cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
توکوگاوا ایه‌یاسو
جانشینی هیده‌یوشی
در سال ۱۵۹۸ وضعیت جسمی هیده‌یوشی آشکارا دچار مشکل شده بود. او جلسه‌ای ترتیب داد که در آن بزرگترین دایمیوهای کشور را به عنوان هیئت بزرگان پنج‌گانه تعیین کرد. پنج نفری که از طرف هیده‌یوشی به عنوان هیئت بزرگان انتخاب شده بودند، عبارت بودند از:مائدا توشی‌ایه، موری تروموتو، اوکیتا هیده‌ایه، اوئسوگی کاگه‌کاتسو و ایه‌یاسو که از دیگر اعضای این هیئت پرقدرت‌تر بود. او همچنین ۵ نفر از سیاستمداران از جمله ایشیدا میتسوناری را به عنوان هیئت پنج‌گانه برای رسیدگی به امور کشوری تعیین کرد. هیده‌یوشی از تمامی آنان خواست تا سوگندنامه‌ای را مبنی بر حمایت از جانشینی پسرش هیده‌یوری تا رسیدن او به سن بلوغ امضا کنند. از آن‌جا که او از طرف ایه‌یاسو نیز احساس خطر می‌کرد، از او خواست نوهٔ خردسالش سن هیمه را به ازدواج پسرش هیده‌یوری دربیاورد.
وضعیت سیاسی پس از هیده‌یوشی
تویوتومی هیده‌یوشی سه ماه پس از وخامت اوضاع جسمانی در ۱۸ سپتامبر ۱۵۹۸ درگذشت. در ظاهر پسر خردسال او تویوتومی هیده‌یوری جانشین او شد اما او تنها ۵ سال داشت و قدرت اصلی در دستان اعضای ده‌نفرهٔ دو شورای گوتایرو و گو-بوگیو بود. اولین تصمیم سیاسی این شورا برگرداندن سربازان ژاپنی از کره و پایان دادن به جنگ کره بود. در طی دو سال آتی ایه‌یاسو با دایمیو‌های متعددی در ژاپن به خصوص با آن‌هایی که با هیده‌یوشی رابطه خوبی نداشتند، پیمان اتحاد بست و فرزندان و نوادگان خود را به وصلت این خاندان‌ها درآورد.
هیده‌یوشی قبل از مرگ وصیتنامه‌ای با یازده بند برجا گذاشت، طبق وصیت او ایه‌یاسو برای انجام وظایف خود از قلعه ادو به قلعه فوشیمی نقل مکان کرد و پسر هیده‌یوشی که تابه‌حال در این قلعه ساکن بود، به همراه مائدا توشی‌ایه که بنابر وصیت هیده‌یوشی به امر آموزش او گماشته شده بود، به قلعه اوساکا نقل مکان کردند.
جنگ با خاندان اوئسوگی
در بهار سال ۱۶۰۰ ایه‌یاسو آگاه شد که اوئسوگی کاگه‌کاتسو یکی از اعضای شورای حکومتی به قلمروی خود در شمال ژاپن برگشته و در حال تدارک نظامی و جمع‌آوری سامورایی‌هاست. او از اوئسوگی کاگه‌کاتسو خواست که جهت توضیح نزد او بیاید اما کاگه‌کاتسو نه تنها به امر او اعتنایی نکرد بلکه در جواب توکوگاوا نامه‌ای انتقادآمیز ارسال کرد. این برای ایه‌یاسو به معنای اعلام جنگ بود. در ژوئن ۱۶۰۰ ایه‌یاسو و نیروهایش برای جنگ با خاندان اوئسوگی به سمت آیزو در شمال ژاپن حرکت کردند.
سقوط قلعه فوشیمی
ایه‌یاسو که قبل از حرکت، پیش‌بینی حمله از طرف میتسوناری به محل اقامت خود را کرده بود، دوست دوران کودکی خود توری موتوتادا را به همراه ۱۸۰۰ نفر سرباز جهت دفاع در قلعه فوشیمی باقی گذاشت. میتسوناری در حبس خانگی بود که اطلاع یافت ایه‌یاسو رهسپار جنگ شده‌است. او غیبت ایه‌یاسو را بهترین فرصت برای تجهیز قوا برای حمله به او یافت و به سرعت با دایمیوهای متحدش تماس گرفت و از آن‌ها خواست که از او پیروی کنند. در روز ۱۷ ژوئیه میتسوناری نخست توانست اوساکا و قلعه اوساکا را تسخیر کند. پس از آن قلعه فوشیمی محاصره شد. موتوتادا بیش از ۱۰ روز توانست قلعه را از سقوط نجات دهد. مقاومت موتوتادا و معطل نگه داشتن سپاه غربی تأثیر بسیاری در پیروزی ایه‌یاسو در نبرد سکیگاهارا داشت؛ زیرا از یک طرف باعث برهم ریختن نقشه‌ها و برنامه‌ریزی‌های سپاه غربی شد و از طرف دیگر این فرصت را برای ایه‌یاسو به‌وجود آورد تا بر روی برخی از فرماندهان سپاه غربی نفوذ پیدا کرده و آن‌ها را به سمت خود بکشد.
ایه‌یاسو قبل از رسیدن به محدوده اوئسوگی در اویاما، دریافت که میتسوناری و متحدانش نیروهایشان را علیه او به حرکت درآورده‌اند. او حمله به آیزو را در همان روز متوقف کرد و به قلعه ادو برگشت و پیش از هر اقدام دیگر نامه‌نگاری به دایمیوهای ژاپن جهت پیوستن آنان به سپاه شرقی را مدنظر قرار داد. در روز اول ماه اکتبر، ایه‌یاسو و متحدانش قلعه ادو را ترک کردند و به سوی جادهٔ توکایدو روانه شدند. در همان زمان پسر ارشدش هیده‌تادا با ۳۸۰۰۰ سرباز راهی جادهٔ ناکاسندو شد؛ اما در میانه راه در ولایت شینانو حملات سانادا ماسایوکی باعث تأخیر در حرکت نیروهای هیده‌تادا شد که به دنبال آن نتوانستند در نبرد اصلی حضور یابند.
شکل‌گیری سپاه شرقی و سپاه غربی
به سرعت در ژاپن دایمیوها و سامورایی‌ها به دو گروه تقسیم شدند. یکی ارتش غربی (گروه میتسوناری) و دیگری ارتش شرقی (گروه ضد میتسوناری). ایه‌یاسو گروه ضد میتسوناری را حمایت می‌کرد. جدول زیر تقسیم‌بندی دایمیوهای شرکت‌کننده در نبرد سکیگاهارا را نشان می‌دهد. برخی از دایمیوهایی که در سپاه غربی بودند اما در میدان جنگ به ایشیدا میتسوناری خیانت کرده و به نفع سپاه شرقی جنگیدند، با رنگ آبی مشخص شده‌اند. سپاهیان تحت فرمان موری هیده‌موتو، نیز با اینکه به نفع سپاه غربی وارد میدان شده بودند، در هنگام نبرد از محل استقرار خود حرکت نکرده و در نبرد شرکت نکردند.
روز نبرد
نبرد سکیگاهارا بزرگترین و تقریباً مهم‌ترین نبرد در طول تاریخ ژاپن است. جنگ در ساعت ۸ صبح ۲۱ اکتبر ۱۶۰۰ با مجموع تقریبی ۱۶۰۰۰۰ سرباز که رودرروی هم در سکیگاهارا (در استان گیفو کنونی) صف‌آرایی کرده بودند، آغاز شد. مهم‌ترین عامل شکست سپاه غربی در روز نبرد، خیانت کوبایاکاوا هیده‌آکی به همراه چند فرمانده دیگر و پیوستن آن‌ها به نیروهای ایه‌یاسو دانسته می‌شود. نبرد سکیگاهارا در ساعت ۲ بعدازظهر با پیروزی مطلق توکوگاوا ایه‌یاسو پایان یافت و سپاه غربی در هم کوبیده شد.
نتایج نبرد
پس از نبرد، کای‌اکی (کیفر) انجام شد. ایشیدا میتسوناری، کونیشی یوکیناگا و آنکوکوجی اکی گردن زده شدند. املاک بیش از ۸۰ دایمیو به‌طور کامل مصادره شد و املاک چندین دایمیو شامل سه تن از خاندان موری (موری تروموتو، کیکاوا هیروایه و موری هیده‌موتو)، اوئسوگی کاگه‌کاتسو و تویوتومی هیده‌یوری به میزان زیادی کاسته شد. تویوتومی هیده‌یوری به این ترتیب عنوان بزرگترین دایمیوی کشور را از دست داد. زمین‌های مصادره شده از طرفداران خاندان تویوتومی یک سوم مساحت کل کشور را دربرمی‌گرفت. تعداد زیادی از سامورایی‌هایی که در خدمت این دایمیوها بودند، شغل خود را از دست داده و تبدیل به رونین شدند. بیشتر این رونین‌ها ده سال بعد در محاصره اوساکا به طرفداری از خاندان تویوتومی گرد قلعه اوساکا جمع شدند.
به زودی پس از نبرد سکیگاهارا، ایه‌یاسو زمین‌هایی را به وابستگان خود بخشید که به او در این راه خدمت کرده بودند. در سال‌های بعد افرادی که قبل از نبرد سکیگاهارا با ایه‌یاسو پیمان اتحاد بسته بودند به دایمیوهای فودای شهرت یافتند. همچنین دایمیوهایی که بعد از آن نبرد با او متحد شدند به عنوان دایمیوهای توزاما شناخته شدند. دایمیوهای توزاما نسبت به همتایان فودای خود درجه دوم شناخته می‌شدند.
شوگون‌سالاری توکوگاوا
در طول دوره ادو (۱۸۶۷–۱۶۰۳) به‌طور متوسط تمامی ژاپن به ۲۷۰ تیول یا هان که هرکدام توسط یک ارباب فئودال به نام دایمیو اداره می‌شد، تقسیم شده بود؛ اگرچه اربابان فئودال در حوزه تیولی خویش از استقلال داخلی فراوانی برخوردار بودند، ولی به‌طور کلی قدرت اقتصادی – سیاسی کشور، در دست دولت مرکزی بود که در رأس آن شخص شوگون که در ادو، پایتخت امروز ژاپن توکیو مستقر بوده‌است، قرار داشت.
نظامی که ایه‌یاسو بنیان نهاد موجب شد حدود ۲۵۰ سال صلح و آرامش نسبتاً بالایی بر کشور حاکم شود. این سلسله سومین شوگون‌سالاری حکومتی ژاپن بعد از شوگون‌سالاری کاماکورا (خاندان میناموتو) و شوگون‌سالاری آشیکاگا بود.
شوگون ایه‌یاسو (۱۶۰۵–۱۶۰۳)
در سال ۱۶۰۳، ایه‌یاسو، به ۷۰ دایمیو از سراسر ژاپن دستور داد که اطراف قلعه ادو را برای ساخت یک شهر آماده کنند. به همین منظور دایمیوها در حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار کارگر را برای آباد کردن شهر ادو فراهم آورده و به هموار کردن زمین و ساخت‌وساز مشغول شدند. پل معروف نیهونباشی در توکیو در همین سال ساخته شد.
در همین سال ایه‌یاسو از قلعه فوشیمی در کیوتو خارج شد و به قلعهٔ تازه ساخته شده نیجو وارد شد. قلعهٔ نیجو برای اقامت شوگون‌سالاری توکوگاوا در کیوتو ساخته شده بود. در تابستان همین سال ایه‌یاسو بنابر قولی که به تویوتومی هیده‌یوشی داده بود، نوهٔ خود سن هیمه را که تنها ۷ سال داشت به ازدواج پسر او تویوتومی هیده‌یوری درآورد که او نیز ۱۱ سال بیشتر نداشت.
ایه‌یاسو در سال ۱۶۰۵ از سمت خود استعفا داد و جانشین و پسرش توکوگاوا هیده‌تادا پس از او شوگون شد. استعفای ایه‌یاسو هیچ تأثیری در میزان قدرت عملی او یا فرمانروایی‌اش نداشت. ایه‌یاسو با این استعفای زود هنگام خود قصد نشان دادن این موضوع را داشت که از این پس نیز فرمانروایی ژاپن و عنوان شوگونی در خاندان او به صورت موروثی باقی خواهد ماند. این واقعه باعث خشم شدید بیوهٔ هیده‌یوشی شد زیرا مقامی که او انتظار داشت به پسرش هیده‌یوری برسد به این ترتیب غصب شده می‌دید.
شوگون بازنشسته (۱۶۱۶–۱۶۰۵)
ایه‌یاسو در شمایل یک شوگون بازنشسته همچنان به عنوان مهم‌ترین مهرهٔ قدرت در ژاپن باقی ماند. ایه‌یاسویِ بازنشسته به قلعه سونپو بازگشت و بر ساخت قلعهٔ ادو نظارت کرد؛ پروژهٔ ساختمانی بزرگی که باقی‌مانده عمر ایه‌یاسو را دربرگرفت. نتیجهٔ این پروژه بزرگترین قلعه در تمام ژاپن بود. قلعهٔ اصلی یا تنشو در سال ۱۶۵۷ در آتش سوخت. امروزه، قصر امپراتور در محدوده قلعه همچنان پابرجا است.
محاصره اوساکا
آخرین تهدید برای حکومت ایه‌یاسو تویوتومی هیده‌یوری فرزند و جانشین مشروع هیده‌یوشی بود. در سال ۱۶۱۱، ایه‌یاسو، از کیوتو بازدید کرد تا در مراسم بر تخت نشستن امپراتور ژاپن، امپراتور گومیزونو شرکت کند. ایه‌یاسو پس از آن مدتی در قلعه نیجو در اوساکا اقامت کرد و به هیده‌یوری پیغام داد که برای دیدار با او به قلعه نیجو بیاید. مادر هیده‌یوری، یودو دونو از این دعوت برآشفت و اعتراض داشت که ایه‌یاسو اگر مایل به دیدار با هیده‌یوری است چرا خود او به نزد هیده‌یوری در قلعه اوساکا نمی‌آید. اما کاتو کیوماسا و آسانو یوشیناگا که از مباشران وفادار به خاندان تویوتومی بودند، یودو دونو را راضی کردند که پسرش را برای دیدار با ایه‌یاسو به قلعه نیجو بفرستد. سپس این دو تحت تدابیر شدید امنیتی با هیده‌یوری عازم دیدار با ایه‌یاسو شدند. در این زمان هیده یوری ۱۸ سال داشت و بسیار برازنده پرورش یافته بود. تاریخ‌دانان این نظریه را مطرح می‌کنند که هدف ایه‌یاسو از این دیدار آشنایی با هیده‌یوری و محک وی بوده‌است، احتمالاً پس از این گفتگو ایه‌یاسو به این نتیجه رسیده است که هیده‌یوری کسی نیست که در آینده از او تبعیت کرده و زیر فرمان او برود.
ایه‌یاسو برای یکپارچه شدن قدرت خود، تصمیم گرفت نیروهای خود را جمع کند تا بازماندگان خاندان تویوتومی در قلعه اوساکا را از بین ببرد. برخی سامورایی‌ها که مخالف ایه‌یاسو بودند، هیده‌یوری را تحریک می‌کردند و به او می‌گفتند جانشین واقعی فرمانروایی ژاپن اوست. ایه‌یاسو نیز تنها منتظر بهانه‌ای بود که بتواند حمله را آغاز کند. در ۱۶۱۴ هیده‌یوری یک ناقوس بزرگ به معبد هوکو در کیوتو اهدا کرد. بر روی ناقوس دعاهایی حکاکی شده بود. دو دعا مورد اعتراض ایه‌یاسو قرار گرفت، نخست (国家安康 kokka ankō) به معنای آرزوی صلح و آرامش در کشور بود که مابین نام ایه‌یاسو (家康) یک کانجی دیگر قرار گرفته بود و این به معنای نفرینی برای تجزیه حکمرانی ایه‌یاسو تفسیر شد. حکاکی دیگر (君臣豊楽 kunshin hōraku) به معنای آرزوی افزایش ثروت بود. در این عبارت تویوتومی (豊臣) (به معنای ثروت) دیده می‌شد و دعا برای افزایش قدرت این خاندان علیه ایه‌یاسو تفسیر شد. این تفاسیر دست‌آویزی شد تا ایه‌یاسو به تویوتومی دستور دهد قلعه اوساکا را ترک کند.
خاندان تویوتومی از این دستور اطاعت نکرده و شروع به احضار رونین‌ها (سامورایی‌های بدون ارباب) برای گردآوری ارتش در قلعه کردند. بعد از این اتفاق ایه‌یاسو به دایمیوهای سراسر ژاپن دستور داد برای مقابله با خاندان تویوتومی نیرو فراهم کنند. دایمیوها به دلیل اینکه املاک و حوزهٔ حکمرانی خود را پس از نبرد سکیگاهارا از ایه‌یاسو دریافت کرده بودند خود را موظف به پیروی از او می‌دانستند و حاضر به دفاع از خاندان تویوتومی نبودند. بدین ترتیب ارتشی ۲۰۰ هزار نفری فراهم آمد و تحت رهبری ایه‌یاسو و پسرش توکوگاوا هیده‌تادا روانه قلعه شد که «محاصره زمستانی اوساکا» نامیده می‌شود. در این میان تنها سانادا یوکیمورا و چوسوکابه موریچیکا که املاکشان در پی نبرد سکیگاهارا توسط ایه‌یاسو ضبط شده بود و گوتو موتوتسوگو حاضر به پشتیبانی و دفاع از خاندان تویوتومی شدند.
قوانین برای جنگجویان
ایه‌یاسو در سال ۱۶۱۵ سندی به نام بوکه شوهاتّو (به معنی قانون برای جنگجویان) بنا نهاد که دایمیوها و سامورایی‌ها را تحت نظارت شدیدی قرار می‌داد. این احکام دارای ۱۳ ماده بود:
قوانین برای دربار
ایه‌یاسو در ۱۶۱۵ سندی به نام کینچو نارابینی کوگه شوهاتّو بنا نهاد که وظایف امپراتور ژاپن و خاندان سلطنتی و وابستگان به دربار را تعیین می‌کرد. این احکام دارای ۱۷ ماده بود.
روابط با دیگر کشورها
یکی از بزرگترین مسائلی که پس از مرگ هیده‌یوشی برجا مانده بود، منزوی شدن ژاپن در منطقهٔ آسیای جنوب شرقی در نتیجهٔ جنگی ۷ ساله با کره بود. ایه‌یاسو برای بهبود روابط ژاپن با کشورهای همسایه تلاش کرد. در اولین اقدام در ضمن پنهان نگاه داشتن مرگ هیده‌یوشی، به‌سرعت نیروهای ژاپنی را از کره بازگردانده و به این جنگ بی‌حاصل پایان داد. همچنین نمایندگان دو کشور چندین بار در تسوشیما به گفتگو پرداختند تا سرانجام با عقد قراردادی روابط بازرگانی را بار دیگر آغاز کردند. پس از آن ایه‌یاسو روابط با پادشاهی ریوکیو (استان اوکیناوای کنونی) را بهبود بخشید. اما موفق به بهبود روابط دیپلماتیکی و تجاری با دودمان مینگ که در چین قدرت را در دست داشتند، نشد.
هرچند از ۱۵۸۷ و در زمان حیات هیده‌یوشی دستور اخراج مبلغان مسیحی صادر شده بود؛ اما این امر تأثیری بر روابط تجاری ژاپن با دیگر کشورها نداشت. در زمان ایه‌یاسو کشتی‌های پرتغالی به عنوان واسطه‌ای بین چین و ژاپن که رابطه رسمی با یکدیگر نداشتند، عمل کرده و کالاهای دو کشور را حمل کرده و به فروش می‌رساندند. در این زمان ژاپن، مکزیک و پرو جزء مراکز عمده استخراج نقره محسوب می‌شدند.
در ارتباط با بوداگرایی
خاندان ایه‌یاسو به فرقهٔ جُودُو معتقد بودند، اما خود او در اثر آشنایی با راهبی به نام تنکای به یکی دیگر از فرقه‌های بودایی به نام فرقهٔ تندای گرایش پیدا کرده بود؛ اما در نهایت این گرایش منجر به گرویدن او به فرقهٔ تندای نشد. در طول حکمرانی ایه‌یاسو هر دو فرقهٔ جُودُو و تندای تحت حمایت او قرار داشتند.
مردمی‌ترین دین بودایی آن عصر، فرقهٔ بودایی شین بودیسم (جُودُو شین-هونگانجی شین‌بودیسم)، برای خود ارتش عظیمی از دهقانان و کشاورزان جمع کرده بود که نوبوناگا در سال ۱۵۸۰ آن‌ها را شکست داد. این فرقه سپس در سال ۱۶۹۳ تحت تأثیر سیاست ایه‌یاسو، دو دسته شد و به دو شاخهٔ هونگانجی غربی و شرقی تقسیم شد و بدین ترتیب وحدت و یکپارچگی این گروه بودایی از دست رفت. شوگون‌های توکوگاوا، طبق سیاست ایه‌یاسو، نظارت و کنترل بر مدارس فلسفی–دینی اندیشمندان را آغاز کردند، به امید اینکه بتوانند تحولات و ایدئولوژی‌های جدید را کنترل کنند.
در کنار رویداد سیاسی اوضاع و احوال فکری آن عصر قرار داشت؛ در قرن شانزدهم راهبان بودایی ژاپنی که برای مطالعه به چین رفته بودند، آثاری در مورد مکتب نو کنفوسیوسی که در آن ایام در چین به شهرت رسیده بود با خود به همراه آوردند. هایاشی رازان (۱۶۵۷–۱۵۸۳) اولین دانشمند نو کنفوسیوسی بود که به عنوان مشاور ایه‌یاسو در امور مذهبی درآمد و به‌تدریج این مکتب جدید مورد توجه شوگون‌سالاری توکوگاوا قرار گرفت. در مکتب نو کنفوسیوسی از ایدهٔ ایفای نقش مناسب هر فرد در یک جامعهٔ مبتنی بر سلسله مراتب اجتماعی و سیاسی حمایت می‌شد. در حالی که در مکتب بودایی، از لحاظ نظری و نه همواره در عمل، هریک از افراد بشر، بدون توجه به مرتبه اجتماعی و هرگونه تمایز دیگر در بصیرت بودایی، سهیم شمرده می‌شدند.
در ارتباط با مسیحیت
مسیحیت در غالب کلیسای کاتولیک وقتی به ژاپن وارد شد، دین بودایی دستخوش فساد و تباهی شده بود و روحانیان بودایی و پیروان آن چنان قدرتمند و خودسر شده بودند که اودا نوبوناگا در برنامهٔ خود برای اتحاد ژاپن، آنان را عناصری مخرب به حساب آورد و به‌طور کلی به بودیسم اعلام جنگ داد. او از مسیحیت به عنوان رقیبی مناسب در برابر نفوذ بودیسم، جانبداری کرد و لذا دست مبلغان مسیحی را در تبلیغ باز گذاشت. چندان طول نکشید که بوداییان به این نتیجه رسیدند که مسیحیان ادیان دیگر را فرودست می‌پندارند و مصمم به مسیحی کردن همهٔ ملت ژاپن هستند. پس نتوانستند در برابر آن ساکت بنشینند. عامل دیگری که به سقوط نهضت مسیحیت در ژاپن منجر شد، دشمنی و رقابت‌های مبلغان متعلق به کشورهای مختلف با یکدیگر بود که این نفاق به‌تدریج در عناصر خارجی مقیم در ژاپن نیز آشکار شد. هیده‌یوشی و ایه‌یاسو مایل نبودند تا مجادلات خارجی که می‌توانست به برنامهٔ متحدسازی لطمه وارد کند، به سرزمین ژاپن راه یابد و آن را عامل دودستگی و نفاق می‌دانستند، آن‌ها همچنین از جاه‌طلبی‌های ارضی اسپانیا نگران بودند. در سال ۱۵۸۷ ترویج و انتشار مسیحیت به دستور هیده‌یوشی ممنوع شد و از مبلغان خارجی خواسته شد ژاپن را ترک کنند.
مرگ
در سال ۱۶۱۶، ایه‌یاسو در ۷۳ سالگی درگذشت. علت مرگ او به‌درستی مشخص نیست. گمان می‌رود علت مرگ او سرطان معده باشد. اولین شوگون خاندان توکوگاوا را پس از مرگ با نام «توشو دای‌گونگن» یاد کردند که به معنای «گونگن بزرگ» است. (پیشوند «دای» به معنی بزرگ است) گونگن به عنوان بودایی شمرده می‌شود که در هیبت یک روح بر روی زمین ظاهر می‌شود تا مردم را به رستگاری برساند. در زمان حیات ایه‌یاسو تأکید داشت تا پس از مرگ به این عنوان نامیده شود. خاکسترش را نخست در آرامگاهی به نام کونوزان توشو در استان شیزوئوکا امروزی دفن کردند. سپس در اولین سالگرد مرگ او خاکسترش را در معبد نیکو توشو در شهر نیکو، در استان توچیگی دفن کردند که تا به امروز در آنجا باقی مانده است. شیوه معماری آرامگاه وی به نام گونگن-زوکوری مشهور است که به معنی شیوهٔ گونگن است.
شخصیت
ایه‌یاسو در زمینه مهارت‌های رزمی مانند کن‌جوتسو، هوجوتسو، تیراندازی با کمان، سوارکاری و شنای ژاپنی از برجستگان دوران خود بود. او به سلامتی خود بسیار اهمیت می‌داد و هرکاری را که لازم می‌دانست، برای افزایش طول عمر خود انجام می‌داد. هرگز در خوردن الکل افراط نمی‌کرد. پرداختن به اسب‌سواری، تیراندازی با کمان، تیراندازی با تفنگ، شمشیربازی و شنا جزو فعالیت‌های هرروزهٔ او بود. تا سن ۶۹ سالگی در رودخانه شنا می‌کرد و تا ۷۰ سالگی به خوبی می‌توانست پرندگان را هدف بگیرد و شکار کند. او در زمینهٔ داروی خام در حد یک متخصص آگاهی داشت و به غیر از منابع ژاپنی، رساله‌های داروسازی چینی مانند پن تسائو کانگ مو را نیز مطالعه کرده بود.
سرگرمی مورد علاقه ایه‌یاسو شکار با باز (بازداری) بود. او این کار را به عنوان تمرینی مناسب برای یک جنگجو می‌پنداشت. ایه‌یاسو علاقهٔ شدیدی به آموزش و مطالعه داشت. این دلبستگی به یادگیری از نیمه دوم عمر او بیشتر خود را نشان می‌دهد. او از استادان در زمینه‌های گوناگون دعوت می‌کرد نزد او بیایند و به او آموزش دهند. ایه‌یاسو پس از بازنشستگی به قلعه سونپو بازگشت. او در کتابخانه این قلعه ده هزار جلد کتاب از سراسر ژاپن جمع‌آوری کرده بود. او دستور داد در ادو مدارسی برای تعلیم کودکان احداث شود و به پیروی از او، دایمیوها نیز در املاک خود شروع به احداث مدارس کردند.
داستانی از دوران کودکی
از دوران کودکی ایه‌یاسو نقل می‌شود که روزی با خدمه خود برای گردش به کنار رود آبه در سونپو می‌رود. در آنجا مشغول دیدن بازی سنگ‌اندازی کودکانی می‌شود که به دو گروه تقسیم شده و به‌طرف هم سنگ می‌انداختند. همراهان او نظر می‌دهند که نتیجهٔ این بازی از حالا مشخص است چون تعداد بچه‌های یک گروه دو برابر گروه مقابل است و همان گروهی برنده می‌شود که بزرگتر است. اما ایه‌یاسو توجه آن‌ها را به نحوه بازی گروه کوچکتر جلب می‌کند و می‌گوید گروهی که کوچکتر است، هم بیشتر تلاش می‌کنند هم همبستگی بیشتری با هم دارند. گروه کوچکتر برنده خواهد شد. در پایان بازی پیش‌بینی او درست از آب درآمده و به‌خاطر تیزبینی مورد تحسین همراهانش قرار می‌گیرد.
بدل
فرضیه جابه‌جایی ایه‌یاسو با بدل خود به‌طورکلی به دو دسته یکی جابجایی در زمان جوانی و دیگری در زمان پیری او تقسیم می‌شود. فرضیه جابجایی ایه‌یاسو با بدل در زمان جوانی برای اولین بار در داستانی در سال ۱۹۰۲ توسط «موراایکا سوایچیرو» (۱۸۵۰–۱۹۳۲) مطرح شده‌است. طبق این نظریه ایه‌یاسو در جوانی توسط خدمه خود کشته شده و از این پس فرد دیگری به عنوان بدل جای او را گرفته‌است. ریو کی‌ایچیرو (۱۹۲۳–۱۹۸۹) داستان کاگه‌موشا توکوگاوا ایه‌یاسو (کاگه‌موشا به معنی بدل) را در سال ۱۹۸۹ به چاپ رساند. در رمان او ایه‌یاسو در سال ۱۶۰۰ در نبرد سکیگاهارا کشته می‌شود و از آن پس جای خود را به بدل خود می‌دهد. دلیل جابجایی او با بدل بعد از این نبرد تغییر رفتار محسوس او ذکر شده‌است. ایه‌یاسو که تا قبل از نبرد نسبت به کودکان خود سرد و کم توجه بود، بعد از نبرد تغییر کرده و به کودکانش به‌خصوص سه پسر آخرش ابراز علاقه نشان می‌داد.
ارزیابی تاریخی
ایه‌یاسو به عنوان بنیان‌گذار شوگون‌سالاری توکوگاوا در دوره ادو به‌قدری منزلت بالایی پیدا کرده بود که به صورت یک کامی (ایزد در دین شینتو) درآمده و مورد عبادت مردم بود اما در ژاپن معاصر ایه‌یاسو با این که فاتح جنگ‌های دوره سنگوکو به‌شمار می‌آید، محبوبیت کمتری نسبت به دیگر قهرمانان این دوره تاریخی نظیر اودا نوبوناگا، تویوتومی هیده‌یوشی، سانادا یوکیمورا، تاکدا شینگن و داته ماسامونه در بین مردم ژاپن دارد. ریوجی یاماگیشی باستان‌شناس ژاپنی چهار علت برای عدم محبوبیت نسبی ایه‌یاسو ذکر کرده‌است، نخست اینکه مردم ژاپن قهرمانانی را دوست دارند که مانند اودا نوبوناگا و سانادا یوکیمورا قهرمانانه و با غرور در میدان جنگ به نبرد خود ادامه داده و به سوی مرگ تراژیک خود می‌روند. در صورتی که ایه‌یاسو در نبرد میکاتاگاهارا با گذاشتن سپاهیانش در مهلکه پشت به میدان جنگ کرده و به طرف قلعه خود گریخت تا بتواند جانش را نجات دهد. دومین دلیل، عدم تعهد به پیوند و بی‌عاطفگی ایه‌یاسو است. او در حالی که تا پیش از نبرد اوکه‌هازاما تابع خاندان ایماگاوا بود، پس از این که اودا نوبوناگا این خاندان را شکست داد، با نوبوناگا پیمان وحدت بست. پس از مرگ نوبوناگا با جانشین او هیده‌یوشی پیمان بست اما به دنبال مرگ هیده‌یوشی، در محاصره اوساکا خاندان وی را نابود کرد. سومین دلیل اینست که ایه‌یاسو برای رسیدن به هدف هر روشی را جایز می‌دانست و مکر نیز یکی از این روش‌ها بود، به همین علت به تانوکی‌اویاجی (به معنای روباه مکار) شهرت داشت. دلیل آخری که ریوجی یاماگیشی برای عدم محبوبیت نسبی ایه‌یاسو ذکر می‌کند، دلیل روانشناسی و حسادت مردم نسبت به افراد بسیار موفق است و ایه‌یاسو یکی از موفق‌ترین مردان تاریخ ژاپن به‌شمار می‌آید. سامورایی‌ای که به اندازهٔ ایه‌یاسو در مورد تاریخ ژاپن مطالعه و آگاهی داشته باشد، بسیار نادر است. ایه‌یاسو نظامی را ایجاد کرد که در سایهٔ آن در حدود ۲۶۰ سال مردم ژاپن در صلح و آرامش نسبی زندگی کردند و موجب به وجود آمدن یک فرهنگ پیشرفته و منحصر به فرد در کشور ژاپن شد.
همواره محبوبیت ایه‌یاسو با هیده‌یوشی در کتاب‌های مختلف مقایسه شده‌است. بعد از دوره ادو تا پایان جنگ جهانی دوم همواره میزان محبوبیت هیده‌یوشی در بین مردم بسیار فراتر از ایه‌یاسو قرار داشت و تهاجم هیده‌یوشی به کره به علت گرایش به نظامی‌گری و توسعه‌طلبی ژاپن پیش از جنگ جهانی دوم مورد تحسین بود. پس از شکست ژاپن در جنگ، یامائوکا سوهاچی رمان پرفروش ۲۶ جلدی توکوگاوا ایه‌یاسو را نوشت و چهره‌ای نسبتاً صلح‌جو از ایه‌یاسو ارائه کرد. این رمان عاملی برای تجدید نظر مردم در قبال ایه‌یاسو و افزایش محبوبیت او شد.
فرزندان و وارثان
نخست در سن ۱۶ سالگی با تسوکی‌یاما-دونو، به عنوان سِی‌شیتسو (همسر اصلی) ازدواج کرد. پس از اعدام همسر اولش، ایه‌یاسو در ۴۵ سالگی با خواهر تویوتومی هیده‌یوشی به‌نام آساهی هیمه ازدواج کرد. او همچنین ۱۹–۱۵ زن سُوکُوشیتسو (همسر غیراصلی) داشت و از همسران خود صاحب ۱۱ پسر و ۵ دختر شد. ۱۱ پسر ایه‌یاسو عبارت بودند از: ماتسودایرا نوبویاسو، یوکی هیده‌یاسو، توکوگاوا هیده‌تادا، ماتسودایرا تادایوشی، تاکدا نوبویوشی، ماتسودایرا تاداترو، ماتسوچییو، سنچییو، توکوگاوا یوشینائو، توکوگاوا یورینوبو و توکوگاوا یوریفوسا (دو پسری که نام خانوادگی ندارند قبل از رسیدن به بزرگسالی درگذشتند.)
هیچ‌کس خونه نیست (ترانه آوریل لوین)
«هیچ‌کس خونه نیست» (Nobody's Home) ترانه‌ای از خواننده-ترانه‌سرای کانادایی آوریل لوین است. ترانه سومین تک‌آهنگ از دومین آلبوم استودیویی‌اش زیر پوست من (۲۰۰۴) است. این ترانه را لوین و بن مودی سروده‌اند و توسط دان گیلمور تهیه شده‌است. «هیچ‌کس خونه نیست» یک قطعهٔ «بالاد راک» است.
این ترانه از نظر انتقادی و تجاری مورد استقبال قرار گرفت و به رتبهٔ ۴۱ در ۱۰۰ تک‌آهنگ داغ بیلبورد ایالات متحده رسید و همچنین وارد ۴۰تای برتر جدول استرالیا و نه کشور اروپایی از جمله اتریش، یونان، ایرلند و پادشاهی متحده قرار گرفت. بی-ساید تک‌آهنگ با عنوان «همیشه آنچه می‌خوام رو می‌گیرم» در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۴ به عنوان یک تک‌آهنگ تبلیغاتی منتشر شد.
مشت به حفره یودی‌پی
مشت به حفرهٔ یودی‌پی شیوه‌ای متداول برای برنامه‌ها در نگه‌داشتن جریان بسته‌های UDP در شبکه‌ها NAT است.
شیوه‌های پیمایش NAT معمولاً برای ارتباط شبکه‌ای مشتری-مشتری در اینترنت که شامل میزبان‌های متصل‌شده در شبکه خصوصی، خصوصاً در ارتباط همتا به همتا، Direct Client-to-Client و صدا روی پروتکل اینترنت (VoIP) به کار گرفته می‌شود.
ریچارد ام لینهان
ریچارد ام لینهان فضانورد اهل ایالات متحده آمریکا است که در September 19, 1957 میلادی در لوول، ماساچوست زاده شد. وی در مأموریت اس‌تی‌اس-۷۸، اس‌تی‌اس-۹۰، اس‌تی‌اس-۱۰۹، اس‌تی‌اس-۱۲۳ حضور داشته است.
کپه‌داغ
کُپه‌داغ( کلمه ای ترکی به معنای کوه‌های بسیار)، نام رشته کوهی در شمال‌شرق ایران است که بخش اصلی آن در خراسان شمالی و بخش کوچکی از آن در جنوب ترکمنستان است.
این ارتفاعات در چین خوردگی‌های آلپ-هیمالیا شکل گرفته‌اند. این ارتفاعات جهت شمال‌غربی-جنوب‌غربی دارند و از نظر زمین‌شناسی شبیه کوه‌های زاگرس هستند. از مهم‌ترین ویژگی‌های آن‌ها می‌توان به منابع غنی آب، سازندهای آهکی، فرسایش آبی و وجود پدیده‌های کارستی اشاره نمود. مرتفع‌ترین قله این رشته کوه، قله بیر در شمال شیروان است.
اوایل قرن گذشته که نیروی زمینی کشورها قدرت اصلی آن‌ها به حساب می‌آمد، برخی از نقاط جهان که نقش کلیدی در تصرف یک منطقه داشتند، به قلب زمین (Heartland Theory) مشهور بودند که ارتفاعات کپه داغ به دلیل تسلط بر دشت‌های روسیه، یکی از قلبهای زمین جهان محسوب می‌شد.
سنلوکار د برامدا
سَنلوکار دِ بَرِامدا (به اسپانیایی: Sanlúcar de Barrameda) یکی از دهستان‌های اسپانیا است که در استان کادیس واقع شده‌است.
خصوصیات
سنلوکار د برامدا ۱۷۰٫۹۳ کیلومترمربع مساحت و ۶۵٬۸۰۵ نفر جمعیت دارد و ۳۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده
شهرهای پالوس د لا فرونتا، کوئکولبرگ، سن سباستین و المونت، اسپانیا خواهرخوانده‌های سنلوکار د برامدا هستند.
گیلان‌چای
گیلان‌چای یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در شهرستان اردوباد واقع شده‌است. گیلان‌چای ۲۸۷ نفر جمعیت دارد.
آبشار لویس
آبشار لویس (به انگلیسی: Lewis Falls) آبشاری است که در پارک ملی یلوستون، ایالات متحده آمریکا واقع شده و ارتفاع کلی ریزشگاه آن ۳۰ ft است.
حمیدیه (ساوه)
حمیدیه (ساوه)، روستایی از توابع بخش نوبران شهرستان ساوه در استان مرکزی ایران است.
اون نبود
«اون نبود» (He Wasn't) ترانه‌ای از خواننده-ترانه‌سرای کانادایی آوریل لوین است. این ترانه در ۲۵ مارس ۲۰۰۵ توسط اریستا رکوردز و آرسی‌ای رکوردز به عنوان چهارمین و آخرین تک‌آهنگ از آلبوم زیر پوست من (۲۰۰۴) منتشر شد. ترانه را لوین و شانتال کریویازوک سروده‌اند و توسط رین مایدا تهیه شده‌است.
فریدریش ابرت
فردریش ابرت (۴ فوریهٔ ۱۸۷۱ – ۲۸ فوریهٔ ۱۹۲۵) سیاستمدار آلمانی و عضو حزب سوسیال دموکرات آلمان بود که به عنوان نخستین رئیس‌جمهور آلمان از سال ۱۹۱۹ تا هنگام مرگش خدمت کرد. پیش از آن به مدت کوتاهی به عنوان صدر اعظم در آخرین ماه‌های عمر امپراتوری آلمان خدمت کرد.
تیبر
رود تیبر که در لاتین تیبریس و در ایتالیایی تِوِرِه  نامیده می‌شود سومین رود طولانی ایتالیاست که از کوه‌های آپنین در امیلیا-رومانیا سرچشمه می‌گیرد و با گذر از مسیری ۴۰۶ کیلومتری در میان اومبریا و لاتزیو به دریای تیرنی می‌ریزد. همچنین حوزه آبریز این رودخانه در حدود ۱۷ هزار و ۳۷۵ کیلومتر مربع تخمین زده می‌شود.
از آنجا که این رود یگانه آبراه شهر رم بوده و این شهر بر کنارهٔ خاوری آن بنیادگذاشته شده است از شهرتی جاودانه برخوردار می‌باشد.
سرچشمهٔ تیبر
دو چشمه که به فاصلهٔ ۱۰ متری از یکدیگر در کوه فومایولو واقع شده‌اند سرچشمهٔ تیبر را تشکیل می‌دهند. این چشمه‌ها لو ونه نامیده می‌شوند و در جنگلی ساحلی در ۱۲۶۸ متری از سطح دریا قرار دارند. در دههٔ ۱۹۳۰ بنیتو موسولینی ستون قدیمی رومی‌ای را در مکان سرچشمهٔ این رود نصب نمود که بر رویش نوشته شده بود: QUI NASCE IL FIUME SACRO AI DESTINI DI ROMA (اینجا زادگاه رودخانه است / برای سرنوشت رم مقدس است). عقابی نیز بر بالای این سرستون و رو به رم قرار دارد.
والتیبرینا، نخستین جایی است که تیبر پیش از رسیدن به اومبریا در آن جریان می‌یابد.
نام‌گذاری و افسانه‌ها
نام تیبر احتمالاً به دوران پیش از لاتین باز می‌گردد و ممکن است خاستگاهی اتروسکایی یا ایتالیک داشته باشد. در این صورت ممکن است که با واژهٔ سلتی «دوبرون» به‌معنای آب هم‌ریشه باشد.
در برخی از نوشته‌های قدیمی آمده است که این رودخانه به دلیل سفیدفامی آب‌هایش در ابتدا آلبولا نام داشته اما پس از آنکه پادشاه افسانه‌ای تیبرینوس سیلویوس یا تبریس، نهمین پادشاه از سلسله شاهان آلبا لونگا در آن غرق شد، این رودخانه به افتخار پادشاه غرق‌شده تیبر نام گرفت.
رومیان همچنین این رودخانه را خدایی می‌پنداشتند به‌نام تیبرینوس که آب از موها و ریش او جریان می‌یافت. بنا بر باور دیگری، رموس و رومولوس نیز به این رودخانه افکنده شدند.
تاریخچه
بنا بر افسانه‌ای، شهر رم در ۷۵۳ سال پیش از زایش مسیح در کرانه‌های رود تیبر و در ۲۵ کیلومتری دریا در استیا پایه‌گذاری شد. این افسانه همچنین می‌افزاید که بنیادگذاران شهر دو برادر دوقلو به نام‌های رموس و رمولوس بودند که در رودخانه افکنده شدند اما ماده گرگی آن دو را نجات داد.
رود تیبر اهمیتی حیاتی برای تجارت رومیان داشت چون کشتی‌ها با عبور از آن می‌توانستند تا ۱۰۰ کیلومتری بالای رودخانه پیش روند. شواهدی در دست است که نشان می‌دهد از این رودخانه برای فرستادن غلات با کشتی از وال تورینا در ۵ سده پیش از زایش مسیح استفاده می‌شده است. بعدتر سنگ، الوار و مواد غذایی نیز از این طریق به رم فرستاده می‌شد.
بندر اُستیا یکی از پایگاه‌های دریایی اصلی در دوران جنگ‌های پونیک در ۳ دهه پیش از میلاد مسیح بود و پس از آن به یکی از بنادر مهم روم تبدیل شد که در آن کالاهایی همچون گندم، روغن زیتون و شراب از مستعمرات رومی حاشیهٔ دریای مدیترانه وارد می‌شد. همچنین باراندازهایی در حاشیهٔ رودخانه در خود رم نیز ساخته شد.
رومیان رودخانه را به یک سیستم فاضلاب متصل کردند و از طریق شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی و کانال‌های دیگر، آب آن را به مرکز شهر آوردند. ثروتمندان روم نیز باغ-پارک‌هایی را در کرانه‌های رودخانه در رم در ۱ سده پیش از میلاد مسیح برپا داشتند.
اما رسوبات بسیار رود تیبر که نگهداری بندر اُستیا را با دشواری مواجه ساخته بود سبب شد تا امپراتوران کلودیوس و تراژان، بندر جدیدی را در فیومیچینو در نخستین سدهٔ پس از میلاد بنا سازند. جادهٔ جدیدی نیز برای اتصال رم به فیومیچینو ساخته شد اما در نهایت هر دو بندر به دلیل لجن‌گرفتگی به حال خود رها شده و متروکه شدند.
برخی از پاپ‌ها در سده‌های ۱۷ و ۱۸ تلاش کردند تا با لایروبی گستردهٔ تیبر، رفت‌وآمد در آن را بهبود بخشند. این لایروبی‌ها تا سدهٔ نوزدهم نیز ادامه داشت و سبب شد تا برای مدتی تجارت بار دیگر در این مسیر رونق چشمگیری پیدا کند. با این حال تشکیل دوبارهٔ گل و لای تا سدهٔ بیستم میلادی در تیبر سبب شد تا ین رودخانه تنها تا خود رم قابل کشتیرانی باشد.
زمانی طغیان‌های تیبر به عمق ۲ متر معروف بود اما امروزه رودخانه در میان دیوارهای سنگی بلندی که کار ساختشان در ۱۸۷۶ آغاز شد مهار شده است. در داخل شهر و در موازات ساحل رودخانه بلوارهایی کشیده شده است که به lungoteveri به‌معنای خیابان‌های «در امتداد تیبر» معروف است.
رود تیبر در دوران روم باستان کاربرد دیگری نیز داشت و آن اینکه اعدام‌شدگان را به درون آن می‌انداختند. این کار در سال‌های پایانی فرمانروایی امپراتور تیبریوس رواج یافت و تا قرن‌ها نیز ادامه داشت.
پل‌های تیبر
علاوه بر پل‌های مدرن بسیاری که بر روی تیبر در رم ساخته شده است برخی از پل‌های باستانی که بیشترشان برای عبور و مرور عابران پیاده کاربرد دارد یا بخشی از آنها باقی‌مانده (همچون پل میلویان و پونته سنت آنجلو) یا هنوز کامل هستند (مانند پل فابریسیوس) نیز دیده می‌شود.
گیتا دات
گیتا دات (Geeta Dutt؛ – 1930:11:23, July 20, 1972) یک بازیگر و خواننده اهل بنگال بود. وی بین سال‌های ۱۹۴۶ تا ۱۹۷۱ میلادی فعالیت می‌کرد.
اگراسیدا
اگراسیدا (به لاتین: Agraciada) یک منطقهٔ مسکونی در اروگوئه است که در Soriano Department & واقع شده‌است.
پیوین
پیوین یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه پروستییوو واقع شده‌است. پیوین ۶٫۹۳ کیلومتر مربع مساحت و ۶۹۵ نفر جمعیت دارد و ۲۱۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
اگراسیدا
خصوصیات
اگراسیدا ۵۸۶ نفر جمعیت دارد.
کنراد
کنراد ممکن است یکی از موارد زیر باشد:
مارتا اسکات
مارتا اسکات (Martha Scott؛ September 22, 1912 – ۱۹۱۲:۰۹:۲۲, ) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا بود. وی بین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ میلادی فعالیت می‌کرد.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به بن هور، فرودگاه ۱۹۷۵، ده فرمان، یک پا در بهشت و در اکلاهمای سابق اشاره کرد.
اونستون، وایومینگ
اونستون شهری در ایالت وایومینگ کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۲٬۳۵۹ نفر بوده‌است.
ناحیه ولی، شهرستان مارشال، مینه‌سوتا
ناحیه ولی، شهرستان مارشال، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Valley Township, Marshall County, Minnesota) یک سکونتگاه مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان مارشال، مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات
ناحیه ولی ۸۷٫۹ کیلومترمربع مساحت و ۱۶۴ نفر جمعیت دارد و ۳۵۷ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
پاتریک گابارون
پاتریک گابارون (Patricio Gabarrón؛ زادهٔ April 17, 1993) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است که برای باشگاه لاتزیو بازی می‌کند.
ماه‌فیروز سلطان
ماه‌فیروز سلطان با نام کامل ماه‌فیروز سلطان، (زاده: ۱۵۹۰ روم – درگذشته ۲۸ اکتبر ۱۶۲۰ استانبول ) همسر اول احمد یکم و والده سلطان عثمان دوم بود.
ماه‌فیروز به معنای زیبای مورد پسند است او یکی از زنان احمد یکم بود. ماه‌فیروز با سلطان احمد یک فرزند داشت؛ عثمان دوم (۱۶۰۴ – ۱۶۲۲) طبق گفته اکثر منابع ماه‌فیروز سلطان در اکتبر سال ۱۶۲۰ فوت شده و مقام والده سلطان را کسب کرده. Yılmaz Öztun  او در  حمله به حرمسرا کشته شده. پیترو دلاواله در سفرنامه خود ذکر می‌کند همسر اول سلطان احمد در سال ۱۶۱۴ فوت شده.
لین، کنزاس
لین (به انگلیسی: Linn) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان واشینگتن، کانزاس واقع شده‌است. لین ۰٫۸۸ کیلومتر مربع مساحت و ۴۱۰ نفر جمعیت دارد و ۴۴۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
آبشار لویس رود شرقی
آبشار لویس رود شرقی (به انگلیسی: Lewis Road East Falls) آبشاری است که در همیلتون (انتاریو)، کانادا واقع شده و ارتفاع کلی ریزشگاه آن ۸ m است.
شهریار، اردوباد
شهریار، اردوباد یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در جمهوری خودمختار نخجوان واقع شده‌است. شهریار ۳۰۹ نفر جمعیت دارد.
فرودگاه محلی ویتمن
فرودگاه محلی ویتمن یک فرودگاه همگانی باربری با کد یاتا OSH است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۴۳۹ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۲۴۶ متری از سطح دریا واقع شده است.
فردریک دبلیو لزلی
فردریک دبلیو لزلی فضانورد اهل کشور ایالات متحده آمریکا است که در ۱۹ دسامبر ۱۹۵۱ میلادی در آنکون، پاناما زاده شد. وی در مأموریت اس‌تی‌اس-۷۳ حضور داشته است.
محمدان
محمدان شهری در بخش مرکزی شهرستان بمپور استان سیستان و بلوچستان ایران است. فامیل های شهر محمدان عبارت اند‌ از: داودی ، سنگک،محمدی پور ، سراوانی، (حقانی نیا) عیدوخواه،  بامری، سوری زهی،  دامنی، کوهساری
محله های محمدان عبارت از هوابندر. محله چاروک زهی. پسا بندر. جهلاد محله بلوچ کان،  محله کوهی زهی، هوابندر 2
جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۰،۳۰۲ نفر (در ۲،۵۵۰خانوار) بوده‌است.
سام شیطان
سام شیطان نام آهنگی از گروه سایکدلیک راک پینک فلوید می‌باشد که در سال ۱۹۶۷ در آلبوم نی‌زن بر دروازه‌های سپیده‌دم منتشر شد. این آهنگ توسط گیتارنواز و خواننده اصلی گروه، سید برت نوشته شد. این آهنگ تنها در سال ۱۹۶۷ در اجراها شامل می‌شده‌است.
برندسازی (ابهام‌زدایی)
برندسازی در بازاریابی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
ساری سفلی
ساری سفلی (ساوه)، روستایی از توابع بخش نوبران شهرستان ساوه در استان مرکزی ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان کوهپایه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۵ نفر (۱۹خانوار) بوده‌است.
رودخانه ولاسینا
رودخانه ولاسینا رودخانه‌ای است که در صربستان جریان دارد.
آبشار لویس رود غربی
آبشار لویس رود غربی (به انگلیسی: Lewis Road West Falls) آبشاری است که در همیلتون (انتاریو)، کانادا واقع شده و ارتفاع کلی ریزشگاه آن ۹ m است.
کوهستان الس‌ورث
کوهستان الس‌ورث عمیق‌ترین رشته‌کوه در جنوبگان است.
واکنش دلپین
واکنش دلپین یک واکنش شیمیایی در شیمی آلی است که طی آن یک بنزیل یا آلکیل هالید (۱) با هگزامتیلن‌تترامین (۲) واکنش داده و پس از آبکافت اسیدی نمک آمونیوم نوع چهارم حاصل (۳)، یک آمین نوع اول (۴) به دست می‌آید. این نام واکنش نخستین بار توسط شیمیدان فرانسوی استفان مارسل دلپین کشف شد.
گرده‌شناسی عسل
گَرده‌شناسی عسل یا ملیسوپالینولوژی دانش تجزیه و تحلیل گرده‌های موجود در عسل و همچنین خاستگاه این گرده‌ها است.
با بررسی این گرده‌ها می‌توان به خاستگاه جغرافیایی گرده‌ها و مناطق و گیاهانی که زنبورهای عسل به آن‌ها سر زده‌اند را بازیابی کرد.
از گرده‌شناسی عسل بیشتر برای جلوگیری از جعل در برچسب‌های عسل‌های تولیدی استفاده می‌شود.
منابع
رزاقی کمرودی، مهدی، و دیگران، شناسایی گرده‌های موجود در عسل‌های حوضه آبخیز نورود مازندران، در: مجله پژوهش و سازندگی در امور دام و آبزیان، شماره ۷۲، پاییز ۱۳۸۵.
وارون
وارون ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
غرفه بوسه ۳
غرفه بوسه ۳ یک فیلم کمدی عاشقانه در ژانر نوجوانان به کارگردانی وینس مارچلو، از فیلمنامه مارچلو و جی آرنولد محصول آمریکا است که توسط نتفلیکس منتشر شد. این فیلم دنباله فیلم غرفه بوسه ۲ و قسمت پایانی سه‌گانه‌ای است که از کتابی با همین عنوان نوشته بت ریکلز ساخته شدند. از بازیگران این فیلم می‌توان به جوئی کینگ، جیکوب الوردی، جوئل کورتنی اشاره کرد.
خلاصه داستان
ال پس از فارغ‌التحصیلی، هنوز بین رفتن به دانشگاه برکلی یا هاروارد با توجه به دلایل خود تصمیم نگرفته‌است. پدر و مادر نوآ و لی اعلام می‌کنند که قصد دارند خانه ساحلی را بفروشند، جایی که ال، لی و نوآ خاطرات زیادی از زمان کودکی در آنجا دارند. آنها خانواده را راضی می‌کنند که آخرین تابستانشان را در آنجا بگذرانند و خودشان مقدمات فروش خانه را همزمان فراهم کنند.
مرد محبوب و موفق
مرد محبوب و موفق (به انگلیسی: Golden Boy) یک فیلم درام سیاه و سفید به کارگردانی روبن مامولیان است که در سال ۱۹۳۹ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به ویلیام هولدن، باربارا استانویک، لی جی. کاب، آدولف منژو، و دان بدو اشاره کرد.
ویکتور یانگ برای ساخت موسیقیِ این فیلم، نامزد دریافت جایزه اسکار بهترین موسیقی فیلم گردید.
دختران نبرد: زمان پارادوکس
دختران نبرد: زمان پارادوکس (Battle Girls: Time Paradox)، نام یک مجموعه تلویزیونی انیمه ژاپنی است که در سال ۲۰۱۱ پخش شده‌است. یک بازی ویدئویی تحت عنوان سنگوکو اوتومه: نبرد افسانه‌ای با الهام از این سری در تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۱۶، برای کنسول بازی دستی پلی‌استیشن ویتا عرضه شد.
هیفا زنگنه
هیفا زنگنه (زادهٔ ۱۹۵۰ در بغداد) بانوی نویسندهٔ کُرد عراقی است. وی داستان نویس، نقاش و نیز فعال سیاسی است و به سبب نوشتن کتاب زنان در سفر: از بغداد تا لندن شناخته شده‌است.
زندگی
هیفا زنگنه در بغداد در خانواده ای از کردهای ساکن بغداد بزرگ شد و از دانشگاه بغداد و مدرسهٔ داروسازی در ۱۹۷۴ دانش آموخته شد. در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ به عنوان یک قعال سیاسی جوان در حزب کمونیست عراق توسط حکومت بعث دستگیر شد، اما از اعدام گریخت. زمانی که از زندان آزاد شد در عراق ماند تا تحصیلاتش را ادامه دهد. وی به عنوان عضو سازمان آزادی‌بخش فلسطین و به عنوان مدیر واحد داروسازی در سال ۱۹۷۵ بین سوریه و لبنان در تردد بود. زنگنه در ۱۹۷۶ به بریتانیا آمد.
زنگنه در دههٔ هشتاد به عنوان نقاش و نویسنده در انتشارات‌ها و نمایشگاه‌های گروهی آمریکایی و اروپایی زیادی شرکت جست و نمایشگاه‌های یک نفره ای را هم در لندن و ایسلند برگزار کرد. وی از شرکت کنندگان در انتشارات اروپایی و عربی مانند گاردین، مجلهٔ رد پپر (فلفل قرمز) ، هفته نامهٔ الاهرام و القدس بود و همچنین از اعضای بنیان‌گذار انجمن بین‌المللی مطالعات معاصر عراق و نیز از اعضای مجمع مشورتی دادگاه بروکسل دربارهٔ عراق بود.
یادداشت‌ها
<references group="پانویس"/>
یاکوزا (مجموعه بازی)
یاکوزا (به ژاپنی: Ryū ga Gotoku و به معنی همانند یک اژدها) نام یک مجموعه بازی های اکشن-ماجراجویی است که استودیوی ژاپنی امیوزمنت ویژن آن را ساخته و امتیاز آن در دست شرکت سگا است و این شرکت آن را منتشر می کند. تا ماه مارس 2009 مجموعه بازی های یاکوزا بیش از 3.2 میلیون نسخه در سراسر جهان فروش داشته است.
عمر شریف پسر
عمر شریف پسر (متولد مونترال، ۲۸ نوامبر ۱۹۸۳) بازیگر، مانکن، فعال حقوق همجنسگرایان مصری - کانادایی است که در حال حاضر در ایالات متحده آمریکا زندگی می‌کند.
آغاز زندگی
شریف پسر یک پدر مسلمان به نام طارق و یک مادر یهودی به نام دبی است. پدربزرگ و مادربزرگ پدری او عمر شریف و فاتن حمامه که هر دو از بازیگران شناخته شده مصری بودند؛ پدربزرگ و مادربزرگ مادری او از بازماندگان هولوکاست بودند. در طول دوران کودکی، شریف، در بین مونترال، پاریس و قاهره در سفر بود.
دوران حرفه ای
شریف بازیگری را با بازی در سریال مصری وق القمر، سریال کانادایی ویرجینی، فیلم مصری حسن و مارکوس و فیلم ایرلندی نوشتار مخفی تجربه کرد. هنگامی که او یک بازیگر شد پدربزرگش به او گفت: «من به تو نامم را دادم، من به تو ظاهرم را دادم. به تو چیزی دیگری نخواهم داد. تو باید خودت کاملاً از پس آن بر آیی.»
آخرین فیلمی که در آن بازی کرد، فیلمی کوتاه به نام ساعت یازدهم به کارگردانی جیم شریدان و با بازی سلما هایک در جشنواره ترایبکا ۲۰۱۷ برگزیده شد.
او همچنین به عنوان یک مانکن کار کرده‌است: او چهره کوکا کولا برای جهان عرب بود و در تبلیغات کالوین کلین در مصر ظاهر شد.
او یکی از مجریان هشتاد و سومین دوره جایزه اسکار بود و اجرایی به یاد ماندنی با کرک داگلاس داشت.
دیگر
عمر مسلط به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی، عربی، عبری و یدی است.
پیوکوویتسه
پیوکوویتسه یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه ستراکونیتسه واقع شده‌است. پیوکوویتسه ۳٫۱۷ کیلومتر مربع مساحت و ۸۳ نفر جمعیت دارد و ۵۱۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
فرودگاه ویثراتر
فرودگاه ویثراتر   یک فرودگاه خصوصی   است که یک باند فرود چمن دارد و طول باند آن ۳۹۶ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۴۹۹ متری از سطح دریا واقع شده است.
آفتابگردان (ابهام‌زدایی)
آفتابگردان (ابهام‌زدایی)  ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
مهرداد مشایخی
مهرداد مشایخی(زاده ۱۶ مرداد ۱۳۳۲ _ درگذشته ۱۳ مهر ۱۳۹۰) جامعه‌شناس پژوهشگر و فعال سیاسی و استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه جورج تاون بود.
زندگی‌نامه
مهرداد مشایخی فرزند مرتضی ۱۶ مرداد سال ۱۳۳۲ به دنیا آمد و کودکی را در پاریس و تهران گذراند. او پس از گرفتن دیپلم دبیرستان، در دانشکده دندانپزشکی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت، اما یک سال بعد برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد.
مشایخی در آمریکا به تحصیل علوم انسانی رو آورد و در دانشگاه «وسترن ریزرو» در ایالت اوهایو لیسانس اقتصاد گرفت.
پس از آن تحت تأثیر دایی خود، امیرحسین آریان‌پور، رشته اقتصاد سیاسی و جامعه‌شناسی را انتخاب کرد و در دانشگاه آمریکن در واشینگتن به تحصیلات خود تا دکترا ادامه داد.
مهرداد مشایخی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ به امید کار علمی و فعالیت دانشگاهی به ایران برگشت، اما پس از مدت کوتاهی، به خاطر شرایط ناهموار به آمریکا برگشت.
او در کنار کار علمی و دانشگاهی به تلاش‌های اجتماعی و سیاسی نیز فعال بود.
آقای مشایخی به ویژه در سال‌های اخیر در پی‌ریزی شالوده‌ای نظری برای مبارزه مسالمت‌جویانه در راه بسط آزادی و عدالت اجتماعی، تقویت جامعه مدنی و نهادینه‌سازی دموکراسی در ایران تلاش می‌کرد.
او با بسیاری از نشریات و سایت‌های فارسی همکاری داشت. گزیده‌ای از مقالات نظری او در کتابی به عنوان «جنبش اجتماعی و سیاست مجادله‌آمیز در ایران پس از انقلاب» منتشر شده‌است.
مهرداد مشایخی پس از ماه‌ها مبارزه با بیماری سرطان لوزالمعده روز ۵ اکتبر ۲۰۱۱(برابر ۱۳ مهر ۱۳۹۰) در واشینگتن از دنیا رفت.
شادباغی (ساوه)
شادباغی (ساوه)، روستایی از توابع بخش نوبران شهرستان ساوه در استان مرکزی ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان کوهپایه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۱۴ نفر (۳۴خانوار) بوده‌است.
فهرست شهرهای استان خراسان جنوبی
تا پایان سال ۱۴۰۰، استان خراسان جنوبی ۳۱ شهر داشته است که قدیمی ترین شهر آن فردوس بوده که نام های قدیم آن به ترتیب تون، تابان و اسکارتیا در عهد داریوش هخامنشی است.
اونزویل، وایومینگ
اونزویل شهری در ایالت وایومینگ کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۵۴۴ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی
موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
مرز چین–کره شمالی
مرز چین-کره شمالی مرز بین‌المللی جدا کنندهٔ جمهوری خلق چین و کره شمالی است.
جغرافیا
طول مرز 880 mi است. از غرب به شرق رود یالو، کوه پکتو، و رود تومن دو کشور را جدا می‌کنند.
داندونگ، در لیائونینگ چین در دلتای یالو, بزرگترین شهر روی مرز است.
آبشار لیمونسودان
آبشار لیمونسودان (به انگلیسی: Limunsudan Falls) آبشاری است که در میندانائو، فیلیپین واقع شده و ارتفاع کلی ریزشگاه آن ۲۷۱ متر است.
اگرافینوکا
اگرافینوکا (به لاتین: Agrafinówka) یک منطقهٔ مسکونی در لهستان است که در Gmina Filipów واقع شده‌است.
خصوصیات
اگرافینوکا ۸۰ نفر جمعیت دارد.
باشگاه فوتبال عقاب تهران
باشگاه فوتبال عقاب تهران یک باشگاه فوتبال ایرانی در شهر تهران است که در لیگ دسته سوم فوتبال ایران حضور دارد.
این باشگاه در سال ۱۹۴۵ تأسیس شده است.
سید محمدحسن حسینی شیرازی
سید محمدحسن حسینی شیرازی. (به عربی: محمد حسن الحسینی الشیرازی ) روحانی شیعه و فرزند سید محمدرضا شیرازی است. او سال ۱۴۱۹ (هجری قمری) در شهر قم متولد شد. او در مورد پدرش کتاب نوشت، واین کتاب به زبان عربی ترجمه شد.
آنو سینی‌سالو
آنو سینیسالو یک بازیگر اهل فنلاند است. تاکنون درخشش او در سریال‌های تلویزیونی درام است. او در فیلم لایه‌های دروغ که اولین تولید مشترک ایران و فنلاند است، به همراه همسرش، آنتی رینی به ایفای نقش پرداخته ‌است.
پل‌های شعله‌ور
پُل‌های شعله‌ور نام آهنگی از گروه موسیقی پراگرسیو راک پینک فلوید است که در آلبوم ۱۹۷۲ آنها با نام تیره و تار در پشت ابر قرار دارد. این آهنگ بر اساس یک ملودی اُرگانیک توسط ریچارد رایت نوشته شده‌است که توسط خود رایت و دیوید گیلمور خوانده می‌شود، شعر آهنگ را نوازندهٔ گیتار بیس گروه راجر واترز سروده‌است.
گرگوری تی لینتریس
گرگوری تی لینتریس فضانورد اهل کشور ایالات متحده آمریکا است که در October 4, 1957 میلادی در انگلوود، نیوجرسی زاده شد. وی در مأموریت اس‌تی‌اس-۸۳، اس‌تی‌اس-۹۴ حضور داشته است.
دونیز ماسون
خانم دونیز ماسون (زاده ۱۹۰۱- درگذشته ۱۰ نوامبر ۱۹۹۴) اسلام‌پژوه و یکی از مترجمان قرآن به زبان فرانسوی.
او که به «بانوی مراکش» شهرت یافت، ترجمه‌اش را از قرآن در سال ۱۹۶۷ منتشر کرد. برخی گفته‌اند ترجمه او از روی ترجمه لاتین لوئیس ماراچی (منتشر شده در ۱۶۹۸) بوده‌است. ترجمه او به پیروی از بلاشر ولی به سبک روان‌تر و شیواتر از او او بود که سه بار تجدید چاپ شد و در سال ۱۹۸۰ تایید دانشگاه الازهر را نیز بدست آورد. او ۶ سال پایانی زندگی‌اش را در مراکش گذراند.
دوئل
دوئِل نبردی رو در رو بین دو تن است که برای تلافی توهین یا اعاده حیثیت و بازپس‌گیری آبروی شهسواری، بر پایه مقررات و با سلاح توافق‌شده، برپا می‌شود. دوئل از رسم‌های عمدتاً اروپایی است گر چه صورت‌هایی از آن در دیگر نقاط جهان سابقه داشته‌است. امروزه دوئل در بسیاری از کشورها غیرقانونی است.
ریشه‌شناسی
دوئل در فرهنگ دهخدا آمده‌ است:
دوئل آمریکایی
یک نوع دوئل که در آمریکا رایج و در افراد هفت‌تیر دارهای سرکش (gunsllingers) مشهور و رایج است که افراد رو به روی هم می‌ایستند و هم‌زمان تفنگ خود را به روی یکدیگر شلیک می‌کنند.
دوئل جکسون
اندرو جکسون، هفتمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا؛ نسبت به شرافت خانوادگی خویش بسیار حساس بود و بر سر همین مسئله، در چندین منازعه و دوئل شرکت کرد. وی مردی را که به همسرش «راشل» تهمت زده بود، در دوئلی کشت.
محمودآباد (ملایر)
محمودآباد (ملایر)، روستایی از توابع بخش سامن شهرستان ملایر در استان همدان ایران است.
آبشار لینویل
آبشار لینویل (به انگلیسی: Linville Falls) آبشاری است که در کارولینای شمالی، ایالات متحده آمریکا واقع شده و ارتفاع کلی ریزشگاه آن ۱۵۰ ft است.
محمودآباد (ملایر)
جمعیت
این روستا در دهستان سامن قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۶ نفر (۱۳خانوار) بوده‌است.
سده ۳ (قمری)
قرن ۳ قمری یا سده سوم (قمری) در تقویم هجری قمری به فاصله سالهای ۲۰۱ تا ۳۰۰ قمری گفته می‌شود.
پرستون، جورجیا
پرستون (به انگلیسی: Preston) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان وبستر، جورجیا واقع شده‌است. پرستون ۱۱٫۷ کیلومتر مربع مساحت و ۴۵۳ نفر جمعیت دارد و ۱۴۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
انابد (آذربایجان)
انابد (به لاتین: Anabad) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در جمهوری خودمختار نخجوان واقع شده‌است. اناباد ۲۱۳ نفر جمعیت دارد.
پلانا ناد لوژنیتسی
پلانا ناد لوژنیتسی یک منطقهٔ مسکونی و شهرستان دارای شهرک سابقاً روستا در جمهوری چک است که در منطقه تابور واقع شده‌است. پلانا ناد لوژنیتسی ۳٬۹۶۰ نفر جمعیت دارد.
فهرست کنیسه‌های اصفهان
کنیسه‌های یهودیان اصفهان را عبارتند از:
ناحیه ولی، میشیگان
ناحیه ولی، میشیگان (به انگلیسی: Valley Township, Michigan) یک سکونتگاه مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان آلگان، میشیگان واقع شده‌است.
خصوصیات
ناحیه ولی ۹۳٫۲ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۰۱۸ نفر جمعیت دارد و ۲۰۱ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
امیوزمنت ویژن
امیوزمنت ویژن (به انگلیسی: Amusement Vision) نام یک استودیوی بازیسازی ژاپنی است که تحت مالکیت شرکت سگا قرار دارد. این شرکت عمده شهرت خود را مدیون ساخت مجموعه بازی های یاکوزا است.
فرودگاه ویثهام فیلد
فرودگاه ویثهام فیلد  یک فرودگاه همگانی ۱۲۰۵۵۶ با کد یاتا SUA است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۶ متری از سطح دریا واقع شده است.
سرجی سمپر
سرجی سمپر (Sergi Samper Montaña؛ زادهٔ January 20, 1995) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است که در پست هافبک برای باشگاه فوتبال ویسل کوبه در جی‌لیگ بازی می کند.
کنود مور
کنود مور تمبرشناس دانمارکی است که طومار تمبرشناسان برجسته را در ادینبورگ در سال ۱۹۹۳ امضا کرد. او رئیس سابق فدراسیون جهانی تمبرشناسی و سردبیر سابق (در حال حاضر سردبیر افتخاری) کارشناسان اشیاء جعلی و تقلبی است.
گزل‌دره (ساوه)
گزل دره (ساوه)، روستایی از توابع بخش نوبران شهرستان ساوه در استان مرکزی ایران می‌باشد.
جمعیت
این روستا در دهستان کوهپایه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۴۵ نفر (۴۱خانوار) بوده‌است.
پیشینه باشگاه فوتبال ملوان انزلی
این مقاله نوشتاری است در ارتباط با تاریخ باشگاه و پیشینه ملوان بندر انزلی یکی از باشگاه‌های فوتبال ایران.
قدمت فوتبال انزلی
به گفته تاریخ شناسان شهر ساحلی بندر انزلی جزو اولین شهرهایی بوده‌است که به این ورزش روی آورده‌است. قدمت رقابت‌های فوتبال در بندر انزلی به قبل از آغاز جنگ جهانی اول بازمی‌گردد. تاریخ شروع فوتبال در ایران، به حدود یک قرن پیش بازمی‌گردد یعنی زمانی‌که یک گروه انگلیسی برای اکتشاف نفت در جنوب ایران عازم کشورمان شد. پس از حفر اولین چاه نفت در” مسجد سلیمان” به سال ۱۹۰۸، فوتبال به شکل جدی در این شهر دنبال گردید. چندی بعد همین اتفاق در” بوشهر” افتاد. شهروندان انگلیسی در اوقات فراغت با هیجان رودروی تیم‌های محلی کشورمان می‌ایستادند والبته این رقابت‌ها بیشتر حالت تفریحی داشت. فوتبال به تدریج درشهرهای دیگر ایران ازجمله بندرانزلی و بندرعباس در یک زمان حساس و تعیین‌کننده مطرح شد. قبل از شروع جنگ جهانی اول(۱۹۱۴) فوتبال در مدرسه آلمانی‌ها بازی می‌شد، اما بعد از خاتمه جنگ، کالج آمریکایی‌ها در تهران پیگیر این ورزش شد. همچنین مسابقاتی بین اعضای سفارتخانه‌های اروپایی درایران پایه‌ریزی و دنبال گردید. گسترش منظم فوتبال درادامه، مرزهای شهرهایی چون آبادان و مشهد را نیز درنوردید و جوانان بیشتری را به سوی این رشته ورزشی جلب کرد. باشگاه گیو بندر انزلی سومین باشگاه ورزشی در ایران است که در رشته‌هایی نظیر فوتبال، بوکس، والیبال و بسکتبال و… فعالیت خود را از سال ۱۳۱۹ آغاز کرده‌است؛ که توسط پهلوان عزیز وکیل منفرد قهرمان اولین دو ماراتن ایران تأسیس گریده است.