود آورد. گرجیان هستهٔ اصلی ارتش و سپاهیان وی را تشکیل می‌دادند و شاه عباس با مساعدت آن‌ها موفق به تغییر کلی تشکیلات نظامی شد. تعداد این افراد در حدود ۳۰٬۰۰۰ تن بودند مه از این تعداد ۱۵٬۰۰۰ تن وارد امور سپاهی می‌شدند و بقیه به تناسب استعداد و قابلیت و کاری که آموخته بودند به خدمت در خانهٔ شاه یا به مشاغل کشوری دیگر گماشته می‌شدند.
گرجی‌ها که گودرو آن‌ها را «بی چون و چرا شجاع‌ترین مردم شرق می‌داند و تاورنیه و دلاواله، شجاعت، زیبایی، وفاداری، جنگآوری و رشادت آن‌ها را سخت ستوده‌اند، صادقانه به کسانی که آن‌ها را از سرزمین شان آواره ساخته و وطن شان را ویران نموده بودند، خدمات ارزشمند و فراوانی نمودند و بنا بر استعداد ذاتی که داشتند به زودی به بالاترین مناصب دست یافتند.
برخلاف زعم دلاواله که می‌پنداشت گرجی‌ها روزی حکومت را به دست می‌گیرند، گرجی‌ها به سرعت در فرهنگ ایرانی آمیختند و اخلاف آن‌ها تنها زبان خود را به سختی حفظ کردند.
شاه عباس علاوه بر به خدمت گرفتن گرجیانی که در دوران اجدادش وارد ایران شده بودند خود نیز طی حملاتی سنگین پس از ویرانی قسمت شرقی گرجستان امروزی (که جزو قلمرو ایران آن زمان محسوب می‌شد) اسرای زیادی را به ایران تبعید نمود. طی حملات شاه عباس و سردارانش به گرجستان نزدیک ۱۲۰٬۰۰۰ گرجی کشته و قریب ۲۱۰٬۰۰۰ نفر نیز به ایران تبعید گردیدند. تنها در یک مورد به محل اسکان آن‌ها که فرح آباد می‌باشد در عالم آرای عباسی اشاره شده‌است. اما در خصوص سایر سکونتگاه‌های گرجی‌ها سیاحان اروپایی اشارات متعددی نمودند.
اواخر دورهٔ صفویه
دولت صفویان که با اقدامات شاه عباس یکم و شاه عباس دوم به بالاترین حد اعتلای فرهنگ و تمدن خود رسیده بود، با شروع سلطنت شاه سلیمان رو به انحطاط نهاد و در پادشاهی شاه سلطان حسین برچیده شد. ناتوانی سلطان حسین و گرایش شدید او به حرمسرا و لهو و لعب و غفلت وی از کشورداری زمینه مساعد را جهت طغیان و شورش قبایل و طوایف مساعد ساخت.
گیورگی بعد از انتصاب به حکومت کرمان دست به تهیهٔ مقدمات لازم برای دفع شورشیان زد و ابتدا برادرش لوان را با جمعی از قوای گرجی پیشاپیش به کرمان فرستاد. لوان و سوارانش بیست روزه به کرمان رسیدند و در جنگی علی‌رغم کمی تعداد نیروهای، شورشیان را شکست داد. گیورگی نیز به دنبال او وارد کرمان شد و بلوچ‌ها را تارومار ساخت.
ایزبرباش
شهر ایزبرباش در کشور روسیه و در جمهوری داغستان واقع شده‌است.
گرجی‌های ایران
اواخر دورهٔ صفویه
گیورگی از سال دفع شورش بلوچ‌ها تا سال ۱۱۱۶ ق / ۱۷۰۴ م در کرمان ماند و این بار نبود سردارانی لایق در ایران عصر سلطان حسین و پیش آمدن شورش در قندهار، باعث انتصاب وی به حکومت قندهار شد.
گیورگی با سپاهی قریب به ۸٬۰۰۰ تن که آن را گرجیان تشکیل می‌دادند به همراه اندکی قزلباش، عازم قندهار شد و قلعه‌های قندهار، زمین داور، بست، شال، مستنگ، فوشنج و قله‌های بلوچ وگرشک را تا سر حد فراه و اسفزار تسخیر و حدود آن را آرام نمود. او ضمن داشتن حکومت قندهار کار ولایت بیگلربیگی کرمان را توسط نایب خود اداره می‌کرد. واختانگ نیز به نیابت از وی پادشاهی گرجستان را داشت. گیورگی بعد از دفع فتنهٔ افاغنه، میرویس خان هوتک کلانتر موروثی قندهار را که مردی ثروتمند، باکفایت و کاردان بود، فردی خطرناک تشخیص داد و او را تحت‌الحفظ به دربار صفوی روانه ساخت و ضمن نامه‌هایی به وزراء و امرای دربار نوشت که بهتر است جهت آرامش قندهار این آشوب طلب از خاک افغانستان دور باشد.
همین که میرویس به پایتخت صفویان وارد شد به وسیلهٔ فردی به نام محمود آقای خواجه‌سرا با ارکان دولت که شدیداً با هم نفاق و نقار داشتند، رابطه برقرار نمود و با دادن رشوه‌های گزاف به اعتماد السلطنه و دیوان بیگی اصفهان، نه تنها خود را بی گناه و گیورگی را خطاکار معرفی نمود بلکه توانست نزد شاه بار یافته و محبوبیت پیدا کند.
میرویس از سلطان حسین اجازهٔ سفر به مکّه را گرفت و در حجاز بعد از دیدار با علمای سنی از آن‌ها فتواهایی در باب مجاز بودن نقض عهد با سلطان شیعی و لزوم طغیان علیه کفاری که بر آن‌ها حاکمند گرفته و به اصفهان معاودت نمود.
میرویس که در صدد طغیان و خیانت بود، با حماقت و جهالت شاه و اطرافیان یاری شد. هنگامی که میرویس از سفر حج برمی‌گشت، سفیری از جانب تزار روسیه به نام اسرایلوری به ایران وارد شد. ورود وی درباریان را پریشان ساخت و چون خود نتوانستند در خصوص اجازهٔ ورود به او یا برگرداندنش نظری بیندیشند از میرویس نظر خواستند. او از اوضاع استفاده نمود و چنین شایع ساخت که پطر کبیر در صدد تسخیر ایران و الحاق گرجستان و ارمنستان به روسیه است و گیورگی و برادرزاده اش که در دربار روسیه می‌باشد با آن‌ها همدست شده‌اند. نقشهٔ ماهرانهٔ میرویس در بدنام ساختن گیورگی و ایجاد سوءظن درباریان نسبت به وی عملی شد و شاه بعد از تمجید و تکریم میرویس او را به سمت قبلی خود منصوب نمود. به گیورگی نیز نوشتند که میرویس مورد محبت شاه است و در حق او مهربانی کن. گیورگی از مراجعت محترمانهٔ میرویس خشمگین شد و تصمیم به انتقام از وی گرفت. از سوی دیگر میرویس بعد از ورود به قندهار شروع به جلب و جذب افاغنه و تحریک آن‌ها جهت شورش علیه حاکم منصوب صفوی نمود. او به ایل کاکری پیام فرستاد تا سر به شورش بردارند. گیورگی قسمت اعظم سربازان گرجی را تحت فرمان برادرزاده اش الکساندر به قصد سرکوبی آن‌ها فرستاد. میرویس نیز فرصت را مغتنم شمرد و گیورگی و سپاهش را در قریهٔ ده شیخ غافلگیر نمود و همگی را به قتل رساند و اسباب و اثاثیهٔ آنان را غارت کرد. هنگامی که الکساندر از مصاف کاکری‌ها برمی‌گشت از وقایع مطلع شد و جنگی سخت میان آن‌ها و غلزائیان روی داد. با این که گرجی‌ها بسیار کم‌تعداد بودند از خود رشادت و دلاوری نشان دادند و توانستند خود را بعد از جنگ به خراسان رسانده و اخبار را به دربار برسانند.
سلطان حسین بعد از وقایع قندهار محمد جامی و محمد خان حاکم هرات را به جهت نصیحت میرویس فرستاد. میرویس بعد از این توفیق، در تحکیم مبانی قدرت خود می‌کوشید و طوایف مختلف افغان را به استخلاص از قید حکومت ایران ترغیب می‌کرد.
میرویس فرستادگان سلطان حسین را زندانی نمود و دربار صفوی تصمیم گرفت تا کیخسرو برادر زادهٔ گیورگی را که داروغهٔ اصفهان بود با ۱۲٬۰۰۰ قزلباش و گرجی‌هایی که به ظاهر اسلام آورده بودند، روانهٔ دفع میرویس نماید. اما اختلاف میان کیخسرو و سپاهیان قزلباش تحت امر وی و اقدام مقامات خزانه داری و همچنین دیگر دیوانیان دربار صفوی که با عدم پرداخت هزینهٔ لشکرکشی موقعیت وی را تضعیف کردند، باعث شد تا او نیز به موفقیت دست نیابد.
میرویس بعد از این پیروزی خود را مستقل از دربار صفوی می‌دانست و دربار هم جهت دفع وی تعلل نشان داد. میرویس در سال ۱۱۲۷ ق / ۱۷۱۵ م درگذشت و برادر وی عبدالعزیز جانشین او شد. عبدالعزیز سیاست مسالمت‌آمیز در قبال دربار صفوی در پیش گرفت و به خاطر همین موضوع توسط پسر ارشد میرویس به قتل رسید.
در سال ۱۱۳۳ ق / ۱۷۲۱ م محمود افغان برای دومین بار به ایران لشکر کشید. او کرمان را تسخیر نمود و بعد از این که نتوانست بر یزد دست یابد عازم تسخیر پایتخت صفویان شد. شاه و سرداران وی تصمیم به اتخاذ شیوهٔ دفاعی گرفتند و سپاهی که ارزش جنگی نداشت گرد آوردند. تنها در میان آن‌ها یک دسته سرباز گرجی، مستعد، کارآمد و ملبس به البسهٔ متحدالشکل، فاخر و مجهز و تحت فرمان رستم شاهزادهٔ گرجی بودند. رستم خان قوللر آقاسی برادر ناتنی واختانگ ششم و ملقب به حسینقلی خان بود.
سپاه صفوی در روز ۷ مارس ۱۷۲۱ م، از ده گلون‌آباد گذشتند و در مقابل افاغنه موضع گرفتند. شاه خرافاتی تا رسیدن هنگام سعد به لشکریان خود آبگوشتی سحرآمیز برای پیروزی بر افاغنه خورانید. روز بعد دو سپاه در مقابل هم قرار گرفتند. والی عربستان و سپاهش در جناح راست، رستم خان در قلب همراه با ۴۰۰ گرجی شجاع و تعلیم دیدهٔ دستچین و در جناح چپ محمدقلی خان اعتماد السلطنه با ۱٬۵۰۰ نفر قرار گرفتند. در این روز تا هنگام عصر طرفین اقدامی نکردند. در پایان روز رستم خان از سکون طولانی ملول شد و با نفرات خود جناح چپ افاغنه را در هم شکست و آن‌ها را عقب راند، اما اشتباه والی عربستان و اعتمادالسلطنه که نتوانستند به موقع به رستم خان یاری رسانند باعث شد تا محمود افغان که فکر می‌کرد شکست یافته و در صدد فرار بود، موقعیت بهتری یابد. رستم خان و همراهانش در محاصرهٔ افاغنه قرار گرفتند اما با از جان گذشتگی مبارزه کردند و هنگامی که رستم خان خواست با اسب خود از نهر برزون عبور نماید، اسب اوی درغلطید و افاغنه وی را کشتند، بدین ترتیب رستم خان یازده سال بعد از برادرزاده اش و همانند او به قتل رسید.
سپاه ایران شکست یافت و عقب‌نشینی نمود. محمد حسین پس از ذکر محامد و توصیف رشادت و دلاوری رستم خان و سربازان گرجی وی، موضوع را چنین بیان می‌کند: «اگر امرای دیگر نامردی نمی‌کردند و با رستم خان قللر آقاسی اتفاق می‌کردند افغان از میان برداشته می‌شد».
خبر مصیبت بار جنگ و شکست گلون‌آباد به دربار رسید و عامهٔ مردم را به اضطراب انداخت. شاه مصمم به ماندن در اصفهان و جلب کمک از اطراف شد. او پیک‌هایی نزد واختانگ ششم پادشاه گرجستان فرستاد. واختانگ که قسم خورده بود به خاطر شاه ایران شمشیر نکشد به او کمکی نکرد.
افاغنه اصفهان را محاصره کردند، این محاصره شش ماه طول کشید، در این مدت قحط و غلای شدیدی در شهر حکم فرما شد و شاه به ناچار از شهر خارج شد. در فرح آباد با محمود افغان ملاقات نمود و تاج شاهی را با دست خود بر سر محمود گذاشت و امپراطوری صفوی را به دست خود ساقط نمود.
گرجی‌ها که از همان ابتدای تشکیل دولت صفوی مورد ظلم و ستم بودند هیچ‌گاه در صدد انتقام برنیامدند. آن‌ها در دوران اوج دولت صفوی خدمات ارزشمند فراوانی انجام دادند و در حضیض دولت صفوی نیز از جان گذشتند تا آن را از سقوط رهایی دهند.
رشادت و خدمات گرجی‌ها در دفع شر افاغنه و مقابله با آن‌ها را از سخن لارنس لاکهارت می‌خوانیم: «از آن پس که کیخسرو خان گرجی در سال ۱۷۱۱ دست به کار یکسره ساختن قندهار شده بود، افاغنه از گرجیان واهمه‌ای به دل گرفته بودند و همواره زبانزد آنان این بود که ایرانیان در مقام قیاس با افاغنه همچون زن به‌شمار می‌آیند و افاغنه هم به نوبهٔ خود در برابر گرجی‌ها زن محسوب می‌گردند».
افغانی‌ها که از گرجی‌ها صدمات فراوانی دیده بودند، بعد از تسخیر اصفهان هنگامی که عازم تسخیر نواحی اطراف آن همانند گلپایگان و خوانسار بودند، در صدد انتقام از گرجی‌های ساکن فریدن برآمدند. گرچه در کتب تاریخی سخنی از جنگ افاغنه و گرجیان نیامده لکن بنابر روایات شفاهی افاغنه نتوانستند گرجیان را شکست دهند و همچنین استحکامات دفاعی موجود در تپه‌ای به نام «آوغانیس گُرا» در فریدون‌شهر امروزی گواه این مدعاست.
الن دوبین
الن دوبین بازیگر کانادایی است.
گرجی‌های ایران
نقش زنان گرجی در دورهٔ صفویه
در کنار مردان گرجی که به بالاترین مقامات و مناصب کشوری و لشکری دورهٔ صفویه رسیدند، نباید از نقش زنان گرجی در این دوره غافل شد. تاورنیه دربارهٔ زنان گرجی چنین می‌گوید: «شاه حق دارد که زنان گرجی را ازدیگران عزیزتر شمارد زیرا مانند زنان کشور ما مهربان و رئوف و ملایم هستند و همگی از خانواده‌های اصیل و نجیبند و بی شک زیباترین موجودات آسیا هستند زنان سیه چردهٔ ایرانی هرگز به پای ایشان نمی‌رسند». زنان گرجی به دلیل نجابت و وجاهت مورد توجه قرار می‌گرفتند، چنان‌که بسیاری از بزرگان ایران و بیزانس زنان گرجی اختیار می‌کردند. مادر مارتا که از او بنیان‌گذار دولت صفوی متولد شد گرجی بود. شاه طهماسب، شاه عباس، شاه صفی، شاه عباس دوم، شاه سلیمان دوم، خواجه نظام الملک طوسی و بسیاری از بزرگان ایران زمین زنان گرجی اختیار نمودند.
الن دوبین
از فیلم‌های معروف او می‌توان به بازی در فیلم تامی و تی-رکس اشاره کرد.
گرجی‌های ایران
نقش زنان گرجی در دورهٔ صفویه
زنان گرجی می‌توانستند بر پادشاهان تأثیر بگذارند. چنان‌که شاه عباس به خاطر زنان گرجی خود زبان گرجی را فراگرفته بود. آن‌ها با شخصیت و نفوذ خود می‌توانستند در امور سیاسی خصوصاً از طریق حرم دخالت کنند چنان‌که در جانشینی شاه طهماسب زنان گرجی نیز در کنار مردان گرجی در تلاش ناموفق برای به سلطنت رساندن حیدرمیرزای گرجی نقش ایفا نمودند. خون گرجی در عروق خانوادهٔ سلطنتی و طبقات حاکمهٔ ایران جریان داشت و خانواده‌های معروف اصفهان نیز غالباً زنان گرجی را به همسری برمی‌گزیدند.
شلی، آیداهو
شلی شهری در شهرستان بینگهام ایالت آیداهو است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۴٬۴۰۹ نفر بوده است.
گرجی‌های ایران
دوره‌های افشاریان، زندیان و قاجاریان
نادر شاه افشار در سال ۱۱۴۸ ق / ۱۷۳۵ م بعد از مصالحه با عثمانی عازم گرجستان شد. وی که قبل صفی خان بغایری از سرداران خود را به تفلیس فرستاده بود خود نیز وارد شهر تفلیس شد. هنگام ورود او به شهر گرجی‌ها از او استقبال شایانی به عمل آوردند. خیابان‌های شهر با قالی مفروش شده و شهر تزئین یافته بود. نادر با مردم خوش رفتاری کامل نمود، اما ۶٬۰۰۰ خانواده را که در مقابل او مقاومت کرده بودند به زادگاه خود خراسان کوچانید. محل دقیق اسکان دادن این تعداد که تقریباً ۳۰٬۰۰۰ تن بودند معین نیست (با توجه به مراجعه به چند کتاب جغرافیایی) و این که آیا نسل‌های بعدی آنان هویت خود را حفظ کرده‌اند یا از دست داده‌اند.
شلی، آیداهو
موقعیت جغرافیایی
موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
گرجی‌های ایران
دوره‌های افشاریان، زندیان و قاجاریان
در سپاه نادر شاه که به اقتضای طبیعت امپراطوری از اقوام و طوایف مختلف بودند گرجی‌ها نیز خدمت می‌کردند و حتی بعد از قتل نادر کسی که مأمور ضبط و تسخیر کلات نادری که خزاین انبوه نادرشاه در آن جا بود سهراب خان گرجی بود.
آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ ق ۱۷۹۵ م با ۳۵٬۰۰۰ مرد جنگی وارد گرجستان شد سکنهٔ شهر قصد مقاومت نداشتند و به استقبال خان آمدند، اما وی بی‌رحمانه فرمان قتل و تاراج را صادر کرد و بسیاری از بزرگان و کشیشان شهر را قتل‌عام نمود. و به دستور او ۲۲٬۰۰۰ غیرنظامی را به ایران کوچاندند.
زندیان
کریم خان زند بعد از بر تخت نشاندن شاه اسماعیل سوم و بر عهده گرفتن وکالت وی عازم نبرد با علیمردان خان بختیاری شد. او ابتدا محمد خان زند را با ۳۰٬۰۰۰ مرد جنگی روانهٔ نبرد با علیمردان خان نمود و خود همراه با ۷۰۰ گرجی در اصفهان ماند. محمد خان از سپاهیان بختیاری شکست یافت و اردوی زند توسط بختیاری‌ها غارت شد، اما علیمردان خان بعد از پیروزی وقت را به تغافل گذرانید. کریم خان نیز با استفاده از گرجی‌ها بر علیمردان خان یورش برده وی را شکست داد. بدین ترتیب در دورهٔ زندیه نیز گرجی‌ها باعث اعتلای فرهنگ و تمدن ایران شدند، چرا که کریم خان با کم این ۷۰۰ گرجی توانست بر مخالف و رقیب اصلی خود پیروز شود و بعدها به تلاش خود برای آبادانی ایران پرداخت.
قاجاریان
در زمان سلطنت آغا محمدخان قاجار و متعاقب به اسارت گرفته شدن پاره ای از اهالی گرجستان، عده ای از زنان گرجی وارد حرم شاهزادگان شدند و بعدها از مقام و مرتبت عالی در اداره امور دربار برخوردار گردیدند. همچنین، پاره ای از فرماندهان گرجی و شاهزادگان آن دیار به خدمت شاهان قاجار درآمدند. این روند با انقلاب مشروطیت هم ادامه یافت و گرجیان به ایفای نقش‌های سیاسی در عرصه سیاست ایران پرداختند. در تاریخ تحولات سیاسی سرزمین ایران، انقلاب مشروطیت نقطهٔ عطفی است که به وسیلهٔ آن از قید استبداد مطلق شاهان رسته و همانند ممالک مترقی صاحب مجلس و قانون اساسی شد. نهضت مشروطه خواهی در میان بعضی از افراد روشن فکر از طبقات مختلف ایران هنگامی آغاز شد که در سراسر قارهٔ پهناور آسیا جز در ژاپن همه جا رژیم استبداد مطلق فردی برقرار بود. عوامل بسیاری در بیداری ایرانیان و تمایل آن‌ها جهت کسب مشروطیت و ایجاد مجلس دخیل بودند که اکثراً از نوار ساطعهٔ انقلاب فرانسه مایه می‌گرفتند.
مظفرالدین شاه قاجار در سال ۱۳۲۴ ق / ۱۹۰۵ م فرمان مشروطیت را صادر کرد و چند روز بعد از امضای قانون اساسی در گذشت. فرزند محمدعلی شاه که ابتدا با مشروطه خواهان موافق بود، از همان شروع سلطنت درصدد ویران کردن اساس مشروطه و توطئه علیه رژیم دموکراسی برآمد. محمدعلی شاه با کمک درباریان و ایادی خود در میان طبقهٔ روحانیون در برانداختن رژیم مشروطه می‌کوشید و دولت روس نیز از او حمایت می‌کرد. کشمکش میان مشروطه خواهان و مستبدین روز به روز شدت می‌یافت تا اینکه پرتاب نارنجک به سمت شاه هنگام عزیمت او به دوشان تپه بهانهٔ لازم را به دست شاه جهت سرکوب مشروطه خواهان داد. شاه در ۴ جمادی‌الاول ۱۳۲۷ ق / ۱۹۰۸ م عازم باغشاه شد و طی چندین روز مقدمات سرکوب مشروطه را فراهم ساخت او توسط لیاخوف روسی مجلس را به توپ بست و بسیاری از نمایندگان مجلس را به شهادت رساند. بدین ترتیب دورهٔ استبداد صغیر شروع شد، اما مردم به مبارزه جهت اعادهٔ مشروطیت دست زدند. مردم تبریز که اولین مردمی بودند که در ایران طعم و لذت استفاده از آثار تمدن جدید را چشیدند بیشتر از همهٔ مردم ایران در اعادهٔ مشروطیت نقش ایفا نمودند.
سران انجمن‌های سری تبریز از کمیته سوسیال دموکرات قفقاز درخواست کمک تعلیماتی و تجهیزاتی داشتند. کمیتهٔ سوسیال دمکرات روسی که شعباتی در قفقاز داشت اعلامیه‌ای صادر کرد، مبنی بر اینکه افراد جنگ آزموده و کسانی که از ابزارسازی و بمب‌سازی آشنایی دارند برای کمک به تبریزی‌ها فرستاده شوند و در نتیجهٔ این نوشتهٔ کمیته صد تن از گرجیان کارآزموده را روانه کرد و این‌ها وارد خاک ایران شدند و خود را تبریز رساندند. «آمدن اینان از چند راه مایهٔ دگرمی مجاهدان گردید. از یک سو دانستند که در همه جا به این کوشش‌های جوانمردانهٔ آنان ارج گزارده می‌شود و آگاه گردیدند که در روسیان و گرجیان و دیگر توده‌ها همدردانی می‌دارند و این کشاکش میانهٔ آزادی و بردگی در بسیار جاها پیش می‌رود. از یک سواین صد تن گرجی هر یکی مرد جنگندهٔ دلیری می‌بود که در جنگ‌ها کاردانی بسیار نشان می‌داد، گذشته از همه، گرجیان لابراتوار بمب‌سازی همراه می‌داشتند».
ساتن-این-د-آیل
ساتن-این-د-آیل (به انگلیسی: Sutton-in-the-Isle) یک روستا و محله مدنی در بریتانیا است که در کمبریج‌شر شرقی واقع شده‌است. ساتن-این-د-آیل ۳٬۹۵۲ نفر جمعیت دارد.
گرجی‌های ایران
قاجاریان
گرجی‌ها که خود در سرزمینشان مشغول مبارزه با تزارها جهت براندازی آن‌ها بودند به ندای آزادی‌خواهی ایران پاسخ دادند و بنابر نقل احمد کسروی «ما این داستان‌ها را نیک ندانسته‌ایم و اینک به کوتاهی یاد کردیم ولی در این رشته جنگ‌ها فدائیان ارمنی و گرجی و برخی مجاهدین جانفشانی‌های بسیار کرده‌اند».
برخی شخصیت‌های معروف گرجی که در انقلاب مشروطیت به همراهی مشروطه خواهان گیلان مشغول مبارزه جهت براندازی استبداد صغیر بودند عبارت اند از:
مقاومت دلیرانهٔ مردم تبریز که در آن گرجیان به همراه سایر قفقازی‌ها فداکاری‌ها بسیار نمودند، باعث اشاعهٔ تفکر مقاومت و مبارزه در سایر شهرهای ایران شد و نهایتاً منجر به فتح تهران و اعادهٔ مشروطیت و فرار محمدعلی شاه مستبد شد.
اسکان یافتن گرجی‌ها در ایران
گرجی‌هایی که در دوران حکومت صفویه وارد ایران شدند، در نقاط مختلفی از این سرزمین سکنی گزیدند، چنان‌که شاردن می‌گوید: «در این روزگاران گرجی‌ها در سراسر ایران پراکنده‌اند… این پراکندگی را سبب این است که شاه عباس و جانشینانش مایل بودند جملگی را به کار بگمارند و به هر جا بفرستند و از زمانی که گرجستان شرقی (کاختی و کارتلی) به تصرف ایران درآمده، عدهٔ زیادی از مردم گرجستان را به ایران کوچانده‌اند. اکنون همهٔ آن‌ها در کاری که بدان پرداخته‌اند پیشرفت کرده‌اند و زندگی پر آسایشی دارند و بسی کارهای مهم که به دست گرجی تباران اداره می‌شود».
گرجی‌هایی که در دوران شاه طهماسب یکم به ایران داخل شدند به احتمال زیاد در پایتخت آن زمان صفویه یعنی قزوین و نواحی نزدیک آن ساکن شدند، چرا که آن‌ها به زودی توانستند در دربار شاه طهماسب گروهی با نفوذ و صاحب موقعیت و قدرت را تشکیل دهند و شاه عباس در ابتدای سلطنت خود به آسانی به آن‌ها دسترسی داشت تا نیروی سوم خود را از آن‌ها تشکیل دهد.
تنها موردی که در عالم آرای عباسی به محل اسکان گرجی‌ها اشاره شده‌است، مربوط به اسکان ۳٬۰۰۰ خانواده از گرجی‌هایی می‌باشد که در حملهٔ سال ۱۰۲۵ ق / ۱۶۱۶ م توسط عیسی خان قورچی باشی به فرح‌آباد مازندران کوچانده و در آنجا طرح اقامت انداختند. لیکن از سفرنامه‌های سیاحان اروپایی می‌توان به راحتی نقاط دیگری را که جمعیت عظیمی از گرجی‌ها در آنجا اسکن بوده‌اند شناسایی نمود. این مناطق عبارت اند از: فارس، اصفهان و مازندران.
قزوین
در مورد محل اسکان گرجی‌هایی که در دورهٔ شاه طهماسب به ایران وارد شدند در منابع سخنی به میان نیامده است، ولی با توجه به اینکه هنگام مرگ شاه طهماسب گرجیان دربار صفوی در قزوین آنقدر زیاد و نیرومند بودند که یکی از دو جناح برای جانشینی شاه طهماسب را هدایت می‌کردند، می‌توان استنباط نمود که آن‌ها در پایتخت آن زمان یعنی قزوین و پیرامون این شهر اسکان یافته‌اند.
گلستان و مازندران
«گروهی از طایفهٔ انیل و جمعی از گرجی‌ها که در زگم و آن حدود می‌بودند تا دو سه هزار خانوار از بیم جان و اسر و غارت بجلا راضی گشته اراده رفتن دارالامان مازندران و دارالمومنین استرآباد کردند و حسب الفرمان قضا جریان دست تعرض از ایشان کوتاه گشته روانهٔ آن‌سو بشدند و به سلامت به فرح آباد رسیده طرح اقامت انداختند».
شاه عباس بعد از تعلیق جنگ میان ایران و عثمانی در سال ۱۰۲۰ ق، در مازندران موقعیت جغرافیایی روستای طاهان در کنار رود تجن را پسندید و دستور داد برایش کاخ زیبایی در آنجا ساخته شود و بعداً آن را فرح آباد نامید.
شاه عباس به آبادانی فرح‌آباد همت گماشت و برای این کار گرجی‌ها و ارامنه را بدان شهر آورد و برای اینکه مهاجران زندگی آسوده‌ای داشته باشند هر کدام را به کاری که در آن مهارت داشتند گمارد. گرجی‌ها که در سرزمین خود در پرورش کرم ابریشم مهارت داشتند در فرح آباد بدین کار مشغول شدند.
گرچه بسیاری از مهاجرین به سبب ناسازگاری آب و هوا تلف شدند اما پیترو دلاواله در زمان خود تعداد آن‌ها را چنین می‌نویسد: ۴۰٬۰۰۰ تن ارمنی، ۱۲٬۰۰۰ تن گرجی، ۷٬۰۰۰ تن یهودی و ۲۰٬۰۰۰ تن مسلمان.
رابینو در فرح آباد از گرجی‌محله، تکیه گرجی و از کوه گرجی در تنکابن یاد می‌کند. اخلاف گرجیانی که طی دورهٔ صفویه بدین محل وارد شدند، از هویت، ملیت، دین و زبان خود تنها توانسته از تعداد انگشت شماری کلمهٔ گرجی و پسوند گرجی بعد از اسم فامیل خود را حفظ نمایند.
آثار معماری
بیشترین آثاری که از گرجی‌ها در این دو استان باقی مانده‌است معماری‌های ارزشمندی است که به عنوان آثار تاریخی ثبت شده‌اند. اغلب آثار ایشان به سفارش شاهان صفوی و قاجاریه ساخته شده‌است. آثاری نظیر کاخ صفی‌آباد در بهشهر، مجموعه تاریخی فرح‌آباد و عمارت صیامی. عمارت صیامی در گرجی‌محله بهشهر جزو معدود آثاری است که حاج اسماعیل گرجی آنرا برای بهره‌برداری شخصی و به عنوان میراث برای فرزندانش ساخت.
اصفهان
شاه عباس جهت پیشبرد اهداف خود گرجی‌های زیادی را به خدمت گرفت. این عدهٔ کثیر در تشکیلات نظامی و اداری دولت صفوی، خصوصاً در دورهٔ شاه عباس مصدر خدمات ارزشمند و فراوانی شدند. هنگامی که شاه عباس پایتخت صفویات را از قزوین به اصفهان انتقال داد، این عدهٔ کثیر به همراه خانواده‌هایشان وارد اصفهان شدند و در آن شهر سکنی گزیدند.
از سیاحان اروپایی، دن گارسیا، آدام اولئاریوس، کمپفر، پیترو دلاواله، و شاردن به زندگی و سکونت گرجی‌ها در اصفهان اشاره کرده‌اند.
کمپفر تعداد گرجی‌هایی که در اصفهان سکنی گزیده و مسلمان شده بودند را ۲۰٬۰۰۰ تخمین زده‌است. دن گارسیا علت خلق و خوی خوب اصفهانی‌های آن زمان را حشر و نشر با گرجی‌ها و ارامنه بیان کرده‌است. پیترو دلاواله سخن از دیدار با چند خواهر گرجی در اصفهان رانده‌است که پس از حملهٔ شاه عباس به ایران آمده بودند. شاه عباس کوشش می‌کرد آن‌ها را مسلمان نماید ولی با امتناع آنها، موقعیتشان که از سوی دربار تأمین مالی می‌شدند به خطر افتاد و مورد بی‌مهری واقع شده و در عسرت و تنگدستی روزگار می‌گذرانیدند.
فریدن
گرجی‌های فریدن پس از بنای شهری جدید (افوس) و سکونت در آن، به دو شعبهٔ شمالی و جنوبی نیز تقسیم شدند. شعبهٔ شمالی به سوی دشت و شعبهٔ جنوبی به سوی کوهستان رفتند. دستهٔ اول (میاندشت) محل سکونت خود را تُرِلی (თორელი) و دستهٔ دوم (فریدون‌شهر) به یاد محل چیرگی بر سپاه ایران در گرجستان، مارْتْقُپی (მარტყოფი) نامیدند. بعدها این نام از حالت عمومیت خارج شد و لفظ سُپِلی به معنای آبادی جایگزین آن شد که هم‌اکنون تمام گرجیان ایران این شهر را بدین نام می‌خوانند.
شهرها و روستاهای گرجی فریدن
گرجی‌های فریدن در این شهرها و روستاها بومی هستند.