cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرودگاه آبی پیی پلا
فرودگاه آبی پیی پلا یک فرودگاه خصوصی است که یک باند فرود آب دارد. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد و در ارتفاع ۱۸۳ متری از سطح دریا واقع شده است.
ورزشگاه ملی مانه گارینشا
ورزشگاه ملی مانه گارینشا ورزشگاهی در شهر برازیلیا در کشور برزیل است.
این ورزشگاه که در سال ۱۹۷۴ ساخته شده‌است، ۶۹٬۳۴۹ نفر ظرفیت دارد. همچنین بخشی از مسابقات فوتبال بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۱۶ در این ورزشگاه برگزار شده‌است.
سیارک ۲۳۲۱۴
سیارک ۲۳۲۱۴ بیست و سه هزار و دویست و چهاردهمین سیارک کشف شده‌است که در ۲۶ اکتبر ۲۰۰۰ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۵.۵ است.
خاتون‌آباد (بوئین‌زهرا)
خاتون‌آباد (بوئین‌زهرا)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بوئین‌زهرا در استان قزوین ایران است.
تتراکلرید مولیبدن
تتراکلرید مولیبدن با فرمول شیمیایی Cl۴Mo یک ترکیب شیمیایی است. شکل ظاهری این ترکیب، جامد سیاه است.
فرودگاه مورفی رنچ
فرودگاه مورفی رنچ یک فرودگاه خصوصی است که یک باند فرود شن دارد و طول باند آن ۵۹۴ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۰۵۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
رفلکتور
بازتابگر یا رفلکتور در عکاسی و فیلم‌برداری یک صفحهٔ منعکس‌کننده (یا اختصاص‌دهندهٔ) نور است که معمولاً آن را در سمت سایهٔ سوژه قرار می‌دهند تا بتواند با بازتاب نور در قسمت سایه، آنجا را روشن کند. کاربرد دیگر بازتابگر این است که می‌تواند؛ با پراکنده و یک‌نواخت‌تر کردن (نور)، از تابش مستقیم آن به سوژه جلوگیری کند و نور را نخست به بازتابگر تابانده و سپس «نور» نرم و کنترل‌شده را به سمت سوژه هدایت کند.
بایتودشت چهارم
بایتودشت چهارم دارای فرم بیضی-لوزی شکل بوده که مساحت آن ۱۰ هکتار است. از سه طرف به بستر رودخانه منتهی می‌شود. فقط یک راه باریک از سمت شرق در رودخانه وجود دارد که در آنجا بقایای دیوار شهر به صورت تپه قابل مشاهده است. در امتداد لبه شمالی تپه ۷ برجستگی نیم دایره ای به شکل برج وجود دارد. این مجموعه دارای ساختمان‌هایی شامل جایگاه مقدس آتش و اتاق‌های مختلف برای مراسم مذهبی بوده‌است.
رفلکتور
نوع دیگری از بازتابگر، بازتابگر چتری است که نور فلاش استودیی به آن تابانده می‌شود و به واسطهٔ آن سوژه روشن می‌شود. وجود چتر باعث نرم شدن «نور» می‌شود. کاربرد بازتابگر چتری در عکاسی پرتره و استودیویی است.
انواع
به غیر از برخی از اجزای بسیار تخصصی که در بزرگ‌سنج‌ها (آگراندیسورها)، اسلاید پروژکتورها و انواع اسکنرها به کار رفته‌اند، بازتابنده‌های عکاسی به دو گروه اصلی بازتابگرهای لامپی و صفحه‌ای تقسیم می‌شوند.
آبراهام سایدنبرگ
آبراهام سایدنبرگ (Abraham Seidenberg؛ June 2, 1916 – 1916:06:02, May 3, 1988) یک ریاضی‌دان اهل ایالات متحده آمریکا بود.
وی همچنین برنده جوایزی همچون کمک هزینه گوگنهایم شده است.
فوکر دی.۸
فوکر دی.۸ (Fokker D.VIII) یک هواپیمای ساخت فوکر است.
کادیلاک ال‌دورادو
کادیلاک ال‌دورادو (Cadillac Eldorado) خودرویی است که در سال‌های ۱۹۵۳-۲۰۱۸تولید شده است.
تاریخچه
کادیلاک مدل الدورادو از سال ۱۹۵۳ تا ۲۰۰۲ قسمتی از خط تولید کمپانی کادیلاک بود.این کمپانی هم‌اکنون تحت مالکیت جنرال موتورز می‌باشد. الدورادو باقدمت‌ترین در میان خودروهای اشرافی شخصی آمریکایی است؛ رقبای اصلی آن شامل «بیوک ریویرا» (مدل‌های ارزانتر آن) و «لینکلن مارک» می‌شد.
اگرچه خودروهای دارای این نام، تفاوت‌هایی در استایل بدنه و لِی‌اوت فنی در طی این دوره طولانی داشتند، مدل های الدورادو همیشه نزدیک به سطوح بالای خط تولید کادیلاک بود.
دیوار دفاعی قصر شیرین
دیوار دفاعی قصر شیرین مربوط به اواخر دوره ساسانیان است و در شهرستان قصر شیرین، بخش مرکزی، ۱۷ کیلومتری غرب قصر شیرین، مرز فعلی شهرستان قصر شیرین و سر پل ذهاب، کنار روستای فتاح بگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دبیرستان یادبود نانپی
دبیرستان یادبود نانپی با نام دیگر دبیرستان کیتی یک آموزش متوسطه در کیتی، پوناپی، ایالت پوناپی، ایالات فدرال میکرونزی است. این مدرسه در سال ۲۰۱۸ با ۶۰۰ دانش‌آموز توسط وزارت آموزش و پرورش ایالت پوناپی اداره می‌شد.
سیارک ۲۳۲۱۶
سیارک ۲۳۲۱۶ بیست و سه هزار و دویست و شانزدهمین سیارک کشف شده‌است که در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۰ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۴.۱ است.
توشمالی
توشمالی در ایلام به رئیس ایل اطلاق می‌گردد. از وظایف عمده توشمال افزون بر حفظ امنیت و نظارت بر امور مختلف ایل که از طریق پلیس و انتظامات صورت می‌گرفت و همچنین جمع‌آوری مالیات مرسوم بود. عنوان کریم خان زند، توشمال بود و او را توشمال کریم می‌خواندند که در آن دوره به معنای «کدخدا» و «بزرگتر قوم» بود.
مرغ مگس (فیلم)
خلاصه داستان
فیلم دربارهٔ یک سرباز نیروهای ویژهٔ کشور انگلستان به نام جویی جونز (جیسون استاتهام) است که زمانی در افغانستان خدمت می‌کرده‌است، تا اینکه پنج نفر از بهترین دوستانش توسط طالبان کشته می‌شوند و او نیز پنج نفر از مردم عادی را به قتل می‌رسانَد. جویی جونز اکنون تحت تعقیب پلیس انگلستان است و در خیابان‌های لندن زندگی می‌کند….
منابع
۱
شتو
شهر شتو در شهرستان ایولین در ناحیه ایل-دو-فرانس با جمعیت ۲۹٬۴۷۲ نفر در کشور فرانسه واقع شده‌است
کاخ فرمانداری خلبوک
کاخ فرمانداری خلبوک این ارگ در قسمت جنوب غربی محل شهر باستانی واقع شده‌است و چندین بار تخریب و بازسازی شده‌است. کف آن با آجر سوخته سنگ‌فرش شده بود و دیوارهای ارگ شامل نقاشی جنگجویان و نوازندگان است. دیوار دفاعی ارگ دارای ۱۲ متر ارتفاع است. عنصر سازنده سقف از آجرهایی با کتیبه قرآن ساخته شده‌است. کاخ خلبوک به لطف ارتباطات مهندسی مرکب، دارای سیستم گرمایشی و سیستم خارج کردن آب باران بی نظیر است. خلبوک یک مرکز اداری، تجاری و فرهنگی در منطقه هوتال در قرن‌های ۹ تا ۱۲ میلادی بوده‌است.
وزین
وزین (به فرانسوی: Vésines) یک کمون در فرانسه است که در canton of Bâgé-le-Châtel واقع شده‌است. وزین ۳٫۹ کیلومتر مربع مساحت و ۹۰ نفر جمعیت دارد و ۱۷۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
جام ملت‌های اروپا فوتبال زیر ۲۱ سال ۲۰۱۱
جام ملت‌های اروپا فوتبال زیر ۲۱ سال ۲۰۱۱، هجدهمین دورهٔ جام ملت‌های اروپا فوتبال زیر ۲۱ سال بود. میزبانی مرحله نهایی این مسابقات در ۱۱ تا ۲۵ ژوئن ۲۰۱۱ برعهدهٔ دانمارک بود.
دانمارک، بوسیلهٔ کمیتهٔ اجرایی یوفا در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۸ در نیون، سوئیس، به عنوان میزبان رقابت‌ها انتخاب شد. نامزد دیگر میزبانی رقابت‌ها، اسرائیل بود.
صلاحیت نهایی میزبان رقابت‌ها، در اواسط مارس ۲۰۰۹ و اکتبر ۲۰۱۰ احراز گردید.
در نهایت نیز، اسپانیا در بازی نهایی با نتیجهٔ ۲ بر صفر برابر سوئیس به پیروزی رسید و برای سومین بار قهرمان این مسابقات شد.
بخش صفادشت
بخش صفادشت یکی از بخش‌های شهرستان ملارد در استان تهران ایران است.
علی‌رضا قراگوزلو (بهاءالملک)
علی‌رضا خان بهاءالملک قراگوزلو (۱۳۰۳ق - ۱۳۳۳خ تهران) از دولتمردان دوره قاجار و پهلوی، رئیس دیوان عالی کشور و نماینده همدان در دوره چهارم مجلس شورای ملی بود.
از بهاءآلملک ترجمه ای از آثار منتسکیو درباره رومیان به چاپ رسیده است. ادیب پیشاوری در اواخر عمر در تهران در خانه او اقامت داشت و برخوردار از حمایت او بود. در همان خانه هم درگذشت.
بهاءالملک در نوزدهم خرداد ۱۳۳۳ در تهران درگذشت و در آرامگاه خانوادگی در باغ اعتمادیه همدان به خاک سپرده شد. او بخشی از درآمد روستاهایی را که مالک بود وقف درمانگاه اعتمادیه کرد که در همین باغ برپا شد.
میرزا ابوالقاسم خان ناصرالملک قراگوزلو نایب السلطنه احمدشاه قاجار دایی بهاءالملک بود.
علی‌همت مومی‌وند
علی همت مومیوند (زاده ٢٧ فروردین ١٣٣٩ نهاوند) از دوبلورهای ایرانی است. وی تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی در رشتۀ علوم تربیتی به پایان رسانده و مدت ۱۴ سال به عنوان دبیر و مسئول واحد سمعی و بصری آموزش و پرورش در ادارۀ آموزش و پرورش منطقۀ ۱۴ تهران مشغول به فعالیت بوده است و به دلیل حضور مستمر در دوبله، از تدریس در آموزش و پرورش کناره گیری می کند. وی از جملۀ نخستین گویندگان دوبلاژ پس از انقلاب است که در سال ۱۳۶۳ از طریق آزمون ورودی برگزار شده از سوی سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به این حرفه وارد شده و مقدمات هنر دوبلاژ را نزد اساتیدی چون عزت الله مقبلی ، علی کسمایی ، جلال مقامی ، ژرژ پطروسی و مهدی علیمحمدی فرا گرفته است. از معرف‌ترین دوبلوری وی برای دوبلوری انیمیشن پهلوانان شخصیت اسکندرخان می‌باشد.
آقای مومیوند به دلیل جنس صدای باریتون منعطف و منحصر به فردی که دارند، شخصیت های کارتونی و تخیلی زیادی را گویندگی کرده اند و هم زمان، کاراکترهای جدی بسیاری را هم از ایشان شنیدیم. صدای رسا و شیوا آقای مومیوند، در قالب دکلمه و خواندن متن هایی منهای دوبله، بسیار شنیدنی است و به همین جهت استودیوهایی از جمله استودیو چکاوا با ایشان همکاری داشته اند.
اخراج از آموزش و پرورش
علی همت مومیوند با حدود ۱۴ سال سابقه و به همین دلیل از آموزش و پرورش اخراج شد و این امر باعث ترک خدمت ایشان شد و ایشان با توجه به علاقه ای که به تدریس و معلمی داشت به خاطر علاقه بزرگ تر خود رها کرد و وارد کار دوبلوری شد.
ایشان مدت بسیاری در منطقه ۱۲ تهران حوالی میدان شهدا آموزش و پرورش تهران مشغول به خدمت بود. و طبق اظهار ایشان علاقه بسیار زیاد به دوبلوری باعث ترک خدمت شد و ایشان نوشتند که (از ادامه خدمت به آموزش و پرورش معذورم) و آنها نیز با احترام کامل ایشان را اخراج کردند.
سیارک ۲۳۲۱۷
قدر مطلق سیارک برابر ۱۷.۰ است.
جاندان ارچتین
جاندان ارچتین یکی از خوانندگان زن موسیقی پاپ ترکیه است. او متولد ۱۰ فوریه ۱۹۶۳ در شهر کیرکلار اِلی ترکیه است. پدر او از آلبانی تبارهای اسکوپیه (مقدونیه) و مادرش اهل پریشتینا پایتخت کوزوو هستند که به ترکیه مهاجرت کرده‌اند. او دبیرستان را در دبیرستان گالاتاسرای استانبول گذراند و بعد در دانشگاه استانبول مدرک خود را در رشته باستان‌شناسی گرفت. او هم‌اکنون در دانشگاه گالاتاسارای استانبول به تدریس موسیقی مشغول است.
او در ژانویه سال ۲۰۱۴ نشان ادبیات و هنر را از فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور فرانسه دریافت کرد.
یک ایرانی در بهشت
یک ایرانی در بهشت نام یک نمایش کمدی از هوشنگ توزیع است.
مضمون اصلی نمایش بر محور رابطه زناشویی پر تنش یک زوج مهاجر (مرد تصادفی و همسرش) که در سرزمینی بیگانه پا به میان‌سالی گذاشته‌اند دور می‌زند.
مرد جان خود را در یک سانحهٔ رانندگی از دست داده و به صورت غیرمنتظره‌ای وارد بهشت شده‌است. پروردگار فرشته‌ای را که خیلی زود درمی‌یابیم ایرانی است مأمور رسیدگی به امورات این تازه وارد که هنوز گیج و منگ است کرده‌است.
حوادث بعد از انتخابات ایران، محبوبیت جنبش نوپای سبز و انعکاس قتل ندا آقا سلطان در رسانه‌های بین‌المللی و بازتاب این رویدادها در زندگی مهاجرین ایرانی نیز بخش قابل توجهی از نمایش «یک ایرانی در بهشت» را به خود اختصاص داده‌است.
رود تیسا
تیسا یکی از رودخانه‌های اصلی مرکزی اروپا است. تیسا زمانی «مجاری‌ترین رود» نامیده می‌شد زیرا کاملاً در داخل پادشاهی مجارستان جریان داشت؛ امروزه ولی از چندین مرز عبور می‌کند. این رود از نزدیکی راخیف، اوکراین از تلاقی تیسای سفید و تیسای سیاه از سرچشمه می‌گیرد و به سمت غرب حدوداً منطبق با مرزهای اوکراین با رومانی و مجارستان، و سپس مدت کوتاهی در مرز بین اسلواکی و مجارستان و داخل مجارستان جریان می‌یابد و پس از عبوری طولانی در مجارستان به سمت جنوب به صربستان، در روستای  به دانوب می‌ریزد. تیسا با عبور از کشورهای مجارستان و صربستان و رومانی مسافتی به طول ۹۶۵ کیلومتر (۶۰۰ مایل) و مساحت حدود ۱۵۶٬۰۸۷ کیلومتر (۶۰۲۶۶ مایل مربع) را طی می‌کند.
نام
رود از پنج کشور می‌گذرد.
یغیشه تادئوسیان
یغیشه مارتیروسی تادئوسیان (Եղիշե Մարտիրոսի Թադևոսյան؛ September 24, 1870 – January 22, 1936) یک نقاش اهل ارمنستان که آثارش با جنبش‌های Peredvizhniki و میر ایسکوستوا مرتبط بود. عنوان «هنرمند افتخاری ارمنستان شوروی» در سال ۱۹۳۵ به وی اعطا گردید.
زندگی‌نامه
وی در ۲۴ سپتامبر ۱۸۷۰ در واغارشاپات به دنیا آمد و در مدرسه لازاریان تحصیل نمود. سپس مدرسه نقاشی، مجسمه‌سازی و معماری ثبت نام نمود. وی در سال ۱۸۹۴ فارغ‌التحصیل شد. در سال ۱۹۰۱ وی از مسکو به تفلیس نقل مکان نمود. آثار اولیه وی تحت تأثیر وارتگس سورنیانس بوده‌است اما پس از آن وی شروع به‌کارگیری از تکنیک‌های امپرسیونیسم و نقطه‌چینی نمودهاست. در سال ۱۹۱۶ وی اتحادیه هنرمندان ارمنستان یغیشه تادئوسیان. در ۲۲ ژانویهٔ ۱۹۳۶ در ۶۵ سن سالگی در تفلیس درگذشت و در پانتئون کومیتاس واقع در مرکز شهر ایروان به خاک سپرده شده‌است. یک خیابان در ایروان و یک مدرسه هنری در واغارشاپات به افتخار وی نامگذاری شده‌است.
مشکین‌تپه
مشکین‌تپه روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بوئین‌زهرا در استان قزوین ایران است.
چهل چشمه (سپیدان)
چهل چشمه (سپیدان)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان سپیدان در استان فارس ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان خفری قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۷۴ نفر (۱۶خانوار) بوده‌است.
رصدخانه تالین
این رصدخانه که در سال ۱۹۵۴ تأسیس شده از سال ۱۹۹۳ تحت مدیریت دانشگاه صنعتی تالین قرار گرفته‌است. این ساختمان قبل از استفاده برای رصدخانه به‌عنوان برج مراقبت گلن (قلعه گلن) استفاده می‌شده‌است.
کاردزالی
کاردزالی یک منطقهٔ مسکونی در بلغارستان است که در استان کرجالی واقع شده‌است. کاردزالی ۳۰٫۷۵۹ کیلومتر مربع مساحت و ۴۳٬۸۸۰ نفر جمعیت دارد و ۲۷۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده
شهر تکیرداغ خواهرخواندهٔ کاردزالی هست.
وارطان آرولتسی
وارطان آرولتسی (Վարդան Արևելցի) تاریخ‌نگار، جغرافی‌دان، فیلسوف و مترجم ارمنی که در سده سیزدهم میلادی می‌زیست
وی در گوشاوانک در نزد مخیتار گش تحصیل نموده است.
دوربین کامپکت
دوربین کامپکت نوعی دوربین عکاسی کوچک و جمع‌وجور است که لنز آن جدا نمی‌شود و نمایاب TTL نیز ندارد. بسیاری از کارهای عکاسی مانند تنظیم‌فاصله، نوردهی، فوکوس، تعادل رنگ سفید و... را به‌طور خودکار (اتوماتیک) انجام می‌دهد و احتیاجی به دخالت عکاس نیست.
البته در بعضی مدل ها قابلیت تنظیم حالت عکاسی هم وجود دارد. دوربین‌های کامپکت اکثراً استفادهٔ خانگی دارند و برای افراد مبتدی می‌باشند و ازین صورت بسیار کارآمدتر هستند
و اکثر آن‌ها قیمت پایینی دارند که به همین خاطر عموم مردم برای ثبت لحظات خود از دوربین های کامپکت استفاده می‌کنند
سری سایبرشات از سونی و سری پاورشات از کنون از پرفروش ترین دوربین های کامپکت در جهان هستند.
تری بکر
تِری بِکِر (زادهٔ ۵ اوت ۱۹۲۱ – درگذشتهٔ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۴) هنرپیشه، تهیه‌کننده و کارگردان اهل ایالات متحدهٔ آمریکا بود.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی‌ای که او در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به سفر به قعر دریا اشاره کرد.
فرودگاه پیرن
فرودگاه پیرن یک فرودگاه نظامی است. این فرودگاه در شهر پیرن کشور سوئیس قرار دارد و در ارتفاع ۴۴۵ متری از سطح دریا واقع شده است.
باب کلندنین
باب کلندنین (Bob Clendenin؛ زادهٔ ۱۴ آوریل ۱۹۶۴) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است.
سیارک ۲۳۲۱۸
قدر مطلق سیارک برابر ۱۵.۵ است.
صحت درمان و آموزش پزشکی در افغانستان
پس از سال ۱۳۶۸ علاوه بر درمانگاه دولتی درمانگاه‌های خصوصی در افغانستان نیز تأسیس گردید کنون در این کشور ۱۸۲ باب درمانگاه خصوصی وجود دارد. از جمله ۸۸ باب در مرکز و ۹۲ آن در ولایات وجود دارد. درین اواخر وزرات صحت عامه افغانستان ۸۷ درمانگاه را به نسبت عدم مراعات معیارهای صحی مسدود نمود که از جمله ۶۱ باب آن در کابل ۱۷ باب در ولایات می‌باشد. در سال‌های اخیر دولت افغانستان تلا ش کرده‌است که زمینه دسترسی به خدمات صحی را توسعه دهد و در حال حاضر بر اساس گزارش‌های وزارت صحت عامه افغانستان، بیش از ۱۷۰۰ مراکز کوچک و بزرگ درمانی در سراسر کشور فعال است. حدود ۶۰ درصد مریضان افغانستان در سکتورهای خصوص تداوی می‌شوند و حدود ۱۹ درصد مریضان تداوی خود را در خارج از افغانستان می‌نمایند. میزبان اصلی مریضان افغانستان کشور هند می‌باشد.
طی ۳۳ سال جنگ داخلی به صدها دکتر در جریان وظیفه جان خود را از دست داده‌است. در طی چند سال اخیر حدود ۲۰ تن از دکتران و کارکنان صحی اختطاف و ۳۸ تن دیگر به قتل رسیده‌اند. وزیر این وزارت دکتر فیروز الدین «فیروز» می‌باشد.
تپه هواس بیگ
تپه هواس بیگ مربوط به سدهٔ ۴ ه.ق است و در شهرستان دیواندره، بخش مرکزی، روستای برکه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
صحت درمان و آموزش پزشکی در افغانستان
احصائیه‌گیری صحت
امراض کشنده مهم در افغانستان عبارتنداز سل اسهال ریزش و سینه پهلو بیماری کورنر قلب، تروما تولد، مالاریا، کم وزنی، سکته مغزی و سو تغذیه می‌باشد. تعداد مرگ ومیر بین سن ۱۵–۶۰ ساله ۳۳۹\۱۰۰۰ و۵۳\۱۰۰نوزادان می‌باشد. ۱۱۱۷\۱۰۰۰۰۰ نفر طور طبیعی می‌میرند. ۷۱۹\۱۰۰۰۰۰ نفر به اثر امراض قلبی و عروق ۱۶۴\۱۰۰۰۰۰ به اثر مرض سرطان، ۳۸\۱۰۰۰۰۰ در اثر مریضی سل و ۰٫۳\۱۰۰۰۰۰ در اثر مریضی مالاریا می‌میرند.
بودجه مصارف درمانی افغانستان
مصارف بهبود صحت در افغانستان بالغ بر ۵۲ بیلون افغانی معادل ۱۰۵۳ میلون دلار می‌باشد که ۱۰ درصد از تولیدات ناخالص داخلی GDR را تشکیل می‌دهد. مصارف صحی یک افغان در حدود ۲۱۰۰ افغانی یا ۴۲ دلار محاسبه شده‌است. مصارف صحی بودجه دولتی بالغ بر۳۱۲۹ میلون افغانی که ۶۲٬۵۸ میلون دلار می‌شود که ۶ درصد مجموع مصارف صحی را تشکیل می‌دهد. ۴ درصد از مجموعه بودجه دولتی بالای صحت مصرف می‌شود. پوشش صحی توسط شرکت‌های خصوصی ۷۴ درصد و ۱۸ درصد از طرف حامیان خارجی پرداخته می‌شود. در مجموعه ۸۰ درصد نفوس تحت پوشش صحی دولت قرار دارند. مصارف ادویه دریک سال ۱۵ بلیون افغانی یا ۲۹۰ میلون دلار می‌باشد. مصارف ادویه یک نفر ۶۰۰ افغانی حدود ۱۱ دلار می‌باشد. ۲٫۸ درصد از عواید ناخالص داخلی بالای دوا مصرف می‌شود که ۲۸درصد از مجموعی مصارف طبی را تشکیل می‌دهد. مصارف ادویه دولتی یک شخص دریک سال ۳۵ افغانی یا ۰٫۷ دلار می‌باشد.
پرسنل
تعداد پزشکان حدود ۱۰۰۰۰ تعداد دارو ساز حدود ۳۰۰۰ دارو ساز دولتی ۶۰۰ معاون دارو ساز ۱۲۵۰ تکنیسین دارو ساز و معاون آن ۱۴۰۰ نرس و دایه خانگی بالاتر از ۱۷۲۵۰ می‌باشد. تعداد درمانگاه ۱۷۰ تعداد واحدهای کمک اولیه ۱۲۲۳۳ تعداد دوا خانه مجازی ۱۲۸۰۰ می‌رسد. تعدا ادویه جات مصرفی به ۴۳۰ نوع می‌رسد.
پیشینه
طبابت نسبتاً عصری از زمان امیر عبدالرحمن خان آغاز گردید. امیر خود مبتلا به مرض نقرس بود که همیشه رنج می‌برد به همین منظور دکتور انگلیسی را در خدمت دربار خویش خواست. دکتور انگلیسی برای اولین بار شفاخانه ابن سینا را بنیاد نمود؛ که مریضان به‌خصوص خانواده سلطنتی کارکنان رجال دولت درآنجا تداوی می‌گردید. سپس پسر او امیر حبیب‌الله طور واقعی خواست که وضع صحت را در افغانستان بهبود بخشد. امیر حبیب‌الله تهداب معارف و فرهنگ جدید را د ر افغانستان گذاشت که طبابت هم‌زمان با آن قدم‌های به پیشرو برداشت. امیر حبیب‌الله در سال ۱۹۰۲ هنگامی که کولرا و خشک سالی مردم افغانستان را تهدید می‌نمود دریک مجلس عام گفت که ترقی یک دولت و یک ملت بدون علم امکان ندارد. امیر حبیب‌الله خان در شروع سلطنت خود دو نفر دکتر هندی به نام غلام نبی و غلام محمد را به کابل استخدام نمود، که مصروف تداوی مریضان خاندان شاهی بودند. قبل از سلطنت امیر حبیب‌الله جراحی توسط سلمانیها به صورت غیر فنی و سنتی تطبیق می‌گردید. این دو نفر جراح هندی می‌توانستند عملیات‌های بسیط از قبیل سنگ مثانه، کسر کت و غیره را اجرا نمایند. حسین قلی خان که از پدر شکسته بندی کسور عظمی را فرا گرفته بود، تحت نظر این دو نفر هندی تجارب بیشتر را آموخت. همان بود که یک کورس ابتدائی جراحی تحت نظر حسین قلی‌خان افتتاح و و در همان زمان تعداد شاگردان این کورس به چهل نفر رسید. در سال۱۲۹۰(۱۹۱۱) درمانگاه عام در کابل تأسیس گردید و توسط دکتران هندی و ترکیه‌ای بکار انداخته شد. علاوه بر درمانگاه ملکی یک شفاخانه کوچک نظامی نیز وجود داشت که در آن هندی‌ها کار می‌کردند. البته این شفاخانه‌ها در کابل بودند و حتی برای مردم دور و نزدیک، استفاده از آن میسر نبود. در اواخر سلطنت امیر حبیب‌الله یک طبیب هندی به نام علی جویا خان به افغانستان استخدام شد که در حقیقت طبیب دربار و مصروف معالجه خاندان سلطنتی و دولتمندان بود. در سال۱۳۰۲ زمان سلطنت امان‌الله خان، مرکزی به نام «مدیریت مستقل طبیه» در کابل تأسیس شد ولی به علت کمبود امکانات و نداشتن نیروهای لازم نتوانست توسعه یابد.
عرضه خدمات صحی
عرضه خدمات صحتی در افغانستان از گذشته‌های دور تا اکنون بدو شکل یعنی دولتی و شخصی می‌باشد. در بیمارستان‌های دولتی تمامی خدمات به شمول دوا غذا رایگان است. پس از سال ۲۰۰۱ علاوه بر کلینک‌های شخصی بیمارستان‌های بیشماری شخصی از طرف منصوبین صحت عامه تأسیس گردیده و فعالیت دارند. در شهرها همه امکانات مساعد بوده ولی در قریه جات عرضه خدمات خیلی ضعیف‌اند. در مناطق که طالبان تسلط دارند هیچ نوع خدمات صحی وجود ندارد. کنون در افغانستان عملیات‌های کمر، دماغ، قلب، کلیه، جگر و غیره صورت می‌گیرد. شفاخانه‌های غیردولتی به نسبت دولتی پیشرفت زیاد نموده و عملیات‌های موفق را اجرا می‌نمایند. به اساس گفته ثریا دلیل وزیر صحت عامه افغانستان یازده سال پیش، در هر ۲۷ دقیقه یک مادر جان خود را از دست می‌داد، اما در حال حاضر در هر دو ساعت، یک مادر جان خود را دست می‌دهد. از ده نوزاد در افغانستان یک نفر شان هنگام زایمان از بین می‌رود در حالی که این رقم یازده سال پیش، از هر سه نوزاد یک طفل بود. از هر یازده مادر افغان یکی آنان بر اثر عواملی حاملگی جان می‌دهد. این قضیه علت‌های زیاد دارد و معمولاً در محلات دور دست بوقوع می‌پیوندد. دلایل عمده آن عدم دسترسی به دکتر و دوا، فقر و موانع فرهنگی برای استفاده از مراقبت‌های صحی و عدم مراجعه به مراکز صحی در زمان زایمان از عوامل مرگ و میر مادران در کشور خوانده شده‌است. کنون برای هر ۱۰۰۰۰ افغان یک دکتر وجو دارد. ۲۵۰۰ پرستار قابله در کشور فعال اند که ۸۰۰ تن دیگر هم در حال آموزش هستند. در مجموع افغانستان به ۵۵۰۰ تا شش هزار پرستار قابله نیازمند است تا بتواند موفق به کاهش مرگ و میر مادران هنگام زایمان و بیماری‌های مرتبط با حاملگی شود. بخش‌های صحی که در افغانستان بالای آن کار صورت گرفته‌است قرار ذیل‌اند.
اورتو پدی یا استخوان‌شناسی
استخوان‌شناسی رشته از طبابت است که در مورد مطالعه و تداوی استخوان بحث می‌نماید. جراحی استخوان در افغانستان برای بار اول در زمان بوعلی سینا صورت می‌گرفت. گویند بوعلی سینا جراحی سر انسان را می‌نمود. قبل از سلطنت امیر حبیب‌الله کسر پا ودست تو سط شکسته بندها به صورت غیر فنی و سنتی تطبیق می‌گردید. در زمان امیر حبیب‌اله خان دو نفر دکتر هندی طی دایر نمودن چند کورس تدای کسر بدن را به تعدای از افغان‌ها فراه داد. در سال ۱۹۱۱ بیمارستان ملکی در کابل تأسیس گردید و توسط دکتران ترک بکار انداخته شد. هکذا یک بیمارستان کوچک نظامی نیز وجود داشت که در آن هندی‌ها کار می‌کردند؛ که این شفاخانه‌ها در کابل موقعیت داشتند. در عصر سلطنت نادر شاه اعمار بیمارستان‌های علی‌آباد، سناتوریم رفقی و تأسیس دانشکده طب یکی از دست‌آوردهای مهم این دوره است. همچنان تأسیس مکتب طبی معاون دکتری، مکتب کمپودری، تأسیس مکتب پرستاری و استخدام دکتران متخصص از دولت دوست ترکیه صورت گرفت. تا سال ۱۳۴۲ شفاخانه‌های علی‌آباد و مستورات یگانه شفاخانه‌های ملکی بودند که مریضان تراماتولوژی و ارتوپدی و سایر مریضان در همین دو بیمارستان تداوی میګردید. استادان متخصصین و دکتران زیادی در این بیمارستان‌ها تربیه و تقدیم جامعه ګردید. پوهاند مهرمحمد اعجازی در مورد گذشته ارتوپدی در شفاخانهٔ علی‌آباد و فاکولته طب کابل چنین نگاشته‌است. در آن سال‌ها هیچ نوع تفکیکی در شعبات اختصاصی امروزی منجمله ارتوپدی موجود نبود و همه تحت عنوان جراحی فعالیت می‌نمودند. مریضان ارتوپدی و تراوماتولوژی در سرویس‌های جراحی شفاخانه علی‌آباد و مستورات توسط پرسنل جراحی که عموماً استادان دانشکده طب بودند تداوی میګردیدند، و سرویس جداګانه ارتوپدی وجود نداشت اما در سرویس‌های جراحی اتاق‌های اختصاص داده شده جهت تداوی مریضان ارتوپدی موجود بود. حتی از یک تعداد شکسته بندهای با تجربه همان زمان که در پلاسترها و ارجاع بسته کسور کمک می‌نمود که می‌توان از ماما عزیزالله و یک تعداد دیگر که توسط مکتب ترک‌ها فن شکسته بندی را در همان سال آموختند نام برد
استادان دانشکده طب در آنزمان چون پوهاند کرام الدین کاکر، پوهاند حسینی، پوهاند لودین، دکتور عمر درمان، دکتور ایوب اکبر در بخش ارتوپدی بیشتر همکاری داشته و هم این بخش را تدریس می‌نمودند. در مورد اینکه چه زمانی و به چه علتی دکتران برای یک دوره تخصصی دو ساله به ایتالیا فرستاده شدند، موصوف خاطرات خود را چنین بیان نمود: «در سال ۱۹۶۱ اعلیحضرت محمد ظاهر شاه در اثر حادثه کسر بند دست (که به گمان اغلب یک Colle’s Fructur بود) برداشت، وی را به علی‌آباد انتقال دادند و از پروفسور شاه آمریکایی که جراح عمومی بود و در شفاخانه ابن سینای همان وقت ایفای وظیفه می‌نمود دعوت نمودند تا در پروسه معالجوی وی اشتراک نماید. دکتر معالج در آنزمان پروفسور کرام الدین خان کاکر، (رئیس موسسات صحی دانشگاه) کسر دست شاه تحت نارکوز با ایتر ارجاع و پلاستر نمود. در رادیو گرافی کنترلی دیده شد که حالت بیجا شده گی تالی یا هم ارجاع ناموفق در محراق مکسوره موجود است، شاه ناخرسند از پروسه معالجوی خود جهت تداوی به کشور ایتالیا سفر نمود و توسط پروفسور معروف ارتوپدی ایتالیا پروفسور Skadettie معالجه گردید. بعد از عودت به وطن شاه از پروفسور مذکور دعوت نمود تا به افغانستان بیاید. نامبرده به افغانستان سفر نموده و دو نفر از دکتران جوان به نام دکتر احسان الله رشتیا و دکتر محمد عظیم سدوزی را جهت ترینگ به ایتالیا فرستاد. ایشان بعد از ختم دوره دو ساله ترینگ ارتوپدی دوباره به شفاخانه علی‌آباد آمده و یک بخش جداگانه را به نام سرویس ارتوپدی با دوازده بستر تأسیس نمودند. بعد از سقوط دولت شاهی، این پروسه بدون تکامل باقی ماند زیرا محمد عظیم سدوزی وفات نمود و دکتر احسان الله رشتیا به خارج از افغانستان سفر نمود، درین سال‌ها یعنی بعد از سقوط ظاهر خان و جمهوری داود خان دکتر محمد عمر درمان و دکتر محمد ایوب اکبر و پوهاند لودین تحت نظر پوهاند سید محمد حسینی، واقعات تروماتولوژی و امراض ارتوپدی را در علی‌آباد معالجه می‌نمودند. تا اینکه در سال ۱۳۴۳ بیمارستان وزیر اکبر خان افتتاح و بخش ارتوپدی نه چندان تکامل یافته آن به وزیر اکبر خان انتقال داده شد.
داخله
خدمات داخله: درمان مریضان (غیر از جراحی قلب اعصاب) که ذریعه ادویه گردد به نام سرویس داخله می‌گویند. این نوع طبابت در افغانستان خیلی معمول بوده دارای دکتران بیشتر اند. تقریباً تمامی درمانگاه‌های افغانستان دارای خدمات داخله می‌باشند. اشکال تداوی به سیستم غربی بوده تداوی چینی و طب سورنی وجود ندارد.
جراحی
جراحی عبارت از عمل است که با دست اجرا می‌شود. طبابت ابتدا از جراحی شروع شده‌است. کنون جراحی یکی از بخش مهم طبابت می‌باشد. با پیشرفت فن آوری و و سایل مدرن جراحی خیلی دقیق شده و به اوج خود رسیده‌است. عمل جراحی در طبابت امروز در هر قسمت بدن انسان‌ها و حیوانات صورت می‌گیرد. کنون در افغانستان جراحی قلب شش مغز گرده و پلاستیک صورت می‌گیرد. اولین دکتر که عملیات قلب را اجرا نمود دکتر آدم درمل بود. در سال‌های ۱۳۶۸–۱۳۷۰ دکتران افغانی در قسمت جراحی استخوان حایز شهرت بودند. پس از سال ۱۳۷۲ همه به کشورهای خارج فرار نمودند. دکتر سورگل دکتر ترک دکتر اوپیانی و عسکریار از دکتران مشهور ارتوپدی بود.
پیشینه جراحی در افغانستان
شعبات دیگر جراحی مانند نسایی ولادی در ملالی زیژنتون، چشم در مؤسسه نور و گوش و گلو در میوند روغتون تأسیس گردیدند. کنون در افغانستان به‌خصوص کابل فن جراحی پیش رفته وجود دارد.
چشم
یکی از امراض که در بینائی مریضان خدشه وارد می‌نماید ویا بینائی خود را از دست می‌دهند امراض چشم است. امراض چشم یکی از مشکل‌های عمده صحت چشم در این کشور است. ارقام تخمینی سازمان صحی جهان و نماینده گی بین‌المللی وقایه از نابینایی نشاندهنده ۱٫۵–۲٪ شیوع نابینایی در افغانستان یعنی ۴۰۰۰۰۰بیش از افراد نابینا و تقریباً ۱٫۵ میلیون نفر مشوش قوه رویت است و به صورت اوسط سالانه تقریباً ۲۵۰۰۰ نفر در افغانستان دید یک چشم خود را از دست می‌دهند در صورتی‌که که تقریباً ۸۰ درصد این نابینایی‌ها قابل اجتناب (وقایه یا تداوی) می‌باشد؛ مطالعات نشان می‌دهد که شیوع نابینایی در نزد خانم‌ها بیشتر است نسبت به مردان و اکثریت افراد نابینا ساکنین مناطق روستایی اند که به سرویس‌های عرضه خدمات چشم دسترسی ندارند زیرا این سرویس‌ها در حال حاضر منحصر به شهرهای بزرگ کشور می‌باشد و توسط موسسات غیردولتی در بدل پول عرضه می‌گردد که درصدی زیادی از مردم توان پرداخت آن را ندارند و این باعث شده که تعداد زیادی از اهالی کشور از سبب امراض قابل علاج نابینا باشند. اسباب عمده نابینایی را در کشور امراض Cataract یا پرده چشم (بیشتر از ۶۰٪ تمام واقعات) که می‌تواند از طریق روش ساده در مراکز صحی تحت عمل جراحی قرار گیرد، کدر شدن قرنیه (چه از سبب تراخم و چه از سبب فقدان ویتامین ای)؛ خطاهای انکساری چشم، Glaucoma یا سیاه آب و ضربات یا جراحات چشم تشکیل می‌دهد. مصارف کلی اقتصادی نابینایی در کشور بیشتر از ۱۰۰ میلیون دلار سالانه تخمین زده می‌شود؛ و حدود دو درصد مردم افغانستان در زمان حیات خود مبتلا به بیماری‌های چشم و نابینایی می‌شوند. پس از سال ۲۰۰۲ تا اکنون ۱۸۰۰ نفر در عملیات‌های چشم، بینایی خود را به دست آورده‌اند. بیمارستان چشم را در افغانستان به نام بیمارستان نور می‌نامند؛ که در دارالامان کابل موقعیت دارد. دولت افغانستان به منظور جلو گبری مجبور شده‌است تا تیم‌ها و کمپ‌های سیار تداوی چشم را ایجاد و به مناطق دور دست روانه دارد. تا اکنون ۲۷ کمپ را در ولایات ارسال داشته‌است که کمپ مذکور مریضان را تداوی یا عملیات و باقی را تجویز پوشیدن عینک نموده‌است.
ستوماتولوژی
ستوماتولوژی یک علم تخصصی است که سلامت دهان و دندان را به عنوان عضوی مهم در سلامت جسم، روح، زیبایی و ادا کردن کلمات تأمین می‌کند. شعبات این رشته عبارتند از تداوی دندان، گوش گلو، بینی، جراحی پلاستیک روی می‌باشد. فعلاً درمانگاه اختصاصی این رشته درمانگاه میوند کابل و در ولایات و کلینک‌های دندان و جراحی پلاستیک می‌باشد. این رشته دارای دپارتمنت‌های ذیل می‌باشد. دپارتمنت‌های مختلفه ستوماتولوژی شامل: کنون در افغانستان طب دندان پیشرفت نموده‌است. آن عده دکتران که در خارج زندگی و دارای تحصیلات عالی بودند در داخل افغانستان به تداوی دندان پرداختند. کنون اکثر افغان‌های که در خارج بود وباش دارند غرض تداوی دندان‌های خود به افغانستان می‌روند تا طور ارزان تداوی نمایند. تا اکنون افغانستان مختص پوهنزی طب دندان ندارد.
طب وقایه‌ای
طب وقایه‌ای یا پیشگیری پزشکی به معنی جلوگیری از بروز بیماری‌ها، کاهش پیامدهای شدیدتر بیماری و جلوگیری از بروز نقص عضو حاصله می‌باشد. وقایه دارای سه سطح اند وقایه اولیه (مانند تزریق واکسن، شستن دست‌ها قبل از بروز بیماری، بسته نمودن دهن و بینی در بیمارستان، نه نوشیدن آب کثیف وغیره) وقایه ثانویه (مانند مصرف داروها هنگام بروز بیماری) و ثالثیه (مانند فیزیوتراپی، بازیابی حصه ناتوان بدن و احیا دوباره بدن پس از بیماری) است. در افغانستان زیاده مردمان که غریب و ناتوان اند مقررات صحی را مراعات نمی‌نمایند بدین لحاظ زیاده مردم غریب مریض شده و تلف می‌شوند. وزرات صحت عامه افغانستان طی ۴۳ سال اخیر واکسن‌های امراض خطرناک و کشنده را طور رایگان تزریق می‌نماید. تبلیغ و ترویج بهداشت صحت همه روزه از طریق رسانه‌های جمعی به نشر می‌رسانند تا مردم جلوگیری از مصاب شدن به امراض را خود وقایه نمایند. وزارت صحت افغانستان در چوکات دولتی معاون دارد که به نام معینت وقایه‌ای یاد می‌گردد. معنیت مذکور وظیفه تهیه و تزریق واکسن‌ها را برای حیوانات و انسان‌ها دارد.
امراض روانی و تکالیف عصبی
افغانستان کشوریست که بیشترین افراد این جامعه را امراض روانی تهدید می‌کند سالانه هزاران تن از اثر مصاب شدن یا مصاب بودن به این امراض مشکلات شدید به خود، فامیل و جامعه به بارآورده و بعضاً در نهایت سبب مرگ بسیاری از آن‌ها و افراد سالم جامعه می‌گردد. این امراض ناشی از جنگ‌های ۳۳ ساله، ارث، مواد مخدر، بیکاری وبی امنیتی، غربت و ناداری، تفاوت حقوق بین مرد وزن، زندگی تحت فشار و خشونتها، عدم صمیمیت در میان فامیل‌ها و غیره مسایل می‌باشد. تعدادی زیادی افغان‌ها پس از افتادن راکت بم و غیره مواد انفلاقیه از زبان و هوش می‌ماند. یا پس از دست دادن عزیزان خود به تکالیف اعصاب وروانی مبتلا می‌گردد. کنون زیادترین مریضان روانی را زنان و دختران جوان تشکیل می‌دهند.
امراض روانی شامل امراض ذیل است
اختلالات ناشی از امراض روانی این حوادث زیاده در مردان جوان افغان دیده می‌شود.
در افغانستان علاوه بر شفاخانه‌ها و کلینیک‌های شخصی شفاخانه روانی دولتی وجود دارد. این درمانگاه واقع ساحه علی‌آباد کابل موقعیت دارد.
یورو لوژی یا امراض بولی و تناسلی
یورو لوژی عبارت است از مطالعه تشخیص و تداوی سیستم ادار و تناسلی می‌باشد. مبتلا شدگان امراض بولی و تناسلی در افغانستان زیاد می‌باشد. کنون واقعه تولید سنگ گرده در ۹۴درصد اطفال کمتر از یکسال و در ۷۳درصد اطفال بین سنین۱–۵ ساله دیده شده‌است. زیاده علت آن قلت ویتامین‌ها و کمبود شیر می‌باشد. زیاده مردم افغانستان در زمستان غرض گرم نگاه داشتن از صندلی استفاده می‌نمایند. اکثراً اطفال در شب برای چندین بار ادرار می‌نمایند. بعضاً لحاف از بدن اطفال دور شده از همین سن تکالیف بولی و تناسلی را پیدا می‌نمایند. بعضاً اطفال که خصیه‌هایش الی زایمان پائین نیامده در نیمه راه می‌ماندند. مردم تصور می‌نمودند که اطفال شان بدون خصیه یا عقیم (ایزک) است یا آن را از بین می‌بردند یا بدور می‌انداختند. کنون تداوی این کمبود معالجه می‌شوند. یکی از تکالیف شدید گرده ناشی از تکالیف گلو است. اکثراً اطفال غریب به امراض گلو مبتلا می‌شوند که بعضاً این مرض ناشی از سترپتوکاکس است. زیاده این اطفال نزد دکتر مراجعه ننموده به امراض روماتیسم قلبی ویا تکالیف گرده مبتلا می‌شوند که تقریباً هیچ تداوی ندارد. این‌گونه اطفال تمامی عمر را برنج سپری می‌نمایند. تکالیف پروستاد یکی از امراض بزرگ سالان است که ناشی از همان عدم توجه مادر در سن کوچکی می‌باشد. عملیات پروستاد از قدیم در افغانستان مروج بوده اکثراً نتیجه مثبت داده مریضان تا اخیر عمر زنده باقی مانده‌است. در بسا حالات پروستاد مریضان مبتلا به سرطان پروستاد را بیرون می‌کشند. غدوات پروستاد موجب باز شدن و بسته شدن ادرار، انرهال شدن، و رابطه با باز شدن و بسته شدن معقد دارد.
بیماری‌های پروستات
سه گونه بیماری، غده پروستات را مبتلا می‌کند که هرسه گونه آن در افغانستان مروج است. دو نوع آن‌ها غیر وخیم و غالباً زندگی فرد را به مخاطره نمی‌اندازند و یک نوع آن وخیم است. بیماری‌های پروستات ممکن با هم اشتباه شوند، چون بسیاری از نشانه‌های آن‌ها شبعه هم است.
این سه بیماری عبارتند از:
نشانه‌های انسدادی معمولاً زودتر خودشان را نشان می‌دهند و عبارتند از: تکرر ادرار، احتباس ادرار، کاهش قطر و فشار جریان ادرار و قطره قطره شدن انتهای ادرار. در واقع این علائم ناشی از تورم پروستات‌اند. در معاینهٔ بالینی تورم پروستات با TR قابل بررسی است. سونوگرافی به شناسایی بیماری کمک می‌کند.
درمان این مشکل به نوع بیماری، عامل و شدت آن بستگی دارد. به هر حال در مراحل اولیه درمان دارویی و در مراحل بالاتر با جراحی با لیزر و مراحل پیشرفتهٔ جراحی باید جلوی بیماری را گرفت.
ورم پروستات
ورم یا التهاب پروستات که پروستاتیت نامیده می‌شود اغلب ناشی از علل عفونی و ملوث شدن با مکروب‌ها است. علت بروز این بیماری را می‌توان در نزدیکی با زنان مختلف و همچنین جلوگیری از خروج منی هنگام انزال اشاره کرد.
هیپوسپادیاس
هیپوسپادیاس یک از نوع امراض است که نل ادار در قسمت زیرین غار ادرار ظهور می‌کند و این عمل در یک بر ۳۵۰ زایمان دیده می‌شود؛ که کنون تداوی خوب دارد.
امراض جلدی
امراض جلدی نوع امراض است که جلد را مصاب می‌سازد. بعضی از امراض جلدی در تمام افغانستان معمول بوده و بعضی آن‌ها صرف منطقه‌ای می‌باشد. امراض جلدی معمول درین کشور عبارتند از جوانی دانه، لکه روی، اکزیما، پسوریازس، ریزش مو، پیس، آب چیچک، سالدانه، سبوسک، جوانی دانه، بخار، حساسیت جلدی یا پت، بوی بد بدن، خال خدایی، شکستن ناخن، پیری جلد، زخ‌های جلدی، سرخی روی و بدن، پسوریازیس یا سرخی خارش جلد، هما لکه دار، جزام، آفتاب گرفتگی و غیره می‌باشد. بعض از امراض جلدی مانند آب چیچک (قولطه) کلی سر پیس وسال دانه موقف اجتماعی مبتلا شدگان را تنزیل می‌دهد. در ولایت‌های گرمسیر شمال افغانستان پیسی نام بد داشته مردم از مبتلایان دوری می‌کنند. مردم تصور می‌نمایند که پیسی ناشی از ادرار نمودن چلپاسه بالای جلد بدن می‌باشد. و امراض که در بالا ذکر گردیده‌است اکثر نفوس این کشوررا در طول عمر مبتلا می‌نماید. اکنون شفاخانه دولتی به نام میوند و شفاخانه‌های شخصی به نام روز، آروین، غزنه سیتی، امید کارا و زیتون مریضان جلدی را تداوی می‌نمایند. بیمارستان میوند در کابل، تنها بیمارستان دولتی است که عمل جراحی پلاستیک را رایگان انجام می‌دهد، اما در این بیمارستان بیشتر سوختگی، لکه‌های ناشی از سال دانه و سرطان پوست را جراحی می‌کند. در این بیمارستان ماهانه ۱۲۰ تا ۱۵۰ جراحی پلاستیک انجام می‌شود. سابقه جراحی پلاستیک در افغانستان به بیش از بیست سال می‌رسد. نخستین بار جراحی پلاستیک در افغانستان در اواخر سال ۱۳۶۸ خورشیدی انجام شد. کنون زیاده جوانان غرض کاشت مو، تداوی جراحات جنگی، چیدن خال‌های پوست، خورد ساختن بینی برداشتن چین‌های شکم و کنار چشم به دکتران و شفاخانه‌های خصوصی مراجعه می‌کنند. متخصصین مشهور جلد پس از سال ۱۳۶۸ مرحوم دکتر بشیر عالمی دکتر هوتکی دکتر نجیب اله نجیب، داوتر عبدالوکیل پروانی، دکتر فریدون ابوی، داکتر نادر نادری داکتر عارف عابد، داکتر عارف شهرام، داکتر باور، داکتر عبدالوهاب درویش، داکتر سید طارق سادات، داکتر عبدالواحد صفا، داکتر ناهید و داکتر امین‌الله همکار می‌باشند. طی ده سال گذشته پیشرفت‌های شایانی در بخش جلدی زیبایی و جراحی پلاستیک و زیبایی در افغانستان ایجاد گردیده و بیشترین امراض جلدی در شفاخانه‌های شخصی و دولتی در افغانستان تداوی می‌گردند و کمترین آمار سفرهای صحی به بخش جلدی ارتباط می‌گیرد.
درین اواخر گال یا آسکبیس در مناطق شمال افغانستان شیوع وسیع پیدا کرده‌است که‌مرض پرازیتی ساری جلد و از یک شخص به شخص دیگر انتقال میابد.
آزمایشگاه
افغانستان الی سال ۱۳۶۷دارای دو آزمایشگاه جداگانه بود یکی آزمایشگاه صحت عامه در تعمیر وزارت صحت عامه و دیگری آزمایشگاه مرکزی طبی که بعدها به نام انستیتیوت ملی آزمایشگاه‌های طبی (مسُول عرضهٔ خدمات کلینیکی آزمایشگاهی) مسمی گردیده بود. آزمایشگاه ملی صحت عامه که تاقبل از سال ۱۳۸۱ به نام انستیتوت ملی آزمایشگاه‌های طبی یاد می‌شد درجریان جنگ‌های داخلی تقریباً تخریب و به صورت غیرفعال درآمد. این آزمایشگاه در سال‌های اخیر به نام آزمایشگاه‌های ملی صحت عامه وظایف مشخص را چون خدمات ریسرچ، رفرنس، سرویلانس به اساس آزمایشگاه و بالاخره تشخیص تمام امراض مهم از نظر اپیدیمولوژی در چوکات انستیتوت ملی صحت عامه درآمد و لابراتوارهای شفاخانه‌ها برای عرضه خدمات کلینیکی توظیف گردیدند. این آزمایشگاه‌ها به تدریج دارای دست‌آوردها بوده و شعبات جدیدی را ایجاد نموده و در حال انکشاف می‌باشد. کنون علاوه بر آزمایشگاه‌های دولتی آزمایشگاه‌های شخصی وجود دارد که مشتری زیاد دارند.
رادیولوژی
رادیو لوجی. علم استفاده از شعاع است. می‌توان گفت یک تست ویا تجسس تشخیصی است که به وسیله تاباندن اشعه x به ناحیهٔ مورد نظر بدن بیمار روی یک فیلم اجرا می‌شود؛ که در اثر آن اشعه ایکس در نشان دادن امراض و تداوی امراض داخل بدن کمک می‌کند. کنون علاوه بر رادیو لوژی سنو گرافی و تداوی اشعه لایزر اختراع گردیده‌است؛ که در تشخیص و تداوی داخل بدن انسان کمک می‌کند. تداوی مریضان سرطان توسط شعاع ایکس در سال‌های ۱۳۵۰ در شفاخانه‌های افغانستان آغاز گردید. کنون در شهر کابل تجیهزات طبی از قبیل سی تی اسکنر و لوازم سونو گرافی Extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL) و غیره وارد شده‌است. این لوازم در تشخیص و تداوی امراض کمک می‌نماید. با وجود وارد شدن چنین وسایل مدرن یک تعداد از مریضان به هندوستان جهت تداوی سفر می‌نمایند.
طبیبان و دایه‌های خانگی
در شهرها یک تعداد اشخاص مجرب اند که معالجه را توسط گیاه‌های طبیعی و اسباب ساده و بسیط می‌نمایند؛ که به نام طبیب گفته می‌شوند. طبیبان از سیتم تداوی یونانی قدیم و هندی قدیم کار می‌گیرند. این افراد دارای مشتری و مریضان زیاد اند که ذیلاً رشته وار تشریح می‌گردد.
محلات عرضه صحی
افغانستان یک کشور در حال توسعه است بدین منظور تفاوت فاحش بین شهرها وروستاها وجود دارد. در شهرها دکتران مجرب و شفاخانه‌های که سرویس جراحی دارد وجود دارد ولی در ولسوالی‌ها معمولاً کلینک‌های دولتی و شخصی وجود دارد ولی عملیات‌های جراحی امکانات کم دارد. در شهر کابل شفاخانه‌های هر بخش یعنی اطفال، چشم، صدری، توبر کلوز و غیره وجود دارد؛ ولی در ولایات در هر شفاخانه چندین سرویس یعنی داخله جراحی، صدری و غیره وجود دارد. هکذا به همین منوال شفاخانه‌های شخصی وجوددارد. مهم‌ترین درمانگاه کابل عبارتنداز علاوه بر این شفاخانه‌های شخصی در هر بخش وجود داشته درین اواخر نسبت به شفاخانه‌های دولتی خیل‌ها پیشرفته شده‌اند.
پولیو
مرضی است که اطفال را مصاب ساخته در نتیجه یک عضو بدن را فلج می‌نماید. در افغانستان این مرض تقریباً در حال نابودی است. اطفال که در مناطق تحت تسلط طالبان قرار دارند امکان مصاب شدن وجود دارد.
سرخکان
سرخکان یک مریضی ویروسی بوده می‌تواند هرکی را مصاب کند. این مرض زیاده در مواقع هوای سرد بروز می‌نماید. زیاده اطفال بین سن ۳–۵ ساله مصاب به این مرض می‌شوند. این مرض سالانه حدود ۳۰–۳۵ اطفال ضیف و ناتوان را در کام مرگ می‌کشاند. با وجودی که وزارت صحت عامه افغانستان تلاش جدی را در مورد نموده‌است؛ ولی در بسا قریه جات دور دست هنوزهم امکان ازبین رفتن اطفال وجود دارد. مرض سرخکان دارای واکسن ودوای معالج می‌باشد. وزارت صحت عامه همه ساله این واکسن را در خدمت مردم قرار می‌دهد.
روماتیسم آرتریت روماتوئید (به انگلیسی: Rheumatoid arthritis)
یکی از امراض حاد در افغانستان می‌باشد. این مرض در روستاهای که خانه گلی و خامه دارند بیشتر می‌باشد. در کهن سالان و زنان بیشتر دیده می‌شود. روماتیسم می‌تواند به‌شکل حاد ویا مزمن بروز نماید. این مرض زیاده در مفصل‌ها جای می‌گیرد. اعراض و علایم این مرض تورم و درد مفاصل بوده و عامل این مرض می‌تواند یک ویروس یا استریوسکوپ باشد. این بیماری بیشتر از ۲۸۴ نوع مختلف داشته که بعضی شان خوب کنترل می‌گردند، بعضی شان توسط دوا صحت یاب نمی‌شود. تعداد از این مرض خطرناک هم‌اند. یکی از جمله انواع این بیماری که در اثر رطوبت زیاد هوا دچار افراد می‌گردد و مفاصل شان را تغیر شکل می‌دهد به نام روماتیسم حاد مفصلی یاد می‌شود. عامل روماتیسم حاد مفصلی ویروس بوده با بروز تب و درد مفاصل ظاهر گردیده و تا چندین ماه طول می‌کشد. این مرض در جریان ۵ تا ۱۵ سالگی بروز کرده و تا چندین سال امکان بازگشت آن وجود دارد بنابرین یک عارضه ایست که خود به تغیر شکل مفصل‌ها می‌پردازد ولی انواع دیگر این مرض نیز هستند که خصوصیات فوق را ندارند اما کارهای دیگر را می‌کنند مثلاً بیماری روماتیسم قلبی (Heart Rheumatoid) روماتیسم است که در آن دریچه‌های قلب توسط تب روماتیسمی آسیب می‌بیند این عارضه بین سنین ۲ تا ۵۲ سالگی اتفاق می‌افتد و این افراد کسانی هستند که عفونت در گلوی شان، حلق یا ریه‌شان به دلیل داشتن مکروب استریوسکوپ (Streptococcal) مبتلا می‌گردد. اگر معالجه درست نشوند مکروب در بدن باقی‌مانده و ترشحات را ایجاد می‌کند که به تدریج بالای قلب، گرده‌ها یا بالای هردوی آن‌ها اثر خراب می‌کند. نوع این مرض که در اثر کار زیاد، بارداری زیاد زنان، و رطوبت زیاد پیدا می‌شود که در افغانستان زیاده دیده می‌شود. در زمستان و بهار در محلات که مردم صندلی غرض گرم کردن بدن استفاده می‌نمایند. وقوع این مرض و درد این مرض ازدیاد می‌یابد. آفتاب و رطوبت خشک از درد و موجودیت این مرض می‌کاهد. در هوای گرم مرطوب شدت درد این مرض زیاد می‌شود.
چیچک
یکی از امراض ویروسی است که در سراسر افغانستان وجود دارد. مریضی چیچک حالت بسیار خفیف ولی خیلی ساری می‌باشد که ناشی از ویروس که سبب بخار خارش دار می‌شود، بمیان می‌آید. این مرض دارای واکسن و وقایه می‌باشد. در بعضی افراد که مصاب به چیچک می‌باشند پس از جور شدن داغ‌های چیچک تا اخیر عمر در روی و بدن او باقی می‌ماند که به نام چیچکی یا قولطه یاد می‌شوند. چیچک اکثراً در اطفال زیر سنین ۱۰ سال معمول بوده، با آن هم افراد دارای سنین مختلف می‌تواند به آن مصاب گردد. مصاب شدن به چیچک اکثراً در فصل‌های بهار و زمستان به‌خصوص بین ماه‌های مارس و می اتفاق می‌افتد. چیچک اکثراً طی دو هفته خود بخود مداوا می‌شود.
مالاریا
مالاریا یک مرض کشنده است که سالانه هزاران افغان به این مرض مبتلا می‌گردد. این مرض یک مشکل عمده صحی را درین کشور تشکیل داده‌است. زیاده مبتلا شدگان این مرز اطفال زیر سن ۵ سالگی می‌باشد.. تخمیناً ۲۲٬۶ میلیون نفر در کشور در مناطق اندیمیک این مرض زنده گی می‌کنند که به خطر مصاب شدن مالاریا مواجه‌اند. در سال ۲۰۱۲ از سراسر افغانستان بیشتر از ۳۹۱ هزار واقعه مالاریا گزارش داده شده‌است. افغانستان از جمله ممالک اندیمیک (واگیر) مالاریا بوده که به اساس گزارش منتشره سال ۲۰۱۱ سازمان صحی جهان این کشور از نظر وقوعات مالاریا سومین کشور در سطح حوزه شرق مدیترانه می‌باشد که وقوعات مرض مالاریا در افغانستان بیشتر در مناطقی دیده می‌شود که از نظر جغرافیایی ارتفاع آن دو هزار متر از سطح بحر بلندتر و هوای آن گرم و مرطوب باشد. ولایات ننگرهار، کنر، لغمان، بغلان، کندز، تخار، بدخشان، بلخ، فاریاب، بادغیس، هرات، هلمند، قندهار و خوست بیشتر به خطر مالاریا مواجه‌اند. در چند سال جنگ‌های داخلی کنترل این مرض از دست رفته بود که تعدا د مرگ ومیر را خیلی زیاد نموده بود. کنون وزارت صحت عامه پرو گرام‌های وقایه‌ای و معالجوی را درپیش گرفته‌است که تا حدود زیاد مرگ میر کاهش یافته‌است.
لشمانیا
لیشمانیا یا سال دانه بیماری است که از گزیدن پشه‌های خاکی که در درس‌های دیوارها زندگی می‌کنند به انسان‌ها سرایت می‌کند. لشمانیاز می‌تواند توسط موش صحرایی و سگ انتقال یابد. این مرض در شهرها به‌خصوص در کابل هرات مزارشریف هلمند وقندهار زیاده وجود دارد. در سال ۲۰۱۲ میلادی بیشتر از ۳۰۰ هزار واقع مالاریا در تمام افغانستان گزارش شده‌است. وزارت صحت افغانستان از کاهش ۱۹ درصد واقعه مالاریا نسبت به سال ۲۰۱۲ سخن می‌زنند. این وقایع نسبت به سال ۲۰۰۲، ۳۸ درصد کاهش یافته‌است. این مرض در سال ۱۳۵۷ به کلی نابود شده بود پس از درگیری جنگ‌های داخلی دوباره ازدیاد یافت. در زمان طالبان دوباره سراسر کشور را پوشانید.
بیماری سل در افغانستان
سِل یا توبر کلوز «Mycobacterium tuberculosis» یک بیماری وسیع است. باسیل این بیماری میکرباکتریوم توبرکلوزیس یا «باسیل کخ» نام دارد زیرا که در سال ۱۸۸۲ (میلادی) پروفسور رابرت کخ دانشمند آلمانی آن را کشف کرد. نوعی از این بیماری که به سل گاوی موسوم است، میان انسان و چهارپایان مشترک است؛ که به نام بروسلوز یاد می‌شود. این بیماری در کشورهای جهان سوم از معضلات بزرگ صحی می‌باشد. مرض سل یا سل یا (تی‌بی) یکی از بیماری‌های مهلک در جهان است که عامل آن مایکوباکتریوم‌ها یا به‌طور دقیقتر میکوباکتریوم‌های سلی است. در بیماری سل معمولاً شش‌ها مورد حمله قرار می‌گیرند، از اینکه باکتریا سل شکل استوانه ئی مانند تیوپ دارد و هم می‌تواند بدن خود را برای سال‌ها داخل تیوپ زنده نگهدارد به نام تیوبر کلوز یاد می‌شود. افغانستان در ردیف ۲۲ کشوری قرار دارد که بالاترین میزان واقعات سل را در جهان دارا بوده و سل یکی از مشکل‌های عمده صحت عامه کشور محسوب می‌شود. طبق آخرین تخمین سازمان صحی جهان سالانه در حدود ۱۸۹ واقعه جدید سل در هر صدهزار نفوس یعنی ۶۱٬۰۰۰ واقعه جدید در سال در این کشور بروز می‌نماید. حدود ۳۹ نفر در هر صدهزار نفوس یعنی ۱۳٬۰۰۰ نفر در سال، جان‌شان را به لیل ابتلا به این مرض از دست می‌دهند. قابل ذکر است که ۶۷درصد واقعات جدید بلغم مثبت ریوی و ۶۲درصد تمام واقعات سل را که در جریان سال ۲۰۱۲ به مراکز صحی مراجعه کرده‌اند، زنان تشکیل می‌دهند.
پروگرام ملی کنترل سل افغانستان (NTP) در سال ۱۹۵۴ توسط وزارت صحت عامه به همکاری تکنیکی و مالی سازمان صحی جهان (WHO) تأسیس گردید. جنگ‌های تحمیلی و نابسامانی‌های چند دهه اخیر، منجر به تخریب و تضعیف مداوم سیستم صحت عامه از جمله پروگرام ملی کنترل سل شد. تا این‌که در سال ۱۹۹۷ وزارت صحت عامه با همکاری سازمان صحی جهان و موسسات همکار، استراتژی کوتاه‌مدت تداوی تحت نظارت مستقیم (DOTS) را در کشور معرفی و در سال ۲۰۰۲ هم‌زمان با روی کار آمدن دولت انتقالی عملاً همت به تطبیق این استراتژی گماشتند. در آغاز سال ۲۰۰۳ اولین پلان استراتژیکی ملی کنترل سل به‌مدت سه سال (۲۰۰۳–۲۰۰۵) ساخته شده و اهداف، ۷۰درصد کشف واقعات جدید سل فعال و ۸۵درصد میزان موفقیت تداوی توسط وزارت صحت عامه به‌عنوان اهداف ملی این پروگرام تعیین گردید. بعداً پروگرام ملی کنترل سل پلان استراتژیک ملی خویش را برای پنج سال (۲۰۰۶–۲۰۱۰) تدوین نموده و در سال ۲۰۰۸ این پلان استراتژیک را در مطابقت با پلان انکشافی هزاره (MDG) و استراتژی همکاران توقف سل (Stop TB Partnership) به‌مدت پنج سال دیگر یعنی تا سال ۲۰۱۳ تجدید و تمدید کردند. اخیراً پلان استراتژیک ملی برای پنج سال آینده (۲۰۱۳–۲۰۱۷) مجدداً تدوین و تصویب گردیده‌است. جمعیتی از کشور که به عرضه خدمات کنترل سل دسترسی دارند به‌طور ثابت افزایش یافته، طوری‌که عرضه خدمات در این بخش از ۱۴درصد در سال ۲۰۰۱ به ۹۷درصد در سال ۲۰۱۲ ارتقاء یافته‌است. تعداد مراکز صحی که خدمات کنترل مرض سل را ارائه می‌نمایند، از ۱۰ مرکز در سال ۲۰۰۱ به ۱٬۱۹۷ مرکز در سال ۲۰۱۲ افزایش را نشان می‌دهد. کشف واقعات سل در سال ۲۰۱۲ مجموعاً ۲۹٬۴۰۰ واقعه بوده که عمدتاً از طریق توسعه پوشش عرضه خدمات کنترل سل در سیستم خدمات صحی اساسی به‌دست آمده‌است. با وجود آن‌که پروگرام ملی کنترل سل در سال ۲۰۱۲ با چالش‌های فروان روبه‌رو بود، اما بالاترین میزان کشف واقعات سل را از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۲ داشته، که خود گویای تعهد و تلاش کارکنان پروگرام ملی کنترل سل و سیستم عرضه خدمات صحی اساسی، افزایش آگاهی عامه، سهم‌گیری جامعه، فعالیت‌های همکاران توقف سل، انجمن مریضان سل، انجمن داکتران سل و امراض ریوی و سکتور خصوصی می‌باشد. میزان وقوع سل فعال در دوران سنین باروری (۱۵–۴۴) بارزتر است. به‌طور مثال ۶۴درصد واقعات سل بلغم مثبت جدید در این محدوده سنی قرار داشته که ۷۰٫۵درصد آن را زنان تشکیل می‌دهند. فاصله کم بین ولادت‌ها، ولادت‌های متعدد، ازدواج قبل از وقت، سوءتغذیه، عوامل محیطی و فرهنگی در ابتلای زنان به سل فعال دخیل هستند. پروگرام ملی کنترل سل به‌خاطر دریافت عوامل و دلایل مربوط به بلند بودن واقعات ثبت شده سل در نزد زنان، با همکاری سازمان صحی جهان، تحقیقی را به راه انداخته‌است، که نتایج آن در آینده نزدیک اعلام خواهد شد. پروگرام ملی کنترل سل با حمایت همکارانش برنامه تشخیص و تداوی مریضان مبتلا به سل مقاوم (MDR TB) را از ماه جون ۲۰۱۱ به راه انداخته که تا امروز ۷۲ واقعه مقاوم تشخیص و تحت تداوی قرار گرفته‌است. در طول ۱۲ سال اخیر (از سال ۲۰۰۱ تا سال ۲۰۱۲) مجموعاً «۲۷۱٬۷۷۵ واقعه سل تشخیص و تحت تداوی با نظارت مستقیم (DOTS) قرار گرفته‌اند.»
سیاه صرفه
سیاه‌سُرفه بیماری باکتریال است که به علّت حملات شدید سرفه می‌تواند منجر به کبودی گردد. پیش از رواج واکسیناسیون بیش از ۹۳ درصد موارد بیماری در کودکان زیر ده سال اتفاق می‌افتاد. انتقال بیماری از طریق ذرات تنفسی است. این بیماری می‌تواند منجر به مرگ بیمار گردد. عامل بیماری سیاه صرفه یا بوردتلا پرتوزیس (Bordetella pertussis) یک کوکوباسیل گرم منفی بسیار مسری است و منحصراً در انسان ایجاد بیماری می‌نماید. علائم بیماری شامل سه مرحله زکام، مرحله حمله‌ای و مرحله نقاهت یا شفا یابی است. در مرحله زکام علائم غیر اختصاصی شبیه به سرماخوردگی است. بعد از یک تا دو هفته سرفه‌هایی که به دنبال آن‌ها صدای شدید دمی شنیده می‌شود. حملات سرفه‌ها می‌تواند شدید باشد و همراه با کبودی بعد از سرفه و استفراغ باشند. تظاهرات سیاه‌سرفه در شیرخواران کوچک‌تر از شش ماه ممکن است به صورت سرفه‌های شدید به هر مدت، اشکال در غذا خوردن، قطع تنفس یا کندی ضربان قلب بدون حملات سرفه باشد. در افغانستان واقعات سیاه صرفه در وجود اطفال زیاده دیده می‌شود. کنون تعدادی زیادی اطفال که در مناطق دور دست ویا بی امن زندگی دارند. واکسن ناشده‌اند. بروز واقعات درین مناطق بیشتر می‌باشد. در مناطق سرد افغانستان مانند بدخشان نورستان بامیان دای کندی غورات واقعات سیاه سرفه در زمستان زیاد بوده بعضاً باعث مرگ اطفال می‌شوند.
اسما
بیماری مزمن التهابی راه‌های هوایی است. افراد مبتلا به این بیماری دچار حملات یا دوره‌های شدیدی می‌شوند که ناشی از واکنش حساسیتی و برونکواسپاسم قابل برگشت و انسداد مجاری تنفسی است. این حملات زمانی بروز می‌کنند که مجرا تنفسی در ریه‌ها در اثر عوامل خاص محیط زیستی دچار بیش‌فعالی شده و سپس ملتهب و مسدود می‌شوند. علایم مداوم این بیماری ممکن است شامل تنگی نفس، احساس فشار روی سینه، خلط و سرفه باشد. زیاده مبتلا شدگان این مریضی کودکان و کهن سالان می‌باشد. در مراحل پیشرفته مریضی لوله‌های تنفسی مسدود شده مریض به صرفه نمودن آغاز می‌نماید سپس به زمین ما افتد. این مریضی تدوای موقت و دایمی دارد.
اسهال سینه پهلو
اسهال و سینه پهلو از بیماری‌های شایع در میان کودکان در افغانستان است که سالانه حدود ۶۰ درصد مرگ میر اطفال کمتر از سن ۵ سال را دربردارد. بسیاری اطفال اولاً اسهال می‌شوند بعداً در کمبود انرژی به سینه پهلو مبتلا شده می‌میرند. واقعات سینه پهلو در سرما افزایش می‌یابد؛ این مریضی با سرفه و تب شدید همراه بوده، شُش‌ها التهابی شده و اکسیژن را به‌طور درست اخذ کرده نمی‌تواند. به اساس گزارش‌های رسمی سطح مرگ و میر کودکان در حال حاضر از هر شش کودک یک کودک پیش از رسیدن به پنج سالگی می‌میرد. برای نخستین بار واکسن بیماری‌های اسهال و سینه پهلو در سال ۲۰۱۲ میلادی در افغانستان تطبیق خواهد شد و این برنامه در چهار سال آینده در این کشور عملی خواهد شد. اجرای واکسن ضد اسهال کودکان مرگ و میر ناشی از اسهالات را تا ۴۵ درصد کاهش خواهد داد. کنون هشت نوع واکسن، از جمله واکسن‌های ضد بیماری‌های فلج کودکان، سرخکان (سرخک)، دیفتری و سیاه سرفه در سراسر کشور به صورت کمپین سراسری تطبیق (اجرا) می‌شود. طی سال گذشته تنها در شفاخانه صحت طفل (ایندیرا گاندی) در کابل، ۲۴هزار طفل بستر شده بود، که ۲۸۰۰ تن آن‌ها تلف شدند. اکنون اسهال، سینه پهلو و مالاریا کشنده‌ترین امراض محسوب می‌شوند.