cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیروهای محور
توجیه جنگ
دوک بنیتو موسولینی دربارهٔ اعلام جنگ ایتالیا به متحدین غربی شامل بریتانیا و فرانسه در ژوئن ۱۹۴۰ این‌گونه شرح داد: «ما قصد جنگ در مقابل توانگرسالاری و مردم سالاری مرتجعانه غربی‌ها را داریم که همواره مانع پیشرفت و حیات ملت ایتالیا بوده‌است». ایتالیا اقدام قدرت‌های غربی در اعمال تحریم علیه ایتالیا در سال ۱۹۳۵ به جهت جنگ دوم این کشور اتیوپی را محکوم کرد زیرا ایتالیا عمل خود را به سبب آنچه تجاوز اتیوپی به اریتره تحت کنترل ایتالیا در سال ۱۹۳۴ می‌دانست، مشروع می‌خواند. ایتالیا همانند آلمان با این ادعا که ایتالیا جهت تأمین فضای حیاتی (spazio vitale) برای ملت خود نیاز به گسترش اراضی خود دارد، جنگ را توجیه می‌کرد.
در اکتبر ۱۹۳۸ در پی پیمان مونیخ ایتالیا از فرانسه امتیازاتی را طلب کرد از جمله: یک بندر آزاد در جیبوتی، کنترل خط آهن آدیس آبابا-جیبوتی، مشارکت ایتالیا در مدیریت کمپانی کانال سوئز، صورتی از مالکیت مشترک ایتالیا و فرانسه بر تونس و حراست از فرهنگ ایتالیایی در جزیره کرس فرانسه. ایتالیا با انحصار کنترل کانال سوئز توسط فرانسه مخالف بود زیرا تجار ایتالیایی برای رفت‌وآمد به مستعمرات ایتالیا در شرق آفریقا هنگام گذر از کانال سوئز باید به فرانسوی‌ها عوارض پرداخت می‌کرند. موسولینی امیدوار بود در سایه نقش ایتالیا در حصول توافق مونیخ که از بروز یک جنگ دیگر جلوگیری کرد، بریتانیا برای حفظ صلح فرانسه را تحت فشار قرار دهد تا با خواسته‌های ایتالیا موافقت کند. فرانسه با توقعات ایتالیا موافقت نکرد زیرا می‌پنداشت قصد حقیقی ایتالیا تصاحب همهٔ نیس، کورسیکا، تونس و جیبوتی است. با این پاسخ روابط دو کشور رو به وخامت گذاشت. واکنش فرانسه با انجام رزمایش دریایی به عنوان اخطار به ایتالیا ادامه یافت. در پی این اقدامات تنش بین ایتالیا و فرانسه افزایش یافت. هیتلر در یک سخنرانی بزرگ سی ژانویه ۱۹۳۹ به ایتالیا قول داد در صورت بروز جنگ آلمان از ایتالیا حمایت نظامی خواهد کرد.
ایتالیا در اکتبر ۱۹۴۰ به بهانه این که بریتانیا از یونان علیه ایتالیا استفاده می‌کند به یونان هجوم برد. موسولینی به هیتلر اعلام کرد «یونان یکی ار نقاط استراتژیک برای قوای دریایی بریتانیا در مدیترانه است».
بهانه ایتالیا برای حمله آوریل ۱۹۴۱ به یوگسلاوی ادعای‌های مرزی و عدم تمایل آلبانیایی‌ها، مقدونی‌ها و کروات‌ها در اتحاد با یوگسلاوی بود. تجزیه طلبی کروات‌ها با ترور رهبران سیاسی آن‌ها از جمله استفان رادیچ در پارلمان یوگسلاوی شدت پیدا کرد. ایتالیا با تسلیح و تعلیم نیروهایی فاشیست کروات پس از حمله به یوگسلاوی، به این جنبش دامن زد.
کشورهای شرکت‌کننده
آلمان، تحت رهبری آدولف هیتلر ایتالیا، تحت رهبری نخست‌وزیر بنیتو موسولینی و پادشاه ویکتور امانوئل سوم جمهوری سوسیالیستی ایتالیا، پس از ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۳ ژاپن، تحت رهبری نخست‌وزیر هایدکی توجو و امپراتور هیروهیتو مجارستان رومانی (تا ۱۹۴۴) بلغارستان (تا ۱۹۴۴) اسلواکی صربستان مونته‌نگرو آلبانی مقدونیه کرواسی یوگسلاوی یونان دانمارک نروژ عراق تایلند سن مارینو هند (تحت عنوان هندوستان آزاد) منچوری (تا اوت ۱۹۴۵) مغولستان چین (گروهای ملی‌گرای چین) فیلیپین ویتنام کامبوج لائوس برمه آرژانتین
نگارخانه
Image:Italian and German flags - june 1943.png | برافراشته شدن پرچم‌های آلمان نازی و ایتالیا Image:Bundesarchiv Bild 183-L09218, Berlin, Japanische Botschaft.jpg | محل امضای پیمان محور میان ژاپن، آلمان و ایتالیا </Gallery>
آمستردام-نورد
امستردام-نورد (به هلندی: Amsterdam-Noord) یک سکونتگاه مسکونی در هلند است که در آمستردام واقع شده‌است.
خصوصیات
امستردام-نورد ۸۸٫۱۹۶ نفر جمعیت دارد.
فرودگاه آرتیگاس
فرودگاه آرتیگاس (به زبان بومی: Aeropuerto Internacional de Artigas) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا ATI است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۲۷۳ متر است. این فرودگاه در شهر آرتیگاس، اروگوئه کشور اروگوئه قرار دارد و در ارتفاع ۱۲۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
نیزه‌نوک پیشانی‌سبز
نیزه‌نوک پیشانی‌سبز نام یک گونه از سرده نیزه‌نوک‌ها است.
آلدرلی، کوئینزلند
آلدرلی (به انگلیسی: Alderley) یک حومه شهر در استرالیا است که در کوئینزلند واقع شده‌است.
اندیس استکانی
استکانی یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر عباس آباد استان سمنان قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، مس است.
شعر کودک و نوجوان در ایران
شعر کودک و نوجوان در ایران که در آغاز دهه شصت از رشد نسبتا خوبی برخوردار بود، در سال های اخیر به ورطه تکرار افتاده است و از شاعران نامدار این شعر دیگر است. این گونه شعری چنان در حیطه‌های زبانی، تخیل و موسیقی منحصر به فرد شده است که به جرات می توان آن را موج پنجم شعر ایران نامید. موج اول تا چهارم عبارتند از: سبک خراسانی، سبک عراقی، سبک هندی و شعر نیمایی. زیرا شعر کودک و نوجوان تمام ویژگی‌های یک سبک مجزا را داراست.
گتارگل
گتارگل (به ارمنی: Գետարգել) یک روستا در ارمنستان است که در استان کوتایک واقع شده‌است. در کیلومتری شمال هرازدان، مرکز استان کوتایک واقع شده است.
خصوصیات
گتارگل ۷۱۸ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
لیگوتا پروشکووسکا
لیگوتا پروشکووسکا (به لاتین: Ligota Prószkowska) یک روستا در لهستان است که در گمینا پروشکوو واقع شده‌است. لیگوتا پروشکووسکا ۸۸۰ نفر جمعیت دارد.
بیگانگان: استعمار تفنگداران دریایی
بیگانگان: استعمار تفنگداران دریایی یک بازی ویدئویی در سبک تیراندازی اول شخص است که توسط شرکت گیرباکس طراحی و ساخته شد و سگا آن را منتشر نمود. این بازی برای پلت‌فرم‌های مایکروسافت ویندوز، پلی‌استیشن ۳ و ایکس‌باکس ۳۶۰ عرضه شد که نخستین انتشار آن در ۱۲ فوریه ۲۰۱۳ بود. این بازی با موتور آنریل ساخته شده و در سری بیگانه قرار دارد.
الیزابت می
الیزابت می (Elizabeth May؛ زادهٔ ) یک سیاست‌مدار، نویسنده، کنشگر و وکیل کانادایی است. وی رهبر حزب سبز کانادا و نماینده پارلمان کانادا از حوزه جزایر سانیچ‌گلف است.
گالیما موتلانته
گالیما پتروس موتنلانته متولد ۱۹ ژوئیه ۱۹۴۹ از افراد بانفوذ در حزب حاکم کنگره ملی آفریقا و یک متفکر چپ گرا است.
در سال ۱۹۷۶ به جرم همکاری با حزب کنگره ملی آفریقا از سوی دادگاه به ۱۰ سال زندان محکوم شده بود. وی دوران زندان را با نلسون ماندلا گذراند.
وی در سال ۱۹۹۲ به عنوان دبیر کل اتحادیه کارگران معدن انتخاب شد.
وی در سال ۱۹۹۷ به عنوان دبیر کل حزب کنگره ملی انتخاب شده ولی در رقابت با امبکی با جناح رقیب همکاری کرده و بدنبال ریاست جمهوری امبکی دوران فعالیت علیه امبکی را در درون حزب حاکم آغاز نمود.
وی در دسامبر ۲۰۰۷ پس از انتخاب یاکوب زوما به عنوان رئیس حزب حاکم به عنوان معاون در حزب انتخاب شد.
وی در سال ۲۰۰۵ پس از اینکه یاکوب زوما متهم به سوء استفاده‌های مالی و اخلاقی شد، به عنوان یکی از حامیان اصلی وی تمام این اتهامات را رد نمود.
وی از مهر ماه ۱۳۸۷ تا اردیبهشت ۱۳۸۸ (۲۵ سپتامبر ۲۰۰۸ الی ۹ می ۲۰۰۹) ریاست جمهوری آفریقای جنوبی را برعهده داشت. وی در حال حاضر معاون رئیس جمهور است.
گیدو رایبروک
گیدو رایبروک (Guido Reybrouck؛ زادهٔ December 25, 1941) دوچرخه‌سوار اهل بلژیک است.
شکار خاموش
شکار خاموش فیلمی به کارگردانی و نویسندگی کیومرث پوراحمد و تهیه‌کنندگی ناصر مجدبیگدلی و فؤاد نور محصول سال ۱۳۶۸ است.
این فیلم در ۱۹ دی ۱۳۶۹ در سینماهای ایران اکران شده‌است.
خلاصه فیلم
این فیلم داستان یک شکاربان همراه پسر نوجوانش است که با مالک و سرمایه‌دار بزرگ منطقه درگیر می‌شود، در این بین معلم مدرسه و رئیس پلیس منطقه هم درگیر ماجرا می‌شوند و هر یک چون از دیگری دلخوشی ندارد، برخوردها و درگیریهایشان در فیلم داستان‌هایی را رقم می‌زند.
حساب برداری
حساب برداری ، شاخه‌ای از ریاضیات است که با مشتق و انتگرال میدان‌های برداری به‌ویژه در فضای اقلیدسی سه‌بعدی سر و کار دارد.
حساب برداری، گاهی به‌عنوان مترادف موضوع وسیع‌تر حساب چندمتغیره به‌کار می‌رود که علاوه بر حساب برداری، شامل مشتق پاره‌ای و انتگرال چندگانه هم می‌شود. حساب برداری، نقش مهمی در هندسه دیفرانسیل و معادلات دیفرانسیل با مشتقات پاره‌ای ایفا می‌کند و به‌طور گسترده‌ای در فیزیک و مهندسی، به‌ویژه در توصیف میدان‌های الکترومغناطیسی، میدان‌های گرانشی و دینامیک شاره‌ها به‌کار می‌رود.
حساب برداری، در اواخر قرن ۱۹ میلادی، توسط ویلارد گیبز و الیور هویساید و با تحلیل چهارگان‌ها شکل گرفت. بیشتر نمادها و واژگان فنی حساب برداری، توسط گیبز و ادوین ویلسون ابداع شده و در کتاب آنها با نام Vector Analysis که در سال ۱۹۰۱ منتشر شد، مورد استفاده قرار گرفتند.
کالمان کلوتچی
کالمان کلوتچی یا کالمان کالوچای ، (زاده ۱۸۹۱ - درگذشته ۱۹۷۶)، پزشک جراح و شاعر مجار و از نخستین پیشگامان توسعه و تکامل ادبیات اسپرانتو بود. کالوچای، که در بیست‌سالگی زبان اسپرانتو را آموخت، چهره‌ای اصلی در جهانِ ادبیات اسپرانتو محسوب می‌شود. وی از خود یک میراث غنی از زبان و فرهنگ اسپرانتو بر جای گذاشت، از آن جمله است اشعاری که به زبان اسپرانتو سروده شده و همچنین ترجمه‌هایی که از زبان مجارستانی و دیگر زبان‌های اروپا به اسپرانتو انجام داده‌است.
آثار کالوچای
وی سرویراستار کتاب باارزش گلچین ادبی مجارستان ، ۱۹۳۳ نیز بود.
پناهگاه صخره‌ای سرخه لیزه
پناهگاه صخره‌ای سرخه لیزه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای سرخه لیز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تشی دم‌فرچه‌ای
تشی دم‌فرچه‌ای نام یک سرده از تیره تشی‌های بر قدیم است.
سولفید سرب (IV)
سولفید سرب(IV) با فرمول شیمیایی PbS۲ یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن 271.332 g/mol می‌باشد.
بیدزرد (گچساران)
بیدزرد (گچساران)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان امامزاده جعفر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۷۱ نفر (۹۷خانوار) بوده‌است.
مردم
زبان مردم این روستا نیز ترکی قشقایی است.
اندیس اسفراین
اسفراین یک اندیس غیرفلزی است که در حوالی شهر رامسر استان قزوین قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، باریت است.
بنانا، کوئینزلند
بنانا (به انگلیسی: Banana) یک شهرک در استرالیا است که در کوئینزلند واقع شده‌است.
نیزه‌نوک پیشانی‌آبی
نیزه‌نوک پیشانی‌آبی نام یک گونه از سرده نیزه‌نوک‌ها است.
آمستردام-اوست
امستردام-اوست (به هلندی: Amsterdam-Oost) یک سکونتگاه مسکونی در هلند است که در آمستردام واقع شده‌است.
میرا بای
میرا بای, زادهٔ ۱۴۹۸ در مرتا — درگذشتهٔ ۱۵۴۷ در دوارکا) شاعر عارف هندی در سدهٔ شانزدهم میلادی بود که زندگی‌اش را وقف پرستش کریشنا کرد. میرا بای شاهدختی از راجستان در شمال غرب هند بود. او ترانه‌هایش را به زبان هندی و در سرسپردگی کریشنا می‌سرود. ترانه‌های میرا امروزه محبوبیت بالایی در شمال هند داشته و از جایگاه ویژه‌ای در ادبیات بهکتی برخوردارند.
زندگی‌نامه
میرا بای در ۱۴۹۸ در شهر مرتا در راجستان هند به دنیا آمد؛ در دوره‌ای که عصر طلایی شعر هندی دانسته می‌شود. کبیر، سورداس، ملک محمد جایاستی و تولسیداس برخی از شاعران هندی معاصر او بودند. میرا شاهدختی راجپوتی بود. پدرش برادر حاکم مرتا بود. میرا که مادرش را از دست داده بود نزد پدر بزرگ و مادر بزرگش بزرگ شد. پدر بزرگ میرا یک پادشاهی مستقل در مرتا بنیان‌گذارده بود. وی یک ویشنو پرست بود. میرا در دربار، موسیقی و تعلیمات دینی آموخت. گفته می‌شود در کودکی درویشی تندیسی از کریشنا را به او داد که احتمالاً اشتیاق مذهبی میرا از آن زمان آغاز گشته است. در ۱۵۱۶ زمانی که هجده سال داشت با شاهزاده بُج راج از میوار ازدواج کرد. عمر زندگی مشترک آن‌ها کوتاه بود. بج راج در ۱۵۲۱ در جنگ زخمی گردید و درگذشت.
تب و تاب مذهبی میرا پس از بیوه شدن فزونی یافت. او کریشنا را به عنوان معشوق الهی خود برگزید و تمام مدت در پرستگاه ویژهٔ خود به پرستش او می‌پرداخت. میرا در این زمان ترانه‌های خود را برای کریشنا می‌سرود. با مرگ رانا سانگا، پدر شوهر میرا، راتان سینگ، برادر شوهر او به پادشاهی رسید. از این زمان شرایط سیاسی راجستان زندگی میرا را دستخوش دگرگونی‌هایی کرد و میرا هدف آزار و اذیت برادر شوهرش قرار گرفت. راتان سینگ سرِ آن داشت که به هر وسیله‌ای اعمال مذهبی میرا را متوقف کند. در این زمان دست‌کم دو بار برای کشتن میرا تلاش شد. یکبار سبد گلی که ماری در آن بود را نزدش بردند و وقتی او در سبد را گشود به‌جای مار تصویری از کریشنا در آن بود. بار دیگر نوشیدنی سمی را به او خوراندند که هیچ اثری بر وی نداشت. میرا در شعرهایش به این دو رویداد اشاره کرده است.
با وجود ترور راتان سینگ در ۱۵۳۱، آزار و اذیت میرا توسط جانشین او ادامه یافت. میرا که از بدرفتاری خانوادهٔ شوهرش خسته شده بود نزد عمویش در زادگاهش در مرتا رفت. در آنجا مدتی را در آرامش گذراند وانگهی اطرافیانش تحمل اعمال مذهبی او را نداشتند. پس از آن میرا به ویرینداوان (بریندابان) رفت. جایی که کریشنا کودکیش را در آنجا گذرانده بود. میرا سپس به دوارکا رفت و تا پایان عمر در آنجا ماند. میرا بای در ۱۵۴۷ درگذشت. شعرهای او که به زبان هندی بودند خیلی زود به دیگر زبان‌های رایج در هندوستان ترجمه شدند.
آخرین عصر یخبندان
آخرین عصر یخبندان که از حدود ۱۱۵٬۰۰۰ سال پیش تا حدود ۱۱٬۷۰۰ سال پیش رخ داد. این آخرین یخبندان، جزئی از الگویی بزرگتر از یخبندان و دوره‌های میان‌یخچالی است که با نام یخبندان کواترنری شناخته می‌شود و پیشینهٔ آن به ۲٬۵۸۸٬۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. در آخرین عصر یخبندان، آخرین بیشینه یخچالی در ۲۲ هزار سال پیش روی داده‌است.
از دید باستان‌شناسی انسانی، آخرین عصر یخبندان در دورهٔ پارینه‌سنگی و اوایل میان‌سنگی روی می‌دهد. هنگامی که رویدادهای یخبندانی آغاز می‌شود، انسان خردمند در عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر محاصره می‌شود و از ابزارهایی استفاده می‌کند که نسبت به ابزارهای کاربردی نئاندرتال‌ها در غرب و مرکز اوراسیا و ابزارهای انسان راست‌قامت در آسیا قابل مقایسه بود. در اواخر این رویداد، انسان‌های خردمند به اوراسیا و استرالیا مهاجرت می‌کنند. داده‌های ژنتیکی و باستان‌شناسی می‌گویند که انسان‌های پارینه‌سنگی برای چیرگی بر عصر یخبندان به سرزمین‌هایی رفتند که درخت‌های با فاصله از هم داشتند و در جاهایی توزیع شدند که نور و مواد اولیه لازم برای فتوسنتز وجود داشت و از ورود به جنگل‌های انبوه خودداری کردند.
فرار از یخبندان در ۱۵ هزار سال پیش باعث شد تا انسان‌ها از آسیا به آمریکا مهاجرت کنند.
آخرین چهره
آخرین چهره (The Last Face) یک فیلم درام آمریکایی به کارگردانی شان پن و نویسندگی ارین دیگنام است. از بازیگران آن می‌توان به شارلیز ترون، خاویر باردم، ادل اگزارکوپولوس و ژان رنو اشاره کرد.
آخرین عصر یخبندان
در آخرین عصر یخبندان، سطح دریا ۱۲۰ متر پایین‌تر از سطح فعلی خود بود و حداقل در ۱۰۰ سال گذشته، سطح دریا سالانه با حداقل سرعت ۱٫۸ میلیمتر افزایش یافته‌است.
نیم کرهٔ شمالی
می‌توان گفت تقریباً سراسر کانادا و بخش‌های شمالی آمریکا از یخ پوشیده شد و یخسار لارنتی سراسر آن را فراگرفت. آلاسکا به دلیل خشک بودن هوا از یخ پوشیده نشد. محدوده‌های یخی در کوه‌های راکی وجود داشت همچنین یخسار کوردیلران به صورت میدان و کلاهک یخچالی در سیرا نوادای آمریکا در شمال کالیفرنیا ایجاد شد. بریتانیا، بخش اصلی اروپا و شمال غرب آسیا، یخسار اسکاندیناویایی تشکیل شد و بخش‌های شمالی جزایر بریتانیا، آلمان، لهستان و روسیه را هم فراگرفت تا به شبه‌جزیره تایمیر در غرب صربستان رسید. یخبندان غرب صربستان در حدود ۱۶ هزار تا ۱۵ هزار سال پیش از میلاد روی داد و بعد از اروپا بود که در حدود ۲۰ هزار تا ۱۶ هزار سال پیش از میلاد بوده‌است. شمال شرق صربستان با یخسارهای قاره ای پوشیده نشده بود بلکه با میدان‌های یخچالی بزرگ اما محدود که رشته کوه‌های شمال شرق صربستان را فرا گرفته بودند، پوشانده شده بود.
اقیانوس منجمد شمالی مانند امروز بود و احتمالاً سطح آن را لایهٔ نازکی از یخ به همراه کوه یخی در بخش‌هایی از آن گرفته بود و در آن یخزایی روی می‌داد. این اقیانوس سراسر پوشیده از یخ نبود و در فصل‌هایی روی آب باز بوده‌است.
مناطق شرقی قفقاز و کوهستان‌های ایران و ترکیه تنها پوشیده از میدان‌های یخچالی محلی و صفحه‌های یخی کوچک بود.
عصر فرمانروایان ۳
عصر فرمانروایان III که به اختصار AoE III نیز نامیده می‌شود، یک بازی رایانه‌ای در سبک استراتژی هم‌زمان است که توسط استودیو انسمبل ساخته شد. این بازی در ۲۸ اکتبر ۲۰۰۵ توسط استودیو بازی مایکروسافت منتشر گردید و سومین بازی اصلی از سری عصر فرمانروایان محسوب می‌گردد. داستان‌های این بازی به دوران استعمار اروپا در آمریکا (میان ۱۴۹۲ تا ۱۸۵۰ میلادی) برمی‌گردد. ۸ کشور قدرتمند آن دوران، در اروپا، کشورهای قابل انتخاب برای انجام بازی هستند.
گیم پلی
بازیکن با یک تاون هال و چند کارگر بازی را آغاز می‌کند و با یک جستجوگر در نقشه، شروع به شناسایی مناطق بازی می‌کند. بازیکن با استخراج منابع سعی در ارتقا ساختمان‌ها و افراد دارد. با ارتقا ساختمان‌ها و افراد عصرها به دنبال آن ارتقا می‌یابند. با نابودسازی دشمنان و ساخت ساختمان‌ها تجربه به دست می‌آید.
حکومت‌ها
در این نسخه از سری بازی‌های عصر فرمانروایان هشت حکومت مختلف وجود دارد. این حکومت‌ها شامل امپراتوری اسپانیا، امپراتوری بریتانیا، امپراتوری فرانک، امپراتوری پرتغال، امپراتوری آلمان، پادشاهی هلند، روسیه تزاری و امپراتوری عثمانی می‌شود. هر کدام از این هشت تمدن دارای ویژگی‌های مختلف نقاط ضعف و نقاط قوت خود هستند. بازیکن می‌تواند نام شهر و کاشف را تغییر دهد. تمدن‌های دیگری نیز در بازی وجود دارد که تنها در Campaign قابل دسترسی دارند.
شاه‌بلوط اسبی کالیفرنیا
شاه‌بلوط اسبی کالیفرنیا نام یک گونه از سرده شاه‌بلوط است.
بزرگمهر شرف‌الدین
بزرگمهر شرف‌الدین روزنامه نگار و مستندساز ایرانی است. وی هم‌اکنون در رویترز به فعالیت روزنامه‌نگاری مشغول است. پیشتر وی خبرنگار بی بی سی بود.
زندگینامه
وی سردبیر نشریه چلچراغ و مسوول صفحه‌های اندیشه و بین‌الملل بوده و سابقه همکاری با روزنامه‌هایی مثل یاس نو، وقایع اتفاقیه، همشهری و ایران را دارد. بزرگمهر شرف‌الدین دارای مدرک لیسانس ادبیات انگلیسی از دانشگاه تهران است.
ایزابل می
ایزابل می (زاده ۲۱ نوامبر ۲۰۰۰ ) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. او در سریال الکسا و کتی نتفلیکس در نقش کتی کوپر بازی کرد و در سریال شلدون جوان از شبکه سی‌بی‌اس به‌عنوان ورونیکا دانکن ایفای نقش کرد. او نقش اصلی زویی هال را در فیلم بگریز مخفی شو مبارزه کن محصول دیلی وایر داشت. ایزابل می همچنین راوی و قهرمان اصلی سریال سریال ۱۸۸۳ محصول شبکه پارامونت پلاس+ و همچنین راوی سریال ۱۹۲۳ است.
ادوبی لایوسایکل
ادوبی لایوسایکل بستری برای قابلیت remoting فلش فراهم می‌آورد تا برنامه‌های فلش پلتفرم بتواند با داده‌ها و پیغام‌های همزمان (Real-Time Data And Message) کار کنند. لایوسایکل برای نوشتن برنامه‌های مسنجر و تعاملی با کاربر و سرور کمک می‌کند. لایو سایکل مشکلات کار با سرور و داده‌ها، مثل خطایابی را تسهیل می‌کند. لایو سایکل برای شما فایل‌های PDF به صورت بی درنگ و همراه با نمودارها و متغیرهای تصویری را نیز ایجاد می‌کند.
لیگوتا توراوسکا
لیگوتا توراوسکا (به لاتین: Ligota Turawska) یک روستا در لهستان است که در گمینا توراوا واقع شده‌است. لیگوتا توراوسکا ۷۵۰ نفر جمعیت دارد.
شبگردسانان
راستهٔ شبگردسانان (Caprimulgiformes) پرندگانی شب‌زی با بال‌های بلند و کشیده، دم دراز، چشمان بزرگ و خیره، در منقار کوچک را در بر می‌گیرد. اکنون، خانوادهٔ شبگردان، تنها خانواده این راسته است.
راستۀ شبگردسانان، گروه بزرگ شبگردها (پرنده) (Nightjars)، گروه کوچک شبگردبازها (Nighthawks) شامل ده گونه، یک گروه کوچک‌تر شامل هفت گونه به نام پورویل Poorwill، دو گونه ویپ‌پورویل Whip-poor-will و یک گونه Chuck-will's-widow و یک گونه به نام Pauraque را دربرمی‌گیرد.
سونتاران
اولین حضور سونتاران‌ها در فیلم دکتر هو در قسمت چشم گرگان بود،آن‌ها شبیه سیب زمینی‌هایی هستند که زره پوشیده‌اند.
فدریکو د روبرتو
فدریکو د روبرتو (۱۶ ژانویه ۱۸۶۱ -۲۶ ژوئیه ۱۹۲۷) نویسنده ایتالیایی بود که به خاطر رمان تاریخی خود، نایب السلطنه‌ها (۱۸۹۴) مشهور شد.
ریک ریوردن
ریچارد راسل ریوردن جونیور (زاده ۵ ژوئن ۱۹۶۴) که بیشتر با نام ریک ریوردن شناخته می‌شود، نویسنده اهل ایالات متحده است. وی با نوشتن کتاب های فانتزی و تخیلی درباره اساطیر یونان باستان و اساطیر نورس و خلق شخصیت‌هایی نظیر پرسی جکسون و مگنس چیس، نوجوانان زیادی در سراسر جهان را مسحور نوشته های خود کرد و به شهرت چشمگیری دست یافت. نوشته های او را با جی.کی.رولینگ (نویسندهٔ مجموعهٔ هری پاتر) مقایسه می کنند.
نیمه‌خدایان و جادوگران
ابتدا بصورت تک‌جلدی منتشر شد، سپس بصورت مجموعه با عنوان «نیمه خدایان و جادوگران» در سال ۲۰۱۶ منتشر شد.
تشی دم‌دراز
تشی دم‌دراز نام یک گونه از تیره تشی‌های بر قدیم است.
کوخن‌لاند
کوخن‌لاند (به هلندی: Koggenland) یک شهرستان در هلند است که در هلند شمالی واقع شده‌است. کوخن‌لاند −۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
اندیس الیکا
الیکا یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر مرزن آباد استان مازندران قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، نقره است.
آیسباخ
آیسباخ و به معنای جویبار یخ، یک رودخانه کوچک ساخته ی دست انسان در مونیخ آلمان است. این رود از میان پارک جنگلی ایلشا گاتن (به آلمانی: Englischer Garten) و به معنای باغ انگلیسی جریان می‌یابد. در طول این رود امواج مصنوعی نیز ایجاد می‌شوند. شنا کردن در این رود مجاز نمی‌باشد، اما در رعایت این قانون به ویژه در روزهای گرم تابستان اجباری وجود ندارد و شناگران بسیاری را در این وقت از سال می‌توان در این رودخانه مشاهده نمود. در سال ۲۰۰۳ یک شناگر و در سال ۲۰۰۷ یک فرد عادی در قسمت‌های کم عمق تر این رود غرق گشتند. به دلیل وجود امواج مصنوعی در طول این رود که گاه تا بیش از یک متر نیز ارتفاع دارند رود آیسباخ به عنوان بزرگترین مرکز موج سواری رودخانه مصنوعی در دنیا مشهور است.
مرغ مگس چانه‌زمردی
مرغ مگس چانه‌زمردی نام یک گونه از زیرخانواده مگس‌مرغیان است.
محوطه بازتخت شیر
محوطه بازتخت شیر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای بابازید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آیین دو شمشیر
آنچه از آن سزار است به سزار و آنچه از آن خداست به خدا واگذار کنید
این آیین در تمام ادوار قرون وسطی به منزله یک ایین مقبول پذیرفته و جز سنت قرار گرفت و هر زمان که بین پاپ و امپراتور اختلاف یا رقابتی پیش، به این آیین رجوع می نمودند. این آیین رابطه بین روحانیات و دنیویات یا مذهب و سیاست را معلوم می کند.
مفاد
1. حفظ علایق و منافع روحانی و روحانیون و حکومت بر ارواح و عقاید مردم که در حوزه اقتدار کلیسا قرار گرفت و تشکیل یک دستگاه سلسله مراتبی و یک سلسه تعلیمات خاص را دارد که کشیشان و روحانیان عهده دار آن بودند.
2. حفظ منافع و علایق دنیوی و حصول و حفظ صلح و نظم عدالت که در منطقه حکومت کشوری یا سیاسی واقع شد و تشکیل یک سلسله عملیاتی را می داد که زمامداران سیاسی و کارگزارن ایشان آن را بر عهده داشتند.
کارکرد
برای این که بین دو قدرت فوق، یعنی کلیسا و حکومت، یک روح همکاری متقابل باشد، این آیین به وجود آمد. این آیین حدود قدرت کلیسا و حکومت را مشخص می کند. حدودی که هر دو قدرت باید آنها را محترم شمارند.
کشکول
کشکول ظرفی کوچک است که درویش‌ها و صوفیان به دست می‌گیرند. کشکول ظرفی ساخته شده از پوست میوه‌ای شبیه نارگیل یا فلز و سفال است که درویش‌ها آن را با زنجیری به شانه می‌آویزند. کشکول ظهیرالدوله و کشکول شاه نعمت‌الله ولی از کشکول‌های مشهور است. در میان صوفیان ایران کشکول به حدی رواج پیدا کرد که از لوازم یا به اصطلاح درویشان از وصله‌های مهم فقر شد و جنبه روحانی و معنوی به خود گرفت و برجسته‌ترین نشانی شناسائی درویشان بود.
معنا
معنی کشکول، کشیدن به دوش است. چه «کش» به معنای پهلو و «کول» دوش و کتف را گویند و چون معمولاً درویشان زنجیر کشکول را روی دوش می‌انداختند آن را کشکول خواندند.
تاریخ کشکول‌زنی در ایران
تاریخ دقیقی از شروع این هنر در بین ایرانیان در دست نیست اما ظروف کشکول فلزی مربوط به صفویه موجود است. همچنین اشاره‌هایی به کشکول‌های هلالی شکلی وجود دارد که برای سرو شراب در قرن هفتم هجری مورد استفاده می‌گرفته‌است.
سیاهی غلاف کاکائو
سیاهی غلاف کاکائو نام یک گونه از سرده گیاه‌کش است.
شکرالله قوام‌الدوله
شکرالله‌خان صدری ملقب به معتمد خاقان و سپس قوام‌الدوله دولتمرد و قانونگذار دوره قاجار بود.
شکرالله خان در حدود سال ۱۲۹۰ هجری قمری (۱۲۵۲ خورشیدی) در اصفهان) به دنیا آمد. پدرش حاج محمدحسین‌خان صدرالدوله اصفهانی، ایشیک آقاسی (رئیس تشریفات) مظفرالدین میرزا ولیعهد و حاکم خلخال (تا سال ۱۳۰۳ هجری قمری) بود. شکرالله‌خان تحصیلات خود را تا سطح معمول آن زمان در اصفهان و تبریز فراگرفت و به پیشنهاد پدرش وارد دربار ولیعهد شد. ابتدا از اجزای خلوت دستگاه مظفرالدین میرزا در آذربایجان بود. با قتل ناصرالدین شاه در سال ۱۳۱۳ همراه مظفرالدین شاه به تهران رفت و جزو پیشخدمت‌های مقرب و از اجزای خلوت شاه شد و در ۱۳۱۴ از مظفرالدین شاه لقب معتمد خاقان گرفت. در دوران صدارت عین الدوله تعداد قابل توجهی از درباریان که اتابک تقویتشان می‌کرد، به مخالفت با صدراعظم پرداختند و به‌طور علنی به کارشکنی علیه کابینه عین الدوله پرداختند. در راس این درباریان، شکرالله‌خان معتمد خاقان قرار داشت. عین‌الدوله دستور داد معتمد خاقان را به اتفاق نظام‌السلطان (که او هم از پیشخدمت‌های مظفرالدین‌شاه بود) به دربار احضار کنند و در آنجا پای هر دو را به جرم توطئه علیه صدراعظم به فلک ببندند و پس از زدن چند چوب به عنوان تنبیه به مازندران تبعید کنند؛ اما پس از مدتی از تبعید، عین الدوله او را عفو کرد و به شغل سابقش بازگشت.
کوناجیک (گرگر)
کوناجیک  یک منطقهٔ مسکونی کردنشین در ترکیه است که در گرگر، آدیامان واقع شده‌است.
شکرالله قوام‌الدوله
با درگذشت مظفرالدین‌شاه و به سلطنت رسیدن محمدعلی شاه، معتمد خاقان آن جایگاه قبلی را در دربار نداشت و به همین خاطر مشروطه‌طلب شد و یکی دو ماه قبل از کودتای محمدعلی‌شاه و به توپ بستن مجلس، به دستور شاه از تهران تبعید و عازم اروپا شد. پس از اینکه آزادیخواهان تهران را فتح و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع کردند، معتمد خاقان همچنان جزو آزادیخواهان به‌شمار می‌رفت. با تشکیل وزارت تجارت در کابینه محمدولی‌خان سپهدار اعظم شکرالله خان معتمد خاقان در ۲۸ اسفند ۱۲۸۸ خورشیدی (هفتم ربیع‌الاول ۱۳۲۸ قمری) به عنوان نخستین وزیر تجارت ایران منصوب و در ترمیم کابینه سپهدار، وزیر پست و تلگراف شد. با سقوط کابینه سپهدار در تیر ۱۲۸۹ به جای صمصام السلطنه به حکومت اصفهان و یزد رسید و همزمان با خلع سلاح مجاهدین، او نیز در اصفهان به تصفیه ادارات پرداخت و چند تن از اتباع خارجی را که ریاست ادارات را داشتند و همچنین عباس خان رئیس نظمیه را برکنار کرد. عباس خان برای انتقامگیری در صبح سیزدهم بهمن ۱۲۸۹ خورشیدی به معتمد خاقان و همراهانش تیراندازی کرد. معتمدخاقان بسختی مجروح شد و پسرعمویش عبدالرحیم خان صدری در دم جان سپرد. قاتل همراه با چهار نفر از رفقای ایرانی اش که لباس قفقازی به تن داشتند، به کنسولگری روس پناه برد. در تحقیقات مشخص شد که عباس خان تبعه روسیه است. پدرش اهل قره باغ و شهر شیشه (شوشی) بوده که به ایران آمده و در اراک ازدواج کرده بوده‌است. اما عباس خان برای این که رئیس پلیس بشود خود را تبعه ایران معرفی کرده بود. از این رو عباس خان برای محاکمه به روسیه فرستاده شد.
در ۱۲۹۰ خورشیدی بعد از درگذشت میرزا محمدعلی قوام الدوله تفرشی، با همسر او که دختر ظهیرالدوله بود ازدواج کرد و احمدشاه لقب قوام الدوله را به او اعطا و به حکومت تهران منصوبش کرد. در ۱۲۹۲ به حکومت لرستان و بروجرد منصوب شد و در اواخر عمر دوره سوم مجلس شورای ملی، از شانزدهم امرداد ۱۲۹۴ نماینده نجف‌آباد و از سران حزب اعتدال در مجلس شد. نمایندگی اش سه ماه بیشتر طول نکشید و با پیشروی ارتش روسیه بسوی تهران، مجلس تعطیل شد. قوام الدوله همراه با دیگر نمایندگان به مهاجرت نرفت، در تهران ماند و در اواخر سال ۱۳۳۴ هجری قمری (۱۲۹۵ خورشیدی) به وزارت پست و تلگراف و سپس به وزارت فوائد عامه رسید. در دوره چهارم و پنجم نماینده خرمشهر و پیشکار شیخ خزعل در تهران بود و به قول عبدالله مستوفی: «نبض شیخ را به‌طور کامل در دست داشت و احیاناً از خبرهایی که به درد موکلش می‌خورد او را بی‌نصیب نمی‌گذاشت. شیخ هم غالباً نوشتن بعضی اخبار تهران را از وکیل خود می‌خواست و قوام‌الدوله در برآوردن حاجت موکل خود بذل جهد می‌کرد؛ بنابراین شیخ خزعل با اینکه در خوزستان نشسته بود از اوضاع تهران از ضدیت فراکسیون اقلیت مجلس (به رهبری مدرس) با سردار سپه، از دل خونی که آزادیخواهان از رفتار خشن این نخست‌وزیر نظامی داشتند و از جریانات دیگر تهران به خوبی آگاه بود».
قوام الدوله در دوره چهارم مجلس به اکثریت اصلاح‌طلبان پیوست و در دوره پنجم از اعضای اقلیت و مخالف سردار سپه بود. در رقابت شدیدی که در چهار سال بعد از کودتای سوم اسفند میان مدرس و رضاخان سردار سپه برای قبضه کردن نهایی قدرت جریان داشت، قوام‌الدوله همیشه در صف دوستان نزدیک مدرس قرار داشت. روابط ولیعهد محمد حسن میرزا و مدرس به وسیله او با خزعل پیوند یافت.
در هفدهم امرداد ۱۳۰۴ در کابینه سردار سپه به توصیهٔ سیدحسن مدرس، به وزارت داخله رسید و تا آذر ۱۳۰۴ در این سمت باقی ماند. از شکرالله صدری یک دختر باقی ماند.
نیوهم، ویکتوریا
نیوهم (به انگلیسی: Newham) یک منطقهٔ مسکونی در استرالیا است که در ویکتوریا (استرالیا) واقع شده‌است.
محمدآصف فکرت
محمدآصف فکرت هِرَوی (زاده ۱۳۲۵ – درگذشته ۷ اردیبهشت ۱۴۰۱) نویسنده، شاعر فارسی‌زبان، مصحح و نسخه‌پژوه افغانستان بود.
زندگی‌نامه
فکرت هروی در سال ۱۳۲۵ و درهرات چشم به جهان گشود. در زادگاهش تعلیمات ابتدایی را در مکتب موفق و ثانوی را در لیسهٔ سلطان غیاث‌الدین غوری گذرانید. او لیسانس زبان و ادبیات فارسی دری را از دانشگاه کابل و فوق لیسانس روزنامه‌نگاری را در هند به‌دست‌آورد. در افغانستان در رادیو، مطبوعات و آکادمی (فرهنگستان) علوم خدمت کرد. سپس در ایران فهرست‌نگار کتابخانهٔ خطّی آستان قدس، عضو علمی، ویراستار و مؤلّف در دائرةالمعارف بزرگ اسلام، و محقق و مؤلف در بنیاد پژوهش‌های اسلامی بود. وی از دوستان نزدیک دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن بود. و دارای چهار فرزند به نام‌های گوهرشاد، نوش‌آفرین و آرش و شاهرخ می‌باشد. و فکرت در اواخر عمر در شهر اتاوای کانادا زندگی می‌کرد و همزمان با فوت دکتر اسلامی ندوشن، به کما رفت و نهایتا دو روز بعد و در تاریخ ۷ اردیبهشت ۱۴۰۱ خورشیدی فوت نمود. دکتر اسلامی ندوشن در کتاب صفیر سیمرغ در خصوص آصف فکرت چنین نوشته است: «روز دوم اقامت من در مزارشریف بود[تابستان ۱۳۴۹] که آقای محمد آصف فکرت معاون اداره اطلاعات و کلتور[فرهنگ] بلخ و از شعرای جوان افغانستان به دیدنم آمد. فکرت به نظر من جوانی آمد که در فرهنگ و ادبیات کشور خود مؤثر واقع خواهد شد. خوش‌فهم و جدی و با شخصیت است.»
منابع
}}
{{ترتیب‌پیش‌فرض:فکرت، محمدآصف}}
مهدی باقریان
مهدی باقریان نویسنده و متخصص در حوزه روابط عمومی ساکن تهران است
وی رئیس انجمن متخصصان روابط عمومی (۱۳۹۵–۱۳۹۴) ؛ رئیس مؤسسه کارگزار روابط عمومی، مدیرعامل انتشارات کارگزار روابط عمومی، عضو هیئت مدیره مؤسسه ارتباط گستر هزاره ریحانه و مدیرمسئول و سردبیر دو نشریه تخصصی در حوزه روابط عمومی است و دارای دکترای مدیریت بازرگانی (دی بی ای) از دانشکده مدیریت دانشگاه تهران است.
وی اولین و تنها دارنده اعتبارنامه متخصصان روابط عمومی در ایران (APR) است که در سال ۱۳۸۷ این اعتبارنامه را از مؤسسه روابط عمومی مالزی دریافت نمود.
راه‌اندازی نخستین شبکه اطلاع‌رسانی روابط عمومی ایران تحت عنوان شارا هم از دیگر اقدامات وی در حوزه روابط عمومی و ارتباطات است که از سال ۱۳۹۰ راه اندازی شد.
وی بنیانگذار «انجمن جهانی کارگزاران مسلمان روابط عمومی» است که با برگزاری اولین و دومین «کنگره جهانی کارگزاران مسلمان روابط عمومی»، نخستین «جایزه ممتاز جهانی کارگزاران مسلمان روابط عمومی» را از دست نخست‌وزیر مالزی در سال ۱۳۹۱ دریافت کرد.
ژان آرتس
ژان آرتس (Jean Aerts; September 8, 1907 – 1907:09:08, June 15, 1992) دوچرخه‌سوار اهل بلژیک بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۲ مدال طلا، ۱ مدال برنز شده‌است.
هنر سرامیک
هنر سرامیک (Ceramic art) هنری است که با استفاده از مواد سرامیکی ساخته می‌شود (شامل رس) که می‌تواند شکل‌های مختلفی از جمله سفال، کاشی، تندیسک، مجسمه یا ظرف به خود بگیرد. هنر سرامیک یکی از فعالیت‌های هنری است و از هنرهای تجسمی و هنرهای پلاستیکی به حساب می‌آید. با این‌حال، برخی از کارهای سرامیکی از هنرهای زیبا هستند و برخی دیگر، از هنرهای تزئینی، طراحی صنعتی و هنرهای کاربردی به حساب می‌آیند. همین‌طور می‌توانند دست‌ساخته‌ای در باستان‌شناسی باشند. هنر سرامیکی می‌تواند به دست یک تن یا به دست گروهی که در کارگاه سفالگری یا سرامیک، طراحی، ساخت و تزیین آن را به عهده می‌گیرند، ساخته شود.
تفاوت سرامیک و سفال
سرامیک عام‌تر از سفال است و سفال، نوعی سرامیک به حساب می‌آید. سرامیک هرآن‌چیزی را گویند که وقتی حرارت می‌بیند، تغییر ماهیت می‌دهد. مثل رس که در سفالگری کاربرد دارد. در حالی که سفالگری عمدتاً به ساخت اشیا و ظروف از گل رس اشاره دارد.
فرودگاه آرتورز تاون
فرودگاه آرتورز تاون یک فرودگاه همگانی با کد یاتا ATC است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۱۳۸ متر است. این فرودگاه در کشور باهاما قرار دارد.
جنت ناپالیتانو
جنت آن ناپالیتانو رئیس دانشگاه کالیفرنیا است. وی در گذشته وزیر امنیت داخلی بوده‌است.
آمستردام-غرب
امستردام-غرب (به هلندی: Amsterdam-West) یک سکونتگاه مسکونی در هلند است که در آمستردام واقع شده‌است.
لیگوتا دوبروجنگسکا
لیگوتا دوبروجنگسکا (به لاتین: Ligota Dobrodzieńska) یک روستا در لهستان است که در گمینا دوبروجنگ واقع شده‌است.
نور آرتامت
نور آرتامت (به ارمنی: Նոր Արտամետ) یک روستا در ارمنستان است که در استان کوتایک واقع شده‌است. در کیلومتری شمال هرازدان، مرکز استان کوتایک واقع شده است.
اندیس ایستگاه مخابراتی دهنه سیاه
ایستگاه مخابراتی دهنه سیاه یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر سلطان آباد استان خراسان قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، مس است.
نور آرتامت
خصوصیات
نور آرتامت ۱٬۰۳۸ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
تشی دم‌فرچه‌ای آفریقایی
تشی دم‌فرچه‌ای آفریقایی نام یک گونه از سرده تشی دم‌فرچه‌ای است.
نگارگری ایرانی
نگارگری ایرانی به نوعی نقاشی ظریف و ریزنقش ایران گفته می‌شود که در گذشته بیشتر برای کتاب‌آرایی ادبی، علمی و پزشکی و یا به گونه جداگانه (مرقع) ساخته می‌شده است. و امروزه از محدوده‌ی کتاب‌آرایی فراتر رفته است. نام کاملی که همه بخش‌ها را در بر بگیرد "نقاشی ایرانی" است. پس از آشنایی غرب با هنر نگارگری شرقی از روی همانندی در اندازه، غربیان واژه مینیاتور را برای نگارگری‌های ایرانی نیز به کار بردند. نگارگری ایرانی در بنیاد فلسفی و زیباشناختی با مینیاتورهای چین و ژاپن و از نگاه فنی با مینیاتورهای اروپا تفاوت دارد و تنها از دید اندازه و کوچکی با آنها یکی است. هنر نگارگری ایرانی اسلامی از ( سده چهاردهم میلادی، هشتم هجری)تا (سده هفدهم میلادی، یازدهم هجری) شکوفایی نمایان داشت؛ ولی نقش و نگارهای به جای مانده از دوران پیش از اسلام تا زمان حمله مغولان، و همچنین کارهای دیوارنگاری، پرده‌نگاری، قلمدان ‌نگاری و مانند آن در سده‌های نزدیکتر نیز نمودهایی دیگر اما کمتر شناخته‌شده از نقاشی ایرانی به‌شمار می‌آیند.
واژه‌شناسی
واژه نگارگری، برابر با نگاریدن، کشیدن نقش، نقاشی و صورتگری آمده‌است. واژه نگارگری ایرانی به چند شیوه نقاشی ایران در دوره‌های مختلف تاریخی گفته می‌شود که می‌تواند وابسته به یک کار هنری بزرگتر مانند کتاب، چیزهای کاربردی و آرایشی و با چندین شیوه مانند گل و مرغ، تذهیب، تشعیر انجام شود و یا اینکه همچون کاری جداگانه مانند یک پرده، بوم، مرقع و یا نقاشی دیواری انجام گیرد. از دید واژگانی، مینیاتور واژه‌ای فرانسوی است که به هنرهای دستی ظریف و کوچک اندازه در قرون وسطی گفته می‌شد. در اصل کلمه مینیاتور از کلمه لاتین miniare که نوعی رنگدانه است گرفته شده است و بدین ترتیب مینیاتور به معنای "نوشتن در مینیوم" است بر این اساس در قرون وسطی خطاطی که از این اکسید استفاده می کرد به لاتین مینیاتور نامیده می شد. (مینیوم یک اکسید سرب است که به‌عنوان رنگدانه قرمز سرخ‌رنگ برای ردیابی حروف روی نسخه ها استفاده می‌شده‌ است. )
گفتن واژه مینیاتور به نگارگری‌های کهن ایرانی نارسا و گمراه کننده است. واژه مینیاتور کوتاه شده واژه فرانسوی مینی‌موم ناتورال و برابر با جهان کوچک است و در واژه برابر با کوچک‌تر نشان دادن است. این واژه در آغاز سده گذشته در فرهنگ مطالعاتی هنر ایران راه یافت و سپس به گونه همگانی کاربرد پیدا کرد. واژه مینیاتور تنها به نگارگری ایرانی گفته نمی‌شود بلکه هر اثر ریز نقش و ظریف هنری که این ویژگیها را داراست به همین نام خوانده‌می‌شود. نگارگریهای ایرانی را، چه کهن چه نو، که از شیوه و روش اروپایی پیروی نکرده و دارای ویژگیهای نقاشی کهن و جداگانه ای هست، مینیاتور نامیده‌اند درواقع این واژه یک لغزش فراگیر پرکاربرد شده‌است که واژه شایسته این زمینه را باید نگارگری نام گذاشت و گفت: هرچند که نگارگریهای ایرانی از لحاظ اندازه و ریزنقشی با مینیاتورهای قرون وسطی شباهت دارد اما این دو از لحاظ معنا و حتی کیفیت بصری قرابتی با یکدیگر ندارند.
پیشینه
دستمایه‌های آراستن که از نگارگری ایرانی به یادگار مانده، پیشینه دیرینه‌ای در هنرهای ایران دارند. چنانچه در دوره پیشاتاریخی نخستین کارهایی که بتوان نام نقاشی بر آن‌ها نهاد، در غار دوشه لرستان به گونه ای چکیده به نمایش کشیده می‌شد و یا در سنگتراشی‌های دوره‌ی هخامنشیان شیوه ای آرمانی و اندیشه گرا هست که در نگارگری‌های ایرانی اسلامی هم دنبال می‌شود. با اینکه گواه کمی از نگاره های دیواری در ایران در دسترس است، می‌دانیم نگاره دیواری آمیخته با گچبری، از دوره اشکانیان در ایران کاربردی شد و در دوره ساسانی در جاهایی مانند کوه خواجه، و پنجکنت سمرقند در آسیای میانه به اوج خود رسید.داستان پردازی، رنگارنگی و شیوه نمایش پیکره ها (فیگورها) در نگاره های دیواری، به خوبی در نگارگری سده‌های آینده ردیابی پذیر است. مانی که نگارگری اشکانی بود و بر شیوه های نقاشی ایرانی در دوره خودش به خوبی تسلط داشت، به ترکستان شرقی که ترکان اویغوری حکومت می‌کردند مهاجرت و معروفترین اثر خود، یعنی کتاب ارژنگ را تصویرسازی کرد. در کتاب ارژنگ، عناصر ایرانی با عناصر بومی چینی دوره تانگ تلفیق و سبک خالصی به وجود آمد که بنا بر عقیده برخی پژوهشگران، نقاشی مانوی معروف به هنر مانوی، پایه و اساس نگارگری ایرانی اسلامی را به وجود آورده‌است. تمثال صورت و حالت نشسته فیگورها به صورت لوتوس و وقار و آرامش انسانها را می‌توان تاثیر گرفته از هنر بودایی و چینی دانست و از طرفی رنگهای طلایی و زرفام، لباسهای پر نقش و نگار و پس زمینه تخت و یکرنگ و هاله‌های طلایی دور سر از ویژگی‌های بارز نقاشی ایرانی بودند که در نقاشی مانی دیده می‌شد. بعدها این عناصر در دوره اوایل اسلام و دوره سلجوقی ظاهر می‌شوند. با ورود اسلام، کشور ایران تا مدت‌ها به دست امویان و عباسیان اداره شد. در نقاشی‌های دیواری کاخ جوسق الخاقانی در دوره عباسی می‌توان رد نقاشی ایرانی را مشاهده کرد. با توجه به شواهد، نقاشی دیواری، هنری رایج‌تر و مهم‌تر در ایران حتی پس از اسلام به حساب می‌آمده و با استیلای مغولان این هنر کمرنگتر شد اما همان عناصر تزئینی به نگارگری و کتاب آرایی انتقال یافتند. با روی کار آمدن سلسله‌های ایرانی سامانیان، غزنویان، و آل بویه استقلال از دست رفتهٔ ایرانیان تا حدودی به آن‌ها بازگشت. بر روی سفالهای مینایی کشف شده در دوره سلجوقی و سامانیان در نیشابور و ری، همان موضوعات گرفت و گیر که در دوره ساسانی کار می‌شد با سبک ایرانی دیده می‌شود. طومارهای ارژنگ، نقوش تزئینی بر روی سفالها و نقاشی دیواری کاخها، نقش به سزایی بر رواج و انتقال هنر ایرانی به هنر اسلامی و به خصوص نگارگری داشتند.
بر اساس اسناد سه دورهٔ متمایز ولی پیوسته برای تاریخ نقاشی قدیم ایرانی در نظر گرفته می‌شود:
هنرمندان
سنت اصلی کتابت و تولید هنر در دوره میانه اسلامی، به صورت کارگاهی بود و عمده هنرمندان نگارگر که معمولاً هم مرد بودند به صورت گروهی بر روی یک اثر و یا کتاب کار می‌کردند. این افراد شاخص معمولاً با استعدادترین و حرفه‌ای‌ترین هنرمندان در کارگاه‌های بازار شهر بودند که به عنوان نگارگر سلطنتی منتخب می‌شدند. با این حال، هویت کارگاه‌های سلطنتی به صورت کامل واضح نیست و نیاز به شناخت بیشتری دارد چراکه با توجه به برخی از آثار باقی مانده متوجه می‌شویم که برخی حاکمان، هنرمندان را در هنگام سفر با خود به شهرهای مختلف می‌بردند و برخی از آنها قادر بودند در محیط شخصی‌تری کار کنند. معمولاً در هر کارگاه سلطنتی، سرپرستی باتجربه تعیین می‌شد که وظیفه اصلی وی نظارت بر آثار در حال تولید بود و حتی بروی تولیدات خود نیز دست به قلم می‌شد. هنرمندان نگارگر به دلیل کارِ گروهی و همینطور دید عارفانه‌ای که داشتند، آثار نگارگری خود را امضا نمی‌کردند و اگر هم اثری امضا می‌شد، از نامهای مستعار استفاده می‌کردند. از اولین آثار مرقوم کشف شده به دست یک نگارگر می‌توان به دیوان خواجوی کرمانی اشاره کرد که جنید بغدای در دوره جلایریان مغول از خود در آن نام برده‌است.
مکاتب
شیوه‌های نام‌گذاری مکاتب نگارگری ایرانی بر اساس مرکزیت امپراتوری حاکم بر کشور انجام شده‌است، یعنی هر جا که محل تمرکز قدرت و تجمع ثروت بوده و مقر حکومت کشور محسوب می‌گردیده‌است، هنرمندان از گوشه و کنار، به میل و رغبت یا به اکراه و اجبار، به آن جا می‌آمدند. این شیوه نامگذاری و تقسیم‌بندی مکاتب نگارگری ایرانی را محققان غربی رایج کرده‌اند که در پژوهش‌های ایرانی هم کم و بیش معمول شده‌است.
از جمله مکتب‌های نگارگری ایرانی می‌توان این موارد را نام برد (به ترتیب تاریخی):
مکتب بغداد
مکتب بغداد که به مکتب عربی و یا مکتب عباسی هم معروف است دوره‌ای نسبتاً کوتاه برای هنر اسلامی در اواخر سده 12 میلادی در پایتخت بغداد در دوره خلیفه عباسیان به حساب می‌آید. در این دوره کار ترجمه کتب غیر عربی رواج پیدا کرد. این سبک تحت نفوذ کمتر هنر ایرانی بود و تمایل بیشتری به سبک نقاشی بیزانسی و واقعگرایی داشت. هرچند در برخی آثار مثل کتاب الاغانی، تاثیرات هنر ساسانی و آسیای میانه مثل استفاده از ترکیب بندی متقارن، رنگ طلایی و هاله‌های دور سر قابل مشاهده است. می‌توان گفت ترکیب بندی‌ها و سبکهای کار شده در سبک بغداد از تنوع بسیار بالایی برخوردار است. برای مثال در برگی از کتاب التریاق، ما با سه صحنه متفاوت با ترکیب بندیهای گوناگون و سبکهای متفاوت روبرو هستیم که دلیل این تنوع بالا را می‌توان بر این گمان داشت که تصویرگران می‌خواستند به سلیقه‌های متفاوت مخاطبان پاسخ بدهند. به دلیل نقش داشتن مصوران عرب، ایرانی و سریانی (منصوب به سوریه)به این مکتب، لقب مکتب بین‌المللی داده‌اند. تصویرسازیهای این دوره بخشی از نوشته کتاب به حساب می‌آمده. به اینگونه که خطاط بخشی از صفحه را برای تصویرساز خالی می‌گذاشته تا بعد از اتمام کارش تصویرساز روی آن کار کند و معمولاً هم این فضاهای خالی، بدون کادر بوده‌اند و گویی که نگاره‌ها در فضا رهایند. به همین دلیل رنگ پس زمینه کارها رنگ خود کاغذ و به رنگ تربتی است. حالت بازنمایی صورتها شبیه نژاد سامی که دارای دماغهای کشیده و ریشهای سیاه هستند تصویرسازی می‌شد. از جمله هنرمندان این مکتب می‌توان به عبداله بن فضل و یحیی بن محمود الواسطی اشاره کرد.از نمونه‌های زیبا به عنوان مکتب بغداد می‌توان به کتاب مقامات حریری اشاره کرد که بیشتر تصاویر آن توسط محمود الواسطی کار شده‌اند. در تصاویر مقامات الحریری می‌توان ویژگیهایی مثل طراحی دقیق از حالت حیوانات و فیگورهای پرتحرک، و به تصویرکشیدن جمعی انسانها و حیوانات که به هم چسبیده‌اند را مشاهده کرد.
مکتب سلجوقی
در این دوره با اینکه احتمال می‌رود هنر بصری در شاخه‌های مختلف رواج پیدا می‌کند، آثار کمی برای بررسی به جا مانده و بیشترین منبع تصویری نقاشیهای روی سفالینه هاست. به علت تحریم استفاده از فلزات گرانبها در دوره اسلامی، ساخت ظروف سفالی رونق یافت. نقش‌های سفال‌ها عمدتاً ویژگی‌های نگاره‌های این عهد را بازتاب می‌دهند و در مورد خطوط از خط کوفی بر سفالینه‌ها سود برده‌اند. از منظر دیداری در این مکتب هم چنان ترکیب بندی‌های ساده هم چون مکتب عباسی حفظ شده ولی تأثیراتی که از نقاشی عهد ساسانی (و پیش از اسلام) و سلایق نقاشی آسیای میانه بر این مکتب حاکم شده وجه عمده تمایز آن با مکتب عباسی است. نقاشیهای روی سفال معمولاً یک یا دو پیکر انسانی در برابر یک منظره هستند که به صورت موجز و خلاصه شده و نمادین بر روی ظروف کشیده شده‌اند. در برخی موارد پیوند موضوعات ادبیات بر روی سفال قابل مشاهده است و احتمال می‌رود شاهنامه نیز در این دوره مصور شده باشد اما هیچ نمونه ای قابل دسترس نیست. تنها و اولین نمونه کتاب تصویرسازی شده مکشوف در این دوره، ورقه و گلشاه منظومه عاشقانه اثر عیوقی است. تصاویر داخل کتاب به صورت افقی هستند و معمولاً دارای زمینه‌های رنگی تخت به رنگ قرمز، آبی، سبز و یا صورتی هستند. صورتهای شخصیتهای داستان شبیه نمونه‌های سفالین است و در کنار پیکره‌ها یک تک درخت و یا گیاهی به صورت موجز دیده می‌شود که تجسمی خلاصه شده از طبیعت است. ترکیب بندی‌های تصاویر به صورت متقارن هستند و شباهت زیادی به حجاری‌های دوره ساسانی دارند. تصویرگر و شاید خوشنویس این منظومه هنرمندی ایرانی موسوم به مومن محمد خویی بوده که احتمالاً در قرن هفتم هجری در آذربایجان فعالیت داشته‌است. ورقه و گلشاه قدیمی‌ترین اثری است که در آن می‌توان پیوند نقاشی و ادبیات را بازشناخت.
مکتب تبریز اول
با حمله مغولان و روی کار آمدن حکومت ایلخانیان،مراغه و تبریز به محل فرهنگی تبدیل می‌شوند. حکومت ایلخانی دو نتیجه مهم برای نگارگری ایرانی داشت. اولی انتقال عناصر و تکنیک هنر چین به ایران بود و دومی بنیانگذاری نوعی هنرپروری به صورت گروهی در کارگاه‌ها و کتابخانه‌های سلطنتی را به وجود آورد. مکتب تبریز اول که به آن مکتب مغول و یا ایلخانیان نیز می‌گویند، همراه با دوره بعدی خود یعنی جلایریان بن مایه اصلی نگارگری ایرانی را تشکیل داده‌است. در این دوره سعی هنرمندان به یکپارچه کردن هنر دیداری و تصویری بود.از مهمترین اتفاقاتی که می‌توان در این دوره به آن اشاره کرد ایجاد شهرکی فرهنگی در تبریز به دستور رشیدالدین فضل‌الله همدانی، وزیر غازان خان در نزدیکی تبریز بود. این مکان که ربع رشیدی نام داشت، محلی برای گرد هم آمدن هنرمندان، محققان و کاتبان ایرانی و خارجی بود. از آثاری که در ربع رشیدی تولید شد، جامع التواریخ است که هنرمندان زیادی با سبکهای متنوع روی آن کار کردند. سبک تبریز اول به طور کلی نسبت به دوره قبلی خود یعنی سلجوقیان تغییراتی اساسی کرد. نحوه هاشورزنی، پرداخت ابرها و کوها، نحوه پرداخت صورتها ترکیب بندی و دسم گذاری همه از هنر چینی وام گرفته شد و استفاده از رنگ نقره‌ای، پرداخت جامه‌ها یادآور هنر بیزانسی و بین النهرینی است. با این حال حالت فیگور انسانها و نحوه چیدن آنها در تصویر مایه ایرانی دارند. صحنه‌ها فراختر شدند و ما در تصاویر بخشی از آسمان را نیز می‌توانیم ببینیم. اوج هنر تبریز اول را می‌توان در شاهنامه دموت دید که تاثیر هنرهای بیگانه درآن واضح تر است. با این حال از این تقلید الگوی بصری و مفهومهای جدیدی به وجود آمده‌اند. برای مثال اژدها در هنر چین نمادی از طبیعت و قدرت باروری است اما نقاش ایرانی بهرام را در حال جنگ با اژدها به عنوان نماد اهریمن به تصویر می‌کشد که این خود نشان دهنده بی توجهی از مفهوم آنها و تنها استفاده از الگوی چینی است. از هنرمندان سرشناس این دوره می‌توان به احمد موسی اشاره داشت.
مکتب جلایری
بعد از مرگ آخرین ایلخان مغولی٬ابوسعید بین خاندانهای مغولی جنگ قدرت درگرفت و سرانجام خاندان جلایریان قدرت را به دست گرفتند و قدرت خود را در تبریز و بغداد تثبیت کردند. در این دوره کتاب‌آرایی مورد توجه زیادی قرار گرفت وآثار دوره ایلخانی جمع آوری و نگه داری شدند. با وجود تنشهای بسیار در این دوره٬ بسیاری از هنرمندها به خصوص در دوره سلطان احمد جلایر مورد حمایت قرار گرفتند و حتی بسیاری از پادشاهان شعر می‌گفتند و نقاشی می‌کشیدند با اینکه هنرمندان راه مکتب ایلخانی را ادامه دادند اما روندی تجربی را نیز جلو بردند. نتیجه ممتاز این دوره دیوان خواجوی کرمانی است که یکی از نسخه‌های آن امضای هنرمندی به نام جنید بغدادی را در خود دارد. این امضا قدیمی‌ترین امضای یک نقاش ایرانی است که کشف شده‌است. در نقاشی‌های جنید و عموماً مکتب جلایری فضاها به طور کامل فراخ و گسترده شدند و نقاشی‌ها یک صفحه کامل را به خود اختصاص می‌دهند. پیکره‌ها در تصویر لاغر و بلند هستند و فضاهای معماری برای اولین بار به صورت همزمان هم داخل و هم خارج را نمایش می‌دهد. در این دوره کتب با خط نستعلیق جدید نوشته می‌شوند و نسبت به دوره ایلخانی رنگها سرزنده‌تر هستند و مسئله ارتباط انسان و طبیعت حل شده‌است. در مجموع آثار دوره ایلخانیان و جلایریان را می‌توان به سه دسته اساسی تقسیم کرد. دسته اول آثار خالص ایرانی است و اگر هم تاثیری از هنرهای دیگر گرفته باشد با بن مایه ایرانی تلفیق شده. دسته دوم نقاشی‌هایی است که هنر ایرانی با هنر چینی تلفیق شده و تسلط هنر چینی در آن ملموس تر است و دسته سوم نقاشی‌هایی هستند که عناصر چینی به وفور در آن یافت می‌شود و تقریباً بیگانه هستند. آثار دوره جلایری در دسته اول قرار دارند و عناصر چینی تقریباً در کارها دیده نمی‌شود.
مکتب هرات
اواخر سده هشتم تیمور گورکانی به ایران حمله کرد و جانشینش شاهرخ، مرکز حکومتش را شهر هرات برگزید. در کارگاه درباری شاهرخ، بایسنقرمیرزا دستاوردهای گذشته نگارگران شیراز، تبریز و حتی نقاشی چینی باهم ترکیب شد و مکتب هرات را به وجود آورد. سبک نگارگری در دوره بایسنقر میرزا به سبکی رسمی و ثابت تبدیل شد که نمونه کامل آن را می‌توان در شاهنامه بایسنقری مشاهده کرد. هنرمندانی مثل جعفر تبریزی، قوام الدین، میرخلیل و خواجه غیاث الدین در دوره بایسنقر میرزا بودند. هرات بعد از مرگ شاهرخ تا دوره پادشاهی حسین بایقرا داری اغتشاشات زیادی بود اما با این حال آثاری مستقل از هنرمندان در این دوره به دست آمده‌است که می‌توان به آثاری از مولانا ولی الله و منصور اشاره داشت.با بروی تخت نشستن سلطان حسین بایقرا و یکی از وزیران او به نام میر علیشیر نوایی، ایران یکی از باشکوه‌ترین دوره‌های خود را در هنر تجربه کرد. انواع هنرها رونقی تازه گرفتند و هنرمندان ارج نهاده شدند. میرعلیشیر نوایی با حمایت سلطان حسین، محفلی از فرهیختگان را تشکیل داد که بدون درنظر گرفتن جایگاه اجتماعی، گرد هم می‌آمدند و ایده‌ها و آثارشان را با هم به اشتراک می‌گذاشتند. از افراد این محفل می‌توان به واعظ کاشفی، کمال‌الدین بهزاد و سلطانعلی مشهدی اشاره کرد. در این دوره در کنار استادان قدیمی که سبک باینسقری را ادامه می‌دادند، هنرمندان نخبه و جوان تربیت شدند که تجربه‌های جدیدی را وارد نگارگری ایرانی می‌کردند. برای نمونه حاجی محمد هروی معروف به محمد سیاه قلم آثاری همراه با طنز و گروتسکی ایرانی ایجاد می‌کرد و یا کمال الدین بهزاد که در تصاویرش نگاهی معطوف به انسان داشت و زندگی روزمره مردم را وارد آثار نگارگری درباری کرد.
در این دوره فن چهره‌سازی کم‌کم رواج پیدا کرد که آن را نیز به کمال‌الدین نسبت می‌دهند. چهره‌هایی از فرمانروایان آن زمان مثل سلطان حسین و شبیک خان از او باقی مانده‌است.این شیوه از زمان ورود جنتیل بلینی که به دعوت یکی از سلاطین عثمانی به استانبول آمده‌بود در بین هنرمندان تیموری نیز رواج پیدا کرد. مکتب هرات دارای جریانات مختلف هنری و تنوعات بالایی است اما معمولاً آثار دوره سلطان حسین و کمال‌الدین بهزاد به عنوان مکتب کمال‌الدین بهزاد نیز شناخته می‌شود. به طور کلی می‌توان گفت در مکتب هرات رنگها غنی تر شدند و تصاویر دارای ترکیب بندیهای پیچیده تری مثل دایره و متقاطع شد. فعالیت و جزئیات انسانها بیشتر موردتوجه قرار گرفتند و سنت کارگاهی به جریانی ثابت در نگارگری ایرانی تبدیل شد. مکتب هرات و به‌خصوص سبک کمال‌الدین بهزاد به قدری گسترده و قوی بود که بر دوره‌های بعدی خود مثل مکتب تبریز دوم تاثیر مستقیم داشت.
پس از روی کار آمدن حکومت شیبانیان در هرات، محمد خان شیبانی پایتخت را به بخارا برد و به این ترتیب هنرمندان مکتب هرات به بخارا کوچ کردند و مکتبی با نام مکتب بخارا شکل گرفت که دنباله‌رو مکتب هرات بود. مهمترین هنرمند مکتب بخارا محمود مذهب بود که شیوه کمال‌الدین بهزاد را ادامه می‌داد. خصوصیات مکتب بخارا عبارت بودند از غنی بودن رنگها، جزئیات زیاد در حین شکلهای ساده، پیکرهای کوتاه و ساختمانهای از روبرو. نقاشیهای بخارا معمولاً مستقل از کتاب تصویرسازی می‌شدند و بعدها به کتاب الحاق می‌گردیدند. زمینه حاشیه تصاویر را معمولاً با تشعیر پر می‌کردند.
مکتب شیراز دوم
در شیراز در دوره تیموریان و در اواخر سده هشتم، دو نواده تیموری، یعنی اسکندر سلطان و ابراهیم سلطان حاکمان شیراز بودند که هر کدام به نوبه خود تاثیر بسزایی بر هنر شیراز گذاشتند. اسکندرسلطان بعد از یورش تیموریان هنرمندان شیراز را دوباره گرد هم آورد. احتمالاً پیر احمد باغشمالی در کارگاه اسکندر سلطان فعالیت می‌کرده. نگارگران اسکندرسلطان جُنگ‌هایی را تصویرسازی می‌کردند که معروف به منتخب‌های اسکندرسلطان شدند. سبک درباری اسکندسلطان قبل از شروع مکتب هرات شروع شده بود و نخستین امتزاج هنرهای عالی نگارگری ایران از جمله سبک جلایری و آل مظفر را نشان می‌داد. استفاده از رنگ آبی لاجوردی، صخره‌های اسفنجی در حاشیه افق آسمان، پیکره‌های لاغر و رنگی و بناهای آراسته با نقوش پرتزپین از ویژگیهای مکتب اسکندر سلطان بودند که بعدها به صورت مستقیم در مکتب هرات نیز انتقال پیدا کرد. اسکندر سلطان به دلیل اختلافاتی که با شاهرخ تیموری داشت از حکومت عزل شد و فرزند شاهرخ، ابراهیم سلطان حکومت شیراز را به دست گرفت. حکومت ابراهیم سلطان تحول عظیمی را در سبک شیراز پدیدآورد. پیکره‌ها دارای طراحی قوی تری شدند و رنگها خاموش تر شد قرینه سازی به شدت در آثار پیداست. عناصر نوشتاری در ترکیب بندی اهمیت خاصی پیدا کردند و قواعد ثابتی برای چینش و صفحه‌آرایی نوشته‌ها وضع شد که به سبک جدایی ناپذیر سبک شیراز تا اواخر سده دهم هجری تبدیل شد. قاعده کلی چنین بود که با جای دادن دو یا چهار کتیبه در بالا و پایین نگاره، ساختاری متقارن و هندسی در فضای کار به وجود می‌آورد و غالباً موضوعات مهم در بخش میانی و در زیر خط افق نمایان می‌شوند. از آثار این دوره می‌توان خمسه نظامی و شاهنامه ابراهیم سلطان را نام برد.