ایل_خزل
خزل (کرمانشاه و همدان)
پس از شکست کریم خان زند از آزاد خان افغان، افغان‌ها به قلعه پری که مرکز زندیان بود یورش بردند و هفده تن از خان‌های زند و پانزده تن از زنان ایشان را که مادر کریم‌خان نیز در میانشان بود به اسارت گرفت و به سمت ارومیه بردند. در مسیر پس از درگیری، رهایی یافتند و به چمچمال در کرمانشاه گریختند. با پراکنده شدن این خبر، حدود ۰۰۰‘ ۳ سوار و پیاده از کردان خزل چمچمال و ۰۰۰‘۱ سوار و پیاده از جماعت دِلْفان به خدمت خانوادهٔ کریم‌خان پیوستند. آزادخان چون از ورود کریم‌خان به بروجرد و آماده شدن او برای پیکار آگاهی یافت، با سپاهی انبوه عازم نبرد گردید. برخورد ۲ لشکر در «دوآبه سیلاخور» روی داد. در دوران قاجار امیر ارسلان خان خزل (۱۱۸۴ ه‍.ق -؟) معروف به سپهسالار بر ثلث جنوبی خزل شامل یکصد و هشتاد و پنج روستای خزل از تخت شیرین در نزدیکی بیستون تا درهٔ خرم رود الوند و تا روئین دژ نهاوند حاکمیت داشت. داماد امام‌قلی عمادالدوله و شاهزاده محمد حسن میرزا نهاوندی بود و به مدت ۵ سال به دستور امیرکبیر والی کرمان بوده‌است. محمد ولی خان خزل فرمانده قشون ایران، به علت رشادت‌های بسیار از ناصرالدین شاه درجه سرتیپی گرفت. اسدالله خان خزل معروف به ضرغام السلطان فرمانده سپاه خوانین خزل کرمانشاه در جنگ سالار اشتران و خسرو خان خزایی معروف به بگ میرزا خان از فرماندهان نظامی ایران در جنگ‌های ایران و روس که موفق به شکست دادن لشکر روس در ارس شد از دیگر شخصیت‌های ایل خزل در عصر قاجار در کرمانشاه بودند.وصلت و پیمان خانین خزل و خاندان فرمانفرما موجب سکونت شاهزاده محمد میرزا خزایی معروف به براگوجر در روستای گیوکی در مجاورت روستای چاسه رایل (chasse rail) نهاوند گردید. در گزارشهای محرمانه وزارت امور خارجه انگلیس در ایران قاجاری آمده‌است: در اوایل سپامبر ۴ قافله بزرگ را که عمده حمل آنها تریاک به ارزش ۱۰۰۰۰۰ لیر استرلینگ (یک لیر استرلینگ در ۱۸۹۰ معادل ۲۵۹۸ دلار در ۲۰۲۰میلادی) تخمین شده بود در نزدیکی کنگاور به کلی یغما و غارت شد و همچنین یک عده زوار را لخت نموده‌اند. از جمله آنها قریب ده خانواده از هندیهای انگلیس بوده‌اند که پس از غارت شدن با حالت فلاکت و بیچارگی وارد کرمانشاه شدند. اگرچه اکثر این دزدیها خارج از حوزه حکمرانی نظام السلطنه واقع شدند ولی معزی الیه استعدادی به محل وقوع سرقت فرستادند. چنین راپورت داده‌اند که قسمت عمده دزدیها را طایفه خزل مرتکب شده‌اند و بقیه را طایفه کاکاوند. عقیده عمومی این بود که این سرقتها و شرارتها به اشاره و تحریک سردار اکرم که در نزدیکی هرسین اقامت دارند مبادرت شده. پیش تر در ۲۵ مایلی مشرق کرمانشاه تمام متعلقات استد آمریکایی بسرقت رفت و ظفرالسطنه وزیر جنگ که به حکومت معین شده بود اظهار ناتوانی مأمورین دولتی در پیگیری اموال به غارت کرد. در جریان تصرف و قحطی بزرگ ایران بدست روس و انگلیس، مردم خزل در صحنه و کنگاور گندم و غلات را در چاه‌ها، کوه‌ها و زاغه‌ها پنهان و از فروش آن به عمال ظهیرالدوله حاکم قاجاری که با تطمیع خوانین و زور و ستم، غلات را از تمام مردمان کرمانشاه ستانده بود خودداری کردند. بهرام خان خزل از مالکان و خانین خزل به تنهایی چندین زاغه گندم در اختیار داشت که به رایگان میان ایلات و عشایر قحطی زده پیرامون و مهاجر به خزل در هرسین، کنگاور و دلفان توزیع نمود. نیروهای بریتاین (انگلیس) و روس اقدام به گروگان‌گیری چند تن از خانین خزل نمودند که با شبیخون تفنگچیان خزلی در همان شب آزاد و اردوی روس و انگلیس قلع و قمع گردید. پس از آن با اعزام قشون از کرمانشاه دهات خزل توسط نیروهای روس و بریتاین به توپ بسته شد و کنگاور به تصرف درآمد. درنبردهای بعدی کنگاور آزاد گردید. در کتاب طوفان در ایران نوشتهٔ احمد احرار فتح و شکست‌های پی در پی روس و انگلیس در کنگاور را ۱۴ بار ذکر می‌کند. سده‌ها پیش از این بلاذری در معجم البلدان کنگاور را چنین توصیف کرده‌است: در جنگ نهاوند چون مسلمانان به کنگاور وارد شدند. قسمتی از اموال و چارپایان آنان به دزدی رفت و از آن روز آنجا قصراللصوص (کاخ دزدان) خوانده شد.ادیب الممالک در دیوان اشعارش چنین می نویسد: