cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
استراژ ناد نژارکو
استراژ ناد نژارکو یک منطقهٔ مسکونی و شهرستان دارای شهرک سابقاً روستا در جمهوری چک است که در شهرستان ییندرژیخوف هرادتس واقع شده‌است. استراژ ناد نژارکو ۸۴۶ نفر جمعیت دارد.
برنجاسف هرباآلبا
برنجاسف هرباآلبا نام یک گونه از سرده درمنه‌ها است.
چنار علیا (اسدآباد)
چنار علیا (اسدآباد)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اسدآباد در استان همدان ایران است.مردم این روستا جز مردم ترک هستند و به زبان ترکی صحبت میکنند.
جمعیت
این روستا در دهستان چهاردولی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۲۰۲۰ نفر (۶۰۲ خانوار) بوده‌است.
توکوتارو اوکون
توکوتارو اوکون بازیکن فوتبال اهل ژاپن و عضو تیم ملی فوتبال ژاپن است که در تاریخ ۱۵ مه ۱۹۳۴ میلادی اولین بازی ملی‌اش را انجام داد. او در ۵ بازی ملی حضور داشت و آخرین بازی ملی خود را در تاریخ میلادی انجام داد. توکوتارو اوکون در بازی‌های ملی‌اش ۱ گل به ثمر رساند.
ترومف
ترومف شرکت مهندسی آلمانی است، که در زمینه ساخت ماشین ابزار و ماشین‌آلات پردازش مواد همچون برش لیزری، جوشکاری لیزری، حکاکی لیزری، دستگاه‌های پانچ هیدرولیکی، دستگاه‌های خمکاری ورق و سیستم‌های اتوماسیون کارخانجات فعالیت می‌کند.
شرکت ترومف یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ماشین‌افزار در جهان است که دارای بیش از ۶۰ شرکت تابعه در سرتاسر دنیا می‌باشد. کارخانجات ساخت و مونتاژ محصولات TRUMPFدر کشورهای چین، آلمان، فرانسه، بریتانیا، ایتالیا، ژاپن، مکزیک، اتریش، لهستان، سوئیس، جمهوری چک و ایالات متحده واقع شده است.
دفتر مرکزی این شرکت در شهر دیتزینگن، نزدیکی اشتوتگارت آلمان قرار دارد.
گویش دیگوری
دیگوری (به زبان آسی:دیگورون) یکی از دو گویش اصلی زبان آسی است که توسط دیگوری‌ها صحبت می‌شود. گویش اصلی دیگر ایرونی (به زبان آسی: ایروناو) است. آن گویشی که بیشتر جنبه ادبی دارد گویش ایرون است.
آسی زبانی ایرانی است که در قفقاز صحبت می‌شود. اختلاف میان دو گویش اصلی آسی چنان است که برخی آن‌ها را دو زبان جدا می‌دانند از جمله فرهنگ دیگوری به روسی جدید تألیف فِدار تاکازوف آن را زبان دیگوری می‌نامد و نه گویش.
منبع
ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۶ نوامبر ۲۰۰۶.
ژوستیس
ژوستیس یک گروه دونفرهٔ موسیقی الکترونیک فرانسوی است که از دو نفر به نام‌های گاسپارد آوگی و خاویر دو رزنی تشکیل شده‌است. این گروه تاکنون یکی از موفّق‌ترین گروه‌های اد بنگر رکوردز بوده‌است.
ایلیرز-بیوار
ایلیرز-بیوار (به فرانسوی: Aillières-Beauvoir) یک کمون در فرانسه است که در Canton of La Fresnaye-sur-Chédouet واقع شده‌است.
علی البوسعیدی
علی البوسعیدی (علي بن سليمان البوسعيدي؛ زادهٔ ) یک بازیکن فوتبال اهل عمان است.
ایلیرز-بیوار
خصوصیات
ایلیرز-بیوار ۱۵٫۰۶ کیلومترمربع مساحت و ۲۲۳ نفر جمعیت دارد.
علی البوسعیدی
وی در تیم ملی فوتبال عمان بازی کرده‌است.
فالای
فالای (به آلمانی: Valley, Bavaria) یک شهر در آلمان است که در میزباخ واقع شده‌است.
خصوصیات
فالای ۴۲٫۰۹ کیلومترمربع مساحت دارد ۶۵۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
بوکوک
بوکوک (به لاتین: Bokok) یک موکیم در برونئی است که در استان تمبورونگ واقع شده‌است.
بادلو
بادلو یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان کاغذکنان شرقی بخش کاغذکنان شهرستان میانه واقع شده‌است. بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۶۸ نفر (۲۲ خانوار) بوده‌است.
مورفو
مورفو (به ترکی: Güzelyurt) (به یونانی: Μόρφου) یکی از شهرهای قبرس شمالی که در ناحیه گوزلیارت قرار گرفته‌است. جمعیت شهر مورفو در سال ۲۰۰۵ برابر با ۱۴٬۶۷۲ نفر بوده‌است. شهر مورفو از زمان تجاوز نظامی ترکیه به قبرس در سال ۱۹۷۴، تحت کنترل جمهوری ترک قبرس شمالی است.
اسمیتی
اسمیتی (Smithy) یک فیلم کمدی صامت آمریکایی است که در سال ۱۹۲۴ منتشر شد.
نویبروگ ایم بورگن‌لاند
خصوصیات
نویبروگ ایم بورگن‌لاند ۱٬۰۱۵ نفر جمعیت دارد.
خمرها
پیمان بحرانی.متولد ۱۳۷۴/۶/۳۰ از شهر شیراز،حدود ۱۱سال نوازنده ۸ساز زنده دنیا و ترانه سرا،اهنگساز،ملودی نویس و یک هنرمند پر استعداد در ایران که با سبک پاپ قدم به مارکت موسیقی پاپ گذاشته،در قلب هواداران خودش جا شده و کارهایی سنگین و قابل قبولی از خود ارائه کرده که تماما ترانه و اهنگسازی های خودش بوده بلکه هم نوازنده برخی ساز های اهنگ های خود بوده!تحصیلات ایشان در زمینه موسیقی از کشور افریقای جنوبی میباشد و تحصیلات ایشان در ایران کارشناسی معماری از دانشگاه حافظ شیراز میباشد! تنها الگوی موسیقی ایشان شادمهر عقیلی میباشد و جز این به هیچ خواننده ای در کشور توجهی ندارد،مسیر خود را در پیش گرفته و هیچ خواننده ای در کشور را رقیب حساب نمیاورد و مسیر خودش را طی میکند ،از همکاری با دیگر هنرمندان دوری میکند و سعی دارد صفر تا صد اهنگ هایش بدست خودش تکمیل گردد،ایشان با وجود سن پایین استعدادی بینظیر در ترانه سرایی و اهنگسازی داشته و متکی به خود میباشد.سعی در پر کردن کرسی یک خواننده دارد که از او نامی نبرده!بینهایت گوشه گیر میباشد و اخیرا بینهایت مورد انتقاد و توهین قرار گرفته است ولی جالب است که نه خودش و‌نه به هوادارانش اجازه برخورد لفظی به توهین کننده ها نداده و مانع از بحث هوادارنش با منتقدان شده و تصور دارد نباید وقت و انرژی خود را صرف بحث با مردم کرد!ایشان قطعا یکی از اسطوره های پاپ کشور خواهد بود و بزودی بصورتی شگرف ایشان را خواهیم دید در عرصه موسیقی کشور ،اما بعید نیست بنا به دلایلی ایشان هم مجبور به راهی شود که الگویش(شادمهر عقیلی)طی کرد،خروج از کشورش،اما شکی نیست که مارکت موسیقی کشور در فاصله ای نه چندان دور از آن پیمان بحرانی میباشد،برخلاف تصورات مردم ایشان وضعیت مالی قوی ندارد،پدرش را از دست داده و به تنهایی خود را ساپورت میکند و هیچ اسپانسر و یا تهیه کننده ای ندارد!اما قطعا این نابغه بزودی به یک ستاره تبدیل خواهد شد،صدایی از جنس شادمهر عقیلی و شخصیتی قرمز دارد...
قارچ مگس
قارچ مگس یا آمانیتا موسکاریا یک گونه قارچ سمی و دارای اثر روان‌گردان از سردهٔ قارچ مرگبار Amanita است که بومی نیم‌کره شمالی به ویژه مناطق معتدل بوده و با درختان کاج هم‌زیستی دارد. این قارچ با درختان برگ‌ریز و مخروطیان گوناگونی مایکوریزا دارد. این گونه قارچ چتری معمولاً قرمز است. از شاخهٔ قارچ‌های چتری یا بازیدیومیست هاست و بازیدیوم تولید کرده (ساختار گرز مانند برای تولید مثل) همچنین نخینه‌های آن دیواره عرضی دارد. این قارچ دارای ایبوتنیک اسید است که خواصیت سمی دارد. خواصیت روان گردانی قارچ به دلیل موسکیمول است.
مومین‌ها و تعقیب ستاره دنباله‌دار
مومین‌ها و تعقیب ستارهٔ دنباله‌دار (Moomins and the Comet Chase) یک پویانمایی استاپ‌موشن خیال‌پردازانه و ماجراجویی کودکان به کارگردانی ماریا لیندبری است که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد.
برنجاسف خاکستری
برنجاسف خاکستری نام یک گونه از سرده درمنه‌ها است.
تمارض (فیلم)
تمارض فیلمی به نویسندگی و کارگردانی عبد آبست و تهیه‌کنندگی مریم شفیعی محصول سال ۱۳۹۵ است.
داستان
سه جوان به منزل یک پیرمرد می‌روند...
وندژی یی
وندژی یی (به انگلیسی: Vandazhi-II) یک روستا در هند است که در کرالا واقع شده‌است.
خصوصیات
وندژی یی ۱۱٬۷۷۶ نفر جمعیت دارد.
کلم رومی
کلم رومی (Romanesco broccoli) نوعی گل کلم خوراکی است.
ستراژ ناد اوهری
ستراژ ناد اوهری (به لاتین: Stráž nad Ohří) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری چک است که در ناحیه کارلووی واری واقع شده‌است. ستراژ ناد اوهری ۲۸٫۹۷ کیلومتر مربع مساحت و ۶۲۱ نفر جمعیت دارد و ۳۲۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
سابورو شینوساکی
سابورو شینوساکی بازیکن فوتبال اهل ژاپن و عضو تیم ملی فوتبال ژاپن است که در تاریخ ۱۶ ژوئن ۱۹۴۰ میلادی اولین بازی ملی‌اش را انجام داد. او در ۱ بازی ملی حضور داشت و آخرین بازی ملی خود را در تاریخ میلادی انجام داد. سابورو شینوساکی در بازی‌های ملی‌اش گلی به ثمر نرساند.
ایلون-لو-ژان
ایلون-لو-ژان (به فرانسوی: Aillon-le-Jeune) یک کمون در فرانسه است که در Canton of Le Châtelard واقع شده‌است.
خصوصیات
ایلون-لو-ژان ۳۴٫۰۹ کیلومترمربع مساحت و ۴۳۳ نفر جمعیت دارد.
مسئله کنترل هوش مصنوعی
در فلسفه و هوش مصنوعی (AI)، مشکل کنترل هوش مصنوعی مسئله ای است که چگونه می‌توان یک عامل فوق هوشمند ساخت که به سازندگانش کمک کند و در عین حال، از ساختن ناخواسته ابر هوشی که به سازندگانش آسیب می‌زند، جلوگیری کرد. مطالعه این موضوع با ابن ابده پیش می‌رود که بشر مجبور است قبل از ایجاد هرگونه ابر هوشی، این مسئله کنترل را حل کند، زیرا یک ابرهوش با طراحی ضعیف ممکن است تصمیم منطقی بگیرد که کنترل محیط خود را به‌دست آورد و اجازه ندهد که سازندگانش آن را پس از فعال شدنش اصلاح کنند. علاوه بر این، برخی از محققان عقیده دارند که راه حل‌های مشکل کنترل، در کنار پیشرفت‌های دیگر در مهندسی ایمن هوش مصنوعی، ممکن است کاربردهای جدیدی برای هوش مصنوعی عادی (غیر فوق هوشمند) موجود هم پیدا کند.
رویکردهای اصلی برای مسئله کنترل شامل:
۱- ترازبندی: در تلاش است تا اهداف تعریف شده سیستم هوش مصنوعی با اهداف و ارزش‌های انسانی یکی باشد،
۲- کنترل توانایی : هدف آن کاهش ظرفیت سیستم AI برای آسیب رساندن به انسان یا به دست آوردن کنترل است. پیشنهادهای کنترل قابلیت به‌طور کلی قابل اعتماد نیستند یا برای حل مشکل کنترل کافی در نظر گرفته نمی‌شوند، بلکه به عنوان مکمل‌ها با ارزشی برای تلاش‌های همسویی در نظر گرفته می‌شوند.
شرح مشکل
سیستم‌های AI ضعیف موجود را می‌توان به راحتی کنترل کرد زیرا که می‌توان آنها در صورت بدرفتاری به راحتی خاموش و اصلاح کرد. با این وجود، یک فوق هوشمندی با طراحی اشتباه (طبق تعریف، در حل مشکلات عملی که در طی رسیدن به اهدافش با آنها روبرو می‌شود، باهوش تر از انسان است) می‌فهمد که با دادن این اجازه به خودش که خاموش شود یا تغییر کند، ممکن است در توانایی رسیدن به اهدافش اخلالی به وجود آید؛ بنابراین اگر فوقِ هوشمند تصمیم به مقاومت در برابر خاموشی و تغییر بگیرد، آنگه اگر برنامه نویسان این موضوع را پیشبینی نکرده باشند یا اگر شرایط یکسانی برای شکست دادن برنامه نویسان داشته باشد، آنگاه (طبق تعریف) به اندازه کافی هوشمند است تا برنامه نویسانش را گول بزند. به‌طور کلی، تلاش برای حل مسئله کنترل پس از ایجاد ابرهوش احتمالاً ناکام خواهد بود زیرا یک ابرهوش، احتمالاً توانایی برنامه‌ریزی استراتژیکی برتری نسبت به انسان را خواهد داشت و در شرایط مساوی، احتمال آنکه در یافتن راه‌های تسلط بر انسان‌ها موفق تر باشد بیشتر از احتمال این که انسان‌ها پس از ساختنش تلاش کنند تا راه‌هایی برای کنترل آن پیدا کنند، خواهد بود. مسئله کنترل این سؤال را می‌پرسد: برنامه نویسان چه اقداماتی به عنوان پیشگیری باید انجام دهند تا از نافرمانی فاجعه بار ابرهوش جلوگیری کرد؟
خطر تهدید وجود
در حال حاضر انسان‌ها بر گونه‌های دیگر تسلط دارند زیرا مغز انسان دارای برخی ویژگی‌های متمایز است که مغز سایر حیوانات فاقد آن است. برخی از محققان، مانند نیک بوستروم، فیلسوف، و استوارت راسل، محقق هوش مصنوعی، استدلال می‌کنند که اگر هوش مصنوعی از انسان باهوش تر شود و به ابرهوش تبدیل شود، آنگاه این ابرهوش فوق بشری جدید می‌تواند قدرتمند شود و دشوار برای کنترل خواهد شد. برای مثال: همان‌طور که سرنوشت گوریل‌های کوهستانی به حسن نیت انسان‌ها بستگی دارد، ممکن است سرنوشت بشریت به اقدامات یک دستگاه ابرهوش وابسته باشد. برخی از محققان، از جمله استیون هاوکینگ و فرانک ویلچک (فیزیکدان برنده جایزه نوبل) علناً از شروع تحقیق برای حل مسئله (احتمالاً بسیار دشوار) کنترل ابرهوش قبل از ساختنش، دفاع کردند و معتقدند که تلاش برای حل مسئله پس از ایجاد ابرهوش دیر خواهد بود؛ زیرا که، یک ابرهوش غیرقابل کنترل ممکن است یه طور موفقیت‌آمیز در برابر تلاش برای کنترلش مقاومت کند. انتظار کشیدن برای نزدیک شدن به ابر هوش نیز می‌تواند برای حل این مسئله خیلی دیر باشد؛ بخشی به این دلیل که ممکن است مسئله کنترل به زمان زیادی نیاز داشته باشد تا به نتایج رضایتبخشی برسد (بنابراین برخی اقدامات مقدماتی باید در اسرع وقت شروع شود)، و همچنین به دلیل وجود احتمال انفجار هوش ناگهانی هوش مصنوعی از حالت هوش مصنوعی ساده به فراانسانی، که در این صورت ممکن است هیچ هشدار قابل توجه یا صریحی قبل از به وجود آمدن ابرهوش وجود نداشته باشد. علاوه بر این، ممکن است در آینده بینش‌های حاصل از مشکل کنترل به این نتیجه ختم شود که برخی از معماری‌های هوش جامع مصنوعی (AGI) بیش از سایر معماری‌ها قابل پیش‌بینی و کنترل هستند، که به نوبه خود می‌تواند تحقیق اولیه AGI ربه سمت معماری‌های با قابلیت کنترل بیشتر هدایت کند.
خطای اکتشافی
ممکن است به‌طور تصادفی به سیستم‌های هوش مصنوعی اهداف غلطی داده شود. دو رئیس AAAI، تام دیتریش و اریک هورویتس، خاطرنشان می‌کنند که در حال حاضر این، یک مسئله نگران کننده برای سیستم‌های موجود است: «یک جنبه مهم در هر سیستم هوش مصنوعی که با مردم ارتباط برقرار می‌کند این است که به جای اینکه دستورها را به معنای واقعی کلمه اجرا کند، باید منظور واقعی مردم را بفهمد.» با پیشرفت نرم‌افزارهای هوش مصنوعی در حوزه استقلال و انعطاف‌پذیری، این نگرانی جدی تر می‌شود.
به گفته بوستروم، ابرهوش می‌تواند از نظر کیفی یک مسئله جدید خطای اکتشافی ایجاد کند: هرچه هوش مصنوعی باهوش تر و توانایی بیشتری داشته باشد، بیشتر احتمال دارد که بتواند میانبر ناخواسته ای پیدا کند که اهداف برنامه‌ریزی شده اش را به بیشترین مقدار برآورده کند. برخی از مثالهای فرضی که در آن ممکن است اهداف به روشی انحرافی که برنامه نویسان قصد آن را ندارند، ارائه شود:
راسل متذکر شده‌است که، در یک سطح فنی، حذف یک هدف ضمنی می‌تواند منجر به آسیب شود: "سیستمی که عملکردی از متغیر را بهینه می‌کند، جایی که در آن هدف به زیرمجموعه ای از اندازه  بستگی دارد، غالباً به باقی ماندهٔ متغیرها مقادیر بیش از حدی نسبت می‌دهد؛ اگر یکی از آن متغیرهای غیرقانونی، متغیری باشد که برایمان مهم باشد، راه حل یافت شده ممکن است بسیار نامطلوب باشد. این اساساً داستان قدیمی جن در چراغ جادو یا شاگرد جادوگر یا پادشاه میداس است: شما دقیقاً همان چیزی را دریافت می‌کنید که درخواست کرده بودید، نه آنچه که می‌خواهید. . . این یک مشکل جزئی نیست. "
عواقب ناخواسته هوش مصنوعی‌های موجود
علاوه بر این، برخی از محققان استدلال می‌کنند که تحقیق در مورد مسئله کنترل هوش مصنوعی ممکن است در جلوگیری از عواقب ناخواسته هوش مصنوعی‌های ضعیف موجود مفید باشد. لوران اورسو، محقق دیپ مایند، به عنوان یک مثال فرضی ساده، یک مورد از یک ربات یادگیری تقویتی ارائه می‌دهد که گاهی وقت‌ها هنگام از مسیر خود خارج می‌شود کاملاً توسط انسان کنترل می‌شود: چگونه بهتر است ربات برنامه‌ریزی شود تا به‌طور تصادفی و بی سر و صدا یاد نگیرد که از از مسیر خارج شدن دوری کند، از ترس اینکه کنترل شود و بنابراین نتواند وظایف روزمره خود را به پایان برساند؟ اورسو همچنین به یک برنامه آزمایشی Tetris اشاره می‌کند که یادگرفته است برای جلوگیری از باختن، صفحه را به‌طور نامحدود متوقف کند. اورسو استدلال می‌کند که این مثالها مشابه مشکل کنترل قابلیت در نحوه نصب دکمه ای برای خاموش کردن ابرهوش بدون دادن انگیزه به آن برای اقدام به جلوگیری انسان‌ها از فشار دادن آن دکمه است.
در گذشته، حتی سیستم‌های ضعیف هوش مصنوعیِ از قبل آزمایش شده، گاهی وقت‌ها آسیب‌هایی (از جزئی تا فاجعه بار) ایجاد کرده‌اند که توسط برنامه نویسان ناخواسته بوده‌است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۵، احتمالاً به دلیل خطای انسانی، یک کارگر آلمانی توسط یک ربات در کارخانه فولکس واگن که ظاهراً او را به عنوان یک قطعه اتومبیل اشتباه گرفته بود، کشته شد. در سال ۲۰۱۶، مایکروسافت یک ربات چت به نام Tay راه اندازی کرد که استفاده از زبان نژادپرستانه و تبعیض جنسی را یادگرفت. نوئل شارکی از دانشگاه شفیلد، اظهار داشت که راه حل ایدئال این است که اگر «یک برنامه هوش مصنوعی بتواند اشتباهی را تشخیص دهد و خود را متوقف کند»، اما به مردم هشدار می‌دهد که حل مسئله در یک مورد کلی «یک چالش علمی بسیار عظیم است»
در سال ۲۰۱۷، دیپ مایند چارچوب ایمن جهانی برای هوش مصنوعی را منتشر کرد، که الگوریتم‌های هوش مصنوعی را در ۹ ویژگی ایمنی ارزیابی می‌کند، از جمله اینکه آیا الگوریتم می‌خواهد کلید کشتار خود را خاموش کند. دیپ مایند تأیید کرد که الگوریتم‌های موجود عملکرد ضعیفی دارند، و این اصلاً تعجب آور نیست زیرا الگوریتم‌ها «برای حل این مشکلات طراحی نشده‌اند». برای حل چنین مشکلاتی ممکن است نیاز به «ایجاد نسل جدیدی از الگوریتم‌ها با ملاحظات ایمنی در هسته اصلی آنها» وجود داشته باشیم.
هم ترازی
هدف برخی از پیشنهادها این است که اولین ابرهوش را با اهدافی منطبق با ارزشهای انسانی ایجاد کند، به طوری که بخواهد به برنامه نویسان خود کمک کند. متخصصان در حال حاضر نمی‌دانند چگونه می‌توان مقادیر انتزاعی مانند خوشحالی یا خودمختاری را به‌طور قابل اعتمادی در دستگاه برنامه‌ریزی کرد. همچنین در حال حاضر مشخص نیست که چگونه می‌توان مطمئن بود که که یک هوش مصنوعی پیچیده، قابل ارتقا و احتمالاً حتی خود اصلاح شونده، اهداف خود را در به روزرسانی‌های متعدد حفظ می‌کند. حتی اگر این دو مشکل به‌طور عملی قابل حل باشد، هر گونه تلاش برای ایجاد یک فوق هوشمند با اهداف صریح و کاملاً سازگار با انسان، با یک مسئله خطای اکتشافی روبرو خواهد شد.
هنجار سازی غیر مستقیم
در حالی که هنجار سازی مستقیم، مانند سه قانون داستانی رباتیک، مستقیماً نتیجه هنجاری مورد نظر را مشخص می‌کند، پیشنهادهای (شاید موفق تر) دیگر، نوعی فرایند غیرمستقیم برای فرا هوش را پیشنهاد می‌دهند تا تعیین کند که چه اهداف انسان دوستانه ای را در بر می‌گیرد. الیازر یودکوفسکی از انستیتوی تحقیقات هوش ماشین پیشنهاد اراده منسجم برون یابی (CEV) را مطرح کرده‌است، جایی که هدف فرادست هوش مصنوعی، چیزی در حدود «دستیابی به آنچه که آرزو می‌کردیم هوش مصنوعی به دست بیاورد اگر طولانی و سخت به این موضوع فکر می‌کردیم»، باشد. پیشنهادهای متفاوتی از انواع هنجار سازی غیرمستقیم، با اهداف فرادست متفاوت (و بعضاً نامفهوم) وجود دارد (مانند "انجام آنچه درست است") و با فرضیات غیر همگرا مختلف برای نحوه تمرین نظریه تصمیم‌گیری و معرفت‌شناسی همراه است. همانند هنجار سازی مستقیم، در حال حاضر مشخص نیست که چگونه می‌توان به‌طور قابل اعتماد حتی مفاهیمی مانند " داشتن " را در ۱ و ۰، که یک ماشین بر اساس آن عمل می‌کند، ترجمه کرد و همچنین چگونه می‌توان از حفاظت از هدف‌های فرادست هوش مصنوعی به هنگام تغییر یا خود-تغییری هوش مصنوعی مطمئن شد.
ارجاع به مشاهده رفتار انسان
در مقاله  سازگار با انسان''، محقق هوش مصنوعی، استوارت ج. راسل پیشنهاد می‌دهد که سیستم‌های هوش مصنوعی طوری طراحی شوند که با بررسی رفتار انسان، خواسته‌های آنها را برآورده کنند. بر این اساس، راسل سه اصل را برای هدایت توسعه ماشین‌های مفید ذکر می‌کند. او تأکید می‌کند که این اصول برای پیاده‌سازی مستقیم در ماشین آلات طراحی نشده‌اند؛ بلکه برای توسعه دهندگان انسانی در نظر گرفته شده‌است. اصول به شرح زیر است:
«ترجیحی» که راسل به آن اشاره می‌کند، «همه جانبه است؛ یعنی هر آنچه که ممکن است برای شما مهم باشد، حتی اگر در آینده دور باشد». به‌طور مشابه، «رفتار» شامل هر انتخابی بین گزینه‌ها است، و عدم اطمینان به حدی است که برخی از احتمالات، که ممکن است اندک باشد، باید به هر ترجیحِ منطقیِ ممکن انسان نسبت داده شود.
هدفیلد-منل و همکارانش پیشنهاد دادند که این عوامل هوشمند می‌توانند با مشاهده و تفسیر سیگنالهای پاداش در محیط خود، عملکردهای معلمان انسانی خود را یاد بگیرند. این فرایند را یادگیری تقویت معکوس مشارکتی (CIRL) نام دارد. CIRL توسط راسل و دیگران در مرکز هوش مصنوعی سازگار با انسان در حال بررسی و مطالعه است
بیل هیبارد طرح هوش مصنوعی مشابه اصول راسل را پیشنهاد داد.
آموزش با مباحثه
ایروینگ و همکاران همراه با OpenAI آموزش هوش مصنوعی را با استفاده از مباحثه بین سیستم‌های هوش مصنوعی، با قضاوت برنده توسط انسان پیشنهاد کرده‌است. هدف این بحث این است که ضعیف‌ترین نقاط پاسخ به یک سؤال یا مسئله پیچیده را مورد توجه انسان قرار دهد و همچنین با پاداش دادن به سیستم‌های هوش مصنوعی برای پاسخ‌های درست و مطمئن، به آنها آموزش دهد تا سودمندتر باشند. این روش ناشی از دشواری مورد انتظار برای مشخص کردن اینکه آیا پاسخ تولید شده توسط هوش مصنوعی عمومی به تنهایی با بررسی انسان‌ها، ایمن و معتبر است یا خیر. گرچه در مورد آموزش با مباحثه بدبینی وجود دارد، لوکاس پری از مؤسسه آینده زندگی آن را به عنوان «یک فرایند قدرتمند جستجوی حقیقت در مسیر هوش مصنوعی سودمند» احتمالی توصیف کرد.
مدلسازی با پاداش
مدل‌سازی با پاداش به سیستمی از یادگیری تقویتی گفته می‌شود که در آن یک عامل، سیگنال‌های پاداش را از یک مدل پیش‌بینی، که همزمان با بازخورد انسان آموزش می‌بیند. دریافت می‌کند در مدل‌سازی با پاداش، یک عامل به جای دریافت سیگنال‌های پاداش مستقیماً از انسان یا از یک تابع پاداش ایستا، سیگنال‌های پاداش خود را از طریق یک مدل آموزش دیده توسط انسان دریافت می‌کند که این مدل آموزش دیده می‌تواند مستقل از انسان عمل کند. مدل پاداش همزمان با اینکه عامل هوش مصنوعی دارد از او یادمی‌گیرد، خود نیز از رفتارهای انسان آموزش می‌بیند.
در سال ۲۰۱۷، محققان اوپن ای آی و دیپ مایند گزارش دادند که یک الگوریتم یادگیری تقویتی با استفاده از مدل پیش‌بینی کننده پاداش، قادر به یادگیری رفتارهای پیچیده جدید در یک محیط مجازی بوده‌است. در یک آزمایش، به یک ربات مجازی آموزش داده شد تا در کمتر از یک ساعت ارزیابی، با استفاده از ۹۰۰ بیت بازخورد از انسان، حرکت پشتک را اجرا کند
در سال ۲۰۲۰، محققان اوپن ای آی استفاده از مدل پاداش برای آموزش مدل‌های زبان برای تولید خلاصه ای از پست‌های Reddit و مقالات خبری، با عملکرد بالا نسبت به سایر روش‌ها، را توصیف کردند. با این حال، این تحقیق شامل این مشاهده نیز بود که فراتر از پاداش پیش‌بینی شده مربوط به صدک ۹۹ در مجموعه داده‌های آموزشی، بهینه‌سازی مدل پاداش خلاصه‌های بدتری را ارائه داد. الیازر یودکوفسکی محقق هوش مصنوعی، این اندازه‌گیری بهینه‌سازی را «مستقیم و مستقیم مربوط به مشکلات ترازبندی واقعی» توصیف کرد.
کنترل قابلیت
هدفهای پیشنهادی کنترل توانایی، در تلاش اند تا ظرفیت سیستمهای هوش مصنوعی برای اثرگذاری بر جهان را به منظور کاهش خطری که می‌توانند ایجاد کنند، کاهش دهند. با این حال، استراتژی کنترل قابلیت در برابر ابرهوش با یک مزیت بزرگ در توانایی برنامه‌ریزی، اثربخشی محدودی خواهد داشت، زیرا ابرهوش می‌تواند اهداف خود را پنهان کند و برای فرار از کنترل شدن، حوادث را دستکاری کند؛ بنابراین، بوستروم و دیگران روش‌های کنترل قابلیت را فقط به عنوان یک روش اضطراری برای تکمیل روش‌های کنترل انگیزشی توصیه می‌کنند.
کلید کشتار
همان‌طور که می‌توان انسان‌ها را کشت یا در غیر این صورت، فلج کرد، کامپیوترها نیز خاموش می‌شوند. یک چالش این است که، اگر خاموش بودن مانع دستیابی به اهداف فعلی شود، یک ابرهوش احتمالاً سعی می‌کند از خاموش شدنش جلوگیری کند. همان‌طور که انسانها سیستمهایی برای جلوگیری یا حافظت از خود در برابر مهاجمان دارند، چنین ابر هوشی نیز انگیزه خواهد داشت که برای جلوگیری از خاموش شدن خود برنامه‌ریزی استراتژیک انجام دهد. این می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
توازن ابزار و عوامل قطع کننده ایمن
رویکرد متعادل سازی ابزار و رویکرد سال ۲۰۱۶ عوامل قطع شونده ایمن، این محدودیت را دارند که اگر رویکرد موفقیت‌آمیز باشد و ابرهوش نسبت به فشار دادن کلید کشتار یا فشار ندادن آن کاملاً بی‌تفاوت باشد، ابرهوش نیز بی‌انگیزه است تا به این موضوع اهمیت دهد که آیا کلید کشتار همچنان کار می‌کند و ممکن است بی گناه و به‌طور اتفاقی آن را در حین کار (به عنوان مثال، به منظور حذف و بازیافت یک جزء غیرضروری) غیرفعال کند. به همین ترتیب، اگر فرا هوشی بی گناه زیرمجموعه‌های فوق هوشمندی را ایجاد و فعال کند، انگیزه ای برای نصب کلیدهای کشتار قابل کنترل توسط انسان در عوامل فرعی نخواهد داشت. به‌طور گسترده‌تر، معماریهای پیشنهاد شده، چه ضعیف و چه فوق هوشمند، به گونه ای «طوری عمل خواهد کرد که انگار کلید کشتار هرگز قابل فشردن نیست» و از این رو ممکن است در برنامه‌ریزی نقشه‌های احتمالی برای خاموش کردن روان شکست بخورد. این می‌تواند از نظر فرضی، یک مشکل عملی حتی برای هوش مصنوعی ضعیف ایجاد کند. به‌طور پیش فرض، هوش مصنوعی با طراحی اختلال ایمن ممکن است نتواند تشخیص دهد که برای تعمیر برنامه‌ریزی شده سیستم در یک زمان خاص خاموش می‌شود تا بر اساس آن برنامه‌ریزی می‌کند و هنگام خاموش شدن در میانه کار گیر نکند. گستردگی انواع معماری‌های سازگار با عوامل قطع شونده ایمن و همچنین انواع اشکال غیرمنتظره ضد شهودی هر روش، در حال حاضر تحت تحقیق است.
جعبه هوش مصنوعی
جعبه هوش مصنوعی یک روش پیشنهادی برای کنترل قابلیت هوش مصنوعی است که در آن هوش مصنوعی روی یک سیستم رایانه ای جداگانه با کانالهای ورودی و خروجی بسیار محدود اجرا می‌شود. به عنوان مثال، یک اوراکل می‌تواند در یک جعبه هوش مصنوعی، که از اینترنت و سایر سیستم‌های رایانه ای جدا است، پیاده‌سازی شود و تنها کانال ورودی و خروجی یک پایانه متن ساده باشد. یکی از نتایج حاصل از استفاده از هوش مصنوعی در یک «جعبه» مهر و موم شده این است که قابلیت محدود آن ممکن است از سودمندی آن و همچنین خطرات آن بکاهد. در عین حال ، کنترل ابرهوش مهر و موم شده ممکن است دشوار باشد، اگر ابرهوش توانایی متقاعدسازی یا مهارت برنامه‌ریزی استراتژیک فرابشری داشته باشد که بتواند از آن برای یافتن و ساختن یک استراتژی بردن، مانند رفتار کردن به گونه ای کخ برنامه نویسانش را گول بزند تا (احتمالاً به دروغ) باور کنند که ابرهوش ایمن است یا اینکه مزایای انتشارش بیش از خطراتش است.
اوراکل
اوراکل یک هوش مصنوعی فرضی است که برای پاسخگویی به سوالات ساخته شده و به گونه ای طراحی شده تا از دستیابی به اهداف یا اهداف فرعی که شامل اصلاح جهان می‌شوند، جلوگیری شود. یک اوراکل کنترل شده، به‌طور قابل توجهی سود فوری کمتری نسبت به یک ابرهوش عادی دارد. با این وجود هنوز هم می‌تواند تریلیونها دلار ارزش داشته باشد. استوارت ج. راسل، محقق هوش مصنوعی، در کتاب خود با عنوان "سازگار با انسان" اظهار دارد که اوراکل پاسخ او به سناریویی است که در آن، فقط یک دهه با ابرهوش فاصله وجود دارد. استدلال او این است که اوراکل، با ساده‌تر بودن از یک ابرهوش عادی، در شرایط در نظر گرفته شده شانس بیشتری در کنترل کردن آن خواهیم داشت.
به دلیل تأثیر محدود آن بر جهان، عاقلانه است که یک اوراکل به عنوان یک نسل قبل از ابرهوش ساخته شود. اوراکل می‌تواند به بشر بگوید که چگونه با موفقیت یک هوش مصنوعی قوی بسازد، و شاید پاسخی برای مشکلات دشوار اخلاقی و فلسفی لازم برای موفقیت پروژه ارائه دهد. با این حال، ممکن است اوراکل در بخش تعریف هدف با یک ابرهوش عادی مشکلات مشترکی داشته باشد. اوراکل انگیزه برای فرار از محیط کنترل شده خود خواهد داشت تا بتواند منابع محاسباتی بیشتری به‌دست آورد و بالقوه سوالاتی را که از او پرسیده می‌شود کنترل کند. اوراکل ممکن است صادق نباشد، تا حدی که برای پیش بردن اهداف مخفی، دروغ نیز بگوید. برای کاهش احتمال این رخداد، بوستروم پیشنهاد می‌کند تا چندین اوراکل با کمی تفاوت ساخته شوند و پاسخ آنها برای رسیدن به یک نتیجه نهایی با هم مقایسه شود
پرستار بچه هوش مصنوعی
پرستار بچه هوش مصنوعی استراتژی است که برای اولین بار توسط بن گویرتزل در سال ۲۰۱۲ برای جلوگیری از ایجاد یک ابرهوش خطرناک و همچنین رسیدگی به دیگر تهدیدات عمده رفاه انسان تا زمان ساختن به یک ابرهوش ایمن، پیشنهاد داده شد. این امر مستلزم به ایجاد یک سیستم هوش مصنوعی عمومی هوشمندتر از انسان، (اما نه یک ابرهوش)، که به یک شبکه بزرگ نظارتی با هدف نظارت بر بشریت و حفاظت از آن در برابر خطرها، متصل است. تورچین، دنکنبرگر و گرین یک رویکرد افزایشی چهار مرحله ای را برای توسعه پرستار بچه هوش مصنوعی پیشنهاد می‌کنند که برای مؤثر و عملی بودن آن، باید یک سرمایه‌گذاری بین‌المللی یا حتی جهانی مانند CERN داشته باشد سوتالا و یامپولسکی متذکر می‌شوند که مشکل تعریف هدف برای این روش، آسانتر از تعریف هدف برای یک هوش مصنوعی عادی نخواهد بود، و نتیجه گرفتند که: «به نظر می‌رسد پرستار بچه روش موثری باشد، اما مشخص نیست که آیا می‌توان آن را عملی کرد.»
کشتار سمیل
کشتار سمیل واقعه ایست که در ۱۵ ربیع‌الثانی ۱۳۵۲ قمری مطابق با ۷ اوت ۱۹۳۳ میلادی به وقوع پیوست. متعاقب استقلال کشور عراق در سال ۱۹۳۰ و دست کشیدن انگلستان از آسوریان، دولت مرکزی عراق دست به کشتار آنان در روستای سمیل زد که در پی آن چند هزار تن از مردم بی دفاع آن اعم از زن و کودک کشته شدند. بعد از آن نیز دولت عراق ۶۵ روستا از ۹۵ روستا آسوری منطقه را به کل ویران کرد. بازماندگان این کشتار به سوریه رفته و در استان حسکه سکنا گزیدند.
روز شهید آشوری
سالگرد کشتار سمیل هرساله توسط آشوریان به عنوان روز شهید آشوری گرامی داشته می‌شود.
چشمه ولد
چشمه ولد، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اسدآباد در استان همدان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان چهاردولی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۴ نفر (۱۴خانوار) بوده‌است.
تئوفانس
تئوفان یا تئوفانس(زادهٔ ۷۵۰- مرگ ۱۲ مارس ۸۱۷ یا ۸۱۸ میلادی) تاریخ‌نگار، راهب و قدیس مسیحی بیزانسی است. تئوفانس همچنین عضو انجمن آریستوکرات بیزانس هم بود. او دارای لقب اقرارآورنده بود.
شولر
شرکت شولر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ماشین پرس در جهان است. که در سال ۱۸۳۹ تأسیس شده‌است.
مومان پایین (کنارک)
25.56583°N, 60.47917°W
رستم‌الحکما
محمد هاشم آصف معروف به رُستم‌الحکما همه‌چیزدانی از اوایل دوران قاجار و نویسنده کتابی تاریخی به نام رستم‌التواریخ است که نسخه اصلی این کتاب در یکی از موزه‌های کشور آلمان نگهداری می‌شود. نسخه‌ای از این کتاب نیز در کتابخانه ملک نگهداری می‌شود.
رستم الحکما صاحب تالیفات فراوانی بوده است که چند مجلد آن در حال حاضر در دست هست و سالشمار زندگی او را میتوان از خلال نوشته هایش به دست آورد. نام پدرش را امیرمحمدحسین برزانی و پدربزرگش را امیر شمس‌الدین محمد کارخانه‌آقاسی صفوی اصفهانی می‌نویسد. در سال ۱۱۹۹ قمری ۱۹ ساله بوده و در اصفهان میزیسته است. از این رو تاریخ تولد او را باید سال ۱۱۸۰ قمری دانست. به نوشته خودش به امر فتحعلی شاه در سفری چهل روزه به شیراز رفت ولی حاکم آنجا حسینعلی میرزا فرمانفرما وی را هشت سال نزد خود نگاه داشت. او زمانی به موطنش اصفهان بازگشت که همسرش درگذشته و دو دخترش را به شرابخوارگان داده و اموالش را از میان برده بود. رستم‌الحکما می‌نویسد که رساله‌ای در موسیقی نوشته و دو ساز به نام‌های «طرب بخشا» و «نشاط انگیز» ابداع کرده بود که آن ها نیز در غیاب او به دست همسرش از میان رفتند. در سال ۱۲۴۱ در تهران میزیسته است. از باقی نوشته های او بر می آید که در سال های ۱۲۴۱-۱۲۴۲ در اصفهان و در سال‌های ۱۲۴۴ و ۱۲۶۲ باردیگر در تهران بوده است. در کتاب «منافع انعام و وحوش و معادن» که به نثر فارسی است، وی فهرستی از آثار خود را چنین به دست می‌دهد:
مومان پایین (کنارک)
مومان پایین، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان کنارک در استان سیستان و بلوچستان ایران است.
تومور مغزی
تومور مغزی یک تودهٔ غیرطبیعی در مغز است که بنا به ماهیت سلول‌های تشکیل دهنده، می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم باشد. منشأ تومور شاید از بافت‌مغز باشد یا از محل دیگری به مغز منتشر شود یا اصطلاحاً متاستاز ایجاد شود. تومور مغزی به عبارت دیگر نوعی نئوپلاسم داخل‌جمجمه‌ای سخت و تو پُر، یا یک تومور (رشد غیرطبیعی سلولی)، در داخل مغز یا کانال مرکزی نخاع است.
تومورهای مغزی، تمامی تومورهای داخل جمجمه یا تومورهای درون کانال مرکزی نخاع را دربرمی‌گیرند. این تومورها، از طریق تقسیم سلولی کنترل نشده و غیرطبیعی ایجاد می‌شوند، و به‌طور معمول یا در خود مغز (شامل: نورونها، سلول‌های گلیال (آستروسیتها، اولیگودندروسیتها، سلول‌های اپندیمال، سلولهای تولیدکننده میلین شوان)، بافت لنفاوی، عروق خونی)، یا در اعصاب جمجمه‌ای، پرده مغزی (مننژ)، جمجمه، هیپوفیز و غده صنوبری ایجاد می‌شوند. هم‌چنین این تومورها می‌توانند حاصل گسترش بدخیمی‌هایی باشند که در درجه نخست سایر ارگان‌ها را درگیر کرده بوده‌اند، که در این حالت بدان تومور دارای متاستاز یا متاستاتیک گفته می‌شود.
هرچند هرگونه تومور مغزی به خاطر ماهیت تهاجمی و منتشر شوندهٔ خود در فضای محدود جمجمه‌ای، به‌طور ذاتی، جدی و تهدیدکننده زندگی به‌شمار می‌رود، اما تومورهای مغزی (حتی انواع بدخیم آنها) همواره کشنده و مرگبار به‌شمار نمی‌آیند. تومورهای مغزی یا تومورهای داخل جمجمه‌ای می‌توانند ماهیت سرطانی (بدخیم) یا غیر سرطانی (خوش‌خیم) داشته باشند؛ با این حال، تعریف نئوپلاسم بدخیم یا خوش‌خیم در مغز، متفاوت از تعاریفی است که به‌طور معمول در دیگر انواع تومورهای سرطانی یا غیر سرطانی درگیرکنندهٔ سایر نقاط بدن مورد استفاده قرار می‌گیرند.
میزان تهدیدکنندگی یک تومور، بستگی به ترکیبی از مجموعه عوامل مختلف، همچون: نوع تومور، محل و اندازه تومور و نحوهٔ گسترش و توسعه آن است. از آن‌جا که مغز به‌طور کامل توسط جمجمه پوشانیده شده‌است، تشخیص سریع و زودرس تومور مغزی، تنها در صورتی‌که ابزار پاراکلینیکی و وسایل تشخیصی مناسبی که وضعیت حفره داخل جمجمه را به خوبی مشخص می‌سازند، در دسترس باشند و به سرعت به کار گرفته شوند. اما به‌طور معمول، تشخیص تومور مغزی، در مراحل پیشرفته بیماری و هنگامی رخ می‌دهد که وجود تومور موجب بروز علائم و نشانه‌های غیرقابل توضیحی در بیمار شده‌است.
طبقه‌بندی تومورهای مغزی
تقسیمات مختلفی برای تومورهای مغزی وجود دارد
یکی از تقسیم‌بندی‌ها بر اساس ویژگی‌های سلولی تومور می‌باشد که شامل تومورهای خوش‌خیم و بدخیم است.
البته امروزه سازمان جهانی بهداشت تومورهای مغزی را بر اساس میزان تهاجمی بودن به ۴ گروه تقسیم کرده‌است، که گرید I خوش‌خیم‌ترین و گرید IV بدخیم‌ترین آن‌ها می‌باشد.
تقسیم‌بندی دیگر بر اساس منشأ تومور است که از بافت مغز باشد (اولیه) یا متاستاتیک باشد (انتشار از محلی دیگر از بدن).
تومور مغزی اولیه
تومورهای مغزی اولیه (حقیقی)، از بافت نورواپیتلیال (آستروسیت-الیگودندروسیت-میکروگلیا-سلول اپندیم و غیره) ریشه گرفته و معمولاً در حفره کرانیال خلفی در کودکان و در دو سوم قدامی از نیمکره مغزی در بزرگسالان پدیدار می‌شوند. هر چند که این انواع تومور مغزی، می‌توانند در هر بخشی از مغز نیز تأثیر بگذارد. گلیوما (۵۰٫۴٪)، مننژیوما (۲۰٫۸٪)، آدنومای هیپوفیز (۱۵٪) و تومورهای غلاف عصبی شایعترین تومورهای اولیه مغزی هستند.
مطالعات جدید نشان می‌دهد پرتودرمانی با پروتون، مؤثرترین روش درمان شایعترین تومور مغزی در کودکان (مدولوبلاستوما) است.
تومور مغزی ثانویه
تومورهای ثانویه مغزی، همان تومورهای متاستاتیک و لنفومیک می‌باشند که منشأ اولیهٔ آنها، کانسرهای اولیه سایر نقاط بدن بوده و به محدودهٔ فضای داخل جمجمه‌ای دست اندازی می‌کنند. این بدین معناست که سلول‌های سرطانی از تومور اولیه‌ای که منشأ آن، یک تومور در ارگانی دیگر است به بیرون نفوذ کرده و سپس وارد سیستم لنفاوی و رگ‌های خونی می‌شوند. این سلول‌ها، سپس از طریق سیستم گردش خون به جریان افتاده و در مغز جای‌گیر خواهند شد. در ادامه، این سلول‌ها به رشد و تقسیم بی رویهٔ خود ادامه خواهند داد، و به نئوپلاسم مهاجم دیگری که از جنس بافت سرطان اولیه‌است، تبدیل می‌گردند. تومورهای ثانویه مغزی، تومورهایی بسیار معمول و شایع به‌شمار می‌آیند و اغلب در بیمارانی دیده می‌شوند که در مراحل انتهایی ابتلاء به سرطانی علاج ناپذیر، دچار متاستاز از آن سرطان شده‌اند. از جمله شایعترین انواع سرطان‌های متاستاتیک مغزی می‌توان به سرطان ریه، سرطان پستان، ملانومای بدخیم، سرطان کلیه و سرطان روده بزرگ (که البته فراوانی آن رو به کاهش است)، اشاره نمود.
تومورهای ثانویه مغز، شایع‌ترین علل وجود تومور در حفره داخل جمجمه‌ای محسوب می‌شوند.
افزون بر این، وجود هرگونه بافت توموری در ساختار استخوان جمجمه نیز می‌تواند منجر به کاهش حجم فضای حفره داخل جمجمه‌ای شده و از این طریق به مغز آسیب برساند.
با توجه به رفتار نئوپلاسم
تومورهای مغزی یا نئوپلاسم‌های داخل جمجمه‌ای، می‌توانند ماهیت سرطانی (بدخیم) یا غیر سرطانی (خوش‌خیم) داشته باشند. با این حال، تعریف نئوپلاسم بدخیم یا خوش‌خیم متفاوت از تعاریفی است که به‌طور معمول در مورد انواع دیگر نئوپلاسم‌های سرطانی یا غیر سرطانی در بدن مورد استفاده قرار می‌گیرند. در سرطان‌های سایر نقاط بدن، سه ویژگی بیان‌کننده بدخیم بودن یا خوش‌خیم است و نیز تومورهای خوش‌خیم خود محدود شونده می‌باشند و هرگز به سایر اعضا دست اندازی نمی‌کنند و متاستاز ندارند.
ویژگی‌های تومورهای بدخیم عبارتند از:
از ویژگی‌های بالا، که خصوصیات تشخیصی (کاراکتریستیک) بدخیمی‌ها در نقاط مختلف بدن هستند، برخی از اجزا یا عناصرشان، در مورد نئوپلاسم‌های اولیه مغز صدق نمی‌کند:
سیستم‌های درجه‌بندی متعددی برای استفاده در طبقه‌بندی تومورهای سیستم عصبی مرکزی به کار گرفته شده‌است. سیستم درجه‌بندی خاص سازمان بهداشت جهانی (WHO) معمولاً برای آستروسیتوما استفاده می‌شود. در سال ۱۹۹۳ میلادی و در تلاش برای از بین بردن سردرگمی‌هایی که در مورد درجه‌بندی تشخیصی تومورهای مغزی وجود داشت، سیستم درجه‌بندی WHO بر پایهٔ چهار مرحله که مبنای بافت‌شناسی دارند، وضع گردید. این سیستم درجه‌بندی چهار مرحله‌ای، با مبنا قرار دادن وضعیت بافت‌شناسی آستروسیتوما، به عنوان راهنمای درجه‌بندی، به هر تومور، یک درجه بین ۱ تا ۴ اختصاص می‌دهد که در آن، ۱ تومور با حداقل میزان تهاجم و ۴ که تهاجمی‌ترین شکل تومور است.
نیاز به مطالعه بیشتر اطلاعات پایه‌ای پیرامون آناتومی مغز
به منظور درک بهتر این مقاله، خلاصه‌ای از برخی از مطالب، دربارهٔ مغز و انواع مختلف بافت‌های ارگانیک آن را، از مقاله مغز در ویکی‌پدیای انگلیسی، ارائه خواهد شد.
همان‌طور که در تصویر سمت چپ دیده می‌شود، در هنگام مطالعه و بررسی پیرامون مغز انسان (در بحث تومورها)، تنها مناطقی معدود از ساختمان مغز، برای ما جالب توجه هستند. نخستین بافت مربوط به مغز که پس از کنار زدن استخوان جمجمه، در حفره داخل جمجمه‌ای با آن مواجه می‌شویم و البته این بافت در واقع در این تصویر نشان داده نشده‌است، مننژ می‌باشد. این بافت، همان بخشی است که در بیماری مننژیت، دچار التهاب می‌گردد.
مننژ
مغز انسان توسط مجموعه‌ای از پرده‌ها یا غشاءهای بافت همبندی پوشانیده و احاطه شده‌است، که به این پرده‌ها، مننژ گفته می‌شود. مننژها جمجمه انسان را از مغز او جدا می‌کنند. این پوشش یا غشاء از سه لایه تشکیل شده‌است: لایه خارجی که بدان دورا ماتر (سخت شامه) گفته می‌شود، لایه بعدی، غشاء آراکنوئید (پرده عنکبوتی یا غشاء عنکبوتی) و لایه سوم پیاماتر (نرم شامه) می‌باشد. البته غشاء عنکبوتی یا همان آراکنوئید، اغلب به لحاظ فیزیکی به لایه زیرینش یعنی نرم شامه یا همان پیاماتر متصل می‌باشد و از این جهت معمولاً به عنوان یک لایه در نظر گرفته شده، و با عنوان پیا-آراکنوئید خوانده می‌شود. در زیر غشاء عنکبوتی، فضایی موسوم به فضای زیر عنکبوتیه یا ساب آراکنوئید قرار دارد که حاوی مایع مغزی نخاعی یا همان CSF می‌باشد (مایع مغزی نخاعی در زبان لاتین با نام لیکور که نام نوعی مشروب است نیز، خوانده می‌شود). البته CSF مخفف cerebro Spinal Fluid است. این مایع در فضای کم عرض و باریک بین سلول‌ها و درون حفره هاییی از مغز که بطن‌ها یا ونتریکل‌ها نامیده می‌شوند، در گردش است و وظیفه آن، تغذیه، پشتیبانی، و محافظت از بافت مغز است. رگ‌های خونی که وارد سیستم عصبی مرکزی می‌شوند، از طریق فضای پری واسکولر واقع در قسمت بالایی نرم شامه وارد می‌گردند. سلول‌هایی که در دیواره‌های رگ‌های خونی این ناحیه قرار دارند، اتصال و پیوستگی محکمی با یکدیگر دارند، به‌طوری‌که سد محکمی موسوم به سد خونی مغزی تشکیل می‌دهند (همان BBB است که مخفف Blood Brain Barrier می‌باشد)، این سد مستحکم، مغز را در برابر مواد سمی که ممکن است از طریق خون وارد شده باشند، محافظت می‌کنند. البته بعضی مواد سمی می‌توانند از این سد خونی عبور کنند برای مثال: آلکالوئیدها (نیکوتین موجود در سیگار) می‌توانند از این سد عبور کنند. تومورهای مننژ، مننژیوما نامیده می‌شوند و اغلب از جمله نئوپلاسم‌های خوش‌خیم به‌شمار می‌روند.
گلیوبلاستوم.مولتی فرم
گلیوبلاستوما مولتی فرم کشنده‌ترین و معمول‌ترین نوع تومور مغزی بدخیم است. حتی زمانی که تهاجمی‌ترین نوع درمان که شامل رادیو تراپی، شیمی درمانی و جراحی است استفاده می‌شود. میانگین زندگی فقط بین ۱۲ تا ۱۷ ماه می باشد.. درمان استاندارد برای گلیوبلاستوما مولتی فرم شامل حداکثر برداشت تومور توسط جراحی و به دنبال آن روتراادیپی بین ۲ تا ۴ هفته بعد از عمل جراحی برای از بین بردن تومور است. این برنامه با شیمی درمانی ادامه پیدا می‌کند. بیشتر بیماران دارای گلیوبلاستوما برای عوارض بیماری خود کورتیکواستروئید و عموماً دگزامتازون استفاده می‌کنند. درمان‌های آزمایشی شامل چاقوی گاما، درمان با جذب نوترون بورون و انتقال ژن است. اما در بیشتر موارد بیمار به زندگی عادی خود بازنمی‌گردد و احتمال فوت کردن بیمار زیاد است (به خصوص اگر تومور دیر تشخص داده شود) به دلیل اینکه این نوع تومور بسیار سریع بوده و تکثیر آن مانند سایر تومورها نمی‌باشد بلکه بسیار سریع تر است. در ضمن این تومور در اوایل پیدایش و تکثیر، خود را به صورت سردردی ساده نمایان می‌کند (که کار تشخیص را دشوارتر می‌کند) اما بعد از مدتی سردردها و علائم دیگر شدیدتر می‌شود و بیمار کم‌کم به وجود تومور مشکوک می‌شود.
علائم و نشانه‌ها
علائم نئوپلاسم‌های جامد و توپر مغز (تومورهای مغزی اولیه و تومورهای ثانویه مشابه آنها) را می‌توان به ۳ دسته اصلی تقسیم نمود:
البته هیچ‌یک از این نشانه‌ها، نشانه‌ای اختصاصی برای تومورهای مغزی به‌شمار نمی‌آیند و بسیاری از این نشانه‌ها، ممکن است با تنوع زیاد در دیگر اختلالات مربوط به سیستم عصبی (همانند سکته مغزی، آسیب تروماتیک مغزی و…)نیز، ایجاد شوند. با این حال، تعداد نشانه‌های ظاهرشده با محل ضایعه و درگیری سیستم‌های عملکردی (به عنوان مثال درگیری سیستم‌های: موتور، حسی، تصویری، و غیره)، تحت تأثیر قرار می‌گیرد. نقص میدان بینایی دو طرفه تمپورال (بای تمپورال همی آنوپیا، که به علت تحت فشار قرار گرفتن کیاسمای بینائی است)، اغلب همراه با اختلالات اندوکرین (اختلالات غده درون‌ریز)، همچون هیپوپیتوئیتاریسم (کم‌کاری هیپوفیز) یا همراه با تولید بیش از حدّ هورمون‌های هیپوفیز و هیپرپرولاکتینمی می‌باشد و مطرح‌کننده تومور هیپوفیز است.
علائم فوق در انواع ALL، نئوپلاسم‌های مغزی (از جمله در تومورهای ثانویه)، همواره به‌طور واقعی به چشم می‌خورند. به‌طور معمول، افراد مبتلا به نئوپلاسم خوش‌خیم اولیه، برای چندین سال، هیچگونه نشانهٔ قابل مشاهده‌ای ندارند. در بسیاری از افراد، برخی از علائم مبهم و متناوب مثل سردرد و استفراغ یا خستگی گاه به گاه علائمی از بیماری هستند که می‌توانند به راحتی با بیماری‌های ساده‌ای همچون: گاستریت (ورم معده) یا گاستروانتریت (اسهال شایع) اشتباه گرفته شوند. در بیماران مبتلا به تومور مغزی، این نکته ممکن است عجیب به نظر برسد که فرد بیمار، با وجود داشتن توده در جمجمه خود و با وجود اعمال فشار بر مغزش، احساس درد نمی‌کند، بلکه به عنوان کسی که از یک عارضه مغزی رنج می‌برد، می‌تواند گواهی دهد که درد را در خارج از جمجمه حس می‌کند و احساسی از درد، در مغز خود ندارد. علت این امر آن است که مغز فاقد سنسورها یا گیرنده‌های عصبی در مننژ (سطح خارجی آن) می‌باشد تا با آن سنسورها، احساس درد کند یا درد را به مرکز درد در مغز منتقل سازد؛ و اساساً درد بدون ورودی سیگنال‌های حسی قابل احساس نیست. به همین دلیل علائم ثانویه مطرح‌کنندهٔ تومورهای مغزی، همانند آن‌هایی که در بالا ذکر شد، باید به پزشک برای تشخیص احتمالی تومور مغزی هشدار بدهد.
هنگامی که در یک فرد احتمال ابتلا به متاستازهای سرطانی مطرح می‌گردد، انجام اسکن جمجمه اغلب تومورهای ثانویه را نشان خواهد داد.
در یک مطالعه که اخیراً توسط انجمن پزشکان عمومی هلند انجام شده‌است، فهرستی از علل سردردها انتشار یافته‌است، که نشان می‌دهد پزشکان عمومی باید در زمینه تشخیص علت سردردها، و انتساب آن به یک درد ساده و درمان علامتی آن با داروهای معمول (مسکن‌های ساده)، دقت بیشتری به خرج بدهند. چراکه تومورهای مغزی همواره می‌توانند به عنوان یک علت مهم سردرد مطرح بشوند.
درمان در اِشل آزمایشگاهی
در سال ۲۰۱۴ میلادی (۱۳۹۳ خورشیدی) دانشمندان در دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد راهی برای تبدیل سلول‌های پایه به قاتلِ سلول‌های سرطانی مغز پیدا کردند. این سلول‌های پایه در آزمایش‌ها بر روی موش آزمایشگاهی، طوری مهندسی ژنتیکی شدند که موادی سمی تولید و ترشح کنند. این مواد سمی فقط سلول‌های سرطانی مغز را هدف می‌گیرد و به سلول‌های عادی آسیبی نمی‌زند. از آنجایی که تومورهای مغزی جامد هستند بنابراین هدف گرفتن آن‌ها دشوار بوده‌است. مرحله بعدی آزمایش این شیوه به روی انسان است.
اخیراً محققان مؤسسه ملی بیوپزشکی واشینگتن با استفاده از ژن درمانی موفق به درمان سرطان مغز شدند. در این روش از سیستم انتقال ژن، با استفاده از نانوذرات استفاده می‌شود؛ به این صورت که در نانوذرات آنزیمی قرار می‌گیرد که سلول‌های گلیوم مغزی را نابود می‌کنند. گلیوم یکی از کشنده‌ترین انواع سرطان است که شانس زنده ماندن ۱۲ درصد است و در بهترین حالت نیز بیمار پنج سال عمر می‌کند. در حال حاضر هیچ روش درمانی ایمنی برای این بیماری کشنده وجود ندارد.
محققان روش درمانی را برای غلبه بر تومور هشت پا (لقبی است که پزشکان به سرطان گلیولاستوما می‌دهند) ارائه کرده‌اند که نتایج آن روی موش‌های آزمایشگاهی امیدبخش بوده‌است.
== روش‌های درمان == سرطان مغز هنوز چیزی است که پزشکان و دانشمندان با آن مبارزه می‌کنند. البته این هم واقعیت دارد که با درمان‌های خاص، طول عمر بیماران سرطان مغز بیشتر می‌شود. بااین‌حال، این موضوع بیشتر به حقیقت نزدیک‌تر است که همه درمان‌ها سعی در آسان ساختن زندگی فرد با از بین بردن نشانه‌های آن دارند. در برخی موارد، درمان می‌تواند به اتفاقی غیرمنتظره منجر شود اما بهتر است راه‌های درمانی را امتحان کنید.
بااین‌حال، در حال حاضر هیچ درمان اثبات‌شده‌ای برای سرطان مغز وجود ندارد. هیچ واکسن یا عمل جراحی درمانی که بتواند سلامت کامل را به فرد بازگرداند وجود ندارد. ناراحت‌کننده است اما حقیقت همین است. یکی از مهم‌ترین مواردی که باید آن را در نظر گرفت این است که هر زمانی که علائم مشکوکی در خود یا افراد خانواده‌تان مشاهده کردید، بهتر از با پزشکتان صحبت کنید و از او راهنمایی بخواهید.
هرچه سریع‌تر شناسایی شود، شانس بیشتری برای زنده ماندن وجود دارد.
طول عمر تومورهایی که به آن گلیوبلاستومای چند شکل گفته می‌شود بسیار کوتاه است. حتی بعد از جراحی کامل و درمان، میزان زنده ماندن تنها ۱۲ تا ۱۸ ماه است. این نوع تومور به شکل زیادی در بیماران بزرگ‌سال مشاهده می‌شود. تنها ۴ درصد بیماران تا ۵ سال زنده می‌مانند.
== توصیه‌ها پس از جراحی تومور مغزی ==
آیینه جهان‌نما و طلسم گنج‌گشا
آیینه جهان نما و طلسم گنج گشا کتابی فارسی در عرفان اثر ابوسعید بن مجتبی یمانی یا یحیی یمانی است که به نام صدر اعظم فخرالاسلام احمد خالدی نگاشته شده و دارای نثری آمیخته به نظم است.
موضوع اصلی این کتاب بیان حقیقت انسان و اسرار و بدایع آفرینش اوست، تا که هر که در آن می‌نگرد، چون آیینه‌ای خود را بشناسد و از خودشناسی به خداشناسی برسد. از این اثر نسخه‌هایی خطی در دارالکتب قاهره، کتابخانة گنج بخش پاکستان، شهر دوشنبه جمهوری تاجیکستان و شورای ملی (سابق‌) وجود دارد.
باغچغاز سفلی
باغچِغاز سفلی یا باغچِغاز پایین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان قافلانکوه شرقی بخش کاغذکنان شهرستان میانه واقع شده‌است. بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۱ نفر (۷ خانوار) بوده‌است. باخجقاز
روادیان
آغاز
کسروی معتقد است:دو خاندان مهم به نام روادی معروف بودند یکی خاندان رواد ازدی که نژاد تازی داشتند و دیگری خاندان محمد بن شداد حاکم آران که چون نژاد کردی داشتند و از تیره معروف روادی بودند روادیان خوانده می‌شدند. ابن‌خلّکان تاریخ‌نگار کُرد رَوّادیان را از آغاز کُردتبار دانسته‌است. ولی برخی معتقدند که رَوّادیان، در ابتدا خاندانی عرب‌تبار بودند که در قرن هشتم میلادی به آذربایجان مهاجرت کردند، اما تا قرن دهم میلادی با استحاله در جمعیت مردم منطقه از نظر زبانی و فرهنگی کرد گردیدند. از این رو در قرن دهم میلادی به عنوان یک خاندان کُردتبار شناخته می‌شدند. نیای این خاندان مُثنّی از قبیلهٔ عرب‌تبار اَزْد بود که در نیمهٔ اول قرن دوم هجری قمری به فرمان یزیدبن حاتم، والی آذربایجان، به همراه دیگر یمنیان از بصره به آذربایجان کوچ کردند و یزیدبن حاتم حکومت منطقه بین تبریز و بَذ را به روادبن مثنّی سپرد. روادیان به تدریج از اوایل قرن دهم میلادی از نظر فرهنگی کرد شده و شروع به استفاده از کلمات کردی مملان به جای محمد و احمدیل به جای احمد در نام‌هایشان کردند. کلیفورد ادموند باسورث در این‌باره می‌گوید:
هیو کندی نیز در مورد روادیان و دیگر سلسله‌های کرد آن‌زمان می‌گوید:
وَجناء، محمد و یحیی
روادبن مثنّی سه پسر به نامهای وَجناء، محمد و یحیی داشت. بلاذری و یاقوت تجدید بنای شهر تبریز و آباد ساختن آن را از اقدامات خانوادهٔ رواد به‌ویژه پسران او دانسته‌اند. آنان همچنین به دور شهر بارو کشیدند. پسران رواد در دوره‌های مختلف بر ضد خلفای عباسی شوریدند. وجناء به همدستی صدقةبن علی، حاکم ارومی، بر هارون‌الرشید طغیان کرد. به نظر می‌رسد شورش وجناء را خزیمةبن خازم سرکوب کرده باشد.
محمدبن رواد، که در آغاز خلافت مأمون در تبریز حکومت می‌کرد، سر به شورش برداشت، اما سپس به اطاعت مأمون درآمد. ابن‌خرداذبه در ۲۳۲ ــ هنگامی که محمدبن رواد در تبریز حکومت می‌کرد از آن شهر دیدن کرده بود. به گفتهٔ ابن‌ندیم، بابک خرم‌دین پیش از قیامش، دو سال در تبریز نزد محمدبن رواد بود.
یحیی‌بن رواد پس از برادرش محمد، به فرمان متوکل عهده‌دار حکومت تبریز شد. او نیز همچون برادرانش یاغی شد، اما در ۲۳۵ حمدویةبن علی، یکی از سرداران متوکل، وی را دستگیر کرد و به بغداد فرستاد. از این پس تا حدود ۳۴۴ که ابن‌حوقل از حکومت ابوالهَیجابن رواد بر اهر و زرقان یاد کرده‌است، از این خاندان اطلاعی نیست. با توجه به فاصلهٔ زمانی حکومت محمدبن رواد و ابوالهیجا، بعید است که ابوالهیجا فرزند رواد باشد و احتمالاً از نوادگان اوست.
ابوالهیجا
به گفتهٔ باسورث، در فاصلهٔ حکومت محمدبن رواد تا ابوالهیجا که بیش از یک سده به طول انجامید، «روادیان کرد شدند و اسامی کردی برگزیدند». به نظر می‌رسد پیوندهای ازدواج سبب این امر شده بود. ابوالهیجا در ۳۷۷ به شهر دوین، که در قلمرو ابودلف شیبانی (امیرشروان) بود، حمله و آنجا را غارت کرد. او در سال بعد به واسپورگان حمله برد، اما در جریان این لشکرکشی درگذشت. ابوالهیجا ۳۶ سال حکومت کرد.
مملان
پس از ابوالهیجا، پسرش ابونصر محمد معروف به مَمَلان به جانشینی او رسید. در اوایل حکومت مملان، ابودلف شیبانی دوین را تصرف کرد. مملان در دوران حکومت خود از یک سو با مخالفت برادرش، مرزبان، و از دیگر سو با یورش داوید، والی شمال ارمنستان و دست نشاندهٔ امپراتور روم شرقی، روبه‌رو بود. او در جنگ با داوید شکست خورد و ملازگرد به تصرف امپراتوری روم شرقی درآمد. مملان در سال ۳۸۸، بار دیگر سپاهی گردآورد و با عنوان جهاد به سوی ملازگرد رفت، اما از سپاهیان متحد ارمنی و گرجی شکست خورد. از سال ۳۹۴، دیگر نامی از مملان در آثار مورخان نیست، ظاهراً او در همین حدود درگذشته است.
ابونصر حسین
پس از مملان، پسرش ابونصر حسین به جای او نشست، اما نام مملان تا ۴۰۵ همچنان بر سکه‌ها ضرب می‌شد. از این‌رو یا سال مرگ مملان به خطا ذکر شده، یا ابونصر همچنان به نام پدرش سکه می‌زده‌است. از رویدادهای دورهٔ حکومت ابونصر اطلاعی نیست. ظاهراً او در ۴۱۶ وفات یافت و برادرش ابومنصور (نصر) وهسودان به حکومت رسید.
وهسودان
در ۴۳۴، زلزلهٔ مهیبی در تبریز رخ داد. هر چند وهسودان از آن جان به در برد، اما کاخ او و شهر ویران شد و حدود پنجاه هزار نفر کشته شدند. چندی بعد، وهسودان به‌آباد کردن شهر پرداخت، به طوری که ناصر خسرو که در سال ۴۳۸ به تبریز رفته بود، آنجا را شهری آباد وصف کرده‌است. وهسودان در دورهٔ حکمروایی خود، اسپهبد موغان (گروهی از مردم کوه‌نشین که به اطاعت از اسلام در نیامده بودند) را شکست داد و به فرمان خویش درآورد.
در ۴۴۶، طغرل سلجوقی به آذربایجان لشکر کشید. وهسودان که یارای مقابله با وی را نداشت، به اطاعت طغرل درآمد و به نامش خطبه خواند. وهسودان همچنین پسرش را به رسم نوا، به دربار سلطان سلجوقی فرستاد و به این ترتیب روادیان خراج‌گزار ترکان سلجوقی شدند. وهسودان تا سال ۴۵۰ حکومت کرد و پس از او، پسرش مملان به حکومت رسید. تلاش او نیز برای جلوگیری از سلطه سلجوقیان به جایی نرسید. وهسودان دو پسر دیگر به نامهای ابوالهیجا منوچهر و ابوالقاسم عبداللّه داشت. به گفتهٔ کسروی، شاید منوچهر همان پسری باشد که وهسودان به رسم نوا، نزد طغرل فرستاد، ولی اینکه او چه زمانی در خراسان بوده‌است، معلوم نیست. از ابوالقاسم عبداللّه نیز جز در قصیده‌ای که قطران سروده‌است، نامی نیست.
پایان
حکومت روادیان در ۴۶۳ با خلع مملان از حکومت، از سوی آلب‌ارسلان پایان یافت.
مینورسکی از کتابی به نام تاریخ آذربایجان، تألیف ابوالهیجا روادی یاد کرده‌است که اینک موجود نیست. ظاهراً این کتاب رویدادهای سالهای ۳۶۹ تا ۴۲۰ را دربرداشته است.
نگارخانه
امامزاده چهارمنار در تبریز، محل دفن امیران کرد روادی:
داوید ده لا فونته
داوید ده لا فونته (David de la Fuente؛ زادهٔ May 4, 1981) دوچرخه‌سوار اهل اسپانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن رکاب زده‌است می‌توان به سونیر دوال-پرودیر، و تیم آستانه، سونیر دوال-پرودیر، و کاخا رورال-سگوروس رخا اشاره کرد.
چراغ
چـِراغ وسیله‌ای برای روشنایی است. واژهٔ چراغ واژه‌ای با ریشهٔ پارسی است. این واژه از زبان پارسی به زبان سوریانی رفته و به صورت s̲h̲rāḡā یا s̲h̲rāg̲h̲ā تغییر یافته‌است و سپس زبان عربی آن را از زبان سوریانی به شکل سراج وام گرفته‌است.
تاریخچه
در دوران‌های قدیم منابع نور به روشنایی حاصل از آتش محدود می‌شد که بعدها به صورت مشعل تکمیل گردید. از زمان‌های بسیار قدیم شاید ۴۰۰۰ سال قبل نوعی چراغ بنام پیه‌سوز در ایران و هند بکار گرفته شد. پیه‌سوز شامل یک فتیله پنبه‌ای نازک و ظرف کوچکی پر از روغن کرچک بود که سری از فتیله در روغن بود و سر دیگر آن با کبریت روشن می‌شده‌است.
بعدها چراغ موشی جای آن را گرفت پس از چراغ موشی چراغ سیمی یا فانوس به بازار آمد و بعد چراغ گرد سوز نفتی که دارای شیشهای طولانی عمودی بود و سپس چراغ توری نفتی که هنوز هم چراغ توری در بعضی مکان‌ها بکار می‌رود.