cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اوپن‌بی‌جی‌پی‌دی
طراحی
اوپن‌بی‌جی‌پی‌دی از یک فرایند والد و دو فرایند فرزند تشکیل می‌شود: یکی موتور تصمیم مسیر (RDE) و دیگری موتور نشست (SE). فرایند والد تنها قسمتی از اوپن‌بی‌جی‌پی‌دی است که امتیازات کاربر ریشه را حفظ می‌کند. دیگر قسمت‌های اوپن‌بی‌جی‌پی‌دی امتیازات کاربر ریشه را ساقط می‌کنند چرا که در غیر این صورت امکان اکسپلویت‌پذیر شدن وجود خواهد داشت. فرایند والد به این دلیل نمی‌تواند امتیازات کاربر ریشه را از دست بدهد که باید جدول مسیریابی سیستم‌عامل را تغییر داده و بروزرسانی کند.
تپه گورستان حسن قشلاق ۲
تپه قبرستان حسن قشلاق ۲ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بوئین‌زهرا، بخش آوج، روستای محمودآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۷۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ملخ‌زدگان
ملخ‌زدگان فیلمی به کارگردانی ناصر محمدی و نویسندگی محمدرضا شهریاری محصول سال ۱۳۶۲ است.
خلاصه داستان
مزارع پر محصول یک روستای کویری، در فصل برداشت گندم است. تلاش اهالی برای دفع ملخها بی‌نتیجه می‌ماند و محصول نابود می‌شود. چند تن از اهالی که تاب تحمل این ضربهٔ اقتصادی و روحی را ندارند، خود را ملخ می‌پندارند و در جست‌وجوی گندم راهی بیابانها و گندمزارها می‌شوند؛ و موقعی که مزارع را خالی می‌بینند با هجوم به روستا اموال مردم را غارت می‌کنند. اهالی ابتدا با آنها مدارا می‌کنند، سپس در مرافعه‌ای خونین ملخ زدگان (ملخ شدگان) را از پا درمی‌آورند. با نابودی آنها روستا آرامش خود را بازمی‌یابد. لوکیشن این فیلم در روستای محمدآباد همایونی در شهرری بوده است.
شیانیو
شیانیو (به لاتین: Xianyou County) یک شهرستان در جمهوری خلق چین است که در پوتیان واقع شده‌است.
هنری هابرد
هنری هابرد سناتور سابق عضو حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا بود. وی در سال ۱۸۳۵ تا ۱۸۴۱ میلادی سناتور ایالت نیوهمپشایر در سنای ایالات متحده آمریکا بود.
وو شوان‌یی
وو شوان‌یی (Wu Xuanyi؛ زادهٔ ۲۶ ژانویه ۱۹۹۵) خواننده و بازیگر چینی است. او یکی از اعضای گروه دخترانهٔ کره‌ای کازمیک گرلز است. او همچنین یکی از اعضای گروه دخترانهٔ راکت گرلز ۱۰۱ بوده‌است که از طریق برنامهٔ واقع‌نمای پرودوس ۱۰۱ چین شکل گرفته بود و وو شوان‌یی در آن به جایگاه دوم دست یافت.
لودی، میشیگان
لودی (به انگلیسی: Lodi Township) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان وشتناو واقع شده‌است. لودی ۸۹٫۲ کیلومتر مربع مساحت و ۶٬۰۵۸ نفر جمعیت دارد و ۲۸۷ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
حوله کاغذی
حوله کاغذی (Paper towel) حوله کاغذی یک حوله جاذب و یکبار مصرف است که از کاغذ ساخته شده است. در بریتانیا، حوله‌های کاغذی برای استفاده در آشپزخانه به عنوان رول آشپزخانه، کاغذ آشپزخانه یا حوله آشپزخانه نیز شناخته می‌شوند. برای مصارف خانگی، حوله‌های کاغذی معمولاً در یک رول از ورق‌های سوراخ‌دار فروخته می‌شوند، اما برخی از آن‌ها به‌صورت پشته‌ای از لایه‌های از پیش برش‌شده و از پیش تا شده برای استفاده در حوله‌های کاغذی فروخته می‌شوند. برخلاف حوله‌های پارچه‌ای، حوله‌های کاغذی یکبار مصرف هستند و تنها برای یک بار استفاده می‌شوند. حوله‌های کاغذی آب را جذب می‌کنند، زیرا به صورت آزاد بافته شده‌اند، که باعث می‌شود آب میان الیاف حرکت کند، حتی در برابر جاذبه (اثر مویرگی). آنها اهدافی مشابه با حوله های معمولی دارند، مانند خشک کردن دست ها، پاک کردن پنجره ها و سایر سطوح، گردگیری و تمیز کردن مواد ریخته شده. حوله‌های کاغذی معمولاً در توالت‌های مشترک استفاده می‌شوند، زیرا اغلب بهداشتی‌تر از خشک‌کن‌های دستی با هوای گرم یا حوله‌های پارچه‌ای مشترک در نظر گرفته می‌شوند.
تی‌ال‌دی (ابهام‌زدایی)
تی‌ال‌دی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
همه‌گیرشناسی خودکشی
[[پرونده:Self-inflicted injuries world map - Death - WHO2004.svg|thumb|upright=1.4|شمار مرگ‌های ناشی از آسیب‌رسانی به خود در هر۱۰۰٬۰۰۰ تن به سال ۲۰۰۴ میلادی.
]]
بر پایه تخمین‌ها سالیانه نزدیک به ۱ میلیون تن در سراسر جهان خودکشی می‌کنند. گفته می‌شود تا ۲۰۲۰ این رقم به ۱٫۵ بالغ خواهد شد. در سراسر جهان، خودکشی سوین سبب مرگ در میان افراد ۱۵ تا ۴۴ سال است. اقدام به خودکشی، ۲۰ برابر خودکشی‌های موفق است.
همه‌گیری خودکشی در یک جامعه بسته به کاراهای گوناگونی است. اختلال افسردگی اساسی یکی از مهم‌ترین این کاراهاست. سوء مصرف مواد، بیماری حاد و ضعف شدید نیز از دیگر عوامل هستند. کشورهای اروپای شرقی و آسیای شرقی بالاترین نرخ خودکشی را در جهان دارا هستند و کشورهای آمریکای لاتین نیز پایین‌ترین نرخ را. تاثیر جنسیت بر خودکشی بسیار زیاد است. زنان در سراسر جهان بیش‌ترین «اقدام به خودکشی» را دارند در حالی که مردان بیش‌ترین نرخ «خودکشی موفق» را دارا هستند.
نمای کلی
در بیش‌تر کشورها نرخ خودکشی بالاتر از نرخ قتل است.
در گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO) به سال ۲۰۰۶ آمده که سالیانه نزدیک به ۱ میلیون تن در جهان خودکشی می‌کنند که این رقم بیش از قتل و تلفانت جنگ است. نمودارها حاکی از آن هستند که در هر ۴۰ ثانیه یک تن در جهان خودکشی می‌کند.
طبق گزارش مؤسسه ملی سلامت روان همه‌گیری خودکشی به‌ویژه در میان جوانان موضوعی مهم است. نوجوانان ممکن است با مشاهده خودکشی کاراکتری در ادبیات و فیلم یا حتی خودکشی فردی در دنیای واقعی، مثلاً خودکشی یک فرد مشهور، تحریک به انجام آن شوند.
برپایه ناحیه
[[پرونده:Suicide world map - 2009 Male.svg|thumb|300px|left|نرخ خودکشی مردان در هر ۱۰۰٬۰۰۰ تن (داده‌ها از سال ۱۹۷۸ تا ۲۰۰۸).
]]
[[پرونده:Suicide world map - 2009 Female,2.svg|thumb|left|300px|نرخ خودکشی زنان در هر ۱۰۰٬۰۰۰ تن (داده‌ها از سال ۱۹۷۸ تا ۲۰۰۸).
نرخ خودکشی در کشورهای حوزه دریای بالتیک سالیانه ۴۰ تن در هر ۱۰۰٬۰۰۰ تن بود. کم‌ترین نرخ خودکشی را کشورهای کارائیب و در میان هندیان غربی و برخی کشورهای آسیایی می‌توان یافت.
سالیانه در روسیه نزدیک به ۶۰٬۰۰۰ تن خودکشی می‌کنند. این رقم برای ایالات متحده آمریکا ۳۰٬۰۰۰ تن است. همه‌ساله در ژاپن نیز ۳۰٬۰۰۰ تن خود را می‌کشند و در جمهوری خلق چین نیز ۲۵٬۰۰۰ تن. در جهان غرب مردان ۴ برابر زنان خودکشی می‌کنند. زنان بیش‌تر ترجیح می‌دهند خودکشی نمایشی کنند.
کشورهایی که در گذشته در بلوک شرق تقسیم‌بندی می‌شدند دارای بالاترین نرخ خودکشی در جهان هستند. نرخ خودکشی در کره جنوبی بالاترین در میان کشورهای آسیای شرقی است. آمریکای لاتین کم‌ترین نرخ خودکشی را دارد.
جمهوری خلق چین تنها کشوری در دنیاست که نرخ خودکشی موفق زنان در آن از مردان بسیار بالاتر است.
دین
در مقایسه با سایر کشورها، دولت‌های خداناباور، مانند جمهوری خلق چین، بالاترین میزان خودکشی را دارند (۲۵٬۶ در هر ۱۰۰ هزار نفر).
جنسیت و خودکشی
در ایالات متحده آمریکا، مردان چهار برابر زنان بر اثر خودکشی موفق می‌میرند. این در حالی است که زنان بیش از مردان اقدام به خودکشی می‌کنند. نسبت خودکشی مردان به زنان در همه سنین در این کشور گاهی ۳:۱ و گاهی حتی تا ۱۰:۱ هم می‌رسد. این نسبت در دیگر کشورهای غربی نز تا حدی به همین شکل است (۳ یا ۴ به ۱). خودکشی هشتمین عامل مرگ مردان و نوزدهمین عامل مرگ زنان در آمریکا است.
نژاد و خودکشی
در سال ۲۰۰۳ و در ایالات متحده، نرخ خودکشی سفیدپوستان و آسیایی‌ها، ۲٫۵ برابر سیاهان و اسپانیایی‌ها بود. در غرب جهان همه ساله شمار خودکشی‌های گزارش شده رو به افزایش است.
جهت‌گیری جنسی و خودکشی
زنان هم‌جنس‌گرا، به میزان ۰٫۸ تا ۱٫۱ برابر و مردان هم‌جنس‌گرا ۱٫۵ تا ۲٫۲ برابر بیش‌تر از دیگران خودکشی می‌کنند. در میان این زنان بیش‌ترین نرخ ۴٫۶ و مردان ۱۴٫۶ است.
یکی از دلایلی که هم‌جنس‌گرایان زن و مرد اقدام به خودکشی می‌کنند این است که آن‌ها، نسبت به هم‌جنس‌گرایانی که خودکشی نکرده‌اند بیشتر مورد مخالفت‌های ضد همجنس‌گرایی قرار می‌گیرند و در نتیجه مهارت کم‌تری در برخورد با تبعیض، به حاشیه رانده شدن و تنهایی دارند. در مطالعه‌ای مشخص شد که هم‌جنس‌گرایان و دوجنس‌چرایان مرد جوان که اقدام به خودکشی نموده‌اند، بیش‌تر نقش‌های جنسیتی زنانه داشته‌اند. این دسته از افراد بیش‌تر مورد آذار و اذیت جنسی و سوء مصرف مواد قرار داشته‌اند و نیز بیش‌تر به سبب رفتار نامناسب دستگیر شده‌اند.
یک مطالعه نیز نشان داد که در میان بزرگ‌سالان نروژی، گرایش جنسی، یک عامل در پیش‌بینی خودکشی به‌شمار می‌آید. در دانمارک نرخ خودکشی مردان هم‌جنس‌گرا ۸ برابر مردان دگرجنس‌گراست و تنها ۲ برابر نرخ خودکشی مردانی است که هرگز ازدواج نکرده‌اند.
کاراهای اجتماعی و خودکشی
میزان بالایی از همبستگی ملی و اجتماعی، خطر خودکشی و در نتیجه بحران خودکشی را کاهش می‌دهد. خودکشی در میان بازنشستگان، بیکاران، فقیرها، بیوه‌ها، حاشیه‌نشینان، خانواده‌های بی‌بچه یا پدر و مادرانی که همه فرزندانشان خانه را ترک گفته‌اند و دچار نشانگان آشیانه خالی هستند و به‌طور کل آن‌ها که تنها هستند، بالاترین آمار را دارد. همچنین نرخ خودکشی در زمان‌هایی که بحران‌های اقتصادی یا کمینه بی‌ثباتی اقتصادی روی می‌دهد، افزایش می‌یابد. با وجود آنکه فقر یک کارای مستقیم خودکشی نیست، اما خطر آن را افزایش می‌دهد.
پژوهش‌های همه‌گیرشناسی نشانگر آنند که خودکشی با سطح سواد، وضعیت اقتصادی فرد، وضعیت منزل و حتی ارتباط فرد با پلیس و نظام قضایی رابطه مستقیم دارد. به‌طور سنتی باور بر این است که جنگ میزان خودکشی را کاهش می‌دهد. اما مطالعات جدیدتر حاکی از آنند که رابطه جنگ با خودکشی آن طور که قبلاً فرض می‌شد، نیست و بسیار پیچیده‌تر است.
بهداشت روان و خودکشی
اختلال افسردگی اساسی خواه تک‌قطبی خواه دوقطبی، یکی از مؤثرترین دلایلی است که فرد را به خودکشی می‌کشاند. سوء مصرف مواد و بیماری‌های لاعلاج نیز از دیگر عوامل هستند.
ممکن است نتوان برای همه خودکشی‌ها علتی یافت.
خودکشی فصلی
اینکه در رسانه‌ها گفته می‌شود نرخ خودکشی در فصول سرد و زمستانی، به‌طور مثال هنگام کریسمس در نیم‌کره شمالی افزایش می‌یابد، افسانه‌ای بیش نیست. برپایه پژوهش‌های مرکز ملی آمار بهداشت اقدام به خودکشی، برعکس آنچه باور عمومی است، در ماه‌های سرد سال، کاهش و در بهار و اوایل تابستان افزایش می‌یابد. با در نظر گرفتن همبستگی میان فصول سرد با نرخ ابتلا به افسردگی، نظریه‌هایی ارائه شده که این ماه‌ها را بیش‌تر با افسردگی و نه خودکشی صرف مربوط می‌دانند. همچنین باید گفت که خودکشی به دیگر کاراهای فصلی مربوط دانسته شده‌است.
واریانس خودکشی برپایه روز و هفته خیلی بیش از واریانس خودکشی برپایه فصل است.
روندهای خودکشی
برخی روندها ممکن است بر نوع مرگ افراد اثرگذار باشند. در انگلیس جهش خودکشی از ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۳ احتمالاً به این سبب بود که کربن مونوکسید به عنوان گازی ناشی از مصارف خانگی گاز زغال سنگ حذف و گاز طبیعی جایگزین آن شد. همچنین در دسترس بودن ابزار خودکشی و روش‌های خودکشی از کشوری به کشور دیگر متفاوت است.
خودکشی و شاخص توده بدنی
با افزایش وزن، خطر خودکشی نز کاهش می‌یابد و شاید به همین سبب باشد که نرخ خودکشی افراد چاق کم‌تر از دیگران است. دلیلش مشخص نیست اما گفته می‌شود افزایش وزن بدن سبب افزایش سطوح تریپتوفان، سروتونین و لپتین و در نتیجه کاهش تکانشگری در فرد می‌شود.
اما جالب است که خطر خودکشی در افراد به‌شدت چاق که بدن‌های بسیار بزرگ غیرعادی دارند، افزایش دارد.
روند تاریخی
داده‌های برگرفته از تاریخ نشان می‌دهند که نرخ خودکشی در زمان جنگ همواره بسیار پایین است.
الی لندری
اَلی لندری (Ali Landry؛ زادهٔ July 21, 1973) یک هنرپیشه، و مانکن (فرد) اهل ایالات متحده آمریکا است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به بلا اشاره کرد.
یدره
یدره، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان دماوند در استان تهران ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان ابرشیوه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۶ نفر (۱۴خانوار) بوده‌است. مردم این روستا از قومیت طبری هستند و به زبان طبری دماوندی که گویشی از زبان مازندرانی می باشد صحبت می کنند.
خزنده‌پستاندار
خزنده‌پستاندار (نام علمی: Repenomamus) نام یک سرده از تیره گوبی‌قیف‌دندانان است.
خزنده‌پستاندار مشهورترین پستاندار میانه‌زیستی است. در مقایسه با بیشتر پستانداران آن دوران که به‌اندازه‌ی خودش و حشره‌خوار بودند، خزنده‌پستاندار غول‌پیکر بود. سنگواره‌های خزنده‌پستاندار نشان می‌دهند که این جانور بدنی دراز و دست و پایی کوتاه و ماهیچه‌ای داشته‌است. خزنده‌پستاندار از نظر اندازه و احتمالاً از نظر سبک زندگی شبیه شیطانِ تاسمانی امروزی بود.
یک گونه‌ی این جانور، خزنده‌پستاندار غول‌آسا، جمجمه‌ای به‌طول ۱۶ سانتی‌متر داشت و کل طول بدنش هم به حدود ۱ متر می‌رسید. آرواره‌های خزنده‌پستاندار قوی‌بنیه بودند و بی‌تردید جانوران کوچک‌تری مثل بچه‌دایناسورها را شکار می‌کرد.
متروی کرمانشاه
قطار شهری کرمانشاه  سیستم قطار سبک شهری در شهر کرمانشاه است در حال ساخت است. سازمان حمل و نقل ریلی کرمانشاه مسئولیت مدیریت ساخت و بهره‌برداری از حمل و نقل ریلی درون‌شهری کرمانشاه را بر عهده دارد.
تاریخچه پروژه
بحث حمل و نقل ریلی در شهر کرمانشاه برای نخستین بار در سال ۱۳۷۸ در زمان استانداری محمدحسین مقیمی به صورت پروژه تراموای کرمانشاه مطرح شد. با این حال تلاش جدی برای پیگیری بودجه و تعریف طرح انجام نگرفت.
مطالعات طرح جامع حمل و نقل و ترافیک شهر کرمانشاه در سال ۸۴ توسط شرکت حمل و نقل و ترافیک تهران انجام گرفت و در جلسه شصت و دوم شورای عالی ترافیک شهرهای کشور مورخ ۱۳۸۴/۱۲/۲ به تصویب رسید. پس از آن سازمان قطار شهری کرمانشاه در ۱۵ تیر ۸۷ تأسیس شد که بعداً به سازمان حمل و نقل ریلی کرمانشاه تغییر نام داد.
با این حال در ۲۶ شهریور سال ۸۸ و در زمان استانداری دادوش هاشمی، کمیته فنی شورای عالی ترافیک کشور با حمایت محمود احمدی‌نژاد، به دلایلی که آن‌ها را «تفکر مهندسی و اصلاح الگوی مصرف» اعلام کرد پروژهٔ متروی کرمانشاه را به پروژهٔ مونوریل کرمانشاه تبدیل کرد و ادعا شد که هزینه و بودجه اجرای قطار شهری کرمانشاه به نصف کاهش یافته‌است.
خط یک قطار شهری کرمانشاه
مطالعات فاز مقدماتی خط یک قطار شهری کرمانشاه توسط شرکت مشاور مترو انجام گرفت و کریدور خط یک از طاق‌بستان تا میدان فردوسی در مسیر طاق‌بستان، شهید شیرودی، پل ولایت، میدان آزادی، مدرس و میدان فردوسی، در جلسه شصت و هفتم شورای عالی ترافیک شهرهای کشور به تصویب رسید. مسیر اجرای این خط به صورت مونوریل به طول ۱۳ کیلومتر و دوخطه است که شامل ۱۲ ایستگاه و دو توقفگاه و پارکینگ می‌شود.
برنامه اجرایی احداث خط یک متروی کرمانشاه از اواخر سال ۱۳۹۰ و اوایل ۱۳۹۱ طی قراردادی به مبلغ اولیه ۲۱۵ میلیون یورو و مدت زمان اجرایی ۴۲ ماه آغاز و پیش‌بینی شد تا سال ۱۳۹۳ اولین فاز آن به بهره‌برداری برسد. این پروژه شامل ۱۲ ایستگاه است و شمال و جنوب کریدور اصلی شهر یعنی، میدان فردوسی را به میدان طاق‌بستان متصل می‌کند. طبق طرح اولیه، قرار است با توجه به داشتن ۴ واگن با ظرفیت ۲۰۰ نفر، ۸۰۰ نفر در هر قطار جابه‌جا شوند، ولی مونوریل کرمانشاه در افق ۱۴۰۰ شمسی بتواند ۱۴ هزار و ۲۰۰ نفر را جابه‌جا کند و در افق ۱۴۱۰، قابلیت انتقال ۱۶ هزار و ۲۰۰ مسافر در هر جهت و در هر ساعت را داشته باشد.
جایگزینی مجدد منوریل با مترو
در سفر سیدعلی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران به کرمانشاه در ۲۰ مهر ۱۳۹۰، با اعتراض کارشناسان ترافیک و نیز نمایندگان شهر، مصوب شد که برای کاهش بار ترافیکی در خیابان‌های کرمانشاه، بار دیگر پروژهٔ مترو جایگزین مونوریل شود. با این حال از آنجا که عملیات ساخت و نصب ستون‌ها آغاز شده و تا حدی پیش رفته بود، نمایندگان از حفظ این بخش دفاع کرده و به این ترتیب شبکهٔ حمل و نقل ریلی کرمانشاه دوپاره شد. از این زمان بنا شد ستون‌ها حفظ شده و از میدان طاق بستان تا چهار راه بسیج به صورت منوریل و با ارتفاع از زمین، و از آنجا تا میدان فردوسی به صورت مترو و زیرزمینی اجرا شود.
قطار سبک شهری به جای منوریل
با روی کار آمدن دولت حسن روحانی، وضعیت پروژه به صورت جدیدی درآمد. مجتبی نیک‌کردار معاون عمرانی استانداری کرمانشاه از تصویب جایگزینی قطار سبک شهری (L.R.T) به جای مونوریل در شورای ترافیک استان خبر داد و وعده داد ظرف چند ماه آینده مجوزهای مربوط در این زمینه را از شورای عالی ترافیک کشور دریافت کند. به این ترتیب طرح منوریل این بار به قطار سبک شهری تبدیل شد.
مطابق با قرار اولیه در ابتدای پروژه قرار بود شرکت تام ایران‌خودرو با ۱۱۴ میلیارد تومان و ۱۳۹ میلیون یورو این پروژه را اجرایی کند، با این وجود به گفتۀ رییس سازمان حمل و نقل ریلی شهرداری کرمانشاه به دنبال تغییر پروژه از منوریل و مترو به قطار سبک شهری، شرکت تام ایران‌خودرو پس از انجام عرشه‌گذاری و از سال ۱۳۹۳ از پروژۀ قطار شهری کرمانشاه خارج شد.
وضعیت کنونی پروژه
در حال حاضر مطابق با آخرین تغییرات در طرح، قرار است این پروژه با تکنولوژی قطار سبک شهری، در فاز اول به طول هشت کیلومتر انجام شود که ۶/۵ کیلومتر آن از میدان طاق بستان تا سه‌راه ۲۲ بهمن به صورت روگذر و ۱/۵ کیلومتر آن از سه‌راه ۲۲ بهمن تا میدان آزادی به صورت زیرزمینی خواهد بود.
روز ۱۸ بهمن ۱۳۹۶، تونل فاز اول پروژه بازگشایی شد و معاون عمرانی استاندار کرمانشاه گفت این تونل اوایل سال ۹۷ ریل‌گذاری می‌شود و در حال حاضر از شهرک کارمندان تا سه راه ۲۲ بهمن عرشه نصب شده و برای روسازی و ریل‌گذاری آماده است و عملیات اجرایی اولین ایستگاه روزمینی قطار شهری نیز به زودی شروع می‌شود.
اختصاص بودجه
ریاست وقت سازمان قطار شهری کرمانشاه (حمل و نقل ریلی) از تخصیص اعتبار به این پروژه ناراضی است. به گفتهٔ وی قطار شهری کرمانشاه در حال حاضر به بودجه سالانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد تومان نیاز دارد تا بتوان در پایان دولت یازدهم شاهد بهره‌برداری از فاز اول آن بود. وی می‌گوید در شرایطی که سایر کلانشهرها مانند تبریز یا اهواز سه برابر بودجه قطار شهری کرمانشاه اعتبار دریافت می‌کنند که خط‌های دوم و سوم قطار شهری در این کلان‌شهرها در حال احداث است و حال آنکه کرمانشاه تنها همین یک خط را دارد. وی مبلغ اختصاص داده شده به قطار شهری کرمانشاه در لایحه بودجه دولت را نوعی دهن کجی به کرمانشاه دانست و از نمایندگان خواست تا در بررسی لایحه بودجه از حق کرمانشاه دفاع کنند.
توقف پروژه
در آذر ۱۳۹۸ اعلام شد که ستون‌های منوریل بلااستفاده بوده و ساخت پروژه متوقف شده‌است. با این حال فرماندار کرمانشاه در ۲۷ بهمن ۱۳۹۸ اعلام کرد کار ساخت تونل در قطعۀ سه‌راه ۲۲ بهمن تا چهارراه بسیج به اتمام رسیده، اما در قطعۀ‌ میدان آزادی تا سه‌راه نواب با مشکل تأمین اعتبار مواجهیم و همچنین در قطعۀ‌ شمالی نیز به‌واسطۀ مشکلاتی که در رابطه با میراث فرهنگی وجود دارد،‌ عملیات ساخت متوقف شده‌است. وی گفت نمی‌توان زمان و تاریخ دقیقی برای بهره‌برداری از قطار شهری کرمانشاه اعلام کرد.
وضعیت بودجه در ۱۳۹۸
هوشنگ بازوند استاندار کرمانشاه در نشست مشترک شورای برنامه‌ریزی استان و ستاد اقتصاد مقاومتی در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۹۸ اعتبار لازم برای تکمیل فاز نخست پروژۀ قطار شهری کرمانشاه را ۷۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد. حمید پورمحمدی معاون اقتصادی سازمان برنامه و بودجه نیز این رقم را ۷۵۰ میلیارد تومان اعلام کرد و در این نشست وعده داد که فاز نخست قطار شهری کرمانشاه در صورت تأمین اعتبار ۷۵۰ میلیارد تومانی، با مشارکت سازمان برنامه بودجه و بانک سپه تا پایان سال ۱۳۹۹ به اتمام برسد. به گفتۀ‌ وی شهرداری کرمانشاه برای پرداخت ۳۵۰ میلیارد تومان آن اعلام آمادگی کرده و در سازمان برنامه و بودجه نیز ۲۵۰ میلیون تومان به این پروژه اختصاص داده شده و مابقی اعتبار موردنیاز نیز مشروط به اتمام فاز یک پروژه در پایان سال ۱۳۹۹ از جانب بانک تأمین می‌شود.
وضعیت پروژه در ۱۳۹۹
مهدی غلامرضایی معاون اجرایی سازمان حمل و نقل ریلی کرمانشاه در مرداد ۱۳۹۹ میزان پیشرفت عمومی فاز اول پروژۀ قطار شهری کرمانشاه را ۳۳ درصد اعلام کرد. به گفتۀ‌ او از مسیر ۸/۶ کیلومتر فاز اول پروژه، ۷ کیلومتر به صورت روگذر است که ۹۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و ۱/۶ کیلومتر نیز به صورت زیرگذر از درون تونل است که ۹۶ درصد پیشرفت داشته است. اما کارهای مربوط به زیرسازی،‌ روسازی و ریل‌گذاری انجام‌نشده باقی مانده‌است. او دربارۀ ساخت ایستگاه‌های قطار شهری کرمانشاه نیز گفت که در کل مسیر متشکل از فاز اول و دوم ۱۳ ایستگاه پیش‌بینی شده که ۶ ایستگاه زیرزمینی و ۷ ایستگاه روزمینی خواهد بود. برنامۀ پروژه بدین صورت است که ساخت دو ایستگاه اول و آخر مسیر فاز اول در اولویت است تا قطار بین این دو ایستگاه به حرکت درآید و بقیۀ‌ ایستگاه‌ها نیز به مرور ساخته خواهد شد. بنابراین ساخت ایستگاه میدان آزادی (M8) به عنوان بزرگترین ایستگاه مسیر آغاز شده و ۲۸ درصد پیشرفت داشته است. معاون اجرایی سازمان حمل و نقل ریلی کرمانشاه همچنین اعلام کرد که عملیات حفر تونل فاز دوم قطار شهری کرمانشاه نیز آغاز شده و تونل این بخش از مجموعه با ۴۱ درصد پیشرفت فیزیکی به محل مسجد جامع کرمانشاه رسیده است.
علاوه بر این به گفتۀ‌ احسان مهرابی معاون فنی سازمان حمل و نقل ریلی کرمانشاه در سال ۱۳۹۹ مشکل تأمین اعتبار برای پروژۀ قطار شهری وجود نداشته و برای نخستین بار بیشترین اعتبار در میان کلانشهرها به میزان ۷۰ میلیارد تومان برای پروژۀ قطار شهری کرمانشاه تعیین شده که تا ماه مرداد ۵۰ درصد آن تخصیص شده است. همچنین حق انتشار ۱۵۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت در سال ۱۳۹۹ برای این پروژه اخذ شده و مصوبه‌ای نیز توسط معاون سازمان برنامه و بودجه برای دریافت تسهیلات ۲۲۰ میلیارد تومانی از دو بانک سپه و رفاه صادر شده‌است.
وضعیت پروژه در ۱۴۰۱
در ۱۷ تیر ۱۴۰۱ اعلام شد که در حین عملیات حفر تونل در عمق ۲۹ متری زمین به دلیل برخورد با زون ناپایدار، سقف تونل قطار شهری کرمانشاه در بافت قدیم و حوالی مسجد جامع دچار ریزش شده که به دنبال آن بخشی از خیابان مدرس حدفاصل میدان آزادی تا سه‌راه نواب مسدود و عبور و مرور خودروها موقتاً به مسیرهای دیگری منتقل شد.
در مرداد ۱۴۰۱ معاون عمرانی شهردار و رئیس سازمان حمل و نقل ریلی شهرداری کرمانشاه وعده داد که پروژۀ قطار شهری کرمانشاه تا سال ۱۴۱۰ تکمیل می‌شود. به گفتۀ وی این پروژه به پنج پیمانکار واگذار شده که از آن میان سه پیمانکار با تمام ظرفیت و یکی با نصف ظرفیت مشغول کار است و فعالیت دیگری نیز رو به اتمام و در مرحلۀ تحویل نهایی است.
در آذر ۱۴۰۱ عضو شورای شهر کرمانشاه ضمن اعتراف به اشتباه بودن تعیین منوریل به عنوان سامانۀ‌حمل و نقل ریلی کرمانشاه، ادامۀ این پروژه را نیز اشتباه دانست و اذعان کرد که حتی تمرکز بر اتمام فاز اول این پروژه که فاصلۀ سه‌راه کارمندان تا میدان آزادی را شامل می‌شود و ترافیک چندانی ندارد نیز اشتباه است و می‌بایست از ابتدا بر روی فاز دوم که به محدودۀ پرترافیک میدان آزادی تا فردوسی مربوط است تمرکز می‌شد. او پیشنهاد کرد ستون‌های مربوط به فاز اول برچیده شده و انجام پروژه بر فاز دوم متمرکز شود.
در بهمن ۱۴۰۱ مدیرعامل سازمان حمل و نقل ریلی شهرداری کرمانشاه از آغاز ریل‌گذاری در محدودۀ فاز یک قطار شهری کرمانشاه از ابتدای بهمن‌ماه خبر داد و اعلام کرد که هر دو ماه، یک کیلومتر از مسیر پروژه ریل‌گذاری خواهد شد.
وضعیت پروژه در ۱۴۰۲
در ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ استاندار کرمانشاه قطار شهری کرمانشاه را میراثی از مدیریت پیشین استان دانست که اکنون دیگر امکان حذف آن و یا اجرای پروژه‌ای دیگر به جای آن وجود ندارد. او تصمیم درست و منطقی را سرعت بخشیدن به اجرای فاز دوم پروژه که بخش زیرزمینی آن است عنوان کرد و در رابطه با تأمین مالی آن نیز وعده داد که بدهی‌های شهرداری کرمانشاه از دستگاه‌های دولتی به شرط تدوین نقشۀ راه هزینه‌کرد آن در پروژۀ قطار شهری توسط یک کارگروه وصول شود.
در ۱۷ خرداد ۱۴۰۲ رییس سازمان حمل و نقل ریلی شهرداری کرمانشاه و همچنین شهردار کرمانشاه در جریان نشست استاندار با مسئولان شهرداری و اعضای شورای شهر کرمانشاه پیرامون مشکلات پروژۀ قطار شهری از پیشرفت ۱۰ درصدی ریل‌گذاری فاز اول پروژۀ قطار شهری کرمانشاه به میزان ۱/۵ کیلومتر از مسیر پروژه خبر دادند. به گفتۀ این دو مسئول، فاز دوم پروژه نیز در مجموع ۶۳ درصد پیشرفت داشته که طی آن عملیات حفر تونل حدفاصل سه‌راه بیست و دوم بهمن تا میدان آزادی با صرف هزینۀ ۵۴ میلیارد تومان به اتمام رسیده و تونل تا فاصلۀ ۱۴۰ متری چهارراه اجاق پیش رفته‌است. همچنین ساخت دو ایستگاه در چهارراه بسیج و میدان آزادی به مساحت‌های ۱۵ هزار و ۱۸۵۰۰ متر مربع نیز در دستور کار سازمان حمل و نقل ریلی قرار گرفته که برای آن‌ها به ترتیب به ۵۸ و ۴۳ میلیارد تومان اعتبار نیاز است.
در ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ شهردار کرمانشاه اعلام کرد که از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۸ اعتباری به پروژۀ قطار شهری کرمانشاه اختصاص داده نشده و در سال ۱۳۹۸ نیز تنها ۱۴۰ میلیارد تومان به پروژه تزریق شده‌است. به گفتۀ وی در سفر هیأت دولت به کرمانشاه ۱۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای این پروژه در نظر گرفته شده که قرار است طی سه سال به آن تزریق شود و سال گذشته بخش اول ‌آن دریافت شده‌است. وی وعده داد که در صورت اختصاص به موقع این اعتبار می‌توان فاز اول پروژه را تا ۲ سال و نیم دیگر افتتاح کرد.
در ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ روزنامۀ میلکان چاپ کرمانشاه از برخورد تونل متروی کرمانشاه با رگه‌های آب زیرزمینی، چشمه‌ها، قنات‌ها و چاهِ خانه‌های قدیمی خبر داد و هشدار داد که این امر می‌تواند ساختمان‌های واقع در مسیر تونل و آثار تاریخی را با مخاطراتی روبه‌رو سازد.
شکارگاه خسروپرویز
مسیر عبور قطار شهری کرمانشاه از درون شکارگاه خسروپرویز در نزدیکی طاق‌بستان در شمال شهر کرمانشاه می‌گذرد. کاوش‌های باستانشناسی در محوطهٔ این شکارگاه نشان داده‌است که شهری باستانی مربوط به دوران اشکانی در این محوطه قرار دارد که بعدها در دوران ساسانیان از دیوارهای آن برای شکارگاه استفاده‌شده‌است. اهمیت تاریخی این محوطه «بیش از حد تصور» عنوان شده‌است. عبور قطار شهری از محوطهٔ شکارگاه آسیب جبران‌ناپذیری بدان می‌زند و باستان‌شناسان نسبت به عواقب آن هشدار داده و با آن مخالفت کرده‌اند.
سازمان حمل و نقل ریلی کرمانشاه در مرداد ۱۳۹۹ اعلام کرد که برای عبور قطار شهری به محدودۀ آن سوی تپۀ مرادحاصل چهار مسیر به سازمان میراث فرهنگی پیشنهاد کرده است. این چهار مسیر عبارتند از عبور قطار شهری به صورت روگذر و در ارتفاع، هم‌سطح با بلوار طاق‌بستان، به صورت تونل زیرزمینی، و مسیر چهارم نیز این‌طور تعریف شده که قبل از محل شکارگاه تغییر مسیر داده و به انتهای شهرک کارمندان رسیده و در آنجا به شهرک ظفر متصل شود. انتخاب یکی از این مسیرها به توافق میان میراث فرهنگی و سازمان حمل و نقل ریلی بستگی دارد.
ایستگاه‌ها
خط ۱ متروی کرمانشاه جمعاً ۱۳ ایستگاه دارد که به قرار زیر است:
شنندوا
شنندوا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
تپه کیسه جین ۳
تپه کیسه جین ۳ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بوئین‌زهرا، شهر آبگرم روستای کیسه جین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۷۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
جام ملت‌های آفریقا ۲۰۱۳
جام ملت‌های آفریقا ۲۰۱۳ (2013 Africa Cup of Nations) بیست و نهمین دوره از رقابت‌های جام ملت‌های آفریقا بود که به میزبانی کشور آفریقای جنوبی برگزار شد. ۱۶ تیم در ۴ گروه ۴ تیمی به رقابت پرداختند. تیم ملی فوتبال نیجریه در این دوره از رقابت‌ها به مقام قهرمانی جام ملت‌های آفریقا رسید.
کنفدراسیون فوتبال آفریقا تصمیم گرفت بر خلاف روال معمول که بازیها هر دو سال یکبار برگزار می‌شد این دوره را یک سال بعد از دوره قبل برگزار کند تا مشکل تداخل مسابقات جام جهانی فوتبال با مسابقات جام ملت‌های آفریقا برطرف شود. مطابق این تصمیم از این دوره به بعد مسابقات جام ملت‌های آفریقا در سال‌های فرد برگزار شد.
انتخاب میزبان
کشورهای متقاضی:
کشورهایی که میزبانی آن‌ها به تأیید اولیه نرسید :
در تاریخ ۴ سپتامبر ۲۰۰۶ کنفدراسیون فوتبال آفریقا (CAF) پس از رد درخواست میزبانی نیجریه، از سایر کشورهای متقاضی درخواست کرد که برای میزبانی جام ملت‌های آفریقا باهم به توافق برسند. بدین ترتیب در رای‌گیری نشست کمیته اجرایی کنفدراسیون فوتبال آفریقا در قاهره مصر، موافقت شد که سه دوره بعدی جام ملت‌های آفریقا به ترتیب در سال ۲۰۱۰ به میزبانی کشور آنگولا، در سال ۲۰۱۲ به میزبانی مشترک کشورهای گینه استوایی و گابن و در سال ۲۰۱۴ به میزبانی کشور لیبی برگزار شود.
میزبانی سال ۲۰۱۰ به دلیل حضور این کشور در مسابقات جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان، زمینه‌سازی میزبانی برای کشورهای جدید، و نیز حرکت در مسیر صلح پس از جنگ داخلی آنگولا اعطا شد.
کشور نیجریه به دلیل این که دو بار سابقه میزبانی داشت درخواست میزبانی اش رد شد و مقرر شد که به عنوان میزبان ذخیره جام ملت‌های ۲۰۱۰، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ باشد تا در صورتی است که هر یک از کشورهای میزبان نتواند شرایط مورد نیاز CAF را برآورده سازد، جایگزین آن گردد.
کنار گذاشته شدن لیبی
با توجه به جنگ داخلی لیبی در سال ۲۰۱۱، در سپتامبر ۲۰۱۱ در کمیته اجرایی CAF در قاهره مصر تصویب شد که میزبانی لیبی با آفریقای جنوبی جابه جا شود، به طوری که آفریقای جنوبی میزبان مسابقات جام ملت های آفریقا در سال ۲۰۱۳ شد و قرار شد که لیبی در سال ۲۰۱۷ میزبانی از مسابقات را برعهده بگیرد.
بازیهای مقدماتی
در مجموع ۴۷ کشور از جمله آفریقای جنوبی وارد شدند، که به‌طور خودکار واجد شرایط است. لیبی پس از اینکه از حق میزبانی آن به دلیل جنگ داخلی لیبی کنار گذاشته شد، مجاز نبود که مجوز خود را حفظ کند. بسیاری از تیم‌ها در این مسابقات به فینال بازگشتند. میزبان، آفریقای جنوبی پس از غیبت ۴ ساله بازگشت. اتیوپی اولین بار از سال ۱۹۸۲ ظاهر شد (یک غیبت ۳۱ ساله). تیم‌های دیگر که از سال ۲۰۱۲ نهایی بودند که در سال ۲۰۱۳ حضور داشتند، نیجریه، توگو، کنگو و الجزایر بودند. کیپ ورد نخستین مرحله خود را به پایان رساند. تیم‌هایی که برای این مسابقات از جام ملت‌های آفریقا در سال ۲۰۱۲ واجد شرایط نبودند هر دو میزبان، گابن و گینه استوایی، لیبی، سنگال، سودان، گینه و بوتسوانا بودند. سودان جنوبی مشروط به شرکت در مسابقات مقدماتی بود که از زمان عضویت خود در CAF تأیید شده بود.
شهرهای میزبان
اتحادیه فوتبال آفریقای جنوبی از تمامی شهرهای میزبان جام جهانی ۲۰۱۰ دعوت کرد تا برای میزبانی اعلام آمادگی کنند و در تاریخ ۴ مه ۲۰۱۲ اسامی ورزشگاه های تایید شده اعلام شد. ورزشگاه اف‌ان‌بی به عنوان میزبان مسابقه افتتاحیه و نهایی معرفی شد. ورزشگاه های دیگری که برای مسابقات برگزیده شد، عبارت بودند از: ورزشگاه ام‌بومبل، ورزشگاه نلسون ماندلا بی، ورزشگاه رویال بافوکنگ و ورزشگاه موسی مابیدا.
میانگین دمای روزانه شهرهای میزبان از ۲۵ درجه سانتی گراد (۷۷٫۰ درجه فارنهایت) تا ۳۰٫۳ درجه سانتیگراد (۸۶٫۵ درجه فارنهایت) است.
سیدبندی
قرعه کشی مسابقات نهایی در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۲ در دوربان انجام شد. موقعیت های A1 و C1 قبلا به میزبان (آفریقای جنوبی) و به (زامبیا) به عنوان قهرمان دوره قبل اختصاص داده شده بود. ۱۴ تیم دیگر واجد شرایط بر اساس عملکرد خود در سه جام ملت های آقریقا گذشته، یعنی نسخه های ۲۰۰۸، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۲، رتبه بندی شدند. امتیازات: قهرمان ۷ امتیاز تیم دوم جام ۵ امتیاز حضور در نیمه نهایی ۳ امتیاز حضور در یک چهارم نهایی ۲ امتیاز حضور در دور گروهی ۱ امتیاز
علاوه بر این، ضریب وزنی نقاط به هر یک از سه نسخه اخیر جام ملت های آفریقا به شرح زیر داده شد: سال ۲۰۱۲: امتیازات باید در ۳ ضرب شود سال ۲۰۱۰: امتیازات باید در ۲ ضرب شود سال ۲۰۰۸: امتیازات باید توسط ۱ ضرب شود
سپس تیم ها بر اساس رتبه بندی به ۴ گلدان تقسیم شدند. هر گروه شامل یک تیم از هر گلدان بود.
قوانین صعود به دور بعد
جایی که دو یا چند تیم واجد امتیاز مساوی در مرحله گروهی باشند رتبه‌بندی آن‌ها با معیارهای زیر تعیین می‌شود:
مرحله حذفی
در مراحل حذفی، اگر یک بازی در پایان بازی به‌طور طبیعی مساوی شد، زمان اضافی بازی (دو وقت ۱۵ دقیقه هر کدام) و در صورت لزوم، در ضربات پنالتی برنده تعیین خواهد شد، به جز بازی رده‌بندی (سوم و چهارمی) که هیچ وقت اضافی نباید انجام شود.
جوایز
جوایز زیر در این دوره از مسابقات داده شد :
امپراتور (ابهام‌زدایی)
امپراتور ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
سیارک ۱۸۶۷۹
قدر مطلق سیارک برابر ۱۷.۰ است.
والتر هادلستون
والتر هادلستون سناتور سابق عضو حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا بود. وی در سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۵ میلادی سناتور ایالت کنتاکی در سنای ایالات متحده آمریکا بود.
میرزا کوچک خان (فیلم)
میرزا کوچک خان فیلمی به کارگردانی و نویسندگی امیر قویدل محصول سال ۱۳۶۲ است.
تشخیص (فیلم ۱۹۹۳)
تشخیص فیلمی محصول سال ۱۹۹۳ و به کارگردانی دیپاک شیوداسانی است. در این فیلم بازیگرانی همچون سونیل شتی، سیف علی خان، شلیپا شیرودکار، مادهو، کیران کومار، رضا مراد، بینا بانرجی ایفای نقش کرده‌اند.
انجلین (بازیگر)
اَنجلین (Angelyne؛ زادهٔ ۱۹۵۸) هنرپیشه، خواننده و مانکن اهل ایالات متحده آمریکا است. از فیلم‌هایی که وی در آن‌ها نقش داشته است می‌توان به شبح بهشت (۱۹۷۴) و دختران زمینی بی‌قید و بندند (۱۹۹۸) اشاره نمود.
منابع (ابهام‌زدایی)
منابع ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
نسبیت خاص
نسبیت خاص نظریه‌ای فیزیکی دربارهٔ اندازه‌گیری در چارچوب مرجع لخت است که در سال ۱۹۰۵ میلادی توسط آلبرت اینشتین در نوشتاری با نام «درباب الکترودینامیک و حرکت اجسام» مطرح شد.(مطالعه پدیده ها در تندی های بسیار زیاد و قابل مقایسه با تندی نور)
گالیلئو گالیله قبلاً چنین اصلی را بیان نموده بود که تمام حرکات یکنواخت نسبی هستند و هیچ حالت سکون مطلق و تعریف شده‌ای وجود ندارد (چارچوب مرجع برتر وجود ندارد). این اصل امروزه اصل نسبیت گالیله خوانده می‌شود. انیشتین این اصل را با در نظرگرفتن پدیده سرعت ثابت نور گسترش داد؛ پدیده‌ای که به تازگی در آزمایش مایکلسون-مورلی مشاهده شده بود. او همچنین بیان نمود که این اصل برای تمام قوانین فیزیک صادق است که در آن زمان شامل قوانین مکانیک و الکترودینامیک می‌شد. این نظریه پیامدهای گسترده‌ای دارد که مورد تأیید داده‌های تجربی قرار گرفته‌اند و شامل موضوعاتی غیر شهودی همچون انقباض طول، اتساع زمان و نسبیت همزمانی است. او مفهوم کلاسیک بازه زمانی ناوردا برای دو رویداد را با مفهوم ناوردایی بازه فضازمان تعویض کرد. می‌توان با استفاده از دو اصل نسبیت خاص و ترکیب آن‌ها با سایر قوانین فیزیک به هم‌ارزی جرم و انرژی بر طبق اصل هم‌ارزی جرم و انرژی (E = mc²) رسید که c در آن برابر با سرعت نور در خلأ است. پیش‌بینی‌های نسبیت خاص با مکانیک نیوتنی در قلمرو مشترکشان همخوانی دارند. به ویژه در مورد سرعتهایی که از سرعت نور بسیار کوچکتر هستند. تأثیر نسبیت خاص هنگام بررسی اجسام در حال حرکت با سرعت‌های بسیار زیاد (نزدیک به سرعت نور) قابل توجه می‌شود؛ بنابراین نظریهٔ نسبیت همان‌طور که اصل همخوانی فیزیک ایجاب می‌کند باید نتایج مشاهدات قبلی را به شکل کامل تری بیان کند. مقایسه رابطه بین مکانیک نیوتنی و مکانیک نسبیتی همانند مقایسه بین تبدیلات لورنتس و تبدیلات گالیله است و می‌توان مطلب فوق را به بیان ریاضی به شکل زیر نمایش داد:
گلیادین
گلیادین یا پرولامین یکی از دو پروتئین تشکیل‌دهندهٔ گلوتن است. گلوتن از لحاظ زیست‌شناسی و شیمی یک نوع پروتئین به رنگ قهوه ای کم‌رنگ است. گلوتن در جوانهٔ گندم و دیگر غلات یافت می‌شود. ۸۰ درصد پروتئین گندم را گلوتن تشکیل می‌دهد. گلوتن پس از سویا مهمترین پروتئین گیاهی به شمار می‌آید. گلوتن از گلیادین و گلوتلین (یا گلوتنین) تشکیل می‌شود.
نسبیت خاص
(تبدیلات لورنتس) = (تبدیلات گالیله)
البته در نظر داشته باشید که هنگامی که c به سمت بی‌نهایت میل می‌کند (همانگونه که پیش از اثبات متناهی بودن سرعت نور پنداشته می‌شد) کسر v/c به سمت صفر می‌رود. این بدان معناست که تبدیلات لورنتس که اساس نظریهٔ نسبیت خاص هستند در سرعت‌های بسیار کم نسبت به نور، نتایج یکسانی را با معادلات گالیله که اساس نسبیت نیوتونی هستند به دست می‌دهند. نظریه نسبیت خاص به ما می‌گوید که c تنها سرعت یک پدیده مشخص نیست بلکه یکی از ویژگی‌های بنیادی شیوه‌ای است که فضا و زمان با یکدیگر به شکل فضا زمان یکپارچه گشته‌اند. یکی از پیامدهای این نظریه است که ذره‌ای که جرم لختی دارد هرگز سرعتش به سرعت نور نمی‌رسد.
واژه خاص در نسبیت خاص نشانگر حالت خاصی است که این نظریه در آن صادق است. این نظریه اصل نسبیت را تنها در مورد ویژهٔ چارچوب‌های مرجع لخت به کار برده‌است. به عبارت دیگر این‌طور پنداشته شده‌است که چارچوب‌های مرجع نسبت به یکدیگر با سرعت یکنواختی حرکت می‌کنند. انیشتین نسبیت عام را معرفی نمود و اصل نسبیت را در حالت کلی تری به کار گرفت تا برای هر چارچوبی که قادر به تغییر مختصات عمومی است، صادق باشد. این نظریه تأثیرات گرانشی را هم در نظر می‌گیرد.
این واژه امروزه کاربرد کلی تری پیدا کرده و برای ارجاع به هر موردی که در آن گرانش ناچیز است استفاده می‌شود. نسبیت عام تعمیمی بر نسبیت خاص است که گرانش را نادیده نمی‌گیرد. در نسبیت عام گرانش توسط هندسه نااقلیدسی توصیف می‌شود؛ به گونه‌ای که تأثیرات گرانشی با خمش فضازمان نمایش داده می‌شوند. نسبیت خاص تنها به فضاهای تخت محدود است. همانگونه که خمش زمین در زندگی روزمره ناچیز به نظر می‌رسد خمش فضازمان نیز در مقیاس‌های کوچک قابل صرف نظر کردن است و بنابراین به صورت محلی نسبیت خاص تقریب قابل قبولی از نسبیت عام است.
اصول
انیشتین دو پنداشت پایه‌ای مطرح نمود که به نظر می‌رسید که بدون توجه به اعتبار قوانین شناخته شده - که در آن زمان یا مکانیکی یا الکترودینامیکی بودند - قابل اطمینان باشند. این پنداشت‌ها ثابت بودن سرعت نور و دیگری استقلال قوانین فیزیکی (مخصوصا ثابت بودن سرعت نور) از دستگاه لخت انتخاب شده بود. در اولین ارائه نسبیت خاص در سال ۱۹۰۵، وی این اصول را به صورت زیر مطرح نمود:
''قوانین فیزیک در تمام چارچوب‌های لَخت یکسان هستند و هیچ چهارچوب لخت مرجعی وجود ندارد. ''
این اصل که پیش از نسبیت خاص در نسبیت نیوتونی نیز بوده‌است بیان می‌کند که تمامی چهارچوب‌هایی که با سرعتی ثابت (بدون شتاب) حرکت می‌کنند هم ارز و یکسان هستند، بدین ترتیب هیچ چهارچوب لختی بر چهارچوب دیگر برتری یا با دیگری تفاوت ندارد.
به سخنی دیگر اصل نسبیت (با در نظر گرفتن یک شرایط ایده‌آل) می‌گوید که اگر شما در آزمایشگاه سربسته‌ای قرار داشته باشید و آن آزمایشگاه با سرعت ثابتی نسبت به زمین حرکت کند، شما با هیچ روشی نمی‌توانید تعیین کنید که سرعت‌تان نسبت به زمین چقدر است. در این بیان از اصل نسبیت، فرض شده‌است که زمین یک چارچوب لخت است (این موضوع دربارهٔ زمین به تقریب صادق است)، همچنین فرض شده‌است که شما نسبت به زمین به نرمی حرکت می‌کنید و آزمایشگاه هیچ لرزش و تکانی ندارد.
"نور همواره در فضای خالی با سرعت مشخص c منتشر می‌شود که مستقل از وضعیت حرکتی جسم منتشرکننده نور است " (از پیشگفتار)). این بدان معنی است که نور در خلأ، حداقل در یک دستگاه مختصات لخت (دستگاه ثابت) با سرعت c (مقداری ثابت که مستقل از جهت است) و بدون توجه به وضعیت حرکتی منبع نور منتشر می‌شود. سرعت نور در خلأ برای تمام ناظران لَخت ثابت و برابر c است و به حرکت چشمهٔ نور یا حرکت ناظر بستگی ندارد.
به سخنی دیگر اگر شما سوار اتومبیلی باشید که با سرعت ۵۰ کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کند و اتومبیل دیگری با سرعت ۲۰ کیلومتر بر ساعت به شما نزدیک شود، سرعت نسبی اتومبیل شما و اتومبیل مقابل تقریباً برابر با ۷۰ کیلومتر بر ساعت خواهد بود، اما بر طبق این اصل اگر چشمهٔ نوری با سرعت دلخواهی به شما نزدیک شود و شما هم با سرعت متفاوتی به سمت آن چشمه حرکت کنید باز هم سرعت نور شما همان c خواهد بود. چنین چیزی کاملاً مخالف شهود روزمرهٔ ماست.
نسبیت خاص نه تنها بر این دو اصل آشکار بلکه بر چندین پنداشت ضمنی دیگر نیز وابسته است. از جمله این پنداشت‌ها می‌توان به همسانگردی و یکنواختی فضا و استقلال ساعت‌ها و میله‌های اندازه‌گیری از تاریخ گذشته‌شان اشاره نمود.
به دنبال ارائه نخستین نسبیت خاص توسط انیشتین در سال ۱۹۰۵ مجموعه‌های متعددی از اصول پیشنهاد شده‌است. اما رایج‌ترین مجموعه اصول همچنان همان اصولی هستند که توسط انیشتین در مقاله اصلی منتشر شدند. یک نسخه ریاضی از اصل نسبیت که بعدها توسط انیشتین ارائه شد عبارت است از: "اصل نسبیت خاص: اگر سیستم مختصات K برگزیده شود به گونه‌ای که در ارتباط با آن قوانین فیزیک در ساده‌ترین حالت خود به خوبی برقرار باشند، همان قوانین در ارتباط با هر دستگاه مختصات 'K دیگری نیز که در انتقال یکنواختی نسبت به K حرکت می‌کنند به خوبی صادق خواهند بود."
آنری پوانکاره با اثبات اینکه تبدیلات لورنتس زیرمجموعه‌ای از گروه پوانکاره در تبدیلات تقارنی هستند، چارچوبی ریاضیاتی برای نظریه نسبیت ارائه داد. بعدها انیشتین این تبدیلات را از اصولی که ارائه داده بود استنتاج کرد.
بسیاری از مقالات انیشتین مشتقاتی از تبدیلات لورنتس بر پایه این دو اصل را نمایش می‌دهند.
انیشتین همواره استنتاج ناوردایی لورنتس (هسته اصلی نسبیت خاص) را تنها برپایه دو اصل نسبیت و ثابت بودن سرعت نور بنا نهاده‌است. او اینچنین می‌نویسد: "بینش پایه‌ای در نظریه نسبیت خاص این است: پنداشتهای نسبیت و ناوردایی سرعت نور در صورتی سازگار هستند که اصولی که برای تغییر مختصاتها و زمان‌های رخدادها بنا می‌شوند روابطی از یک نوع جدید ("تبدیلات لورنتس") باشند… از اصل جهانی نظریه خاص نسبیت درون این اصل قرار دارد: قوانین فیزیک نسبت به تبدیلات لورنتس ناوردا هستند (برای انتقال از یک دستگاه لخت به هر دستگاه لخت دلخواه دیگری که مورد نظر باشد). این یک اصل محدودکننده برای قوانین طبیعی است…"
از این روی بسیاری از شکل‌های امروزی نظریه نسبیت تنها آن را بر پایه اصل جهانی هم وردایی لورنتس یا هم ارز آن یعنی اصل فضای مینکوفسکی، بنا می‌نهند.
با استفاده از اصل نسبیت به تنهایی و بدون فرض ثابت بودن سرعت نور (یعنی با استفاده از همسانگردی فضا و تقارنی که از اصل نسبیت خاص نتیجه می‌شود) می‌توان نشان داد که تبدیلات فضازمان بین چارچوب‌های لخت یکی از سه نوع اقلیدسی، گالیله‌ای یا لورنتسی هستند. در مورد تبدیلات لورنتسی می‌توان به پایستگی بازه نسبیتی و یک محدودیت سرعت متناهی به دست آورد. آزمایش‌ها نشان می‌دهند که این حد سرعت برابر سرعت نور در خلأ می‌باشد.
انگیزه‌هایی که اندیشه ثابت بودن سرعت نور را به ارمغان آوردند، نظریه الکترومغناطیس ماکسول و نبود شواهد تجربی برای وجود اتر بودند. شواهد متناقضی در مورد اینکه تا چه حد انیشتین از نتیجه آزمایش آزمایش مایکلسون-مورلی تأثیر گرفته در دست است. به هر ترتیب نتیجه آزمایش میکلسون-مورلی کمک کرد تا مفهوم ثابت بودن سرعت نور مورد پذیرش گسترده و سریعی قرار گیرد.
نبود چارچوب مرجع مطلق
اصل نسبیت که بیان می‌دارد هیچ دستگاه مرجع لخت برتری وجود ندارد، در حقیقت به زمان گالیله برمی گردد و درون فیزیک نیوتنی نیز راه داشته‌است. اما در اواخر قرن نوزدهم وجود امواج الکترومغناطیسی فیزیکدانان را برآن داشت تا پیشنهاد دهند که جهان از ماده‌ای به نام اتر پر شده‌است که همچون رسانه‌ای عمل می‌کند که امواج و ارتعاشات از آن می‌گذرند. گمان می‌شد که اتر چارچوب مرجع مطلق است که سرعتها را می‌توان بر اساس آن اندازه گرفت و خود آن بدون حرکت و ثابت است. خواص جالبی برای اتر پنداشته می‌شد: به اندازه کافی کشسان بود که بتواند امواج الکترومغناطیسی را پشتیبانی کند و این امواج می‌توانستند با ماده برهم کنش داشته باشند، با این وجود اتر در مقابل گذر اجسام از خود مقاومتی نشان نمی‌داد. نتایج آزمایش‌های مختلف و از جمله آزمایش مایکلسون-مورلی گویای این بودند که زمین همواره نسبت به اتر ثابت می‌ماند. چیزی که توضیح آن مشکل بود زیرا زمین در مداری به دور خورشید می‌گردد. راه حل انیشتین این بود که مفهوم اتر و حالت سکون مطلق را کنار بگذارد. نسبیت خاص به گونه‌ای فرمولبندی شده که هیچ چارچوب مرجعی را ویژه نمی‌داند؛ بلکه در نسبیت هر چارچوب مرجعی که با سرعت یکنواخت حرکت کند همین قوانین فیزیک را مشاهده خواهد کرد. به‌طور ویژه سرعت نور در خلأ همواره در اندازه‌گیری‌ها برابر c است، حتی وقتی که توسط چندین دستگاه مختلف که با سرعتهای متفاوت اما یکنواختی حرکت می‌کنند.
چارچوب‌های مرجع، مختصات‌ها و تبدیلات لورنتس
نسبیت بر پایه مفهوم «چارچوب‌های مرجع» استوار است. در اینجا منظور از واژه چارچوب مرجع، یک ژرفانمایی (پرسپکتیو) مشاهده‌ای در فضاست که تغییری در حرکت آن رخ نمی‌دهد (شتاب ندارد) که از طریق آن می‌توان یک موقعیت را در امتداد سه محور فضایی اندازه گرفت. افزون بر این یک چارچوب مرجع توانایی تعیین زمان رویدادها از طریق یک 'ساعت' (هر دستگاه مرجعی با تناوب یکنواخت) را دارد.
یک رویداد، اتفاقی است که می‌توان یک زمان یکتا را به مکانی در فضا نسبت به یک چارچوب مرجع، نسبت داد: «نقطه» ای در فضازمان. از آنجاییکه سرعت نور در نسبیت در همه چارچوب‌های مرجع ثابت است، می‌توان از پالس‌های نور برای اندازه‌گیری مطمئن فاصله‌ها و ارجاع به زمان‌هایی که رویدادها برای ساعت اتفاق افتاده‌اند استفاده نمود. اگرچه که برای نور هم‌زمانی پس از شروع رویداد طول خواهد کشید تا به ساعت برسد.
مثلاً انفجار یک ترقه را می‌توان یک «رویداد» در نظر گرفت. می‌توان یک رویداد را با استفاده از چهار مختصات فضازمان آن مشخص نمود. زمان رویداد و مکان فضایی سه بعدی اش یک نقطه مرجع می‌سازند. این چارچوب مرجع را S می‌نامیم. در نسبیت اغلب به محاسبه موقعیت یک نقطه از یک نقطه مرجع دیگر علاقه‌مندیم. فرض کنید که چارچوب مرجع دومی به نام ′S داریم که محورهای فضایی و ساعتش با محورهای فضایی و ساعت S در زمان صفر هم‌زمان و هم‌مکان بوده‌اند، اما با سرعت ثابت v نسبت به S در امتداد محور ایکس‌ها حرکت می‌کند.
از آنجا که در نظریه نسبیت هیچ چارچوب مرجع مطلقی وجود ندارد، مفهوم مؤکدی از «حرکت» نیز وجود ندارد زیرا همه چیز همواره نسبت به چارچوب مرجع دیگری در حرکت است. به جای آن هرگاه دو چارچوب مرجع که باسرعت یکسان در جهت یکسان حرکت کنند، به آن حرکت همراه گفته می‌شود؛ بنابراین S و′S حرکت همراه ندارند. برای رویدادها مختصات فضازمان (t,x،y,z) در دستگاه S و (′t′,x′,y′,z) در دستگاه ′S تعریف می‌کنیم. تبدیل لورنتس بیان می‌کند که این دو مختصات به شیوه زیر در ارتباط هستند:
که در آن را فاکتور لورنتس می‌نامند و. c سرعت نور در خلأ است و و سرعت v دستگاه ′S در راستای محور xهاست. مختصات y,z تغییری نمی‌کنند و تنها مختصات x, t تبدیل می‌شوند. این تبدیلات لورنتس یک گروه تک پارامتر از نگاشت‌های خطی تشکیل می‌دهند که به آن پارامتر تندی می‌گویند. کمیتی که نسبت به تبدیلات لورنتس ناوردا باشد را کمیت نرده‌ای لورنتس می‌نامند.
چنانچه تبدیلات لورنتس و معکوسشان را برحسب اختلاف مختصاتها بنویسیم به گونه‌ای که مثلاً مختصات یک رویداد (x۱, t۱) and (x′۱, t′۱) باشد، مختصات رویداد دیگر (x۲, t۲) خواهد بود و (x′۲, t′۲) و اختلاف‌ها را به صورت زیر تعریف کنیم
به روابط زیر می‌رسیم
تبدیلات لورنتس که توسط ریاضیدان و فیزیکدان آلمانی هندریک لورنتس با استفاده از روابط هندسی و دو فرض همسانگرد و همگن بودن فضا برای توجیه نظریهٔ اتر به دست آمد اساس نظریهٔ نسبیت خاص می‌باشد. همسانگرد بودن فضا بدین معناست که خواص آن در تمامی جهات یکسان است. همگن بودن فضا بدین معناست که خواص فضا به نقطه‌ای که شما در آن قرار دارید بستگی ندارد. فرض همسانگرد بودن فضا به ما اجازه می‌دهد که بتوانیم حرکت ذره را در راستای محور xها بررسی کنیم (یعنی از راستاهای y و z برای خلاصه سازی چشم پوشی کنیم)، فرض همگن بودن فضا تضمین می‌کند که این معادلات حتماً درجه اول هستند، یعنی تنها توان اول متغیرهای ما می‌توانند دخالت داشته باشند. (چون اگر به توان دوم یا درجات بالاتر بستگی داشته باشند اثبات می‌شود که آنگاه طول یک میله بستگی به نقطه‌ای از فضا که میله در آن قرار گرفته‌است دارد، یعنی مثلاً یک میله که بدون حرکت در ارتفاع ۵ متری قرار دارد با هنگامی که همان میله بدون حرکت در ارتفاع ۳ متری قرار دارد طول متفاوتی دارد و این خلاف شهود ماست)
لندن، میشیگان
لندن (به انگلیسی: London Township) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان مونرو، میشیگان واقع شده‌است. لندن ۳٬۰۴۸ نفر جمعیت دارد و ۲۰۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
نسبیت خاص
چارچوب‌های مرجع، مختصات‌ها و تبدیلات لورنتس
نکته جالب توجه این است که این معادلات پیش از چاپ مقالهٔ آلبرت انیشتین در رابطه با الکترودینامیک در اجسام متحرک به دست آمده بود اما فرض وجود اتر و فضایی برای انتشار امواج الکترومغناطیس به قدری قوی بود که این تبدیلات به عنوان تلاشی برای اصلاح آن فرضیه عنوان شد. چند سال بعد انیشتین به گونهٔ دیگری با استفاده از دو پنداشتی که در پیش گفته شد به تبدیلات لورنتس رسید! همانگونه که خود انیشتین نیز گفته‌است: «تمامی نتایج نسبیت خاص می‌توانند از تبدیلات لورنتس به دست آیند.»
پیامدهای ناشی از تبدیلات لورنتس
دو اصل موضوع نسبیت خاص به همراه فرض‌های دیگری، مانند همگن و همسانگرد بودن فضا، منجر به نتایجی می‌شوند که همانند خودِ این اصل موضوع‌ها خلاف شهود و تجربه‌های روزمرهٔ ما هستند. با وجود این، این پیامدها بارها در آزمایش‌های گوناگون آزموده شده و مورد تأیید قرار گرفته‌اند. امروزه نسبیت خاص کاملاً پذیرفته شده‌است و جزئی از دانش عملی هر فیزیکدانی به‌شمار می‌آید. پیامدهای نسبیت خاص از تبدیلات لورنتس نتیجه می‌شوند. این تبدیلات و پیرو آن نظریه نسبیت خاص در مواردی که سرعتهای نسبی با سرعت نور قابل مقایسه می‌شوند نتایجی متفاوت با مکانیک نیوتنی تولید می‌کنند. سرعت نور بسیار بزرگتر از هرچیزی است که انسان‌ها با آن سر و کار دارند از این رو آثاری که توسط نسبیت خاص پیش‌بینی شده‌اند در آغاز خلاف شهود به نظر می‌رسند.
نسبی بودن هم‌زمانی
دو رویداد در مکان‌های متفاوت که در چارچوب مرجع یک ناظر لخت هم‌زمان رخ می‌دهند، ممکن است در چارچوب مرجع یک ناظر لخت دیگر غیر هم‌زمان باشند. (نبود هم‌زمانی مطلق) اگر یک ناظر لخت دو پدیدهٔ آ و ب را هم‌زمان ببیند، ناظر لخت دیگری که با سرعت نسبت به ناظر اول حرکت می‌کند، بسته به شرایط ممکن است پدیدهٔ آ را زودتر، هم‌زمان، یا دیرتر از پدیدهٔ ب ببیند. هم‌زمانی در نسبیت خاص معنای مطلق و نیوتنی خود را از دست می‌دهد و پدیده‌ای نسبی می‌شود.
از معادله اول تبدیلات لورنتس بر حسب تغییر مختصات‌ها داریم:
واضح است که دو رویداد که در چارچوب S هم‌زمان هستند (شرط صادق است)، الزاماً در دستگاه لخت دیگر ′S هم‌زمان نیستند. تنها در صورتی که این رویدادها در چارچوب S هم مکان باشند (شرط صادق باشد) در در دستگاه لخت دیگر ′S نیز هم‌زمان خواهند بود.
انقباض طول
مقالهٔ اصلی: انقباض طول ابعاد (مانند طول) یک شیء که توسط یک ناظر اندازه‌گیری می‌شوند ممکن است از نتایج اندازه‌گیری یک ناظر دیگر کوچکتر باشند.
نتیجه می‌شود که یک میله که در راستای طول خود در حرکت است، به چشم یک ناظر ساکن، کوتاه‌تر به نظر می‌رسد. به زبان ریاضی:
'l طول میله از دید ناظر 'S است که با سرعت v نسبت به چارچوب S که میله در آن ساکن است، حرکت می‌کند. l طول میله در چارچوب سکون S است.
اتساع زمان
مقالهٔ اصلی:اتساع زمان
بازه زمانی بین دو رویداد از یک ناظر به ناظر دیگر ثابت نیست. بلکه به سرعت نسبی چارچوب‌های مرجع ناظرها بستگی دارد.
یعنی ناظر متحرک آن بازه را طولانی‌تر می‌بیند.
ترکیب سرعتها
و در چارچوب S:
در نظر داشته باشید که اگر اجسام در چارچوب S در حال حرکت با سرعت نور بودند (u = c) در چارچوب دیگر 'S نیز با سرعت نور حرکت می‌کردند. همچنین اگر هر دو سرعت u و v نسبت به سرعت نور کوچک باشند به تبدیل شهودی تر گالیله‌ای برای سرعتها برمی گردیم.
u = u′ + v
اندازه‌گیری خواهد نمود. در حالیکه در نسبیت خاص این درست نیست بلکه سرعت توپ بیسبال از معادله دوم به دست می‌آید:
(u = (u′ + v)/(1 + u′v/c²
ان‌جی‌سی ۵۶۵۳
ان‌جی‌سی ۵۶۵۳ (NGC 5653) نام یک کهکشان مارپیچی در صورت فلکی گاوران است.
نسبیت خاص
چرخش توماس
جهت‌گیری یک جسم (یعنی امتداد محورهایش نسبت به محورهای ناظر) برای ناظرین مختلف ممکن است متفاوت باشد. بر خلاف سایر آثار نسبیتی این پدیده در سرعتهای نسبتاً پایین هم مشخص می‌شود همان‌طور که در چرخش ذرات متحرک مشاهده می‌شود.
هم‌ارزی جرم و انرژی
هم‌ارزی جرم و انرژی چنانچه سرعت یک جسم از دید یک ناظر به سرعت نور نزدیک گردد، جرم نسبیتی آن افزایش می‌یابد و از دید چارچوب مرجع ناظر، شتاب گرفتن جسم هر لحظه دشوارتر و دشوارتر به نظر خواهد رسید.
محتوای انرژی جسمی در حال سکون با جرم m برابر با mc² است. پایستگی انرژی ایجاب می‌نماید که در هر واکنشی کاهش در مجموع جرم ذرات باید با افزایش در انرژی جنبشی ذرات پس از واکنش همراه باشد؛ و متشابها با کاهش انرژی جنبشی، جرم ذرات افزایش می‌یابد.
افزون بر مقالاتی که در بالا به آن‌ها ارجاع داده شد، انیشتین حداقل چهار مقاله دیگر هم در مورد مباحث اکتشافی در مورد هم‌ارزی جرم و انرژی با رابطه E = mc² منتشر نمود.
هم‌ارزی جرم و انرژی از نتایج نسبیت خاص است. انرژی و تکانه که در مکانیک نیوتنی مجزا هستند، در نسبیت یک چهار-بردار تشکیل می‌دهند و بدین ترتیب مولفه زمان (انرژی) و مولفه مکان (تکانه) رابطه‌ای غیر بدیهی با یکدیگر خواهند داشت. برای شیئی که در حال سکون است، جهار-بردار انرژی-تکانه عبارت است از (E, ۰، ۰، ۰): یک مولفه زمان دارد که انرژی است و سه مولفه مکان که صفر هستندبا تغییر چارچوب از طریق تبدیل لورنتز در جهت x با سرعت کوچک v چهار-بردار انرژی-تکانه برابر (E, Ev/c², ۰، ۰) می‌گردد. تکانه برابر است با انرژی ضربدر سرعت تقسیم بر c². به این ترتیب جرم نیوتنی یک جسم که نسبت تکانه به سرعت است برابر با E/c² خواهد بود.