cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تچان (روان‌شناسی)
هنگامی که سیژنتمیهالی در پژوهش خود دربارهٔ چگونگی کار نقاشان مطالعه می‌کرد دریافت که آنها تا زمانی که بر روی نقاشی خود متمرکز بودند بی‌پروا به هر عامل دیگری مانند خستگی، گرسنگی یا ناخوشی بودند. آنها تنها طرح می‌کشیدند و بر پی گرفتن کار خود متمرکز بودند. اما هنگامی که کار را انجام می‌دادند آن دلبستگی و تمرکز را از دست می‌دادند. او نتیجه گرفت که برای این نقاشان نتیجه کار چندان مهم نبود بلکه سرشت کاری که سرگرم انجامش بودند برایشان اهمیت داشت.
۲۵۹ (قمری)
۲۵۹ (قمری)، دویست و پنجاه و نهمین سال در گاهشماری هجری قمری است. اول محرم این سال برابر با یازدهم نوامبر سال ۸۷۲ میلادی است.
محمدآباد کریان
محمدآباد کریان، روستایی از توابع بخش موچش شهرستان کامیاران در استان کردستان ایران است.
کنوانسیون ایمنی هسته‌ای
کنوانسیون ایمنی هسته‌ای در ۱۷ ژوئن ۱۹۹۴ (میلادی) در نشست آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در وین به تصویب رسید و در ۲۴ اکتبر ۱۹۹۶ (میلادی) لازم‌الاجرا شد. تاکنون ۷۶ کشور از جمله اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد عضو آن شده و ۶۵ کشور نیز آن را امضا نموده‌اند. کشورهایی مانند مصر، الجزایر، مراکش، سوریه، کوبا و اسرائیل از جمله کشورهایی هستند که این کنوانسیون را امضا کرده‌اند.
تعهدات اعضا در این کنوانسیون تا اندازه زیادی بر اساس اصول مندرج در سند اصول ایمنی آژانس تعیین شده است. تعهدات از جمله مکان، طراحی، ساخت، عملیات ارزیابی و راستی آزمایی ایمنی، تضمینات کیفی و آمادگی در برابر وضعیت‌های اضطراری هستند. گفته می‌شود کنوانسیون در حکم یک مشوق است و برای اطمینان از اجرای تعهدات اعضا از طریق کنترل و تصویب نیست. بلکه مبتنی بر سود مشترک کشورها برای دستیابی به ایمنی هسته‌ای بیشتر است که از طریق دیدارهای منظم اعضا افزایش می‌یابد. کنوانسیون اعضا را ملزم به ارائه گزارش اجرای تعهداتشان برای بررسی هم سطح در دیدارهای اعضا در آژانس می‌کند. این ساز و کار، نوآوری اصلی کنوانسیون انگاشته می‌شود.
جغد حنایی
جغد حنایی ، یک گونه از جغدهای خانواده جغدان راستین است. در سال ۱۸۴۶ توسط جان گولد، پرنده‌شناس انگلیسی توصیف شد. نام رایج آن منعکس‌کنندهٔ پرهای رنگارنگی است که این جغدها در بزرگسالی با آن پوشیده می‌شوند. در حالی که این گونه دارای طیف گسترده‌ای از جمله استرالیا، اندونزی و پاپوآ گینه نو است ولی نارایج است.
لنفوپنی
لنفوپنی  یا لنفوسیتوپنی (Lymphocytopenia) پایین رفتن تعداد لنفوسیتهای در گردش خون است.
اغلب در این وضعیت تعداد لنفوسیت پایینتر از ۲۵۰۰ لنفوسیت در هر میکرولیتر(LCM) است.کاهش تعداد گلبولهای سفید را لکوپنی مینامند.
علل لنفوپنی
به‌طور کلی لنفوپنی در موارد زیر دیده می‌شود: عفونت اخیر (برای مثال سرماخوردگی ساده و کووید ۱۹)، مصرف کورتیکواستروئیدها، ایدز، لوپوس، سوءتغذیه، عفونت‌های باکتریایی و قارچی و رادیوتراپی. لنفوپنی در سنين مختلف عدد متفاوتی دارد.
دیواره آتش شخصی
دیواره آتش شخصی یک برنامه کاربردی می‌باشد که ترافیک شبکه را از طریق یک کامپیوتر کنترل می‌کند.براساس سیاست‌های امنیتی مجوزی برای برقراری ارتباط ویا انکار آن داده می‌شود.به‌طور معمول لایه کاریردی دیوار آتش این کار را انجام می‌دهد.یک دیوار آتش شخصی در قیاس با دیوار آتش معمولی متفاوت مبیاشد.در قیاس با یک دیوار آتش معمولی که به‌طور معمول بر روی یک رابط تعیین شده بین دو یا چند شبکه نصب شده‌است,ومانند یک روتر یا پروکسی سرور می‌باشد,دیوار آتش شخصی تنها از کامپیوتری که بر روی آن نصب شده‌است محافظت می‌کند.از این رو,دیوارآتش‌های شخصی بر روی یک کامپیوترفردی سیاست‌های امنیتی را تعریف می‌کنند درحالی که دیوارآتش معمولی سیاست کترل بین شبکه‌هایی که به هم متصل هستند را دارد. دامنه دیوارآتش شخصی در هر کامپبوتری برای محافظت از ماشین‌هایی که در سراسر شبکه‌های مختلف عبور می‌کنند بسیار مفید است. به عنوان مثال,یک لپ‌تاپ ممکن است در محل کار خود که حداقل حفاظت مورد نیاز را با دیوار آتشی معمولی که از پیش وجود داشته‌است, برای خدماتی که نیاز به پورت باز دارند مانند فایل و به اشتراک گذاشتن چاپگر نیاز به اینترنت قابل اعتمادی که برای انجام این کار مفید باشد, نیاز داشته باشد.این لپ‌تاپ را می‌توان درمکان‌هایی عمومی که از شبکه‌های بی سیم پشتیبانی می‌کنند مانند هتل,فرودگاه وکافه‌ها که در آن امنیت سخت وبیشتری برای محافظت از فعالیت‌های مخرب لازم است استفاده کرد.هنگامی که یک شبکه برای اولین بار در یک سطح قابل اعتماد برای تصمیم گیری ایجاد می‌شود دیوار آتش شخصی به کاربر به سرعت اجازه می‌دهد که یک سیاست امنیتی که منحصرآ در اختیار کاربر قرار دارد رابرای هر شبکه تعیین کند. بسیاری از دیوارهای آتش شخصی قادر به کنترل ترافیک شبکه که در زمان تلاش برای اتصال و زمان برنامه که توسط کاربر ایجاد می‌شوند,هستند و همچنین سیاست‌های امنیتی نیز بر همین اساس انطباق می یابند. دیوار آتش‌های شخصی این امکان را به نرم‌افزارهایی که دارای توانایی تشخیص نفوذ به برنامه یا مشکوک به تلاش برای نفوذ در برنامه هستند را, می‌دهد که اتصال موجود را در همان محل محدود ویا مسدود نماید
خصوصیات
ویژگی‌های معمول دیوار آتش خصوصی: محافظت از کاربر در مقابل تلاش‌های ناخواسته اتصال ورودی هشدار به کاربر در تلاش برای برقراری اتصال خروجی اجازه دادن به کاربر که برنامه‌هایی را که می‌توانند ونمی توانند به شبکه‌های محلی یا اینترنت دسترسی داشته باشند کنترل کند. مخفی کردن کامپیوتر از ژورت اسکن برای پاسخ ندادن ناخواسته به ترافیک شبکه نظارت بر برنامه‌های کاربردی با گوش دادن به آن برای اتصال به شبکه‌های دریافتی نظارت وتنظیم همهٔ ورودی وخروجی کاربران اینترنت جلوگیری از ترافیک ناخواسته شبکه که از برنامه‌های محلی نصب شده به وجود آمده‌است. فراهم کردن اطلاعاتی در مورد برنامه‌هایی که در تلاش برای برقراری اتصال می‌باشند برای کاربر. فراهم نمودن اطلاعاتی در مورد سرور مقصد که با نرم‌افزار در تلاش برای برقراری ارتباط می‌باشد.
سانتوس-دومونت شماره ۶
سانتوس-دومونت شماره ۶ یک کشتی هوایی ساختِ کارخانهٔ البرتو سانتوس در کشور فرانسه است. این کشتی هوایی برای نخستین بار در ۱۹۰۱ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
رز زمینی
رز زمینی نام یک گونه از سرده رز است.
تازه چه خبر پوسی‌کت؟
تازه چه خبر پوسی‌کت؟ (What's New Pussycat?؛ Quoi de neuf, Pussycat?) فیلمی کمدی رمانتیک به کارگردانی کلایو دانر و ریچارد تلمج است که در سال ۱۹۶۵ منتشر شد. این فیلم محصول مشترک فرانسه و آمریکا است.
هل دیوید و برت بکراک بابت شعرِ ترانهٔ این فیلم (که توسط تام جونز اجرا شد) نامزدِ دریافتِ جایزه اسکار ۱۹۶۵ شدند. همچنین وودی آلن نامزدِ دریافتِ جایزهٔ انجمن نویسندگان آمریکا بابت بهترین فیلمنامه کمدی بود.
خلاصه فیلم
مردی خوش‌گذران که نمی‌خواهد شیوه زندگی‌اش را تغییر دهد تا با عشق واقعی خود ازدواج کند برای کمک به روانشناسی دیوانه که خود دارای مشکلات عاطفی است مراجعه می‌کند و...
سادووو، استان وارنا
سادووو روستایی در بلغارستان است که در شهرستان آورن واقع شده‌است.
میچان
میچان (اراک)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اراک در استان مرکزی ایران است. روستای میچان در ۲۴ کیلومتری شهرستان اراک واقع شده‌است و از شمال با روستای مشهدالکوبه، از جنوب با روستای وزیرآباد و از غرب با روستای نوازن
همجوار است.
جمعیت
این روستا در دهستان مشهد میقان قرار دارد و بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۹۲۴ نفر (۲۶۹خانوار) بوده‌است.
امکانات رفاهی و اجتماعی
از نظر امکانات رفاهی می‌توان به آب آشامیدنی بهداشتی، برق، گاز و تلفن، مرکز بهداشتی و درمانی (خانه بهداشت)، دبستان و دبیرستان، دو باب مسجد و دو باب حسینیه اشاره کرد. همچنین زمین فوتبال با چمن مصنوعی، سالن فوتسال و والیبال از جمله امکانات ورزشی این روستا می‌باشد. از جمله مکان‌های تاریخی می‌توان از "چهار تپه" نام برد. از نظر تاریخی در جوار آرامستان، تپه ای وجود دارد به نام "چهار تپه " که قرنها پیش متشکل از چندین روستا بوده و در اثر سیل شدید و زلزله به تپه ای بزرگ تبدیل شده‌است. همچنین از لحاظ مذهبی مقبره تاریخی امام زادگان "محمود " و "اسحاق" که از نوادگان حضرت امام موسی کاظم (ع) هستند، در مرکز آرامستان قرار دارد.
اقوام و قومیت‌ها
روستای میچان سکونتگاه اقوام مختلف در طی قرن گذشته بوده‌است. اکثریت آن را پارس‌ها تشکیل داده‌اند. همچنین مهاجرت اقوام ترک و اقوام زندیه در این روستا اقوام دیگر این روستا را تشکیل داده‌اند.
۲۶۰ (قمری)
۲۶۰ (قمری)، دویست و شصتمین سال در گاهشماری هجری قمری است. اول محرم این سال برابر با سی و یکم اکتبر سال ۸۷۳ میلادی است.
پال منفورت
در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۷ منفورت که از سوی رابرت مولر مشاور ویژه حقوقی وزارت دادگستری اتهاماتی متوجه او شده خود را تحویل اف‌بی‌آی داد.
زندگی‌نامه
منفورت در سال ۱۹۷۱ با مدرک لیسانس در مطالعات آمریکایی و در سال ۱۹۷۴ با J. D از دانشگاه جرجتاون فارغ‌التحصیل شد. پدربزرگش جیمز منفورت از ایتالیا در سال۱۹۱۹ به آمریکا مهاجرت کرد.
یودایرتورای
یودایرتورای (به لاتین: Udaiyarthurai) یک شهر کوچک در سری‌لانکا است که در استان شمالی (سری‌لانکا) واقع شده‌است.
ندیلیشتی
ندیلیشتی یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه هرادتس کرالووه واقع شده‌است. ندیلیشتی ۳۶۳ نفر جمعیت دارد.
راجر بی. چافی
'''راجر بی. چافی''' فضانورد اهل کشور ایالات متحده آمریکا است که در February 15, 1935 میلادی در گرند رپیدز، میشیگان زاده شد. وی در مأموریت آپولو ۱ حضور داشت. چافی به همراه دو فضانورد دیگر در آتش سوزی حین آزمایشات قبل از پرواز آپولو ۱ درگذشت.
منشی (ابهام‌زدایی)
منشی یک سمت اداری‌ست و می‌تواند به موارد زیر نیز اشاره کند:
کویین‌بورو
کویین‌بورو (به انگلیسی: Queenborough) یک شهرک در بریتانیا است که در انگلستان واقع شده‌است.
۲۹ بهمن
۲۹ بهمن سیصد و سی و پنجمین روز سال در گاه‌شماری خورشیدی است. به پایان سال ۳۰ روز (۳۱ روز در سال کبیسه) باقی‌است.
مناسبت‌ها
جشن سپندارمذگان بر پایه پژوهش‌ها و منابع تاریخی، ایرانیان باستان در این روز جشنی به نام " مژده گیران " برپا می‌کردند. این جشن ویژه زنان بوده و برای بزرگداشت مقام آنان برپا می‌شد.
آقاداداش قربانوف
آقاداداش قربانوف (Ağadadaş Qurbanov; March 8, 1911 – 1911:3:8, June 22, 1965) بازیگر سینما و تئاتر اهل کشور جمهوری آذربایجان بود. وی بین سال‌های ۱۹۲۷ تا ۱۹۶۵ میلادی فعالیت می‌کرد.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به آرشین مال آلان اشاره کرد.
جوایز:
وی برندهٔ جوایزی همچون نشان برجسته افتخار شده‌است.
ورزشگاه آرسی‌دی‌ئی
ورزشگاه آرسی‌دی‌ئی با نام قبلی ورزشگاه کرنلا-ال پراتبا ظرفیت ۴۰٬۵۰۰ نفر یکی از ورزشگاه‌های فوتبال کشور اسپانیا است که در شهر بارسلون ایالت کاتالونیا واقع شده‌است. این ورزشگاه در سال ۲۰۰۹ بازگشایی شد و در حال حاضر بازی‌های خانگی باشگاه فوتبال اسپانیول در آن برگزار می‌گردد.
جستارهای وابسته
تیم ملی فوتبال اسپانیا
۲۶۱ (قمری)
۲۶۱ (قمری)، دویست و شصت و یکمین سال در گاهشماری هجری قمری است. اول محرم این سال برابر با بیستم اکتبر سال ۸۷۴ میلادی است.
همه اسب‌ها یک‌رنگ هستند
همۀ اسب‌ها یک‌رنگ هستند (به انگلیسی: All horses are the same color) یک قضیهٔ نادرست است که با استفاده از استقرای ریاضی تلاش دارد ثابت کند هر مجموعهٔ n-تایی از اسب‌ها یک‌رنگ هستند. صورت قضیه را می‌توان به این صورت بیان کرد: «به ازای هر عدد صحیح مثبت n، هر مجموعهٔ n-تایی از اسب‌ها همواره یک‌رنگ هستند.»
این مسئله را جورج پولیا طراحی کرده‌است.
اشتباه
یافتن اشتباه موجود در این برهان ساده نیست چون استدلال به‌کار رفته برای هر مجموعهٔ n + 1-عضوی صادق است مگر حالت n = 1، یعنی زمانی که بخواهیم ثابت کنیم یک مجموعهٔ دو-اسبی همرنگ هستند و فرض ما این باشد که هر مجموعهٔ یک‌اسبی هم‌رنگ است، که قابل اثبات نیست چون دو مجموعه با یکدیگر اشتراک نخواهند داشت و رابطهٔ ترایا ندارند. این مغالطه نشان می‌دهد که در استقرای ریاضی اثبات‌پذیر بودن گزارهٔ n + 1 به ازای همهٔ n-های بزرگتر-مساویِ فرضِ اولیه دارای اهمیت است.
جایزه گویا برای بهترین فیلم
جایزه گویا برای بهترین فیلم (به اسپانیایی: Premio Goya a la mejor película) یکی از جوایز گویا ست که اصلی‌ترین جایزهٔ ملی اسپانیا برای فیلم‌ها به حساب می‌آید.
الوند (نهبندان)
الوند روستایی در دهستان نه بخش مرکزی شهرستان نهبندان استان خراسان جنوبی ایران است. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا ۶۱ نفر (در ۲۶ خانوار) بوده‌است.
اوپانیشادها
اوپانیشادها (उपनिषद्، اوپه‌نیشَد) از کهن‌ترین متون مینوی آئین هندو و مهم‌ترین آثار فلسفی هندوستان هستند که تاریخ تقریر قدیمی‌ترین‌شان به سده‌های هفتم یا ششم قبل‌ازمیلاد می‌رسد. اوپانیشادهای اصیل متأخرترین قسمت وداها را شکل می‌دهند. تعداد متونی که با نام اوپانیشاد شناخته می‌شوند از ۲۰۰ می‌گذرد که نیمی از آن‌ها از اواخر هزاره نخست پیش‌ازمیلاد تا میانهٔ هزارهٔ دوم میلادی و به‌الهام از اوپانیشادهای اصیل نگاشته شده‌اند. در انتهای یکی از اوپانیشادهای جدید موسوم به اوپانیشاد موکتیکه فهرستی از ۱۰۸ اوپانیشاد آمده‌است که ده تا سیزده تا از آن‌ها به اوپانیشادهای اصلی (موکیه) معروف‌اند. متونی که معمولاً در ردهٔ اوپانیشادهای اصلی جای می‌گیرند عبارت‌اند از: اوپانیشاد آیتریه، اوپانیشاد کوشیتکی، اوپانیشاد چاندوگیه، اوپانیشاد کنه، اوپانیشاد تیتریه، اوپانیشاد کته، اوپانیشاد شوتاشوتره، اوپانیشاد میتری، اوپانیشاد بریهدآرنیکه، اوپانیشاد ایشا، اوپانیشاد موندکه، اوپانیشاد ماندوکیه، و اوپانیشاد پرشنه. برخی از این اوپانیشادها منظوم‌اند و برخی دیگر منثور.
هوارپان
هوارپان، روستایی از توابع بخش موچش شهرستان کامیاران در استان کردستان ایران است.
پروتئوس (ایزد)
پروتئوس، در اساطیر یونانی ایزد دریا و رودخانه‌ها، پسر پوزئیدون یا اوکئانوس بود. پروتئوس یکی از چندین ایزدی بود که هومر آنان را پیران دریا نامید. پروتئوس در جزیره فاروس در نزدیکی مصر از گله سیل‌های پوزئیدون مراقبت می‌نمود. برخی قلمروی خاصی را به او نسبت داده و وی را خدای «دریای مدام در تغییر» نام نهاده‌اند که تغییرات پیوستهٔ طبیعت دریا یا به طور کلی کیفیت مایع گونهٔ آب را نشان می‌دهد. او می‌تواند آینده را پیشگویی کند، اما در افسانه‌های وارد شده در فرهنگ‌های گوناگون، تغییر شکل می‌دهد تا از این کار اجتناب کند، اما در انتها با وجود تمام مقاومت‌ها، به شکل واقعی خود یعنی یک پیرمرد درآمده و پیشگویی را می‌گوید.
اوپانیشادها
واژهٔ اوپانیشاد در لغت به‌معنای «نزدیک بنشین» است و به جلوس شاگرد نزد استاد هنگام دریافت آموزه‌های روحانی اشاره دارد. تاریخ تقریر اوپانیشادها محل مناقشهٔ محققان است. بااین‌وجود می‌توان گفت که قدیمی‌ترین اوپانیشادها مثل اوپانیشاد بریهدآرنیکه و چاندوگیه متونی پیشابودایی‌اند و در برخی اوپانیشادها مثل شوتاشوتره و ماندوکیه تأثیر متون نخستین بودایی دیده می‌شود و می‌توان تاریخ تألیف آن‌ها را حدود ۵۰۰ قبل‌ازمیلاد دانست. هویت مؤلفان اوپانیشادها نیز مانند دیگر متون کهن سانسکریت معلوم نیست. به‌نظر مکان تقریر اوپانیشادهای نخستین در شمال هند بوده‌است.
پروتئوس (ایزد)
پروتئوس تنها به کسانی پاسخ می‌دهد که بتوانند او را به دام بیندازند. واژهٔ پروتئوس در لغت از صفت protean می‌آید که به معنای کلی «ناپایدار»، «متحرک» و «تغییریابنده به شکل‌های گوناگون» است. واژهٔ protean به طور مثبت، با انعطاف، تغییرپذیری و تطبیق پذیری دلالت ضمنی دارد. فرم تصدیق شدهٔ اولیهٔ نام پروتئوس، واژهٔ یونانی موکنایی 𐀡𐀫𐀳𐀄 po-ro-te-u است که به صورت نگارش هجایی خطی بی نوشته می‌شود.
هوارپان
جمعیت
این روستا در دهستان امیرآباد قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۱۳ نفر (۲۸خانوار) بوده‌است.
اوپانیشادها
اوپانیشادها، بااینکه متونی فلسفی‌اند که به وداها (کتب آیینی هندوئیسم) پیوست شده‌اند، در ذات خود با اعمال آیینی، «پرستش»، و «قربانی کردن» ضدیت دارند. خدایان بسیاری که در دیگر بخش‌های ادبیات ودایی شرح آن‌ها رفته‌است در اوپانیشادها به دو مفهوم آتمن (خویشتن) و برهمن (واقعیت غایی) تقلیل یافته‌اند. اختلاف شارحان اوپانیشادها بر رابطهٔ بین آتمن و برهمن سبب تشکیل سه مکتب اصلی ویدانته شده‌است که عبارتند از ویدانته ادویته (یکی بودن آتمن و برهمن)، ویشیشت‌ادویته (مشمول بودن آتمن در برهمن)، و دوایته (متمایز بودن آتمن از برهمن، که مکتبی خداباورانه محسوب می‌شود).
پروتئوس (ایزد)
در داستان ها و افسانه ها گفته شده که پروتئوس ایزدی از شهر ورونا هست و یک قدیس برای این شهر بوده و هست.
اوپانیشادها
اوپانیشادها تا سال ۱۶۵۶ میلادی در دسترس غیرهندی‌ها نبود. در آن سال محمد داراشکوه فرزند شاه جهان و ممتاز محل ۵۰ اوپانیشاد را به فارسی ترجمه کرد. در سال ۱۸۰۱ میلادی انکتیل دوپرون این اثر را از فارسی به لاتین ترجمه کرد و موجب شناساندن اوپانیشادها به جهان غرب شد. این ترجمه توجه متفکران غربی را به این متون جلب کرد و فلاسفه‌ای چون شوپنهاور و شلینگ این آثار را مطالعه و تحسین کردند. هندشناسان معاصر نیز به بررسی تطابق برخی مفاهیم بنیادی در اوپانیشادها و فلسفه غربی پرداخته‌اند.
ریشه‌شناسی
عبارت سانسکریت اوپانیشاد (از «اوپه» به‌معنای «نزدیک» + «نی-شَد» به‌معنای «بنشین») اشاره به جلوس شاگرد نزد استاد هنگام دریافت آموزه‌های روحانی دارد. در واژه‌نامهٔ سانسکریت مانیر-ویلیامز آمده‌است که «به گفتهٔ منابع معتبر محلی، اوپانیشاد به‌معنای پایان دادن به جهل به‌وسیلهٔ تجلّی معرفت روح عظمی است.»
شانکرا در شرحش بر اوپانیشادهای کته و بریهدآرنیکه می‌نویسد که اوپانیشاد به معنای آتماویدیه به‌معنای «دانش خویشتن» یا برهماویدیه به معنای «دانش برهمن [واقعیت غایی]» است. واژه اوپانیشاد در متن بسیاری از اوپانیشادها هم دیده می‌شود، از جمله در بند چهارم سیزدهمین مجلد از فصل نخست اوپانیشاد چاندوگیه. ماکس مولر و پل دوسن واژهٔ اوپانیشاد را در این متون به‌صورت «دکترین پنهان» برگردانده‌اند و رابرت ارنست هیوم آن را «معنای عرفانی» ترجمه کرده‌است. پاتریک آلیول هم معادل «ارتباطات پنهان» را برای آن برگزیده است.
تألیف
هویت نگارندگان اوپانیشاد معلوم نیست. به‌گفتهٔ رادهاکرشنن، «هویت مؤلفان اغلب آثار ادبی کهن هندی مجهول است و ما نام مؤلفان اوپانیشاد را نمی‌دانیم.» اوپانیشادهای کهن ضمیمهٔ کهن‌ترین نوشته‌های آیین هندو یعنی وداهایند که سنتاً آپائوروشیه («نا-انسانی، ابرانسانی» یا «غیرشخصی، بدون نگارنده»)  دانسته می‌شوند. بنابر وداها، این آثار را ویشی‌ها (عالمان) ماهرانه و درپی خلاقیت ملهم ساخته‌اند، چنان‌که نجاری ارابه‌ای را می‌سازد.
برخی از آرای فلسفی در اوپانیشادهای نخستین را به عالمان معروفی چون یاجناوالکیا، اودالاکا آرونی، شوتاکتو، شاندیلیا، آیتریه، بالاکی، پیپالادا، و ساناتکومارا نسبت داده‌اند. از زنانی چون مایتریی و گارگی نیز در مناظره‌ها و پی‌نوشت‌های اوپانیشادهای نخستین نام برده شده‌است. همچنین استثنائاتی بر ناشناس بودن نگارندگان اوپانیشادها نیز هست، مثلاً در پایان اوپانیشاد شوتاشوتره نام شوتاشوترهٔ خردمند آمده‌است که نگارندهٔ آن محسوب می‌شود.
تاریخچه
محققان از زمان تألیف اوپانیشادها اطمینانی ندارند. فیلسوف و شارح متون هندو استیون فیلیپس می‌گوید که بررسی تاریخ‌شناسی اوپانیشادهای نخستین عملی دشوار است، چرا که این کار با حدس زدن بر اساس شواهد محدود و تحلیل لحن کهن، شیوه‌شناسی، و تکراریات بین متون صورت می‌گیرد و بر فرضیاتی مبنی بر سیر تدوین و تکامل احتمالی ایده‌ها و تأثیر فلسفه‌های هندی بر یکدیگر استوار است. پاتریک آلیولِ هندشناس نیز می‌گوید «بر خلاف برخی ادعاها، تعیین تاریخی برای تألیف این اسناد [اوپانیشادهای نخستین] که از چند قرن دقیق‌تر باشد کاری است به پایداری خانه‌ای پوشالی.» برخی محققان بر آن بوده‌اند که با تحلیل مشابهات بین اوپانیشادهای هندو و متون بودایی، تاریخ تألیف اوپانیشادها را تعیین کنند.
پاترین آلیول تاریخ‌شناسی ذیل را برای اوپانیشادهای نخستین (یا اوپانیشادهای اصلی) پیشنهاد می‌کند:
استیون فیلیپس تاریخ تألیف اوپانیشادهای نخستین را در بازهٔ زمانی ۸۰۰ تا ۳۰۰ پیش‌ازمیلاد می‌داند. به‌گفتهٔ او نظر غالب هندشناسان کنونی بر این است که اوپانیشادهای بریهدآرنیکه، چاندوگیه، ایشا، تیتریه، آیتریه، کنه، کته، موندکه، و پرشنه پیشابودایی و پیشاجِین‌اند و شوتاشوتره و ماندوکیه همزمان با ادبیات نخستین بودایی و آیین جین تألیف شده‌اند.
تألیف اوپانیشادهای متأخر (موسوم به «اوپانیشادهای کوچک»)، که تعدادشان به ۹۵ تا می‌رسد، از اواخر هزاره نخست پیش‌ازمیلاد تا میانهٔ هزارهٔ دوم میلادی صورت گرفته‌است. گوین فلاد تاریخ تألیف بسیاری از بیست اوپانیشاد یوگا را در بازهٔ تاریخی ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلادی می‌داند. پاتریک آلیول و محققان دیگر برآنند که هفت تا از بیست اوپانیشاد شانایاشه احتمالاً زمانی بین قرون آخر هزارهٔ نخستین پیش‌ازمیلاد تا سال ۳۰۰ میلادی تألیف شده‌اند. حدود نیمی از اوپانیشادهای شانایاشه را هم احتمالاً در قرون چهاردهم تا پانزدهم میلادی نوشته باشند.
جغرافیا
باور بر این است که اوپانیشادهای نخستین در شمال هند تألیف شده‌اند. این منطقه از غرب با دره سند علیا، از شرق با دره گنگ سفلی، از شمال با دامنه‌های هیمالیا، و از جنوب با رشته‌کوه ویندیا محصور است. محققان تا حد قریب‌به‌اطمینان بر این باورند که منطقه‌ای که اوپانیشادهای نخستین را تولید کرده مرکز برهمن‌گرایی باستان بوده و شامل کورو-پانچال و کوشل-ویدها و مناطق مجاور بلافاصلهٔ این‌ها می‌شده‌است. مرزهای این منطقه دربرگیرنده مرزهای امروزی بیهار، نپال، اونار برادش، اوتارکند، هیماچال پرادش، هاریانا، شرق راجستان، و شمال مادیا پرادش است.
بااینکه مساعی پرشماری درجهت تعیین خاستگاه هرکدام از اوپانیشادها انجام شده‌است، نتایج این مساعی چندان مطمئن نیستند. ویتزل مرکز اتفاقات در اوپانیشاد بریهدآرنیکه را منطقهٔ ویدئا می‌داند، چراکه فرمانروای آن جاناکا در این اوپانیشاد نقشی بارز دارد. اوپانیشاد چاندوگیه نیز احتمالاً در مناطق غربی شبه‌جزیره هند، شاید در کورو-پانچال تألیف شده‌است.
در قیاس با اوپانیشادهای اصلی، اوپانیشادهای جدید مضبوط در موکتیکه به منطقه‌ای کاملاً متفاوت و احتمالاً در جنوب هند تعلق دارند. در فصل چهارم اوپانیشاد کوشیتکی، از منطقه‌ای به نام کاشی (بنارس امروزی) یاد شده‌است.
متون موکتیکه: اوپانیشادهای اکبر و اصغر
بیش از ۲۰۰ اوپانیشاد وجود دارد. یکی از این اوپانیشادها موسوم به موکتیکه (تألیف پیش از ۱۶۵۶ میلادی) حاوی فهرستی از ۱۰۸ اوپانیشاد است که موکتیکه خود آخرین اوپانیشاد این فهرست است. اوپانیشادهای این فهرست به دسته‌های شاکتی‌گرا، سانیاسه (زندگی رهبانی)، شیواگرا، ویشنوگرا، یوگا، و سامانیه (عمومی) تقسیم شده‌اند.
برخی اوپانیشادها تحت عنوان «فرقه‌گرا» دسته‌بندی شده‌اند، چرا که آرای مطرح‌شده در آن‌ها از منظر خدایی خاص در سنت هندو (مثل ویشنو، شیوا، شاکتی) یا مجموعه‌ای از خدایان خاص (مثل اوپانیشاد سکانده) ارائه شده‌است. این سنن در پی آن بودند که با «اوپانیشاد» و درنتیجه شروتی (وحی) نامیدن متون خود آنان را به‌عنوان متونی ودایی مطرح کنند. اغلب این اوپانیشادهای فرقه‌گرا، مثل اوپانیشادهای رودراریدایا و ماهانارایان، این مفهوم را مطرح می‌کنند که همهٔ خدایان یکیند و جنبه‌ها و تجلی‌هایی از برهمن (مفهوم ودایی واقعیت متافیزیکی غایت قبل و بعد از آفرینش جهان) هستند.
اوپانیشادهای موکیه (اصلی)
هر یک از اوپانیشادهای اصلی را می‌توان با یکی از شاکاها (مکاتب تفسیر یکی از چهار ودا) مرتبط دانست. گفته می‌شود که شاکاهای بسیار وجود داشته‌اند که تنها کسری از آنها باقی مانده‌است. در قیاس با اوپانیشادهای اصلی، اوپانیشادهای جدید ارتباطی با متون اصیل ودایی ندارند، فلاسفهٔ مهم ویدانته بر آنها شرحی ننوشته‌اند، و زبان آنها با زبان اوپانیشادهای اصلی متفاوت است. زبان اوپانیشادهای جدید صریح‌تر است و مکنونات کمتری دارد، و درنتیجه خواندن و درک آن‌ها برای خوانندهٔ امروزی سهل‌تر است.
اوپانیشادهای جدید
فهرست ثابت و شاملی از اوپانیشادها وجود ندارد، چرا که اوپانیشادهای جدیدی افزون بر اوپانیشادهای موکتیکه هنوز هم کشف یا تألیف می‌شوند. برای مثال در سال ۱۹۰۸ میلادی فردریش شریدر چهار اوپانیشاد جدید را کشف کرد که با عناوین باشکاله، چاگالیه، آرشیه، و سائوناکه شناخته می‌شوند. شریدر این اوپانیشادها را، که متون سه تای آن‌ها به‌دلیل نگهداری نامناسب ناقص و نارسا است، مربوط به دورهٔ نخست اوپانیشادهای منثور می‌دانست.
اوپانیشادهای کهن جایگاهی والا در سنن هندو دارند و ازین رو نگارندگان برخی از آثار فرقه‌گرا تلاش کرده‌اند با «اوپانیشاد» نامیدن آثار خود ازین جایگاه سود ببرند. شمار این «اوپانیشادهای جدید» به صدها عدد می‌رسد و موضوعشان از فیزیولوژی گرفته تا وارستگی از تعلقات دنیوی تا نظریات فرقه‌گرایانه متنوع است. این آثار بین قرن آخر پیش‌ازمیلاد و اوایل قرون جدید (حدود ۱۶۰۰ میلادی) تألیف شده‌اند. بااینکه بیش از بیست و چهار تا از اوپانیشادهای جدید پیش از قرن سوم میلادی نوشته شده‌اند، بیشتر آثاری که نام «اوپانیشاد» را یدک می‌کشند به نیمهٔ نخست هزارهٔ دوم میلادی تعلق دارند. این آثار متون ودایی نیستند و در برخی از آن‌ها از موضوعاتی که در اوپانیشادهای ودایی از آن‌ها سخن رفته‌است خبری نیست. برای مثال موضوع غالب اوپانیشادهای اصلی شاکتی‌گرا تفاوت‌های نظری و تفسیری بین دو فرقهٔ اصلی اوپاسانای شری ویدیه (شکل مهم تانترایی شاکتی‌پرستی) است. فهرست‌های بسیط اوپانیشادهای شاکتی‌گرا با هم متفاوت است و بیانگر فرقهٔ مؤلف فهرست است، بنابراین نمی‌تواند شاهدی بر جایگاه تانترایی اوپانیشاد باشد. محتوای تانترایی این متون نیز موقعیت آن را برای فرقه‌های غیرتانترایی تضعیف کرده‌است. اوپانیشادهای جدید شروتی (وحی) محسوب نمی‌شوند و اعتبار آن‌های به عنوان متون آیینی هندو پذیرفته نشده‌است.
ارتباط با وداها
هر یک از اوپانیشادها با یکی از چهار ودا (ریگ‌ودا، ساماودا، یجورودا (که دو نسخه [یا سمیتا] از آن هست: کریشنا یجورودا و شوکله یجورودا)، و آتارواودا) مرتبطند. امروزه اوپانیشادهای باستانی، که ضمیمهٔ وداها بوده‌اند، از لایه‌های متون ودایی براهمنه‌ها و آرنیکه‌ها جدا شده و در گلچین‌هایی از اوپانیشادها جمع‌آوری شده‌اند. این گلچین‌ها، که تعداد زیادی از آن‌ها هست، در اوپانیشادهای مشمول و چگونگی اختصاص اوپانیشادهای جدید به وداهای کهن با یکدیگر تفاوت دارند. در جنوب هند، گلچین‌های مبتنی بر فهرست اوپانیشاد موکتیکه (که مشتمل بر ۱۰۸ اوپانیشاد است) و به زبان تلوگو تا قرن نوزدهم به معمول‌ترین مجموعه‌ها بدل شده‌بودند. در شمال هند، گلچینی مشتمل بر ۵۲ اوپانیشاد معمول‌تر است.
فهرست ۱۰۸ اوپانیشادی موکتیکه ۱۳ اوپانیشاد نخست را در گروه موکیه، ۲۱ اوپانیشاد را در گروه سامانیه (برای عموم)، ۲۰ اوپانیشاد را در گروه سانیاسه (زندگی رهبانی)، ۱۴ اوپانیشاد را در گروه ویشنوگرا، ۱۲ اوپانیشاد را در گروه شیواگرا، ۸ اوپانیشاد را در گروه شاکتی‌گرا، و ۲۰ اوپانیشاد را در گروه یوگا دسته‌بندی می‌کند. ۱۰۸ اوپانیشاد فهرست موکتیکه در جدول زیر آمده‌اند. اوپانیشادهای موکیه مهم‌ترین اوپانیشادها هستند و با زمینهٔ زردرنگ متمایز شده‌اند.
اصول کلی
شاخصهٔ جهان معاصر اوپانیشادها چندگانگی جهان‌بینی‌ها بود. درحالی‌که برخی اوپانیشادها «یگانه‌گرا» هستند دیگر اوپانیشادها مثل اوپانیشاد کته «دوگانه‌گرا» محسوب می‌شوند. اوپانیشاد میتری از اوپانیشادهایی است که به سوی دوگانه‌گرایی میل می‌کند و ازین‌رو مکاتب سامخیا و یوگای کلاسیک هندو را در تقابل با مکاتب ویدانتهٔ اوپانیشادهای غیردوگانه‌گرا قرار می‌دهد. به گفتهٔ آلیول، تلاش برای یافتن یک مفهوم فلسفی واحد در همهٔ اوپانیشادها تلاشی است بیهوده.
به گفتهٔ ساروپالی رادهاکرشنن، اوپانیشادها از زمان پیدایششان زندگی، دین، و فلسفهٔ هندی را تحت تسلط خود درآورده‌اند. جایگاه اوپانیشادها نه در اعتبار ودایی (شروتی بودن) آن‌ها بلکه در انگیزشی بودن مفاهیم روحانی آن‌ها است. اوپانیشادها رساله‌هایی در باب دانش برهمن (دانش واقعیت مکنون) اند و باور فلسفی آن‌ها بر این است که «دستیابی به حقیقت با تلاشی صرفاً فردی ممکن است.» رادهاکرشنن می‌گوید که در اوپانیشادها دانش راهی برای آزادی و فلسفه‌ای عملی برای جستجوی خرد است.
بخش‌های از اوپانیشادها در باب نظریاتی فلسفی هستند که شالودهٔ سنن هندی را تشکیل می‌دهند. برای مثال، اوپانیشاد چاندوگیه شامل یکی از نخستین موارد ذکر آهیمسا (اصل عدم توسل به خشونت) به عنوان مفهومی اخلاقی است. از مفاهیم اخلاقی دیگر از جمله داما (خویشتن‌داری)، ساتیا (راستگویی)، دانا (نیکوکاری)، آرجاوا (بی‌ریایی)، و دایا (دلسوزی) در اوپانیشادهای کهن و اوپانیشاد متأخر بحث رفته‌است. اصل کارما نیز در قدیمی‌ترین اوپانیشاد یعنی اوپانیشاد بریهدآرنیکه مطرح شده‌است.
شکل‌گیری آرا
درحالی‌که سروده‌های وداها (سمیتاها) بر اعمال آیینی تأکید دارند و براهمنه‌ها راهنماهایی برای این اعمال آیینی هستند، اوپانیشادها در ذات خود با اعمال آیینی ضدیت دارند. اوپانیشادهای کهن‌تر بر اعمال آیینی نقدهایی شدید را وارد می‌دارند. در اوپانیشاد بریهدآرنیکه کسانی که الوهیتی به جز «خویش» را پرستش می‌کنند «احشام خدایان» خوانده شده‌اند. اوپانیشاد چاندوگیه نیز کسانی را که به عمل قربانی کردن می‌پردازند با تشبیه به کاروانی از سگانِ «اُم! بیایید بخوریم! اُم! بیایید بنوشیم!» -گو به باد تمسخر می‌گیرد.
در اوپانیشاد کوشیتکی آمده‌است که «اعمال آیینی بیرونی چون آگنیوترا که در صبح یا شب ادا می‌شود باید با آگنیوترای درونی جایگزین شود که عمل آیینی درون‌نگری است» و «فرد باید دانش را بجوید و نه اعمال آیینی را.» اوپانیشاد موندکه این امر را مطرح می‌کند که «ندای وظیفه و وعدهٔ پاداش به انسان برای انجام قربانی، نذر، و اعمال زاهدانه او را به انجام این‌ها گمراه کرده‌است.» موندکه همچنین عنوان می‌دارد که کردار موعظه‌گران و مؤدیان این اعمال بیهوده و ابلهانه است، چرا که اثری در زندگانی و وضعیت پس‌ازمرگ ایشان ندارد، به آن می‌ماند که کوری عصاکش کور دگر شود، نشان غرور، علم توخالی، و جان‌سنگینی جاهلانه و کودکانه است و امری است بیهوده. بنابر اوپانیشاد میتری:
جایگزین و نقطهٔ مقابلی برای اعمال آیینی در اوپانیشادهای کهن ارائه نشده‌است. گاه این اوپانیشادها مفاهیم مطرح‌شده در آرنیکه‌ها (بخش از وداها که به متون مذهبی مخصوص زاهدان اختصاص دارد) را گسترش داده‌اند و اعمال آیینی را تمثیلی دانسته‌اند و به آن‌ها معنایی فلسفی داده‌اند. برای مثالِ، اوپانیشاد بریهدآرنیکه آشوامدا (عمل قربانی کردن اسب) را تمثیلی تفسیر می‌کند و می‌گوید که با قربانی کردن اسب، فرد می‌تواند به سلطنت بر زمین برسد، و در ادامه عنوان می‌کند که تنها با وارستگی از دنیا (که در تصویر اسب مجسم شده‌است) می‌توان به خودکفایی روحانی دست یافت.
به همین ترتیب، اوپانیشادها ایزدان ودایی مثل آگنی، آدیتیا، ایندرا، رودرا، ویشنو، برهما و دیگران را معادل برهمن-آتمن نامیرا و اعظم اوپانیشادی دانسته‌اند و خدا، که مترادف «خویش» است، همه‌جاحاضر و ذات درونی هر انسان و هر موجود زنده محسوب می‌شود. در اوپانیشادها اکام سات (واقعیت یکتا) به اکام ودا آتویتیام (یکتای بدون دومی) تبدیل می‌شود، و برهمن-آتمن و دستیابی به «خویش» به‌عنوان راهی برای موکشا (آزادی، در این دنیا و پس‌ازمرگ) شکل می‌گیرد.
به باور جایاتیلِکه، مؤلفان متون اوپانیشاد به دو دسته تقسیم می‌شوند. گروه نخست، که مؤلفان اوپانیشادهای نخستین و برخی از اوپانیشادهای میانه و جدید بودند، عالمان متافیزیکی بودند که از تجربیات حسی و برهان‌های عقلی استفاده می‌بردند تا نظریات و حدسیات فلسفی خود را به‌شکلی منسجم بیان کنند. گروه دوم، که مؤلفان بسیاری از اوپانیشادهای میانه و جدید بودند، نظریاتشان را بر اساس یوگا و تجربیات شخصی بیان کرده‌اند. بااین‌حال جایاتیلکه می‌گوید که اوپانیشادهای نخستین کاملاً خالی از فلسفه و مساعیات یوگا نیستند. جایاتیلکه همچنین بیان می‌کند که شکل‌گیری تفکر اوپانیشادهای نخستین در تقابل با تفکر بودایی قرار دارد، چرا که در اوپانیشادهای نخستین فرض بر وجود روح (آتمن) و در تفکر بودایی فرض بر عدم وجود روح (آناتا) است.
برهمن و آتمن
واژهٔ آتمن به‌معنای «خویشِ» درونی، روح، و روان جاودان فرد و همهٔ موجودات زنده (از جمله حیوانات و درختان) است. آتمن مفهومی محوری در اوپانیشادها است و «آتمن خویش را بشناس» مرکزیت مضمونی و محتوایی این متون است. بنابر اوپانیشادها، هستهٔ درونی شخص آتمن (خویش یا روح) است و نه بدن او یا ذهن او یا «من» (نفس یا ایگو) او. آتمن ماهیت روحانی همهٔ موجودات و وجود ماهوی واقعی و درونی آنها است. آتمن جاودان و بی‌زمان است و آن چیزی است که فرد در عمیق‌ترین سطح وجودش است.
آتمن موضوع غالب اوپانیشادها است، ولی این متون دو مضمون متمایز را در مورد این مفهوم مطرح می‌کنند. اوپانیشادهای متأخر آتمن را با برهمن (واقعیت والا، اصل همگانی، وجود-آگاهی-رستگاری) یکی می‌دانند، در حالیکه اوپانیشادهای کهن می‌گویند آتمن بخشی از برهمن است ولی با آن یکی نیست. برهما سوتره اثر بادارایانا (حدود ۱۰۰ پیش‌ازمیلاد) این نظریات نسبتاً متضاد را در هم آمیخت و آن‌ها را با هم متحد کرد. به‌گفتهٔ ناکامورا، برهما سوتره آتمن و برهمن را هم متفاوت می‌دانند و هم نامتفاوت. این دیدگاه بعدها به بدابدا موسوم شد. به‌گفتهٔ کالر، در برهما سوتره آتمن و برهمن در برخی جوانب به‌ویژه در وضعیت جاهلیت با هم متفاوتند، ولی در سطوح عمیق‌تر و در وضعیت «درک نفس» و پس از دستیابی به حقیقت خویش یکی (نامتفاوت) هستند. این مناظرهٔ کهن منجر به پیدایش چندین نظریهٔ دوگانه‌گرا و نادوگانه‌گرا در آیین هندو شده‌است.
واقعیت و مایا
بنابر ماهادوان، در اوپانیشادها از برهمن-آتمن (که خود ذاتی یگانه است) به دو گونهٔ متفاوت یاد شده‌است: در یکی برهمن-آتمن نادوگانه بستر جامع جهان است و در دیگری واقعیت حسی و متغیر یک وَهم (مایا) است.
اوپانیشادها جهان و تجربهٔ انسانی را به‌عنوان درهم‌کنش پوروشنا (اصول جاودان و نامتغیر، خودآگاهی) و پراکریتی (جهان مادی، متغیر، و وابسته به زمان) توصیف می‌کند. اولی به شکل آتمن (روح، خویش) و دومی به مایا بروز می‌یابند. بنابر اوپانیشادها معرفت بر آتمن «دانش حقیقی» (ویدیه) و معرفت بر مایا «نا-دانش حقیقی» (آویدیه) است.
در اوپانیشادها مایا واقعیت متغیر و صوری است که در کنار برهمن (واقعیت حقیقی و مکنون) وجود دارد. مایا مفهومی مهم در اوپانیشادهاست و این متون بیان می‌دارند که مایا انسان را در راه رسیدن به رستگاری و خودآگاهی آزادی‌بخش گمراه، گیج، و نامطمئن می‌سازد.
مکاتب ویدانته
از دیگر مکاتب ویدانته می‌توان به دوایته‌دوایتهٔ نیمبارکا، سوداوایتای ولابها، و آسینتیا بدابدای چایتانیا اشاره کرد.
ویدانته ادویته
ادویته در لغت به معنی نا-دوگانگی است و ساختار تفکری یگانه‌انگارانه محسوب می‌شود. این مکتب بر اساس رابطهٔ نا-دوگانهٔ بین برهمن و آتمن بنا شده‌است. ادویته تأثیرگذارترین خرده‌مکتب مکتب ویدانته در فلسفهٔ هندو است. گوداپادا نخستین کسی بود که اصول ادویته را توصیف کرد. این اصول در شرحی آمده‌اند که او بر برخی از احکام متناقض در اوپانیشادها نوشت. بعدها در قرن هشتم میلادی شانکرا به توسعهٔ اصول ادویته گوداپادا پرداخت. به گفتهٔ کینگ، اثر برجستهٔ گوداپادا، ماندوکیه کاریکا، مملو از عبارات بودایی است و از تمثیل‌ها و برهان‌های این فلسفه استفاده می‌کند. کینگ همچنین می‌گوید که بین نوشته‌های شانکرا و برهما سوتره تفاوت‌های واضحی هست، و بسیاری از آرای شانکرا در تضاد با احکام اوپانیشادها قرار دارند. از سوی دیگر رادهاکرشنن می‌گوید که برداشت شانکرا منطبق بر برهما سوتره و اوپانیشادها است، و بسیاری از آن‌ها مستقیماً از اوپانیشادها مشتق شده‌اند.
شانکرا در شرحش بر فلسفهٔ ویدانتهٔ ادویته برای توضیح تفاوت اصلی بین هندوگرایی و بوداگرایی از زبان اوپانیشادهای اصیل استفاده می‌کند و می‌گوید که در هندوگرایی آتمن (روح، خویشتن) وجود دارد ولی در بوداگرایی روح و خویشتنی نیست.
شانکرا ماهیت آتمن و برهمن را به‌عنوان حقایق مقدس با چهار جمله از اوپانیشادها ادا می‌کند. این چهار جمله به مهاواکیاس (اظهارات کبیر) موسومند و عبارتند از:
با اینکه مواضع فلسفی اوپانیشادها در طیف گسترده‌ای قرار می‌گیرند، بیشتر شارحان پس از شانکرا مانند او بر یگانه‌انگاری ایدئالیست اتفاق نظر داشته‌اند.
ویشیشت‌ادویته
دومین مکتب ویدانته ویشیشت‌ادویته است که سری رامانجو (۱۰۱۷۱۱۳۷ میلادی) آن را بنیان گذاشت که از مخالفان شانکرا و مکتب ادویته بود. ویشیشت‌ادویته فلسفه‌ای ترکیبی است که ساختار فکری یگانه‌انگار ادویته و فلسفهٔ خداباورانهٔ دوایته را به هم پیوند می‌زند. سری رامانجو مکرراً به اوپانیشادها ارجاع می‌داد و مدعی بود که ویشیشت‌ادویته ریشه در اوپانیشادها دارد.
در مکتب ویشیشت‌ادویته، به اوپانیشادها به عنوان آموزندهٔ یک ایشوار (ویشنو) نگاه می‌شود که کرسی همهٔ صفات برتر است و همهٔ جهان قابل مشاهده بدن خدایی است که در همه چیز هست. تأکید این مکتب بر عبادت و تذکار دائمی زیبایی و عشق به خدای شخصی است. این امر در نهایت فرد را به یکی شدن با برهمن انتزاعی رهنمون می‌کند. به گفتهٔ فاولر، برهمن اوپانیشادها در تفسیر رامانجو یک حقیقت زنده و «آتمنِ همه چیز و همهٔ موجودات» است.
دوایته
به گفتهٔ فاولر، مکتب دوایته بر آن است که «هنگامی که اوپانیشادها از برهمن بودن روح سخن می‌گویند منظور شباهت است و نه این‌همانی.» مادهواچاریا آموزه‌های اوپانیشاد را مبنی بر یکی شدن با برهمن به صورت «وارد شدن به برهمن» تفسیر می‌کرد و آن را به یکی شدن قطره با دریا تشبیه می‌کرد. این امر در مکتب دوایته به معنای دوگانگی و وابستگی بین آتمن و برهمن است. به باور مادهواچاریا برهمن در اوپانیشاد حقیقتی متمایز، والا، و مستقل است و آتمن تنها برهمن را به شکلی فرودستانه، محدود و وابسته تداعی می‌کند.
مکتب ویشیشت‌ادویته رامانجو و مکتب ادویتهٔ شانکرا هر دو مکاتب ویدانته‌ای نا-دوگانه‌گرا هستند و بر آنند که همهٔ روح‌ها می‌توانند به آزادی و رستگاری دست یابند، ولی مکتب دوایتهٔ مادهواچاریا می‌گوید که روح‌ها تا ابد محکوم به سرنوشتند.
ترجمه‌ها
اوپانیشادها به زبان‌های مختلفی از جمله فارسی، ایتالیایی، اردو، فرانسوی، لاتین، آلمانی، هلندی، لهستانی، ژاپنی، اسپانیایی، و روسی ترجمه شده‌اند.
ترجمه به فارسی
در دوران زمامداری امپراتور گورکانی اکبر کبیر (۱۵۵۶–۱۵۸۶) نخستین ترجمه از اوپانیشادها به زبان فارسی انجام شد. نوهٔ اکبر محمد داراشکوه نیز در سال ۱۶۵۶ میلادی در مجموعه‌ای با عنوان اوپنکهت‌ها ۵۰ اوپانیشاد را از سانسکریت به فارسی برگرداند. داراشکوه این ترجمه از اوپانیشادها را بنابر تعبیری از معنای لغت «اوپانیشاد»، سر اکبر نام نهاد که بعدها به سرَالاسرار نیز معروف شد. به گفتهٔ صادق رضازاده شفق، داراشکوه در ترجمهٔ فارسی اوپانیشاد برای شرح متون اصلی توضیحاتی از خود یا حتی اخبار و عقاید اسلامی به آن افزوده‌است که «تشخیص اصل از ضمایم را بسیار مشکل می‌سازد.»
صادق رضازاده شفق به درخواست احسان یارشاطر ترجمهٔ فارسی جدید و دقیق‌تری از سیزده اوپانیشاد اصلی را از روی ترجمهٔ انگلیسی رابرت ارنست هیوم در سال ۱۳۴۵ چاپ کرد.
ترجمه به زبان‌های غربی
مستشرق جوان فرانسوی انکتیل دوپرون نسخه‌ای از اوپنکهت‌ها را بدست آورد و آن را از فارسی به فرانسوی و لاتین ترجمه کرد و در نهایت نسخهٔ لاتین را با عنوان Oupneck'hat در ۱۸۰۱–۱۸۰۲ میلادی به چاپ سپرد. ترجمهٔ فرانسوی دوپرون هرگز منتشر نشد، ولی ترجمهٔ لاتین او باب آشنایی جهان غرب با اندیشه‌های اوپانیشادی را گشود. با این حال به گفتهٔ دوسن از آنجا که مترجمان سانسکریت به فارسی در ترجمهٔ خود وفاداری چندانی به متون سانسکریت نداشتند این آشنایی غربی‌ها با اوپانیشاد چندان دقیق نبود.
نخستین ترجمهٔ مستقیم سانسکریت به انگلیسی از اوپانیشاد آیتریه را کولبروک در سال ۱۸۰۵ و نخستین ترجمه اوپانیشاد کنه را راموهون روی در ۱۸۱۶ انجام داد.
اولین ترجمهٔ آلمانی اوپانیشادها در ۱۸۳۲ و ترجمهٔ انگلیسی رور در ۱۸۵۳ انجام شد. با این حال ترجمه‌های ماکس مولر که در ۱۸۷۹ و ۱۸۸۹ چاپ شدند نخستین مساعی سیستماتیکی بودند که هر ۱۲ اوپانیشاد اصیل را در خود داشت. از دیگر ترجمهٔ سرشناس اوپانیشادها می‌توان به ترجمه‌های رابرت ارنست هیوم (۱۳ اوپانیشاد اصیل)، پل دوسن (۶۰ اوپانیشاد)، ساروپالی رادهاکرشنن (۱۸ اوپانیشاد)، پاتریک آلیول (۳۲ اوپانیشاد در دو جلد)، و نهانو سوامی (۱۳ اوپانیشاد با شرح ویشنوا آکاریاس) اشاره کرد. ترجمهٔ آلیول در ۱۹۹۸ برندهٔ جایزهٔ ا.ک. رامانجو برای ترجمه شد.
تشابهات با آرای افلاطون
برخی محققان به تشابهات اوپانیشاد با آرای فلسفی فیثاغورس و افلاطون، از جمله در باب معرفت‌شناسی، مفهوم عدالت و راه رستگاری، و تمثیل غار افلاطون اشاره کرده‌اند. همچنین تمایز خرد، روح، و رغبت در روان‌شناسی افلاطونی به سه گونا در فلسفهٔ هندی سامخیا شباهت دارد. دربارهٔ اینکه چگونه امکان گذار این اندیشه‌ها در جهان باستان وجود داشته‌است نظریه‌پردازی‌های بسیاری شده‌است، که از میان می‌توان به نظریهٔ سفر فیثاغورس به هند، نظریهٔ سفر فلاسفهٔ هندی به آتن، این نظریهٔ که افلاطون در هنگام تبعید به سیراکوس با این ایده‌ها آشنا شده‌است و امکان انتقال غیرمستقیم آنها از طریق ایران اشاره کرد.
با این حال دیگر محققان، از جمله آرتور بریدل کیث، جان بورنت، و ا. ر. وادیا، بر آنند که این دو ساختار فلسفی مستقل از هم شکل گرفته‌اند. به گفتهٔ ایشان هیچ سند تاریخی‌ای وجود ندارد که نشان از ملاقات فلاسفهٔ این دو مکتب داشته باشد و بین روند شکل‌گیری، جهت‌گیری، و اهداف این دو ساختار فلسفی تفاوت‌های آشکاری هست. به نوشتهٔ وادیا متافیزیک افلاطونی در زندگی این‌دنیایی ریشه دارد و هدف آن هم شکل‌دهی به دولت ایدئال است، در حالیکه در اوپانیشادها محور گفتگو روح فرد (آتمن) است و هدف چرخه‌شکنی.
اوپانیشاد در غرب مدرن
فیلسوف آلمانی آرتور شوپنهاور ترجمهٔ لاتین اوپانیشادها را خوانده بود و آن‌ها را در آثار جهان همچون اراده و تصور (۱۸۱۹) و متعلقات و ملحقات (۱۸۵۱) تحسین کرده‌است. شوپنهاور فلسفهٔ خودش را (که در آن فرد مظهر وحدت اصولی یا «اراده» است) هماهنگ با اوپانیشادها می‌یافت. شوپنهاور نسخه‌ای از ترجمهٔ لاتین اوپانیشاد را همواره با خود داشت و گفته بود که اوپانیشاد «آرامش زندگی من بوده‌است و آرامش مرگم هم خواهد بود.»
فیلسوفان دیگری از جمله هموطن شوپنهاور فریدریش ویلهلم یوزف شلینگ نیز مفاهیم اوپانیشادی را ستوده‌اند. در آمریکا، گروهی از ادبا و فلاسفه موسوم به تعالی‌گرایان، که مؤثر از آرمانگرایان آلمانی و تفسیر شلینگ از آرمانگرایی متعالی امانوئل کانت بودند، باعث شدند که اوپانیشادها در جوامع غربی شهرتی بیابند. شعر سرزمین هرز (۱۹۲۲) اثر شاعر انگلیسی‌زبان تی. اس. الیوت نیز با جمله سانسکریت «شانتی شانتی شانتی» (که به کرات در اوپانیشادها آمده‌است) به پایان می‌رسد.
پل دوسن در یادداشتش بر اوپانیشادها می‌نویسد که برهمن-اتمن در اوپانیشادها چیزی است که می‌توان آن را تجربه کرد ولی توصیفش ممکن نیست. به باور دوسن این برداشت از روح و خود مشابه برداشت افلاطون است. اوپانیشادها بر وحدت روح تأکید دارند و هر شکلی از تکثرگرایی و در نتیجه دوری و نزدیکی مکانی، توالی زمانی، رابطهٔ علی، و تضاد سوژه و ابژه را رد می‌کنند. ماکس مولر نیز در نقدش بر اوپانیشاد دربارهٔ عدم وجود ساختار فلسفی واحد و موضوع محوری در اوپانیشادها می‌نویسد:
سنگ قبر
در ایران سنگ گور را به فرم خوابیده بر روی گور می‌گذارند اما در کشورهای فرنگی و همچنین ایران در گذشته‌ای نزدیک، سنگ گور به فرم ایستاده بالای گور جای دارد.
در گذشته معمولاً از سنگی کوچک و بدون کنده کاری بر بالای قبر برای مشخص ساختن تنها محل دفن استفاده می‌شد. اما به مرور بر روی سنگ قبر نام و نام خانوادگی فرد فوت شده نیز حک می‌گردید. در حال حاضر بر روی سنگ قبر اطلاعات، نوشته و عکس‌های مختلفی حک می‌شود. این امر باعث شده تا به مرور ابعاد سنگ قبر بزرگتر شود.
اطلاعات نوشته شده بر روی سنگ گور
سنگ گور معمولاً دارای اطلاعات زیر است:
سنگ قبرهای مدرن
این سنگ قبرها به وسیله یک بارکد هوشمند می گردند و اشخاص می‌توانند با اسکن نمودن بارکد به اطلاعاتی مانند عکس، فیلم، زندگی نامه و شجره نامه شخص متوفی را مشاهده نمایند.
سیمی
سیمی از جزیره‌های کشور یونان است. سیمی هشتمین بزرگترین جزیره در دسته جزایر دودکانیسا است و ۱۸ مایل شمال شرقی جزیرهٔ رودس و ۴ مایل غرب ساحل ترکیه واقع شده‌است. جمعیت سیمی ۲٬۵۸۰ نفر است.
ورزشگاه نوا کرئو آلتا
ورزشگاه نوا کرئو آلتا با ظرفیت ۲۰٬۰۰۰ نفر یکی از ورزشگاه‌های فوتبال کشور اسپانیا است که در شهر سبادل ایالت کاتالونیا واقع شده‌است. این ورزشگاه در سال ۱۹۶۷ بازگشایی شد و در حال حاضر بازی‌های خانگی باشگاه فوتبال سابادل در آن برگزار می‌گردد.
فرودگاه زرافشان
فرودگاه زرافشان  (به زبان بومی: Zarafshon Xalqaro Aeroporti) یک فرودگاه همگانی  با کد یاتا AFS است. این فرودگاه در شهر زرافشان کشور ازبکستان قرار دارد.
رودلف کرامر
رودلف کرامر (Rudolf Kramer; January 17, 1886 – November 24, 1904) دوچرخه‌سوار اهل اتریش بود. وی در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۱۲ شرکت کرده است.
یوداکانوکتیا
یوداکانوکتیا (به لاتین: Udakanuketiya) یک منطقهٔ مسکونی در سری‌لانکا است که در استان جنوبی (سری‌لانکا) واقع شده‌است.
استان بوشهر
استان بوشهر از استان‌های جنوبی ایران و هفدهمین استان بزرگ کشور به لحاظ مساحت است که در حاشیه خلیج فارس قرار دارد. مرکز این استان بندر بوشهر است و شامل ۱۰ شهرستان، ۲۶ بخش، ۲۹ دهستان، ۴۰ شهر و حدود ۹۱۰ آبادی است. همچنین این استان دارای ۲۲ جزیره و شبه‌جزیره است و از دو بخش جلگه‌ای و کوهستانی تشکیل شده که دارای پوشش گیاهی ضعیفی است. جانوران موجود در این استان به دو قسمت خشکی زیست و دریایی زیست تقسیم می‌شود. آب‌وهوای این استان گرم و خشک است اما در نوار ساحلی به دلیل مجاورت با خلیج فارس، گرم و مرطوب است و به دلیل بالا رفتن رطوبت موجود در هوا، پدیده شرجی از ویژگی‌های آب‌وهوایی این استان است. در برخی نواحی، گاهی اوقات بارش برف نیز رخ داده‌است.
وجود معابد و کاخ‌های سلسله‌های بزرگ و مشهور گذشته در نقاط مختلف این استان نشان از تاریخ کهن این استان (عیلامی‌ها و تمدن بین‌النهرین) دارد. معبد ریشهر در کنار بندر بوشهر، کاخ بردک سیاه بین درودگاه و آب‌پخش نمونه‌هایی ازاین آثار کهن است. به علاوه، مردم استان بوشهر به‌عنوان نماد مبارزه با استعمار شناخته می‌شوند به‌طوری که روز ۱۲ شهریور، که سالروز کشته شدن رئیس‌علی دلواری است، را به افتخار او در تقویم به‌عنوان روز ملی مبارزه با استعمار نام نهاده‌اند.
استان بوشهر سومین اقتصاد بزرگ کشور است و رتبه اول درآمد سرانه را در کشور دارا است. ترکیبی از اقتصادهای بزرگ و متنوع مانند نفت و گاز و پتروشیمی، نیروگاه‌ها، کشاورزی و شیلات، معادن، تأسیسات هسته‌ای، صنایع دریایی، فعالیت‌های تجاری و موقعیت استراتژیک آن در خلیج فارس باعث شده تا این استان همیشه برای دیگر حکومت‌ها و قدرت‌های دنیا از اهمیت خاصی برخوردار باشد. این استان میدان‌ها نفتی و گازی بزرگ و نیروگاه‌های متعددی دارد. از ظرفیت‌های گردشگری این استان می‌توان به سواحل خلیج فارس، طبیعت بکر و نخلستان‌ها، مانند آب‌پخش، و بازارهای تجاری عرضه اجناس اشاره کرد. از جاذبه‌های تاریخی این استان با توجه به قدمتشان می‌توان به کاخ بردک سیاه، آرامگاه گورستان صخره‌ای سیراف، گورستان شغاب و مسجد و گورستان پالمیریان اشاره کرد.
نام
نام استان بوشهر برگرفته از نام شهر بوشهر است. گفته می‌شود که نام «بوشهر» برگرفته از «بوخت اردشیر» به معنی شهر رهایی و شهری است که اردشیر در آن رهایی یافت. اعراب آن را «البوشهر» می‌نامیدند که کوتاه شده آن «ابوشهر» است. همچنین اولین بار در کتاب معجم‌البلدان یاقوت حموی و فارسنامهٔ  ابن بلخی (تحریر شده در سال‌های ۱۰۸۰–۱۰۹۰ میلادی) از بوشهر نام برده شده‌است.
پیشینه
قدیمی‌ترین نشانه‌های به‌دست‌آمده از وجود حکومت در سرزمین بوشهر، به دوران عیلامی بر می‌گردد. به عقیده جرج کامرون، شهر لیان (در نزدیکی شهر بوشهر امروزی) در قلمرو شیلهاکاینشوشیناک، پادشاه عیلامی قرار داشته‌است زیرا او در این شهر عبادتگاهی را که توسط هوبان-نومنا برای کیرشیا ساخته شده بود، بازسازی کرد. این منطقه در امپراتوری عیلامی در ایالتی موسوم به شیریهوم قرار داشته‌است.
کاخ‌های هخامنشی کشف شده، مانند «بردک سیاه» که بین روستای درودگاه و شهر آب‌پخش قرار دارد، نشان می‌دهد که بعد از عیلامیان، این مناطق تحت تسلط امپراتورهای هخامنشی همچون داریوش بزرگ یا کوروش بزرگ قرار گرفته‌است. شهر «انطاکیه» در پارس از آثار قدیمی دیگری است که نشان می‌دهد حاکمان بعدی که بر ناحیه بوشهر تسلط داشته‌اند، سلوکیان بوده‌اند. آثاری همچون شهر باستانی «ریشهر» نشان می‌دهد که این منطقه در قلمرو ساسانیان هم بوده‌است(پارس (استان ساسانی)). همچنین بندر باستانی سیراف مهم‌ترین بندرگاه بازرگانی ایران در دوره ساسانی تا قرن چهارم بوده‌است.
طبق نقشه‌ای که در کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی از دوره عباسی وجود دارد، منطقه بوشهر در این دوره جزو تقسیم‌بندی به نام «فارس» بوده‌است. در نقشه قدیمی دیگر از دوره صفویه، منطقه بوشهر در این دوره جزو تقسیم‌بندی به نام «فارسستان» بوده‌است. «پارس» یا «ایالات پارس» یا «فارس قدیم»، در تقسیم‌بندی جغرافیایی بعد از اسلام شامل محدوده جنوبی ایران منتهی به خلیج فارس بوده‌است. این ایالت یا منطقه شامل استان فارس کنونی، استان بوشهر، غرب استان هرمزگان، استان کهگیلویه و بویراحمد و حتی استان یزد و شهرستان بهبهان از استان خوزستان بوده‌است. ابن حوقل حدود این ایالت را از مشرق به کرمان، از مغرب به خوزستان و از شمال به بیابان منتهی به خراسان و قسمتی از اصفهان و از جنوب هم‌جوار خلیج فارس دانسته‌است.
علیزاده مقدم و شکریان در تحقیق خود بوشهر را از دوره پس از تصرف توسط مسلمین تا دوره صفویه و حضور پرتغالی‌ها در این منطقه جزو ملوک هرمز اعلام کرده‌اند.
در سال ۱۳۰۴ (دوره قاجار)، بنادر و جزایر خلیج فارس به مرکزیت بوشهر تشکیل شد. محدوده حکمرانی این نهاد تقریباً تمام بنادر جنوب کشور یعنی تا حدوداً بندر جاسک را در بر می‌گرفته‌است (بعبارتی حتی بندرعباس هم تحت مدیریت و زیر مجموعه بوشهر قرار می‌گیرد). در سال ۱۳۱۶، بوشهر به‌عنوان یک شهرستان زیرنظر استان هفتم (فارس) قرار گرفت. سال ۱۳۳۳، بوشهر دوباره مستقل شد و با مرکزیت شهر بوشهر، فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس را تشکیل داد. دوباره در آذر ۱۳۴۹ شهرستان‌های بوشهر و دشتستان با نام فرمانداری کل بوشهر از استان ساحلی مستقل شدند و در نهایت استان بوشهر که شامل دو شهرستان بوشهر و دشتستان بود، در ۹ مهر ۱۳۵۲ تشکیل شد.
موقعیت
استان بوشهر از شمال به استان‌های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد، از شرق به استان فارس، از جنوب و غرب به خلیج فارس و از جنوب شرق به استان هرمزگان مرتبط است. این استان با مساحتی حدود ۲۷٬۶۵۳ کیلومتر مربّع، جمعیّتی برابر ۱٬۱۶۳٬۴۰۰ نفر دارد. استان بوشهر با خلیج فارس بیش از ۷۰۷ کیلومتر مرز دریایی دارد. استان بوشهر میان ۲۷ درجه و ۱۹ دقیقه تا ۳۰ درجه و ۱۶ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۱ دقیقه تا ۵۲ درجه و ۵۹ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد.
استان بوشهر از جمله استان‌هایی است که به دلیل مجاورت با خلیج فارس دارای جزایر و شبه جزایر متعددی می‌باشد. این جزایر و شبه جزایر عبارت‌اند از: خارک (خارگ)، خارکو، شیف، ام‌الگُرم، نخیلو، فارسی، جبرین (تهمادو)، خان، بیدو، عباسک و پیرزنگی، متاف، مرغی، چراغی، جزیره نگین، جزیره صدرا، جزیره صدف، جزیره مولیات، جزیره میر مهنا، جزیره خرو، جزیره سه‌دندون و جزیره شیخ کرامه.
تقسیمات کشوری
براساس آمار سال ۱۳۹۸ استان بوشهر دارای ۱۰ شهرستان، ۲۷ بخش و ۵۲ دهستان و شامل ۴۰ شهر و حدود ۹۱۰ آبادی(۳۹۳ دهیاری طبق آمار سال ۱۴۰۲ ) می‌باشد. از سال ۱۳۸۱ که تحریف نام خلیج فارس ابعاد بیشتری گرفت، برای صیانت از نام خلیج فارس راهکارهایی از جمله تغییر نام استان بوشهر به استان خلیج فارس یا تشکیل استان جدیدی متشکل از جزایر خلیج فارس بنام استان خلیج فارس به مرکزیت جزیرهٔ ابوموسی ارائه شد که تاکنون به نتیجه نرسیده‌است.
آب و هوا
آب‌وهوای استان گرم و خشک و در نواحی ساحلی گرم و مرطوب است. حداکثر دمای مطلق آن ۵۲٫۵ درجهٔ سانتی‌گراد و حداقل آن ۱- درجه و دمای متوسط سالانهٔ استان ۲۵٫۷ درجه می‌باشد. هوای آن ۷ ماه گرم، ۲ ماه معتدل تا سرد و ۳ماه معتدل تا گرم می‌باشد. به‌صورت سالانه، متوسط دما بین ۲۴ تا ۲۸ درجه سانتیگراد است که بیشینه آن در تابستان به ۵۰ درجه سانتیگراد و کمترین تا حدود ۶ درجه سانتیگراد می‌رسد. متوسط بارش در استان ۲۱۷ میلی‌متر است. یکی از ویژگی‌های مهم آب‌وهوای استان، پدیده «شرجی» می‌باشد که به‌علت بالا رفتن رطوبت موجود در هوا تا حد اشباع به‌وجود می‌آید. به دلیل پدیده‌های آب و هوایی بارش برف در شهرستان‌های جم، دشتی، تنگستان و دشتستان نیز مشاهده شده‌است.
اقلیم
جغرافیای بوشهر از دو قسمت تشکیل شده‌است: یک قسمت جلگهای در حاشیه ساحلی (نوار غربی) و یک قسمت کوهستانی در منتهی‌الیه زاگرس جنوبی (نوار شرقی). جلگه ساحلی استان، به‌صورت نوار کم عرض در راستای ساحل خلیج فارس قرار دارد که در اثر رسوب‌گذاری رودهای استان به‌وجود آمده‌است. جلگه ساحلی استان بوشهر به جز در مناطقی که رودها به دریا منتهی می‌شوند، عرض کم و باریکی دارند. به‌عنوان نمونه، عرض جلگه در امتداد رود دالکی و دهانهٔ رود حله؛ ۷۰ کیلومتر و در امتداد رود مند ۱۲۰ کیلومتر می‌باشد. اغلب خاک منطقه شور و قلیایی است.
به ارتفاعات استان بوشهر «گچ ترش» (رشته کوه) گفته می‌شود. این ارتفاعات ادامه زاگرس فارس است. به قسمت‌های جنوبی این ارتفاعات که به دریا نزدیک می‌شوند «نوکند» گفته می‌شود. در سواحل تنگستان رشته کوه‌های «کوه کار» یا «کارتنگ» قرار دارد که در آن‌ها قله‌های درانگ-کلات بوریان مند و کجور واقع شده‌اند. مهم‌ترین کوه‌های استان شامل: کوه بیرمی (با ارتفاع ۱٬۹۵۰ متر مرتفع‌ترین قلهٔ استان بوشهر) در شهرستان دشتی، کوه‌های گیسکان (۱٬۴۲۰ متر) و بزپر یا پشت‌پر (۱٬۴۲۰ متر) در شرق برازجان، کوه سیاه (۱٬۵۰۰ متر) در دشت‌پلنگ، کوه درنگ (۱٬۲۲۳ متر) در شهرستان دیر، کوه احمد سلمان(۱٬۳۴۲ متر) کجور (۱٬۶۰۳ متر) و بوریال (۷۳۰ متر) در تنگستان و ارتفاعات بوشکان و پازنان است.
نوازن
نوازن (اراک)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اراک در استان مرکزی ایران است. این روستا در ۲۸ کیلومتری شمال غربی شهر اراک قرار دارد.
استان بوشهر
اقلیم
طبق گفته کارشناسان در سال ۱۳۹۳، در استان بوشهر غارهای کوچک و بزرگ متعددی وجود دارد که باید کارهای مطالعاتی متعددی جهت شناسایی و تهیه اطلاعات آنها صورت پذیرد اما تا سال ۱۳۹۳ فقط ۳۴ غار در استان بوشهر شناسایی شده که ۲۰ تای آن با ارزش معرفی شده‌است و از این تعداد ۱۸ غار آن قابل پیمایش و مابقی به دلیل صعب العبور بودن غیرقابل پیمایش می‌باشند. در این بین ۴ غار به نام گوریک در دشتستان وجود دارد که یکی از آنها با طول یک کیلومتر طولانی‌ترین غار تونلی ایران است. ۱۵ غار دیگر در گنبد نمکی جاشک شناسایی شده و ۱۰ غار باستانی هم که تاریخچه آنها توسط باستان شناسان کشف شده، در شهرستان جم شناسایی شده‌اند.
نوازن
جمعیت
این روستا در دهستان مشهدالکوبه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۴۵ نفر (۷۰خانوار) بوده‌است.
استان بوشهر
اقلیم
سرچشمه هیچ رودخانه دائمی در این استان بوشهر قرار ندارد. دلایل این امر عبارتند از: گرمی هوا، کمی بارش، نبود ارتفاعات بلند، قرار نگرفتن در مسیر بادهای باران‌آور و عدم جذب رطوبت کافی. همه رودخانه‌های استان از استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد سرچشمه می‌گیرند. رودخانه‌های دائمی بوشهر عبارتند از: موند (مند)، دالکی، شاپور و حله. رودخانه‌های فصلی نیز عبارتند از: اهرم، شور گناوه، دره آبداری و درهٔ گپ.