cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی دنیاگیری کووید–۱۹ در ایران
وضعیت زندان‌ها
دست‌کم ۱۰۰ زندانی سیاسی - عقیدتی در زندان رجایی‌شهر ضمن ابراز نگرانی از وضعیت بهداشتی داخل زندان با انتشار نامه‌ای سرگشاده به مجامع جهانی و نهادهای حقوقی نسبت به شیوع این ویروس در زندان، خواستار جلوگیری از احتمال فاجعه‌ای مرگبار در داخل زندان شده‌اند.
سازمان گزارشگران بدون مرز روز پنجشنبه ۱۵ اسفند با انتشار بیانیه‌ای، ضمن ابراز نگرانی نسبت به امنیت جانی روزنامه‌نگاران زندانی، اعلام کرد که این زندانیان در معرض خطر مرگ قرار دارند.
روز سه‌شنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۸ در حالی که هنوز بسیاری از زندانیان سیاسی و عقیدتی و فعالان اجتماعی و حقوق بشر در زندان به‌سر می‌برند، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران، جاوید رحمان، از نگه داشتن زندانیان سیاسی در زندان‌ها در شرایطی که ویروس کرونا شیوع پیدا کرده‌است، ابراز نگرانی کرد و آنرا «تاسف‌آور و آزاردهنده» خواند و از مقامات جمهوری اسلامی خواست تا تمامی آن‌ها را به‌طور موقت از زندان آزاد کنند.
پنج‌شنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۸ دیده‌بان حقوق بشر خواهان آزادی موقت تمامی زندانیانی که به‌خاطر مخالفت مسالمت‌آمیز بازداشت شده و در زندان‌ها به‌سر می‌برند، شد. مایکل پیج، معاون مدیر بخش خاورمیانه دیده‌بان حقوق بشر خطر ابتلا به ویروس کرونا برای زندانیان سیاسی که هرگز نباید زندانی می‌شدند را جدی دانست و تأکید کرد که مقامات جمهوری اسلامی نباید برای آزادی زندانیان به خطا بازداشت شده و آزادی دیگر زندانیان سیاسی و عقیدتی لحظه‌ای درنگ کرده و وقت را تلف کنند.
در حالی که در زندان‌های ایران شیوع ویروس کرونا جان هزاران زندانی را به خطر انداخته‌است، در روز سه‌شنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۸ سه عضو کانون نویسندگان ایران رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین و کیوان باژن برای اجرای احکام زندانشان فراخوانده شدند.
روز پنجشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۸ زندانیان سیاسی امیرسالار داودی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو کانون وکلای مرکز، اسماعیل عبدی، فعال صنفی معلمان، جعفر عظیم‌زاده، فعال حقوق کارگران، و مجید آذرپی، زندانی سیاسی در زندان اوین از وضعیت زندان‌ها و تهدیدات شیوع ویروس کرونا و سهل‌انگاری در دادن مرخصی به زندانیان و خطرهای جانی زندانیان بیانیه‌ای منتشر کردند و در آن به وضعیت استفاده اجباری زندانیان از آشپزخانه مشترک و سرویس‌های بهداشتی و نبود تجهیزات پزشکی و امکانات بهداشتی اشاره کردند و گفتند که هر لحظه امکان آن می‌رود تلفات جانی این ویروس در زندان‌ها ایران نسبت به محیط‌های بیرون زندان چندین برابر شود.
در ۲۶ اسفند، نسرین ستوده حقوق‌دان و فعال حقوق بشر ایرانی در اعتراض به جلوگیری از آزادی زندانیان سیاسی دست به اعتصاب غذا در زندان اوین زد. وی با انتشار بیانیه‌ای نوشت: «در میانه بحرانی که جهان و ایران را دربر گرفته‌است، همان نهادهای نظامی و اطلاعاتی که با تحمیل مدیریت‌های ستیزه‌جویانه‌شان امنیت کشور را برهم زده‌اند؛ همچنان بر ادامه حبس زندانیان سیاسی در شرایط پرمخاطره کنونی اصرار می‌ورزند تا فاجعه هر چه عمیق‌تر و گسترده‌تر گردد و طوفان این ویروس کشنده زندانیان سیاسی یا خانواده‌های آنان را از بین ببرد».
روز یکشنبه ۲۵ اسفند ۱۳۹۸ تعدادی از زندانیان سیاسی در زندان اوین در اعتراض به عدم اعطای مرخصی به زندانیان سیاسی پس از شیوع ویروس کرونا در ایران از گرفتن جیره غذای دولتی در زندان خودداری کردند، آنها گفتند تا رسیدن به خواست‌هایشان اعتراض خود را ادامه خواهند داد.
روز دوشنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۸، ۴۵ زندانی سیاسی در زندان بزرگ تهران به دلیل ندادن مرخصی بعد از شیوع ویروس کرونا در ایران و … دست به اعتراض زده و از گرفتن جیره غذایی دولتی در زندان خودداری کردند.
روز ۲۸ اسفند ۱۳۹۸ در پی شیوع ویروس کرونا در زندان‌های ایران، سازمان عفو بین‌الملل در بیانیه‌ای خواستار آزادی فوری زندانیان سیاسی و عقیدتی محکوم به بیش از ۵ سال حبس در زندان‌های ایران شد. این درخواست عفو بین‌الملل در واکنش به اعطای عفو به محکومان جرایم امنیتی دارای محکومیت زندان ۵ سال یا کمتر می‌باشد.
۷ فروردین ۹۹ زندانیان بندهای ۷ و ۹ زندان تبریز در اعتراض به ضعف در اجرای بخش‌نامه عفو و اعطای مرخصی به زندانیان و همچنین ورود زندانیان جدید به زندان و عدم رعایت قرنطینه دست به شورش زدند. همان روز سازمان عفو بین‌الملل در یک اقدام فوری اعلام کرد، مقامات ایرانی باید فوراً و بدون قید و شرط صدها زندانی عقیدتی را در بحبوحه واهمه‌های زیادی که بر سر گسترش ویروس کرونا در زندانهای ایران وجود دارد آزاد کنند.
روز جمعه ۸ فروردین ۱۳۹۹ زندانیان در زندان سقز کردستان در اعتراض به اعزام نشدن به مرخصی و در شرایط شیوع ویروس کرونا در زندان‌ها دست به شورش زده و دست‌کم ۸۰ زندانی فرار کردند. در این روز زندانیان بندهای ۷ و ۹ زندان تبریز در واکنش به بی‌توجهی مسئولان زندان به شیوع ویروس کرونا و به خطر افتادن جان آنها، دست به شورش زده و پتوها را به آتش کشیدند که نیروهای گارد زندان به بند وارد شده و با زندانیان درگیر شدند.
روز یکشنبه ۹ فروردین ۱۳۹۹ درگیری و اعتراضاتی در زندان الوند همدان به علت شیوع ویروس کرونا در زندان‌ها بوده‌است.
یکشنبه ۱۰ فروردین ۱۳۹۹ ساعت ۲۲ شب در دو بند زندان عادل‌آباد شیراز زندانیان به علت ندادن مرخصی در اوج شیوع ویروس کرونا دست به شورش زده و نرده‌ها و دوربین‌های مدار بسته را شکستند.
سه‌شنبه ۱۲ فروردین زندانی‌ها زندان شیبان یا زندان مرکزی اهواز به دلیل شیوع کرونا و از ترس ابتلا به بیماری در زندان شورش کرده‌اند. روز دوشنبه ۱۱ فروردین هم زندان سپیدار اهواز شاهد شورش زندانیان در اعتراض به ندادن مرخصی و وضعیت بهداشتی زندان بود. در پی شورش در این دو زندان و محاصره و درگیری با نیروهای امنیتی زندان دست‌کم ۳ زندانی کشته و چندین نفر زخمی شده‌اند. خانواده‌های زندانیان که در جاده اهواز- شوشتر تجمع کرده بودند مورد حمله نیروهای امنیتی قرار گرفتند و به سمت آن‌ها گاز اشک‌آور شلیک شد. در زندان شیبان اهواز ۳ زندانی که به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند به بیمارستان منتقل نشده و در قرنطینه زندان می‌باشند. ۴ نفر از کسانی که در شورش زندانیان زندان سپیدار اهواز به دست نیروهای یگان امنیتی زندان کشته شدند عبارتند از: رضا خرسانی (مغینمی) ۳۸ ساله از دشت آزادگان، محمد سلامات از اهواز، شاهین زهیری از خرمشهر و محمد تامولی طرفی
روز یکشنبه ۱۷ فروردین ۱۳۹۹ محمد حسین سپهری فعال مدنی سیاسی زندانی در زندان وکیل‌آباد مشهد به ویروس کرونا مبتلا شد.
روز پنج‌شنبه ۲۱ فروردین ۱۳۹۹ عفو بین‌الملل ابراز نگرانی کرده که بیم آن می‌رود دست‌کم ۳۶ زندانی در ایران بدست نیروهای امنیتی کشته شده باشند. در روزهای اخیر هزاران زندانی در حداقل ۸ زندان در سراسر کشور بخاطر ترس از ابتلا به ویروس کرونا دست به اعتراض زدند که با واکنش مرگباری از سوی نیروهای امنیتی زندان روبرو شدند که برای سرکوب معترضین از مهمات جنگی و گاز اشک‌آور استفاده کرده که موجب کشته شدن حدود ۳۶ زندانی و جراحت صدها زندانی دیگر گردید.
روز شنبه ۲۳ فروردین ۱۳۹۹ مصطفی سلیمی زندانی سیاسی زندان سقز که در جریان بحران شیوع ویروس کرونا و شورش در زندان فرار کرده و بعد از چند روز در اقلیم کردستان عراق بازداشت و به حکومت جمهوری اسلامی تحویل داده شده بود، اعدام شد.
روز دوشنبه ۲۵ فروردین ۱۳۹۹ هشت کارگران سینمای ایران خواهان آزادی فوری و موقت تمامی زندانیان سیاسی و عقیدتی و فعالان محیط زیست از زندان‌های جمهوری اسلامی شدند. آنها در بیانیه مشترک خود خاطرنشان کردند که تداوم نگه داشتن این افراد در زندان و شیوع موج دوم ویروس کرونا عواقب جبران‌ناپذیری را به دنبال خواهد داشت.
در ۲۹ فروردین ۱۳۹۹، ۱۲ نفر از گزارشگران و کارشناسان سازمان ملل متحد طی بیانیه‌ای خواستار آزاد فوری زندانیان سیاسی و عقیدتی و دو تابعیتی و شهروندان خارجی در زندان‌های ایران شدند. این گزارشگران از جمله جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور ایران و اگنس کالامارد، گزارشگر ویژه این نهاد در مورد اعدام‌های خودسرانه و ناعادلانه دربیانیه‌شان به آخرین آمار مقامات وزارت بهداشت جمهوری اسلامی در رابطه با مرگ یک نفر در هر ده دقیقه بر اثر ابتلا به ویروس کرونا اشاره کرده و متذکر شدند که بعضی از این زندانیان به دلیل شرایط سنی و وضعیت جسمی‌شان در معرض خطر ابتلا به ویروس کرونا هستند.
روز جمعه ۲۹ فروردین ۱۳۹۹ کانون وکلای اروپا که نمایندگی بیش از یک میلیون وکیل در ۴۵ کشور اروپایی را برعهده دارد، در نامه‌ای به حسن روحانی با اشاره به وضعیت شیوع کرونا و گسترش آن در زندان‌های ایران، خواستار آزادی وکلای زندانی در ایران شدند.
در روز چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ میشل باچله، کمیسر عالی حقوق بشر در سازمان ملل متحد ضمن محکوم کردن اعدام دو نوجوان به نام‌های شایان سعیدپور و مجید اسماعیل‌زاده که در زمان ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشتند، خاطر نشان کرد که این دو نوجوان اعدام‌شده در اعتراضات نسبت به عدم اعطای مرخصی به زندانیان به دلیل شیوع کرونا شرکت داشته‌اند، «نگرانی شدید» خود را از احتمال تسریع اعدام سایر زندانیان محکوم به اعدام که در این اعتراضات شرکت داشته‌اند ابراز کرده‌است.
روز چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۹، ۲۰ سازمان حقوق بشر بین‌المللی از جمله «مرکز رائول والنبرگ»، «خانه آزادی (فریدم هاوس)»، «بنیاد لانتوس»، «بنیاد حقوق بشر» با انتشار یک نامه سرگشاده از دولت‌ها، رسانه‌ها، سازمان ملل متحد، و سازمان‌های بین‌المللی خواستار فشار بر مقامات جمهوری اسلامی برای آزادی هر چه سریعتر ۵۰ زن زندانی سیاسی و عقیدتی محبوس در زندان‌های ایران در بحبوحه شیوع کرونا ویروس در زندان‌ها شدند.
در روز چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ خبرگزاری فرانسه گزارش داد، ویروس کرونا جان زندانیان در ایران را به خطر انداخته‌است. گفته می‌شود تعداد زندانیان بیش از ۲۵۰ هزار نفر است. شورش‌ها توسط زندانیان مستاصلی انجام شده که گفته شده ده‌ها نفر از آنها کشته شده‌اند و باوجود کرونا اعدام‌ها ادامه دارند. رسانه‌های فارسی‌زبان در خارج گفته‌اند گزارش‌های محلی نشان می‌دهد که آمار و ارقام (تلفات کرونا) حداقل دو برابر آماری است که رسماً اعلام شده‌است، همزمان گروه اپوزیسیون شورای ملی مقاومت ایران مدعی است آمار واقعی ۲۸۰۰۰ نفر است. شاهین قبادی، سخنگوی این گروه به خبرگزاری فرانسه گفت: «اوضاع زندانیان یک بمب ساعتی انسانی است».
روز ۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ صدای آمریکا از قول خواهر یک زندانی به نام سام رجبی که مبتلا به بیماری کرونا شده‌است، اعلام کرد که مقامات زندان حتی با وثیقه یک میلیارد تومانی حاضر به آزادی موقت او نشدند.
روز دوشنبه ۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ انجمن جهانی قلم با انتشار بیانیه‌ای خواستار آزادی فوری و بدون قید و شرط زندانیان عقیدتی و سیاسی در ایران شد. این بیانیه اشاره به این دارد که با وجود آزادی هزاران زندانی در پی شیوع ویروس کرونا در زندانهای ایران، هنوز زندانیان عقیدتی و سیاسی پشت میله‌های زندان باقی‌مانده‌اند.
روز پنج‌شنبه ۲۲ خرداد ۱۳۹۹ رادیو فردا گزارش کرد، علی یونسی دانشجوی مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف تهران در دوران حبس در زندان انفرادی به ویروس کرونا مبتلا شده‌است. وی به مدت نزدیک به ۲ ماه در انفرادی بود و هم‌اکنون به سلول‌های جمعی با ۷ الی ۸ نفر منتقل شده‌است. وی برنده مدال نقره المپیاد نجوم کشوری در ۹۵ و مدال طلای المپیاد نجوم در ۹۶ و دارنده مدال طلا در دوازدهمین المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک که در چین برگزار شد، بوده‌است.
بنا بر گزارش خبرگزاری هرانا در ۱۸ تیر ۱۳۹۹ نرگس محمدی فعال مدنی زندانی به‌همراه ۷ نفر زندانی دیگر در زندان زنجان به ویروس کرونا مبتلا شده و علائم این ویروس در آنها دیده شده‌است ولی آنان از رسیدگی‌های پزشکی محروم می‌باشند. نرگس محمدی از بیماری آمبولی ریه رنج می‌برد و این بیماری وضعیت او را خطرناکتر کرده‌است.
بنا بر گزارش خبرگزاری هرانا در ۲۲ تیر ۱۳۹۹ پرستو معینی، متهم سیاسی هفته پیش به بیماری کرونا مبتلا شده‌است، وی را از ۲۰ تیر بدون رسیدگی پزشکی از بند ۵ زندان قرچک ورامین به اتاقی در طبقه بالای ساختمان بهداری این زندان منتقل کرده‌اند.
در ۲۵ تیر ۱۳۹۹ یک زندانی به‌نام سعید حیدری، ۳۷ ساله در زندان سپیدار اهواز به‌دلیل سهل‌انگاری مسئولان زندان و عدم رسیدگی پزشکی درگذشت. وی با علائم مشکوک به ویروس کرونا در زندان به‌سر می‌برد. این زندانی که دارای ۲ فرزند بود از سال ۹۸ به‌دلیل درگیری به‌صورت بلاتکلیف در بازداشت بود.
۲۷ تیر ۱۳۹۹ حدود ۵۰۰ نفر از فعالان سیاسی در ایران با ابراز نگرانی از شیوع ویروس کرونا در زندان‌ها خواستار آزادی زندانیان مبتلا به ویروس کرونا از جمله نرگس محمدی، فعال حقوق بشر شدند.
۱ مرداد ۱۳۹۹، ۱۶ نفر از کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد از جمله جاوید رحمان خواستار آزادی فوری نرگس محمدی، مدافع حقوق بشر و تعداد دیگری از زندانیان سیاسی مبتلا به ویروس کرونا شدند. آن‌ها تأکید کردند این افراد خودسرانه بازداشت شده‌اند و باید «پیش از آن که خیلی دیر شود» آزاد شوند.
۱۹ مرداد ۱۳۹۹ مشخص شد ۱۲ زندانی سیاسی در زندان اوین به ویروس کرونا مبتلا شده و به بهداری زندان منتقل شده و در یک اتاق نگهداری می‌شوند. اسماعیل عبدی، جعفر عظیم‌زاده، امیرسالار داوودی، مجید آذرپی، فریدون احمدی و سعید شریفی از جمله ۱۲ زندانی می‌باشند. وضعیت اسماعیل عبدی که به بیماری زمینه‌ای آسم مبتلا است و جعفر عظیم‌زاده که از مشکلات کلیوی و قلبی و عروقی رنج می‌برد از همه خطرناک‌تر می‌باشد و جانشان در خطر است. به گفته سایت خبری امتداد از قول یکی از زندانیان، از آنها یک هفته پیش آزمایش ابتلا به ویروس کرونا گرفته شد که تست تعدادی از زندانیان سیاسی مثبت اعلام شد ولی به دلیل پنهان‌کاری مسئولین زندان تا حاد شدن وضعیت زندانیان هیچ اقدامی صورت نگرفته بود.
در پی انتقال ۱۲ زندانی سیاسی مبتلا به ویروس کرونا به بهداری بیمارستان، ۲۷ زندانی سیاسی روز دوشنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۹ در حیاط زندان دست به تحصن زدند و خواستار رسیدگی فوری به وضعیت پیش آمده در پی شیوع ویروس کرونا در زندان شدند.
۱۴ مهر ۱۳۹۹ فرهاد میثمی، فعال مدنی، طی یک تماس تلفنی از ابتلای خود به ویروس کرونا در زندان رجایی شهر کرج خبر داد. فرهاد میثمی به خاطر کنش‌های مدنی در مخالفت با حجاب اجباری به پنج سال زندان محکوم شد و از مرداد ۱۳۹۷ در زندان بسر می‌برد. در حال حاضر حالش خوب است.
دو زندانی سیاسی دو تابعیتی ایرانی-اتریشی به نام‌های کامران قادری و مسعود مصاحب در زندان اوین به کرونا مبتلا شده‌اند. در روز چهارشنبه ۳ دی ۱۳۹۹ آگنس کالامارد، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در واکنش به خبر ابتلای مسعود مصاحب به کرونا گفت: «حبس موجب افزایش میزان آسیب‌پذیری زندانی می‌شود. این امر منجر به افزایش وظیفه مراقبت از طرف دولت می‌شود که موظف است اقدامات لازم را برای محافظت از جان آن‌ها را انجام دهد.» وی خواستار آزادی بدون شرط همه کسانی شده که حبس‌شان غیرقانونی و خودسرانه به‌شمار می‌رود.
بنا بر گفته وکیل زندانی بازداشت شده آبان ۹۸ «امیر حسین مرادی» در روز یک‌شنبه ۱۳ تیر سال ۱۴۰۰ امیرحسین به کرونا مبتلا شده است.
تعطیلی مراکز نگهداری معتادان
در اوایل اسفند ۹۸ و به‌منظور جلوگیری از شیوع کرونا، جمع‌آوری معتادان فاقد مکان زندگی و فعالیت برخی از مراکز نگهداری آن‌ها با توصیهٔ وزارت بهداشت متوقف شد. هم‌زمانی این مسئله با آزادی موقت برخی زندانیان که خانواده‌ای نداشتند یا خانواده‌شان آن‌ها را طرد کرده بودند باعث مراجعهٔ چند برابری به گرمخانه‌های شهرداری شد در حالی که این مراکز ظرفیت کافی برای اسکان این تعداد متقاضی را نداشتند. پیامد این اتفاق‌ها رها شدن ۴ تا ۵ هزار معتاد در سطح شهر تهران و تجمع آن‌ها در پاتوق‌های شناخته‌شده‌شان مثل میدان شوش بود. مرکز پژوهش‌های مجلس، تعداد معتادان رها شده به خاطر شیوع کرونا در گرمخانه‌ها را ۱۱ هزار نفر اعلام کرده‌است.
طبقات محروم و فقیر
در ۲۳ فروردین ۱۳۹۹ معاون وزارت بهداشت حکومت جمهوری اسلامی اعلام کرد که به‌علت فقر، دسترسی فقرا به وسایل بهداشتی و خدمات درمانی کمتر بوده و مرگ و میر در میان آنها بیشتر است.
پیامدهای اقتصادی
با وجود این که کرونا ویروس از طریق غذای پخته منتقل نمی‌شود، فروش رستوران‌ها در ایران بر اثر شیوع کروناویروس ۳۰ درصد کاهش یافت.
علاوه بر اینکه معاملات خودرو در بازار علی‌رغم نزدیک شدن به روزهای پایانی سال ۹۸ به دلیل شیوع کرونا با افت مواجه بوده، مراجعات به مرکز شماره‌گذاری نیز با افت شدیدی همراه بوده‌است. بررسی‌ها نشان داد نسبت به هفته ابتدایی اسفند ۹۸ کاهش ۵۰۰ هزار تومانی تا ۶ میلیون تومانی در قیمت خودروهای پرتیراژ ساخت ایران رخ داده‌است.
در ۱۰ اسفند دبیرکل کانون انجمن‌های صنایع غذایی ایران با اشاره به بسته شدن مرزهای برخی کشورهای همسایه با ایران و عدم امکان ترانزیت کالا گفت: بسته شدن برخی راه‌های صادراتی و عدم امکان تردد کامیون‌های حامل محصولات غذایی صادراتی، باعث باقی ماندن بخشی دیگر از تولیدات در بازار داخلی شده و این محصولات نیز در صورت نیاز در بازار داخل عرضه خواهد شد. هم‌زمان فعالان بازار ملک اعلام کردند که با افزایش نگرانی‌ها از اپیدمی کروناویروس، تعداد مراجعات و تعداد قراردادهای خرید و فروش و اجاره مسکن در تهران نسبت به هفته قبل کاهش پیدا کرده و تقریباً به نصف معاملات هفته‌های اخیر رسیده‌است.
مدیرکل دفتر ترانزیت و حمل‌ونقل بین‌المللی سازمان راهداری در ۱۱ اسفند ۹۸ از تداوم مبادلات تجاری کامیونی با کشورهای افغانستان، عراق، آذربایجان و روسیه (از مسیر آذربایجان) خبر داد و گفت: محدودیت مبادلات با ۳ کشور (ترکمنستان، پاکستان و ترکیه) تا هفته آینده لغو می‌شود.
در ۱۲ اسفند مدیر برنامه‌ریزی شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی گفت: از انتهای بهمن ماه به دلیل شیوع ویروس کرونا و کاهش رفت‌وآمد شهروندان میزان مصرف بنزین در کشور ۱۰ درصد کاهش یافت. همان روز محمد کشتی آرای، رئیس کمیسیون تخصصی طلا و جواهر اعلام کرد بازار طلا و سکه بخاطر شیوع کرونا به حالت تعطیل درآمده و هیچ معامله ای انجام نمی‌شود. وی همچنین گفت قیمت جهانی طلا تحت تأثیر گسترش ویروس کرونا در کشورهای مختلف افزایش یافته‌است. در ۱۸ اسفند شرکت هواپیمایی ایران اعلام کرد که تمام پروازهای این شرکت به مقصد اروپا تا اطلاع ثانوی به حالت تعلیق درآمده است. در این اطلاعیه علت لغو پروازها «محدودیت‌هایی» ذکر شده که به «دلایل نامعلوم» از طرف اروپا اعمال شده‌است. پیش از آن سوئد اعلام کرده بود که به دلیل شیوع کرونا در ایران، پروازهای ایران‌ایر به مبدأ و مقصد سوئد را تا اطلاع ثانوی لغو می‌کند. دولت اتریش هم روز ۱۷ اسفند اعلام کرد که برای جلوگیری از گسترش آلودگی کرونا، پروازهای مستقیم به ایران را تعلیق می‌کند. همچنین شیوع این ویروس و کاهش تقاضا از سوی مردم ایران باعث شد تا قیمت بلیت هواپیما در بازار ایران کاهش یابد. قیمت بلیت پروازهای داخلی به پایین‌تر از حداقل نرخ مصوب برای آن پروازها رسید، به گونه‌ای که قیمت برخی مسیرهای پُر تردد داخلی مانند مسیرهای تهران به شهرهای دیگر، کاهش زیادی داشت. سخنگوی سازمان هواپیمایی کشور کاهش قیمت بلیت در پروازهای داخلی را ۷۰ درصد اعلام کرد.
محمد قانعی، رئیس اتحادیه هتلداران مشهد، در ۱۹ اسفند ۹۸ گفت در حال حاضر تنها ۵ درصد هتل‌های شهر فعالیت دارند که آن هم به خاطر میهمانان ویژه است. به گفته او، از هفته گذشته هیچ زائر خارجی در شهر نیست و «با اعمال محدودیت رفت‌وآمد و قرنطینه شهرها»، ورود زائر داخلی نیز نزدیک صفر شده‌است. هم‌زمان علی صادقین، کارشناس بازار سرمایه گفت: کرونا تأثیر عجیبی بر روند معاملات موجود در بازار داشت، ترس از اقتصاد جهان و ترس از تقاضا در بازار کامودیتی ناشی از وجود کرونا است، هر چند که در کسب و کار ایران هم اثر کرونا را شاهد هستیم و در دو ماه آینده تأثیر آن در کشور تشدید خواهد شد.
در ۲۰ اسفند رئیس اتحادیه تالارهای پذیرایی تهران اعلام کرد تمامی تالارهای تهران تعطیل و مراسمی که قرار بود در آن‌ها برگزار شود لغو شده‌اند که اکثراً از سوی خود شهروندان انجام شده‌است.
در اوایل اسفند پاکستان، کویت، عراق، ترکیه، ارمنستان و ترکمنستان مرزهایشان با ایران را بسته‌اند. بر این اساس رادیو فردا پیش‌بینی کرد با توجه به اینکه سهم این کشورها از کل صادرات غیرنفتی ایران در سال ۹۷ خورشیدی حدود ۱۵٫۵ میلیارد دلار بود که معادل ۳۵ درصد از کل صادرات غیرنفتی کشور است. جمهوری آذربایجان دوشنبه ۵ اسفند اعلام کرد که واردات کالاهای ایرانی به بازار صدرک، بزرگترین بازار جمهوری آذربایجان، را ممنوع کرده‌است. در زمینه واردات یک چهارم کل واردات ۴۴ میلیارد دلاری ایران از کشورهای همسایه انجام می‌گیرد که امارات، ترکیه و روسیه بیشترین سهم را در آن دارند. بر خلاف ایران که در انزوای ناشی از تحریم است، کشورهای دیگر به راحتی می‌توانند کالاهای دیگر کشورها را با ایران جایگزین کنند، اما ایران جایگزینی برای صادرات کالا به کشورهای جدید یا افزایش سطح تجارت با دیگر کشورها ندارد. بر اساس ارزیابی وزارت صنعت، معدن و تجارت، سال ۱۳۹۷ تنها ۱٫۱ میلیارد دلار از صادرات ایران کالاهای سرمایه‌ای بوده‌است و نزدیک ۸ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی ایران شامل کالاهای مصرفی و ۳۵ میلیارد دلار کالاهای واسطه‌ای است که به راحتی همسایه‌های ایران می‌توانند این نوع کالاها را از بسیاری از کشورها فراهم کنند و تولید آنها اصولاً هیچ انحصاری ندارد. بخش کشاورزی ایران که سهمی ۷٫۵ درصدی در تولید ناخالص داخلی و به همین میزان سهم در صادرات غیرنفتی دارد از تحریم‌ها به شدت ضربه ببیند. همچنین در ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۳۹۸ تنها بخشی از اقتصاد ایران که رشد نشان داده، همین بخش کشاورزی بوده و ضربه بر آن، اقتصاد ایران را باز هم کوچکتر خواهد کرد.
دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی ایران در ۲۹ اسفند ۱۳۹۸ از کاهش بیش از ۸۰ درصدی پروازهای داخلی و سفرهای هوایی مردم ایران و ضرر ۳۰۰۰ میلیارد تومانی شرکت‌های هواپیمایی به دلیل کاهش و لغو پروازها خبر داد. جامعه هتلداران ایران نیز برآورد خسارت به هتل و هتل آپارتمان‌های ایران را بیش از ۳ هزار میلیارد تومان اعلام کرد.
دبیر تشکل‌های ملی گردشگری ایران در هشتم اردیبهشت ۱۳۹۹ اعلام کرد در دو ماه اسفند و فروردین، ۵۳۰۰ میلیارد تومان خسارت به صنعت گردشگری ایران وارد شده‌است است، وی تعداد شاغلین این بخش را ۲۴۰ هزار نفر به صورت مستقیم و ۵۵۰ هزار نفر به صورت غیرمستقیم بوده‌است.
در مهر ۹۹، عیسی منصوری، معاون اشتغال وزارت کار گفت از شروع دنیاگیری کروناویروس در ایران تاکنون «حدود ۶ میلیون نفر در کشور از کرونا آسیب دیده‌اند و حدود یک و نیم میلیون نفر در مشاغل به علت کرونا ریزش کرده‌اند و کار خود را از دست دادند.» و «از یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفری که در دوران کرونا بیکار شده‌اند، حدود ۱۵۵ هزار و ۷۰۰ نفر از اسفند تاکنون نتوانسته اند دوباره شاغل شوند».
بازار سیاه مواد ضدعفونی کننده و تجهیزات حفاظتی شخصی
نگرانی از شیوع کرونا سبب افزایش تقاضا برای تجهیزات پیشگیری و بهداشتی نظیر اسپری پاک کننده و ماسک تنفسی شد که متعاقب آن برخی اقدام به احتکار این قبیل محصولات کردند و در نتیجه محصولات کمیاب شد و قیمت‌ها به یکباره افزایش یافت. در گزارش‌های مختلف محتکران اقدام به احتکار چندصد هزار ماسک کرده بودند. ماسک در ایران بسیار گران و کمیاب شده و قیمت ماسک از ۴۱۰۰ تومان به ۱۵ هزار تومان رسیده‌است. این در حالی است که وزارت بهداشت ۲ میلیون ماسک به چین اهدا کرده‌است.
در ۱۲ اسفند در شمال تهران یک کارگاه تولیدکننده مواد ضدعفونی‌کننده تقلبی کشف شد و صاحبان آن دستگیر و تحویل مراجع قضایی شدند.
در ۱۳ اسفند یک کارگاه تولید مواد ضدعفونی‌کننده با برند تقلبی «طبیب صنعت فارس» و «پاکان دست» به‌نام جعلی شرکت پاک‌سازان آریا در غرب تهران کشف شد که صاحبان این کارگاه، خط تولیدی خود را در کارگاه لوازم یدکی تقلبی خودرو دایر کرده بود. صاحبان این کارگاه که پیش از این، مشغول تولید لوازم و قطعات تقلبی خودرو بوده‌اند در پی شیوع ویروس کرونا و نیاز مبرم مردم به اقلام بهداشتی و ضدعفونی‌کننده، اقدام به برپایی خط تولید مواد ضدعفونی‌کننده با برند تقلبی کرده بودند.
رانندگان تاکسی و اتوبوس در تهران در جهت دریافت ماسک و دستکش و وسایل حفاظت حداقلی از خودشان با مشکلاتی روبه‌رو هستند. این در حالی است که قیمت ماسک ۴۱۰ تومانی به ۳٬۰۰۰ تومان و ۵٬۰۰۰ تومان رسیده‌است و محلول‌هایی که تا قبل از ورود کرونا، در قفسه داروخانه‌ها خاک می‌خورد، به یکباره با چند بار قیمت به فروش رفتند و نایاب شدند.
در ۱۲ اسفند و پس از آن‌که چند تن از مقامات از تولید انبوه ماسک در ایران خبر دادند، سعید نمکی در نامه‌ای به رضا رحمانی (وزیر صنعت) با اشاره به اینکه در طول یک هفتهٔ گذشته (۲ تا ۱۰ اسفند ۹۸) «حداکثر یک میلیون ماسک» تحویل وزارت بهداشت شده‌است، به‌شدت از «شعار فریبندهٔ تولید چند میلیون ماسک در روز» و «شبکهٔ احتکار ماسک» انتقاد کرد. پیش‌تر مدیر اجرایی بسیج اتاق اصناف و قائم مقام وزیر صنعت در اظهار نظرهای جداگانه از تولید چند میلیون ماسک در روز سخن گفته بودند.
اختلال دسترسی به ویکی‌پدیای فارسی
همزمان با گسترش ویروس‌کرونا، ویکی‌پدیای فارسی در ایران مسدود شد. دیدبان جهانی اینترنت نت‌بلاکس مؤسسه ناظر بر اینترنت روز سه‌شنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۸ اعلام کرد دسترسی به ویکی‌پدیای فارسی در ایران طبق آزمایشهای فنی که انجام شده با همان شیوه‌ای که فیس‌بوک و توییتر مسدود شده‌اند، مسدود شده‌است. مرگ محمد میرمحمدی عضو شورای مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران به دلیل کرونا از نظر نت بلاکس، با این مشکل اختلال در دسترسی به ویکی‌پدیای فارسی در ارتباط است. به گفته این مؤسسه اطلاعات شبکه‌ای تأیید می‌کند که بستن این سایت به لحاظ فنی با تکنیک‌های شناخته شده محدودسازی سایت‌ها در ایران، فیلتر کردن اسم و فیلتر کردن DNS برای جلوگیری از آپلود کردن همخوان است.
رادوان سیفسکی
رادوان سیفسکی (زادهٔ July 17, 1986) شناگر اهل صربستان است.
دهه ۱۹۲۰ (میلادی)
دهه ۱۹۲۰ میلادی بر اساس تقویم گریگوری، به دوره‌ای اطلاق می‌شود که از ابتدای ۱۹۲۰ (میلادی) آغاز شد و در انتهای ۱۹۲۹ (میلادی) به پایان رسید.
هایدی، دختر آلپ
هایدی =مژگان عظیمی
پیتر = مهوش افشاری
کلارا = رزیتا یاراحمدی
خانم روتن مایر = ناهید شعشانی
خلاصه داستان
از وقتی که پدر و مادر هایدی مردند، او نزد خاله اش زندگی می‌کرد؛ تا روزی که خاله اش به دلیلی او را به خانهٔ پدربزرگش بر فراز کوهستان می‌برد. در آنجا اتفاقات و ماجراهای جالبی برای هایدی پیش می‌آید…
منابع
Wikipedia contributors, "Heidi, Girl of the Alps," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Heidi,_Girl_of_the_Alps&oldid=317485456 (accessed October 16, 2009).
هوخدورف-آسنهایم
هوخدورف-آسنهایم (به آلمانی: Hochdorf-Assenheim) یک شهر در آلمان است که در راین-پفلاتس-کرایس واقع شده‌است. هوخدورف-آسنهایم ۳٬۱۰۳ نفر جمعیت دارد.
تاریخ ساسانیان
برای بیش از چهار سده، دولت ساسانی یکی از دو دولت بزرگ جهان متمدن آن روز (در آسیای غربی) بوده‌است که مرزهای آن در مشرق، تا دره رود سند و پیشاور و در شمال شرقی، گاهی تا کاشغر کشیده شده بود. در شمال غربی، تا کوه‌های قفقاز و دربند در ساحل دریای خزر و گاهی هم، تا دریای سیاه می‌رسید و در مغرب، رود فرات به‌طور کلی مرز این دولت با حکومت روم و جانشین آن یعنی روم شرقی با بیزانس بود. البته گاهی این مرز خیلی فراتر از رود فرات می‌رفت و گاهی هم به این سوی فرات منتهی می‌شد، ولی صرف نظر از کششها و فشردگیها می‌توان رود فرات را مرزی طبیعی میان دو دولت بیزانس و ساسانی دانست.
روابط با بیزانس
دولت بیزانس که در مشرق متصرفات خود با دولتی نیرومند مانند دولت ساسانی سروکار داشت و آن را قوی‌ترین خصم خود می‌دانست، گرفتاری‌های زیادی هم در مغرب و هم در شمال متصرفات خود به خصوص در اروپا داشت. این گرفتاری‌ها مانع می‌شد که دولت بیزانس همه توجه خود را مصروف مرزهای شرقی خود کند و به همین سبب، دولت ساسانی مانند دولت اشکانی توانسته بود پایتخت خود را تیسفون در کنار دجله قرار دهد و از نزدیکی پایتخت به مرزهای دشمن بیمی نداشته باشد. دولت ساسانی هم در مشرق و شمال مرزهای خود، گرفتاری‌های زیادی داشت که گاهی به مرحله خطرناک و تهدیدکننده‌ای می‌رسید. بدین‌گونه سیاست خارجی دولت ساسانی در سرتاسر این چهار قرن، در «روابط با شرق و غرب» خلاصه می‌شد. اما دولت ساسانی در این مدت خود را به حد کافی نیرومند نشان داد و توانست مملکت ایران را از آسیب‌های مخرب و خطرناک نگه‌دارد و در داخل مملکت برای مردم ایران زندگی مرفه قرین با امنیت تأمین کند.
این حکومت، فرهنگی در زمینه سیاست و مملکت‌داری و اخلاق و روابط سالم اجتماعی و هنر به وجود آورد که پس از انقراض و اضمحلال سیاسی، اثر خود را در نسل‌های بعدی و فرهنگی اقوام مجاور، به‌طور بارزی نشان‌داد.
ساسان
سلطنتی باید باشد (مانند اعلیحضرت. رجوع شود به «میراث ایران»، فرای، ص۲۰۸ و نیز کلماتی چون خانه خدا و کدخدا و در مقیاس بالاتر یعنی کشور خدا = پادشاه). شاپور در این کتیبه خود را نیز «خدا» ولی پرستنده مزدا خوانده که دلیل کافی بر این است که مقصود از «خدا» معنای مصطلح امروزی آن نبوده‌است. شاپور پدرش اردشیر را نیز خدا و پرستنده «مزدا» و شاهنشاه ایرانیان معرفی کرده، درحالی‌که خود را «شاهنشاه ایرانیان و جز ایرانیان» خوانده و جد خود پاپک را فقط شاه نامیده‌است. این به آن معنی است که بابک فقط یک حاکم یا شاه محلی بوده و حکومت اردشیر از سرزمین واقعی ایرانیان تجاوز نکرده بوده‌است. همچنین فقط شاپور در این کتیبه نذورات و قربانی‌هایی برای ارواح خاندان و خویشان سلطنتی دستور داده، از ساسان نام برده ولی او را «شاه» نخوانده. می‌توان از این نکته چنین استنباط کرد که آنچه در کارنامه اردشیر پاپکان (بعد از اسلام به او بابک گفتند چون عربها واژه پ ندارند؛ و در شاهنامه فردوسی آمده (دربارهٔ اینکه ساسان پدر واقعی اردشیر بوده‌است) به حقیقت نزدیکتر است. در این دو روایت که قسمت بیشتر آن افسانه‌است، ساسان از تبار شاهان کیان معرفی شده که پس از آوارگی و دربه‌دری پدرانش، از هند به ایران آمده و چوپان پاپک پادشاه پارس شده و پاپک پس از دیدن خوابی، دختر خود را به ساسان داده و اردشیر از این ازدواج به وجود آمده و پاپک او را پسر خود خوانده‌است. به همین سبب شاپور در کتیبه خود صورت رسمی را که اردشیر پسر پاپک بوده آورده، اما از ساسان به عنوان جد بزرگ خود یاد نکرده‌است. البته بودن ساسان از تبار کیانیان و آوارگی نیاکان ساسان و چوپان بودن او افسانه‌است.
اردشیر یکم
اردشیر پاپکان به تلافی شکست‌هایی که اشکانیان در اواخر حکومت‌شان از رومیان می‌خوردند به روم لشکر کشید (در این زمان تراژان امپراتور روم بود) او رومیان را شکست داد و نصیبین، حران و ارمنستان را تصرف کرد.
به‌طور کلّی کارهای اردشیر در زیر خلاصه می‌شود:
پاپک نیز بنابر روایت طبری، منصب روحانی ریاست آتشکده آناهید را دارا بود و از زنش که رودک یا روتک نام داشت، اردشیر به‌وجود آمد. البته بابک پسر دیگری هم به نام شاپور داشته که ظاهراً بزرگتر از اردشیر بوده‌است. گزهر یا گوچثر، پادشاه بازرنگی، غلامی اخته به نام «تیرا» داشت که «ارگبذ» شهر دارابگرد بود. (ارگبذ به معنی کوتوال یا صاحب و دارنده قلعه می‌باشد). پاپک که هنوز شاه یا حاکم نبود و فقط نگهدار آتشکده استخر بود، از گزهر خواست که تیرا فرزند او (اردشیر) را تربیت کند تا بتواند پس از او ارگبذ دارابگرد گردد. اردشیر پس از تیرا ارگبذ دارابگرد شد ولی به آن اکتفا نکرد و حکومت خود را به تدریج به شهرهای مجاور بسط داد و سرانجام برخود گزهر عاصی شد و از پدرش بابک خواست تا او گزهر را بکشد. بابک پس از تحقق خواست اردشیر، از اردوان، شاهنشاه اشکانی نیز خواست که مقام گزهر و خاندان بازرنگی را به او دهد. اردوان با این کار موافقت نکرد، ولی بابک به این مخالفت وقعی ننهاد؛ زیرا سلطنت اشکانی در حال ضعف بود و برای شاهنشاهی آن، دو مدعی یکی به نام بلاش و دیگری به نام اردوان وجود داشت. در سالنامه سریانی اربل آمده‌است که بلاش (چهارم) پادشاه اشکانی با پارسیان جنگید و پارسیان چندین‌بار شکست خوردند تا آنکه آنان با مردم ماد و پادشاهان آدیابنه و کرکوک متحد شدند و سرانجام دولت پارت را برانداختند. از این گفته برمی‌آید که پاپک در آغاز مخالفت با اشکانیان، از ایشان شکست خورده بود. پس از مرگ پاپک، شاپور (پسر بزرگتر او) به حکومت رسید ولی در اثر حادثه‌ای کشته‌شد و اردشیر حکومت پارس را به‌دست‌آورد و مخالفان خود را در پارس یکی پس از دیگری مغلوب کرد و بعد از آن به کرمان حمله برد و پادشاه آن را که بلاش نام داشت دستگیر نمود. پس از آن، یکی از پسران خود را که اردشیر نام داشت حاکم کرمان کرد و سپس بر سواحل خلیج فارس مسلط شد. اردوان شاهنشاه اشکانی، پس از شنیدن اعمال خودسرانه اردشیر، نامه تهدیدآمیزی به او نوشت و پادشاه اهواز را مأمور کرد که او را دستگیر کند. پادشاه اهواز در محل اردشیر خره (از نواحی پارس) از ابر سام (فرستاده اردشیر) شکست خورد. اردشیر به اصفهان حمله کرد و پادشاه آن را که شاذشاپور نام داشت اسیر کرد. پس از آن بر خوزستان و میسان (واقع در جنوب عراق و مصب دجله و فرات) دست یافت.
میسان با میشان یا مسنه و خاراکنه، از دیرباز برای خود دولتی مستقل داشت که البته از شاهنشاه اشکانی اطاعت می‌کرد. تاریخ تصرف میسان یا مسنه، در سال ۲۲۳ مسیحی بوده‌است. جنگ سرنوشت‌ساز میان اردوان و اردشیر در صحرای «هرمزدجان» یا «هرمزدگان» روی‌داد که موقعیت آن معلوم نیست ولی آن را در خوزستان دانسته‌اند.
«ویدن گرن» خاورشناس سوئدی آن را در گلپایگان امروزی می‌داند. پسر اردشیر – شاپور- در جنگ با اردوان شجاعت زیادی از خود نشان‌داد و داد بنداذ کاتب یا وزیر اردوان را به دست خود کشت. پس از شکست قطعی اردوان، ارمنستان و بین‌النهرین و ماد بزرگ با آذربایجان به دست اردشیر افتاد. اردشیر بر تیسفون پایتخت دولت اشکانی در ساحل دجله دست یافت و آن را پایتخت خود قرار داد.
در ساحل غربی دجله، از دیر باز شهر سلوکیه وجود داشت که در سال ۳۱۲ پیش از میلاد به وسیله «سلوکوس نیکاتور» بنا شده بود و از مراکز فرهنگی و بازرگانی مشرق زمین بود. این شهر در سال ۱۶۴م. از سوی رومیان ویران گردید و به همان حال بود تا آنکه اردشیر پس از فتح تیسفون آن را از نو بازساخت و نام آن را «وه اردشیر» یا «به اردشیر» گذاشت. همان که آن را به عربی «بهرسیر» می‌خواندند و از جمله هفت شهر پایتخت ساسانیان گردید که به سریانی «ماحوزی» و به عربی «مداین» خوانده می‌شد. تصرف ارمنستان به دست اردشیر به آسانی صورت نگرفته‌است و بعضی می‌گویند: تصویری که از اردشیر و شاپور در سر راه سلماس به ارومیه بر سنگ کنده شده (خان تختی) به یادبود فتح ارمنستان به دست اردشیر بوده‌است. شاید بتوانیم این نقش را از زمان شاپور اول بدانیم نه اردشیر، زیرا فتح نهایی ارمنستان به دست اردشیر نبوده و در زمان شاپور اتفاق افتاده‌است. چنان‌که گفتیم شاپور پدر خود (اردشبر) را در کتیبه کعبه زرتشت، «شاهنشاه ایرانیان» و خود را «شاهنشاه ایرانیان و جز ایرانیان (انیران)» خوانده‌است.
چنان‌که قبلاً هم اشاره شد، شاهنشاهی اردشیر بنا بر محاسبه نلد که ۲۶ سپتامبر سال ۲۲۶ م. بوده‌است و این، همان سالی است که در آن اردشیر به سلطنت رسیده و مطابق است با سال ۵۳۸ سلوکی. شاید این سال، شکست اردوان یا سال فتح تیسفون و پایتخت شدن آن باشد. بعضی تاریخ شکست اردوان را بنابر محاسباتی که کرده ۲۸ آوریل ۲۲۴ م. گفته‌اند و در این صورت سال ۲۲۶ م. باید سال تصرف تیسفون باشد که شاهنشاهی اردشیر در آن روز مسجل شده‌است. اردشیر پس از فتح ولایات غربی، متوجه مشرق ایران شد و سیستان و گرگان و ابرشهر (نیشابور) و خوارزم و مرو و بلخ را گرفت و به پارس بازگشت. در آنجا پادشاهان کوشان و طواران و مکران رسولانی نزد او فرستادند و اظهار انقیاد کردند. این می‌رساند که اردشیر به این نواحی نرفته‌است و چون اشکانیان را برانداخته بود، ممالک و ایالات نیمه‌مستقل تابع یا باجگزار اشکانیان، سلطنت تازه را به رسمیت شناخته‌اند. اردشیر در اواخر پادشاهی خود شاپور را در حکومت شرکت داد؛ و این از سکه‌هایی که نیم‌تنه هر دو تن بر آن‌ها نقش بسته‌است معلوم می‌شود.
در تاریخ طبری به پیروی از خدای‌نامه قیام اردشیر بر اشکانیان را به سبب بازگرداندن قدرت شاهان کیانی (هخامنشی) که به دست اسکندر مقدونی برافتاده‌بود و زنده‌کردن شکوه و جلال گذشته ایرانیان ذکر کرده‌است. در این‌که اردشیر از پارس، زادگاه اصلی هخامنشیان برخاسته بود و اینکه بناهای عظیم دوران شاهان ایران پیش از اسکندر همواره در چشم پارسیان بوده‌است شکی وجود ندارد. همچنین هیچ تردیدی نیست در اینکه اشکانیان را به سبب طرف‌داری از فرهنگ یونانی که یادگار حمله اسکندر بود در پارس منفور می‌داشتند و این از اقدامات بعدی اردشیر در تقویت آیین زرتشتی و جاه‌طلبی‌های او در بازگرداندن سرزمین‌های شاهان هخامنشی معلوم می‌شود. از همین رو اردشیر پس از استوار ساختن موقعیت خود شروع به دست‌اندازی به متصرفات روم شرقی در سوریه کرد و در سال ۲۳۰ م. نصیبین را گشود. رومیان در سال ۲۳۲ م. به ارمنستان و بین‌النهرین حمله کردند و الکساند سوروس سپاه اردشیر را شکست داد؛ اما کشته شدن او در سال ۲۳۵ م. دولت روم را دچار آشفتگی کرد و اردشیر از این وضع استفاده نمود و در سال ۲۳۸ م. نصیبین و حران را از رومیان گرفت. ظاهراً در اواخر سلطنت اردشیر بود که شهر «هتره» یا «الحضر» (شهر مهمی در تکریت عراق)، پس از مقاومت سختی به دست ایرانیان افتاد. بعضی، فتح الحضر را به دست شاپور اول و آن را نتیجه خیانت دختر ضیزن (پادشاه الحضر) می‌دانند که عاشق شاپور شده بود. این قصه افسانه‌ای ساختگی است ولی حقیقتی در آن هست و آن اینکه شهر الحضر قلعه استواری بوده و تصرف آن به آسانی صورت نگرفته‌است. اردشیر اول پس از ۱۴ سال و ده ماه سلطنت از جهان رفت و پسرش شاپور اول به جای او بر تخت نشست (در سالی که آغاز آن سپتامبر سال ۲۴۱ م. مطابق با ۵۳۸ سلوکی بود).
اردشیر هم سرداری بزرگ و جنگجو و فاتح بود و هم پادشاهی با کفایت و سازنده و مدبر. او مملکت پهناور ایران را تحت اداره مرکزی واحدی درآورد و شهرهای زیادی را بنا یا بازسازی کرد و به نام خود نامید. وی در تأمین آسایش و رفاه و نظم مملکت کوشید و آیین زرتشتی را قدرت تازه‌ای بخشید. همچنین از آنجا که اجداد و شاید خود او روحانیت داد و این معنی در استوار داشتن موقعیت او و شاهان بعدی ساسانی نقش مهمی داشت و موجب ثبات و پایداری آن گردید.
اردشیر یک حکومت ملی بر پایه فرهنگ ایرانی بنا نهاد و جلو نفوذ فرهنگ یونانی را که از زمان سلوکیان و اشکانیان به تدریج در ایران راه یافته بود گرفت. به‌همین سبب در تاریخ ایران باستان یک چهره درخشان و استثنایی است و دوام حکومت ساسانی در چهار قرن، به‌طور حتم نتیجه سیاست اصیل و خردمندانه اوست. او شهرهای «اردشیر خره» و «رام اردشیر» و «ریوارد شیر» را در ایالت پارس بنا نهاد و شهر «کرخا» را در «مسنا» (میسان) بازسازی کرد و آن را «استرآباد اردشیر» نام نهاد. همچنین در آن منطقه «وهشت‌آباد اردشیر» را ساخت که بعدها در قرن اول هجری، شهر «بصره» درجای آن ساخته شد. از شهرهای دیگری که به او نسبت می‌دهند «هرمزداردشیر» در خوزستان است که بعدها «هرمشیر» خوانده می‌شد و در «بحرین» (در قسمت ساحل شرقی عربستان) «پسا اردشیر» است که «خط» نامیده می‌شد و در شمال عراق «نودارشیر» یا «حزه» است. فتوحات بزرگ در بیرون از مرزهای ایران در زمان شاپور اول ساسانی روی داد. شاپور کارهای شاهانه خود را در کتیبه سه زبانه «کعبه زرتشت» در نقش رستم جاودانی ساخته‌است. او پس از آنکه پدرش (اردشیر) را از نژاد خدایگان و شاهنشاه ایران خوانده، خود را نیز پرستنده مزدا و شاهنشاه ایرانیان و غیر ایرانیان (انیران) نامیده و ممالکی را که زیر تصرف او بوده چنین برشمرده: «ایالات پارس، پارت، خوزستان (سوزیانا)، دشت میسان (مسنه)، آسورستان (عراق)، آدیابنه (حدیب، نوت خشترکان یا نوداردشیر = موصل)، عربستان (بیت عربایه، نصیبین و نواحی مجاور آن)، آذربایجان (آتروپاتنه)، ارمنستان، گرجستان، ماخلونیا (لازیکا)، بلاسگان (دشت مغان) تا قفقاز و دشت آلبانی (اران) و تمام سلسله جبال البرز، ماد، هورکانیا (گرگان)، مرگیانه (ناحیه مرو)، آریه (هرات)، و ممالک ماورای آن کرمانیا (کرمان)، سکستان (سیستان)، تورن (طواران)، مکران، پارادنه (بلوچستان)، سند و ممالک کوشان تا مقابل پشکیبور (پیشاور) و تا مرزهای کاشغر، سغدیانه و تاشکند و آن سوی دیگر دریا (در جنوب) عمان. شاپور می‌گوید: «ما امراء و حکام همه این بلاد متعدد را باج گذار و مطیع خود ساختیم».
شاپور یکم
شاپور یکم (۲۴۰ تا ۲۷۲ میلادی) پسر اردشیر بابکان در آغاز سلطنت با طغیان هترا (الحضر) و ارمنستان مواجه شد. او به راحتی شورش ارمنستان را خواباند و پسرش هرمز را پادشاه آنجا نمود. اما مردم هترا چنان مقاومتی از خود نشان دادند که سرکوب آن غیرممکن می‌نمود. سرانجام با خیانت نضیره، شاهدخت هترا، دروازه باز و شاپور همه از جمله شاهدخت را می‌کشد. او پس از فتح هترا، شهرهای کرمان، خوزستان، عمان، مکران، غرب، خراسان و توران را فتح کرد.
شاپور پس از فتوحات خود متوجه روم شد و نبردی با آن دولت کرد. در اولین رویارویی که ادامه نبردهای پدرش اردشیر یکم بود پس از تصرف انطاکیه و نصیبین طی نبرد رأس‌العین از گوردیان سوم شکست خورد و نصیبین از دست او رفت. در ادامه پیشروی‌های گوردیان، در منطقه فلوجه عراق امروزی در سال ۲۴۴ میلادی، دو سپاه مجدداً مقابل همدیگر قرار گرفتند. طبق گفته شاپور یکم در کتیبه کعبه زرتشت در نقش رستم، گوردیان سوم در طی نبرد مشیک کشته شد و پس از او فیلیپ عرب به امپراتوری رسید. او مصالحه‌ای با ایران امضا کرد که در آن میانرودان و ارمنستان به ایران بازگردانده شد. شاپور یکم به پاس این پیروزی، این شهر را پیروز-شاپور (الانبار امروزی) نام نهاد.
دوره دوم جنگ‌ها در سال ۲۵۲ و ۲۵۳ میلادی با حمله مجدد شاپور به تصرفات شرقی روم آغاز شد. شاپور حملات ارتش روم به ارمنستان را بهانه قرار داده و جنگ با روم را از سر گرفت. شاپور مانند جنگ اول خود از فرات گذشت و نواحی اطراف آن را تصرف کرد و طی نبرد باربالیسوس شکست سهمگینی بر رومیان وارد آورد. این شکست راه را برای نفوذ سپاهیان ساسانی به تصرفات سوری روم، محاصره و تصرف شهرهای انطاکیه و دورا اروپوس توسط نیروهای ساسانی باز کرد.
دوره سوم جنگ‌های شاپور یکم با امپراتوری روم با تهاجم لژیونرهای رومی به فرماندهی والرین امپراتور روم در پاسخ به شکست‌های اخیر رومیان توسط شاپور آغاز شد. سپاهیان ساسانی و لژیون‌های رومی در نزدیکی شهر ادسا با همدیگر روبرو شدند. طی نبرد ادسا ارتش ساسانی، رومیان را در چنان تنگنایی قرار داد که «والرین» امپراتور روم، سناتورها و بسیاری از سپاهیانش اسیر شدند. شاپور از اسیران جنگی برای ساختن پل دزفول (دژپل) در خوزستان استفاده کرد و پس از شکست رومیان شهرهای آسیای صغیر، کاپادوکیه را کاملاً فتح کرد و اما از اذینه پادشاه پالمیرا که دست‌نشانده رومیان بود مورد شبیخون قرار گرفت و شکست خورد. شاپور یکم این پیروزی‌ها را در سنگ‌نگاره‌های تنگ چوگان بیشابور، نقش رستم و همچنین در کتیبه کعبه زرتشت ثبت کرده‌است. وی به سال ۲۷۲ میلادی درگذشت.
شاپور فتوحات خود را در جنگ با رومیان شرح می‌دهد و می‌گوید: (بسیاری از شهرها که نامهای امروزیشان مشکوک بود، از قلم انداخته شد).
پس از شاپور یکم، هرمز یکم (۱۴ سپتامبر ۲۷۲. م)، بهرام یکم (۱۴ سپتامبر ۲۷۳ م)، بهرام دوم (۱۳ سپتامبر ۲۷۶. م) و بهرام سوم معروف به سکانشاه (پادشاه سیستان) (نهم سپتامبر ۲۹۳. م) به ترتیب بر تخت نشستند. هرمز یکم و بهرام یکم هر دو پسران شاپور یکم بودند و بهرام دوم پسر بهرام یکم بود. در زمان بهرام دوم، هرمز (برادرش) که حاکم خراسان و لقب کوشانشاه داشت و پسرعمویش هرمز سکستانی شورش نمودند. بهرام دوم این شورش‌ها را با موفقیت فرونشاند و پسر خود، بهرام (بهرام سوم) را با عنوان سکانشاه حاکم شرق ایران کرد. در این زمان «کاروس» قیصر روم از مشغولی شاه ساسانی در شرق سوءاستفاده کرده و به ایران حمله کرد و حتی تا تیسفون پیش رفت اما به‌طور ناگهانی فوت کرد (یا به نقولی ترور شد). پس از مرگ قیصر، رومیان عقب نشستند. در زمان بهرام یکم در سال ۲۷۶. م مانی مؤسس معروف آیین مانوی پس از محاکمه کشته شد. پوست او را کندند و با کاه پر کردند و از یکی از دروازه‌های شهر گندی‌شاپور که از بناهای شاپور یکم بود بیاویختند. این دروازه به نام دروازه مانی معروف شد. بهرام سوم بیش از چهار ماه سلطنت نکرد و عموی پدر او نرسی پسر شاپور یکم که شاه ارمنستان و لقب وزرگ ارمنشاه داشت، بر تخت نشست (سال ۲۹۳. م). نرسی در جنگ با گالریوس (که از سوی دیوکلسین قیصر روم شده بود) شکست خورد و بنابر عهدنامه نصیبین سال ۲۹۸. م، پنج ناحیه از ارمنستان کوچک و میانرودان را به رومیان واگذار کرد و دجله در نزدیکی تیسفون پایتخت ساسانیان به عنوان مرز دو حکومت تعیین گردید. تیرداد سوم پادشاه ارمنستان و ایبریای قفقاز (گرجستان) شد و به تابعیت دولت روم درآمد. این معاهده چهل سال طول کشید تا آنکه شاپور دوم نوه نرسی (آغاز سال سلطنت او پنجم سپتامبر سال ۳۰۹. م) این معاهده را برهم زد و اراضی ازدست‌رفته را بازپس گرفت.
از نرسی کتیبه‌ای دو زبانه در «پایکولی» واقع در سنجار، عراق امروزی به جای مانده‌است. در این کتیبه فهرستی از بزرگانی که نرسی را در برابر بهرام سوم حمایت کرده و خود از شاهان تابع دولت ساسانی بوده‌اند آمده‌است که از جمله آنان: کوشانشاه و خوارزمشاه است که می‌رساند دولت ساسانی در مشرق و شمال شرقی ایران، حکومت و اقتدار خود را حفظ کرده بود.
شاپور دوم
پس از نرسی، پسرش – هرمز دوم – در سالی که آغاز آن هفتم سپتامبر سال ۳۰۲ م. بود بر تخت نشست. او را پادشاهی نیرومند و عادل وصف کرده‌اند. هرمز، پس از هفت سال و پنج ماه سلطنت در گذشت. بزرگان ایران، فرزند او را که هنوز در شکم مادر بود و حدس می‌زدند که پسر خواهد بود به سلطنت برداشتند. او پس تولد، به نام شاپور خوانده شد و در تاریخ به «شاپور دوم» معروف گردید.
شاپور چشم به جهان نگشوده پادشاه بود و چون ۱۶ ساله شد زمام کشور را به دست گرفت. برخی از مورّخان به او لقب کبیر را داده‌اند.
اگر انوشیروان در این سلسله نبود مسلّماٌ او نقطهٔ اوج قدرت ساسانیان بود. شاپور در ابتدا از قدرت درباریان کاست {که از زمان کودکی او اختیارات بسیاری داشتند} و از مرزهای عرب‌نشین دفاع کرد. تصرّف بحرین، در زمان او اتّفاق افتاد. ظاهراً شاپور در طی جنگ با اعراب کتف‌هایشان را سوراخ می‌کرد از این رو او را «ذوالاکتاف» می‌خواندند. با مرگ قسطنطین و تیرداد امپراتوران روم و ارمنستان در سال‌های ۳۳۷ و ۳۱۴ میلادی شاپور بر سر ارمنستان با روم جنگید. بدین ترتیب ارمنستان دوباره دست ایران افتاد. پس از این کار او اعراب و بت پرستان «آن‌ها از کشور ارمنستان بودند» را تحریک به حمله به روم کرد، آن‌ها موقّتاً شکست خوردند.
شاپور به روم حمله و نصیبین را محاصره کرد ولی از عهده‌شان بر نیامد با این حال سپاه روم را در دشت شکست داده بود و در این زمان با ارمنستان پیمان دوستی بست {۳۴۱میلادی}. شاپور در سال ۳۴۲ میلادی بر بین‌النهرین حمله برد و در سنجار کنونی با سپاه کنستانتینوس رو در رو شد. رومیان در این نبرد شکستی فاحش یافته و قتل‌عام شدند. به او در زمانی که پیروزی بر نصیبین را نزدیک می‌دید خبر رسید که کوشانیان کوچک و هیاطله خیون‌ها بر مرزهای شرقی حمله بردند او مدّت ۷ سال با آنان جنگید تا توانست بر آنان پیروز شود {۳۵۰–۳۵۷}
در ایام کودکی او قبایل عرب به ایران حمله و تا درون مملکت ایران نفوذ کردند. شاپور شایستگی خود را در همان زمان نوجوانی نشان داد و پس از آنکه خود قدرت را به دست گرفت، نخستین کاری که انجام داد بیرون راندن عربها از ایران بود. در جنگ‌های نخستین با رومیان، پیروز شد. شورش قبایل «خیونی» و «سکا» را در مشرق ایران خاموش کرد و آنان را مطیع خود ساخت. پس از آن، نامه تندی به قیصر روم نوشت و در آن خود را شاه شاهان و برادر آفتاب و ماه، و از اجداد خود نیرومندتر خواند. همچنین، از قیصر خواست تا زمینهایی را که رومیان به غدر از اجداد او گرفته بودند باز پس دهد و اگر امپراتور جواب مساعدی ندهد، سپاهیان ایران پس از زمستان با قوای نظامی خود به روم حمله خواهند کرد. «کنستانس» در نامه ای که در پاسخ شاپور نوشت، خود را فاتح خشکی و دریا و پیروز در همه وقت خواند و درخواستهای شاپور را رد کرد. همچنین، او را به درخواستهای ناسنجیده و بیرون از حد، ملامت کرد. شاپور، جنگ با رومیان را آغاز کرد و در سال ۳۵۹ م. شهر «آمد» را پس از مقاومت سخت رومیان – گرفت. ژولین، امپراتور روم، به مقابله شاپور شتافت و در حمله، هرمز (برادر شاپور) را که به روم پناه برده بود با ارشاک سوم شاه ارمنستان به همراه خود داشت. سپاه روم تا تیسفون پیش رفتند. ژولین امپراتور روم که به سبب بازگشتش از مسیحیت به «مرند» معروف است، در جنگ زخمی و کشته شد. «یوویان» جانشین او ناگزیر شد با شاپور صلح کند و بسیاری از اراضی را که از نرسی گرفته بودند، باز پس دهد. شهرهای سنجار و نصیبین به تصرف ایرانیان درآمد و شاپور، ارمنستان را نیز به دست آورد. در این میان، گوت‌ها به بالکان حمله‌ور شدند و رومیان ناچار گردیدند که در معاهده صلحی، قسمت اعظم ارمنستان را به ایران واگذار کنند. شاپور، مانند دیوکلسین امپراتور روم که استحکاماتی در سوریه و شمال عراق در برابر رومیان و عربها بنا کرد که به «خندق شاپور» معروف شد. در قفقاز نیز شاپور دست به ساختن استحکاماتی در برابر قبایل وحشی شمال زد و می‌گویند سد دربند را ابتدا شاپور آغاز کرده‌است. در زمان شاپور، تعقیب و آزار و رعایای غیر زرتشتی و مخصوصاً مسیحیان و مانویان و یهودیان به شدت دنبال گردید. آذرباد پسر ماراب سپند موبد بزرگ زرتشتیان در زمان شاپور دوم بود و دین زرتشتی در زمان او قدرت و نفوذ بیشتری یافت.
پس از شاپور دوم
پس از مرگ شاپور دوم، اردشیر دوم به سلطنت رسید که نسبت او از لحاظ اینکه برادر یا پسر شاپور بوده‌است، محل تردید است. جلوس او در ۱۹ اوت سال ۳۷۹. م بود. حکومت او چهار سال طول کشید و چون او با بزرگان و نجبای دوران سرسازگاری نداشت از کار برکنار شد. پس از او شاپور سوم از سال ۳۸۳ تا ۳۸۸ میلادی حکومت کرد و گویا در اثر حادثه‌ای کشته شد.
پس از وی بهرام چهارم که پیش از سلطنتش به کرمانشاه معروف بود در سال ۳۸۸. م به سلطنت رسید و حکومت او یازده سال دوام یافت. در زمان شاپور سوم یا بهرام چهارم، ایران گرفتار جنگ‌هایی در شرق کشور بود. پادشاه کوشان که در بلخ استقرار داشت احتمالاً با خاندان اشکانی حاکم بر ارمنستان خویشاوند بود.
پس از بهرام چهارم، یزدگرد یکم معروف به بزهکار در سال ۳۹۹. م بر تخت نشست و بیست و یک سال حکومت کرد. بزهکار خواندن او به دلیل خشونت او با بزرگان و ملایمت او با رعایای مسیحی بوده‌است. به‌طور کلی او با پیروان ادیان دیگر رفتاری خوب داشت. می‌گویند او با دختری یهودی به نام «شوشان دخت» که دختر راس الجالوت یهودیان بود ازدواج کرده بود. در زمان او مسیحیان در سلوکیه تیسفون مجمعی از اساقفه تشکیل دادند که به اختلافات میان خودشان پایان دهند، اما مسیحیان از حسن رفتار او سوءاستفاده کردند و به بعضی از آتشکده‌ها آسیب رساندند و این موجب شد که یزدگرد آنان را تنبیه کند. در این زمان ارکادیوس امپراتور روم از او درخواست نمود که قیمومت پسرش تئودوزیوس دوم را بر عهده گیرد. یزدگرد این درخواست را پذیرفت و شخصی اخته را به نام آنتیوخوس بیزانسی فرستاد تا پس از مرگ ارکادیوس، قیمومت تئودوزیوس را برعهده گیرد. پس از مرگ یزدگرد یکم، پسرش بهرام پنجم معروف به «گور» که در حیره تحت سرپرستی پادشاه لخمی تربیت شده بود و به ایران آمد و حکومت را از دست پسرعمویش خسرو که از سوی بزرگان به سلطنت رسیده بود گرفت (سال ۴۲۰. م). بهرام را به شکاردوستی و عیش طلبی و معاشقه با زنان وصف کرده‌اند و داستان‌هایی از او در این باره بر جای مانده‌است. او کولیان را از هند آورد تا با آواز و موسیقی خود مردم ایران را سرگرم کنند. در زمان او تعقیب و شکنجه مسیحیان از نو شروع شد و بسیاری از این ایشان به خاک روم پناه بردند. با دخالت امپراتور و کشمکش مختصری که روی داد، بهرام پذیرفت که فراریان مسیحی به ایران بازگردند و با ایشان خوش رفتاری شود و درعوض، زرتشتیان ایرانی نیز در خاک روم در عبادت خود آزاد باشند. همچنین امپراتور روم مبلغی را برای حفظ گذرگاه‌های قفقاز از حمله هونها به ایران بپردازد. این مبلغ که هر ساله به ایران پرداخت می‌شد، در ایران به معنی باج تلقی می‌گردید.