cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمدشاه
ممنوعیت تجارت برده در خلیج فارس
برده‌داری نزدیک به دو دهه پیش در بریتانیا ممنوع اعلام شده بود با افزایش نفوذ انگلیس در خلیج فارس، آنان تصمیم گرفتند تا به تجارت برده از طریق این دریا پایان دهند و همکاری دولت‌های اطراف مانند ایران، عثمانی و مسقط ضروری بود. بنابراین کلنل جاستین شیل که در سال ۱۸۴۶ میلادی جایگزین مک‌نیل شده بود، در نامه‌ای به آقاسی تقاضا کرد اولیای دولت ایران هم فرمانی مشابه صادر کنند. اما خرید و فروش انسان در دین اسلام مانعی نداشت و شاه با این استدلال که «غلام و کنیز خریدن موافق شرع غرای حضرت خاتم‌الانبیاست» با خواست شیل مخالفت کرد. نماینده انگلیس به تلاش خود برای متقاعد کردن شاه ادامه داد؛ از جمله این که نظر مجتهدان تهران را جویا شد اما آن‌ها موضوع را مکروه، و نه حرام، اعلام کردند. مسئله مهم دیگری که در مخالفت سرسختانه دولت ایران وجود داشت، کمک مالی شیل به شورش سالار در خراسان بود. در همین خلال دولت انگلیس نیروی دریایی خود را مأمور گشت‌زنی در خلیج فارس نمود تا مانع کشتی‌های حمل برده شود. جاستین شیل اندکی بعد به لندن بازگشت. کلنل فرانسیس فرانت از هنگ سواره‌نظام بمبئی به‌طور موقت جایگزین او شد.
در ادامه تلاش‌های مستمر انگلستان، با همزمانی ورود فرانت و مراحل پایانی کنفرانس ارزروم، شیل در یک نامه مؤدبانه، ادعا کرد که انگلیسی‌ها در این مذاکرات جانب ایران را گرفتند و از شاه خواست تا با امضای عهدنامه منع برده‌داری، مقامات و مردم انگلیس را خوشحال سازد. آقاسی جواب دولت ایران به این درخواست را به زمان امضای عهدنامه موکول کرد. فرانت در نامه خود به تاریخ ۱۶ جمادی‌الاول از دولت ایران خواست که به صراحت موافقت یا مخالفت خود را اعلام کنند.
بالاخره محمدشاه در این تاریخ رضایت داد که تجارت برده در خلیج فارس را ممنوع اعلام کند اما ممنوعیتی بر تجارت از طریق خشکی اعمال نکرد. او در پاسخ به آقاسی نوشت: «من اجازه را فقط برای حسن رفتار فرانت می‌دهم واِلا بین ما و دولت انگلیس هنوز خیلی اختلاف وجود دارد.» آقاسی ۳ فرمان به والیان فارس، اصفهان و خوزستان نوشت. او صدور این نامه‌ها را در «موقعیت خاص» برمی‌شمارد که به نظر به وخامت سلامتی شاه اشاره دارد. صدر اعظم در نامه خود به انگلیسی‌ها از حفظ صمیمیت و روابط دوستانه سخن به میان می‌آورد و عنوان می‌دارد که وزرای ایران هم توقع دارند که وزرای انگلیسی نسبت به برآورده کردن خواسته‌های آنان از هیچ کوششی دریغ نکنند.
روابط خارجی
روابط خارجی ایران با انگلیس و روسیه در عهد محمدشاه تیره و پیچیده بود. چنان‌که حتی در مقطعی برای نخستین بار ایران و انگلیس روابط رسمی خود را کاملاً قطع کردند و «رشته الفت» با روسیه هم سست شد. نارضایتی دولت ایران از این وضعیت را می‌توان از گفته آقاسی به سفیر فرانسه که «نمایندگان این دو دولت زیاده و به طرز علنی در کار منافع خویش و در جهت زیان منافع دولت ایران در کارند» و شکایت‌های پیاپی او از رفتار سفرای کشورهای مذکور به شاه دید. اما به هر حال ایران تلاش می‌کرد با این دو دولت «مؤدبانه و محافظه‌کارانه» رفتار کند.
انگلستان
انگلیسی‌ها در شورش شاهزادگان از علی‌میرزا ظل‌السلطان حمایت کردند. اما او به سرعت سرکوب شد. با وجود ناکامی مدعیان، انگلیسی‌ها دست از حمایت از آن‌ها برنداشتند. چنان‌که در گزارشی آمده آن‌ها با شاهزادگان فراری از طریق ماژول هنیل مکاتبات و پول رد و بدل می‌کردند. نماینده انگلیسی علناً گفت «اینان مدعی سلطنت ایران می‌باشند و هر سالی دو هزار لیره از انگلیس مقرری دارند.» اگر چه شاهزادگان سرکوب شدند، اما حمایت انگلیسی‌ها از آصف‌الدوله ادامه یافت و حتی اسناد این موضوع به دست سفیر فرانسه افتاد. بعدها شورش سالار هم توسط پسر آصف‌الدوله با همکاری انگلیسی‌ها روی داد و محمدشاه در دخالت انگلیسی‌ها «یقین» داشت. مهم‌ترین اتفاق روابط ایران و بریتانیا، مربوط به جنگ هرات بود. چون انگلیسی‌ها خارک را اشغال کردند، تخلیه آن را منوط به امضای عهدنامه تجاری دانستند. آن‌ها ضمناً در پی آن برآمدند که ایلات جنوب کشور را نیز بر دولت محمدشاه بشورانند. انگلیسی‌ها همچنین در مذاکرات ارزروم از عثمانی حمایت کردند، چنان‌که لایار عنوان داشت که «ادعای عثمانی بر خرمشهر رسمی و ادعای ایران اسمی است.» او ادامه داد که «عثمانی باید مالک هر دو ساحل باشد.» اما روسیه به مخالفت برخاست و ایران هم زیر بار نرفت. در این شرایط، محمدشاه میرزا حسین‌خان آجودانباشی را راهی پایتخت‌های فرنگ کرد که از جمله مأموریت‌های او مذاکره با انگلیسی‌ها برای صلح بود اما دولت انگلیس سفیر ایران را به عنوان یک نماینده رسمی نپذیرفت و سفر او جنبه غیررسمی داشت. در ژوئن ۱۸۳۹، آجودانباشی براساس نامه‌ای که محمدشاه به او داده بود، با پالمرستون به مکاتبه نشست. از لندن پاسخ آمد: «هر آنچه مک‌نیل کرده‌است موافق رضا و دستورالعمل امنای دولت انگلیس است.» در ملاقات اول، پالمرستون با سفیر به سردی رفتار کرد. او ادعا کرد که «وزرای دولت علّیه ایران مزدوران روسیه‌اند.» منظورش آقاسی بود. سفیر پاسخ داد حاجی «از سرکار شاهنشاه عالم‌پناه مواجب و مرسوم و لقب قبول نکرده‌اند، تا به دولت دیگر چه رسد.» طرف انگلیسی ادامه داد که افسران روسی در سپاه ایران دیده شدند. سفیر پاسخ داد «کدام شخص، به چه اسم و رسم… در کدام فوج؟» پالمرستون نامه‌ای به دولت ایران نوشت و شرایط انگلیس برای صلح را «مطلق‌العنان بودن اعضای سفارت انگلیس در ایران»، امضای قرارنامه بازرگانی، دست برداشتن از تسخیر هرات توسط ایران و پس گرفتن شکایت از مک‌نیل برشمرد. میرزا حسین‌خان نیز شرایط ایران را اینگونه شرح داد: تخلیه خارک، پرداخت ۲۰۰ هزار تومان که تعهد کرده بودند، برکناری مک‌نیل و دست برداشتن انگلیس از حمایت از شاهزادگان فراری و نامه‌نگاری با روحانیون. دولت ایران می‌دانست که شرایط قبول نخواهد شد.
در سال ۱۸۴۱ ایران عهدنامه تجاری را امضا کرد و به انگلیسی‌ها حق داد که در تهران و تبریز و بوشهر کنسولگری دایر کنند. انگلیسی‌ها قول تخلیه خارک را دادند و در ۱۸۴۲ آن را عملی کردند. عهدنامه مذکور بسیار مختصر بود و هیچ سخنی از اتحاد و دوستی دو دولت زده نشد. اما به هر حال این عهدنامه ایدئال لندن هم نبود، چرا که خارج از سه شهر مذکور حق اقامت نداشتند و هدف آن‌ها، دایر کردن کنسولگری در گیلان، نزدیک به مرز روسیه، بود. پس از امضای این عهدنامه، طولی نکشید که کالاهای انگلیسی که قیمت پایینی هم داشتند از راه تبریز–ترابوزان وارد ایران شده و بازارهای آن کشور را پر کردند و این مسئله حتی باعث ورشکستگی تعدادی از تجار ایرانی در تبریز هم شد.
روسیه
در دوران محمدشاه ایران تنها یک عهدنامه با روسیه به امضا رساند. این عهدنامه برای محدود کردن مهاجرت میان ایران و روسیه بود، چرا که آقاسی می‌پنداشت روس‌ها «اتباع مسیحی ما را به مهاجرت وامی‌دارند.» در سال ۱۸۴۴ قراردادی امضا شد که البته تأثیری در کاهش مهاجرت از ایران به روسیه نداشت و اتباع مسیحی و مسلمان به دنبال کار با گذرنامه یا بی‌گذرنامه راهی روسیه می‌شدند. اما موضوعات مورد مناقشه میان دولت محمدشاه و روسیه، بر سر ورود کشتی‌های جنگی روس به مرداب انزلی و بحث شیلات بود. حاجی آقاسی در شکایت از ورود کشتی‌های روس به مرداب انزلی به محمدشاه نوشت که «رذالت از این بیشتر نمی‌شود… هم بی‌اذن و اجازه به مرداب انزلی آمده، گیلان را برهم زده‌اند.» مطابق ترکمنچای، کشتی‌های روس، نظامی یا تجاری، حق کشتیرانی آزادانه در دریای خزر را داشتند، اما دولت ایران مرداب انزلی را بخشی از دریای خزر نمی‌دانست. نسلرود، وزیر امورخارجه روسیه، نامه‌ای به آقاسی نوشت و هشدار داد که «برهم زدن حقوق خود را دولت بهیه روس هرگز متحمل نخواهد شد.» آقاسی پاسخ داد که «قدغن بی‌حرمتی نیست.» «عهدنامه را به میان بگذاریم. اگر حق با ما بود، اولیای آن دولت را چه حرف؟ و اگر حق با روسیه بود ما را چه سخن؟» حاجی معتقد بود روس‌ها خود می‌دانند حق با آن‌ها نیست، ورنه «دیگر چرا اذن می‌خواهند؟ اگر نیست چرا اذن بدهیم یا عهد تازه ببندیم؟» که ما «تجربت بسی کردیم.»
روس‌ها که واکنش ایران را حاصل توطئه انگلیسی‌ها می‌دانستند با سفیر انگلیس در تهران به سردی رفتار کردند. آن‌ها برای حل مسئله، دست به یک ترفند سیاسی زدند. قرار شد یک کشتی بخاری کوچک، در ظاهر به عنوان هدیه‌ای از سوی امپراتور روس به شاه ایران، بر روی چهار کشتی بخاری به سمت سواحل ایران حرکت کند و بدین ترتیب، دولت ایران در موقعیتی قرار بگیرد که نتواند از ورود کشتی‌های جنگی به مرداب جلوگیری کند چرا که این عمل می‌توانست یک بی‌احترامی بزرگ قلمداد شود. اما آقاسی بر مخالفت خود باقی ماند. او به مأموران انزلی و استرآباد دستور داد که به هر نحو، حتی استفاده از تیراندازی، از ورود آن کشتی‌ها به آب‌های ایران جلوگیری کند. مأمور ایرانی به سمت کشتی‌ها تیراندازی نکرد اما با نشان دادن حکم، از آن‌ها خواست که آب‌های ایرانی را ترک کنند. فرمانده روس نیز کشتی را تحویل داد و بازگشت. امپراتور روسیه پس از این واقعه شخصاً به خود محمدشاه نامه نوشت. او ضمن گله از آقاسی، هشدار داد که ایران باید سریعاً مشخص کند که می‌خواهد با روسیه دوست باشد یا دشمن. محمدشاه نامه را به آقاسی سپرد. صدر اعظم نیز بنا دید که رفتار مأمور ایرانی را «خودسر» توصیف کند. پس از این نامه‌نگاری‌ها، سفیر روسیه اعلام کرد در صورت عدم تغییر نظر ایران، هیئت نمایندگی دستور دارد که فوراً ایران را ترک کند. محمدشاه و آقاسی پس از هشت روز کوتاه آمدند و قرار شد بر حسب «خواهش» امپراتور به کشتی‌های جنگی روسیه اجازه داده شود که در بنادر ایران لنگر بگیرند.
موضوع دیگر، بحث شیلات و فعالیت روس‌ها در استرآباد بود. مطابق عهدنامه، روس‌ها حق ساخت انبار داشتند، اما در عمل انبارها به محل نگهداری مهمات تبدیل شده بود. آقاسی از خرج خود انباری برای روس‌ها ساخت تا دولت ایران ناظر بر این موضوع باشد. در ربط با شیلات، نامه آقاسی به مباشر شیلات استرآباد گویای سیاست وقت دولت ایران در این رابطه است: «من جهد دارم سایر شیلات را هم از دست دولت بهیه [روسیه] بگیرم، آدم تو برمی‌دارد شیلاتی را که در دست [ایران] است به تجار روس اجاره می‌دهد؟» آقاسی از محمدشاه درخواست کرد که همه شیلات شمال را به او اجاره بدهد. صدر اعظم در ۱۸۴۵ از دالگوروکی، وزیر مختار روس، درخواست کرد که از دخالت شهروندان روسی در شیلاتی که در اجاره آقاسی بود، جلوگیری کند. دالگوروکی نیز قول همکاری داد، اما در عمل کار زیادی از او برنیامد.
فرهنگی
در این عصر هنوز «فرنگ» با فرانسه تعریف می‌شد؛ ایرانیان اشتیاق زیادی به فرهنگ و مدنیت روسیه و انگلیس نشان نمی‌دادند و چنان‌که منابع فرانسوی می‌گویند، از روسیان و انگلیسیان به یک اندازه بیزار بودند. محمدشاه خود در نوجوانی به همراه تنی چند از برادرانش تحت آموزش یک زن فرانسوی به نام «مادام دولا ماری‌نیه» زبان فرانسوی آموخت. احتمالاً این زن در علاقه شاه به فرانسه تأثیرگذار بوده‌است. زبان فرانسه در این دوران به زبان دیپلماسی در ایران تبدیل شده بود و دیپلمات‌ها، به خصوص روس‌ها یا افرادی که در استخدام روسیه بودند، توانایی تکلم به این زبان را داشتند. نخستین دوربین‌های عکاسی نیز در همین دوران به ایران وارد شدند. دو دوربین به نیابت تزار نیکلای اول و ملکه ویکتوریا به دربار ایران تقدیم شد.
محمدشاه شیفته ناپلئون بود و نام تک‌تک سرداران امپراتور فرانسوی را می‌دانست. کتاب «تاریخ ناپلئون» نوشته والتر اسکات را به فارسی برگرداندند و نوشته‌اند که این کتاب، «کتاب بالینی» محمدشاه بوده‌است. میرزا آقاسی نیز ناپلئون را می‌ستود و مدام افسران فرانسوی که امپراتور به ایران فرستاد را به فرانسویان مقیم ایران یادآوری می‌کرد. محمدشاه به پزشکان انگلیسی هم اعتماد نداشت و می‌خواست که طبیبانش فرانسوی باشند. پزشکی فرانسوی به نام لابات، که محمدشاه او را «شیر» خطاب می‌کرد، جانشین دکتر کرومیک انگلیسی شد. شاه چنان به او اعتماد داشت که «اگر زهر هم تجویز کند می‌خورم، زیرا می‌دانم که برای درمان من داده.» با بیمار شدن لابات، آقاسی به دولت فرانسه نوشت «چون خاطر مبارک همایونی را تنها اعتماد کامل به طبیبان فرانسوی است»، خواهش است که پزشکی درباری که «مخصوص حضور اعلیحضرت قضا شوکت پادشاه دولت فرانسه باشد به ایران روانه دارند.» آقاسی اصرار داشت که پزشک مذکور، از «فنون طبابت، خاصه نقرس، مفاصل و واریس» مطلع باشد. دکتر لویی اندره ارنست کلوکه را که ایرانیان او را «موسیو قلوکی» می‌خواندند در سال ۱۸۴۳ راهی ایران کردند.
سیاسی
قطع رابطه با انگلیس فرصتی برای احیای روابط ایران با فرانسه ایجاد کرد. حسین‌خان آجودانباشی پیش از سفر به لندن، به وین و پاریس رفت تا زمینه برقراری رابطه میان ایران با اتریش و فرانسه را فراهم سازد. در وین موفقیتی کسب نکرد و اندکی بعد راهی پاریس شد. حضور سفیر ایران در پاریس، انگلیسی‌ها را نگران ساخت اما روس‌ها اهمیت زیادی ندادند. آجودانباشی پس از گذر از مراحلی به دیدار لوئی فیلیپ رفت؛ هیئت ایران با خود هدایای پرشماری داشت که از جمله آن، شاهنامه‌ای که «اعلیحضرت شاهنشاهی در آن درس خوانده بودند» بود که همان زمان به فرانسه ترجمه کردند. آجودانباشی سخت حکومت فرانسه و لوئی فیلیپ را پسندید و پادشاه هم با او به مهربانی رفتار کرد. در ابتدا بر سر تأسیس سفارت دائمی یا کنسول‌گری بین دو کشور اختلاف بود اما در آخر فرانسویان کوتاه آمدند و قرار شد کنت دو سرسی به عنوان سفیر راهی تهران شود. ایران همچنین خواستار بود که فرانسه در نوسازی کشور یاری کند. آقاسی به آجودانباشی دستور داده بود که چند کارشناس «شمع‌ریزی، کاغذسازی، شیشه‌گری، پارچه‌بافی، پنبه‌ریسی و استاد پارچه‌های منقش و ساده» از دولت فرانسه درخواست کند. احتمالاً هدف رقابت با فراورده‌های انگلیسی در بازار ایران بود. سپس بحث به احیای سپاه ایران با کمک افسران فرانسوی رسید که قرار شد چند افسر بازنشسته را راهی ایران کنند که از سوی دولت فرانسه نباشد. در رابطه با کارشناسان هم نتیجه دلخواه دولت ایران پیش نیامد و نتیجتاً، قرار شد ایران در عوض دانشجو به فرانسه اعزام کند. در سال‌های آخر پادشاهی محمدشاه که سفیر ایران راهی فرانسه شد، مجدداً آقاسی از او خواست که از دولت فرانسه کارشناس ماهر طلب کند تا «جوانان قابل ما را تعلیم دهند.» دولت فرانسه موافقت کرد اما همان سال محمدشاه درگذشت و آقاسی برکنار شد؛ کار سر نگرفت. چون خبر سفارت دوسرسی رسید، دولت ایران استقبال بزرگی تدارک دید. در این زمان، شاه و وزیرش به سبب شورش علمای شیعه در اصفهان بودند و آن سفیر نیز راهی همان شهر شد و استوارنامه‌اش با امضای «دوست عزیز و کامل شما، لوئی فیلیپ» را به محمدشاه ارائه کرد. اگر چه دولت‌مردان ایرانی از ورود سرسی شادمان بودند و به خواسته‌هایش تن دادند، اما زمان سفارت او بسیار کوتاه بود. در ۱۸۴۱ بازگشت و فرانسه جانشینی برایش تعیین نکرد. تا اینکه در ۱۸۴۳ روابط مجدداً شکل گرفت. گیزو، وزیرخارجه فرانسه، سارتیژ دبیر سفارت فرانسه در استانبول را به سفارت آن کشور در ایران مأمور کرد. سارتیژ در ۱۸۴۴ به تهران رسید و سفارتش تا ۱۸۴۹ طول کشید. حال زمان اعزام سفیر ایران به پاریس بود که موضوع پیچیده‌ای بود. سفیر اعزامی باید برای ورود به اروپا از قسطنطنیه (استانبول) عبور می‌کرد و آنجا با کارشکنی‌های عثمانی و سنگ‌اندازی‌های سفارت‌های روس و انگلیسی روبرو می‌شد. در ۱۸۴۶ تصمیم گرفتند میرزا محمدعلی‌خان شیرازی را اعزام کنند. آقاسی به سفیر دستور اکید داد که «هیچ‌جا مکث و توقف نکند» اما به قسطنطنیه که رسید، روس‌ها و انگلیسی‌ها متوقفش کردند. سارتیژ به آن سفیر به تندی نوشت که «اگر مطیع دولت خود هستید بیش از ۱۵ روز در قسطنطنیه مکث نکنید.» محمدعلی‌خان به حاجی نوشت که سفرای روس و انگلیس تهدید می‌کنند که «ما به کار تو خواهیم آمد، فرانسه به چه کار آید؟» به هر حال سفیر هر طور که شد، از استانبول عبور کرد و راهی پاریس شد.
درگذشت
حال جسمانی شاه که از نقرس رنج می‌برد، در سال‌های پایانی حکومتش رفته‌رفته وخیم‌تر شد. این وضعیت جایگاه آقاسی را متزلزل و او را نگران از آینده ساخت. صدر اعظم در پی آن برآمد تا الله‌قلی‌خان ایلخانی، ناپسری خود — که نوه فتحعلی‌شاه و پسر عزت النسا، همسر آقاسی بود — را به عنوان ولیعهد جدید معرفی کند. بنا به عباس امانت، اگرچه هدف نهایی آقاسی این بود که فردی نزدیک به خود را در صورت مرگ شاه بر تخت سلطنت بنشاند، اما هدف کوتاه‌مدت او گمراه کردن رقبای درباری‌اش بود. محمدقلی‌خان و پدرش آصف‌الدوله که در خراسان بودند، به این امید که الله‌قلی‌خان پس از به قدرت رسیدن سایر سران ایل قاجار، از جمله منوچهرخان معتمدالدوله را سرکوب خواهد کرد، از ادعای او حمایت کردند. خواسته نهایی آن‌ها این بود که پس از آن به بهانه سرکوب شورش الله‌قلی‌خان، به او و پشتیبانش، آقاسی حمله کنند و آنها را از بین ببرند و دست نشانده خودشان، بهمن میرزا را به تخت سلطنت بنشانند.
جنبش‌های اجتماعی
محمدشاه که یک درویش بود، بعد از به سلطنت رسیدن از روحانیون شیعه دوری جست و اهل عرفان را برکشید. او در سلسله مراتب تصوف مرید صدر اعظم خود، آقاسی، به حساب می‌آمد. پس برآمدن «دولت درویشان»، ناظران اروپایی آزادی بیانی که در ایران به وجود آمد را قابل توجه یافتند. شاه خود شخصاً با وجود یک دین رسمی مخالف بود. او یک مرتبه به سفیر فرانسه گوشزد کرد که «این پاپ‌ها هر بار توانمند شدند، با شاهان درافتادند. چه بهتر که از قدرتشان کاسته شود.» با این وجود هما ناطق معتقد است محمدشاه و آقاسی دو استثنا در عصر خود نبودند. در میان دولتمردان، افرادی وجود داشتند که عقاید خود را حتی تندتر از این دو ابراز می‌داشتند. چنان‌که خسرو میرزا، برادر شاه، به یک مأمور انگلیسی گفت که «آئین محمدی» (اسلام) سبب این وضعیت ایران است و «ایران در دوران پیش از محمد دارای موقعیت برتری بود.» علاوه بر شاهزادگان، در میان ادیبان این عصر نیز گرایش به ایران باستان و دین زرتشتی به چشم می‌خورد. یغمای جندقی، به عنوان مثال، معاصرانش را به سره‌نویسی زبان فارسی تشویق می‌کرد. باستان‌گرایی در سیاست‌های حکومت و شخص شاه نیز دیده می‌شد. او برای جلوگیری از محو زبان پهلوی که توسط زرتشتیان یزد گویش می‌شد فرمان داد «از دیوان اعلی روزی دو تومان بدهند که چند کس از ایشان این زبان را آموخته و آگاهی به دست آرند.» گرایش به خردگرایی و ضدیت با روحانیون در ادبیات این عصر به سادگی مشهود است. محمدهاشم آصف رستم‌الحکما، مورخ نیمه‌رسمی دربار محمدشاه، در نوشته‌های خود حکومت را ترغیب می‌کرد که از اهل دین دوری جوید، زیرا خواندن آن نوشته‌ها «هیچ فایده و منفعتی ندارد»، در عوض دولت‌های «نیکو سلوک فرنگ» را بشناسد. جنبش‌های دیگری هم بودند که موجودیت خدا را به چالش می‌کشیدند. از جمله آنان، صوفیان «وهمیه» بودند که می‌گفتند «آن واجب‌الوجودی که گویند وجود ندارد و ما از وهم پنداریم و از خیال انگاریم که او وجود دارد.» گوبینو، سفیر فرانسوی، صوفیان و درویشان را در فرنگی‌مآبی و غرب‌گرایی بسیار جلوتر از حکومت و اصلاح‌گران نزدیک به حکومت برمی‌شمارد. او از صوفیانی یاد می‌کند که برای انسان «سرشت خدایی» قائل بودند و پیامبر اسلام را «شیاد» می‌خواندند.
به گفته هما ناطق، در برابر این فرقه‌ها و جنبش‌ها، درویشی و صوفی‌مسلکی محمدشاه و آقاسی سست می‌نمود. اما این دو بودند که با سیاست «درویش‌پروری» خود زمینه را برای بروز این تفکرات هموار ساختند. ناطق معتقد است که بابیه تبلور همین جنبش‌هاست. ناطق در توضیح اینکه چرا صوفیان این تحول افکار را در ادوار پیشین تجربه نکردند، به شکست‌های ایران در برابر روسیه اشاره می‌کند. اینکه «کفار» بر «ملت مسلمان» چیره شدند، زمینه‌ساز پرسش‌هایی برای توضیح برتری دشمن شد. یأس و نومیدی منجر به یک بحران هویتی شد که خود را به شکل بحرانی فرهنگی و مذهبی تجلی داد. در این دوران بسیار بودند ایرانیانی که «پیشرفت غرب را با واماندگی خود» می‌سنجیدند. چنان‌که یک فرد عادی به یک میسیونر انگلیسی توصیه کرده بود که «خوب است شما دین برتر خود را با مراجع شیعیان در کربلا در میان بگذارید.» و دیگری به سربازی فرانسوی گفته بود «شما همه مردمان را برادران خود می‌دانید. حال آنکه این سگ‌ها (روحانیون) شما را نجس می‌خوانند.» بیگلربیگی آذربایجان نیز گفته بود که «شما (یعنی فرنگی‌ها) انسان‌های غریبی هستید… وارثان زرتشت هستید… زمانهٔ رستم و خسرو انوشیروان را دوباره زنده کردید.»
رابطه با روحانیون شیعه
رابطه محمدشاه با روحانیون شیعه از همان آغاز سلطنت، یا حتی پیش از آغاز آن، تیره بود. روحانیون در نبرد تاج‌وتخت، جانب حسینعلی‌میرزا فرمانفرما را گرفتند. بعد از به قدرت رسیدن محمد میرزا، روحانیون درخواست قائم‌مقام فراهانی مبنی بر تاج‌گذاری شاه در یک مراسم مذهبی را رد کردند. چند ماه پس از آغاز حکومت محمدشاه، آقا سیدمهدی امام جمعه اصفهان راهی تهران شد و فتوا داد که دولت باید «آب و نان یهودیان را ببرد.» شاه زیر بار نرفت. مجتهد در حرم عبدالعظیم حسنی بست نشست و اندکی بعد همان‌جا مرد. در دومین سال سلطنت محمدشاه امام جمعه تهران به «شاه جوان» هشدار داد که «اگر رویه خطا در پیش گیرد، هر آنچه درباره‌اش می‌اندیشم بر زبان خواهم راند.» روحانیون شیعه مدت کوتاهی بعد به رهبری سیدمحمدباقر شفتی در اصفهان علم مخالفت با شاه برافراشتند و محمدشاه نیز شورش آنان را به سختی سرکوب کرد، هرچند شفتی را اعدام نکرد.
خبر کشتار شیعیان کربلا همزمان با عزاداری محرم به ایران رسید. آقاسی ابتدا تلاش کرد خبر را مخفی نگاه دارد و پس از پایان عزاداری‌ها آن را اعلام کند. اما موفق نشد. شفتی با شنیدن خبر مذکور، به سفارت روسیه پیام داد قصد اعلان جهاد دارد و «شاه هم هرچه می‌خواهد بگوید.» حامد الگار معتقد است که هدف شفتی از اعلان جهاد، انتقام‌گیری از دولت ایران بود. اما به هر حال دولت ایران پیش‌دستی کرد. ایران اعلام کرد که عتبات را تحریم می‌کند. این تصمیم روحانیون را خوش نیامد، اما نتوانستند علنی اعتراض کنند. مردم با دولت همراهی کردند و شمار زائران ایرانی از ۵۰ هزار به ۸۰۰ نفر کاهش پیدا کرد. مدت کوتاهی بعد، روحانیون کوتاه آمدند تا غائله کربلا بخوابد و دولت هم کنفرانس ارزروم را آغاز کرد تا با عثمانی به مذاکره بنشیند.
با وجود سیاست‌های روحانی‌ستیزانه محمدشاه، اسلام متروک نماند. مراسم‌های محرم در دوران او رونق سرشاری را تجربه کرد و تعدادی تکیه و حسینیه با پشتیبانی دولت و رجال پرنفوذ ساخته شد. در این تکیه‌ها و حسینیه‌ها، مراسمات روضه‌خوانی و تعزیه با حضور حاضران بسیاری برگزار می‌شد. به عنوان مثال شخص آقاسی در نزدیکی سفارت روسیه برای خود یک تکیه ساخته بود و سیاستمداران خارجی را نیز دعوت می‌کرد. در واقع از زمان صفویه در ایران رسم بود که اروپایی‌های حاضر در ایران برای شرکت به عزاداری‌های بر پا شده برای نبرد کربلا دعوت می‌شدند. در دوران محمدشاه دعوت دیپلمات‌های خارجی به صورت رسمی صورت می‌پذیرفت و حتی سفارت‌های روسیه و بریتانیا در این زمان به صورت رسمی برای خودشان صاحب تکیه شدند.
باب در عصر محمدشاه
از اتفاقات مهم این عهد ظهور سید علی‌محمد شیرازی ملقب به باب بود که جنبش بابیه را بنا گذاشت. او ابتدا در بوشهر تبلیغ کرد و عده‌ای به او پیوستند. مدتی بعد در شیراز با علمای شیعه مناظره کرد و در آخر میرزاحسین‌خان، حاکم فارس، دستور داد تا «هر دو پای او را استوار بستند و چوبش زحمت فراوان کردند.» باب شکایت به محمدشاه برد: «اگر تو گوشه‌ای از ستمروایی این مرد را می‌دانستی، از او انتقام می‌گرفتی زیرا که تا روز رستاخیز پادشاهی تو را آلوده ساخت.» او محمدشاه را به آیین خود جلب کرد. باب در اصفهان، مطابق دعوت حاکم شهر، با علما مجدداً مناظره کرد و روحانیون فتوا به قتلش دادند، اما آقاسی به یاری باب شتافت و او را به تهران فراخواند. حامد الگار معتقد است که در اینجا باب به «ابزاری در دست حکومت در پیکار میان دولت و علما» تبدیل شد.
اما باب در راه تهران بود که محمدشاه به او نامه نوشت و از او خواست که به ماکو برود. باب به شاه نوشت: «پس از دریافت دستور تو، من به حکمران کشور تو (آقاسی) نوشتم: سوگند می‌دهم که مرا بکش زیرا شایسته خود نمی‌دانم که بی‌گناه زیسته باشم اما به جایی بروم که گناهکاران می‌روند.» حاجی اما در پی دلجویی برآمد. او از جانب محمدشاه نوشت «چون ملاقات شایسته ممکن نخواهد بود، شما به ماکو روید… چون از سفر برگردیم، شما را به حضور خواهیم خواست.» شاید آقاسی مانع روی دادن این ملاقات شده بود زیرا بیم آن داشت که جایگاهش نزد شاه با ورود باب به چالش کشیده شود. آقاسی همچنین نامه‌ای به علمای اصفهان نوشت تا آنان را از عدم اعدام باب و انتقال او به ماکو «برای اینکه در بند باشد»، خبردار کند. حاجی مدتی بعد باب را به ارومیه انتقال داد و سپس راهی تبریز کرد. در تبریز مجدداً مجلس آراستند و باب در حضور ناصرالدین میرزا (ناصرالدین‌شاه آینده) با علمای شیعه به مناظره نشست و روحانیون مجدداً حکم به قتلش دادند. اما آقاسی به کشتنش تن نداد و باب زنده ماند. محمدشاه در همان اوصاف درگذشت.
صوفیه
در دوره فتحعلی‌شاه، اهل عرفان و تصوف مورد آزار و اذیت بودند و حتی خون آن‌ها «مباح» اعلام شده بود. در این وضعیت، صوفیان و درویشان برای رهایی از آزار توسط حکومت و روحانیون شیعه، به عباس میرزا پناه می‌بردند. این مسئله، شرایطی را پدیدآورد که محمد میرزا از جوانی در دامان درویشانی مانند محمدرضا همدانی، حاجی زین‌العابدین شروانی و مهم‌تر از همه، حاجی میرزا آقاسی پرورش یابد. بدین ترتیب، در روزگار «واجب‌القتلی» صوفیان و درویشان، یک درویش شاه ایران شد. او پس از به قدرت رسیدن، صوفیان و آزاداندیشان را برکشید و از روحانیون شیعه دوری جست. در این شرایط، اهل عرفان به اندازه‌ای زیاد شدند که سفیر روس با نگرانی از وابستگی شاه و صدر اعظم به صوفیان که «اخلاقشان اطمینان‌بخش نیست» نوشت. بان دوبود، سیاستمدار روس هم ذکر کرد که به دلیل گسترش بی‌سابقه صوفی‌گری، نهادهای عرفی بر «اقتدار ملاها» می‌چربند. او می‌نویسد که این فرقه تبدیل به آزاداندیشان ایران شده‌اند.
فرمان آزادی اعتقاد
در زمان صفویان، دولت ایران جهت مقابله با عثمانی به دنبال رابطه‌ای دوستانه با کشورهای مسیحی بود و در همین راستا، با جمعیت مسیحی خود به نیکی رفتار می‌کرد. شاه عباس یکم صفوی به مسیحیان حق مالکیت، اجازه بنای کلیسا و مدارس اعطا کرد که این توسط شاهان بعدی هم تأیید شد. اعطای این حق، امتیاز بزرگی بود چنان‌که آن را «الغای امتیاز مسلمانی» توصیف کرده بودند. به هر صورت، با سقوط اصفهان و به پادشاهی رسیدن نادرشاه در اتفاقات پس از آن، این حق برافتاد؛ تا زمانهٔ محمدشاه. در دوران محمدشاهی که از نقش روحانیون در دولت کاسته شد، مسیحیان جان تازه‌ای گرفتند. در همین دوران، مبلغان مسیحیِ اروپایی و آمریکایی یکی پس از دیگری وارد ایران شدند.
در این وضعیت و بنا به سفارش کنت دوسرسی سفیر فرانسه، دولت ایران فرمانی صادر کرد که مطابق آن ترسایان ایران مجدداً از همان حق و حقوقی برخوردار شدند که در دوران پادشاهی صفویان بر ایران دارا بودند؛ یا به عبارت دیگر، چنان‌که عباس اقبال گوید، «از همان مزایای حقوقی که سایر رعایای ایران داشتند، بهره‌مند شدند.» این فرمان به چهار زبان فارسی، فرانسه، ارمنی و سریانی پخش شد و مورد تحسین اروپاییان و آمریکاییان ساکن ایران قرار گرفت. در این فرمان، شاه با همان لحن درویش‌مآبانه وقت دولت ایران خود را از قضاوت دربارهٔ دین رعایای خود مبری اعلام کرد و عنوان کرد چون خدا «ترتیب عالم تکوین را به تألیف و امتزاج طبایع مختلف المزاج منوط مربوط داشته»، خود اوست که باید در مورد عقاید انسان‌ها داوری کند.
صدور این فرمان وضعیت مبلغان مسیحی غربی در ایران را دگرگون کرد. آمریکایی‌های پروتستان با لازاریست‌های کاتولیک فرانسوی بر سر مالکیت کلیساها و تبلیغ در میان مسیحیان ایران به رقابت برخاستند. این رقابت تا مدت‌ها طول کشید و حتی پای دولت‌های روسیه و انگلیس به موضوع باز شد.
مبلغان مسیحی
در مجموع ۳ گروه از مبلغان مسیحی در عصر محمدشاه وارد ایران شدند؛ لازاریست‌های فرانسوی که کاتولیک بودند و دو هیئت پروتستان که یکی انگلیسی و دیگری آمریکایی بود. به سبب رابطه شکرآب ایران و انگلیس در این دوره، هیئت انگلیسی موفقیتی کسب نکرد و اندکی بعد ایران را ترک کرد. اول آمریکایی‌ها وارد ایران شدند. دولت ایران آنان را به گرمی پذیرفت. در ۱۸ ژانویه ۱۸۳۶، نخستین مدرسه خود را تأسیس کردند که تنها ۱۷ دانش‌آموز داشت. دو سال بعد نخستین مدرسه دخترانه هم تأسیس شد که در ابتدا تنها ۴ دانش‌آموز داشت. در ۱۸۳۹، محمدشاه شخصاً نامه‌ای نوشت و از اینکه «با دقت تمام مشغول تربیت و تعلیم جوانان و نشر علوم می‌باشید» تشکر کرد. اندکی بعد از آنان خواستند که به کودکان مسلمان هم آموزش دهند، اما آمریکایی‌ها طفره رفتند چون از روحانیون می‌ترسیدند؛ با این حال محمدشاه فرمانی صادر کرد و موضوع حل شد. ورود لازاریست‌ها به ایران در ۱۸۳۸ اتفاق افتاد. اما یک سال پیش از آن، یک جوان فرانسوی کاتولیک به نام اوژن بوره وارد ایران شد. برخلاف آمریکاییان، اوژن بوره سر ستیز با دین اسلام که به قول او «ضدطبیعت و جامعه» بود، داشت و می‌خواست با «حربه علوم به جنگش» برود. نخستین مدرسه او در ۱۸۳۹ در تبریز به راه افتاد. او در ابتدا تنها ۱۴ دانش‌آموز داشت که هم مسلمان و هم مسیحی بودند. ورود این دو گروه به ایران منجر به رقابت‌هایی میان آنان شد که حتی شورش‌هایی را نیز ایجاد کرد. در اثر این شورش‌ها، محمدشاه فرمانی مبنی ممنوعیت تبلیغ صادر کرد اما چند سال بعد مطابق خواسته سفیر فرانسه در فرمان جدیدی به میسیونرهای مسیحی دوباره اجازه تبلیغ داد.
سیاست‌های ارضی
گزارشگر ناشناس عصر محمدشاه در سال ۱۸۴۳ نوشت که ملوک‌الطوایفی عصر فتحعلی‌شاه که شاهزادگان در قلمروی خود آزاد بود، برافتاده‌است. او می‌نویسد با روی کار آمدن محمدشاه «تشکیلات حکومتی دگرگون شده و آن رؤسا به دلایلی چون جنایت، بدرفتاری یا انباشت ثروت برکنار شده‌اند. نظارت دولت مرکزی بر ولایات بیشتر شده‌است و ولایات را از نو به حکومت مرکزی بستند.» اما او معتقد است این تغییرات شاهزادگان را خوش نیامد، و دلیلش را «نبود احساس نظم و عدالت در میان ایرانیان» برشمرد. فریه، افسر فرانسوی دوران محمدشاه و اوایل عصر ناصری، می‌نویسد که «او (یعنی آقاسی) اقدامات ارزنده‌ای پیش گرفت تا ایران را از وحدت حکومتی برخوردار کند و درستکاری به امور بدهد. بسان لوئی سیزدهم و کاردینال ریشلیو اقتدار فئودال‌ها را شکست.»
دولت محمدشاه یکی از راه‌های مقابله با فرآورده‌های انگلیسی را احیای کشاورزی می‌دانست. در همین رابطه آقاسی در پی احیای زمین‌های موات برآمد. او به وزیرخارجه فرانسه نوشت که «دوستدار سعی و اهتمام زیادی در احیای اراضی موات دارد» و استاد آبیاری فرانسوی طلب کرد. نوشتند که او ۱۴۳۸ دهکده را آباد کرد. شیوه دهسازی ایرانی در این عصر، تحسین فرنگیان را برانگیخت، چنان‌که هیئت فرانسوی گزارش مفصلی از آن تهیه کرد تا در «الجزایر همین شیوه» را به کار گیرند. آقاسی همه این ده‌ها را به دولت «هبه شرعی» کرد؛ یعنی جزو املاک خالصه نمود. املاک یا اراضی خالصه در ایران را املاکی گویند که تحت حاکمیت مستقیم تاج‌وتخت ایران بود. محمدشاه میان اراضی متعلق به دولت و املاک خودش تمایز قائل می‌شد، چنانچه دومی را «ملک خاص» می‌خواند. علاوه بر دهکده‌های آبادشده، پس از سرکوب شورش مجتهدان و لوطیان در اصفهان، همه زمین‌های غصب‌شده توسط شورشیان را جز املاک دولتی کردند که این موضوع زمین‌داران بزرگ را خوش نیامد. گزارشگر ناشناس می‌نویسد که این املاک را از «دارایی‌های شاهزادگان و فئودال‌های سابق مصادره کردند.»
بیشتر اراضی مذکور را در اختیار روستاییان، «ایلاتی که قصد ساکن شدن داشتند» یا برای اینکه «خدمتی کرده باشند در اختیار افراد مقروض» قرار می‌دادند. آقاسی حتی اقامتگاه شخصی خودش را هم جزو املاک خالصه کرده بود. خود گوید: «من آنچه خریدم از پول دولت و برای دولت بوده‌است.» با وجود همه این‌ها، در رابطه مالک و برزگر که از پیش برقرار بود، تغییر بزرگی حاصل نشد.
در این دوران همچنین بخشی از املاک خالصه نادرشاهی را که برای تأمین هزینه‌های جنگ‌ها جزو املاک دولتی کرده بودند، «مشروط بر اینکه مردمان و ورثه مالکان سجل خویش بیاورند» به صاحبانشان بازگرداندند. با وجود استرداد ۲ کرور زمین به وارثان دویست ساله، موفقیت زیادی در این باب حاصل نشد؛ چرا که بیشترشان در تملک دولت باقی ماند. بعدها نوشتند «ناصرالدین‌شاه… اقلاً اگر به همان روش حاجی… در تعمیر دهات کوشیده بود، بسی مصیبت‌ها دولت ایران نمی‌کشید.»
اقدامات فرهنگی
زمان اعزام محمدعلی‌خان به سفارت پاریس، آقاسی به او امر کرد فهرستی که دولت ایران از ۵۰ کتاب علمی و فنی فرنگی تهیه کرده را در بازگشت با خود بیاورد. سفیر فهرست را در اختیار وزارت خارجه فرانسه قرار داد و آنان نیز دستور دادند آثار مورد نیاز ایران تأمین شود. کتاب‌هایی که در این لیست به چشم می‌خوردند، جهت نمایاندن دغدغه فکری ایرانیان در آن عصر قابل توجه است. علاوه بر آثار متفکران عصر روشنگری، در لیست نام کتاب‌هایی در ربط با ساخت موتور بخار و صنایعی چون فولاد، آهن، قطار و راه‌آهن و چند کتاب دربارهٔ تاریخ به چشم می‌خورد.
شخصیت و چهره عمومی
جیمز بیلی فریزر که اندکی پیش از به سلطنت رسیدن محمدشاه در سال ۱۸۳۴ میلادی با او ملاقات داشته‌است، ولیعهد ثانی را «لایق‌ترین در میان تمام فرزندان و نوادگان پرشمار فتحعلی‌شاه، مخصوصاً از نظر اخلاقی و شخصی» توصیف می‌کند. دوسرسی فرانسوی به تفاوت زیاد موجود بین فتحعلی‌شاه و محمدشاه اشاره می‌کند و ظاهر او را «دلپذیر و برازنده» برمی‌شمارد. او در دیدارهای خصوصی زیادی با محمدشاه حضور داشته و در آن‌ها بینش سیاسی شاه و تلاشش برای بهبود روابط ایران و فرانسه را ستایش و البته به ناکارآمدی وزیرانش اشاره کرده‌است. اوژن فلاندن به اینکه شاه به برخی علوم نوین اروپایی تسلط دارد اشاره کرده‌است و شخصیت او را «شیرین» توصیف می‌کند. او محمدشاه را به عنوان صادق‌ترین مرد کشورش می‌ستاید و به سادگی دربار و حرمسرای شاه اشاره می‌کند. در عین حال می‌نویسد که محمدشاه به خرافات روحانیون و درویشان باور دارد. او همچنین به صورت مختصر به ذکر خصوصیات ظاهری پادشاه در زمان ملاقاتی که با او در اصفهان داشته پرداخته‌است. ایلیا نیکالایویچ برزین روسی نیز توصیف مشابهی به دست می‌دهد و از مریضی مزمن محمدشاه می‌نویسد. از آنجایی که حرکات او محدود بود معمولاً به جای اسب سوار بر کالسکه می‌شد و برای سوار بر اسب شدن نیاز به چارپایه داشت. صدایش در زمان صحبت کردن مقداری «تو دماغی» بود. معروف بود که او همه امور را به دست حاجی میرزا آقاسی سپرده‌است. در زمان او بود که پوشش اروپایی در ایران باب شد و همین مسئله چهره دربار را دگرگون کرد.
تاریخ‌نویسان ایرانی عصر قاجار محمدشاه را مانند سایر پادشاهان قجری و با عناوین افتخاری معمول مانند خاقان بن خاقان خطاب می‌کنند. محمدشاه را به دلیل حضور در جنگ‌های ایران و روسیه بیشتر با القابی مانند «پادشاه غازی» یا «محمدشاه غازی» ستوده‌اند. محمدتقی سپهر لسان الملک به خصوص سخن به ستایش شاه می‌گشاید و می‌گوید که تاکنون در ممالک شیعه چنین حاکم خوش‌طینت و خوش‌رفتاری ندیده‌است. او ضمناً محمدشاه را متین و دلاور توصیف می‌کند. حسن فسایی تصویر مثبتی از این پادشاه به دست می‌دهد و ضمن ستودن تسلط او در علوم ریاضی به توانایی محمدشاه در خوش‌نویسی و مهارتش در خط نستعلیق اشاره می‌کند. مورخان بریتانیایی اما او را به شدت منفی و چون «دست‌نشانده روسیه» نمایانده‌اند که دلایلی چون تلاش شاه برای برقراری حاکمیت ایران بر هرات در این دیدگاهشان تأثیرگذار بوده‌است. منابع فرانسوی به نسبت شاه دیدگاهی بی‌طرفانه‌تر ارائه کرده‌اند.
از دیدگاه تاریخی
ایران در دوره محمدشاه، مانند عصر فتحعلی‌شاهی، هنوز یک جامعه اسلامی قرون وسطایی بود. در این عهد، سازوکارهای دوره پیشین کم‌وبیش ادامه پیدا کردند؛ تفاوت عمده سلطنت «شاهنشاه مبرور» با «خاقان مغفور» اما رابطه میان دین و دولت بود. چنان‌که حامد الگار می‌گوید، دوره محمدشاه زمانی بود که «رابطه دولت ایران و علما به مرحله جدیدی از درگیری و ستیز رسید» که به عقیده این مورخ سبب آن «سرشت الحادی افکار مذهبی» شاه بود. عطف به این موضوع، هما ناطق این دوره را «عصری شگفت‌انگیز و سخت روشن‌گر» می‌یابد که چون پلی بین دو دوره از خفقان مذهبی تحت سایه اقتدار علمای شیعه در ادوار فتحعلی‌شاهی و ناصری قرار دارد. محمدشاه خود به این موضوع مفتخر بود؛ یک مرتبه به سفیر فرانسه گفت:
اما تنها اندکی بعد از درگذشت محمدشاه بود که «زمانه برگشت.» ناصرالدین‌شاه، پادشاه جدید، نقاشی علی بن ابی‌طالب را بر دیوار کاخ خود آویخت و با روحانیون شیعه از در آشتی درآمد. تنها یک ماه بعد از درگذشت محمدشاه خبری به کنسول‌گری فرانسه در طرابوزان مخابره شد مبنی بر اینکه «همه یهودیان شیراز را کشتند.» در ماه مه سال بعد روحانیون شیعه برای «سرهای بریده» افسران فرنگی جایزه تعیین کردند. سنگسار از نو رواج یافت و پیروان باب را نیز سرکوب کردند. مطابق گفته گاوین هامبلی، با اختلافات میان محمدشاه و علمای شیعه است که برای نخستین بار نفرت از سلطنت میان برخی از علما پدیدار می‌شود.
باری اینکه انتقال قدرت از فتحعلی‌شاه به محمدشاه با جنگ داخلی طولانی همراه نشد، خود نشانه گسست از سنت‌های پیشین که در چند سده اخیر وجود داشتند، است. بنا به گفته عباس امانت، محمدشاه که از نسل چهارم سلسله قاجار بود، حتی نسبت به پدرش عباس میرزا هم با زندگی ایلاتی آشنایی کمتری داشت. او در یک زندگی درباری ایرانی رشد یافته بود و با شیوه‌های اروپایی هم آشنایی داشت، هرچند در سال‌های سلطنتش احساسات ضداروپایی در او پرورش پیدا کرد.
خانه امام جمعه (قزوین)
خانه امام جمعه مربوط به دوره قاجار است و در قزوین، خیابان مولوی، محله آخوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فرشید شیوا
فرشید شیوا (زادهٔ ۱۳۵۳ تهران) نقاش اهل ایران است. وی دارای مدرک کارشناسی نقاشی و کارشناسی ارشد تصویرسازی از دانشگاه هنر تهران است. نقاشی‌های او بیشتر با تکنیک رنگ روغن در ابعادی فراتر از ۲ متر می‌باشند. وی دارای مدرک افتخاری درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و تاکنون در بیش از بیست نمایشگاه گروهی و انفرادی شرکت کرده‌است.
جنگل گرمسیری موسمی
جنگل‌های گرمسیری موسمی، که همچنین به عنوان جنگل‌های موسمی خزان‌دار، نیمه‌همیشه‌سبز، گرمسیری مخلوط یا موسمی شناخته می‌شوند، معمولاً شامل طیف گسترده‌ای از گونه‌های درختی هستند: تنها برخی از آنها بخشی یا همه برگ‌های خود را در طول فصل خشک می‌ریزند. این جنگل حاره‌ای تحت سیستم والتر به عنوان (i) آب‌وهوای گرمسیری با بارندگی کلی بالا (معمولاً بین ۱۰۰۰–۲۵۰۰) محدوده میلی‌متر؛ ۳۹–۹۸ اینچ) طبقه‌بندی می‌شود و (۲) دارای یک فصل مرطوب بسیار متمایز با (یک زمستان اغلب خنک‌تر) فصل خشک است. این جنگل‌ها محدوده‌ای از زیستگاه‌ها را نشان می‌دهند که تحت تأثیر آب‌وهوای موسمی (Am) یا ساوانای مرطوب گرمسیری (Aw) قرار دارند (مانند طبقه‌بندی آب و هوای کوپن). جنگل‌های خشک‌تر در منطقه آب‌وهوایی Aw معمولاً برگ‌ریز هستند و در زیست‌بوم جنگل‌های خشک استوایی قرار می‌گیرند: با مناطق انتقالی بیشتر (بوم‌مرزها) از جنگل‌های ساوانا و سپس علفزارهای گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، ساواناها و بوته‌زارها.
تفاوت‌های شدید بین فصل‌های مرطوب و خشک در جنگل‌های فصلی استوایی بسیار مشهود است. تصویر سمت چپ پارک ملی بهوال در مرکز بنگلادش در فصل خشک را نشان می‌دهد، در حالی که تصویر سمت راست همان منطقه را در فصل باران‌های موسمی نشان می‌دهد.
مانوئل رتامرو
مانوئل رتامرو (Manuel Retamero؛ زادهٔ ) بازیکن سابق و مربی فوتبال اهل اسپانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال آیزول اشاره کرد.
سیدوکسپین
سیدوکسپین (با نام توسعه قبلی P-4599)، همچنین به عنوان سیس -دوکسپین یا (زد)-دوکسپین نیز شناخته می‌شود ، یک داروی ضد افسردگی سه حلقه ای است که در دهه ۱۹۶۰ تولید شد اما هرگز به بازار عرضه نشد.
طارق الشمری
طارق الشمری (Tareq Al-Shammari؛ زادهٔ August 5, 1984) بازیکن فوتبال اهل کویت بود.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه ورزشی الکویت اشاره کرد.
قره‌چشمه (مینودشت)
قره‌چشمه، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان مینودشت در استان گلستان ایران.
جمعیت
این روستا در دهستان چهل‌چای قرار داشته و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۲٬۷۵۶ نفر (۶۲۲ خانوار) بوده است.
سیارک ۵۸۵۲
سیارک ۵۸۵۲ پنج هزار و هشتصد و پنجاه و دومین سیارک کشف شده‌است که در ۱۹ آوریل ۱۹۹۱ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۲٫۳۰ است.
پیفیترین
پیفیترین با فرمول شیمیایی C۱۶H۱۹BrN۲OS یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن ۳۶۷٫۳۰ g/mol می‌باشد.
ازدواج لاس وگاسی
ازدواج لاس وگاسی یا عروسی لاس وگاسی به ازدواج سریع و کم هزینه گفته می‌شود. لاس وگاس آمریکا تنها جایی است که در هر ساعت از شبانه روز می‌توان در آنجا رسماً ازدواج کرد و دفاتر ازدواج در این شهر شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند. اکنون سالهاست لاس وگاس محلی برای انجام ازدواجهای شبانه است و محل مورد علاقه برای کسانی که برای ازدواج عجله دارند و اصولاً خیلی زود هم پشیمان می‌شوند برای نمونه می‌توان به بریتنی اسپیرز خواننده معروف اشاره کرد که ساعت ۵ صبح در لاس وگاس با دوست دوران کودکیش جیسون آلن ازدواج کرد و ۵۵ ساعت بعد این ازدواج فسخ شد.
سند ازدواج
گرفتن سند ازدواج و ثبت ازدواج در لاس وگاس بسیار ساده است، کافی است زن و مرد با یک کارت شناسایی عکس دار و ۶۰ دلار هزینه به یکی از دفاتر ازدواج مراجعه کرده و ازدواج خودشان را ثبت کنند و حتی به آزمایش خون هم نیاز نیست.
بازیکن دوازدهم
بازیکن دوازدهم (به انگلیسی:CHAMPS 12) سریالی ساخت کشور آرژانتین است. این سریال در ایتالیا هم پخش شده‌است. این سریال دارای ۱۲۷ قسمت است.
مدت زمان هر قسمت ۴۵ دقیقه‌است و زبان اصلی آن اسپانیایی است. این سریال از دوازدهم تیر ماه در حال پخش است.
منابع
ویکی‌پدیا ایتالیایی
لی جونگ-ووک (بازیکن بیسبال)
لی جونگ-ووک (Lee Jong-wook؛ زادهٔ June 18, 1980) بازیکن بیس‌بال اهل کره جنوبی است.
زورو (مجموعه تلویزیونی ۱۹۵۷)
زورو مجموعه تلویزیونی آمریکایی، در ژانر اکشن-ماجرایی، وسترن و درام است. این مجموعه تلویزیونی بر اساس شخصیت زورو ساخته شده و محصول سال ۱۹۵۷ آمریکاست و تهیه‌کنندگی ان را شرکت والت دیزنی بر عهده داشت. مجموعه تلویزیونی زورو شامل ۷۸ قسمت ۲۵ دقیقه‌ای و ۴ قسمت ۵۰ دقیقه‌ای می‌شود و در مجموع دو فصل دارد.
کی ازدواج خواهی کرد؟
کِی ازدواج خواهی کرد؟  نقاشی رنگ روغنی است که توسط پل گوگن، نقاش پُست‌امپرسیونیسم فرانسوی در سال ۱۸۹۲ میلادی، کشیده. این تابلو که نزدیک نیم قرن در موزه کونتس در بازل، سوئیس به امانت سپرده شده بود، در فوریه ۲۰۱۵ توسط خانواده رادلف اشتاچلین به یک خریدار ناشناس – براساس گزارش‌ها به موزه‌ای در قطر – نزدیک به ۳۰۰ میلیون دلار فروخته شد. این تابلو گران‌قیمت‌ترین اثر هنری بود که تا سال ۲۰۱۵ به فروش رسیده‌بود.
زورو (مجموعه تلویزیونی ۱۹۵۷)
خالق زورو، نویسنده‌ای به نام جانستون مک‌کالی است.
در ایران، این مجموعه تلویزیونی نخستین بار، از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ خورشیدی، با دوبلهٔ فارسی از تلویزیون ملی ایران پخش شد.
کی ازدواج خواهی کرد؟
تاریخچه
گوگن اولین بار در سال۱۸۹۱ به تاهیتی رفت، با این امید که «بهشت عدن» مکانی را که می‌توانست هنر بدوی خالصتر از کارهای نقاشان بدوی گرای فرانسوی خلق کند، را بیابد. به محض رسیدن متوجه شد، تاهیتی جایی که تصور می‌کرد نیست، قرن هیجدهم مستعمره شده و حداقل دو سوم افراد بومی جزیره با بیماریهایی که اروپاییان آورده بودند، ازبین رفته‌اند. فرهنگ بدوی از بین رفته بود. علی‌رغم این مطلب، نقاشی‌هایی از زنان بومی: برهنه، با لباسهای سنتی تاهیتی، ولباسهایی به سبک لباسهای مبلغان مذهبی غربی، همانند زن پشتی در تابلو کی ازدواج خواهی کرد، کشید.
زمین جلو و وسط تابلو از رنگهای سبز، زرد و آبی تشکیل شده است. زن جوانی که لباس سنتی پوشیده بین قسمت جلو و وسط زمین نشسته است. او یک گل یاس تاهیتی سفید پشت گوش سمت چپ اش قرار داده است، که آمادگی او را برای داشتن یک عاشق نشان می‌دهد پشت سر او ناگهان چهره دیگری که لباس مبلغان با گردن کاملاً بسته پوشیده است، نمایان می‌شود. نوامی ای. مورر حالت دست او را همانند حالت مودرا ی یک بودایی که به معنی تهدید یا اخطار است توصیف می‌کند. زن جلویی خود را کش داده و صورتش حالت خاصی دارد و ساده شده است. چهره زن پشتی با زمینه زرد-آبی هیجانزده است. صورت او با خصوصیات منحصر به فرد نقاشی شده است و مرکزتوجه تابلو را به نمایش می‌گذارد. رنگ صورتی لباس او به طور واضح از دیگر رنگها متمایز است. در قسمت راست پایین تابلو نوشته شده است "NAFEA Faa ipoipo " (کی ازدواج خواهی کرد). گوگن در این زمان تابلوهایش را معمولاً به زبان تاهیتی امضا می‌کرد: جذب زبان آنها شده بود، اگر چه هرگز از مرحله مقدماتی جلوتر نرفت.
«نانسی ماول متیوز» تاریخدان هنری نوشت: «گوگن بومی‌های تاهیتی را طوری ترسیم کرد انگار همواره در حال آواز خواندن و عشق ورزی هستند. با این روش از دوستانش پول می‌گرفت و مردم را علاقه‌مند ماجراهایش می‌کرد. اما، البته، او این حقیقت راکه – تاهیتی جزیره قابل توجهی با جامعه غربی شده و بین‌المللی نیست - می‌دانست.».".
پس از بازگشت به فرانسه، نقاشی‌هایی را که از مردم تاهیتی کشیده بود، از جمله کی ازدواج خواهی کرد؟، مورد نقدهای متفاوتی قرار گرفتند.
آنا نخربتسکا
آنا نخربتسکا (Anna Nehrebecka؛ زادهٔ December 16, 1947) بازیگر و سیاستمدار اهل لهستان است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به یک امر زنانه، زندگی خانوادگی، سلطان، کروک - زمزمه‌های شبانگاهی، دهن‌به‌دهن، سرزمین موعود و دوچرخه پدرم اشاره کرد.
لشکر هفتم پیاده‌نظام (ورماخت)
لشکر هفتم پیاده‌نظام یکی لشکرهای پیاده‌نظام رایشسور و ورماخت بود که در جنگ جهانی دوم به نبرد پرداخت.
تشکیل
لشکر هفتم پیاده‌نظام سال ۱۹۲۱ هنگام سازمان‌دهی رایشسور، در منطقه نظامی شماره ۷ در مونشن ایجاد شد.
لهستان
لشکر هفتم پیاده‌نظام در جریان تهاجم آلمان به لهستان در ماه سپتامبر سال ۱۹۳۹ درگیر نبردهای شدیدی در قسمت جنوبی جبهه شد.
فرانسه
لشکر هفتم پیاده‌نظام در جریان نبرد فرانسه در سال ۱۹۴۰ در بلژیک به مبارزه با نیروهای بریتانیایی پرداخت. این لشکر پس از نبرد دانکرک به جایگاه ذخیره منتقل گشت و درگیر مابقی عملیات در جبهه غربی نشد.
شوروی
در جریان عملیات بارباروسا، تهاجم آلمان به شوروی در سال ۱۹۴۱، لشکر هفتم پیاده‌نظام به عنوان بخشی از گروه ارتش مرکز در محاصره موگیلف در ناحیه دنیپر علیا به رزم پرداخت. این لشکر همچنین در تهاجم نهایی به مسکو دخیل بود. لشکر هفتم پیاده‌نظام سال ۱۹۴۲ را در بخش نسبتا آرام مرکزی جبهه گذراند. این لشکر به عنوان بخشی از سپاه ۴۶ زرهی در نبرد کورسک مشارکت داشت. این لشکر هنگام انهدام گروه ارتش مرکز در تابستان سال ۱۹۴۴ موفق گریز شد و فصل پاییز را درگیر مبارزه در حین عقب‌نشینی در لهستان بود. از لشکر در نهایت در شبه‌جزیره هلا به محاصره ارتش سرخ درآمد و جنگ را با تسلیم شدن در ۸ مه سال ۱۹۴۵ در پشت خطوط مقدم دشمن در همان موقعیت به پایان رساند.
سازمان
سال ۱۹۴۰ هنگ ۶۳۸ پیاده‌نظام متشکل از داوطلبان فرانسوی به این لشکر ملحق گشت. ماه ژانویه سال ۱۹۴۰ گردان ۷ جایگزینی با جدا شدن از لشکر، گردان ۲ هنگ ۳۳۹ پیاده‌نظام از لشکر صد و شصت و هفتم پیاده‌نظام در موج هفتم بسیج را ایجاد کرد. ماه بعد گردان ۲ هنگ ۱۹ پیاده‌نظام لشکر به هنگ ۵۲۷ پیاده‌نظام از لشکر دویست و نود و هشتم پیاده‌نظام در موج هشتم بسیج ملحق شد. ماه دسامبر یک سوم از نیروهای لشکر به لشکر نود و هفتم پیاده‌نظام سبک منتقل گردید و هیچگاه جایگزین نشد.
تسلیحات
ماه مه سال ۱۹۴۱ تسلیحات در اختیار لشکر به شرح زیر بود:
سیارک ۵۸۵۵
سیارک ۵۸۵۵ پنج هزار و هشتصد و پنجاه و پنجمین سیارک کشف شده‌است که در ۲۶ اکتبر ۱۹۹۲ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۱٫۸۰ است.
روز ماه
«روز ماه» قسمت دوم از سری ششم مجموعه تلویزیونی علمی تخیلی بریتانیایی دکتر هو است. این اپیزود که توسط استیون موفات، دونده نمایش نوشته شده و توسط توبی هاینز کارگردانی شده‌است، برای اولین بار در ۳۰ آوریل ۲۰۱۱ از بی‌بی‌سی وان در بریتانیا و از بی‌بی‌سی آمریکا در ایالات متحده پخش شد. این قسمت دوم از یک داستان دو قسمتی است که با «فضانورد غیرممکن» در ۲۳ آوریل آغاز شد.
در سال ۱۹۶۹ آمریکا، مسافر بیگانه در زمان دکتر (مت اسمیت) به همراه همراهانش امی پاند (کارن گیلان) و روری ویلیامز (آرتور دارویل)، باستان‌شناس ریور سانگ (الکس کینگستون) و مأمور اف‌بی‌آی کانتون اورت دلاور سوم (مارک شپرد)، تلاش برای هدایت نسل بشر به سوی انقلابی علیه سکوت، یک نظم مذهبی از بیگانگان که پس از مواجهه با آنها نمی‌توان آنها را به خاطر آورد.
«فضانورد غیرممکن» و «روز ماه» به گونه‌ای طراحی شدند که بازکننده‌ای تاریک‌تر برای این مجموعه باشند و تا حدی در ایالات متحده فیلم‌برداری شدند، اولین بار برای این برنامه. موفات مشتاق بود منطقه ۵۱، فرود آپولو ۱۱ بر ماه و رئیس‌جمهور ریچارد نیکسون (با بازی استوارت میلیگان) را در طرح بگنجاند. آمار نهایی این قسمت در بریتانیا ۷٫۳ میلیون نفر بود. به‌طور کلی نقدهای مثبتی از منتقدان دریافت کرد، اگرچه بسیاری نگران تعداد سؤالاتی بودند که بی پاسخ مانده بودند.
مایرون لی بندر
مایرون لی بندر (Myron L. Bender)؛ (۱۹۲۴–۱۹۸۸) شیمیدان اهل ایالات متحده آمریکا بود. اکسایش هاس–بندر در شیمی آلی به افتخار وی نامگذاری شده‌است.
مبارک‌آباد (مینودشت)
مبارک‌آباد، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان مینودشت در استان گلستان ایران.
جمعیت
این روستا در دهستان چهل‌چای قرار داشته و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۴۰۸ نفر (۱۲۶ خانوار) بوده است.
آواز در خواب
فیلم آواز در خواب به کارگردانی آرش سجادی حسینی در سال ۱۳۹۷ ساخته شده است. این فیلم محصول کشور ایران و در ژانر خانوادگی و کمدی می‌باشد. در این فیلم نادر سلیمانی، حمید لولایی، رضا شفیعی جم، ساناز سماواتی, شهرزاد کمال زاده به هنرمندی پرداخته‌اند.
خلاصه داستان
فتحی با بازی حمید لولایی صاحب فروشگاه عتیقه فروشی، فردی بسیار خسیس است. او روح شریکش با بازی رضا شفیعی جم را در خواب می بند که او را متوجه گذشته، حال و آینده اش می کند. فتحی که متنبه شده از خواب بیدار می شود و آدم دیگری می شود و....
تیم هیل
تیم هیل (Tim Hill) یک کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس اهل ایالات متحده آمریکا است. وی از سال ۱۹۹۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
جرج روی هیل عموی وی بود.
مردم وا
مردم وا (وا: Vāx ؛ ဝလူမျိုး ؛ 佤 ؛ ว้า) یک گروه قومی بومی جنوب شرق آسیا هستند که بیشتر در شمال میانمار، در بخش شمالی ایالت شان و شرق ایالت کاچین و همچنین در استان یون‌نان چین در نزدیکی مرز با میانمار ساکنند.
آیین بیشتر واها زنده‌انگاری است و فقط گروه‌های کوچکی از آن‌ها پیرو آیین بودایی یا مسیحیت هستند. انگلیسی‌ها به دلیل رواج سنت سر آوردن در میان مردم وا، زمانی آن‌ها را «وای وحشی» می‌نامیدند.
حمیدرضا عزیزی فارسانی
حمیدرضا عزیزی فارسانی نمایندهٔ دورهٔ نهم مجلس شورای اسلامی از حوزهٔ انتخابیهٔ اردل، فارسان، کیار و کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری بود.
نمایندگان استان چهارمحال وبختیاری در دوره نهم مجلس
حمیدرضا عزیزی فارسانی، امیرعباس سلطانی از حوزه انتخابیه بروجن، مجید جلیل سرقلعه از حوزه انتخابیه لردگان و سعید زمانیان از حوزه انتخابیه شهرکرد در نهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه استان چهارمحال و بختیاری وارد بهارستان شد.
استان چهارمحال و بختیاری دارای چهار نماینده در مجلس شورای اسلامی است.
رد هت
رد هت یک شرکت آمریکایی نرم‌افزار متن باز و سازنده مهم توزیع لینوکس است، که در سال ۱۹۹۳ در رالی، کارولینای شمالی تأسیس شده‌است. این شرکت پشتیبان توزیع‌های لینوکس، لینوکس رد هت اینترپرایز و فدورا می‌باشد. لینوکس رد هت هم توسط این شرکت ایجاد شده‌است. این شرکت با نام رد هت اینکوپریشن در بورس نیویورک به فروش سهام خود مشغول است.
تاریخچه
در اوایل سال ۱۹۹۱، باب یانگ نرم‌افزار آزاد و یونیکس را به مدیران سیستم حاضر در نیویورک معرفی کرد. پس از آن، او در سال ۱۹۹۳ شرکت ای‌سی‌سی اینکوپریشن را راه‌اندازی کرد که به فروش نرم‌افزارهای لینوکس و یونیکس و مجله‌های مربوط به آن‌ها می‌پرداخت. مارک ارویگ در اکتبر ۱۹۹۴ نسخه‌ای از لینوکس خود را با نام ردهت عرضه کرد که به «انتشار هالوین» معروف است. در سال ۱۹۹۵، یانگ لینوکس ارویگ را خریداری و با شرکت خود ادغام کرد و سپس نام شرکت را به رد هت تغییر داد. ارویگ و یانگ در همان سال، نسخهٔ ۲ لینوکس ردهت را منتشر کردند که برای اولین بار شامل سیستم مدیریت بسته‌های آرپی‌ام بود. ردهت در سال ۲۰۰۶ با همکاری دانشگاه‌ام‌آی‌تی در پروژه یک لپ‌تاپ برای هر کودک نیز شرکت کرد. این شرکت تاکنون به پیشرفت و گسترش سیستم‌های لینوکس کمک کرده‌است.
پای گیلاس (ترانه وارنت)
«پای گیلاس» ترانه‌ای از گروه هارد راک وارنت و یکی از قطعه‌های آلبوم پای گیلاس آن‌ها است که در سال ۱۹۹۰ منتشر شد. تک‌آهنگ «پای گیلاس» در زمان انتشارش در ایالات متحدهٔ آمریکا جزو ۱۰ تک‌آهنگ پرفروش روز شد و تا ردهٔ دهم بیلبورد هات ۱۰۰ صعود کرد. در سال ۲۰۰۹ وی‌اِچ‌وان در گزینش «بهترین ترانه‌های هارد راک تمام دوران» جایگاه ۵۶اُم را به «پای گیلاس» اختصاص داد.
شعر ترانه لاف‌زدن یک مرد در مورد رابطهٔ جنسی‌اش با دختری است که بسیار جذاب است و مردهای زیادی خواهان رابطه با او هستند. در پایان ترانه، پدر دختر آن‌ها را که مشغول سکس در حمام هستند و فراموش کرده‌اند در را قفل کنند گیر می‌اندازد.
ویدئوی «پای گیلاس» که در زمان انتشارش به‌دفعات از ام‌تی‌وی و دیگر شبکه‌های تلویزیونی پخش می‌شد اعضای وارنت را به همراه زنی (بابی براون) نشان می‌دهد که در سرتاسر ویدئو مشغول رقصیدن است. این ویدئو در گزینش بهترین و بدترین ویدئوهای ام‌تی‌وی به‌عنوان یکی از بدترین موزیک ویدئوها انتخاب شده‌است.
کریم بریدجی
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال آژاکس آمستردام و باشگاه فوتبال اندرلشت اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال الجزایر بازی کرده‌است.
ابراهیم شهاب
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه ورزشی الکویت اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال کویت بازی کرده‌است.
آسیاب استهبان
بقایای آسیاب استهبان مربوط به دوره قاجار است و در استهبان، بلوار قائم، داخل باغات مشرف بر آبشار استهبان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پی‌کی-۱۱۱۹۵
پی‌کی-۱۱۱۹۵ با فرمول شیمیایی C۲۱H۲۱ClN۲O یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۱۳۴۵ است.
اوئن کالفر
اون کالفر (با تلفظ: Owen) نویسنده و کمدین ایرلندی است.
او تا پیش از آن که نویسنده‌ای حرفه‌ای شود، سال‌ها در عربستان سعودی، تونس، ایتالیا و ایرلند معلم بود.
چغانیان
چَغانیان یک امیرنشین کوچک در کرانهٔ راست رودخانهٔ آمودریا در جنوب سمرقند بود که  از مردمان ایرانی تبار بودند. ناحیهٔ قدیمی چغانیان که شهر مهم آن نیز چَغانیان نام داشت امروزه تقریباً مطابق با ولایت سُرخان‌دریا (به مرکزیت شهر تِرمِذ) در جنوب ازبکستان است. در پارسی میانه به آن چغانیگان گفته می‌شد. عربی‌شده نام چغانیان به صورت صغانیان آمده‌است.
اوئن کالفر
نخستین کتاب او بنی و عمر که به سال ۱۹۹۸ منتشر شد، بسیار مورد توجه خوانندگان ایرلندی قرار گرفت و توانست به لیست کتاب‌های مختلف دفتر بین‌المللی کتاب‌های نوجوانان (Honor List IBBY) راه یابد.
چغانیان
فرمانروایان چغانیان، چَغان‌خُدات نامیده می‌شدند. ناحیهٔ چغانیان نخست در قلمرو کوشانیان قرار داشته‌است و در دورهٔ ساسانیان، جزو سرزمین‌های اصلی هپتالیان به‌شمار می‌رفت و به‌رغم استقلال نسبی و داشتن فرماندار مستقل، جزو نواحی تحت نفوذ ساسانیان شمرده می‌شد. با لشکرکشی خسرو انوشیروان، چغانیان کاملاً به تصرف ساسانیان درآمد.
اوئن کالفر
بنی و بِیب که دنبالهٔ کتاب قبلی است، در سال ۱۹۹۹ چاپ شد و نامزد جایزهٔ بیستر (کتاب کودک ایرلند) در سال ۲۰۰۰ شد که پیرو آن، دیپلم افتخار جایزهٔ بیستر رادر سال ۲۰۰۱ به دست آورد.
چغانیان
منطقهٔ چغانیان به خاطر کشت زعفران معروف بوده‌است.
اوئن کالفر
کتاب دیگر او آرتمیس فاول است که در سال ۲۰۰۱ چاپ و با تحسین جهانی رو به رو شد. کالفر همچنین چندین کتاب و نمایش نامه برای کودکان نوشته‌است.