cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شورش‌های نایل مرزوق
متروپولیتن فرانسه
در ۲۸ ژوئن، شورش‌هایی در آمیان، دیژون، لیون، لیل، سنت اتین، کلرمون فران، استراسبورگ گزارش شد که نشان می‌داد ناآرامی‌ها فراتر از منطقه شهری پاریس نیز گسترش یافته. رسانه‌های فرانسوی از حوادث متعددی در اطراف منطقه پاریس بزرگ خبر دادند. گزارش‌هایی مبنی بر پرتاب ترقه‌های آتش بازی در تالار شهر مونتروی که در حاشیه شرقی پاریس قرار دارد، وجود دارد. زندان فرنس نیز هدف شلیک وسایل آتش بازی قرار گرفت. در تولوز، آتش‌سوزی و درگیری بین ۱۰۰ تظاهرکننده و پلیس در منطقه رینری منجر به دستگیری ۱۳ نفر و سوختن ۲۰ خودرو شد. حملاتی به ۲۷ پاسگاه پلیس ملی (شامل ۷ با آتش زدن)، ۴ پادگان ژاندارمری، ۱۴ پاسگاه پلیس شهرداری (شامل ۱۰ ایستگاه توسط آتش زدن)، ۸ تالار شهر، ۶ مدرسه و ۶ ساختمان عمومی گزارش شده‌است. درگیری و آتش زدن وسایل نقلیه در نانتر ادامه یافت. ایستگاه‌های پلیس در سورسنس، بایوس کلمبس و جنه‌ویلیرز و همچنین ایستگاه‌های پلیس شهری در مدون مورد حمله قرار گرفتند. چند کتابخانه به آتش کشیده شد، یک ماشین ساختمانی در کلیشی سو-بوآس و یک مدرسه در پوتو و یک تراموا در کلامارت نیز به آتش زده شدند. غارت در کلمبز گزارش شد و تالارهای شهر در مودون و -شاتنه-ملبری مورد حمله قرار گرفتند. در مجموع بیش از ۹۰ ساختمان عمومی مورد هدف حمله واقع شدند. در پاریس، درگیری‌ها در منطقه ۱۸ و ۱۹ شروع شد، در حالی که آتش‌سوزی در منطقه ۱۵ نیز مشاهده گردید. در سراسر کشور، حداقل ۱۵۰ نفر دستگیر شدند، ۱۷۰ افسر پلیس مجروح شدند و ۶۰۹ خودرو به اضافه ۱۰۹ ساختمان آسیب دیدند.
در ۲۹ ژوئن، بیش از ۶۲۰۰ نفر در راهپیمایی در حمایت از خانواده مرزوک در نانتر شرکت کردند. تا غروب تنش‌ها بالا گرفت و نیروهای BRI به محل حادثه اعزام شدند. اتوبوس‌ها و ترامواها تا غروب برای جلوگیری از آسیب‌دیدگی کار خود را متوقف کردند و چندین کمون مانند کالمارت، کومپین و سوینیی لو تام مقررات منع رفت و آمد را اجرا کردند و سویگنی له تمپل فقط برای خردسالان منع آمد و شد را اجرا کرد. بنا بر گزارش‌ها، معترضان در مارسی به سمت پلیس مواد آتش بازی پرتاب کردند. در نانتر، آشوبگران بنای یادبود شهدای تبعید را که به یاد قربانیان هولوکاست در ویشی فرانسه علم شده بود را تخریب کردند. بر اساس گزارش‌ها، یک خودرو به فروشگاه لیدی در نانت اصابت کرد، و پس از آن فروشگاه مذکور تخریب و غارت شد. همچنین گزارش‌هایی از آتش زدن تالار شهر کلیشی سو-بوآس توسط معترضان وجود دارد. در سراسر کشور، ۸۷۵ نفر در شب ۲۹ ژوئن دستگیر شدند
در ۳۰ ژوئن شورشیان در مارسی بزرگ‌ترین کتابخانه عمومی شهر، موسوم به: (Bibliothèque l'Alcazar) را هدف حمله قرار دادند. سیستم امنیتی کتابخانه مانع از ورود آشوبگران شد. با این حال، عمارت شیشه‌های شکسته و آسیب‌های آتش‌سوزی را متحمل شد. جرالد دارونین، وزیر کشور، دستور توقف تمام اتوبوس‌ها و ترامواها در سراسر کشور را از ساعت ۲۱:۰۰ داده‌است. رئیس‌جمهور امانوئل ماکرون، سفر برنامه‌ریزی شده به آلمان را جهت رسیدگی به این موضوع لغو کرد، زیرا از او به دلیل حضورش در کنسرت در جریان بحران جاری انتقاد شد.
سرزمینهای خارج از خاک اصلی فرانسه
در گویان فرانسه، اعتراضات در حمایت از اعتراضات داخل خاک فرانسه آغاز شد. یک نفر نیز جان باخت.
بین‌المللی
اعتراضات به بروکسل، پایتخت بلژیک نیز گسترش یافت، جایی که ناآرامی‌ها منجر به دستگیری ده‌ها نفر شد.
واکنش‌ها
در همان سخنرانی که مکرون اقدامات پلیس را محکوم کرد، او همچنین خواستار رفتار صلح آمیز معترضان شد. مکرون از والدین خواست تا بر فرزندان خود در این راستا تأثیر بگذارند. او از رسانه‌های اجتماعی که ویدیوهایی از درگیری‌های شهری را تبلیغ می‌کردند انتقاد و از خشونت در بازی‌های ویدیویی که به گفته او برخی از نوجوانان را «مست» کرده بود، شکایت داشت. وزارت کشور خواستار آرامش پس از اولین روز ناآرامی شد. پاتریک جاری، شهردار نانتر، اگرچه نسبت به این ویدئو ابراز «شوک» کرد، در یک کنفرانس خبری در ۲۸ ژوئن اعلام کرد که استان «یکی از بدترین روزهای تاریخ خود» را پشت سر گذاشته‌است و از شهروندان خواست تا «این مارپیچ مخرب را متوقف کنند» و افزود که «ما خواهان عدالت برای مرزوک هستیم، آن را از طریق بسیج مسالمت آمیز به دست خواهیم آورد.»
بر اساس تحلیل بی‌بی‌سی، سیزده مورد مرگ مربوط به خودداری از تسلیم شدن در توقف‌های ترافیکی در سال گذشته، همراه با تأثیرات شتاب‌دهنده رسانه‌های اجتماعی، خاطره ناآرامی‌های سال ۲۰۰۵ را به دلیلی کلیدی برای واکنش سریع و ملاحظه‌گرانه مکرون و تشکیلات سیاسی فرانسه به این موضوع بود. در دوران ریاست جمهوری او، خشونت شهری قابل توجهی در حاشیه اعتراضات جلیقه زردها و اعتراضات ناشی از اصلاحات سیستم بازنشستگی فرانسه وجود داشته‌است.
فیلیپ کوبر (قایقران روئینگ)
فیلیپ کوبر (Philip Kueber; November 17, 1934 – November 23, 2009) قایقران روئینگ اهل کانادا بود.
اولد رادنور
اولد رادنور (به انگلیسی: Old Radnor) یک منطقهٔ مسکونی در بریتانیا است که در Powys واقع شده‌است. اولد رادنور ۷۴۱ نفر جمعیت دارد.
کردی اردلانی
گویش اردلانی یکی از گویش‌های زبان‌های کردی است از دسته کردی مرکزی (Kurdîya Nawendî،Kurdish central) که در منطقه اردلان در استان های کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی رایج است. محدوده تکلم به گویش اردلانی شهرها و روستاهای سنندج، کامیاران، دیواندره، دهگلان (لیلاخی)، مریوان، سقز (تیلکو) و بیجار در استان کردستان، روانسر و بخشی از شهرستان کرمانشاه در استان کرمانشاه و تکاب و شاهین دژ در استان آذربایجان غربی است. زبان‌ کردی مجموعه‌ای از گویش‌ها و لهجه‌های ویژه‌ای است که جزو گروه زبان‌های ایرانی جدید شاخه شمال غربی محسوب می‌شوند. کردی کرندی از زبان کُردی جنوبی، نزدیک ترین گویش از دسته گویش های کُردی جنوبی به گویش اردلانی از دسته مرکزی کردی است، و این گویش از محدود گویش های کردی جنوبی است کە در اصطلاح زبان شناسان به آن (بۆ زوانی) گفته می شود.
تقسیم‌بندی گویش‌ها و لهجه‌های زبان کردی
تقسیم‌بندی گویش‌های زبان کردی از جانب افراد مختلفی چون مستشرقین و زبانشناسان و غیر-زبانشناسان کرد و غیرکرد صورت گرفته‌است که البته این تقسیم‌بندی‌ها لزوماً هماهنگ نیستند. باسیلی نیکیتین، مارتین مارتینوس، مینورسکی و ادموندز، توفیق وهبی و غیره هرکدام گویش‌های زبان کردی را با عناوین مختلف و تفاوت‌هایی تقسیم‌بندی کرده‌اند. میرشرفخان بدلیسی در اواخر قرن دهم هجری(۱۶ م) طوایف کرد را به لحاظ آداب و رسوم و زبان به چهار دسته کورمانجی، گُوران،لکی و کَلهری تقسیم می‌کند. خزانه‌دار هم زبان کردی را به دستهٔ کورمانجی، گُوران، زازاکی و لری تقسیم می‌کند. زبیر بلال اسماعیل زبان کردی را به این صورت دسته‌بندی می‌کند.
کردی شمالی (کرمانجی): بادینانی– شمدینانی– شکاک–حکاری
کردی میانی (سورانی): سورانی– موکریانی– اردلانی– کرکوکی
کردی جنوبی (کرماشانی): فیلی– ملکشاهی– زنگنه ای– کرندی– لکی– کلهری– سنجابی و........
در اینجا قرار دادن گویش اردلانی در دسته گویش‌های سُورانی (اربیلی و مُکریانی) مورد تردید می‌باشد و باید به آن ایراد گرفت زیرا گویش اردلانی چه از لحاظ دستوری و لغوی با سُورانی (اربیلی و مُکریانی) متفاوت است گویش سُورانی (اربیلی و مُکریانی) به پهلوی اشکانی نزدیک است در حالی که گویش اردلانی به پارسی باستان و پهلوی ساسانی نزدیک است البته تأثیراتی را نیز از زبان پارتی اشکانی و اوستا گرفته‌است.
در گویش کَلهری در ابتدای بیشتر افعال حرفی وجود ندارد و افعال بدون پیشوند هستند اما در ابتدای فعل‌ها در گویش اردلانی «ئه» و در گویش کورمانجی و سُورانی (اربیلی و مُکریانی) «د» در ابتدای فعل وجود دارد مثال:کرمانشاهی:چم (می‌روم) اردلانی: ئه‌چم (می‌روم)، سُورانی مُکریانی: ده‌روم (می‌روم) و کرمانجی (دچم) که اگر این موضوع را از لحاظ زبان‌شناسی بررسی کنیم لهجه اردلانی خیلی به پارسی باستان (هخامنشی) نزدیک تر است.
مثال‌های از فعل در پارسی هخامنشی و لهجه اردلانی:
ā-jamiyā (جا ماندن، نیامد)
adā(ادا) آفرینش، می‌دهد
agạrbiya (اگری) می‌گیرد
اشاره مستقیمی به چگونگی ساخت فعل در گویش‌های کردی می‌توان کرد. فقط به صورت تلویحی می‌توان برداشت کرد که از تک واژ مضارع ساز /da /در گویش کورمانجی (شمالی) و در سُورانی به علاوه ریشه می‌توان مضارع را ساخت در حالی که در گویش اردلانی از تک واژ / a/ استفاده می‌شوند؛ که پیشوند فعل اردلانی همانند پارسی باستان (هخامنشی) است
در کَلهری لهجه‌ها و زیر لهجه‌هایی وجود دارد که تفاوت در آن‌ها تنها بر سر طرز تلفظ واژگانی است؛ که همین مورد هم اختلاف بر سر دسته‌بندی گویش و لهجه را به وجود می‌آورد در نتیجه لهجه‌هایی مانند کُلیایی در شهر سنقر و گَروسی در شهر بیجار تأثیراتی را از لهجه اردلانی گرفته‌اند. برای مثال؛ در منطقهٔ کُولیایی سنقر و گَروس بیجار نیز مانند لهجه اردلانی سنندج به اول افعال اَ «ئه» اضافه می‌شود مانند «خوه‌م xwem” = “ئه‌خوه‌م exwem” و به همین ترتیب؛ در لهجهٔ فَیلی یا ایلامی از گویش کَلهری، “د» به اول افعال اضافه می‌شود مانند: «بوو bû“= “دوو dû” و در لَکی “مه» مانند: “خوه‌مxwem” = “مه‌خوه‌مmaxwem” که هر دو یک معنی را می‌دهند.و در برخی از ایلات لک کرمانشاه به مانند کُرمانج های آذربایجان و ماکو(البته بجز کُرمانج های خراسان) حرفهای ق و غ را به ک و خ تبدیل می کنند مانند خلک بجای خلق،کلم بجای قلم،کاز بجای غاز و باخ بجای باغ اما در هَورامی این اختلاف کمی پر رنگ‌تر می‌شود به گونه‌ای که اختلاف‌ها از سطح طرز تلفظ یا پسوند و پیشوند افعال به سطح اختلاف در واژه می‌رود که گاهی باعث سختی برقراری ارتباط بین دو لهجه و گونه در یک گویش می‌شود. اما همه آن‌ها خود را هَورام زبان و زبان خود را کردی و گویش شان را هَورامی می‌دانند.
در برخی افعال در کردی جنوبی، مرکزی و شمالی درآمده است. تغییری که نشان استمرار در لکی به جای گذاشته را می‌توان ذیلاً مشاهده نمود.
لکی: موشم/گروسی (کردی جنوبی): اویشم/اردلانی: ئەیژم/سورانی: دەڵێم/کورمانجی: دبێژم/به معنی «می‌گویم»
در مقابل گورانی (هورامی): «ماچوو / مه واچوو» /لکی: مەچم/گروسی: چم/سورانی: ده روم /اردلانی: ئەچم/
کورمانجی: دچم/به معنی «می‌روم» در مقابل گورانی (هورامی): «مه لوو
مقایسه، ضمایر، واژگان، صرف افعال در گویش اردلانی با سُورانی (اربیلی و مُکریانی) و کرمانجی
بخش اول:بررسی مرفولژیک گویش اردلانی و گویش سورانی
در این بخش بررسی میان گویش اردلانی با گویش سورانی، به بررسی تطبیقی واژگان این گویشها می‌پردازیم.
بخش دوم: بررسی سینتاکسی(Syntax) گویش اردلانی و سورانی
در این بخش، به منظور یافتن و بررسی اشتراکها و تفاوتهای سینتاکسی میان گویشهای زبان کردی در دو گویش اردلانی و سورانی، به ذکر نمونه‌هایی چند می‌پردازیم:
سینتکس (Syntax) یا نحو به معنای نحوه نگارش و قرارگیری کلمات و عبارات به صورت درست، در یک زبان می‌باشد.
جدول مقایسه ضمایر شخصی گویشهای زبان کردی
مقایسه ضمایر(من، تو، او، ما، شما، ایشان) در گویش‌های زبان کردی
جدول شماره (۱)صرف خوردن در زمان حال ساده (استمراری)
نشانه استمرار در زمان حال در گویش اردلانی تک واژه (a)و در گویش سورانی (da) می باشد.
ستاک فعل خوردن در گویش سورانی xo و در گویش اردلانی xwa است.
جدول شماره (۲)صرف خوردن در زمان حال التزامی در بعضی از نواحی شهرها و روستاهای اردلان به جای(aše)  از  ابی(abe) استفاده می شود که هر دو واژه به معنای( باید) می باشد
جدول شماره(۳)صرف امر خوردن
جدول شماره (۴)صرف خوردن در زمان گذشته ساده
جدول شماره(۵)صرف خوردن در زمان گذشته التزامی
جدول شماره(۶)صرف خوردن در زمان گذشته نقلی در این قسمت صرف فعل سورانی دقیقا مانند لکی است فقط حرف خ با ح جابجا می شود.
جدول شماره (۷)صرف خوردن در زمان گذشته دور
جدول شماره (۸) صرف خوردن در زمان گذشته استمراری
جدول شماره (۹)صرف خوردن در زمان حال ساده مجهول
جدول شماره(۱۰)صرف خوردن در زمان گذشته ساده مجهول
در گویش سایر شهرها و روستاهای منطقه اردلان در گویش اردلانی g حذف می شود و تلفظ نمی شود یعنیxuriyagem به صورتxuriyaem تلفظ می شود
جدول شماره(۱۱)صرف بودن در زمان حال ساده
جدول شماره(۱۲)  (صرف بودن ) در زمان حال التزامی
جدول شماره(۱۳)صرف کوتاه شده خوب بودن جدول شماره(۱۴)صرف امر، بودن (باش،باشید) جدول شماره (۱۵)صرف گذشته ساده بودن جدول شماره (۱۶)صرف بودن در زمان گذشته (استمراری) در مناطقی از منطقه اردلان فعل a-w-m به صورت زیر صرف می شود. a-bu-m
جدول شماره(۱۷)صرف بودن در زمان گذشته نقلی
مقایسه فعل اردلانی با سایر لهجه‌های کردی
مقایسه ضمیر و فعل لهجه‌های کردی
مهمترین ویژگی لهجه اردلانی شروع فعل‌ها با تک واژه /a/مانند پارسی هخامنشی است.
در کورمانجی بر خلاف فارسی و اردلانی تفاوت دستوری میان حالات فاعلی، مفعولی و مذکر و مؤنث وجود دارد.
حروف اضافه در گویش اردلانی
عامل دوم ظاهر شدن متمم است؛ بعضی حروف اضافه متمم خود را به صورت واژه بست دریافت می‌کنند، همچنین تناوب در صورت متمم باعث می‌شود تا حروف اضافه به صورت تک واژگونه‌هایی نمود یابند. سرانجام بسته به نوع حرف اضافه، متمم‌های واژه بستی لزوماً به حروف اضافه ملحق نشده و به صورت جداگانه ظاهر می‌شوند. برای بررسی این حروف اضافه گویش کردی اردلانی در این‌جا آن‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کنیم: از یک سو بر اساس نوع متمم به وندی و غیر وندی تقسیم می‌شوند و از سوی دیگر به محلی و غیر محلی تقسیم می‌شوند.
طبقات حروف اضافه در گویش اردلانی
اولین دسته‌بندی که می‌توان میان حروف اضافه در سورانی (اربیلی و مُکریانی) و اردلانی و سایر گویش‌های کردی مرکزی قایل شد حروف اضافه اولیه و غیر اولیه هستند؛ یعنی ترکیب حروف اضافه اولیه و عنصری واژگانی یا دستوری شدگی دیگر عناصر واژگانی همچون عناصر بنیادی.
حروف اضافه اولیه خود به دو دسته تقسیم می‌شوند: ساده و کامل (Mackenzie, 1961). حروف اضافه اولیه شامل مجموعه ای اولیه از حروف اضافه زبان کردی هستند که مستقیماً از زبان هند و اروپایی مشتق شده‌اند. جدول زیر این مجموعه را نشان می‌دهد: گونه ساده تکیه نمی‌گیرد در حالی که گونه کامل تکیه بر است. رابطه این دو گونه از نوع تکواژگونه می‌باشد که بر حسب نمود واژه بستیِ متمم تعیین می‌شوند. حروف اضافه ساده با یک عنصر نحوی ادغام می‌شوند (مانند گروه اسمی یا یک ضمیر مستقل) ولی هرگز با یک واژه بست ترکیب نمی‌شوند:
از سوی دیگر حروف اضافه مطلق متمم واژه بستی می‌گیرند دو حرف اضافه bӗ به معنای (بدونِ) و tâ به معنای (تا) همتای کامل ندارند. حروف اضافه bo و lagal یا latak به معنای (با) که همواره حروف اضافه ساده ای در نظر گرفته می‌شوند نمی‌توانند با متمم واژه بستی ترکیب شوند مگر آنکه از نظر واجی تغییر کنند. به همین دلیل در زمره حروف اضافه کامل قرار می‌گیرند. سرانجام –a به معنای (به) و شکل کامل آن یعنی –e که هر دو واژه بست هستند توزیع محدودی دارند و همواره پس از فعل می‌آیند. حروف اضافه اولیه محتوی معنایی محدودی دارند و عموماً متمم‌های زیر مجموعه فعلی را مشخص می‌کنند اما گاهی موقعیتهای زمانی و مکانی را نیز بیان می‌کنند. گویش اردلانی برای بیان محتوی دقیق تر معنایی یا از حروف اضافه مرکب استفاده می‌کند (ترکیب یک حرف اضافه ساده و عنصری اسمی یا قیدی) یا از حروف اضافه پیرا-وَندی (ترکیبی از حرف اضافه پیش آیند و پس آیند) استفاده می‌کند.
پسوند گ (g) در گویش اردلانی
یکی از ویژگی‌های گویش اردلانی استفاده از پسوند (گ) است که مخصوص ته لهجه سنندجی می‌باشد و قدمت این لهجه را می‌رساند که به زبان پهلوی ساسانی و حتی پارسی باستان می‌رسد که البته در مناطق غیر از شهر سنندج و در روستاها و شهرستان‌های تابعه (g) به (i) تبدیل می‌شود که در لهجه کرمانجی نیز به این شکل است.
پسوند (گ) g در زبان کردی گویشهای اردلانی و کلهری برای معرفه نموندن افراد و اشیا و جاهاست و حالت جمعی آن «گان» و «کان» است. این روش تجمیع در زبان کردی به عنوان بازمانده و میراٍث داری از زبان پهلوی در زبان فارسی هم دیده می‌شود. نمونه‌های آن ،صدگان یعنی صدتایی ها،دهگان یعنی ده‌تایی‌ها، هزارگان یعنی هزارتایی‌ها و یکان یا یک‌گان یعنی یکی ها می باشد که برای نمونه در زبان کردی گویش کلهری یا کرمانشاهی، لباسَگان: یعنی لباس‌ها، ماشینَگان یعنی ماشین‌ها که در گویش اردلانی به صورت لباسَکان یا ماشینَکان تلفظ می‌شود. همچنین این پسوند مفرد «گ» و حالت جمعی اون «گان» از اشکال قدیمی زبان پهلوی است که فقط در دو گویش اردلانی و کرمانشاهی و تا حدودی در زبان بلوچی هم دیده می شود.
زندگ (زنده) پهلوی پهلوی ساسانی // گویش اردلانی زندیگ (زنیگ) zindig // سُورانی (اربیلی و مُکریانی) (زندو)zindu، // لهجه کرمانجی (زندی) zindi
خواردگ (خورده) در پهلوی ساسانی // گویش اردلانی خواردگه xwardiga // سُوران (اربیلی و مُکریانی) خواردوه xwardua // لهجه کرمانجی Xwariye
ارگاتیو در لهجه اردلانی
' دارمستتر و بنونیست نخستین کسانی هستند که به وجود ارگاتیو در بعضی زبان‌های ایرانی پی برده‌اند.'
وجود وجه وصفی فعل متعدی در عبارت‌هایی با فاعل (درحالت غیرفاعلی) و مفعول (در حالت فاعلی) در فارسی باستان، تأییدی برحضور ساخت ارگاتیو (فرم مجهول) در نقش مسند در این زبان است. گایگر در سال ۱۸۹۳ به بررسی ساخت گذشتهٔ مجهول در زبان‌های ایرانی پرداخت و استفادهٔ گستردهٔ ساخت مجهول را در پارسی باستان خاطرنشان کرد. مانند: "ima tya mana kartam" به‌معنای "آن‌چه که کردهٔ من است". او همچنین به وجود این ساخت در پهلوی ساسانی اشاره کرد. متخصصان معتقدند که این ساخت بعدها، اگرچه فرم مجهول اسم حفظ شده، ولی در معنای معلوم به‌کار رفته‌است. پس ارگاتیو یعنی (اسم فاعل در فرم غیر فاعلی از فعل متعدی)
گایگر به کاربرد ارگاتیو در بیشتر زبان‌های ایرانی، ازجمله پشتو، بلوچی، کردی مرکزی (گویش اردلانی) کردی شمالی (کرمانجی)، تالشی، یغنابی، و زبان‌های دیگر، که ساخت ارگتیو را حفظ کرده‌اند اشاره کرد.
ویژگی‌های توصیفی ساخت کُنایی در زبان‌های ایرانی
با توجه ویژگی‌های توصیفی الگوی ارگاتیو در زبان‌های ایرانی جدا از ناهمگنی‌های نشان‌دار دستوری، الگوی کُنایی در زبان‌های ایرانی خود را در دو صورت نشان می‌دهد
۱. مطابقه فعل با مفعول: حضور وند
در دسته‌ای از زبان‌های ایرانی، الگوی کُنایی در زمان گذشته به‌وسیله حالت نمایی کُنایی بر روی فاعل متعدی و حالت فاعلی بر روی مفعول نمایان می‌شود. در این الگو فعل به‌صورت کامل (در مشخصه‌های شخص، شمار و جنس) با مفعول مطابقه می‌کند. نمونه‌های زیر این الگو را در بند متعدی گذشته به ترتیب در کردی شمالی (کُرمانجی)، تاتی کرینی و بلوچی نشان می‌دهند:
در این دسته، کردی شمالی (کُرمانجی)، بلوچی، تاتی لردی، تاتی کرینی و تا حدودی تاتی کجلی قرار دارند. همانگونه که از نمونه‌های آن پیداست، حالت کُنایی بر روی فاعل متعدی به‌صورت حالت نمای کُنایی (غیرفاعلی) ظاهر می‌شود. مفعول در حالت فاعلی (مستقیم/ بی‌نشان) است. فعل متعدی در مطابقه کامل با مفعول قرار دارد. آنچه از آن تحت عنوان الگوی کُنایی یاد می‌شود، این واقعیت توصیفی است که در بندهای گذشته لازم و متعدی، فاعل لازم و مفعول بند متعدی نسبت به حالت نمایی یا مطابقه رفتار یکسانی دارند. نمونه‌ها زیر رفتار فاعل بند لازم را به ترتیب در زبان‌های کردی شمالی (کُرمانجی)، تاتی کرینی و بلوچی نشان می‌دهند:
مثال‌های بالا نشان می‌دهند که فاعل بند لازم همانند مفعول بند متعدی دارای حالت فاعلی (بی نشان/ مستقیم) است و همچنین توانایی انگیزش مطابقه را به‌صورت کامل بر روی فعل لازم دارد. الگوی کُنایی در این دسته از زبان‌ها بخش اول تعمیم را بدین مضمون نمایان می‌سازد که در صورت حضور وند مطابقه (شناسه) فعل با مفعول، فاعل کُنایی نمی‌تواند به‌وسیله واژه‌بست مضاعف‌سازی شود بلکه حالت کُنایی به‌وسیله حالت نمای کُنایی بر روی فاعل متجلی است. در زیربخش بعد به توصیف بخش دوم تعمیم پرداخته می‌شود.
نظام کُنایی در دسته‌ای دیگر از زبان‌های ایرانی همچون دشتی، لارستانی، کردی مرکزی (اردلانی)، تاتی دروی، تاتی کهلی و تاتی گیلوانی صورتی متفاوت دارد. بخش دوم تعمیم ناظر بر این الگو است. نمونه‌های زیر بند متعدی گذشته را، به ترتیب، در دشتی، کردی میانی (اردلانی) و لارستانی نشان می‌دهد:
در این الگو، فاعل بند متعدی در حالت بی‌نشان قرار دارد و هیچگونه تمایز ساختواژی را نشان نمی‌دهد. این فاعل به‌صورت اجباری با یک واژه‌بست غیرفاعلی مضاعف‌سازی می‌شود که در غالب موارد مفعول را به عنوان میزبان ساختواژی خود انتخاب می‌کند (در خصوص توزیع و میزبان گزینی واژه‌بست‌ها در ساخت کُنایی ر.ک. به کریمی، ۲۰۱۰). مفعول در این الگو در حالت فاعلی (بی‌نشان) قرار دارد اما چنانچه از مثال‌ها پیداست با فعل وارد مطابقه نمی‌شود. به بیانی دیگر، آنجا که فاعل متعدی به‌وسیله واژه‌بست غیرفاعلی مضاعف سازی می‌شود، فعل با مفعول مطابقه نمی‌کند بلکه همیشه دارای شناسه پیش‌فرض (سوم شخص مفرد) است. البته باید خاطرنشان کرد که این صورت دستوری هنوز ویژگی‌های ساخت کُنایی را دارد بدین مضمون که مفعول بند متعدی و فاعل بند لازم دارای رفتار مشابه هستند و این شباهت رفتاری در حالت فاعلی (بی‌نشان) بر روی این دو گروه اسمی هویداست. در طرفی دیگر، فاعل بند متعدی با مظاعف شدن توسط واژه بست غیرفاعلی خود را از آن دو متمایز می‌کند. اگر به قرابت جغرافیایی این زبان‌ها نگریسته شود این نکته محرز می‌گردد که تنوع در الگوی کُنایی از نوع خُرد است
نتیجه‌گیری
در این مورد، به بررسی نظری دو الگوی غالب کُنایی در زبان‌های ایرانی پرداخته شد. در الگوی اول، فاعل بند متعدی دارای حالت نمایی کُنایی/ غیرفاعلی است و فعل متعدی در مطابقه کامل با مفعول است (که توسط وند/ شناسه بر روی فعل تجلی می‌یابد). در الگوی دوم، فاعل بند متعدی توسط یک واژه بست غیرفاعلی مضاعف‌سازی می‌شود و فعل با مفعول مطابقه ندارد. این دو الگو را می‌توان به‌صورت تعمیمی توصیفی این‌گونه بیان کرد که در ساخت‌های کُنایی، واژه بست (مضاعف‌ساز) و وند (مطابقه فعلی) در توزیع تکمیلی هستند. با بدست دادن تحلیلی کمینه‌گرا از ساخت کُنایی در زبان‌های ایرانی، استدلال شد که مطابقه فعل با مفعول در الگوی اول نتیجه تطابق نحوی هسته زمان و مفعول است در حالی‌که نبود مطابقه فعلی در الگوی دوم که گویش اردلانی جز آن است به این سبب است که واژه بست مضاعف‌ساز به‌صورت تداخل ناقص مانع ایجاد تطابق نحوی بین هسته زمان و مفعول می‌گردد. در تحلیل تنوع ساختاری الگوی کُنایی در زبان‌های عمده ایرانی را می‌توان نشانه‌ای از کفایت تبیینی ساز وکارهای مفروض در برنامه کمینه‌گرا قلمداد کرد.
ازجمله مواردی که گویش اردلانی را با گویش سورانی (اربیلی و مُکریانی) در یک گروه قرارنخواهد داد و باید با تردید به آن نگاه کرد ارگاتیو بودن گویش اردلانی سنندج و غیر ارگاتیو بودن گویش سورانی (اربیلی و مکریانی) در محور مهاباد تا اربیل است.
مثال من نان خوردم///
لهجه مُوکریانی: من نانی خواردم. min nani xwardm/
گویش اردلانی: من نانم خوارد. men nanm xward
در این زمینه هم گویش اردلانی و کرمانجی مانند پهلوی ساسانی ارگاتیو می‌باشد.
* زمانی که ضمایر نهادپیوسته فعل (شناسه) با آنها مطابقت می‌کند .(رک) ارگاتیو
من آنها را خوردم. .men avanm xwārd
تو آنها را خوردی. . to avano xwārd
او آنها را خورد. .av avani xwārd
ما آنها را خوردیم. .ema avanman xwārd
شما آنها را خوردید. .ewa avantan xwārd
ایشان آنها را خوردند. .awan avanyan xwārd
صرف فعل nûsî در زمان گذشته در لهجه اردلانی
یکی دیگر از نشانه‌های اصالت و خالص بودن گویش اردلانی این است که طرز کاربرد شناسه‌ها به‌طور دقیق منطبق با نوع کاربرد شناسه‌ها در پارسی باستان می‌باشد که گاهی شناسه قبل از فعل بکار می‌برند که برای نمونه متن زیر از پارسی باستان می‌باشد.
paruvā xšāyaθiyā yata āha avaišām avā naiy astiy kartam
paruvā قبل از، اردلانی بر له وا، بلوا،barlava,balava
xšāya+θiyā شاه، اردلانی شا sha
yata تا، اردلانی تا، ta
āha، که، اردلانی که، ka
avaišām، آنها، اردلانی اوانیش، avanish
نمونه زیر شناسه فعلها در گویش اردلانی است.
naiy astiy kartam نکرده‌اند، اردلانی، نی شیان کرد
ام دی: am di دیدم // ات دی: at di دیدی // او دی: av di دید
امان دی: a man di دیدیم // اتان دی: a tan di دیدید // آشیان دی: a šyan di دیدند
نشانه جمع در گویش اردلانی:
نشانه جمع در گویش اردلانی نشانه جمع در لهجه اردلانی «کان»kan می‌باشد که به واژه‌های مفرد اضافه می‌شود. (اسم+ ه + ک+ ان)
مثال:ان+ک+ ه+ سگ=سگه کان (سگها)
در گویش اردلانی همچنین از پسوندهای یل (yel) و گل (gal) و در مواردی از آن (ان an) به صورت محدود استفاده می‌شود اما در گویش سُورانی (اربیلی و مُکریانی) مانند زبان فارسی از (ان) استفاده می‌کنند در پهلوی ساسانی از نشانه (گان) و در مواردی از نشانه (ان) برای جمع استفاده می‌شد
در اردلانی مناله کان (بچه‌ها)
در سُورانی (اربیلی و مُکریانی) مندالان
ضمیرهای پسوندی برای حالت مفرد:
در گویش اردلانی از پسوند/aka/ که پسوند اسم در زبان‌های ایرانی باستان است استفاده می‌شود نمونه‌هایی برای حالت مفرد ("Kur" در کردی یعنی پسر): نمونه‌هایی برای حالت جمع:
برخی ویژگی‌های گویش اردلانی سنندجی
همگرایی زبانی بین ایلات و عشایر کرد و زبان مردم هَورامی ساکن در استان و همچنین زبان ادبی و شعری گُورانی که به پارتی اشکانی و زبان‌های شمال غربی نزدیک است در گذشته بین فرهیختگان زبان و ادبیات مکتوب عامه مانند شاهنامه‌های کردی، خورشید و خاور، اسکندر نامه که همگی به گُورانی سروده شده بودند در واقع زبان گورانی بر شیوه مکالمه اردلانی سنندجی تأثیرگذار بوده‌است اما این تاثیر زیاد نبوده است و در حد مبادله و قرض دادن واژگان بین گویش اردلانی و زبان گورانی در طول سالیان دراز بوده است. اما همچنانکه گفته شد در محدوده جغرافیایی نفوذ گویش عمومی سنندجی و فرایندهای واجی لهجهٔ اردلانی در چارچوب نظریهٔ بهینگی تفاوت‌هایی در لحن بیان واژه‌ها دیده می‌شود. به‌طور مثال در بسیاری از روستاهای سنندج و شهرستان‌های استان کردستان "د"و "گ" دارای تلفظ خاصی است و تا بحال هم نشانه ای الفبایی برای بیان اینگونه تلفظ د و گ ایجاد نشده‌است. مولوی شاعر که خود از طایفه جاف بوده‌است این ویژگی ادای د و گ را در اشعارش لحاظ نموده‌است و لذا در تلفظ صحیح اشعار مولوی باید به این نکته توجه داشت. قرابت جغرافیایی لهجه اردلانی با گویشوران گویش‌های جنوبی کردی کَلهری و لَکی، لری و گورانی سبب تأثیر این گویشها نیز به ویژه در نواحی مجاور خود بوده‌است و آن بیشتر در اضافه شدن کسره "ی" در تلفظ برخی واژگان است مانند دویر بجای دور، لویل بجای لول، قویل بجای قول (عمیق) یا "یل" علامت جمع بجای" گل " مانند "کوره یل " بجای "کورگه ل" (پسرها) البته این نوع جمع بستن در زبانهای مرکزی ایران و زبان لری دیده می‌شود کاربرد آن در گویش اردلانی محدود و بسیار کم است؛ بنابراین ریشه شیوه فعلی سنندجی را باید در همگرایی کلامی اقوام و طایفه‌هایی با اصالت هَورامی، ژاورودی، جافی و  ایلات موسوم به کرد و نیز کَلهری و لَکی جستجو نمود؛ و حتی ردپایی از اثر کردی شمالی بادینانی نیز وجود دارد؛ که البته این فقط یک نظر شهودی است و این ارتباط ممکن است ریشه در ساختارهای قدیمی تر خود زبان داشته باشد. در این لهجه واژگان متعددی وجود دارد که در سایر لهجه‌های کردی میانی مصطلح نیست. مانند تاسه (تامه زرو، یاد کسی یا چیزی)، مامر (مریشک - مرغ)، هه نگور (تری – انگور)، هاله (غوره)، کتک (گربه-پشیله)، کیف (کوه-کیو)، که نیشک (دختر- کچ)، گه ره ک بوون (ویستن- خواستن)، چه په ل (کثیف-پیس)، له ته ک (له گه ل – با)، رمیان –روخیان (روخان- خراب شدن)، کوچک (سنگ – به رد) و … همچنین افعال در شیوه ته لهجه سنندجی به گه ختم می‌شوند مانند کردگه بجای کردیه، چوگه بجای چووه، رژیاگه بجای رژیایه
همچنین حرف د در وسط واژه در لهجه منطقه اردلان اگر قبل از صدای (ی) یا کسره قرار گرفته باشد یا پس از (د) مصوت قرار گرفته باشد میل به حذف شدن دارد. مانند دیه بجای دیده، گِا با تأکید بر مصوت آخر بجای گدا و مانند (میدان) حرف پس از (د) مصوت است (د) خوانده نمی‌شود و واژه (میان) تلفظ می‌شود. از مهم‌ترین شاخص‌ها خواندن حروف (ت، پ، ک) پس از یک مصوت به ترتیب در زبان پارسیگ ساسانی (د، ب، گ) و در پارتی اشکانی (د، ب، گ) است. در مقابل، (د، ب، گ) پس از مصوت، در زبان پارسی گ ساسانی (ی، و، ی) و در پارتی (ذ δ، ب β، غ γ) خوانده می‌شده‌است.
همچنین در لهجه اردلانی این تمایل وجود دارد که (ن و گ) در واژه ترکیبی تلفظ شود مانند تلفظ (ن و گ) در هنگوین و رنگین و آهنگ که مانند صدای /ŋ/ در زبان آلمانی که در فارسی معادلی به صورت یک حرف برای آن وجود ندارد. این صدا را از تلفظ دو حرف «ن» و «گ» پشت سر هم می‌سازند (مثل دو حرف انتهایی واژه «نهنگ» یا “آهنگ”). صدای /ŋ/ در زبان آلمانی معمولاً به صورت ترکیب حروف “NG” نوشته می‌شود. lang /laŋ که این ویژگی در لهجه اردلانی مانند زبان ژرمنی و اوستا است.
خوشه‌های غیر چاکنایی (حذف پذیر) در لهجه اردلانی شامل[zd]-[mb]-[st]-[nd]-[sd] می‌باشد.
خوشه [st] هست، هس/ماست/ماس
خوشه[zd] دزد، دز نزدیک، نزیک
خوشه[mb]بمبbomb، بمbom
خوشه[nd]دندانdandan ددانdadan
خوشه[sd] در این خوشه پس از حذف (د) به (و) تبدیل می‌شود. مراد(murad) به مراو(murav)
تلفظ د در قه د که نزدیک به قه در سنندج و در اطراف سنندج قه (د) تلفظ د داخل پرانتز خاص حوزه زبانی سنندج است. مانند اصطلاح " قه د قه د دائه رزیام ." برای بیان خجالت کشیدن و پشیمانی از کاری ناپسند.
همچنین در لهجه اردلانی تمایلی به حذف د در آخر اسماء وجود دارد. مانند یه ز (یز) بجای یه زد (یزد) در مثل " یه ز دوره گه ز نزیک " همچنین تبدیل ب به و بسیار وجود دارد. مانند " ئه یان بات" که به " ئه یان وات" تبدیل شده‌است.
در لهجه اردلانی همخوان‌های تیغه ای [d],[t]در پایان یا وسط واژه در دو خوشه همخوانی به عنوان عضو دوم خوشه حذف می‌شود این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.
(حذف[d,t]از خوشه های[st],[zd])
یزد، یز  // دزد، دز//دست،  دس//نزدیک،نزیک
راست، راس// مست، مس//دوست، دوس
حذف[n] یا [d]از خوشه[nd] در لهجه اردلانی به دو شکل است.
۱-در لهجه اردلانی در دو خوشه [nd] هم خوانی به عنوان عضو اول خوشه هستند حذف می‌شوند که این ویژگی با قدمت بیشتر در زبان پارسی هخامنشی بوده‌است. مانند بدک (بنده).
خوشه[nd] دندانdandan / ددانdadan
۲-در لهجه اردلانی هرگاه(d) پس از(n)واحدواجی(n)مشخصه خیشومی خود را را به(d)گسترش می‌دهد و همین امر سبب می‌شود(d)به‌طور کامل با (n)همگون شوددر حالی که این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.
Zindeg زنده zinig/zine
در گویش اردلانی و زبان‌های کردی در صورتی که بعد از صدای (و) حرف صامت (خ) قرار گرفته باشد (خ) حذف می‌شود که این ویژگی در پارسی هخامنشی بوده‌است. مانند تخم (توم)، دروغ (درو).
سوختنsoxtan، سوتنsotan/ تخمtoxm، توم Tom
روغنroxan، رون Ron/دروغdrox، دروdro
همچنین استفاده محدود از پسوند گل (gal) و (yal) و در مواردی(an) استفاده می‌شود در جمع بستن اسماء که البته گل (gal) مخصوص جمع بستن در گوش سنندجی کامل تلفظ می‌گردد اما در اغلب روستاها گ آن به روش معمول منطقه و گنگ به صورت یل و ئل تلفظ می‌گردد در لهجه کرمانشاهی شامل کَلهری و لَکی و لری بختیاری و تعدادی از زبانهای مرکزی ایران دیده می‌شود که از تأثیرات زبان‌های مرکزی بر گویش اردلانی است. این gal (گل) به‌صورت (یل) yel یا al (ئل) با توجه به محیط جغرافیایی متکلمان تلفظ می‌گردد. این از مشابهت‌های بارز لحن سنندجی و کرمانشاهی و لری بختیاری و زبانهای مرکزی ایران است و در اردلانی علاوه بر gal، از نشانه (کان)(k+an) ,(kan+ صفت یا اسم )برای جمع کردن اسامی استفاده می‌شود که تنها در این لهجه وجود دارد و مربوط به زبان پارسیگ ساسانی می‌باشد که به صورت (gan) در گویش کردی کرمانشاهی نیز استفاده می‌شود. همچنین در گویش کرمانشاهی از پسوند (یل)yal هم برای جمع اسامی مکان و انسان و حیوانات و غیره استفاده می‌شود اما در سایر گویش‌های کردی مرکزی یا سورانی ادات جمع (ان) که مانند زبان فارسی نو است استفاده می شود و به‌طور کلی بیشتر اسامی و واژگان مصطلحی که در لهجه اردلانی سنندجی وجود دارند اما در سایر گویش‌های متعلق به خوشه میانی وجود ندارد اما در خوشه لهجه‌های کردی کرمانشاهی (کَلهری، لَکی ،فَیلی) موجود است.
در لهجه اردلانی هم خوانهای انسدادی دو لبی (b) بین دو واکه یا در پایان واژه در صورتی که واکه (مصوت) قبلی پیشین باشد به هم خوان سایشی لب و دندانی (v) تبدیل می‌شود این فرایند در زبان لری و زبان‌های مرکزی ایران دیده می‌شود در حالی که این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.
Nabat نبات/ navat نوات
Tabar تبر /tavar تور
Taberiz تبریز/ taveriz توریز
Taban تابان/ tavan تاوان
Shaban شبان (چوپان)/ shuvan شوان
ماری اسکاتلند
ماری اسکاتلند فیلمی در ژانر درام، زندگی‌نامه‌ای و تاریخی به کارگردانی جان فورد در سال ۱۹۳۶، با بازی کاترین هپبورن در نقش فرمانروای قرن شانزدهم ماری، ملکه اسکاتلند و محصول شرکت آر. ک. ئو است. این فیلم اقتباسی از نمایش‌نامه مکسول اندرسون به نام ماری ملکه اسکاتلند نوشته شده در سال ۱۹۳۳ است و فیلم‌نامه آن توسط دادلی نیکولز نوشته شده‌است.
کردی اردلانی
برخی ویژگی‌های گویش اردلانی سنندجی
Sabad سبد/ savat سوت
beaban بیابان /beavan بیاوان
هم خوانهای انسدادی دو لبی (b) هرگاه در بافت پایان واژه یا پایان هجا بعد از واکه (مصوت) هسته یا بین دو واکه (مصوت) قرار بگیرد و این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.
Xarib غریب xariv
Ab آب av
ماری اسکاتلند
خلاصه داستان
ماری (کاترین هیپبورن)، با بر عهده گرفتن تاج و تخت خود به‌عنوان ملکه اسکاتلند، وحشت در دل ملکه الیزابت اول (فلورنس الدریج) می‌اندازد.
کردی اردلانی
برخی ویژگی‌های گویش اردلانی سنندجی
Xrab خراب xrav
در لهجه اردلانی هم خوانهای گرفته واک دار که به (d، د) و (ž، ژ) و (ت،t) ختم می‌شود و واکه (مصوت) قبل از آنها واکه کشیده‌است هم خوان پایانی آنها حذف می‌شود.
امروژ، امرو / توت، تو
بود، بو / سود، سو
ماری اسکاتلند
خلاصه داستان
پس از ۱۸ سال تحمل در زندان به دستور الیزابت، به ماری پیشنهاد داده می‌شود که اگر تاج و تخت خود را کنار بگذارد عفو می‌شود. آیا او این معامله را می‌پذیرد یا در عوض می‌میرد؟
فانیانو آلتو
فانیانو آلتو (به ایتالیایی: Fagnano Alto) یک کومونه در ایتالیا است که در استان لاکویلا واقع شده‌است.
کردی اردلانی
برخی ویژگی‌های گویش اردلانی سنندجی
قلب در خوشه دو هم خوانی یا توالی دو هم خوان که هم خوان دوم یک هم خوان روان است.
فانیانو آلتو
خواهرخوانده
شهرهای والمونتونه و مونترچی خواهرخوانده‌های فانیانو آلتو هستند.
ماری اسکاتلند
نکته
این فیلم به حقیقت تاریخی نزدیک نیست و ماری (کاترین هیپبورن) را به‌عنوان یک کشته‌شده مظلوم و همسر سومش جیمز هپبورن،ارل بوثول (فردریک مارچ) در مقابل ماری به عنوان یک قهرمان رمانتیک نشان می‌دهد. در حالی که بوثل به عنوان یک آدم بی‌اخلاق معروف بوده است و فقط آخرین ازدواج او با ماری واقعی بوده است. با توجه به موقعیت تاریخی ماری، حبس کاذب الیزابت یکم و فتنه پروتستان انگلیسی در اسکاتلند، ادعای او را برای تاج و تخت اسکاتلند و تاج و تخت انگلستان تضعیف کرد و او را به تهدیدی مستقیم برای الیزابت یکم تبدیل کرد.
در ابتدای فیلم، ماری به عنوان وارث قانونی هنری هفتم، پادشاه انگلستان توصیف می‌شود، در حالی که در واقع او وارث جیمز پنجم، پادشاه اسکاتلند بوده است.
نظرات
مجله ورایتی: «بازیگران فوق‌العاده قوی» و کارگردانی «مطمئنانه» فورد و بازی هپبورن را اینگونه توصیف کرد: "نه واقعا ماری استوارت، بلکه کتی هپبورن. و این به نفع فیلم است زیرا شخصیت ماری را بسیار قابل قبول تر می‌کند." با این حال، بازبینی فیلم را خیلی طولانی و پایان آن را بسیار غمگین می‌داند، و قبول کرد فیلم نمی‌تواند بدون استناد تاریخی پایان یابد.
گزارش "فیلم دایلی": درام تاریخی تاثیرگذار به خوبی کار شده و با تمایز با داستان واقعی ساخته شده است."
"موشن پیکچرز دایلی": این فیلم را "یک درام فوق العاده قدرتمند" با اجرای "صادقانه، هوشمندانه و واقعی" هپبورن نامید.
راسل مالونی در «نیویورکر» فیلم را نقد منفی کرد و نوشت که علیرغم ارزش تولید بالای آن، «این فیلم ربطی به مکسول ندارد. نمایش‌نامه اندرسون یا هر درام تاریخی دیگری در آن دوره است می‌توانست بر روی صحنه برود و تفاوتی ایجاد نمی‌کرد.»
مالونی درباره عملکرد هپبورن نوشت که او «از همان ابتدا کارت‌ها را روی او انباشته بودند، ولی مجلل بودن به طور طبیعی در شخصیت‌پردازی او اختلال ایجاد می‌کند»."
این فیلم امروزه مورد توجه منتقدان قرار نمی‌گیرد و در زمان خود، شکست در گیشه را تجربه کرد و باعث ضرر ۱۶۵۰۰۰ دلاری شد. این دومین شکست پیاپی کاترین هیپبورن بود و باعث شد که در اواخر دهه ۱۹۳۰ به او لقب "زهر باکس آفیس" داده شود و (پس از دو سال غیبت در سینما) در سال ۱۹۴۰ به مترو گلدن مایر بر می‌گردد برای فیلم «داستان فیلادلفیا».
کردی اردلانی
برخی ویژگی‌های گویش اردلانی سنندجی
قفل ghofl قلف gholf
قلب در خوشه دو همخوانی که هم خوان اول غیر تیغه ای و هم خوان دوم تیغه ای باشد.
عکس aks /عسک ask
همچنین در لهجه سُورانی و مُوکریانی بر خلاف گویش اردلانی حروف برخی واژه‌ها از (ف) به (و) تغییر می‌کند.
اردلانی هفت haft / سُورانی (مُکریانی) حوت / فارسی هفت
اردلانی جفت jeft / سُورانی (مُکریانی) جوت / فارسی جفت
اردلانی کفت kaft / سُورانی (مُکریانی) کوت / فارسی افتاد
اردلانی خفت xaft / سُورانی (مُکریانی) خوت / فارسی خوابید
اردلانی نفت naft / سُورانی (مُکریانی) نوت / فارسی نفت
در لهجه اردلانی بر خلاف سُورانی (مُکریانی) در برخی واژه‌ها از حرف (م) به جای (و) استفاده می‌شود یا برعکس در بعضی از واژگان به جای (و) از صامت (م) استفاده می‌شود.
زمستان زمسان «اردلانی» / زوستان سُورانی (مُکریانی)
زبان / زووان «اردلانی» / زمان سُورانی (مُکریانی)
رودخانه / چم «اردلانی» / چوم سُورانی (مُکریانی)
مهمان / میمان «اردلانی» / میوان سُورانی
تفاوت آشکاری نیز بین گویش اردلانی سنندج و روستاهای اطراف سنندج قدیم ودر واقع اطراف قلعه حسن‌آباد (حسن‌آباد، کانیمشکان، دروه نه، مربزان ...) با سایر مناطق شهرستان سنندج وجود دارد. این تفاوت در گفتار را قبلاً به شوخی تفاوت بین شه‌که‌ره سنه یی  و زڕه‌سنه یی می‌گفتند. در گویش سنندجی و چند روستای ذکر شده اطراف آن لهجه ای حاکم است که توان نوشتاری آن بیشتر یا اصطلاحاً لفظ قلم است و نوعی تشخص شهری در آن دیده می‌شود. این شیوه محاوره درته لهجه سنندجی امروز به دلیل تأثیر مهاجرت‌ها کم رنگتر شده‌است. تفاوت آشکار آن در تلفظ گ آخر افعال است؛ که در کردی سورانی و مکریانی و هورامی wa (وه) ودر گویش روستاها و شهرهای دیواندره، کامیاران، دهگلان، روانسر، روستاهای مریوان و بیجار، سقز (تیلکو) از پسوند ya (یه) استفاده می‌شود مانند خواردگه بجای ، خواردیه ، رژیاگه بجای ، رژیایه همچنین تفاوت‌های آشکار دیگر آن در تلفظ نکردن گ در گل مخصوص جمع اسماء است. همچنین در روستاهای سنندج بجای ب در بسیار موارد و تلفظ می‌شود مانند ئه م به ر که ئه م وه ر تلفظ می‌گردد. در روستاهای سنندج گ آخر افعال کامل تلفظ نشده و تلفظ آن به وه نزدیک می‌گردد مانند رژیاًگ"ه که گ تلفظی بین د و گ دارد. اخیرا در ضبط ضرب المثل‌ها و اصطلاحات گویش سنندجی اشتباهاتی مشاهده می‌شود. مثلا واژه ناگیرگی غلط بوده و در سنندج ناگیریی تلفظ می‌گردد. یا مثلا گاوه سن (گاوآهن) در سنندج هم هیچوقت گاوه سنگ تلفظ نمی‌گردد. مثلا ضبط مثل "به ده سی دو هه نی هه ل ناگیرگی" غلط است و ناگیریی درست است یا در جای دیگری نوشته‌اند "درگای شار ئه وسگی …" که ئا وسیی درست است و ئه وه سگی مجعول است. تفاوت‌های دیگری نیز وجود دارد در شهر سنندج مثلاً بجای ئیره (اینجا) ئه گره گفته می‌شد که امروزه کمتر شنیده می‌شود؛ بنابراین گفته شد که لحن ایلات و عشایر موسوم به کرد و به ویژه جاف‌ها با لهجه اردلانی علیرغم سنخیت ساختاری دارای تفاوت‌هایی است. این تفاوت‌ها در تلفظ گ و د در وسط واژه‌ها و گ در آخر افعال است که در لحن غیر شهری به‌صورت صدایی گنگ برآمده از کام است.
بنظر می‌رسد که شیوه گفتاری لهجه‌ها در دورانی طولانی دارای معیاری نوشتاری بوده که در حد فاصل لهجه‌های کَلهری، لَکی، هَورامی و جافی و اردلانی قرار داشته‌است؛ و مردم موسوم به گُوران با آن لهجه معیار صحبت نمی‌کرده‌اند بلکه همانند امروز دارای گویش‌های متعدد بوده‌اند. اما گُورانی معیار زبان نیایش، شعر و آواز گروه‌های وسیعی از مردم غرب ایران شامل کردها و لرها بوده و شاید با پهلوی زمان ساسانی دارای پیوند بوده‌است. در استان کرمانشاه امروزه به اشتباه گُوران و آیین اهل حق یا یارسان مترادف گرفته می‌شود که این صحیح نیست؛ و بروز یارسان بسیار جدیدتر از گُوران است. به‌طور خلاصه خوشه متنوع لهجه میانی کردی که اردلانی شعبه ای از آنست از حدود چهارصد سال قبل و در داخل امارت محلی اردلان و پس از ایجاد رونق اقتصادی و امنیت نسبی در حوزه فعلی گویشوران این لهجه به مرور لهجه‌های شمالی و جنوبی کردی را پس رانده و به عنوان لهجه ای معیار و با نام سربرآورده است.
لطافت و نرمی لهجه اردلانی
نمونه هائی از اصطلاحات و امثال و حکم خاص منطقه سنندج را ارائه می‌نمایم که در عین سادگی بسیار زیبا، گویا، و از نظر فرم زبانی نیز اصیل و سالم می‌باشند.
به‌رم که‌نه‌و پشتم که‌نه‌ڵان - بوێ ئه‌چه‌لێ - پرسیان له قنڵاشک مه‌نزڵت کوێنه‌س وتی با ئه‌زانێ—پڕکێشی ناکات - پێشهٔ پرتووکیاگه - په‌رمیاگم پیا - په‌شوکیاگه - تا ئه‌یژێ هاڵه هه‌نگوور پێ ئه‌گه‌ێ - تروشکه له خوهٔ دوو شکه - ته‌ک ئاو گه‌نیاگه هه‌ڵ ئه‌کات - تا ڕیوی قه‌واڵهٔ خوهٔ خوه‌ند که‌وڵیان کرد - ته‌ڕه هه‌سه هه‌ر ئه‌مه‌سه - ته‌ڵ کریاگه - به که‌ر ناوێرێ به کوپان شێره - چما ئه‌یژی عیسی گرتیه‌و مووسا خانییه - چه هه‌ڕگێ بنیشم - حاشا له‌و قه‌وره مڕومشتی تیا نیه—خاسی که و بیه ده‌م ئاوه‌و – خاڵو زیااخان زیایهٔ خوه‌ت بو خوه‌ت سه‌ر وه سه‌ر ده‌ربێ – چێو هه‌ڵگره سه‌گ دز دیاره - چاوه چاو ئه‌کات – چنگه کڕێ ئه‌کات – به دوسم دوسم کای کرده پوسم – به دوعای کتک باران ناوارێ – به کشێ هات و به فشێ چوو – ترسیاگ لێ ڕه‌سیاگ – تا خان بڕازێ له‌شکه‌ر ئه‌ترازێ—و خوشبختانه چندین هزار از این ساختارهای سالم زبانی را می‌توان ارائه کرد.
مقایسه و ارتباط لهجه اردلانی با پارسی باستان Old Persian
گرچه پارسی باستان زبانی مربوط به ۲۵۰۰ سال قبل می‌باشد اما حجم وسیع واژگان هخامنشی که هنوز در گویش اردلانی باقی مانده‌است و در سایر گویش‌های کردی و حتی زبان فارسی امروزی نیز وجود ندارد گویش اردلانی نزدیکی زیادی به زبان هخامنشی دارد، مهم‌ترین ویژگی زبان پارسی هخامنشی مانند لهجه اردلانی شروع فعل با تک واژه /a/ می‌باشد که فقط مختص گویش اردلانی است.
zūrakara āham naiy adam naimaiy taumā upariy arštām upariyāyam
zūra+kara زورگر، فریبکار، اردلانی زورکار zurkar
ā+ham، بودن هستن، در اردلانی ham هم (āham naiy)نیستم
adam، من، کردی (من، ام، امن)am,ضمیر اول شخص، در کرمانجیezو پهلوی اشکانی az، اوستا، ازم azem
na+imaiy نه ما، در اردلانی، نه ایما na ima
taumā تخم، نژاد، خاندان در اردلانی توم و توو به معنی نژاد و تخم tum
upariy دوری و بالاتر، در اردلانی، اوپریupary
arštām راستی، حقیقت، در اردلانی راستن، lراسن
upariy+āyam رفتار کردن، احترام گذاشتن، در اردلانی، دمو پیریdam uperiy، پیری
𐎱𐎫𐎡𐎱𐎹𐎢𐎺𐎠 𐏐 𐎶𐎼𐎫[𐎡𐎹 𐏐 𐏃𐎹 𐏐 𐎭𐎼𐎢]𐎩𐎴 𐏐 𐎠𐏃𐎫𐎡𐎹 𐏐 𐎠𐎺𐎶 𐏐 𐎢𐎳𐎼𐏁𐎫𐎶 𐏐 𐎱𐎼𐎿𐎠 𐏐 𐎹/𐎮𐎡𐎹
p-t-i-p-y-u-v-a : m-r-t-[i-y : h-y : d-r-u]-j-n: a-h-t-i-y : a-v-m : u-f-r-š-t-m : p-r-s-a : y-/di-i-y
patipayauvā: martiya: hya: draujana: ahatiy: avam: ufraštam: parsā: yadiy
pati+payauvā محافظت از بدی و خطر، گویش اردلانی (بی یوا بی)beva be دور از بلا و مصیبت
martiya مرد، اردلانی مرد mard
hya، که، در اردلانی کهka
draujana دروغگو، اردلانی دروزنه druzena
ava+m آن، اردلانی، اوه، اوان avan
از ویژگی زبان هخامنشی حذف صامت n قبل از d یاt می‌باشد.
Line: 32 𐏐 𐎴𐎡𐎹 𐏐 𐎠𐏀𐎭𐎠 𐏐 𐎠𐎲𐎺 𐏐 𐎫𐎹 𐏐 𐎲𐎼𐎮𐎡𐎹 𐏐 𐎠𐎺𐎩𐎫 𐏐 𐎱𐎿𐎠𐎺 𐏐 𐎣𐎲𐎢𐎪𐎡𐎹 𐏐 𐎸𐎢𐎭𐎼𐎠𐎹𐎶
naiy az(n)dā ندانستن، نفهمیدن، در اردلانی (نی ازانی) nay azania
عیلامی یا خوزی turna و dona به معنی دانستن، دانا
avaمی‌شود، اردلانی، بوآ، اوی، ابی،abi,beva
ava+ja(n)ta، کشتن، در اردلانی جنین، انجن، اجن، اجنی به معنی کشتن و بریدن و زخمی‌کردنajene
همچنین از واژه akuženبه معنی کشتن استفاده می‌شود
pas+āva پس از آن، پاشان pashan
Bardiya بردیا، مصرMudrāyam,کمبوجیهKabūjiya
ašiyava yaθā Kabūjiya Mudrāyam ašiyava pasāva kāra arika abava
ašiy+ava می‌رود اردلانی اچیتوا، اچی achitava
yaθā وقتی که، هنگامی،, کاتی kati (دگرگونی yبه kوθبهt) در کرمانجیgava (دگرگونی y به g و θ به v)
Kabūjiyaکمبوجیه، مصر Mudrāyam
n)a+rika)نافرمان نامنظم، اردلانی ناریک، نامیزان
ab+ava می‌شود، اردلانی، ابی ابن، بوآ، beva,abi,aben
Line: 44 𐏐 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃 𐏐 [𐎼]𐎥𐎶 𐏐 [𐎺]𐎼𐎮𐎡𐎹𐎡𐎹 𐏐 𐎹𐎰𐎠 𐏐 𐎡𐎶 𐏐 𐏃𐏁𐎡𐎹𐎶 𐏐 𐎴𐎡𐎹 𐏐 𐎯𐎢𐎽𐎢/𐎧𐎫𐎶
: a-u-r-m-z-d-a-h : [r]-g-m : [v]-r-di-i-y-i-y: y-ϑ-a : i-m : h-š-i-y-m : n-i-y : du-u-ru-u-/x-t-m
Aura+maz(n)dāha اهورا، هور، خور به معنی خدا و مزدا به معنی بزرگ،
ragam سرعت عجله، در اردلانی، راکه راکان،rakan,raka
vartaiyaiy چرخش برگشتن، اردلانی، گرایه،garaiy) ورگریای، گریایvargaryai
yaθā وقتی که، kata کات، در کرمانجی گاوا gava
ima این اردلانی ama,ema
hašiyam naiy، درست خوب hašiya در اردلانی xasiya خاسیه، تبدیل و دگرگونی hبهxو تبدیلš به s به سورانی (چاک،chak)، زبان تاتی (چوک chok)
naiy نهhašiyam naiy درست نیست، خوب نیست
duruxtam دروغ گفتن اردلانی درو وتن druvten
agarbāyatā pasāva Kabūjiya uvāmaršiyuš amariyatā
agar+bāyatā گرفتن در اردلانی ایگریت،aegrit
pas+āvaپس از آن، پاشان pašan
Kabūjiya کمبوجیه