cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنگ شوروی در افغانستان
اسفند ۱۳۵۸ تا اردیبهشت ۱۳۶۴ (مارس ۱۹۸۰_آوریل ۱۹۸۵): درگیری‌های شوروی
مکمل این استراتژی‌ها در سرکوب قیام، استفاده از نیروی خاد (خدمات امنیت دولتی_سرویس امنیتی افغانستان) برای جمع‌آوری اطلاعات، نفوذ در گروه‌های مجاهدین، پخش اخبار و اطلاعات کاذب، رشوه به نیروهای مسلح قبایلی و سازماندهی یک نیروی نظامی وابسته به دولت بود. هرچند که ارزیابی عملکرد موفقیت خاد در نفوذ به گروه‌های مجاهدین دشوار است، لیکن این اتفاق نظر وجود دارد که نفوذ این دستگاه به بسیاری از پایگاه‌های گروه‌های مقاومت در افغانستان، پاکستان و ایران با موفقیت همراه بوده‌است. خاد تصور می‌نمود که موفقیت ویژه‌ای در روشن نگاه داشتن آتش اختلافات سیاسی میان گروه‌های مقاومت دارد اما نتایج بی فایده‌ای بعضاً بروز می‌نمود. خاد بارها اقدام به ایجاد موافقتنامه‌های بی‌طرفی جهت جلوگیری از جهت گیری‌های سیاسی در قبایل مختلف نمود که البته مواردی از موفقیت در حفظ وفاداری برخی از آنان به چشم می‌خورد اما بسیاری از این موارد بی‌ثبات و زودگذر بودند. سرندوی، نیروی نظامی ژاندارم تحت کنترل خاد، نتیجه درهمی در جنگ می‌داد. حقوق مکفی و اسلحه مناسب باعث جذب تعداد زیادی نیروی تازه‌نفس می‌شد، هرچند که امکان داشت که لزوماً این افراد طرفدار نظام کمونیستی نباشند. در طرف دیگر ماجرا مسئله‌ای که به چشم می‌خورد این بود که بسیاری از نیروهای جذب شده در حقیقت ار اعضای گروهای مجاهد بودند که جهت تحصیل پول و سلاح و دسترسی به مهمات و در عین حال جمع‌آوری در مورد عملیات آتی به عضویت سرندوی درآمده بودند.
در سال ۱۳۶۴ (۱۹۸۵) حدود نفرات ذخیره شوروی به ۱۰۸٬۸۰۰ تن افزایش و درگیری‌ها در سراسر کشور گسترده شده بود که بدین ترتیب این سال را به خونین‌ترین سال جنگ بدل کرد. به هر ترتیب، علی‌رغم دشواری‌های جنگ، مجاهدین توانایی استقامت در میدان‌های نبرد و مقاومت در برابر شوروی را از خود نشان می‌دادند.
۱۳۵۸ (۱۹۸۰): قیام برضد حضور شوروی و دولت افغانستان
در سال‌های پایانی دهه ۵۰ در دهه ۶۰ خورشیدی (دهه ۱۹۸۰)، جنبش مقاومت افغان با پشتیبانی ایالات متحده آمریکا، پاکستان، ایران، عربستان سعودی، بریتانیا، مصر، جمهوری خلق چین و سایر کشورها با تحریک احساسات بین‌المللی جهت مقاومت در برابر ارتش مجهز و پر هزینه شوروی دریافت مساعدت داشت.
پدیده‌ای مشابه فعالیت مبارزین افغان در کشورهای اسلامی_عربی، ظهور مبارزانی بود که به خاطر پول یا مسائل اعتقادی برای جهاد با نیروهای کمونیست راهی افغانستان می‌شدند. برجسته‌ترین شخصیت در این میان جوانی سعودی به نام اسامه بن لادن بود که گروه عرب وی سرانجام با نام القاعده دارای شهرت بین‌المللی شد. جنگ باعث به وجود آمدن رهبران مطرحی شده بود.
جنبش مقاومت افغان در هرج و مرج زاده، گسترده و بر آن اساس پیروز شد و بدین ترتیب شیوه مشخصی را نیز برای حکومت کردن نیافت.
گفته می‌شود که تمامی منازعات با پشتیبانی و دستمزدهای جنگ سالاران محلی صورت می‌پذیرفت. چنان‌که درگیری‌ها گسترده‌تر می‌شد، پشتیبانی‌های خارجی و پیوستگی بیشتر سایر مناطق نیز افزایش می‌یافت. پس همواره، رشد و فعالیت سازمان مجاهدین و گسترش فعالیتشان به ازدیاد پایگاه‌ها می‌انجامید.
وی همچنین به توصیف و شرح تقسیم‌بندی‌های منطقه، قومی و فرقه‌ای گوناگون در سازمان مجاهدین می‌پردازد. در شرق، جنوب و جنوب شرق در مناطق پشتون با ساختار قبیله‌ای و بخش‌های فرعی متعدد و رقیب به تهیه اساس سازمان‌های متعدد نظامی و رهبری می‌پرداختند. تحرکات و بسیج نیروی مبارزات عموماً از روی میل سنتی به مبارزه وفادارانه به لشکرهای قبیله‌ای (نیروهای مسلح قبایل) صورت می‌گرفت. با در نظر گرفتن این موضوع در صورت مساعدت شرایط تشکیلات می‌توانست به سرعت به جمعیتی بیش از ۱۰٬۰۰۰ نفر برسد، در حدی که توان درگیری‌های وسیع با ارتش شوروی در ولایات شرقی یا ایجاد محاصره بزرگی مانند محاصره شهر خوست در ولایت پکتیا در طی یازده سال اشغال این کشور. اما در عملیات بعدی که با ازدیاد نیروی‌های محلی همراه بود، عموماً پس از حصول نتیجه ناکار آمدی و عدم مهارت این نیروها با انجام عملیات پدافندی توسط سلاح‌های مدرن شوروی نمایان می‌شد اما استقامت لشکرهای محلی باعث چند رسوایی کوچک برای قوای شوروی شده بود و در چندین محاصره به‌طور متوالی قرار گرفته بودند.
تجهیز مجاهدین در مقابل مناطق غیر پشتون مشکل بسیار متفاوتی را به وجود آورد. پیش از تهاجم شوروی معدودی از مناطق غیر پشتون دارای سلاح گرم بودند. به زودی با آغاز جنگ آنان دارای بیشترین آمادگی نسبت به گروه‌های ارتشی یا ژاندارمری که دارای ضعف بوده یا در کمین شان نشسته بودند، شدند. فروش بین‌المللی سلاح و پشتیبانی ارتش‌های خارجی گروه‌های محلی را متمایل به دستیابی به مناطق اخیر می‌نمود. مجاهدین از عملیات خرابکارانه نیز بهره می‌گرفتند. در بیشتر موارد عملیاتی از این قبیل اهدافی چون اخلال و انفجار در خطوط انتقال برق و لوله‌های حامل مواد، ایستگاه‌های رادیویی، ادارات دولتی، فرودگاه‌ها، هتلها، سینماها و مواردی از این دست را دنبال می‌نمود. در سال‌های ۱۳۶۳ الی ۱۳۶۶ (۱۹۸۵ الی ۸۷) به‌طور میانگین در هر سال بیش از ۶۰۰ عملیات خرابکارانه بروز می‌کرد. در مناطق هم‌مرز با پاکستان، در هر روز به‌طور متوسط ۸۰۰ راکت از جانب مجاهدین پرتاب می‌شد. در حد فاصل میان فروردین ۱۳۶۴ و اسفند ۱۳۶۵ (آوریل ۱۹۸۵ و ژانویه ۱۹۸۷)، بیش از ۲۳٬۵۰۰ خمپاره و مواردی از این قبیل به اهداف دولتی اثابت کرد. مجاهدین در محدوده و مجاورت روستاها مبادرت به انجام عملیات راکتی و موشکی می‌کردند و در عمل در حوزه توپخانه‌های شوروی قرار می‌گرفتند که این موضوع باعث در معرض خطر قرار گرفتن روستاییان می‌شد. مجاهدین همچنین اقدام به کاشت مین در سطح وسیع می‌نمودند و دائماً در حال سربازگیری از میان ساکنین محلی حتی کودکان بودند.
حملات مجاهدین بر روی اهداف نظامی و غیرنظامی از جمله تخریب پل‌ها، مسدود نمودن جاده‌های اصلی، حمله به کاروان‌های عبوری، قطع سیستم‌های انتقال الکتریکی و محصولات صنعتی و حمله به مقرهای پلیس و ارتش افغانستان و شوروی و پایگاه‌های هوایی تمرکز یافته بود. آنان همچنین دست به ترور صاحب منصبان دولتی و اعضای حزب دموکراتیک و تصرف پستهای مرزی و دورافتاده می‌زدند. در مارس ۱۹۸۲ (اسفند ۱۳۶۰ یا فروردین ۱۳۶۱)انفجار بمبی در وزارت آموزش باعث آسیب به چند ساختمان شد. در همان ماه انفجار یک دکل انتقال برق از ایستگاه برق ناقلو باعث خاموشی گسترده در کابل شد. در ژوئن ۱۹۸۲ (خرداد یا تیر ۱۳۶۱) یک گروه متشکل از ۱٬۰۰۰ تن از اعضای جوان حزب کمونیست که برای کار در دره پنجشیر اعزام شده بودند در ۳۰ کیلومتری کابل در کمین قرار گرفته و دچار تلفات سنگین شدند. در ۱۳ شهریور ۱۳۶۴ (۴ سپتامبر ۱۹۸۵)، تعدادی از اعضای گروه‌های شورشی اقدام به ربایش یکی از هواپیماهای داخلی خطوط هوایی باختر پس از برخاستن از فرودگاه قندهار نموده و کلیه ۵۲ سرنشین آن را به قتل رساندند.
گروه‌های مجاهد برای ترور، به‌طور متوسط سه الی پنج نفر را در اختیار داشتند. این افراد پس از ابلاغ مأموریتشان جهت ترور صاحب منصبان دولتی، به بازی در نقششان در زندگی روزمره مشغول و به بررسی جزئیات انجام کار پرداخته و در نهایت بهترین روش را برای انجام عملیات انتخاب می‌کردند. جهت انجام عملیات از روش‌هایی از جمله تیراندازی به داخل اتومبیل، شلیک از داخل اتومبیل، تله انفجاری در مکان‌های دولتی یا منازل، استفاده از سموم یا کارگذاری ابزارهای منفجره و محترقه در اتومبیل، استفاده می‌شد. در سال ۱۳۶۴ (می ۱۹۸۵)، هفت حزب اصلی مبارز در پاکستان، به سبب ایجاد هماهنگی در انجام عملیات نظامی ضد شوروی و دولت افغانستان، اقدام به اتحادی در قالب هفت حزب مجاهدین نمودند. تا آخر سال ۱۹۸۵ (دی ۱۳۶۴)، گروهای فعال در داخل و اطراف کابل مبادرت به پرتاب راکت و هدایت عملیات ضد مواضع مورد نظر می‌نمودند.
در اواسط سال ۱۳۶۶ (۱۹۸۷)، اتحاد شوروی اعلام کرد که قصد آغاز خروج از افغانستان را دارد. صبغت الله مجددی از جانب گروه‌های مجاهد در جهت کوشش برای دفاع از حقانیتشان و مشروعیتشان در مقابل رژیم دست نشانده مسکو، به عنوان ریاست دولت موقت اسلامی افغانستان منصوب شد. مجددی به عنوان رئیس دولت موقت افغانستان طی ملاقاتی با معاون رئیس جمهور آمریکا، جرج هربرت واکر بوش (بوش پدر)، به پیروزی مهمی برای جنبش مقاومت افغان نایل شد. به عقیده آنان شکست و کنار رفتن رژیم کابل، راحل حل نهایی ایجاد صلح بود. این اعتقاد همراه با شدت یافتن بدگمانی مجاهدین نسبت به سازمان ملل، عملاً تضمینی بر خودداری ایشان از پذیرفتن هر گونه سازش سیاسی شد.
واکنش‌های خارجی و کمک به مجاهدین
مجاهدین از پشتیبانی‌های نظامی خارجی وسیع آمریکا، عربستان، پاکستان و سایر کشورهای اسلامی بهره‌مند می‌شد. در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۸) آمریکا شروع به آموزش مبارزین و هدایت تبلیغاتی از پاکستان نمود. سپس از (آغاز سال ۱۹۷۹) دی ماه ۱۳۵۷، مأموران سرویس اطلاعاتی ایالات متحده شروع به مذاکره با رهبران مبارز جهت مشخص شدن نیازهایشان کردند.
یک ماه پس از آغاز تهاجم شوروی، مشاور امنیت ملی آمریکا، زیبگنیو برژینسکی شخصاً به پاکستان رفته و در ناحیه‌ای مجاور مرز افغانستان نزدیک گذرگاه خیبر خطاب به مجاهدان محلی گفت: «ما از اعتقاد عمیق شما به خدا را آگاهیم و اطمینان داریم نبردتان همراه با موفقیت خواهد بود. آن سرزمین متعلق به شماست و روزی به آن باز خواهید گشت زیرا مبارزه‌تان به پیروزی منجر می‌شود و بار دیگر خانه‌ها و مساجدتان را باز خواهید یافت، زیرا هدفتان صحیح و خدا در کنار شماست». مطابق با اظهارات برژینسکی، سیا کمک مالی به مبارزان افغان را در ژوئیه ۱۹۷۹ (تیر یا مرداد ۱۳۵۸)، شش ماه پیش از هجوم شوروی به تصویب رسانید پس با این وجود پیش از تهاجم متعهد به پشتیبانی شده بودند اما سلاح پس از ورود رسمی شوروی فرستاده شد.
جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا معتقد بود که «تجاوز شوروی» نمی‌تواند رخدادی جداگانه در حوزه نفوذ جغرافیایی شوروی باشد چون در حقیقت یک تهدید پنهانی به نفوذ ایالات متحده در خلیج فارس است. آمریکا همچنین در مورد دسترسی شوروی به اقیانوس هند با اتخاذ ترتیبی با پاکستان نگران بود. ایالات متحده بیشترین گرایش را به پشتیبانی از نیروهای تحت رهبری احمد شاه مسعود داشت و پشتیبانی قابل ملاحظه‌ای از وی در سیاست ریگان موسوم به «عملیات گردباد» در ارتش و نیروهای اطلاعاتی وجود داشت. پشتیبانی اصلی مسعود توسط دو تن از تحلیلگران سیاست خارجی آمریکا، میشائیل جانز و جیمز ای. فیلیپس پایه‌ریزی شد. پشتیبانی این دو سبب کسب بیشترین سهم وی از سیاست ریگان در مورد جنگ شد. پس از لشکرکشی شوروی به افغانستان، دیکتاتور نظامی پاکستان، محمد ضیاءالحق شروع به پذیرش کمک‌های مالی از طرف قدرت‌های غربی به عنوان واسطه مستقیم در پشتیبانی از مجاهدین نمود.
به دنبال انتخاب رونالد ریگان به سمت ریاست جمهوری در سال ۱۳۶۰ (۱۹۸۱)، عمدتاً با تلاش گوست آوراکوتوس از مقامات سیا و چارلی ویلسون عضو کنگره اهل تگزاس، کمک به مجاهدین به واسطه رژیم ضیا الحق افزایش بیشتری یافت.
مأموران شبه نظامی آمریکا از واحد عملیات ویژه سیا در آموزش، تجهیز و برخی اوقات نیز فرماندهی نیروهای مجاهدین ضد ارتش شوروی، فعالیت داشتند. اگر چه در سیا در مجموع و چارلی ویلسون عضو کنگره در عمل بیشترین ریسک را پذیرفته بودند، مشوق این طرح یک مأمور جوان شبه نظامی به نام مایکل جی ویکرس بود (که ظاهراً با گروه‌های مجاهد در ارتباط بود و فعالیت آموزشی داشت). میشائیل پیلسبوری یکی از مقامات ارشد پنتاگون دست آخر در سال‌های ۱۳۶۳ تا ۶۵ (۱۹۸۵تا ۸۶) بر مقاومت دیوانسالاری آمریکا غلبه یافته ریگان را وادار به تهیه هزاران موشک استینگر برای مجاهدین نمود.
ایالات متحده، بریتانیا و عربستان سعودی تقبل بیشترین پشتیبانی‌های مالی را به عهده گرفته بودند. آمریکا ۶۰۰ میلیون دلار و دولت‌های حاشیه خلیج فارس با مقداری برابر با رقم مذکور. جمهوری خلق چین کمک تسلیحاتی با ارسال سلاح تانک تی ۵۹، کلاشنیکف مدل ۶۸، آرپی‌جی-۷ مدل ۵۹ و مصر در همکاری با سیا به نسبت به تهیه مقدار بیشتری سلاح اقدام نمود. مهم‌ترین مورد پشتیبانی‌های تسلیحاتی خارجی اعطای سیستم‌های موشک ضد هوایی استینگر اف‌آی‌ام-۹۲ آمریکایی بود که باعث افزایش قابل توجه تلفات هواپیماهای نیروی هوایی شوروی شد. ضربه مهم در این موضوع باعث تغییر تاکتیک‌های شوروی با افزایش هلی کوپتر در حد همکاری قوا، محدودیت روزهای درگیری و همچنین جت‌های نظامی وادار به افزایش ارتفاع در پرواز شده و سایر تدابیر احتمالی نیز در نظر گرفته شد.
در ماه مارس ۱۹۸۵ (اسفند ۱۳۶۳ یا فروردین ۱۳۶۴)، دولت ایالات متحده هدف دست یابی به پیروزی مجاهدین را به تصویب رساند. بعد از سال ۱۳۶۴ (۱۹۸۵) سیا و آی اس آی (سرویس اطاعاتی پاکستان) مجاهدین را ترغیب به حمله به مکان‌های نظامی دولتی می‌کردند. تحت هدایت آموزشی مدیر سیا، ویلیام کاسی، سیا آغاز به برنامه‌های آموزشی تکنیکی در تهیه خودروهای انفجاری و ترور اشخاص و هجوم به داخل خاک شوروی با عبور از مرز. آی اس آی و گروه عملیات ویژهٔ ارتش پاکستان فعالانه درگیر در منازعات و همچنین در همکاری با نیروهای ویژه ارتش آمریکا و سیا، سرویس ویژه هوایی بریتانیا به پشتیبانی از مجاهدین اقدام نموده بود.
سرقت مجموع زیادی از کمک‌های بین‌المللی باعث رشد اقتصادی پاکستان شد ولی دارای اثرات مخربی نیز در طول جنگ برای آن کشور بود. بالا کشیدن محموله کمک‌های تسلیحاتی در بندر کراچی منجر به خشونت و بی نظمی در آنجا شد، در حالی که هروئین برای پرداخت مبلغ ترانزیت اسلحه به پاکستان از افغانستان وارد می‌شد و در معضل اعتیاد شراکت داشت. در جواب کمک‌های پاکستان به شورشیان، خاد_سرویس امنیت افغانستان، تحت رهبری محمد نجیب الله (بعدها آخرین رئیس‌جمهور کمونیست افغانستان) بنا به اظهارات منتشره در اسناد میتروخین و دیگر منابع دست به انجام عملیات‌های بزرگی ضد پاکستان زد، از جمله در سال ۱۳۶۵ تا ۶۶ (۱۹۸۷)، ۱۲۷ حادثه منجر به مرگ ۲۳۴ نفر در پاکستان شد. در سال ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، انفجاری در یک انبار مهمات در خارج از اسلام‌آباد_پایتخت پاکستان، دست کم ۱۰۰ کشته و بیش از ۱٬۰۰۰ مجروح به جا گذاشت که در این حادثه خاد و کاگ‌ب مظنونان اصلی به‌شمار می‌رفتند.
پاکستان پذیرای میلیون‌ها پناهنده افغان، عمدتاً پشتون فراری از اشغال شوروی شده بود. با این حال این مهاجران در داخل ایالت بلوچستان، بزرگترین ایالت پاکستان تحت حکومت نظامی ژنرال رحیم الدین خان، این اعتقاد در بسیاری از مهاجران به وجود آمده بود که بزرگترین جمعیت مهاجر در جهان هستند، گسترش آن در دیگر مناطق پاکستان همگی اثرات سوی داخلی و امنیتی برای پاکستان داشت که اثرات آن تا به امروز نیز ادامه یافته‌است.
پاکستان در پشتیبانی از مجاهدین مستقیماً نقش عمده‌ای در عقب‌نشینی نهایی نیروهای شوروی از افغانستان ایفا کرد و مستقیماً حتی وارد فاز درگیری هوایی با نیروهای دولتی افغان و شوروی شد.
فروردین-اردیبهشت ۱۳۶۴تا دی-بهمن ۱۳۶۵ (آوریل ۱۹۸۵_ژانویه ۱۹۸۷): استراتژی خروج
اولین قدم در شروع طرح خروج نیروهای شوروی، انتقال مسئولیت مبارزه با مجاهدین به نیروهای نظامی افغان با هدف آماده کردن آن‌ها به ادامه فعالیت بدون کمک شوروی بود. در این مدت فعالیت نظامیان شوروی محدود به پشتیبانی نیروهای مسلح افغانستان با آتش توپخانه، تأمین هوایی و کمک فنی بود. با این وجود هنوز برخی عملیات در حد وسیع توسط دسته‌های نظامی شوروی صورت می‌پذیرفت.
تحت هدایت شوروی، توان نیروهای مسلح افغانستان، به ۳۰۲٬۰۰۰ نفر نیروی رسمی در سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۶) ارتقا یافته بود. در به حداقل رساندن احتمال بروز یک کودتا، آنان در بخش‌های مختلفی، با همکاری شوروی تقسیم شده بودند. ترکیب نیروها از قرار، وزارت دفاع ۱۳۲٬۰۰۰ نفر، وزارت داخله ۷۰٬۰۰۰ نفر و وزارت امنیت دولتی (واد_خاد سابق) ۸۰٬۰۰۰ نفر بود. به هر شکل این‌ها تنها شکل ظاهری و بر روی کاغذ بود، در واقعیت هر ارگان به با معضل ترک خدمت مواجه بود. در این میان ارتش تنها متحمل ۳۲٬۰۰۰ در سال شده بود.
وسپا ال ام ال
ال ام ال یک مدل موتورسیکلت هندی در سبک اسکوتر است که توسط کمپانی لوهیا مشینری در کان‌پور، هند بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۷ ساخته شده و بر اساس وسپا ایتالیایی ساخته شده‌است.
جنگ شوروی در افغانستان
دی-بهمن ۱۳۶۵تا بهمن ۱۳۶۷ (ژانویه ۱۹۸۷_فوریه ۱۹۸۹): عقب‌نشینی
ورود میخائیل گورباچف آخرین رهبر اتحاد شوروی به صحنه در اسفند ۱۳۶۳ (مارس ۱۹۸۵) و «تفکر جدید» وی در سیاست خارجی و داخلی مهم‌ترین عامل در عزم شوروی به خروج از افغانستان بود. گورباچف در تلاش جهت تغییر دوران رکود (که به سال‌های زمامداری برژنف گفته می‌شود) و اصلاحات سیاسی_اقتصادی، با دو برنامه گلاسنوست و پروسترویکا، وارد عمل شد. وی همچنین در تلاش برای کاهش تنش‌های جنگ سرد با امضای معاهده کاهش سلاح‌های هسته‌ای میان برد در سال ۱۹۸۷ با آمریکا و دستور عقب‌نشینی سربازان شوروی از افغانستان که حضورشان باعث افزایش محکومیت‌های بین‌المللی شده بود، واکنش نشان داد. رویارویی و تنش با چین که منتهی به افزایش حضور نظامی در مرز با آن کشور شده بود یکی از بزرگترین اشتباهات برژنف بود. پکن شرط عادی‌سازی روابط را به بعد از تخلیه افغانستان (و برخی مسائل دیگر) موکول کرد که در سال ۱۳۶۷ (۱۹۸۹) پس از آغاز عقب‌نشینی، سطح روابط جمهوری خلق چین و شوروی به بالاترین سطح طی ۳۰ سال پیش از آن رسید. در همان زمان گورباچف، متحدشان کوبا را برای محدودیت فعالیت و عقب‌نشینی از آنگولا تحت فشار قرار داد و همچنین بسیاری از دسته جات نظامی شوروی از مغولستان در ۱۹۸۷ و همین‌طور نیروهایی که در ویتنام پس از اشغال کامبوج، در آنجا مستقر شده بودند به مقدار زیادی در سال ۱۹۸۸ عقب کشیده شدند. تخلیه وسیع نیروها از سرزمین‌های مختلف نشان از این بود که تصمیم به ترک افغانستان ناشی از یک تغییر عمده در سیاست خارجی شوروی بود.
وسپا ال ام ال
تاریخچه
در سال ۱۹۸۶، ال ام ال سرمایه‌گذاری مشترکی را با سازنده موتورهای اسکوتر پیاجو آغاز کرد که از طریق آن شرکت ایتالیایی مدل وسپا پی‌ایکس خود را به بازار هند فروخت. نسخه ارتقا یافته این اسکوتر ال ام ال ۲ نام داشت. که تولید آن‌هم در سال ۲۰۰۴ به پایان رسید. از طرف باجاج چتاک رقیب اصلی این محصول در بخش خود در هند بود. بازار. این شرکت در سال ۲۰۰۷ تولید خود را اصلاح کرد و متعاقباً مدل‌های دو زمانه و چهار زمانه را به فروش رساند. مدل دیگری نیز توسط همین کمپانی تولید شد که وسپا آ. یک نام داشت. برخلاف سایر وسپاها، دارای صندلی‌های تقسیم شده‌است. صندلی راننده یک فنر زیر آن و یک صندلی جداگانه دیگر برای سرنشین داشت.
جنگ شوروی در افغانستان
دی-بهمن ۱۳۶۵تا بهمن ۱۳۶۷ (ژانویه ۱۹۸۷_فوریه ۱۹۸۹): عقب‌نشینی
در مرحله آخر نیز عقب‌نشینی دسته‌های نظامی مهیا و به اجرا درآمد. فعالیت‌های تهاجمی محدود تنها انجام پشتیبانی تدافعی ضد یورش‌های مجاهدین بود.
از موارد استثنا دستور عملیاتی مبنی بر پاک‌سازی جاده بین گردز و خوست بود که علی‌رغم به دست نیامدن نتیجه‌ای با دوام، از نظر نمادین واپسین زمان حضور شوروی را همراه با پیروزی نشان داد.
وسپا ال ام ال
تاریخچه
این اسکوتر در ژوئن ۲۰۱۷ پس از اینکه کمپانی با مشکلات مالی مواجه شد، واردات خود را متوقف کرد.
مشخصات
دارای یک موتور ۱۵۰ سی سی دو زمانه است. مانند اسکوترهای اروپایی «وینتیج» با یک گیربکس دستی چهار سرعته «پیچشی» کار می‌کند. سایر ویژگی‌های سنتی شامل قاب فولادی، لاستیک زاپاس، و یک ظاهر طراحی شده‌است. در مدل‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ شامل رنگ با کیفیت بهتر، دستگیره‌ها و چراغ جلوی بازطراحی شده هستند.
جنگ شوروی در افغانستان
دی-بهمن ۱۳۶۵تا بهمن ۱۳۶۷ (ژانویه ۱۹۸۷_فوریه ۱۹۸۹): عقب‌نشینی
نیمه ابتدایی سربازان شوروی از ۲۵ اردیبهشت تا ۲۵ مرداد ۱۳۶۷ (۱۵ می‌تا ۱۶ اوت ۱۹۸۸) و نیمه بعدی از ۲۴ آبان ۱۳۶۷ تا ۲۶ بهمن ۱۳۶۷ (۱۵ نوامبر تا ۱۵ فوریه ۱۹۸۹) از افغانستان عقب کشیده شدند. در فرمانی برای خروج ایمن قوای نظامی مذاکراتی جهت آتش‌بس با فرمانده هان محلی مجاهدین صورت گرفت که در نتیجه آن عبور به‌طور کلی در آرامش صورت گرفت، به استثنای «عملیات طوفان».
ژنرال یازوف، وزیر دفاع وقت شوروی، به سپاه چهلم دستور نقض توافق‌نامه آتش‌بس با احمد شاه مسعود که فرماندهی نیروی مسلح بزرگی را در دره پنجشیر به عهده داشت را صادر کرد. هدف اصلی این عملیات دفاع از دولت نجیب الله بود که مسعود را یک خطر به القوه پس از خروج نیروهای شوروی، می‌دانست. ژنرال گرومف، فرمانده سپاه چهلم، با وجود عدم تمایل عملیات را انجام داد. عملیات طوفان در ۳ بهمن (۲۳ ژانویه) آغاز و در طی سه روز در حداقل تلفات، شوروی مبادرت به استفاده گسترده از توپخانه دوربرد، موشک زمین به زمین و زمین به هوا کرد. بنا بر گزارش‌ها تلفات غیرنظامیان بسیار زیاد بوده‌است. مسعود تهدیدی برای عقب‌نشینی نیروها محسوب نمی‌شد و پس از نقص توافق حمله به دسته‌های شوروی انجام نداد. پایان عملیات حاکی از شکست نیروهای مسعود به بهای ۶۰۰ کشته و زخمی بود.
دولت رئیس‌جمهور کارمل، یک رژیم دست نشانده و بی‌ثبات بود. تفرقه و چند دستگی در درون حزب دموکراتیک خلق و به ویژه شاخه پرچم باعث تضعیف دولت شده و تلاش‌های دولت در جهت تثبیت شرایط بی‌نتیجه بود. مسکو می‌دید که اشتباهات وی باعث ایجاد مشکلات شده‌است. سال‌ها بعد، زمانی که کارمل عاجز از تثبیت دولت شده بود، میخائیل گورباچف دبیر کل حزب کمونسیت شوروی گفت: به این دلیل حیاتی که یک پارچگی ملی در آنجا (افغانستان) بعید به نظر می‌رسد، با اینحال رفیق کارمل امیدوار به ادامه حکومت با کمک ماست!
در نوامبر ۱۹۸۶، محمد نجیب الله، رئیس سابق پلیس مخفی افغانستان_خاد، به سمت ریاست جمهوری انتخاب و دولت جدید تشکیل شد. وی به اعلام سیاست آشتی ملی مبادرت نمود که در حقیقت توسط کارشناسان خبره حزب کمونیست شوروی طرح‌ریزی شده بود که بعدها نیز در دیگر مناطق جهان مورد استفاده قرار گرفت. با وجود انتظار بالایی که از این سیاست جدید و دولت نجیب الله می‌رفت هیچ‌کدام موجب محبوبیت و مقبولیت رژیم تحت پشتیبانی مسکو نشد و شورشیان را متقاعد به انجام مذاکره با دولت حاکم نکرد.
انجام مذاکرات غیررسمی برای عقب‌نشینی شوروی از افغانستان از سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۰_۱۳۶۱) شروع شد. در تاریخ ۱۵ آوریل سال ۱۹۸۸ (۱۳۶۷/۰۱/۲۶)، دولت‌های افغانستان و پاکستان با ایالات متحده و اتحاد شوروی موافقت نامه‌ای در ژنو سوییس برای خروج را مورد موافقت قرار دادند. سازمان ملل نیز انجام عملیات ویژه‌ای در همکاری و نظارت بر عقب‌نشینی نیروهای شوروی را تصویب کرد. از آن سو نجیب الله به تحکیم موقعیت سیاسی اش در تطبیق با خروج شوروی پرداخت. در ۲۹ تیر ۱۳۶۶ (۲۰ ژوئیه ۱۹۸۷)، خروج اولین گروه‌های از کشور اعلام شد. برنامه‌ریزی عقب‌نشینی نیروها شوروی توسط ژنرال بوریس گرومف فرمانده سپاه چهلم طراحی شد.
از جمله موارد توافقات ژنو عدم مداخله آمریکا و شوروی در امور داخلی افغانستان و پاکستان و تعیین برنامه زمانی خروج بود. موافقت نامه مذکور تا تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۶۷ (۱۵ فوریه ۱۹۸۹)که آخرین گروه از افغانستان خارج شد، حفظ گردید.
مهاجران
همچنین بخوانید:مهاجران افغان در ایران
حدود ۳٬۳ میلیون نفر مهاجر افغان در سال ۱۹۸۸ در پاکستان حضور داشتند که از این تعداد ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در شهر پیشاور و هم‌زمان ۲ میلیون نفر دیگر در دیگر قسمت‌های مناطق خیبر پشتون خوآ و سایر موارد نیز عموماً در ایالت بلوچستان ساکن بودند. در همان زمان نزدیک به ۲ میلیون نفر نیز در ایران بودند. چندین هزار تن اکثراً هندو و سیک‌های افغان در هند ساکن شده بودند که پیش از زمان مقرر شده تبعه هند شدند. تعدادی نیز به آمریکای شمالی، اروپا، استرالیا و دیگر قسمت‌های دنیا رفته بودند.
نتایج جنگ
گسترش فقر و تشدید جنگ‌های داخلی از تأثیرات این جنگ بود
جنگ داخلی
درگیری‌های داخلی در افغانستان پس از خروج نیروهای شوروی ادامه پیدا کرد. شوروی با آگاهی از ترسی که بین مقامات کابل بدین دلیل بروز کرده بود در زمستان سال ۱۹۸۹ خاک این کشور را ترک کرد. حملات مجاهدین افغان به‌طور ثابت به شهرها و روستاها و در نهایت کابل وجود داشت.
رژیم نجیب الله با وجودی که در به دست آوردن پشتیبانی داخلی و به رسمیت شناختن بین‌المللی شکست خورده بود تا سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) مقاومت کرد اما به تدریج با تضعیف ارتش به ویژه دلیل فرار سربازان و افسران وارد مرحله جدید می‌شد که پیش از آن در دوران حضور شوروی سابقه نداشت و کابل با یک بن‌بست در ناکار آمدی سیاست و نظامی به رهبری نجیب الله می‌رسید، همچنین در طی این سه سال پس از عقب‌نشینی، چند دستگی و اختلاف در داخل دولت و پیوستگی با مخالفان خود مزید بر علت شده و رو به افزایش بود.
طبق نظر آندره کارلف ناشر روس، مشکل اصلی در شکست نجیب الله، خودداری حکومت جدید روسیه از نرساندن محصولات نفتی در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) به دلایل سیاسی (عدم تمایل دولت یلتسین به پشتیبانی از کمونیست‌های سابق الحمایه)، مؤثرترین مانع در سقوط دولت وقت کابل بود. از سوی دیگر اعلام وفاداری ژنرال عبد الرشید دوستم و نیروی ازبک تحت فرمانش در اسفند ۱۳۷۰ (مارس ۱۹۹۲) به نفع مجاهدین، سقوط نجیب الله را شدت بخشید و ضربه نهایی را وارد ساخت و سرانجام در فروردین ۱۳۷۱، نجیب الله و دولت کمونیست شکست خورده و حاکمیت به گروه‌های مجاهدین واگذار شد.
محصولات اصلی کشاورزی به یک میانگین ۳.۵ درصدی در سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۹ (۱۹۷۸ و ۱۹۹۰) تنزل کرده بود که تماماً ناشی از تحمل درگیری‌ها، بی‌ثباتی در نواحی روستایی، خشکسالی‌های طولانی و رو به زوال رفتن زیر بناها بود، از سوی دیگر تلاش شوروی در متوقف کردن تولیدات کشاورزی در نواحی تحت سلطه شورشیان، در این افول سهیم بود. در طول عقب‌نشینی نیروهای شوروی، میدان‌ها گاز طبیعی افغانستان عاملی در ممانعت از خرابکاری بودند، با این حال استقرار مجدد تولید و صادرات گاز به دلیل وجود منازعات داخلی و قطع داد و ستد این محصول به جهت فروپاشی شوروی، از سر گرفته نشد.
واکنش بین‌المللی
جیمی کارتر، رئیس جمهورایالات متحده اظهار داشت که تهاجم شوروی به افغانستان بیشترین تهدید را پس از جنگ جهانی دوم برای صلح داراست. کارتر به وضع ممنوعیت بازرگانی ضد شوروی در حمل کالاهایی از قبیل غله و سلاح قائل شد. افزایش تیرگی روابط به راحتی از نگرانی غرب در خصوص حضور ده‌ها هزار نظامی شوروی در نزدیکی مناطق نفت خیز خلیج فارس به دوره تنش زدایی خاتمه داد.
رفتار دیپلماتیک بین‌المللی نیز سنگین بود، حوزه تحت رهبری آمریکا در جهانالمپیک تابستانی ۱۹۸۰ مسکو (۱۳۵۹) را تحریم کرد. در مجموع بیش از ۶۰ کشور، از جمله ایران، المپیک را مورد تحریم قرار دادند. (البته خود افغانستان جز شرکت‌کننده‌ها بود). اشغال افغانستان به همراه رویدادهای دیگر از قبیل انقلاب ایران و بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا در تهران در ۱۹۷۹ و به دنبال آن آغاز جنگ ایران و عراق در ۱۹۸۰ (۱۳۵۹)، حمله اسرائیل به لبنان در ۱۹۸۲ (۱۳۶۱) و بالا گرفتن تنش‌های میان هند و پاکستان، منطقه خاورمیانه را به شدت آشفته و در شرایط غیرعادی قرار داده بود. جنبش عدم تعهد میان دولت‌هایی که تهاجم شوروی را اقدامی قانونی (به دلیل وجود معاهدات و توافقات سابق) و دولت‌هایی که استقراری غیرقانونی قلمداد می‌کردند تقسیم شده بود. در میان کشورهای عضو پیمان ورشو به رهبری شوروی، تهاجم توسط رومانی محکوم شد. (پیش از آن نیز در سال ۱۹۶۸ (۱۳۴۷) در پی اشغال چکسلواکی توسط شوروی، به دلیل اتخاذ سیاست خارجی مستقلی از جانب رومانی در عدم همسویی کامل با مسکو، این اقدام نیز محکوم گردیده بود). هند از جمله کشورهایی بود که به پشتیبانی از شوروی و دولت افغانستان می‌پرداخت که می‌تواند به دلیل روابط گسترده با شوروی و مخاصمه با پاکستان که یک طرف درگیر در جنگ و حامی شورشیان قرار گرفته بود، باشد.
ویرانی در افغانستان
کپلان، کارشناس برجسته سوئدی تخمین می‌زند که ۱ تا ۲ میلیون افغان در اثر جنگ جان خود را از دست داده‌اند. نزدیک به ۵ الی ۱۰ میلیون نفر به ایران و پاکستان گریخته که برابر یک سوم جمعیت کشور پیش از آغاز جنگ بود. به غیر آن حدود ۲ میلیون نفر در داخل کشور آواره شده بودند. در دهه ۸۰ میلادی و با آغاز درگیری‌ها در افغانستان، نیمی از کل مهاجران دنیا را افغانها تشکیل می‌دادند.
فیلیکس ارامکورا، گزارشگر ویژه سازمان ملل در افغانستان می‌گوید در درگیری‌های سنگین در مناطق مختلف به قیمت جان ۳۵٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴)، ۱۵٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵) و در حدود ۱۴٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶) تمام شد. وی همچنین اضافه می‌کند که حملات راکتی نیروهای ضد دولتی به مناطق مسکونی سبب مرگ بیش از ۴٬۰۰۰ غیرنظامی‌شد.
همراه با تلفات ۱٬۲ میلیون ناتوان اعم از مجاهدین افغان، نیروهای دولتی و غیرنظامیان و در کل ۳ میلیون مجروح و معلول با اکثریت غیرنظامی.
کپلان می‌افزاید، سیستم آبیاری کشاورزی به واسطه بمباران و شلیک توپ‌های شوروی و نیروهای دولتی نابود گردید. در ۱۹۸۵ (۱۳۶۳–۶۴)، بدترین سال جنگ، بیش از نیمی از کشاورزان باقی‌مانده در کشور زمین‌های آسیب دیده از بمباران داشته و بیش از یک چهارم از آنان با نابودی سیستم آبیاری مواجه شده و احشامشان هدف اصابت گلوله و ترکش‌های گروه‌های فوق قرار گرفته بود. آسیب برنامه‌ریزی شده‌ای که به ۲ درصد پهنه جنگلی افغانستان به ویژه از ریشه خارج کردن درختان پسته وحشی برای صدور و استفاده از ریشه آن‌ها برای مسائل درمانی و کشت تریاک، باعث خسارات وسیع بوم شناسانه و تخریب زمینی و محیطی شد.
جمعیت دومین شهر بزرگ افغانستان، قندهار از ۲۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت پیش از آغاز جنگ به حدود ۲۵٬۰۰۰ نفر طی مدت کوتاهی به دلیل رشته عملیات بمباران گسترده و تخریب توسط شوروی و سربازان دولتی در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶)، رسید. مین، عامل مرگ ۲۵٬۰۰۰ تن بود. در طول جنگ ۱۰_۱۵ میلیون مین در سراسر کشور عموماً بدست شوروی و نیروهای دولتی، پراکنده شد. کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در سال ۱۹۹۴ تخمین زد که ۴٬۳۰۰ سال برای پاکسازی مین‌های به جا مانده از جنگ زمان لازم است."
قسمت اعظمی از خسارات مین متوجه کودکان شد. بر اساس گزارشی در سال ۲۰۰۵، تخمین زده می‌شود که ۳.۴ درصد جمعیت افغانستان به دلیل تبعات مین‌های به جای مانده از جنگ دچار معلولیت شده‌اند. در شهر کویته پاکستان، مرکز ایالت بلوچستان در نزدیکی مرز افغانستان، بررسی که از زنان و کودکان مهاجر که پس از عقب‌نشینی شوروی به عمل آمد نشان داد که نام ۸۰ درصد کودکان ثبت نشده و میزان مرگ و میر کودکان به میزان ۳۱ درصد است که از کودکان زنده نیز، ۶۷ درصد دچار سو تغذیه در کل عمر خود بودند.
تحلیلگران در تحلیل تأثیر عملکرد شوروی و نیروهای دولتی افغان در فرهنگ افغانستان به تشریح سه موضوع می‌پردازند: ابتدا، مرکزیت اصلی فرهنگ افغان‌ها یعنی اسلام، از یک سو. دوم، اهمیت یافتن الگوی زندگی شوروی به ویژه در میان جوان و سوم، سهم شاخصه‌های اصلی و مهم فرهنگ افغانستان از جمله زبان، آداب، موضوعات فرهنگی و غیره با تأکید بر قومیت که حاصل پراکندگی در کشور به جهت تنوع گروه‌های قومی با زبان و فرهنگی غیر واحد در عموم مردم، نابود شده بود.
توافقات ژنو ۱۹۸۸ (۱۳۶۷) که منتهی به خروج شوروی از افغانستان در اوایل سال ۱۳۶۷ (۱۹۸۹) شد، دولت افغانستان را در شرایط دشواری تنها گذاشت. فرض در میان سیاستمداران غربی سقوط قریب‌الوقوع دولت تحت‌الحمایه شوروی در کابل بود. با این وجود دولت برای سه سال پس از خروج کامل، تا سال ۱۳۷۱ در سر کار بود. در طول این دوره دولت موقت اسلامی افغانستان در تبعید، در پاکستان تأسیس شده بود. حذف گروه‌های عمده مبارز از قبیل مهاجران و شیعه‌ها در اثر اختلافات درونی میان گروه‌های مجاهد بدین معنی بود که دولت موقت اسلامی در تحقق وظیفه یک دولت در فراگیری اکثریت گروه ناکام بود.
پیش از جنگ، افغانستان یکی از کشورهای فقیر دنیا بود. امتداد و استمرار منازعات منجز حضور در جمع کشورهای با کمترین توسعه در دنیا و قرارگیری این کشور در رده ۱۷۰ از ۱۷۴ کشور حاضر در برنامه عمران ملل متحدشد.
با عقب‌نشینی شوروی، فعالیت‌های آمریکا در زمینه افغانستان تا حد زیادی در بسیاری موارد متوقف شد. ایالات متحده تصمیمی به همکاری در بازسازی کشور نداشت و به عوض آن افغان‌ها هم عملاً منافع و مصلحت کشورشان در اختیار متحدان آمریکا اصلی آمریکا در موضوع افغانستان، پاکستان و عربستان سعودی قرار گرفت که پاکستان به سرعت به برقراری ارتباط قوی تر و تقویت جنگ سالاران به ویژه بعدها طالبان پرداخت.
ستوان ترلان عیوضف از نظامیان حاضر در جنگ اظهار داشته که: آینده کودکان افغان با جنگ گره خورده‌است. وی می‌افزاید: کودکان متولد در آغاز جنگ که رشدشان در وضعیت جنگ شکل گرفته، جنگ مسیر زندگیشان است. نظریه عیوضف بعدها با قدرت‌گیری طالبان که از جمع کودکان یتیم یا مهاجر سابق که به دلیل بروز جنگ ناچار به گریز از دیار خود شده بودند و در پاکستان مستقر گردیده بودند، تأیید شد. طالبان جوان به سرعت برخاسته و در سال ۱۳۷۵ (۱۹۹۶) قدرت را که در افغانستان به دلیل جنگ داخلی و وحشیگری و قدرت طلبی برخی جنگ سالاران به شدت آشفته گردیده و پس از عقب‌نشینی شوروی و به ویژه بعد از تشکیل دولت مجاهدین به همان دلایل دچار بی قانونی و بی‌ضابطگی شده بود را، به دست گرفتند.
کتاب حقیقت دنیا چاپ سیا،گزار می‌دهد که در سال ۲۰۰۴ (۱۵ سال پس از خروج نیروهای شوروی) هنوز ۸ میلیارد دلار بدهی، اکثراً به روسیه بدهکار است. با این حال دولت روسیه در سال ۲۰۰۷ بسیاری از بدهی‌های مذکور را بخشید.
توان پرسنل و تلفات شوروی
از تاریخ ورود ارتش سرخ در دی ۱۳۵۸تا خروجش در بهمن ۱۳۶۷، چیزی حدود ۶۲۰٬۰۰۰ نفر عمدتاً سرباز وظیفه در افغانستان خدمت کردند با این حال در زمان واحد تنها ۸۰٬۰۰۰ تا ۱۰۴٬۰۰۰ سرباز در آنجا حضور داشت. نیروها به تعداد: ۵۲۵٬۰۰۰ نفراز ارتش، ۹۰٬۰۰۰ نفر از دسته‌های مرزی و زیر مجموعه‌های وابسته به کاگ‌ب و ۵٬۰۰۰ نفر از نیروهای وزارت کشور شوروی و نیروهای پلیس بودند.
در مجموع تلفات پرسنل نیروهای مسلح، مرزی و امنیت داخلی شوروی به ۱۴٬۴۵۳ تن رسید، به ترتیب ارتش و یگان‌های وابسته ۱۳٬۸۳۳ نفر، کاگ‌ب و یگان‌های وابسته ۵۷۲ نفر، وزارت کشور ۲۸ نفر و دیگر وزارات و دوایر دولتی ۲۰ نفر. در طی این دوره ۴۱۷ تعمیرکار مشغول در جنگ مفقود شدند، کشته یا اسیر شدند. ۱۱۹ تن بعدها آزاد شدند که ۹۷ نفر به شوروی بازگشته و ۲۲ نفر به سایر کشورها رفتند. سایرین در جریان اسارت به قتل رسیده بودند.
از دسته‌های مستقر، ۵۳٬۷۵۳ نفر یعنی ۱۱.۴۴ درصد دچار مجروحیت و ۴۱۵٬۹۳۲ تن به عبارت ۸۸.۵۶ درصد مبتلا به بیماری شدند. درصد بالایی از مجروحیت‌ها منجر به نقص عضو بود. به دلیل شرایط آب و هوایی و وضعیت بهداشتی ضعیف، عفونت‌های حاد و سرایت بیماری به شدت شایع شده بود. ۱۵۵٬۳۰۸ مورد مبتلا به هپاتیت مسری، ۳۱٬۰۸۰ نفر مبتلا به تب تیفوئید و ۱۴۰٬۶۶۵ تن مبتلا به سایر امراض شده بودند. از ۱۱٬۶۵۴ نفری که به دلیل مجروحیت، نقص عضو و بیماری از ادامه خدمت معاف شدند، ۱۰٬۷۵۱ نفر برابر ۹۲ درصد دچار ناتوانی جسمی شده بودند. تلفات مادی به از قرار: ۴۵۱ هواپیما شامل ۳۳۳ فروند هلیکوپتر ۱۴۵ دستگاه تانک ۱٬۳۱۴ دستگاه نفربر و خودرو جنگنده زرهی ۴۳۳ قبضه توپخانه و خمپاره‌انداز ۱۱٬۳۶۹ تانکر حمل بار و سوخت.
ادعاهای پس از فروپاشی شوروی
از جمله عواملی که برای فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی عنوان می‌شود، جنگ طولانی مدت و در عمل گرفتاری ۹ ساله در افغانستان است. جنگ افغانستان صرف نظر از موضع گیری‌های منفی بین‌المللی سبب تحمیل هزینه‌های هنگفت به ویژه در مسائل نظامی گردید که باعث ضعف بیش از پیش اقتصاد شوروی، گسترش نظرات منفی در داخل شوروی به دلیل ادامه جنگ و تلفات جانی، اعمال تحریم‌های بین‌المللی و دیگر موارد شد و فروپاشی آن کشور را تسریع بخشید.
موضع فدراسیون روسیه دربارهٔ جنگ
در ۲۵ دسامبر ۲۰۰۹ (۴ دی ۱۳۸۸)، در سی امین سالگرد ورود ارتش سرخ به افغانستان، دومای روسیه (پارلمان فدراسیون روسیه) از کهنه سربازان شرکت‌کننده در جنگ تجلیل کرد. همچنین جناح اقلیت دوما از جنگ در افغانستان در سالگردش دفاع و به تمجید سربازان درگیر در نبرد پرداخت. در این میان در بین نظرات مختلفی که در مورد جنگ ابراز شد، عنوان گردید که: «نمی‌باید احترام مردم روسیه به سربازانی که با صداقت در انجام وظیفه به نبرد بر ضد تروریسم بین‌المللی و افراط گرایی دینی پرداختند، فرسوده گردد». عضو دوما، سیمون باگداسارف می‌گوید که روسیه خواسته نیروهای ائتلاف ایساف به رهبری آمریکا در جنگ بر ضد طالبان در سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰) مبنی بر کمک به آنان را رد کرده‌است، همچنین عنوان می‌دارد که برقراری ارتباطی با «نیروهای ضد غربی» (طالبان) در مورد به دست‌گیری مجدد قدرت وجود داشته‌است.
موضع ایران دربارهٔ جنگ
حکومت پهلوی که دارای روابط نزدیک با افغانستان بود در ابتدا با اکراه نسبت به شناسایی دولت دموکراتیک اقدام نمود.
پس از انقلاب اسلامی در ایران حکومت جدید از بدو امر با حکومت افغانستان مخالفت کرده و تا سقوط نجیب الله در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) هیچ‌یک از دولت‌های مذکور را به رسمیت نشناخت.
بنا به گفتهٔ یوآنی استروونکو مترجم سفارت شوروی در تهران در زمان اشغال افغانستان، سفیر شوروی ضمن دیدار با آیت الله خمینی در قم که جهت اطلاع ایران از ورود شوروی به افغانستان و ذکر دلایل توجیهی بود، وی ضمن مخالفت صریح با این اقدام شوروی نسبت به عواقب حتمی این موضوع هشدار داده بود.
وی در مورد این دیدار گفته بود:
ایران اولین کشوری بود که تهاجم به افغانستان را محکوم نمود. پس از آغاز درگیری‌های داخلی و ورود ارتش شوروی، ایران که خود مشغول به درگیری‌های داخلی و مرزی با گروه‌های مخالف و جنگ با عراق بود، به پشتیبانی مجاهدین افغان پرداخته و حتی در داخل خاک افغانستان به تأسیس مقررهای آموزشی با کمک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی توسط علی تجلایی کرده بود، که این پشتیبانی‌ها منجر به تأثیر شدید بر روابط ایران و شوروی شده بود.
بنا به گفته علی اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه وقت ایران در یک برنامه تلویزیونی در ایران، روابط نظامی و فروش تسلیحات مورد نیاز جنگ که به دلیل بروز اختلافات و جاسوسی در نیروهای مسلح ایران از طرف شوروی، متوقف شده بود، با پیشنهاد قطع پشتیبانی از گروه‌های مجاهدین از سر گرفته می‌شد که مورد پذیرش ایران قرار نگرفت.
در آن زمان نزدیک به بیش از دو میلیون آواره افغان در ایران سکونت داشته و هشت حزب جهادی از شیعیان افغان در ایران تشکیل شده بود. ایران در تمام سال‌های اشغال افغانستان توسط شوروی به پشتیبانی سیاسی - نظامی از مجاهدین ادامه داد. در تلاش‌های سیاسی برای ایجاد اتحاد میان گروه‌های جهادی کوچک و احزاب افغانی، در سال ۱۳۵۸ به دعوت ایران «جبهه متحد انقلاب اسلامی افغانستان» متشکل از هشت گروه به شرح ذیل: «سازمان نصر»، «حرکت اسلامی»، «نیروی اسلامی»، «نهضت اسلامی»، «اتحادیه علما» و «نهضت روحانیت و جوان» تأسیس گردید. گرچه این ائتلاف به دلیل اختلاف میان گروه‌های افغان دوام چندانی نداشت اما در سال‌های بعد در بهار ۱۳۶۶ «شورای ائتلاف هشتگانه» تأسیس شد که دوام بیشتری داشت. در نهایت پس از برگزاری چند کنفرانس مختلف در بامیان و مذاکره با دولت ایران «حزب وحدت اسلامی افغانستان» در سال ۱۳۶۸ توانست تقریباً تمامی احزاب هزاره را به خود جذب کند.
در المپیک ۱۹۸۰ مسکو که در اعتراض به اشغال افغانستان از طرف بیش از ۶۰ کشور تحریم شده بود، ایران نیز جز تحریم کنندگان بود. همچنین ایران اولین کشوری بود که دولت اسلامی افغانستان را به رسمیت شناخت.
کتاب‌شناسی
کتاب تهاجم و شکست شوروی در افغانستان اثر سعادتملوک تابش هروی.
جیلدا بوتا
جیلدا بوتا (Gilda Buttà؛ زادهٔ ۲۹ ژوئیه ۱۹۵۹) یک نوازندهٔ پیانو اهل ایتالیاست.
زندگی‌نامه
او نوازندگی پیانو را در «هنرستان موسیقی جوزپه وردی» در میلان آموخت و در سال ۱۹۷۶ میلادی برندهٔ «جایزهٔ فرانتز لیست» شد و بلافاصله به عنوان نوازندهٔ پیانو در کنسرت‌ها شروع به کار کرد.
او در ساختِ چندین موسیقی فیلم سهیم بوده است که یکی از مهمترین آنها، همکاری با آهنگساز برجستهٔ ایتالیایی و برنده جایزه اسکار، «انیو موریکونه» در فیلم «افسانه ۱۹۰۰» (به کارگردانی جوزپه تورناتوره) بود.
او برای مدت کوتاهی، همسر نوازندهٔ پیانوی جاز، میشل پتروچیانی بود.
چانچئون
چانچنئون
شهر چانچنئون  با جمعیت  ۲۶۰٫۸۸۷  نفر در ایالت  گانکون-دو (کره‌جنوبی) در کشور کره‌جنوبی واقع شده‌است.
کارستن ولف
کارستن ولف (Carsten Wolf؛ زادهٔ August 26, 1964) دوچرخه‌سوار اهل آلمان است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا، ۱ مدال نقره شده‌است.
زمین‌شناسی مریخ
زمین‌شناسی بهرام یا بهرام‌شناسی مطالعهٔ علمی رویه، پوسته و درونهٔ سیارهٔ بهرام است. این بر همنهش، ساختار، تاریخ، و فراروندهای فیزیکی که این سیاره را شکل می‌دهند، تأکید دارد. این آناگو به میدان زمین‌شناسی زمینی است. در سیاره‌شناسی، ترم زمین‌شناسی در پهن‌ترین حس آن به معنای دانش پارهای جامد سیاره‌ها و قمرها به کار می‌رود. این ترم شامل نمودهای زمین‌فیزیک، زمین‌شیمی، کانی‌شناسی، زمین‌سنجی و نقشه‌نگاری است. یک نوواژه، آرِئولوژی (بهرام‌شناسی)، از واژهٔ یونانی Arēs (بهرام)، گاهی وقت‌ها به عنوان یک مترادف برای زمین‌شناسی بهرام در رسانه‌های مردم‌پسند و کارهای علمی-تخیلی پدیدار شده‌است (مانند سه‌گانه بهرامِ کیم استانلی رابینسون).
همنِهش بهرام
بهرام یک سیارهٔ زمینی، دگرسانیده است. ماموریت زمین‌نشین این‌سایت برای مطالعه کردن درونهٔ ژرف طراحی شده است. این ماموریت در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ زمین نشست، و یک لرزه‌سنج حسمند مستقر می‌کند که نقشه‌های ساختار سه‌بعدیِ درونهٔ ژرف را فعال خواهد کرد.
جستارهای وابسته
بهرام
بهرام‌نگاری
زمین‌نگاری
زمین‌شناسی
آبکندهای بهرام
قار (پزشک)
مقبرهٔ او در سال ۲۰۰۱ میلادی توسط «عادل حسین» در شمالِ هرم سخم‌خت کشف کرد. او در سن ۵۰ سالگی درگذشته بود و بقایای مومیایی شدهٔ جنازهٔ او در دسامبر ۲۰۰۶ توسط باستان‌شناسان در درون مصطبهاش واقع در سقاره یافت شد. همچون بسیاری از مقبره‌های سقاره، گور او هم چندین بار مورد استفادهٔ مجدد واقع شده بود.
در درون تابوت او چند ابزار از جنس مفرغ و مس بدست آمده که در برخی منابع از آنها به‌عنوان وسایل جراحی یاد شده است و حتی گفته شد که این ابزار، احتمالاً قدیمی‌ترین وسایل جراحی در جهان است. با این حال یک‌چنین وسایلی در مقبره‌های بسیاری از پادشاهی‌های باستان یافت شده است و کارکرد متفاوتی برای آنها بیان شده است و اصطلاحاً به آنها «Model Tool» گفته می‌شود.
علاوه بر ابزار فوق‌الذکر، ۲۲ مجسمهٔ مفرغی در اَشکال گوناگون یافت شد که هر یک، نمایانگر خدایان مختلف بود؛ از جمله پتاح، هارپوکراتس و ایزیس. یک مجسمهٔ کوچک از ایمهوتپ، پزشک، مهندس و سازندهٔ هرم جوزر نیز در میان مجسمه‌های کشف‌شده بود.
مومیایی وی و محتویات بدست‌آمده در قبرش، هم‌اکنون در «موزه ایمهوتپ» در سقاره نگهداری می‌شود.
ماخوو
ماخوو یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه ناخود واقع شده‌است.
فلورا رابسون
فلورا رابسون (Flora Robson؛ March 28, 1902 – 1902:03:28, July 7, 1984) هنرپیشه اهل بریتانیا بود. از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به نرگس سیاه، داستان دو شهر و برخورد تایتان‌ها اشاره کرد.
صبح بخیر آفتاب
صبح بخیر آفتاب نام ترانه‌ای استودیویی اثر آکوا که در سال ۱۹۹۷ خوانده شده است.
استفانی کورتنی
استفانی کورتنی (Stephanie Courtney؛ زادهٔ February 8, 1970) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. وی از سال ۱۹۹۸ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌های معروف او می‌توان به بازی در فیلم کودک دل‌شکسته و روز دوست دختر اشاره کرد.
آبشار راون کلیف (کارولینای جنوبی)
آبشار راون کلیف آبشاری است که در کشور ایالات متحده آمریکا واقع شده‌است و بلندترین ریزشگاه آن ۱۰۹ متر ارتفاع دارد. حوضهٔ آبریز این آبشار، رود سالودا است.
چارلز بردلو
چارلز بردلو [ رَ ل َ ] (زاده ۲۶ سپتامبر ۱۸۳۳ - درگذشته ۳۰ ژانویه ۱۸۹۱) مصلح اجتماعی انگلیسی بود. وی در تحصیل حق رأی برای زنان و تشکیل اتحادیه‌های بازرگانی و کنترل آبستنی کوشش‌های بسیار کرد.
بردلو یکی از مهمترین بی‌خدایان انگلیسی سده ۱۹ بود. او انجمن سکولار ملی را در ۱۸۶۶ بنیان‌گذاری نمود. مهاتما گاندی او را یک خداباور و خداترس می‌داند و نه ملحد. چرا که او را یک فرد حقیقت‌ترس دانسته و در باور گاندی، حقیقت خداست.
ماخووا
ماخووا یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه زلین واقع شده‌است. ماخووا ۳٫۱۵ کیلومتر مربع مساحت و ۵۴۷ نفر جمعیت دارد و ۲۴۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
اونابه نو کاتا
کئو اون این ، اونابه نو کاتا ; (تولد نامشخص، مرگ ۱۶۱۲) یک زن از اهالی ژاپن در دوره آزوچی–مومویاما از اهالی ولایت اومی بود. وی سوکوشیتسو (همسر غیر اصلی) اودا نوبوناگا بود. شوهر اول وی اوگورا سانه‌فوسا نام دیگر «اوگورا سانه‌زومی» بود. وی پس از کشته شدن همسرش اوگورا در نبرد، با نوبوناگا ازدواج کرد.
فتوپلیمر
فتوپلیمر یا شیدهمپار پلیمری است که در هنگام مواجهه با نور، که اغلب در ناحیه مرئی و یا فرابنفشِ طیف الکترومغناطیسی قرار می گیرد، تغییر خواص می‌دهد. این تغییرات اغلب از لحاظ ساختاری آشکار می‌شوند، برای مثال، این مواد در مواجهه با نور در نتیجه ی پیوند های عرضی سخت می شوند. مثالی در زیر نشان داده شده است که ترکیبی از مونومرها، الیگومرها و آغازگرهای نوری، از طریق فرایندی به نام فرآوری به یک ماده پلیمری سخت شده تبدیل می شوند.
طیف گسترده‌ای از کاربردهای مفید تکنولوژیکی به فتوپلیمرها تکیه دارند، به عنوان مثال برخی از لعاب ها و لاک الکل ها به فرمول‌بندی فتوپلیمر برای سخت شدن مناسب در معرض نور بستگی دارند. در برخی موارد، لعاب می‌تواند در کسری از ثانیه که در معرض نور قرار دارد فرآوری شود، در حالی که وقتی در معرض اشعه گرمایی قرار می گیرند فرآوری آن ها به نیم ساعت یا بیشتر زمان نیاز دارد.
مواد قابل عمل آوری به طور گسترده برای تکنولوژی‌های پزشکی، پرینت و فتوزیست مورد استفاده قرار می‌گیرند.
فوتوپلیمرها فرایندی به نام فرآوری را طی می کنند،که در این فرایند الیگومرها هنگام قرار گرفتن در معرض نور به صورت اتصالات عرضی به هم متصل می شوند و چیزی را که به عنوان پلیمر شبکه شناخته می‌شود،تشکیل می‌‌دهند.در واقع نتیجه ی این فرآوری نوری،تشکیل شبکه ترموست از پلیمرها است.
یکی از مزایای استفاده از فرآوری نوری این است که این عمل را می‌توان به صورت انتخابی با استفاده از منابع نوری پر انرژی به عنوان مثال لیزرها انجام داد،با این حال،اکثر سیستم ها به راحتی توسط نور فعال نمی‌شوند و در این حالت یک آغازگر نوری لازم است. آغازگر های نوری ترکیباتی هستند که در اثر مواجهه با نور به بخش های واکنش دهنده ای تجزیه می‌شوند که پلیمریزاسیون گروه های خاصی را روی الیگومرها را فعال می کنند. نمونه ای از مخلوطی که هنگام قرار گرفتن در معرض نور به صورت اتصالات عرضی به هم متصل می شوند در زیر نشان داده شده است. این مخلوط از مونومر استایرن و آکریلاتهای الیگومریک تشکیل شده است. معمولاً سیستم‌های فوتوپلیمر شده از طریق اشعه ماوراء بنفش فرآوری می شوند ، زیرا نور ماوراء بنفش دارای انرژی بالایی است. با این حال،توسعه سیستم های آغازگر های نوری مبتنی بر رنگ ، امکان استفاده از نور مرئی را فراهم کرده است ، که منجر به مزایایی همچون ایمنی بالا و راحتی کار در این فرآیند شده است.
فرآوری توسط اشعه ی فرابنفش در فرآیندهای صنعتی طی چند دهه گذشته بسیار گسترش یافته است. بسیاری از فناوری های سنتی فرآوری،که بر پایه ی حرارت یا محلول بودند را می توان با فناوری های فوتوپلیمریزاسیون جایگزین کرد. نرخ بالای پلیمریزاسیون و عدم تخریب زیست محیطی از جمله مزایای فرآیند فتوپلیمریزاسیون نسبت به پلیمریزاسیون با حرارت می باشد.
ساختار
همانطور که گفته شد یک سیستم فتوپلیمری از سه بخش اصلی یعنی آغاز کننده های نوری،الیگومر ها و مونومر ها تشکیل شده است. در زیر هر کدام از این بخش ها به صورت جداگانه توضیح داده شده است.
دهستان ویلکیج مرکزی
دهستان ویلکیج مرکزی نام دهستانی در بخش ویلکیج شهرستان نمین، استان اردبیل در ایران است. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۴۴۶۹ نفر (۲۹۵۲ خانوار) بوده‌است.
فتوپلیمر
آغازکننده های نوری
دو نوع آغازکننده رادیکال آزاد وجود دارد: یک سیستم دو مولفه‌ای که در آن رادیکال از طریق ربایش یک اتم هیدروژن از ترکیب اولیه به وجود می آید و یک سیستم تک مولفه‌ای که در آن دو رادیکال از طریق تقسیم تولید می‌شوند.نمونه‌هایی از هر نوع آغازکننده های نوری رادیکال آزاد در زیر نشان‌داده شده‌است. بنزوفنون ها، زانتون ها نوعی از آغازکننده هایی هستند که با ربایش بوجود می ایند و آمین های الیفاتیک ترکیبات اولیه آنها را تشکیل می دهند. گونه‌های *R حاصل از واکنش، آغازگر فرایند پلیمریزاسیون رادیکال آزاد می‌شوند، در حالی که رادیکال ناشی از آغازکننده های یونی (بنزوفنون در مثال نشان‌داده‌شده در بالا)معمولاً غیر واکنش پذیر است. ​بنزوئین اتر، استوفنون، بنزویل اکسیم و اسیل فوسفین هم نمونه ای از اغاز گرهایی هستند که با شکافتگی ایجاد میشوند. این حالت برای نمونه هایی بوجود میاید که با قرار گیری در معرض نور خورشید، دو رادیکال ازاد میکنند و هر دو رادیکال تولیدی هم میتوانند فرآیند بسپارش را انجام دهند. این آغاز گرها به یک همکار برای پیش روی نیاز ندارند مانند الیفاتیک امین ها.
الیگومر ها و مونومر ها
خواص مواد قابل فرآوری با نور مانند انعطاف‌پذیری، چسبندگی و مقاومت شیمیایی توسط الیگومر های وظیفه ای ارایه می‌شوند. ​الیگومرها به طور معمول اپوکسید، اورتان و پلی اتر و پلی استرهایی هستند که هر کدام ویژگی های خاصی به محصول می بخشند. ​مثالی که در زیر نشان‌داده شده‌است، الیگومر اپوکسی است که با اسید اکریلیک عامل دار شده‌است.
اپوکسی های اکریلات به عنوان پوشش روی زیرلایه های فلزی مفید هستند و باعث ایجاد پوشش‌های سخت و صیقلی می‌شوند.
هر یک از این الیگومرها معمولاً با اکریلات،عامل و وظیفه ای می‌شوند. الیگومرهای یورتان اکریلات معمولاً مقاوم، سفت و انعطاف‌پذیر هستند و پوشش‌های ایده‌آل برای کاغذ، صفحات چاپ و مواد بسته‌بندی هستند. پلی اتر اکریلات و پلی اتر ها منجر به ایجاد فیلم‌های بسیار مقاوم به حلال می‌شوند،اما، در معرض اشعه ی فرابنفش تخریب می شوند و به همین دلیل به ندرت در مواد قابل فرآوری با UV مورد استفاده قرار می‌گیرند. ​اغلب فرمولاسیون ها متشکل از انواع مختلفی از الیگومر ها هستند تا به ویژگی‌های مطلوب یک ماده دست یابند. ​مونومرهای کاربردی در تابش سیستم های فرآوری به سرعت پیشرفت فراوری،چگالی پیوندهای متقاطع، ویژگی های نهایی سطح فیلم و چسبندگی رزین کمک میکنند.انواعی از مونومرها عبارتند از استرین، ان ونیل پیرولیدون و اکرلات ها.استرین نوعی مونومر کم هزینه است و توسط آن فرآوری با سرعت بالایی صورت می گیرد. ان ونیل پیرولیدون انعطاف پذیری زیادی را در ماده پس از فرآوری ایجاد می کند، حالت سمی کمی دارد و نوع آخر هم واکنش پذیری زیادی داشته و باعث ایجاد فرآروی های پر سرعت می شوند و تطبیق پذیری زیادی هم با انواع مونومرها دارنداز.مونومرها هم مانند الیگومرها باید به صورت چندتایی استفاده شوند تا خواص لازم برای محصول نهایی بوجود اید.
مکانیزم یونی
در فرآیند فرآوری یونی،از یک آغازگر نوریِ یونی برای فعال کردن گروه عملکردی الیگومرها استفاده می‌شود،که در پیوند عرضی شرکت می‌کنند. معمولاً فتوپلیمریزاسیون، یک فرآیند بسیار انتخابی است و مهم است که این فرآیند فقط در جایی رخ دهد که تمایل برای انجام آن وجود دارد. به منظور اقناع کردن این الیگومرها ، آن ها می‌توانند با آغازکننده های نوریِ آنیونی یا کاتیونی ترکیب شوند تا هنگامی که در معرض نور قرار می گیرند پلیمریزاسیون را آغاز کنند. مونومرها،یا گروه‌های عاملی که در فتوپلیمریزاسیون کاتیونی به کار گرفته می‌شوند عبارتند از: ترکیبات استرینیک، ونیل اتر ها، لاکتونها،لاکتام ها،اترهای سایکلیک،استال های سایکلیک و سیلوکسان های سایکلیک.اکثر آغازکننده های نوری یونی در زیر گروه کاتیونی قرار میگیرند و آغازکننده های نوری آنیونی بسیار کم‌تر مورد بررسی قرار گرفته اند. آغازکننده های نوری کاتیونی انواع متفاوتی دارند که عبارتند از: نمک انیوم،ترکیبات اورگانومتالیکس،نمک های پریدینیوم ها. یکی از معایب آغاز گرهای واکنش های نوری این است که در برابر اشعه های کوتاه فرابنفش قابلیت جذب بالایی دارند. مواد حساس به نور یا کروموفور ها که در یک منطقه طول‌ موج طولانی تری قابلیت جذب دارند را می توان برای تحریک آغازکننده های نوری از طریق انتقال انرژی به کار برد. سایر تغییرات ممکن برای این نوع از سیستم ها میتواند به کمک بسپارش کاتیونی رادیکال های آزاد صورت گیرد.در این مورد، یک رادیکال آزاد ،از گونه ی دیگر در محلول ایجاد می‌شود که با آغازکننده نوری واکنش می‌دهد تا پلیمریزاسیون را شروع کند. اگر چه گروه متنوعی از ترکیبات فعال شده توسط آغازکننده های کاتیونی وجود دارند، ترکیباتی که بیشتر استفاده ی صنعتی دارند شامل اپیکسودها،اکستانها و ونیل اترها هستند. یکی از مزایای استفاده از فتوپلیمریزاسیون کاتیونی این است که وقتی پلیمر شدن آغاز شد،دیگر در طول فرایند به اکسیژن حساس نیست و همچنین به منظور خوب عمل کردن به اتمسفری خنثی احتیاج ندارد.