cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آخرین روزهای یک محکوم به اعدام
آخرین روز یک محکوم ، نام یک کتاب رمان کوتاه ادبی از ویکتور هوگو نویسندهٔ فرانسوی است؛ که برای نخستین‌بار در سال ۱۸۲۹ منتشر شد ؛ و یکی از آثار مشهور ادبی جهان به‌شمار می‌رود. این رمان تفکر مردی محکوم به مرگ را بازگو می‌کند. ویکتور هوگو این رمان را در نفی و تقبیح حکم اعدام نوشت. این کتاب در سال ۱۳۹۷ بعد از سال‌ها با ترجمه بنفشه فریس‌آبادی و توسط نشر چشمه با عنوان «آخرین روز یک محکوم» به بازار کتاب برگشت. در نسخه منتشر شده توسط نشر چشمه، علاوه بر رمان آخرین روز یک محکوم، داستان «کلود بی‌نوا» و نیز ترجمه مقدمه‌ رمان که خطابه مفصل هوگو علیه حکم اعدام است نیز برای اولین بار در ایران منتشر شده است.
چکیده داستان
در روز اعدام او دختر سه ساله خود را برای آخرین بار می‌بیند، اما او دیگر او را به رسمیت نمی‌شناسد و دخترش به وی می‌گوید که پدرش مرده است.
در این رمان، فردی که به اعدام محکوم شده‌است به شدت خواستار عفو و بخشش مردم است تا بتواند بار دیگر همچون یک شهروند خوب و به دور از جرم و جنایت به زندگی خود در کنار دخترش ادامه دهد، چرا که دخترش اکنون به جز او کسی را در این دنیا ندارد؛ اما مردم به شدت از وی متنفر هستند و خواستار آن هستند که هر چه زودتر او اعدام شود.
ویلسون بیت‌منصور
زندگی‌نامه
در سال ۱۹۲۷ در روستای قراجلوی از توابع شهر ارومیه به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش و متوسطه را در شهر شهر ارومیه و تحصیلات عالیه را در رشته پزشکی در تهران به پایان رساند. به منظور تکمیل تحصیلات و کسب تجربه و تخصص راهی آمریکا شد و در رشته جراحی زنان و زایمان دوره ای را گذرانید. در سال ۱۹۵۹ با دکتر ربکا بیت‌الخاص یکی از همشهریانش، که متخصص کودکان نیز بود ازدواج نمود و به همراه همسرش به ایران بازگشتند و در تهران به طباب مشغول شدند. در دوران دانشجویی با رابی کورش بنیامین، زبان‌شناس و ملی‌گرای سرشناس آشوری آشنا شد و از آن پس در تمامی مجامع فرهنگی و اجتماعی آشوریان شرکت نمود. در اوایل سال ۱۹۵۰ به همراه چند از دوستانش، سازمان فرهنگی جوانان آشوری را بنیان نهاد. این سازمان با تأسیس چاپخانه و کتاب‌هایی به زبان آشوری به چاپ رساند. دکتر بیت‌منصور در سال ۱۹۶۷ به نمایندگی مجلس شورای ملی برگزیده شد و تا سال ۱۹۷۹ و وقوع انقلاب این سمت را برعهده داشت. وی همچنین به عنوان رئیس کمیسیون بهداشت مجلس شورای ملی برگزیده شد. بیت منصور در «دومین کنگره جهانی آشوریان» (AUA) که در سال ۱۹۶۹ در لندن برگزار شد شرکت نمود و به اتفاق آرا به دبیر کلی اتحادیه جهانی آشوری‌ها و کلدانی‌ها برگزیده شد. از نوامبر ۱۹۶۸ تا اوت ۱۹۷۹ اقدام به انتشار روزنامه آشور نمود. وی همچنین برنده نشان همایون شده‌است.
فرافلسفه
فرافلسفه یا فلسفهٔ فلسفه، مطالعهٔ ماهیت (سرشت)، اهداف، و روش‌های فلسفه است.
سرشت فلسفه
برتراند راسل در پیرامون ماهیت فلسفه می‌نویسد: «ممکن است ما به جنبهٔ مشخصی از فلسفه توجه کنیم. اگر کسی بپرسد ریاضیات چیست، می‌توانیم به او تعریفی از یک فرهنگ واژه ارائه کنیم، برای مثال علم اعداد. این تا هر جا که باشد، توضیحی غیر بحث‌انگیز است… بدین طریق می‌توان به هر حوزه‌ای که در آن بدنه‌ای از دانش مُعَین وجود دارد، تعریفی اختصاص داد. اما فلسفه را نمی‌توان بدین شکل تعریف کرد. هر تعریفی بحث‌انگیز خواهد بود و خود مظهر نگرشی فلسفی خواهد بود. تنها راه دریافت اینکه فلسفه چیست، این است که فلسفه کنیم.»
سیارک ۸۱۹۹
سیارک ۸۱۹۹ هشت هزار و صد و نود و نهمین سیارک کشف شده‌است که در ۹ دسامبر ۱۹۹۳ کشف شد.
خاطرات مرد زیادی
خاطرات مرد زیادی یک رمان کوتاه است که توسط ایوان تورگنیف، نویسندهٔ اهل روسیه نوشته شده‌است.
این کتاب توسط عباس باقری تحت عنوان «آدم زیادی» به فارسی ترجمه شده است و توسط نشر علم منتشر شده است
تونی اطلس
تونی اطلس (Tony Atlas؛ زادهٔ April 23, 1954 ) کشتی‌گیر کشتی حرفه‌ای اهل ایالات متحده آمریکا است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون تالار شهرت دبلیو دبلیو ای شده‌است.
چهارگل‌تپه
چهارگل‌تپه (نام پیشین کوکتاش) جماعت و شهرکی در کشور تاجیکستان است که در ناحیهٔ رودکی ناحیه‌های تابع جمهوری قرار دارد. جمعیت این جماعت ۲۲۳۴۸ است.
پرچم دریایی شهروندی
یک پرچم دریایی شهروندی یک پرچم دریایی است که توسط کشتی‌های غیرنظامی برای مشخص کردن ملیت آن‌ها استفاده می‌شود. این پرچم می‌تواند همانند یا متفاوت با پرچم دریایی دولتی و پرچم دریایی جنگی باشد. این پرچم ممکن است پرچم دریایی بازرگانی نیز خوانده شود. برخی از کشورها حتی پرچم‌های خاصی برای قایق‌های بادبانی نیز دارند.
بیش‌تر کشورها تنها یک پرچم ملی و پرچم دریایی برای تمام اهداف دارند. در کشورهای دیگر تمایزی میان پرچم‌های زمینی، شهروندی، دولتی، دریایی و نظامی (ناوها) وجود دارد. برای نمونه، در مورد پرچم‌های دریایی بریتانیا به‌طور مشخص، پرچم‌های متفاوتی با رنگ‌های قرمز، آبی و سفید برای استفاده‌های شهروندی، دولتی و نظامی وجود دارد.
تپه کلاته مستوفی
تپه کلاته مستوفی مربوط به مفمرع - عصر آهن است و در بجنورد، ۵۰۰ متری حومه غربی شهر بجنورد (کلاته مستوفی)، ۱۵۰ متری شمال جاده اصلی بجنورد، گرگان، در نزدیکی ایستگاه پلیس راه بجنورد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ال‌دره (دینار)
ال‌دره یک منطقهٔ مسکونی در ترکیه است که در دینار (شهر) واقع شده‌است.
کاران کاپور
کاران کاپور (Karan Kapoor؛ زادهٔ ۱۷ ژانویه ۱۹۶۲) یک هنرپیشه اهل هند است.
از کارهای او می توان به بازی در فیلم های سلطنت، جنون، خیابان ۳۶ چورینگی و آهن اشاره کرد.
ارنست گبندینر
ارنست گبندینر (Ernst Gebendinger؛ ۱۰ فوریه ۱۹۲۶ – 1926:2:10, May 23, 2017) ژیمناست هنری اهل سوئیس بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال نقره شده‌است.
خشک‌آباد (بردسیر)
خشک‌آباد (بردسیر)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بردسیر در استان کرمان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان گلزار قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده‌است.
آلبرت آلمانزا
آلبرت آلمانزا (Albert Almanza؛ زادهٔ May 1, 1936) بازیکن بسکتبال اهل مکزیک است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به تگزاس لانگ‌هورنز اشاره کرد.
اولاو برندن
اولاو یوهان برندن (نروژی: Olav Johan Brænden) متولد ۱ ژوئیه ۱۹۱۹ در رینگریک، و در گذشته به تاریخ ۱۴ ژوئیهٔ ۱۹۸۹م، در ژنو یک داروساز نروژی و مدیر آزمایشگاه مواد مخدر سازمان ملل در سوئیس از بدو تأسیس بود. سرشناسی وی در نروژ بیشتر مدیون دارویی به نام «قطره بینی برندن» است که توسط وی ابداع و ثبت گشته‌است.
پیشینه
اولاو برندن فرزند یک کشاورز بود. دوران کودکی و نوجوانی را در زادگاه خود رینگریک، سپری کرد و پس از پایان تحصیلات متوسطه در سال ۱۹۳۸م، عازم پایتخت شد و در دانشگاه اسلو تا سال ۱۹۴۲م، به تحصیل داروسازی پرداخت. سپس در نزدیکی زادگاه خود تا سال ۱۹۴۴م، که توسط قوای اشغالگر آلمانی دستگیر شد، مشغول کار در یک داروخانه بود. اولاو به اتهام قانون‌شکنی، ابتدا به اعدام محکوم گشت اما پیش از اجرای حکم، مشمول یک درجه تخفیف شد و تا پایان جنگ جهانی دوم محبوس بود.با گذشت ۲ سال از پایان جنگ، اولاو برندن عازم ایالات متحده شد و در دانشگاه مینه‌سوتا به ادامه تحصیل پرداخت و در سال ۱۹۵۰م، با مدرک دکترای داروسازی فارغ‌التحصیل گشت. سپس مدت کوتاهی به نروژ بازگشت و در یک شرکت دارویی مشغول کار شد اما در سال ۱۹۵۱م، به قصد ادامه تحصیلات تخصصی و تحقیق در مورد مواد مخدر بار دیگر عازم آمریکا شد و در مؤسسه ملی بهداشت در بتزدا، مریلند تا سال ۱۹۵۳م، به کار و کسب تجربه پرداخت.در سال ۱۹۵۵م، از برندن دعوت شد تا به عنوان مدیر آزمایشگاه مرکزی مواد مخدر سازمان ملل در ژنو مشغول به کار شود. به منظور کسب آمادگی بیشتر در پذیرش این دعوت، وی ابتدا یک دوره تخصصی در دانشگاه پاریس-سوربن را گذراند و سپس تا سن بازنشستگی تا سال ۱۹۷۹م، در سمت مدیر آزمایشگاه مشغول خدمت بود. در دوران مدیریت وی تلاش شد تا انواع مواد مخدر تعریف، طبقه‌بندی و منشأ یابی شوند. اصولی که سازمان ملل، گزارشهای سالانه خود را در مورد مواد مخدر تنظیم می‌کند، محصول همین طبقه‌بندی است.اولاو برندن در سال ۱۹۵۶م، با زنی به نام «کارن» که منشی سفارت نروژ بود ازدواج کرد. بعد از بازنشستگی این زوج که وجهه ای بین‌المللی کسب کرده بود به نروژ بازگشت و در سال ۱۹۸۰م، بابت قدردانی از خدمات اولاو برندن، نشان سنت اولاف به وی تقدیم شد و در سال۱۹۸۳م، به عضویت فرهنگستان علوم نروژ مفتخر شد.اولاو برندن، در دوران بازنشستگی خود نیز همچنان در رشته تخصصی و مورد علاقه خود فعال بود و از جمله برای مبارزه با سرماخوردگی نوعی قطره بینی ابداع کرد که به نام وی ثبت و در نروژ معروف شده‌است. وی در سال ۱۹۸۹م، در سن ۷۰ سالگی هنگامی که در سوئیس به سر می‌برد، زندگی را وداع گفت.
اولکسیا بایلک
اولکسیا بایلک (Олексій Григорович Бєлік؛ زادهٔ February 15, 1981) یک بازیکن فوتبال اهل اوکراین است.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال اوکراین بازی کرده‌است.
رز کوچک
رز کوچک (Różyczka) یک فیلم درام لهستانی است که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد.
مارشویل، کارولینای شمالی
مارشویل شهری در ایالت کارولینای شمالی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۴۰۲ نفر بوده‌است.
هانی السبتی
هانی السبتی (هاني نجم الدين عوض بيت سليم السبتي؛ زادهٔ February 27, 1984) بازیکن فوتبال اهل عمان است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال ظفار اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال عمان بازی کرده‌است.
قتل‌های خیابان مورگ
قتل‌های خیابان مورگ یا جنایت در کوی غسالخانه ، داستان کوتاهی از ادگار آلن پو است که سال ۱۸۴۱ در مجله گراهام منتشر شد. آدم‌کشی‌های کوچه بزرگ نخستین نمونهٔ مدرن از داستان کارآگاهی به‌شمار می‌رود.
پرده‌خانه
پرده‌خانه نمایشنامهٔ بلندی از بهرام بیضایی است از سالِ ۱۳۶۳.
متن
این نمایشنامه در مهر ماه ۱۳۶۳ نوشته شد و تابستان ۱۳۷۲ در انتشارات روشنگران در تهران با عکس نگارهٔ بازی‌خانهٔ زنان در پرده‌خانهٔ سلطان حسین بایقرا کارِ کمال‌الدّین بهزاد بر جلد به چاپ رسید.
موضوع
نمایش در بازی‌خانهٔ حرم یک سلطان – که از جنگی بازگشته که به صلح انجامیده – می‌گذرد:
سیارک ۸۲۰۰
سیارک ۸۲۰۰ هشت هزار و دویستمین سیارک کشف شده‌است که در ۷ ژانویه ۱۹۹۴ کشف شد.
پرده‌خانه
نمایش
بیضایی این نمایشنامه را به نمایش درنیاوره است. از نمایش‌های برجستهٔ این نمایشنامه:
به زبان‌های دیگر
مارک اسموژینسکی ترجمه‌ای لهستانی از این نمایشنامه دارد.
پایپستون، مینه‌سوتا
پایپستون، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Pipestone, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان پایپستون، مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات
پایپستون ۱۰٫۸۳ کیلومترمربع مساحت و ۴٬۳۱۷ نفر جمعیت دارد و ۵۲۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
عصر هوش مصنوعی
عصر هوش مصنوعی یک فیلم مستند علمی آمریکایی است که به صورت مجموعه اینترنتی با اجرای بازیگر آمریکایی رابرت داونی جونیور منتشر گردیده است. این مجموعه در تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۱۹ توسط یوتیوب پریموم در هشت قسمت پخش شد. در این مستند راهکارهای هوش مصنوعی بررسی شده و در طول نمایش با افرادی از قبیل دانشمندان، نوآوران و استادان گفتگو می‌کند.
استان ساحلی
استان ساحلی یا استان ساحل نام یکی از هفت استان کشور کنیا بود که مجاور اقیانوس هند واقع شده.
مرکز آن شهر مومباسا، مساحتش ۸۳،۶۰۳ ک.م و شمار سکنه آن ۲،۴۸۷،۲۶۴ است.(۱۹۹۹)
آب و هوای این ناحیه گرمسیری مرطوب است.
تپه زینواینجان
تپه زینواینجان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان پیرانشهر، بخش لاجان، دهستان لاجان شرقی، روستای زینو اینجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
اتحادیه فوتبال هامبورگ
اتحادیه فوتبال هامبورگ (Hamburger Fußball-Verband)، به اختصار HFV یکی از ۲۱ اتحادیه منطقه‌ای فدراسیون فوتبال آلمان است که ایالت هامبورگ و برخی از مناطق جنوب شلسویگ-هولشتاین را پوشش می‌دهد.
اتحادیه فوتبال هامبورگ همچنین یکی از اعضای اتحادیه فوتبال شمال آلمان، NFV است، که خود آن یکی از پنج اتحادیه بزرگ منطقه‌ای در آلمان است. از دیگر زیرشاخه‌های NFV، برمن، نیدرزاکسن، و شلسویگ-هولشتاین هستند.
شمار اعضا
HFV براساس آخرین آمار تا سال ۲۰۲۰، ۱۹۵٫۲۶۰ عضو، ۴۰۱ باشگاه و ۳٫۱۸۵ تیم در نظام لیگ خود جا داده‌است.
دردنا
دردنا، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بردسیر در استان کرمان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان گلزار قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده‌است.
خاطرات آنه فرانک (فیلم ۱۹۵۹)
خاطرات آنه فرانک (The Diary of Anne Frank) فیلمی به کارگردانی جرج استیونز است که در سال ۱۹۵۹ منتشر شد.
اسکار
این فیلم برنده ۳ جایزه اسکار شده است:
نامزدها:
بنیاد فیلم آمریکا
کشته‌پین
کُشته‌پین جماعت و شهرکی در کشور تاجیکستان است که در ناحیهٔ رودکی ناحیه‌های تابع جمهوری قرار دارد. جمعیت این جماعت ۱۹۲۳۲ است.
یخدان رهن
یخدان رهن مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان گناباد، بخش مرکزی، روستای رهن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آدمک حصیری
آدمک حصیری نام یک کتاب ادبی است که توسط آناتول فرانس، نویسندهٔ اهل فرانسه نوشته شده‌است. این کتاب یکی از آثار مشهور ادبی جهان است.
بیل آلمون
بیل آلمون (Bill Almon؛ زادهٔ November 21, 1952) بازیکن بیس‌بال اهل ایالات متحده آمریکا است.
اولیور کواچویچ
اولیور کواچویچ (Oliver Kovačević؛ زادهٔ October 29, 1974) یک بازیکن فوتبال اهل صربستان است.
تیم ملی
وی همچنین در تیم ملی فوتبال صربستان بازی کرده است.
پولکیت سامرات
پولکیت سامرات (Pulkit Samrat؛ زادهٔ December 29, 1983) یک هنرپیشه اهل هند است. وی از سال ۲۰۰۶ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
او در فیلم اوه عزیزم، علاف‌ها، بازگشت علاف‌ها، اوه تو و دیوونه بازی بازی کرده است.
ماردی کالینز
ماردی کالینز (Mardy Collins؛ زادهٔ August 4, 1984) بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به لس آنجلس کلیپرز، باشگاه بسکتبال المپیاکوس، و نیویورک نیکس اشاره کرد.
یولیان وایگل
یولیان وایگل (Julian Weigl؛ زادهٔ ۸ سپتامبر ۱۹۹۵) یک بازیکن فوتبال اهل آلمان است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به بروسیا دورتموند، مونیخ ۱۸۶۰ اشاره کرد.
لیام کوپر
لیام کوپر (Liam Cooper؛ زادهٔ August 30, 1991 ) یک بازیکن فوتبال اهل اسکاتلند است.
هکتور ریال
هکتور ریال (Héctor Rial؛ October 14, 1928 – 1928:10:14, February 24, 1991) یک بازیکن فوتبال و سرمربی اهل اسپانیا بود.
باشگاهی
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به سن لورنزو، باشگاه فوتبال رئال مادرید، باشگاه فوتبال ناسیونال اروگوئه، المپیک مارسی، باشگاه فوتبال سانتا فه، اسپانیول اشاره کرد.
تیم ملی
وی همچنین در تیم ملی فوتبال اسپانیا بازی کرده است.
بخش آرتور، شهرستان کانابک، مینه سوتا
بخش آرتور (به انگلیسی: Arthur Township) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان کانابک واقع شده‌است. بخش آرتور ۸۱٫۱ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۹۰۵ نفر جمعیت دارد و ۲۹۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
یان کیداوا-بوینسکا
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به رز کوچک اشاره کرد.
درگاو
درگاو، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بردسیر در استان کرمان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان گلزار قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده‌است.
نیکلای والکوف
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون تالار شهرت دبلیو دبلیو ای شده‌است.
سیارک ۸۲۰۲
سیارک ۸۲۰۲ هشت هزار و دویست و دومین سیارک کشف شده‌است که در ۱۱ فوریه ۱۹۹۴ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۳٫۰۰ است.
بریکستون
بریکستون نام یکی از ناحیه‌های بخش لمبس است که در محدوده جنوبی لندن بزرگ واقع شده‌است. این ناحیه، دارای مساحتی به میزان ۶٫۱ کیلومتر است.
افراد برجسته
دیگر اشخاص مرتبط با بریکستون:
پلین‌ویو، مینه‌سوتا
پلین‌ویو، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Plainview, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در Wabasha County واقع شده‌است.
خصوصیات
پلین‌ویو ۵٫۵۹ کیلومترمربع مساحت و ۳٬۳۴۰ نفر جمعیت دارد و ۳۵۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
روان‌شناسی فرگشتی
روان‌شناسی فرگشتی ، یک رویکرد نظری در روان‌شناسی است که شناخت و رفتار را از دیدگاه فرگشت نوین بررسی می‌کند. به دنبال شناسایی سازگاری (زیست‌شناسی)های روانی انسان با توجه به مشکلات اجدادی است که برای حل آنها فرگشت یافته‌اند. در این چارچوب، ویژگی‌ها و سازوکارهای روان‌شناختی یا محصول عملکردی انتخاب طبیعی و انتخاب جنسی در انسان هستند یا محصول جانبی غیرسازگاری صفات سازگار دیگر هستند.
تفکر سازگاری‌گرایی دربارهٔ مکانیسم‌های فیزیولوژیک مانند قلب، ریه‌ها و کبد در زیست‌شناسی فرگشتی رایج است. روان‌شناسان فرگشتی همین تفکر را در روان‌شناسی به کار می‌برند و استدلال می‌کنند که همان‌طور که قلب برای پمپاژ خون و کبد برای سم‌زدایی سموم فرگشت یافته‌است، ذهن پیمانه‌ای است زیرا مکانیسم‌های روان‌شناختی مختلفی برای حل مشکلات سازگاری متفاوت فرگشت یافته‌است. این روان‌شناسان فرگشتی استدلال می‌کنند که بسیاری از رفتارهای انسانی خروجی سازگاری روانی‌هایی است که برای حل مشکلات مکرر در محیط‌های اجدادی انسان فرگشت یافته‌اند.
برخی از روان‌شناسان فرگشتی استدلال می‌کنند که نظریهٔ فرگشت می‌تواند چارچوبی اساسی فرانظریه ارائه دهد که کل حوزه روان‌شناسی را به همان شیوه‌ای که زیست‌شناسی فرگشتی برای زیست‌شناسی ارائه کرده‌است، یکپارچه کند.
روان‌شناسان فرگشتی معتقدند که رفتارها یا ویژگی‌هایی که به‌طور جهانی در همه فرهنگ‌ها رخ می‌دهند، نامزدهای خوبی برای سازگاری‌های فرگشتی هستند، شامل توانایی استنباط عواطف دیگران، تشخیص خویشاوندان از غیر خویشاوندان، شناسایی و ترجیح همسران سالم‌تر و همکاری با دیگران. یافته‌هایی در رابطه با رفتار اجتماعی انسان مرتبط با الگوهای کودک‌کشی، هوش، ازدواج، بی‌قیدی جنسی، ادراک زیبایی، شیربها، و سرمایه‌گذاری والدین (زیست‌شناسی) وجود دارد. نظریه‌ها و یافته‌های روان‌شناسی فرگشتی در بسیاری از زمینه‌ها از جمله اقتصاد، محیط زیست، بهداشت، حقوق، مدیریت، روان‌پزشکی، سیاست و ادبیات کاربرد دارند.
نقد روان‌شناسی فرگشتی شامل پرسش‌های دربارهٔ آزمون‌پذیری، مفروضات شناختی و فرگشتی (مانند عملکرد پیمانه‌ای مغز، و عدم اطمینان زیاد در مورد محیط اجدادی)، اهمیت توضیح‌های غیرژنتیکی و غیرسازگاری، و همچنین مسائل سیاسی و اخلاقی ناشی از تفاسیر نتایج تحقیق است. روان‌شناسان فرگشتی اغلب با چنین انتقادهایی درگیر می‌شوند و به آنها پاسخ می‌دهند.
اصول
روان‌شناسی فرگشتی رویکردی است که طبیعت انسان را محصول مجموعه‌ای از سازگاری‌های روان‌شناختی فرگشت‌یافته با مشکلات مکرر در محیط اجدادی می‌داند. طرفداران پیشنهاد می‌کنند که این رشته به دنبال ادغام روان‌شناسی در علوم طبیعی دیگر است و ریشه در نظریه فرگشت و در نتیجه درک روان‌شناسی به عنوان شاخه‌ای از زیست‌شناسی دارد. انسان‌شناس جان توبی و روان‌شناس لدا کاسمیدز بیان کرده‌اند:
همان‌طور که فیزیولوژی انسان و فیزیولوژی فرگشتی، برای شناسایی سازگاری‌های فیزیکی بدن که نشان‌دهندهٔ «ماهیت فیزیولوژیک انسان است» کار کرده‌اند، هدف روان‌شناسی فرگشتی نیز شناسایی سازگاری‌های هیجانی و شناختی فرگشت یافته‌است که نشان‌دهندهٔ «ماهیت روان‌شناختی انسان» است. به گفته استیون پینکر «این نه یک نظریه واحد، بلکه مجموعه بزرگی از فرضیه‌ها و اصطلاح‌هایی است که به شیوه خاصی از کاربرد نظریه فرگشتی در ذهن، با تأکید بر سازگاری، انتخاب و پیمانه‌ای بودن در سطح ژن نیز اشاره دارد.» روان‌شناسی فرگشتی درکی از ذهن را اتخاذ می‌کند که مبتنی بر [نظریه محاسباتی] ذهن است. فرآیندهای ذهنی را به عنوان عملیات محاسباتی توصیف می‌کند، به طوری که، برای مثال، یک پاسخ ترس به عنوان ناشی از یک محاسبات عصبی توصیف می‌شود که داده‌های ادراکی را وارد می‌کند. به عنوان مثال، یک تصویر بصری از یک عنکبوت، و خروجی واکنش مناسب، ترس از جانوران احتمالاً خطرناک است. بر اساس این دیدگاه، هرگونه دامنه یادگیری عمومی به دلیل انفجار ترکیبی غیرممکن است. روان‌شناسی فرگشتی حوزه خود را به عنوان مشکلات بقا و تولیدمثل مشخص می‌کند.
در حالی که فیلسوفان عموماً ذهن انسان را شامل توانایی‌های گسترده‌ای مانند عقل و شهوت می‌دانند، روان‌شناسان فرگشتی، مکانیسم‌های روان‌شناختی فرگشت‌یافته را این‌گونه توصیف می‌کنند که تمرکز محدودی برای مقابله با موضوعات خاص دارند، مانند دستگیری افراد متقلب یا انتخاب همسر دارد. این رشته مغز انسان را شامل مکانیسم‌های عملکردی بسیاری می‌داند به نام «سازگاری‌های روانی» یا مکانیسم‌های شناختی فرگشت‌یافته یا «ماژول‌های شناختی»، که توسط فرایند انتخاب طبیعی برنامه‌ریزی شده‌است. مثال‌ها عبارتند از: اکتساب زبان، اثر وسترمارک، عملکرد انتخاب واسون، هوش و اولویت‌های جفت‌گیری خاص، مکانیسم‌های جستجوی غذا، مکانیسم‌های ردیابی اتحاد، مکانیسم‌های تشخیص عامل، و موارد دیگر. برخی مکانیسم‌ها، که دامنه ویژه نامیده می‌شوند، با مشکلات سازگاری مکرر در طول تاریخ فرگشت بشر سروکار دارند. از سوی دیگر مکانیسم‌های دامنه یادگیری عمومی برای مقابله با تازگی فرگشتی پیشنهاد شده‌است.
روان‌شناسی فرگشتی ریشه در روان‌شناسی شناختی و زیست‌شناسی فرگشتی دارد، اما از بوم‌شناسی رفتار، هوش مصنوعی، ژنتیک، رفتارشناسی جانوران، انسان‌شناسی، باستان‌شناسی، زیست‌شناسی، و جانورشناسی استفاده می‌کند. ارتباط نزدیکی با زیست‌جامعه‌شناسی دارد. اما تفاوت‌های کلیدی بین آنها وجود دارد، از جمله تأکید بر مکانیسم‌های «دامنه ویژه» به جای «دامنه عمومی»، ارتباط معیارهای فعلی برازش، اهمیت نظریه عدم تطابق فرگشتی و روان‌شناسی به جای رفتار.
نیکولاس تینبرگن چهار پرسش تینبرگن می‌تواند به روشن شدن تمایز بین چندین نوع توضیح متفاوت، اما مکمل کمک کند. روان‌شناسی فرگشتی در درجه اول بر چرا؟ تمرکز می‌کند. در حالی که روان‌شناسی سنتی بر چگونه؟ تمرکز دارد. پرسش‌ها
فرضیه‌ها
روان‌شناسی فرگشتی بر چندین فرض اصلی بنا شده‌است: بیشتر محتویات و فرایندهای مغزی ناخودآگاه هستند و بیشتر مشکلات روانی که حل آنها ساده به نظر می‌رسد، در واقع مشکلات بسیار پیچیده‌ای هستند که به‌طور ناخودآگاه توسط سازوکارهای عصبی پیچیده حل می‌شوند.
تاریخچه
دو تا از کتاب‌های بعدی او به مطالعه عواطف جانوران و روان‌شناسی اختصاص یافت.
«تبار انسان و گزینش در ارتباط با جنسیت» در سال ۱۸۷۱ و «بیان هیجان‌ها در انسان و جانوران» در سال ۱۸۷۲. اثر داروین الهام‌بخش رویکرد کارکردگرای ویلیام جیمز به روان‌شناسی بود.
زیست‌شناسی فرگشتی به عنوان یک رشته (دانشگاهی) با سنتز نوین در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ پدیدار شد. در دهه ۱۹۳۰ مطالعه رفتار جانوران (اتولوژی) با کار زیست‌شناس هلندی نیکولاس تینبرگن و زیست‌شناسان اتریشی کنراد لورنتس و کارل فون فریش پدیدار شد.
اوگنیا کوزنتسووا
اوگنیا کوزنتسووا (Евгения Петровна Кузнецова؛ زادهٔ December 18, 1980) ژیمناست هنری اهل روسیه است.
روان‌شناسی فرگشتی
تاریخچه
مقاله‌های ویلیام دی همیلتون (۱۹۶۴) دربارهٔ برازش فراگیر و رابرت تریورز (۱۹۷۲) نظریه‌هایی دربارهٔ عمل متقابل و سرمایه‌گذاری والدین به ایجاد تفکر فرگشتی در روان‌شناسی و دیگر علوم اجتماعی کمک کرد. در سال ۱۹۷۵، ادوارد ویلسون نظریه فرگشت را با مطالعات رفتار جانوری و اجتماعی، با تکیه بر آثار لورنتز و تینبرگن، در کتاب خود زیست‌جامعه‌شناسی: تلفیق نوین ترکیب کرد.
در دهه ۱۹۷۰، دو شاخه اصلی از رفتارشناسی گسترش یافت. نخست، مطالعه رفتار «اجتماعی» جانواران (از جمله انسان) زیست‌جامعه‌شناسی ایجاد شد که توسط طرفدار برجسته آن ادوارد ویلسون در سال ۱۹۷۵ به عنوان «مطالعه منظم اساس زیستی همه رفتارهای اجتماعی» تعریف شد. و در سال ۱۹۷۸ به عنوان «گسترش زیست‌شناسی جمعیت و نظریه فرگشتی به سازمان اجتماعی.» ثانیاً، بوم‌شناسی رفتاری وجود داشت که تأکید کمتری بر رفتار «اجتماعی» داشت و بر پایه‌های بوم‌شناسی و فرگشت رفتار جانوران و بوم‌شناسی رفتاری انسان تمرکز داشت.
در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، بخش‌هایی دانشگاهی گنجاندن اصطلاح «زیست‌شناسی فرگشتی» را در عنوان‌های خود آغاز کردند. دوران نوین روان‌شناسی فرگشتی به‌ویژه توسط دونالد سیمونز در سال ۱۹۷۹ با کتاب فرگشت جنسی انسان و لدا کاسمیدز و جان توبی دیوید بولر در سال ۱۹۹۲ با کتاب ذهن سازگار آغاز شد. دیده شد که اصطلاح «روان‌شناسی فرگشتی»، گاهی به عنوان بیانگر تحقیق بر پایه تعهدهای روش شناختی و نظری خاص برخی از پژوهشگران از دانشکده سانتا باربارا (دانشگاه کالیفرنیا) بود؛ بنابراین برخی از روان‌شناسان فرگشتی ترجیح می‌دهند که به جای اینکه کار خود را «بوم‌شناسی انسانی» بنامند، آن را «بوم‌شناسی رفتاری انسان» یا «انسان‌شناسی فرگشتی» بخوانند.
از روان‌شناسی، جریان‌های اولیه روان‌شناسی تکوینی، روان‌شناسی اجتماعی و روان‌شناسی شناختی وجود دارد. تعیین میزانی از تأثیر نسبی ژنتیک و محیط بر رفتار در هسته ژنتیک رفتاری و انواع آن، به ویژه مطالعات در سطح مولکولی که رابطه بین ژن‌ها، انتقال‌دهنده‌های عصبی و رفتار را بررسی می‌کند، بوده‌است. نظریه وراثت دوگانه، که در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ گسترش یافت، با تلاش برای توضیح اینکه چگونه رفتار انسان محصول دو فرایند فرگشتی متفاوت و متقابل است، دیدگاه کمی متفاوتی دارد:فرگشت و فرگشت فرهنگی. نظریه وراثت دوگانه توسط برخی به عنوان یک دیگاه «میانه» بین دیدگاه‌هایی که بر کلیات انسانی تأکید می‌کنند در مقابل آنهایی که بر تنوع فرهنگی تأکید می‌کنند تلقی می‌شود.
نظریه‌هایی که روان‌شناسی فرگشتی بر پایهٔ آن‌ها استوار است، از آثار چارلز داروین، از جمله گمانه‌زنی‌های او دربارهٔ منشأ فرگشتی غریزه‌های اجتماعی در انسان، سرچشمه می‌گیرد. با این حال، روان‌شناسی فرگشتی نوین تنها به دلیل پیشرفت در نظریه فرگشت در قرن بیستم امکان‌پذیر شد.
روان‌شناسی فرگشتی می‌گوید: «انتخاب طبیعی آدمی را با سازش‌های روانی‌ای مجهز ساخته‌است، کاملاً همان گونه که سازش‌های اندامی و عضوی او را به وجود آورده‌است». گفته می‌شود که سازش‌های روانی همچون سازش‌های کلی برای محیطی که جاندار در آن فرگشت یافت، محیط سازش فرگشتی اختصاصی گردیده‌اند. انتخاب جنسی، سازگاری‌های مرتبط با جفت‌گیری را برای جانداران زنده فراهم می‌کند. انتخاب جنسی، جاندار را با سازش‌های مربوط به همسرگزینی مجهز می‌کند. برای پستانداران نر که توانایی میزان تولیدمثل بالایی دارند، انتخاب جنسی سبب سازش‌هایی می‌گردد که به آنها در رقابت برای ماده‌ها کمک می‌کند. برای پستانداران ماده با توانایی تولیدمثل کمتر، انتخاب طبیعی سبب مشکل‌پسندی می‌شود که به آنها در انتخاب جفت‌هایی تواناتر کمک می‌کند. چارلز داروین انتخاب طبیعی و جنسی را توضیح داد تا با تکیه بر انتخاب گروهی، فرگشت رفتار ایثارگرانه (نوع‌دوستانه) را شرح دهد. اما انتخاب گروهی توضیحی ضعیف شمرده می‌شود، چون در هر گروه افرادی که کمتر ایثار می‌کنند، احتمال بقای بیشتری می‌یابند و گروه به‌طور کلی، کمتر مایل به ایثارگری می‌شود.
در سال ۱۹۶۴، زیست‌شناس فرگشتی ویلیام دی همیلتون، نظریه سلامتی عمومی را با تأکید بر دیدگاه ژن‌محور فرگشتی ارائه کرد. هامیلتون خاطر نشان کرد که افراد می‌توانند با کمک به خویشان نزدیکی که با آنها در بقاء ژن‌ها و تولیدمثل شریک هستند، تکثیر ژن‌های خود را در نسل بعد افزایش دهند. بر طبق انتخاب خویشاوندی، رفتار ایثارگرانه می‌تواند در صورت کمک به خویشان نزدیک، بیشتر از تأثیر ایثارگری جانوران موجب فرگشت گردد. نظریه سلامت عمومی، مسئله فرگشت ایثارگری را کاملاً حل کرد. نظریه‌های دیگری نیز همچون نظریه فرگشت بازی‌ها، رفتار تلافی‌جویانه و رفتار دوسویه تعمیم‌یافته، فرگشت رفتار ایثارگرانه را توضیح دادند. این نظریه‌ها نه تنها فرگشت رفتار ایثارگرانه را توضیح دادند، بلکه تنفر از خیانت‌کاران (افرادی که از ایثار دیگران سوء استفاده می‌کنند) را نیز توضیح دادند.
چند نظریه فرگشتی متوسط، روان‌شناسی فرگشتی را غنی‌تر کرد. نظریه نظریه گزینش آر/کی پیشنهاد می‌کند که برخی گونه‌ها با تولیدمثلِ انبوه بهبود می‌یابند. در حالی که دیگران راهکار تولیدمثل کمتر؛ اما مراقبت بیشتر را دنبال می‌کنند. نظریه مراقبت از فرزندان، مراقبت کمابیش از فرزندان را بر پایهٔ موفقیت احتمالی آن فرزندان و در نتیجه بهبود بیشتر سلامت عمومی والدین توضیح می‌دهد. بر اساس فرضیه تریورز-ویلارد، والدین با شرایط خوب، بیشتر از پسران (که در استفاده از شرایط تواناتر هستند) مراقبت به عمل می‌آورند، اما والدین با شرایط بد، بیشتر از دختران (که حتی در شرایط بد نیز توانایی تولیدمثل موفق را دارند) مراقبت به عمل می‌آورند. بر طبق نظریه تاریخ حیات، جانوران تاریخ زندگی را برای سازگاری با محیط خود تغییر می‌دهند و جزئیاتی مانند سن و سال را در نخستین تولیدمثل و تعداد فرزندان تعیین می‌کنند. نظریه وراثت دوگانه می‌گوید که ژن‌ها و فرهنگ انسانی با هم اندرکنش دارند، به طوری که ژن‌ها در پیشبرد فرهنگ تأثیر گذاشته و فرهنگ نیز به نوبه خود در فرگشت آدمی در سطح وراثتی، به روشی مشابه اثر بالدوین تأثیر می‌گذارد.
سازوکارهای روانی فرگشت‌یافته
روان‌شناسی فرگشتی بر این فرض استوار است که درست مانند قلب، ریه‌ها، کبد، کلیه‌ها و سیستم ایمنی، «ادراک» نیز ساختاری عملکردی دارد که مبنای ژنتیکی دارد و بنابراین، با انتخاب طبیعی فرگشت یافته‌است. مانند دیگر اندام‌ها و بافت‌ها، این ساختار عملکردی باید به‌طور جهانی در بین یک گونه مشترک باشد و باید مشکلات مهم بقا و تولید را حل کند.
روان‌شناسان فرگشتی به دنبال درک مکانیسم‌های روان‌شناختی با درک عملکردهای بقا و تولیدمثلی هستند که ممکن است در طول تاریخ فرگشتی انجام داده باشند. اینها ممکن است شامل توانایی‌هایی برای استنتاج احساسات دیگران، تشخیص خویشاوندان از غیر خویشاوندان، شناسایی و ترجیح همسران سالم‌تر، همکاری با دیگران و پیروی از رهبران باشد. هوشمندی سازگار بر اساس نظریه انتخاب طبیعی، روان‌شناسی فرگشتی، انسان‌ها را اغلب در تضاد با دیگران، از جمله جفت و بستگان می‌بیند. به عنوان مثال، ممکن است مادری بخواهد زودتر از نوزادش فرزندش را از شیردهی جدا کند، تا مادر آزادانه روی فرزندان دیگر سرمایه‌گذاری کند. روان‌شناسی فرگشتی همچنین نقش انتخاب خویشاوندی و رفتار متقابل را در فرگشت صفات اجتماعی مانند نوع‌دوستی به رسمیت می‌شناسد. انسان‌ها نیز مانند شامپانزه معمولی و بونوبوها، دارای غریزه‌های اجتماعی ظریف و منعطف هستند که به آنها امکان می‌دهد تا خانواده‌های گسترده، دوستی‌های مادام‌العمر و اتحادهای سیاسی تشکیل دهند. در مطالعاتی که پیش‌بینی‌های نظری را آزمایش می‌کردند، روان‌شناسان فرگشتی یافته‌های متوسطی دربارهٔ موضوع‌هایی مانند کودک‌کشی، هوش، الگوهای ازدواج، بی‌بندوباری، ادراک زیبایی، قیمت عروس و سرمایه‌گذاری والدین به دست آورده‌اند.
مثال دیگر سازوکار فرگشت‌یافته در افسردگی است. افسردگی بالینی ناسازگار است و باید رویکردهای فرگشتی داشته باشد تا بتواند سازگار شود. در طول سده‌ها، جانوران و انسان‌ها برای زنده ماندن روزهای سختی را پشت سر گذاشته‌اند، که سبب شد تا مبارزه یا فرار ما به شدت فرگشت یابد. به عنوان مثال، پستانداران دارای اضطراب جدایی از سرپرستان خود هستند که مایهٔ پریشانی می‌شود و سیگنال‌هایی را از محور غده فوق کلیوی به غده هیپوفیز و هیپوتالاموس آنها می‌فرستد و تغییرهای عاطفی/رفتاری را ایجاد می‌کند. گذر از این نوع شرایط به پستانداران کمک می‌کند تا با اضطراب جدایی کنار بیایند.
موضوعات تاریخی
طرفداران روان‌شناسی فرگشتی در دهه ۱۹۹۰ کاوش‌هایی دربارهٔ رخدادهای تاریخی انجام دادند، اما پاسخ کارشناسان تاریخی بسیار منفی بود و تلاش کمی برای ادامه این خط تحقیقاتی صورت گرفته‌است. مورخ لین هانت می‌گوید که تاریخ‌نگاران از این پژوهشگران روان‌شناسی شکایت کردند:
لین هانت بیان می‌کند که «چندین تلاش برای ایجاد زیرشاخه‌ای از تاریخ روانی تحت فشار پیش‌فرض‌های آن فرو ریخت.» او نتیجه می‌گیرد که از سال ۲۰۱۴، «پرده آهنین» بین تاریخ‌نگاران و روان‌شناسی … پابرجاست.
محصولات فرگشت: سازگاری‌ها، نوسازگاری‌ها، محصولات جانبی و گوناگونی تصادفی
همه صفات موجودات، سازگاری فرگشتی نیستند. همان‌طور که در جدول زیر اشاره شد، صفات همچنین ممکن است نوسازگاریها، محصولات جانبی سازگاری (که گاهی اسپندرال یا محصول جانبی نامیده می‌شود)، یا گوناگونی تصادفی بین افراد باشد.
سازگاری‌های روان‌شناختی فطری یا نسبتاً آسان برای یادگیری و تجلی در فرهنگ‌های سراسر جهان فرض می‌شوند. به عنوان مثال، توانایی کودکان نوپا برای یادگیری زبان بدون آموزش احتمالاً یک سازگاری روانی است. از سوی دیگر، انسان‌های اجدادی، توانایی خواندن و نوشتن را نداشتند؛ بنابراین امروزه، یادگیری خواندن و نوشتن نیاز به آموزش گسترده دارد و احتمالاً نیازمند استفاده دوباره از ظرفیت‌های شناختی است که در پاسخ به فشارهای انتخابی غیرمرتبط با زبان نوشتاری فرگشت یافته‌ست. با این حال، تغییر در رفتار آشکار می‌تواند ناشی از مکانیسم‌های جهانی در تعامل با محیط‌های مختلف محلی باشد. به عنوان مثال، قفقازی‌هایی که از آب و هوای شمالی به سوی استوا حرکت می‌کنند، پوست تیره‌تری خواهند داشت. مکانیسم‌های تنظیم‌کننده رنگدانه آنها تغییر نمی‌کند. بلکه ورودی به آن مکانیسم‌ها تغییر می‌کند و در نتیجه خروجی‌های متفاوتی ایجاد می‌شود.
یکی از وظایف روان‌شناسی فرگشتی این است که مشخص کند کدام ویژگی‌های روان‌شناختی احتمالاً سازگاری، محصول جانبی یا گوناگونی تصادفی هستند. جورج سی ویلیامز پیشنهاد کرد که «سازگاری یک مفهوم خاص و طاقت‌فرسا است که تنها باید در جایی استفاده شود که واقعاً ضروری باشد.» همان‌طور که توسط ویلیامز و دیگران اشاره شده‌است، سازگاری‌ها را می‌توان با پیچیدگی غیرمحتمل، جهانی بودن گونه‌ها و کارکرد سازگاری شناسایی کرد.
سازگاری‌های اجباری و اختیاری
پرسشی که ممکن است دربارهٔ یک سازگاری پرسیده شود این است که آیا به‌طور کلی الزامی است (در رویاروی با تغییرهایی محیطی معمولی نسبتاً قوی) یا اختیاری (حساس به تغییرهای محیطی معمولی). مزه شیرین شکر و درد ضربه زدن به زانو در برابر بتن نتیجه سازگاری‌های روانی نسبتاً الزامی است. تنوع محیطی معمولی در طول رشد تأثیر زیادی بر کارکرد آنها ندارد. در مقابل، سازگاری‌های اختیاری تا حدودی شبیه گزاره‌های «اگر-پس» هستند. برای مثال، سازگاری پوست با برنزه شدن مشروط به قرار گرفتن در معرض نور خورشید است. این نمونه‌ای از سازگاری اختیاری دیگر است. وقتی سازگاری روان‌شناختی اختیاری است، روان‌شناسان فرگشتی به این موضوع می‌پردازند که چگونه ورودی‌های رشدی و محیطی بر بیان سازگاری تأثیر می‌گذارند.
کلیات فرهنگی
روان‌شناسان فرگشتی معتقدند که رفتارها یا ویژگی‌هایی که به‌طور جهانی در همه فرهنگ‌ها رخ می‌دهند، نامزدهای خوبی برای سازگاری‌های فرگشتی هستند. کلیات فرهنگی شامل رفتارهای مرتبط با زبان، شناخت، نقش‌های اجتماعی، نقش‌های جنسیتی و فناوری می‌شود. سازگاری‌های روان‌شناختی فرگشت‌یافته (مانند توانایی یادگیری زبان) با ورودی‌های فرهنگی برای ایجاد رفتارهای خاص (مانند زبان خاص آموخته‌شده) در تعامل هستند.
تفاوت‌های اساسی جنسیتی، مانند اشتیاق بیشتر برای رابطه جنسی در میان مردان و خجالتی بودن بیشتر در میان زنان، به‌عنوان سازگاری‌های روان‌شناختی دوشکلی جنسی توضیح داده می‌شود که راهبردهای مختلف تولیدمثلی مردان و زنان را منعکس می‌کند.
روان‌شناسان فرگشتی رویکرد خود را با آنچه «مدل استاندارد علوم اجتماعی» می‌نامند، مقایسه می‌کنند که بر اساس آن، ذهن یک ابزار شناختی همه‌منظوره است که تقریباً به‌طور کامل توسط فرهنگ شکل گرفته‌است.
محیط سازگاری فرگشتی
روان‌شناسی فرگشتی استدلال می‌کند که برای درک درست عملکردهای مغز، باید ویژگی‌های محیطی را که مغز در آن فرگشت یافته‌است، درک کرد. از آن محیط اغلب به عنوان «محیط سازگاری فرگشتی» یاد می‌شود.
ایده «محیط سازگاری فرگشتی» نخستین بار به عنوان بخشی از نظریه دلبستگی توسط جان بالبی مورد بررسی قرار گرفت.
این محیطی است که یک مکانیسم فرگشت‌یافته خاص با آن سازگار شده‌است. به‌طور خاص، محیط سازگاری فرگشتی به عنوان مجموعه‌ای از فشارهای انتخابی تکرارشونده تاریخی تعریف می‌شود که یک سازگاری معین را شکل می‌دهد، و همچنین آن جنبه‌هایی از محیط که برای توسعه و عملکرد مناسب سازگاری ضروری است.
انسان‌ها که از سردۀ «انسان (سرده)» تشکیل شده‌اند، بین ۱٫۵ تا ۲٫۵ میلیون سال پیش ظاهر شدند، زمانی که تقریباً با آغاز پلیستوسن ۲٫۶ میلیون سال پیش مصادف است. از آنجایی که پلیستوسن تنها ۱۲۰۰۰ سال پیش به پایان رسید، اکثر سازگاری‌های انسانی یا در دوران پلیستوسن به تازگی فرگشت یافته‌اند یا توسط انتخاب ثباتی در دوران پلیستوسن حفظ شده‌اند. بنابراین، روان‌شناسی فرگشتی پیشنهاد می‌کند که اکثر مکانیسم‌های روان‌شناختی انسان با مشکلات تولیدمثلی که اغلب در محیط‌های پلیستوسن با آن مواجه می‌شوند، سازگار هستند. به‌طور کلی، این مشکلات شامل مشکلات رشد، تمایز، نگهداری، جفت‌گیری، والدین و روابط اجتماعی است.
آرتامانوف‌ها
آرتامانوف‌ها یا تجارت آرتامانوف‌ ٬ رمانی است که توسط ماکسیم گورکی، نویسندهٔ اهل روسیه در سال ۱۹۲۷ نوشته شده‌است.
روان‌شناسی فرگشتی
محیط سازگاری فرگشتی
محیط سازگاری فرگشتی، به‌طور قابل توجهی با جامعه مدرن متفاوت است. اجداد انسان‌های مدرن در گروه‌های کوچک‌تر زندگی می‌کردند، فرهنگ‌های منسجم تری داشتند و زمینه‌های هویت و معنای پایدارتر و غنی‌تری داشتند. پژوهشگران به جوامع شکارچی-گردآورنده موجود برای سرنخ‌هایی دربارهٔ شیوۀ زندگی شکارچی‌ها در محیط سازگاری فرگشتی هستند. متأسفانه، اندک جوامع شکارچی و جمع‌آوری بازمانده با یکدیگر متفاوت هستند و از بهترین سرزمین و محیط‌های خشن رانده شده‌اند. بنابراین مشخص نیست که چقدر به آنها نزدیک است. آنها بازتاب‌دهندۀ فرهنگ نیاکان هستند.
عدم سازگاری
از آنجایی که سازگاری یک موجود زنده با محیط اجدادی آن سازگار بوده‌است، یک محیط جدید و متفاوت می‌تواند ناهماهنگی ایجاد کند. از آنجایی که انسان‌ها عمدتاً با محیط‌های پلیستوسن سازگار هستند، مکانیسم‌های روان‌شناختی گاهی «عدم تطابق» با محیط مدرن را نشان می‌دهند. یک مثال این واقعیت است که اگرچه سالانه حدود ۱۰۰۰۰ نفر در ایالات متحده با اسلحه کشته می‌شوند، در حالی که عنکبوت‌ها و مارها فقط تعداد انگشت‌شماری را می‌کشند، با این وجود مردم یاد می‌گیرند که از عنکبوت‌ها و مارها به همان راحتی و راحت‌تر از تفنگ، خرگوش یا گل‌ها بترسند. یک توضیح بالقوه این است که عنکبوت‌ها در سراسر دوران پلیستوسن تهدیدی برای اجداد بشر بود، در حالی که اسلحه (و خرگوش) چنین نبود؛ بنابراین بین روان‌شناسی فرگشت‌یافته، یادگیری ترس انسان و محیط مدرن ناهماهنگی وجود دارد.
این عدم تطابق در پدیده‌های محرک فوق طبیعی نیز ظاهر می‌شود، محرکی که واکنشی قوی‌تر از محرکی که پاسخ برای آن فرگشت یافته‌است، برمی‌انگیزد. این اصطلاح توسط نیکولاس تینبرگن برای اشاره به رفتار جانوران غیرانسانی ابداع شد، اما روان‌شناس دایر بارت گفت که تحریک‌های فوق طبیعی بر رفتار انسان‌ها به اندازه دیگر جانوران قدرتمند است. او غذاهای ناسالم را به عنوان یک محرک اغراق‌آمیز برای میل به نمک، شکر و چربی‌ها توضیح داد، و او می‌گوید که تلویزیون به طور اغراق‌آمیزی از نشانه‌های اجتماعی مانند خنده، چهره‌های خندان و کنش‌های جلب توجه بهره می‌گیرد. ۲۴۵ / ۵٬۰۰۰ در مرکز مجله‌ها و چیزبرگرهای دوتایی غریزه‌های در نظر گرفته‌شده برای محیطی با سازگاری فرگشتی را جذب می‌کنند که در آن رشد سینه نشانه سلامت، جوانی و باروری در همسر آینده بود و چربی یک ماده مغذی کمیاب و حیاتی بود. روان‌شناس مارک ون وگت اخیراً استدلال کرد که رهبری سازمانی مدرن یک ناهماهنگی است. استدلال او این است که انسان‌ها برای کار در ساختارهای بزرگ و ناشناس بوروکراتیک با سلسله مراتب رسمی سازگار نیستند. ذهن انسان همچنان به رهبری شخصی و کاریزماتیک عمدتاً در زمینه محیط‌های غیررسمی و برابری‌خواهانه پاسخ می‌دهد. از این رو بسیاری از کارمندان نارضایتی و بیگانگی را تجربه می‌کنند. حقوق، جوایز و دیگر امتیازها از غریزه‌های موقعیت نسبی استفاده می‌کنند که به ویژه مردان را به جایگاه‌های شغلی اجرایی ارشد جذب می‌کند.
روش‌های تحقیق
نظریه فرگشتی از این جهت است که ممکن است فرضیه‌هایی را ایجاد کند که ممکن است از رویکردهای نظری دیگر توسعه نیابد. یکی از اهداف اصلی تحقیقات سازگاری شناسایی این است که کدام صفات ارگانیسمی احتمالاً سازگاری هستند و کدامیک محصولات جانبی یا تغییرات تصادفی هستند. همان‌طور که قبلاً ذکر شد، انتظار می‌رود سازگاری‌ها شواهدی از پیچیدگی، عملکرد، و جهانی بودن گونه‌ها را نشان دهند، در حالی که محصولات جانبی یا تغییرات تصادفی نشان نمی‌دهند. علاوه بر این، انتظار می‌رود سازگاری‌ها به‌عنوان مکانیسم‌های نزدیکی ظاهر شوند که با محیط به‌صورت کلی اجباری یا اختیاری تعامل دارند (به بالا مراجعه کنید). روانشناسان فرگشتی همچنین به شناسایی این مکانیسم‌های نزدیک (که گاهی «مکانیسم‌های ذهنی» یا «سازگاری‌های روانی» نامیده می‌شوند) و نوع اطلاعاتی که آنها به عنوان ورودی می‌گیرند، چگونه آن اطلاعات را پردازش می‌کنند و خروجی‌های آنها علاقه‌مند هستند. روان‌شناسی رشدی فرگشتی، بر این تمرکز می‌کند که چگونه سازگاری‌ها ممکن است در زمان‌های رشدی خاصی فعال شوند (مانند از دست دادن دندان‌های شیری، نوجوانی، و غیره) یا چگونه وقایع در طول رشد یک فرد ممکن است مسیرهای تاریخ زندگی را تغییر دهد.
روانشناسان فرگشتی از چندین استراتژی برای ایجاد و آزمایش فرضیه‌هایی در مورد اینکه آیا یک ویژگی روانی احتمالاً سازگاری فرگشت یافته‌است یا خیر، استفاده می‌کنند. خاطرنشان می‌کند که این روش‌ها عبارتند از:
روانشناسان فرگشتی همچنین از منابع مختلف داده برای آزمایش استفاده می‌کنند، از جمله آزمایش‌ها، اسناد باستان‌شناسی، داده‌های جوامع شکارچی-گردآورنده، مطالعات مشاهده‌ای، داده‌های علوم اعصاب، گزارش‌های شخصی و نظرسنجی‌ها، پرونده‌های عمومی، و محصول‌های انسانی. اخیراً روش‌ها و ابزارهای اضافی بر اساس سناریوهای تخیلی معرفی شده‌اند، و مدل‌های ریاضی، و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای چند عاملی نیز معرفی شده‌اند.
حوزه‌های اصلی تحقیق
حوزه‌های بنیادی پژوهش در روان‌شناسی فرگشتی را می‌توان به دسته‌های گسترده‌ای از مشکلات سازگاری که از خود نظریه فرگشت ناشی می‌شوند تقسیم کرد: بقا، جفت‌گیری، فرزندپروری، خانواده و خویشاوندی، تعامل با غیر خویشاوندان، و فرگشت فرهنگی.
بقا و سازگاری‌های روانی در سطح فردی
مشکلات بقا اهداف روشنی برای فرگشت سازگاری‌های فیزیکی و روانی هستند. مشکلات عمده‌ای که اجداد انسان‌های امروزی با آن‌ها روبه‌رو بودند شامل انتخاب و تهیه غذا بود. انتخاب قلمرو و پناهگاه فیزیکی؛ و اجتناب از شکارچیان و سایر تهدیدات محیطی.
آگاهی
آگاهی مطابق با معیارهای جورج سی ویلیامز در مورد جهانی بودن گونه، پیچیدگی، و عملکرد، و آن صفت (ژنتیک) است که ظاهراً سازگاری را افزایش می‌دهد.
جان اکلس در مقاله‌اش «فرگشت آگاهی» استدلال می‌کند که سازگاری‌های آناتومیکی و فیزیکی خاص پستانداران قشر مغز باعث ایجاد آگاهی شد. در مقابل، دیگران استدلال کرده‌اند که آگاهی از مدارهای بازگشتی بسیار ابتدایی‌تر است، زیرا در ابتدا در گونه‌های پیش پستانداران فرگشت یافته‌ست، زیرا ظرفیت تعامل با محیط‌های اجتماعی «و» طبیعی را با ارائه یک «خنثی» صرفه‌جویی در انرژی بهبود می‌بخشد. دنده در یک ماشین خروجی موتور گران‌قیمت است. هنگامی که این مدار بازگشتی در جای خود قرار گرفت، ممکن است به خوبی مبنایی برای توسعه بعدی بسیاری از عملکردهایی که آگاهی در ارگانیسم‌های بالاتر تسهیل می‌کند، همان‌طور که توسط برنارد بارس مشخص شده‌است، فراهم کرده باشد. ریچارد داوکینز استدلال می‌کند که انسان‌ها آگاهی را فرگشتی دادند تا خود را سوژه فکر کنند. دانیل پوینلی استدلال می‌کند که هوشیاری بزرگ و درخت‌نوردی میمون انسان‌نما فرگشتی افته تا جرم خود را هنگام حرکت ایمن در میان شاخه‌های درخت در نظر بگیرد. مطابق با این فرضیه، گوردون جی. گلپ دریافت که شامپانزه معمولی و اورانگوتانها، اما نه میمون‌های کوچک یا گوریلهای زمینی، خودآگاهی را در آزمایش‌های آینه نشان دادند.
خواب ممکن است برای صرفه‌جویی در انرژی در زمانی که فعالیت کمتر مثمر ثمر یا خطرناک‌تر باشد، مانند شب، و به ویژه در فصل زمستان فرگشت یافته باشد.
حس و ادراک
بسیاری از متخصصان مانند جری فودر می‌نویسند که هدف از ادراک دانش است، اما روان‌شناسان فرگشتی معتقدند که هدف اصلی آن هدایت عمل است. مثلاً می‌گویند: درک عمق به نظر می‌رسد فرگشت نیافته‌است تا به ما کمک کند فاصله اشیاء دیگر را بدانیم، بلکه برای کمک به حرکت ما در فضا به ما کمک کند. روانشناسان فرگشتی می‌گویند که حیوانات از خرچنگ ویولن‌زن تا انسان برای اجتناب از برخورد از بینایی استفاده می‌کنند. این نشان می‌دهد که دید اساساً برای هدایت کنش است، نه ارائه دانش.
ساختن و نگهداری اندام‌های حسی از نظر متابولیکی گران است، بنابراین این اندام‌ها تنها زمانی فرگشت می‌یابند که سازگاری ارگانیسم را بهبود بخشند. بیش از نیمی از مغز به پردازش اطلاعات حسی اختصاص دارد و خود مغز تقریباً یک چهارم منابع متابولیک فرد را مصرف می‌کند، بنابراین حواس باید مزایای استثنایی را برای سازگاری فراهم کند. حیوانات از طریق حواس خود اطلاعات مفید و دقیقی به دست می‌آورند.
دانشمندانی که ادراک و حس را مطالعه می‌کنند مدت‌هاست که حواس انسان را به‌عنوان سازگاری با جهان‌های اطراف خود درک کرده‌اند. درک عمق شامل پردازش بیش از نیم دوجین نشانه بصری است که هر کدام بر اساس نظمی از جهان فیزیکی است. بینایی برای پاسخ به محدوده باریک انرژی الکترومغناطیسی که فراوان است و از اجسام عبور نمی‌کند فرگشت یافته‌ست. امواج صوتی در گوشه و کنار می‌روند و با موانع تعامل می‌کنند و الگوی پیچیده‌ای را ایجاد می‌کنند که شامل اطلاعات مفیدی دربارهٔ منابع و فواصل اشیا می‌شود. حیوانات بزرگتر به‌طور طبیعی به دلیل اندازه خود صداهایی با صدای کمتر تولید می‌کنند. از سوی دیگر، محدوده ای که حیوان می‌شنود، با سازگاری تعیین می‌شود. برای مثال، کبوترهای خانگی می‌توانند صدای بسیار کم (مادون صوت) را بشنوند که فواصل زیادی را منتقل می‌کند، حتی اگر بیشتر حیوانات کوچکتر صداهای با صدای بلندتر را تشخیص دهند. طعم و بو به مواد شیمیایی موجود در محیط پاسخ می‌دهد که تصور می‌شود برای سازگاری در محیط فرگشتی مهم بوده‌است. به عنوان مثال، نمک و شکر ظاهراً هم برای انسان یا ساکنان پیش از انسان در محیط سازگاری فرگشتی ارزشمند بوده‌اند، بنابراین انسان امروزی تمایل ذاتی به مزه‌های شور و شیرین دارد. حس لامسه در واقع حواس بسیاری از جمله فشار، گرما، سرما، قلقلک و درد است. درد در عین ناخوشایند بودن، نوعی سازگاری است. یک سازگاری مهم برای حواس، تغییر دامنه است که در آن ارگانیسم به‌طور موقت کم و بیش به حس حساس می‌شود. ببه عنوان مثال، چشم‌های فرد به‌طور خودکار با نور محیطی کم‌نور یا روشن تنظیم می‌شوند. توانایی‌های حسی موجودات مختلف اغلب با هم فرگشت می‌یابند، مانند شنیدن صدای خفاش‌ها و پروانه‌هایی که برای پاسخ به صداهایی که خفاش‌ها تولید می‌کنند، فرگشت یافته‌اند.
روان‌شناسان فرگشتی معتقدند که ادراک، اصل پیمانه‌ای بودن مغز (مدولار) را با مکانیسم‌های تخصصی که وظایف ادراکی خاصی را انجام می‌دهد، نشان می‌دهد. به عنوان مثال، افرادی که به قسمت خاصی از مغز آسیب می‌رسانند، دارای نقص خاصی هستند که نمی‌توانند چهره‌ها را تشخیص دهند. روان‌شناسی فرگشتی نشان می‌دهد که این نشان دهنده یک ماژول به اصطلاح چهره‌خوانی است.
یادگیری و سازگاری‌های اختیاری
در روان‌شناسی فرگشتی، گفته می‌شود که یادگیری از طریق ظرفیت‌های فرگشت‌یافته، به‌ویژه سازگاری‌های اختیاری انجام می‌شود. سازگاری‌های اختیاری بسته به ورودی‌های محیط، خود را متفاوت نشان می‌دهند. گاهی ورودی در طول توسعه می‌آید و به شکل‌گیری آن کمک می‌کند. به عنوان مثال، پرندگان مهاجر یادمی‌گیرند که در طول یک دوره بحرانی در بلوغ خود را توسط ستاره‌ها جهت دهی کنند. روانشناسان فرگشتی معتقدند که انسان‌ها نیز زبان را در طول یک برنامه فرگشتی افته، همچنین با دوره‌های بحرانی، یادمی‌گیرند. به عنوان مثال، حیوانات شرطی‌شدن کلاسیک را برای حل مشکلات مربوط به روابط علی فرگشت دادند. حیوانات به راحتی وظایف یادگیری را انجام می‌دهند. پس این وظایف شبیه به مشکلاتی است که در گذشته فرگشتی خود با آن روبرو بوده‌اند، مانند موش که یادمی‌گیرد کجا غذا یا آب پیدا کند. ظرفیت‌های یادگیری گاهی تفاوت بین جنسیت‌ها را نشان می‌دهد. در بسیاری از افراد برای مثال، گونه‌های جانوری، نرها می‌توانند مشکلات فضایی را سریع‌تر و دقیق‌تر از ماده‌ها حل کنند، به دلیل تأثیرات هورمون‌های مردانه در طول رشد.
عاطفه و انگیزه
انگیزه‌ها رفتار را جهت می‌دهند و انرژی می‌بخشند، در حالی که احساسات مؤلفه عاطفی انگیزه مثبت یا منفی را فراهم می‌کنند. در اوایل دهه ۱۹۷۰، پل اکمن و همکارانش خط تحقیقاتی را آغاز کردند که نشان می‌دهد بسیاری از احساسات جهانی هستند. او شواهدی یافت که نشان می‌دهد انسان‌ها حداقل در پنج احساس اصلی مشترک هستند: ترس، غم، شادی، خشم و انزجار. عواطف اجتماعی آشکارا برای برانگیختن رفتارهای اجتماعی که در محیط سازگاری فرگشتی سازگار بودند، فرگشت یافته‌اند. به عنوان مثال، بغض به نظر می‌رسد علیه فرد کار می‌کند، اما می‌تواند شهرت یک فرد را به عنوان فردی که باید از او ترسید، ایجاد کند. شرم و غرور می‌تواند انگیزه رفتارهایی باشد که به فرد کمک می‌کند جایگاه خود را در یک جامعه حفظ کند و عزت نفس برآوردی است که فرد از وضعیت خود دارد. انگیزه در سامانه پاداش مغز یک مبنای عصبی زیستی دارد. اخیراً پیشنهاد شده‌است که سیستم‌های پاداش ممکن است به گونه‌ای فرگشتی ابند که ممکن است یک مبادله ذاتی یا غیرقابل اجتناب در سیستم انگیزشی برای فعالیت‌های کوتاه در مقابل طولانی مدت وجود داشته باشد.
شناخت
شناخت به بازنمایی‌های درونی جهان و پردازش اطلاعات داخلی اشاره دارد. از منظر روان‌شناسی فرگشتی، شناخت «هدف کلی» نیست، بلکه از روش‌های اکتشافی یا استراتژی‌هایی استفاده می‌کند که به‌طور کلی احتمال حل مشکلاتی را که اجداد انسان‌های امروزی به‌طور معمول با آن روبرو بوده‌اند افزایش می‌دهد. برای مثال، انسان‌های امروزی به احتمال بسیار بیشتری مشکلات منطقی را که شامل کشف تقلب (یک مشکل رایج با توجه به ماهیت اجتماعی انسان‌ها می‌شود) حل می‌کنند تا همان مشکل منطقی که در اصطلاحات کاملاً انتزاعی بیان می‌شود. از آنجایی که اجداد انسان‌های امروزی با رویدادهای واقعاً تصادفی مواجه نشده‌اند، انسان‌های امروزی ممکن است از نظر شناختی مستعد شناسایی نادرست الگوها در توالی‌های تصادفی باشند. «مغالطه قماربازان» یکی از نمونه‌های آن است. قماربازان ممکن است به اشتباه باور کنند که حتی زمانی که هر یک از نتایج واقعاً تصادفی و مستقل از آزمایش‌ها قبلی باشد، به یک «خوش شانس» رسیده‌اند. اکثر مردم بر این باورند که اگر یک سکه منصفانه ۹ بار ورق خورده باشد و هر بار سرها ظاهر شوند، در تلنگر دهم، بیش از ۵۰ درصد احتمال دارد که دم داشته باشند. انسانها آن را دور می‌یابند. تشخیص یا پیش‌بینی با استفاده از داده‌های فرکانس آسان‌تر از زمانی است که همان اطلاعات به صورت احتمال یا درصد ارائه می‌شود، احتمالاً به این دلیل که اجداد انسان‌های امروزی در قبایل نسبتاً کوچکی (معمولاً با کمتر از ۱۵۰ نفر) زندگی می‌کردند که در آن اطلاعات فرکانس آسان‌تر در دسترس بود. .
شخصیت
ویژگی‌های شخصیتی توسط روانشناسان فرگشتی به دلیل تنوع طبیعی حول یک بهینه، به دلیل انتخاب وابسته به فرکانس (رفتاری چندریختی (زیست‌شناسی) یا به عنوان سازگاری اختیاری مفهوم‌سازی می‌شوند. مانند تغییر قد، برخی از ویژگی‌های شخصیتی ممکن است به سادگی منعکس کننده تنوع بین فردی حول یک بهینه کلی باشد. یا، ویژگی‌های شخصیتی ممکن است نمایانگر «شکل‌های رفتاری» متفاوت ژنتیکی باشند – استراتژی‌های رفتاری جایگزین که به فراوانی استراتژی‌های رفتاری رقابتی در جمعیت برای مثال، اگر اکثر مردم عموماً اعتماد دارند و ساده لوح هستند، شکل رفتاری «متقلب» (یا در حالت شدید، یک جامعه‌شناس) ممکن است سودمند باشد. در نهایت، مانند بسیاری از سازگاری‌های روان‌شناختی دیگر، ویژگی‌های شخصیتی ممکن است اختیاری باشند - حساس به تغییرات معمولی در محیط اجتماعی، به ویژه در دوران رشد اولیه. به عنوان مثال، کودکانی که دیرتر به دنیا می‌آیند بیشتر از فرزندان اول سرکش، کمتر وظیفه‌شناس و بازتر در برابر تجربیات جدید هستند، که ممکن است با توجه به جایگاه ویژه آنها در ساختار خانواده برای آنها مفید باشد. مهم است که توجه داشته باشید که تأثیرات محیطی مشترک نقش نقشی در شخصیت دارند و همیشه از اهمیت کمتری نسبت به عوامل ژنتیکی برخوردار نیستند. با این حال، تأثیرات محیطی مشترک اغلب پس از نوجوانی به صفر می‌رسد اما به‌طور کامل ناپدید نمی‌شود.
زبان
به گفته استیون پینکر که براساس نظر نوآم چامسکی است، توانایی جهانی انسان برای یادگیری صحبت کردن بین ۱ تا ۴ سالگی، اساساً بدون آموزش، نشان می‌دهد که اکتساب زبان یک سازگاری روانی کاملاً انسانی است (به ویژه به «غریزه زبان» پینکر مراجعه کنید. پینکر و [پل بلوم (روان‌شناس)] (۱۹۹۰) استدلال می‌کنند که زبان به‌عنوان یک قوه ذهنی شباهت‌های زیادی با اندام‌های پیچیده بدن دارد که نشان می‌دهد، مانند این اندام‌ها، زبان نیز به عنوان یک سازگاری فرگشت یافته‌ست، زیرا این تنها مکانیسم شناخته شده‌ای است که توسط آن چنین اندام‌های پیچیده‌ای می‌توانند رشد کنند.
پینکر از چامسکی پیروی می‌کند و استدلال می‌کند که این واقعیت که کودکان می‌توانند هر زبان انسانی را بدون آموزش صریح بیاموزند نشان می‌دهد که زبان، از جمله بیشتر دستور زبان، اساساً ذاتی است و فقط باید از طریق تعامل فعال شود. خود چامسکی معتقد نیست که زبان به عنوان یک اقتباس فرگشت یافته‌ست، اما پیشنهاد می‌کند که احتمالاً به عنوان محصول جانبی برخی اقتباس‌های دیگر، به اصطلاح محصول جانبی فرگشت یافته‌است. اما پینکر و بلوم استدلال می‌کنند که ماهیت ارگانیک زبان قویاً نشان می‌دهد که منشأ سازگاری دارد.
روانشناسان فرگشتی معتقدند که ژن FOXP2 ممکن است با فرگشت زبان انسان مرتبط باشد. در دهه ۱۹۸۰، روان‌شناس میرنا گوپنیک ژن غالبی را شناسایی کرد که باعث اختلال زبانی در خانواده کی ای بریتانیا می‌شود. این ژن مشخص شد یک جهش در ژن FOXP2. انسان‌ها یک آلل منحصربفرد از این ژن دارند که در غیر این صورت در بیشتر تاریخ فرگشتی پستانداران از نزدیک حفظ شده‌است. به نظر می‌رسد این آلل منحصر به فرد ابتدا دارای بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار سال پیش پدیدار شد، و اکنون در انسانها به جز جهانی است. «انسان خردمند» اکنون به‌طور گسترده‌ای بی‌اعتبار شده‌است.