شاهنشاهی_هخامنشی
سرزمین‌های زیر فرمان هخامنشیان خارج از ایران کنونی
در اواخر قرن ششم قبل از میلاد، بخش‌هایی از بلغارستان امروزی، به‌ویژه منطقه شرقی این کشور، تحت سلطه امپراتوری هخامنشیان ایران درآمد. از زمانی که پادشاه مقدونی آمونتاس یکم مقدونی کشورش را در حدود ۵۱۲–۵۱۱ قبل از میلاد به ایرانیان تسلیم کرد، مقدونی‌ها و ایرانی‌ها دیگر غریبه نبودند. انقیاد مقدونیه بخشی از عملیات نظامی ایران بود که توسط داریوش بزرگ آغاز شد. در سال ۵۱۳ قبل از میلاد، پس از تدارکات بسیار زیاد، ارتش بزرگ هخامنشی به بالکان حمله کرد و سعی کرد سکاهای اروپایی را که در شمال رودخانه دانوب پرسه می‌زدند، شکست دهد. ارتش داریوش قبل از بازگشت به آسیای صغیر، چندین قوم تراکیا و تقریباً تمام مناطق دیگری را که بخش اروپایی دریای سیاه را در بر می‌گیرند، مانند بخش‌هایی از بلغارستان، رومانی، اوکراین و روسیه امروزی تحت سلطه خود درآورد. داریوش یکی از فرماندهان خود به نام مگابازوس را در اروپا گذاشت که وظیفه وی تکمیل فتوحات در بالکان بود. سپاهیان ایرانی تراکیه غنی از طلا، شهرهای ساحلی یونان را تحت سلطه خود درآوردند و همچنین پائونیان قدرتمند را شکست دادند و فتح کردند. سرانجام مگابازوس نمایندگانی را نزد آمونتاس یکم مقدونی فرستاد و خواستار پذیرش سلطه پارس شد که مقدونی‌ها نیز پذیرفتند. پس از شورش ایونی، تسلط ایرانیان بر بالکان سست شد، اما در سال ۴۹۲ قبل از میلاد از طریق لشکرکشی‌های مردونیه فرماندار ایرانی به‌طور محکم بازسازی شد. بالکان، از جمله بلغارستان امروزی، سربازان زیادی برای ارتش چند قومیتی هخامنشی فراهم کرد. چندین گنجینه تراسیایی که مربوط به دوران حکومت ایرانیان در بلغارستان است پیدا شده‌است. بیشتر مناطق امروزی شرق بلغارستان تا سال ۴۷۹ قبل از میلاد تحت سلطه پارسیان باقی ماند. پادگان ایرانی در دوریسکوس در تراکیه حتی پس از شکست ایران سال‌ها مقاومت کرد و طبق گزارش‌ها هرگز تسلیم نشد. به عنوان آخرین دژ ایرانیان در اروپا باقی ماند. در اواخر قرن ششم قبل از میلاد، امپراتوری ایرانی هخامنشی بر همه دولت شهرهای یونانی در ایونیا (ساحل غربی ترکیه امروزی) حکومت می‌کرد و در بالکان و اروپای شرقی نیز به دستاوردهای ارضی دست یافته بود. شهرهای یونانی ایونیا به رهبری میلتوس علیه امپراتوری ایران شورش کردند و برخی از شهرهای سرزمین اصلی از جمله آتن و ارتریا از آنها حمایت کردند. پس از سرکوب قیام، داریوش اول اولین حمله ایرانیان به یونان را برای انتقام از آتنی‌ها آغاز کرد. در سال ۴۹۲ قبل از میلاد، ژنرال ایرانی مردونیوس، ارتشی (با پشتیبانی ناوگان) را در سراسر هلسپونت رهبری کرد و تراکیه را مجدداً تحت سلطه خود درآورد و مقدونیه را به عنوان یک پادشاهی کاملاً تحت انقیاد اضافه کرد. با این حال، قبل از اینکه بتواند به یونان برسد، ناوگان او در طوفانی در نزدیکی کوه آتوس نابود شد. در سال ۴۹۰ قبل از میلاد، داریوش ناوگان دیگری را مستقیماً از طریق دریای اژه (به جای دنبال کردن مسیر زمینی همان‌طور که مردونیوس انجام داده بود) فرستاد تا آتن را تحت سلطه خود درآورد. پس از نابودی شهر ارتریا، ناوگان فرود آمد و با ارتش آتن در ماراتون روبرو شد که با پیروزی قاطع آتن به پایان رسید. جانشین داریوش، خشایارشا یکم، دومین حمله ایرانیان به یونان را در سال ۴۸۰ قبل از میلاد آغاز کرد. علیرغم شکست یونانی‌ها در ترموپیل، پس از آن، ایرانیان برای مدت کوتاهی شمال و مرکز یونان را تسخیر کردند. دولت‌شهرهای یونان بار دیگر با پیروزی دریایی در سالامیس و پیروزی در خشکی در پلاته (Plataea) توانستند مهاجمان را به‌طور همه‌جانبه شکست دهند. آتن برای پیگرد جنگ و سپس دفاع از یونان در برابر حمله بیشتر ایران، اتحادیه دلیان را در سال ۴۷۷ قبل از میلاد تأسیس کرد. در ابتدا، هر شهر در اتحادیه کشتی‌ها و سربازان به ارتش مشترک کمک می‌کرد، اما به مرور زمان آتن به شهرهای کوچک‌تر اجازه داد (و سپس مجبور کرد) کمک مالی کنند تا بتواند سهمیه کشتی‌هایشان را تأمین کند. به دنبال عقب‌نشینی‌های نظامی علیه ایرانی‌ها، خزانه‌داری از دلوس به آتن منتقل شد و کنترل دومی بر اتحادیه را بیشتر تقویت کرد. در سال ۴۵۸ قبل از میلاد، در حالی که جنگ‌های ایرانی هنوز ادامه داشت، جنگی بین اتحادیه دلیان و اتحادیه پلوپونز درگرفت که اسپارت و متحدانش را شامل می‌شد. پس از چند جنگ بی‌نتیجه، دو طرف در سال ۴۴۷ قبل از میلاد قرارداد صلح امضا کردند. مقرر شده بود که این صلح سی سال طول بکشد: در عوض، تنها تا سال ۴۳۱ قبل از میلاد، با شروع جنگ پلوپونز، برقرار بود. منابع اصلی ما در مورد این جنگ، تاریخ جنگ پلوپونز توسیدید و هلنیکا گزنفون است.