ولسوالی_جلگه
کوه‌ها: ولسوالی جلگه درانحصار کوه‌های بلند از شرق کوه‌های چون پلفی، مالک اژدر، ازغرب چون کوه زر کمر و ارتفاعات شهید، ازشمال کوه تنگی و شمال غرب کوه تیرسنگ، واز جنوب کوه ماسان وجنوب غرب کوه قصبه (سنگر مشهور مجاهدین درزمان جهاد و مقاومت). زیارتگاه: ولسوالی جلگه دارای زیارتگاه‌های نیز می‌باشد مانند خواجه هجران، خواجه پسته، خواجه غار، چهل چنار، خواجه کوه شیر (مالک اژدر) پنجه شاه و خواجه اولیا. آثار باستانی: این ولسوالی چنانچه که در اواخر دیده شده‌است دارای آثار باستانی نیز بوده‌است. مانند پوزه ای کمر (اثراز سلسله ساسانیان درآن دیده شده) به تعداد ۷۵قطعه سکه ساسانی ویک کوزه از آنجا از اثر کندن کاری سرک به تاریخ ۵/۱۲/۱۴۰۱ یافت شده‌است که فعلآ در موزیم ملی کشور ثبت و راجستر شده‌است، بالشت آیخانم که از تنگی به اثر راه و سرک سازی یافت گردیده بود به موزیم ملی انتقال گردیده‌است. کوتل‌ها: کوتل‌های مشهور ولسوالی جلگه که این ولسوالی را به ولسوالی‌های همجوار آن وصل می‌سازد این کوتل‌ها ولسوالی جلگه را در مواقع اضطرار و بندش راه مردم را کمک می‌کند تا احتیاجات شان را از ولسوالی‌های همجوار ازین طریق مرفوع سازند. کوتل شیندره و دوابی که درشمال و شمال غرب ولسوالی جلگه قرار دارند این ولسوالی را با ولسوالی نهرین وصل می‌سازد. کوتل شرشر که درشمال شرق ولسوالی جلگه قرار دارد که این ولسوالی را به ولسوالی برکه وصل می‌کند. کوتل یخپج: این کوتل در غرب ولسوالی جلگه قرار دارد که ولسوالی جلگه را نیز به ولسوالی نهرین وصل می‌کند. کوتل پلفی وخاروزار :این دوکوتل درشرق ولسوالی جلگه قرار گرفته‌است این ولسوالی را به ولسوالی خوست ولایت بغلان وصل می‌سازد. کوتل مرغ: این کوتل از مشهورترین کوتل‌های ولسوالی جلگه می‌باشد درجنوب ولسوالی جلگه موقعیت داشته که این ولسوالی را به ولسوالی ده صلاح اندراب وصل می‌سازد که از معروفترین کوتل‌های ولایت بغلان به‌شمار می‌آید که درزمان بندش سالنگ ازین کوتل به عنوان شاه راه شمال و جنوب افغانستان نیز استفاده می‌شود. معاون: این ولسوالی از داشتن معادن به دور نبوده که معادن زیادی ذغال سنگ در دل کوه‌های خود جا داده‌است، مانند معدن ذغال سنگ یخپج، چهارده، یرم علیا، معادن سرب و یخک نیز در قریه یرم علیا موجود است. مراکز بهداشت و درمان در ولسوالی جلگه: ولسوالی جلگه از نداشتن بهداشت و درمان طی سالیان زیاد رنج می‌برد خوشبختانه دراواخر یعنی درسالهای حکومت جمهوریت مورد توجه خاص قرار گرفته که چند باب کلینیک درین ولسوالی تأسیس و مورد استفاده اهالی جلگه قرار گرفت که از جمله می‌توان کلینیک بدون بستر در قریه گدری، کلینیک بدون بستر در قریه زرد اسپان و کلینیک ده بستر مرکزی ولسوالی جلگه واقع قریه محمد داد می‌باشد، ساختمان ۳۰بستر جدید را تأسیس در مرکز ولسوالی درزمان جمهوریت احداث شده اما متأسفانه تا اکنون تشکیل و پرسونل از طرف ادارات مربوطه در نظر گرفته نشده نام گرفت. مکاتب و مدارس دینی در ولسوالی جلگه: ولسوالی جلگه دارای شش باب لیسه می‌باشد که عبارتند از لیسه خواجه هجران در میان قریه‌های گدری و خواجه هجران موقعیت دارد، لیسه عبدالغفار شهید در دهنه قریه ای وریچی موقعیت دارد، لیسه دخترانه و پسرانه قریه محمد داد مرکزی‌ترین و با کیفیت‌ترین لیسه‌های ولسوالی جلگه از بدو تأسیس تا اکنون می‌باشد، لیسه یرم علیا در قریه یرم علیا موقعیت دارد و لیسه ای حمیدالله شهید که در قریه سیاه ریگ اخذ موقعیت نموده‌است. متوسط‌ها: مکتب متوسطه غوری سنگ که در قریه ای گدری موقعیت دارد، متوسطه زرد اسپان و متوسطه ای خواجه اولیا که در وسط قرا ای خواجه اولیا و ماه سان که در دامنه ای کوتل مرغ موقعیت دارد. ابتدایه‌ها: ابتدایه ای سیاه ریگ در قریه گدری، ابتدایه خواجه هجران در قریه خواجه هجران، ابتدایه ای پنجشیری و دره گی درمیان پنجشیری و دره گی موقعیت دارد، ابتدایه ای پسرانه و دخترانه عبدالغفار شهید در قریه وریچی، ابتدایه یرم سفلی در قریه یرم سفلی، ابتدایه ای یخپج در قریه یخپج موقعیت دارد. مدارس دینی: مدرسه علوم دینی سید علی سید در قریه گدری، دارالحفاظ پسرانه در قریه خواجه هجران، دار الحفاظ قریه وریچی، دارالحفاظ پسرانه و دخترانه قریه محمد داد، شایان ذکر است که در دارالحفاظ پسرانه و دخترانه ای قریه محمد داد یک دور فارغ‌التحصیل پسران و دختران دستار و چادر فضیلت را درسال ۱۴۰۱ به سر بستند، دارالحفاظ یرم سفلی، یرم علیا، زرد اسپان و دارالحفاظ سیاه ریگ. از پژوهش محمد قاسم (آرین). زراعت: درین شکی نیست که مردم جلگه زراعت پیشه میباشند، مردم همه مصروف کشت و کار زراعت ازقبیل گندم،  جو،  جواری،  زغر،  تربک،  شرشم نخود ولوبیا میباشد. میوه جات: این ولسوالی درتربیت و پرورش درختان مثمر مانند سیب، بلخی ( ناک)  شفتالو،  زرد آلو،  الوبالو،  گیلاس،  انگور،  چهارمغز،  بادام،  سنجد وتوت میباشد، از جمله مشهورترین میوه های آن که در بازار های داخلی و خارجی مشتری خوبی دارند سیب و بلخی ( ناک)  میباشند. دام داری وپرورش طیور: مردم این ولسوالی در پرورش دام داری وطیور از تجربه ای خوبی برخوردار اند در پرورش چون بز،، گوسفند،  گاو،  ودام طیور دست بالا دارند. که دام های خویش را در فصل بهار و تابستان در ییلاق های چون شهید، خواجه غار،  خشکک،  دامنه های کوه مالک اژدر،  زرد اسپان،  خواجه اولیا،  ماسان،  ششبند چهارده،  شلخه زار،  قره جنگل،  تنگی،  خواجه پسته،  غوری سنگ که چراه گاه های این ولسوالی و ولسوالی های همجوار میباشند به چرا میبرند. جنگلات: کوه های این ولسوالی که بعض شان نامبرده شده و بعض شان نام برده نشده اند، پوشیده از درختان چون ارچه، پسته،  بید،  بشال،  قره غاچ،  مترق،  زرک،  یخمه،  شندل،  ارغوان،  ایرغی وغیره میباشد. درسالهای نه چندان دور حدوداً بیست سال پیش از دیدگاه محقق کاملاً کوه های این ولسوالی که پوشیده از جنگل بوده است، به اثر بی توجهی دولت و مردم این جنگلات کاملاً نابود گردیده ودر اواخر حدودآ ده سال قبل توجهی که مردم نمودند واز جیب شخصی شان محافظان را گماشتند تا از جنگلات مراقبت نمایند، به فضل خداوند بزرگ این جنگلات بار دیگر رنگ و رخ دیگر را به کوه های این ولسوالی به ارمغان آورد تا طبیعت و محیط زیست بار دیگر منظره ای زیبای را تقدیم به مردم ماحولش نماید. گیاهان و درختان دارویی: گیاهان و درختان دارویی مانند زرک، مترق،  بربو،  بوغمکی،  سپند،  هژدم،  هزول،  کروچ،  زیره،  شیرین بویه،  یارلنگ،  گزنده خار،  کاسنی واسپاغول،  اسمای که برگیاهان و درختان دارویی گرفته شده برگرفته شده از طرف مردم محلی و بومی میباشد. خوراکی های طبیعی: این ولسوالی خوراکی های طبیعی را در کوه ها و زمین های خویش میرویاند مانند: قارچ، سبدان ( کچالوی کوهی)  قوزه قرنی،  گوشی بره،  شورک،  چولانی،  چندکان،  گندم علفک و غیره میباشند. بر گرفته شده از برگه های تحقیقاتی محمد قاسم ( آرین).