cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لشکرکشی‌های روس‌ها به کناره دریای خزر
در سال ۱۰۳۰، روس‌ها به منطقهٔ شروان حمله کردند و حاکم گنجه برای کمک در سرکوب شورش بیلقان مبلغ زیادی پول به آن‌ها پرداخت. یک سال بعد، در ماه نوامبر سال ۱۰۳۱، روس‌ها در نزدیکی باکو شکست خورده و اخراج شدند. در سال ۱۰۳۲ روس‌ها حملهٔ دیگری به شروان داشتند، که در آن الانان و سریرها به آنان ملحق شدند. مسلمانان محلی در ۱۰۳۳ روس‌ها را شکست دادند. سپس، روس‌ها از حوزهٔ دریای خزر حمله کرده و پس از مدت کوتاهی به اغوزها در نبردهای خوارزم کمک کردند. آخرین دورهٔ اعزام نیرو و یورش روس‌ها به دریای خزر در سال ۱۰۴۱ توسط اینگوار دوردست‌نورد به منظور شرکت در جنگ‌های بین گرجستان و بیزانس و احتمالاً نبرد ساسیرتی انجام پذیرفت، که نیروهای روس وارنگی نیز در این اعزام شرکت داشتند. هدف از این اردوکشی‌ها، احتمالاً بازگشایی مسیرهای تجاری قدیمی روس‌ها بود؛ چنان‌که در آن زمان بلغارهای ولگا و خزرها دیگر موانع بزرگی نبودند. پس از آن، هیچ گونه اقدام مشابهی توسط روس‌های وارنگی انجام نپذیرفت و بدین ترتیب مسیر مابین دریای بالتیک و دریای خزر هیچگاه بازگشایی نشد.
منبع‌شناسی
منابع مورد استفاده برای لشکرکشی روس‌های وارنگی به دریای خزر شامل کتب تاریخی و جغرافی ملل مختلف، سکه‌ها، نامه‌ها، داستان‌ها و کتیبه‌ها می‌شود. منبع مکتوب بی‌طرفی وجود ندارد، زیرا اغلب منابع مربوط می‌شود به راویانی که شهرهایشان مورد حملهٔ روس‌ها قرار گرفته‌است. همچنین برخی از منابع تاریخ‌نگاران و جغرافی‌دانان مسلمان دارای تناقضاتی آشکار هستند. از طرفی ادبیات اسکاندیناوی پس از عصر وایکینگ‌ها به وجود آمده‌است و تا آن زمان تنها افسانه‌هایی داشتند که فقط «عطش شدید جنگجویی» آنان را می‌نماید.
از جمله منابع مکتوب دست اول، کتاب‌های مورخان و جغرافیدانان مسلمان مانند ابن فضلان، ابن رسته، گردیزی، اصطخری (ف. پس از ۹۵۱) علی بن حسین مسعودی، ابن حوقل (ف. ۹۷۸ م)، ابن مسکویه، ابن خردادبه، و… هستند.
در خصوص نخستین لشکرکشی روس‌ها در سال ۹۱۲ میلادی مسعودی و ابن مسکویه گزارش نسبتاً کاملی ارائه می‌دهند. ابن مسکویه، ماجرا را از منظر شاهدان دست اول می‌نگارد و مسعودی روس‌ها را تا فرجام کارشان در سرزمین خزرها دنبال می‌کند. علی بن حسین مسعودی (۸۹۶ – ۹۵۷ میلادی) هم هست که جهانگردی کنجکاو بوده و به «هردوت عرب» شهرت دارد. از نقدهایی که بر آرتور کستلر بر وی وارد می‌کند، برخورد و پرداختن سطحی به موضوعات و پذیرش غیرنقادانهٔ همهٔ مسائل است. از مهمترین منابع اولیه برای دوره آغازین لشکرکشی‌ها، سفرنامه ابن فضلان است. نویسندهٔ این کتاب، که فرستادهٔ خلافت عباسیان به سرزمین‌های شمال دریای خزر بوده‌است، از بغداد در ژوئن سال ۹۲۱ میلادی به سمت بلغارستان ولگا گسیل شد و پس از گذشتن از همدان، ری، نیشابور، مرو، بخارا، خوارزم، حوضهٔ دریاچه آرال، اوست یورت، یائیک (در قزاقستان کنونی) و حوضهٔ رود ولگا، پس از ۱۱ ماه، در مه ۹۲۲ میلادی به سرزمین بلغارهای ولگا رسید. سفر وی پس از نخستین لشکرکشی روس‌ها بوده‌است و وی با روس‌ها در سرزمین بلغارهای ولگا و خزرها برخوردهایی داشت و با تنفر و دشمنی از آن‌ها یاد می‌کند. از معاصران ابن فضلان، شخصی به نام ابن رسته است که مانند او از نخستین جغرافی‌نگاران مسلمان است که به ذکر مطالبی دربارهٔ سرزمین و مردمان خزر، بُرداس، بلغارها، مجارها، اسلاوها، روس‌ها، سریرها و آلان‌ها پرداخته‌است. در کتاب ابن رسته نقل‌قول‌هایی از شخصی به نام «سلام ترجمان» با استناد به ابن خردادبه (حدود ۸۲۰ – ۹۱۲ میلادی) وجود دارد. سلام ترجمان که مردی دوستدار سیر و سفر بود، کتاب‌هایی را از دیگر زبان‌های پیرامون اقوام شمالی برای الواثق بالله (۷۹۴–۸۴۷ میلادی)، خلیفهٔ عباسی، ترجمه می‌کرد. در این که ابن خردادبه یا جیهانی (حدود ۸۹۳ تا ۹۰۷ میلادی) از منابع ابن رسته بوده‌اند یا نه، اختلاف نظر وجود دارد. ابن رسته برخلاف ابن فضلان نگاه مثبتی به روس‌ها ارائه می‌دهد، ولی در برخی از موارد کلام خود را نقض می‌کند. البته در باب جنگاوری روس‌ها، با دیگران هم نظر است.
در طبقه بعدی منابع اولیه، اثر کتاب الاقالیم اصطخری، که پیش از ۹۵۰ میلادی می‌زیست، دربارهٔ جغرافیای جهان اسلام نگاشته شده‌است، که در آن به اقلیم دریای خزر، دیلم، آذربایجان، اران، ارمنستان و خزر پرداخته‌است. اما اطلاعات وی دربارهٔ خزرها اشکالاتی دارد. یاقوت حموی در معجم البلدان در توصیف خزرها از وی نیز بهره جسته‌است. ابن حوقل (فوت حدود ۹۷۸ میلادی) بین سال‌های ۹۴۳ تا ۹۷۰ میلادی در سرزمین‌های اسلامی به قصد تجارت سیاحت کرده و کتاب صورة الارض (یا المسالک و الممالک) را در ۹۷۷ میلادی تألیف کرده‌است. به نوشته جعفر شعار، وی ممکن است مبلغ مذهبی یا داعی سیاسی بوده باشد و در سال ۹۵۵ میلادی از مناطق شمالی قلمرو مسلمانان شامل آذربایجان و ارمنستان دیدار کرده‌است. وی همچنین به رود ولگا و سرزمین بلغارستان ولگا سفر کرده‌است و اطلاعاتی از خزرها داشته‌است، که در خصوص دست اول بودن آن بین پژوهشگران اختلاف وجود دارد. اما، اطلاعات وی در خصوص سرزمین‌ها غیرمسلمان برگرفته از شنیده‌ها و دارای اشتباهاتی است بنا بر نوشته گلدن در ویراست سوم دانشنامه اسلام، ابن حوقل تنها کسی است که غارت شهر سمندر در خزرستان را گزارش کرده‌است اما، به نوشته آرتور کستلر، ابن حوقل بر خلاف جغرافی‌دانان یادشده، در مناطق مذکور نبوده و بیشتر کتاب صورة الارض یا المسالک و الممالک، که وی در ۹۷۷ میلادی تألیف کرده، نقل از کتاب اصطخری (نگاشتهٔ ۹۳۲ میلادی) است. خود اصطخری هم اغلب از روی شخصی به نام «بلخی»، که متعلق به سال ۹۲۱ است، کتابش را نوشته‌است. تفاوت این سه کتاب در شیوهٔ ارائهٔ آن‌ها بوده؛ بلخی بیشتر بر نقشه‌ها تأکید داشته و اصطخری حاشیه‌نویسی‌ها را افزایش داده و در کتاب ابن حوقل بیشتر مطالب به شکل متن است. ابن عبری (۱۲۲۶–۱۲۸۶ میلادی) نیز در کتاب تاریخ خود گزارشی از لشکرکشی دوم روس‌ها به آذربایجان به دست داده‌است.
همچنین در منابع بیزانسی نیز مطالبی آمده، به خصوص رسالهٔ کنستانتین هفتم (۹۰۵ — ۹۵۹ میلادی) به نام De Administrando Imoerio که در حوالی ۹۵۰ میلادی نوشته شده و مطالب آن از منابع گوناگونی گردآوری شده‌است. این کتاب که توسط امپراتور وقت بیزانس تألیف شده، یک «شاهکار فنی» توصیف شده ولی به موجب شیوهٔ گردآوری مطالب، ندرتاً تناقضاتی در آن یافته‌اند. در بین منابع خزری، نامهٔ سچچتر، که مکاتباتی میان دو یهودی ناشناس است و در مصر کشف شده، نیز اطلاعاتی دربارهٔ چند شخصیت حاضر در ماجرا را می‌دهد. همچنین مکاتبات خزر، که بین یوسف بن هارون، خاقان خزرها طی دهه‌های ۹۵۰ و ۹۶۰ میلادی، و حسدای بن شپروط(۹۱۵–۹۷۰ میلادی)، منشی یهودی خلیفه اموی قرطبه، انجام شده‌است.
دو قرن پس از این سلسله منابع اولیه، یاقوت حموی (۱۱۷۹–۱۲۲۹) با نگارش معجم البلدان عصر دانشنامه‌نویسی را آغاز کرد. در کتاب یاقوت هم اطلاعات ابن فضلان و هم ابن حوقل دربارهٔ خزرها آمده‌است. یاقوت به اشتباه مطالب هر دو را با نام ابن فضلان ثبت می‌کرد و لذا پیش از کشف نسخهٔ خطی کتاب ابن فضلان در مشهد، اختلافات نظر فراوانی دربارهٔ این منابع وجود داشت که حال وضعیت آن‌ها روشن شده‌است.
در بین مکتوبات خود روس‌ها، کتاب قصهٔ سالیان گذشته در نیمهٔ اول قرن دوازدهم بر اساس نوشته‌های قدیمی‌تر نوشته شده‌است که جالب توجه می‌باشد. علاوه بر آن بخشی از حماسه‌های مکتوب آن‌ها بر روی حدود ۲۶ سنگ رونی وجود دارد که اکثراً در سوئد وجود دارند و شامل افسانه اینگوار می‌شوند. این افسانه ماجرایی است از آخرین اعزام نیروهای وایکینگ به دریای خزر است، که در سال ۱۰۴۱ و برای شرکت در جنگ‌های گرجستان-بیزانس انجام پذیرفت.
سکه‌های درهم عربی، ساسانی و عربی-ساسانی که در اطراف سن پیترزبورگ یافته شده و شیوهٔ ضرب برخی سکه‌ها در دوران علویان طبرستان، نیز از آثاری هستند که اطلاعاتی از وقایع و زمان آن‌ها می‌دهند.
روس‌های وارنگی
وایکینگ‌ها مردمی در شمال اروپا بودند که به تعبیر آرتور کستلر به صورت ناگهانی «مانند آتشفشانی» به سمت جنوب هجوم آوردند و به حملات شدیدی علیه ملل مختلف دست زدند. در حالی که عده‌ای از آن‌ها به غرب رفته و در ایسلند و نورماندی ساکن شدند و حتی به قاره آمریکا رسیدند، عدهٔ دیگری از آن‌ها به شرق آمده و تا دریای مازندران پیشروی کردند. در اوایل قرن نهم میلادی، روس‌های وارنگی، که وایکینگ‌های به شرق آمده بودند، پس از عبور از دریای بالتیک و خلیج فنلاند از راه رود وولخوف به دریاچه ایلمن در جنوب سن پترزبورگ وارد شده و شهر نووگورود را در جزیرهٔ مناسبی ساختند. همچنین روس‌ها یک شهر به نام آلدیگجا را بنا نهاده بودند، این شهر حدود ۹٫۷ کیلومتری جنوب رود وولخوف، در دهانهٔ دریاچه لادوگا، بود.
این موقعیت جغرافیایی باعث می‌شد تا روس‌ها بتوانند از طریق ولگا به دریای خزر و از طریق دنیپر به دریای سیاه راه یابند. مسیر تجاری ولگا به قلمرو جنگجویان بلغار و خزرها منتهی شده و مسیر تجاری دنیپر آنان را به مرزهای اقوام اسلاو می‌رساند. روس‌ها نخستین‌بار، در مناطق مسلمان‌نشین مجاور دریای خزر، به عنوان معامله‌گر و بازرگان وارد شدند. آن‌ها در امتداد مسیر تجاری دنیپر شهرهایی ساختند و با تجارتشان را با امپراتوری بیزانس آغاز کردند و با مسلمانان سرزمین‌های اطراف دریای خزر که در طول مسیر تجاری ولگا بودند، ارتباط یافتند. اواخر قرن نهم، ابن خردادبه از خرید و فروش روس‌ها با اجناس خزری در بازارهای پایین ولگا و بازارهای سراسر شهرهای پیرامون دریای خزر سخن به میان می‌آورد. این بازرگانان، پوست، عسل و برده می‌فروختند، حتی برخی از این تاجران، با شتر در مسیر بغداد تجارت می‌کردند و بردگان اروپایی نیز کار ترجمه را برایشان انجام می‌دادند. توماس سچاب نونان، مورخ و مردم‌شناس، معتقد است که روس‌ها در سال ۸۰۰ نیز به بغداد رفته‌اند، چون سکه‌های درهم ساسانی، عربی و عربی-ساسانی متعلق به ۸۰۴–۸۰۵ در پترگوف، در نزدیکی سن پترزبورگ، یافته شده‌است.
روس‌ها مسیر دنیپر را به ولگا ترجیح می‌دادند. این مسیر از مسکن اقوام اسلاوی می‌گذشت که باج‌گزار خزرها بودند. این اسلاوها شامل قبایل پولیانی‌ها در کیف، ویاتیچی‌ها در جنوب مسکو، رادی‌میشچی در شرق دنیپر، سوریان در حاشیه رود درنا و… می‌شدند و اغلب به کشاورزی مشغول، و برخلاف اقوام ترک مسیر ولگا، آرامش‌طلب بودند. این شیوه زندگی باعث می‌شد «طعمهٔ طبیعی» روس‌های وارنگی به‌شمار آیند. مسیر دنیپر دارای هفت آبشار بود که کشتی‌های روس با گذشتن از آن نهایتاً می‌توانستند به قسطنطنیه (پایتخت بیزانس) برسند. بعدها روس‌ها این مناطق را باج‌گزار خود کردند و نهایتاً، الگ نووگورود شهر کیف را فتح کرد و پایتخت روس‌های کیف قرار داد. تدریجاً فرهنگ روس‌ها تحت تأثیر اسلاوها قرار گرفت و در آن هضم شد. روس‌ها دین مسیحیت را پذیرفتند و در اواخر سده دهم میلادی به صورت روسهای امروزی درآمد. از حدود ۸۶۰ میلادی (۲۲۶ قمری) تجاوز روسهای وارانگی از اسکاندیناوی به سرزمین خزران و امپراتوری بیزانس آغاز گردید.
از سوی دیگر روس‌ها برای رسیدن به دریای خزر می‌بایست از مسیر ولگا به سمت جنوب می‌آمدند و از تپه‌های والدای و پیچ و تاپ‌های رودخانهٔ ولگا می‌گذشتند. آن‌ها برای رسیدن به دریا مجبور بودند از شاخه‌های یک رودخانه کشتی را به خشکی برده و حمل کنند تا به شاخهٔ دیگری از رود برسند. بلغارهای ولگا و خزرها در این مسیر حضور داشتند.
وضعیت ممالک مسیر ولگا
خزرها در نیمهٔ دوم قرن هشتم، در قالب یک حکومت یهودی با موقعیت اقتصادی و نظامی مناسب بودند که با خلافت عباسیان (مسلمانان) و بیزانس (مسیحیان) هم‌مرز بودند و میان این حکومت‌ها و خزران صلح برقرار بود؛ طوری‌که با احساس خطر نسبت به روس‌های تازه‌رسیده، خزرها با کمک مهندسان بیزانسی، پایتخت جدید خود، سارکل، را بنا کردند و سدی در میان این دشمن جدید با امپراتوری بیزانس و خلافت اسلامی شدند.
وضعیت سرزمین‌های جنوب و غرب دریای خزر
در آستانه تهاجمات روس‌های وارنگی، به واسطه سیاست‌های اداری، مالی و نظامی متوکل، خلیفهٔ عباسی، از جمله ولخرجی فراوان، عدم ثبات مقامات اداری و تغییر مکان پایتخت به سامرا و نیز چرخش مذهبی وی به سمت حنابله، خلافت تضعیف شد و با قتل وی در ۸۶۱ میلادی توسط غلامان ترک زمینهٔ زوال قدرت عباسیان فراهم شد. با وقوع جنگ داخلی در بغداد و سامرا طی یک دهه پس از مرگ متوکل، که به کشته شدن چهار خلیفه انجامید؛ خلافت عباسی عملاً تکه‌تکه شد و سلسله‌های نسبتاً مستقلی توسط قدرت‌های نظامی محلی تحت عنوان «امیر» در جای جای سرزمین‌های اسلامی ظهور کردند. این سلسله‌های جدید برخلاف امرای قبلی (نظیر طاهریان) در پی خودمختاری و مرکزگریزی بودند. در این دوره عباسیان از اعمال مؤثر حاکمیت خود، جز در بخش محدودی از سرزمین عراق، ناتوان بودند. بدین ترتیب، سرزمین مسلمانان دچار تجزیه سیاسی شده‌بود.
در نیمهٔ دوم سدهٔ نهم میلادی در سواحل جنوبی دریای مازندران، علویان به رهبری داعی کبیر در طبرستان حکومت جدیدی بنا نهاده بودند که طاهریان را شکست دادند و عوامل آن‌ها را از نواحی شمالی ایران کنونی خارج کردند. این حکومت تازه تأسیس، زیدی مذهب و با خلفای عباسی در حال جنگ بود. آن‌ها حتی در بین مردم برخی از شهرهای عراق محبوبیت داشتند. گرچه این حکومت توسط سامانیان شکست سختی خورد، ولی در زمان ناصرالحق اطروش علویان احیا شدند و بخش اعظم مردمان گیلان در این دوره مسلمان زیدی شدند. بعدها با زوال علویان، حکومت‌های دیلمی مانند جستانیان، آل زیار و آل بویه تبدیل به قدرت‌های منطقه‌ای شدند. محمد بن مسافر از افرادی بود که با استفاده از اختلافات موجود در بین خاندان‌های دیلم، سلسله سالاریان را در ۹۱۶ میلادی در طارم، تأسیس کرد. این خاندان خارج از دیلم به سمت غرب و شمال گسترش یافت و مرزبان بن محمد بر آذربایجان و بخشی از ارمنستان تسلط یافت.
نخستین حملات
دومین حمله در سال ۹۰۹ یا ۹۱۰ رخ داد، هدف از این اعزام نیز آبسکون بوده‌است. این حمله هم مشابه هجوم پیشین، کوچک بود و فقط با شانزده کشتی انجام شد. طبق گفته‌های ابن اسفندیار، ابوالضرغام احمد بن القسم، حاکم شهر ساری، با کمک امیر طبرستان، ابوالعباس، توانست نیروهای روس را، که به میانکاله رفته بودند، شکست دهد.
سومین حمله نیز در سال ۹۱۱ یا ۹۱۲ به وقوع پیوست. این بار روس‌ها برای هجوم به طبرستان، ابتدا به شهر ساری حمله کردند و پس از قتل و غارت و به آتش کشیدن روستاها، سوار کشتی‌ها شده و به سمت دیلمستان گریختند. سپس در نزدیکی «چشمه رود» دو گروه شدند، عده‌ای در کشتی‌ها ماندند و عدهٔ دیگر به ساحل حمله کردند، ولی دیلمیان متوجه این موضوع شدند و شبانه کشتی‌های مستقر در ساحل را آتش زدند و مهاجمین را کشتند، ولی آن‌ها که در دریا منتظر بودند، با اموال کسب شده، گریختند و نهایتاً در قلمرو شروانشاهان کشته شدند.
یورش بزرگ‌سال ۹۱۳ میلادی
روس‌ها در سال ۹۱۳، نخستین هجوم خود در مقیاس بزرگ را انجام دادند. کرانه‌های جنوبی دریای خزر شاهد ورود ۵۰۰ فروند کشتی روس از جانب مملکت خزرها شدند. روس‌ها برای اینکه بتوانند از اراضی خزرها ایمن عبور کنند، به آن‌ها وعدهٔ نیمی از غنائم را دادند. آن‌ها از پایین رودخانه دنیپر به سوی دریای سیاه رفته، سپس از دریای آزوف به رودخانه دان رسیده و از سارکل کشتی‌ها را به صورت زمینی به ولگا انتقال داده و به دریای خزر رسیدند.
روس‌ها سرانجام به گرگان، در شرق طبرستان، حمله کردند و مناطق مجاور آن را نیز به تاراج بردند. کشتی‌های آنان در نزدیکی جزایر جنوب‌غربی دریا لنگر انداخته بودند و تلاش برای دفع مهاجمان شروع شده‌بود، اما به موفقیت نرسید. پس از آن روس‌ها به سوی باکو حمله کردند، آن‌ها پس از سه روز سفر وارد شهر شدند و مناطق اران (یا آران)، بیلقان و شروان را تصرف کردند. آن‌ها هر چیزی که می‌توانستند را به یغما بردند و زنان و کودکان را به عنوان برده به اسارت گرفتند. سپس در جزیره‌ای در نزدیکی باکو مستقر شدند و از آنجا به ساری حمله‌ای کردند.
طبق نظر ظهیرالدین مرعشی این حمله در زمان استیلای سامانیان بر طبرستان رخ داد. مرعشی از شکست کامل روس‌ها در برابر مدافعان سامانی و قتل همه‌شان سخن گفته که با گزارش علی بن حسین مسعودی، که از لحاظ زمانی به واقعه نزدیک‌تر است، متعارض می‌باشد. با توجه به گزارش‌های مسعودی، روس‌ها در راه بازگشت در دلتای رود ولگا، توسط مسلمانان و برخی از مسیحیان خزری، مورد حمله واقع شدند. این تهاجم احتمالاً با رضایت شاه خزر انجام شده‌بود. کسانی که موفق به فرار شدند، توسط بلغارهای ولگا و برطاس‌ها به قتل رسیدند.
در گزارش مسعودی آمده عده‌ای از مسلمانان اهل خوارزم که به عنوان محافظ خاقان خزران نزد او بودند، از وی خواستند که به انتقام غارت‌ها و کشتارهای روس‌ها علیه مسلمین، با آن‌ها به مبارزه بپردازد. خاقان پذیرفت و به روس‌ها اطلاع داد که مسلمانان آماده جنگ با ایشان هستند. روس‌ها که قصد داشتند از ولگا به رود دُن روند، با این واقعه نقشهٔ خویش را تغییر داده و از مسیرهای آبی خارج شدند. آن‌ها سه روز با مسلمانان جنگیدند و فقط پنج هزار روس زنده ماندند که به سمت قلمرو برطاس‌ها کشتی راندند و در جنگ با برطاس‌ها و غزها کشته شدند.
نزدیکی روس‌ها و خزران می‌توانست موجب نگرانی خلافت عباسیان شود. دستگاه خلافت به نزدیکی با غزان و در نتیجه تقویت بلغارهای ولگا معتقد بوده‌است، تا در برابر روس‌ها و خزران به عنوان یک خطر مشترک، مقابله کنند؛ بنابراین خلافت عباسی با حمایت از غزها و بلغارها، می‌توانست در آسیای مرکزی، خراسان، قفقاز و شاید آذربایجان، طبرستان و دیلم اعمال قدرت کند و خزرهای مسلمان را در شورش علیه حکومت خود تقویت نماید. پس از حملهٔ روس‌ها به طبرستان و گیلان، نارضایتی در این نواحی افزایش یافت و موجب سقوط عوامل حکومت سامانیان در این ناحیه و برقراری مجدد دولت علویان طبرستان توسط ناصرالحق اطروش شد. ورود اطروش به طبرستان اندکی پس از حملهٔ روس‌ها در ۱۲ اوت سال ۹۱۳ (اول محرم ۳۰۱) روی داد.
یورش بزرگ در سال ۹۴۳ میلادی
در سال ۹۴۱ روس‌ها حملهٔ ناموفقی به بیزانس داشتند که با پیمان صلح خاتمه یافت. در این دوره ایگور یکم، رهبری روس‌ها را در دست داشت. او تصمیم گرفت با نیروهایی که در این جنگ استفاده نشدند، جنگ دیگری را آغاز کند. به نظر واسیلی بارتلد خود ایگور در این اردوکشی حضور نیافت زیرا منابع از کشته شدن سردستهٔ روس‌ها نوشته‌اند، در حالی که ایگور پس از آن در دیگر منابع حضور دارد.
این دومین هجوم بزرگ روس‌ها به دریای خزر بود که در سال ۹۴۳ به وقوع پیوست. در تهاجم سال ۹۴۳، روس‌ها تا رود کورا و اعماق قفقاز پیش رفتند و نیروهای مرزبان بن محمد حاکم آذربایجان را شکست دادند. در این جنگ مرزبان دارای ارتشی بود که از هر قومیت دیلمی، کُرد و صعلوک ۳۰۰ سرباز داشت و از مردم درخواست داوطلب شدن برای نبرد کرد، ولی به جز دیلمی‌ها بقیه گریختند و روس‌ها شهر بردعه، مرکز اران، را تصرف کردند و زنان و کودکان را به بردگی گرفتند و مال بسیاری بدست آوردند.
دو گزارش از شرح وقایع پس از فتح بردعه وجود دارد. یکی از ابن اثیر است که داستان را احتمالاً از «ثابت بن حنان» حول سال ۳۳۲ هجری نقل می‌کند و دیگری متعلق به گزارش‌گری ارمنی به نام موسی کاگان کاتوانسی است. گزارش نخست با این که توسط مورخین مسلمان نوشته شده، از نظر روس‌ها بی‌طرف‌تر است. در گزارش ارمنی از قتل‌عام بی‌رحمانهٔ مردم صحبت شده در حالی که در گزارش ابن اثیر چنان نقل شده که روس‌ها به اهالی گفته‌اند در صورت خارج نشدن از خانه‌هایشان در امان خواهند بود. نقل ابن اثیر نشان می‌دهد روس‌ها می‌خواستند در شهر فتح شده نظم برقرار کنند تا بیشینهٔ غنائم را کسب کنند. این با رویکردشان در حملات پیشین متفاوت است و گویای پیشرفت فرهنگی آنان می‌باشد.
روس‌ها پس از فتح منطقه به مردم پیشنهاد دادند که با پذیرش حکومت روس‌ها بر خود، بتوانند دین خود را حفظ کنند. با توجه به گزارش‌های ابن مسکویه، مردم محلی این صلح را نپذیرفتند و به مقابلهٔ با روس‌ها شتافتند. آن‌ها از روس‌ها خواستند که شهر را ترک کنند. پس از رد شدن اولتیماتوم، روس‌ها شروع به کشتن مردم و باج‌گیری کردند. این کشتار اندکی بعد به پایان رسید تا مذاکراتی انجام پذیرد. پس از آن نیز روس‌ها چند ماه در بردعه ماندند و از این شهر به عنوان مرکز حملاتشان به مناطق اطراف استفاده کردند.
مدتی بعد، بیماری اسهال خونی (دیسانتری) در بین سربازان روس شایع شد. ابن مسکویه در این باره می‌نویسد: «بیش از حد از میوه‌هایی که در اینجا پرورش می‌یابد خوردند. این بیماری در میان آن‌ها همه‌گیر شد… و نیروهایشان کاهش یافت» با شیوع بیماری در میان روس‌ها، مسلمانان به شهر بردعه نزدیک شدند. رئیس سربازان روسی، خود را بر روی الاغی انداخت و از آنجا که ۷۰۰ نفر از سربازانش را از دست داده بود، از جنگیدن طفره رفت و به سمت قلعهٔ بردعه عقب‌نشینی کرد؛ این قلعه نیز توسط مسلمانان محاصره شده‌بود. روس‌ها که از محاصره و بیماری خسته شده‌بودند، با گنجینه‌ها، جواهرات، لباس‌های خوب و بردگان جوان با کشتی‌هایشان در کورا و خدمه‌های کشتی و ۳۰۰ نفر از سربازان که زنده مانده‌بودند، با بخشی از غنیمت‌ها بازگشتند. مسلمانان نیز پس از نبش قبر روس‌ها، اسلحه‌هایی که همراه با اجساد مدفون شده‌بود را برداشتند. پس از پایان جنگ، بردعه مرکزیت و اهمیت خود را از دست داد و گنجه موقعیت برتر را در منطقه به دست‌آورد.
جورج ورنادسکی احتمال می‌دهد که الگ نووگورود فرماندهٔ خرسوار روس‌ها در حمله به اران بود باشده. ورنادسکی می‌گوید، نام اُلگ و هلگو در نامهٔ سچچتر ذکر شده و با توجه به آن سند، هلگو با قایقی به ایران رفت و پس از حمله‌ای نافرجام به قسطنطنیه، در سال ۹۴۱ درگذشت. از سوی دیگر، به نظر لف گومیلیف، چون نام او در نامه‌های روسی برده شده‌است و با توجه آنچه در منابع عربی ثبت شده‌است، این فرضیه وجود دارد که وی همان اسوه‌نلد، فرماندهٔ افسانه‌ای وارنگیان، بوده باشد.
نابودی حکومت خزرها
درست روشن نیست که دلیل اختلاف خزرها و روس‌ها چه بوده‌است، بر همین اساس چندین فرضیه در این باره پیشنهاد شده‌است. یکی از فرضیات این است که روس‌ها ترجیح می‌دادند که خزرها را از مسیر تجاری ولگا کنار بزنند؛ زیرا آنان برای حمل و نقل از ولگا مالیات می‌گرفتند. ظاهراً امپراتوری بیزانس نیز در تحریک قوای روس نقش داشته‌است. خزرها تا زمان سلطنت رومانوس یکم از متحدان روم شرقی بودند، ولی او در زمان حکومتش یهودیان ساکن در قلمرو بیزانس را مورد اذیت و آزار قرار داد. با توجه به اسناد سچچتر، یوسف بن هارون خاقان خزرها، در پاسخ به این ستم، مسیحیان خزری را مورد ظلم خود قرار داد. از سویی رومانوس با تحریک الگ نووگورود (که در نامه‌ها با نام هِلگو خوانده شده) علیه خزرها، دست به اقدامی تلافی جویانه زد.
در فرضیه دیگری عنوان شده که هجوم به خزرها در برابر تصمیم آن‌ها برای بستن راه ولگا از سال ۹۴۳ بوده‌است. در مکاتبات خزر، که مابین سال‌های ۹۵۰–۹۶۰ انجام شده‌اند، یوسف بن هارون از نقش خود به عنوان مدافع سیاست‌های مسلمانان در برابر حملات روس‌ها، در منطقهٔ خزر، خبر می‌دهد: «اگر من ساعتی آن‌ها را فرو بگذارم، همهٔ کشورهای عرب را تا بغداد ویران خواهند کرد.» درگیری‌های پیشین مسلمانان و ارتش خزر با غارتگران روس در سال ۹۱۲ نیز ممکن است به این اقدامات و خصومت روس‌ها علیه دولت خزری کمک کرده‌باشد.
سرانجام در سال ۹۶۵، سویاتوسلاو به جنگ خزرها شتافت. وی برای مبارزهٔ خود، مزدورهایی از بین اغوزها و پچنگ‌ها استخدام کرد که شاید برای مقابله با سواره‌نظام قدرتمند خزری بوده‌باشد. سویاتوسلاو شهر سارکل را در حدود سال ۹۶۵ نابود کرد و شهر کرچ، در شبه جزیره کریمه، را به تاراج برد، اما آن را اشغال نکرد. سپس احتمالاً در سال ۹۶۸ یا ۹۶۹ شهر آتیل، پایتخت خزرها، را تصرف کرد. مدت کوتاهی پس از مبارزات سویاتوسلاو، شخصی که از شهر آتیل بازدید کرده نوشته‌است: «روس‌ها حمله کردند و حتی شاخه‌ای انگور یا کشمش و حتی یک برگ سبز باقی نگذاشتند.» ابن حوقل تنها کسی است که گزارش کرده روس‌ها، پس از بازگشت از «روم و اندلس»، شهر سمندر را غارت کرده‌اند. هجوم سویاتوسلاو به رفاه و استقلال دولت خزر پایان بخشید. نابودی خانات خزر، تسلط بر مسیرهای تجاری شمال و جنوب از طریق مناطق استپی و دریای سیاه را برای شاهان کی‌یفی روس به وجود می‌آورد؛ حال آنکه این مسیرها راه‌هایی بودند که پیش از این نیز به عنوان منابع اصلی درآمد خزرها به حساب می‌آمدند. علاوه بر این، مبارزه‌های سویاتوسلاو منجر به رشد جمعی و فرهنگی اسلاوها در مناطق میان نواحی استپی و جنگلی سالتوو-مایاکی (Saltovo-Mayaki) شد. البته، سویاتوسلاو در سال ۹۷۲ میلادی توسط پچنگ‌ها کشته شد.
آخرین تهاجمات بزرگ روس‌ها
در سال ۱۰۳۰، روس‌ها به منطقهٔ شروان حمله کردند و حاکم گنجه برای کمک در سرکوب شورش بیلقان مبلغ زیادی پول به آن‌ها پرداخت. بعد از این، روس‌ها به سرزمین خویش بازگشتند و یک سال پس از بازگشت، در ماه نوامبر سال ۱۰۳۱، در نزدیکی باکو شکست خوردند و اخراج شدند. در سال ۱۰۳۲ روس‌ها حملهٔ دیگری به شروان داشتند که در آن الانان و سریرها به آنان ملحق شدند. مسلمانان محلی در ۱۰۳۳ روس‌ها را شکست دادند. مشخص نیست که روس‌ها در این نبرد با چه کسانی متحد شده‌بودند. املیان پریتساک اثبات می‌کند که آن‌ها از یک پایگاه در نزدیکی رود ترک آمده و سرزمین اصلیشان تموترکان بود. پریتساک بر این باور است که روس‌ها از حوزهٔ دریای خزر حمله کرده و پس از مدت کوتاهی به اغوزها در نبردهای خوارزم کمک کردند.
داستان حماسی اینگوار بزرگ‌مسافر، ماجرایی است از آخرین اعزام نیروهای وایکینگ به دریای خزر که در سال ۱۰۴۱ و برای شرکت در جنگ‌های گرجستان-بیزانس و احتمالاً نبرد ساسیرتی انجام پذیرفت که نیروهای وارنگیان نیز در این اعزام شرکت داشتند. عناصر این داستان حماسی با رویدادهای تاریخی به میزان قابل توجهی در هم تنیده‌اند. این لشکرکشی با سفر اینگوار از سوئد آغاز شد و به سرزمین‌های جنوبی ولگا و شرقیون (سرکلند) رسید. حدود بیست و شش سنگ رونی اینگوار وجود دارد که ۲۳ عدد از آن‌ها در دریاچهٔ مئلارن در منطقهٔ اوپلاند سوئد است که اشاره به رزمندگان سوئدی دارد که همراه اینگوار در اردوکشی به سرزمین‌های مسلمان‌نشین حضور داشتند. هدف از این اردوکشی‌ها احتمالاً بازگشایی مسیرهای تجاری قدیمی روس‌ها بود، زیرا که در آن زمان بلغارها و خزرها دیگر موانع بزرگی نبودند. یک سنگ رونی از برادر اینگوار نشان می‌دهد که او برای یافتن طلا به شرق رفته، اما در سرزمین مسلمان درگذشته‌است. پس از آن، هیچ گونه اقدام مشابهی توسط روس‌ها و دیگر وایکینگ‌ها انجام نپذیرفت و بدین شکل مسیر مابین دریاهای بالتیک و خزر هیچگاه بازگشایی نشد.
پیامدها
از زمان کوچ روس‌های وارنگی و مجاور شدنشان با خزران و اسلاوها، آن‌ها تحت‌تأثیر نفوذ فرهنگی همسایگان خود قرار گرفتند. کستلر معتقد است آنان سعی داشتند از کسانی که با آن‌ها ارتباط دارند، بیاموزند. چنانچه حکام نخستین نووگورود خود را به تقلید از خزرها «خاقان» نامیدند و مانند نظام سیاسی خزر، امیری را سردار سپاه منسوب کرده و به عنوان نمایندهٔ خود نزد رعایا فرستادند. به گفتهٔ منابع اولیه چنین مدلی در بین اقوام وایکینگ اسکاندیناوی و ژرمن‌ها بی‌سابقه بود. خزرها مرفه و پیشرفته‌ترین حکومتی بودند که در نخستین موج حملات روس‌ها با آن‌ها ارتباط یافتند.
از جمله خراج‌گزاران خزرها اقوام اسلاو بودند که تا ۸۵۹ میلادی مالیاتی را به خزرها و وارنگیان حوزهٔ بالتیک می‌پرداختند. داستانی بیان می‌کند که دو نفر از خویشاوندان روریک، حاکم نووگورود، در یکی از مسافرت‌هایشان از شهری در ناحیهٔ این اسلاوها گذشتند و از آنجا خوششان آمده و در آن ساکن شدند و ظرف ۳ سال این شهر که کی‌یف نام داشت، به دست روس‌ها افتاد. بعدها این دو برای روس‌ها مرکزیت یافت و فرزند روریک، الگ نووگورود، با قتل دو فاتح مذکور شهر، پایتخت روس‌ها را به کی‌یف آورد؛ چنانچه کی‌یف لقب «مادر شهرهای روسیه» گرفت. با این حال مردم خزری و اسلاو شهر همچنان در کی‌یف می‌زیستند.
خزرها دیواری بین بیزانس و روس‌ها بودند که مانع رسیدن کشتی‌های روس به قسطنطنیه می‌شدند. با ضعف خزرها روس‌ها از راه دنیپر پیاپی به قسطنطنیه حمله کردند و پس از فراز و نشیب‌هایی در روابط دو جبهه، نهایتاً معاهده‌هایی میان بیزانس و روس بسته شد که موجب گرویدن تدریجی روس‌ها به مسیحیت و کلیسای ارتودکس شرقی گشت؛ به شکلی که این مذهب تا امروز برای روس‌ها باقی است. در چنین شرایطی حضور خزرها نفعی برای بیزانس و روس نداشت که هیچ؛ وجودشان مالیاتی ده درصدی بر گردن آن‌ها می‌انداخت که باعث نابودی خزران در ۹۶۵ میلادی شد. در پی زوال خزرها، طایفه‌ای از ترکان صحرانشین قبچاق به نام کومان‌ها، روس‌ها آنان را پولوتزی (پولوتزی یعنی زردگون، رنگ‌پریده) می‌خواندند، بر مسیر ولگا و دن تاختند و آزوف در کرانه رود دن را مرکز حکومت خود قرار دادند. (۱۰۵۴ تا ۱۲۳۷ میلادی)
در گرگان، طبرستان، دیلم، آذربایجان، شروان، اران و… نیز روس‌ها بازرگانی و حملات را در کنار هم انجام می‌دادند و یورش‌هایی همراه با غارت و برده‌گیری داشتند که شرح آن در مقاله آمد. این یورش‌ها بر ذهنیت مردم بسیار تأثیرگذار بود به‌طوری‌که نورا چادویک می‌نویسد اسکندرنامه نظامی گنجوی، که در نزدیک بردعه می‌زیست، بشدت متأثر از خاطرات مردم از حملات روس‌ها به این ناحیه است.
رایان براون (بازیکن فوتبال)
رایان براون (Ryan Brown؛ زادهٔ March 15, 1985) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال آلترینچام، باشگاه فوتبال استافورد رانجرز، باشگاه فوتبال نورتویچ ویکتوریا، باشگاه فوتبال پورت ویل، و باشگاه فوتبال لیک تاون اشاره کرد.
تذکره تابعیت افغانستان
تذکره تابعیت یا کارت ملی یک سند رسمی شناسایی در افغانستان است که در داخل افغانستان توسط ریاست ثبت احوال و نفوس وزارت امور داخله و در خارج از کشور توسط نمایندگی‌های سیاسی برای افغانستانی‌ها صادر می‌شود.
تذکره‌های تابعیت در افغانستان از آغاز توزیع در زمان پادشاهی شاه امان الله تا اکنون تغییراتی دیده و دگرگونی‌های سیاسی باعث تغییر در شکل و محتوای آن بوده است.
در دوران حاکمیت رژیم کمونیستی تذکره‌ها به شکل کتابچه‌ای مانده و فقط نامِ روی آن به جمهوری دمکراتیک افغانستان تبدیل شد.
پس از سقوط رژیم طالبان و هم‌زمان با آغاز کار دولت حامد کرزی، تذکره تابعیت از حالت کتابچه‌ای به برگه تغییر شکل داد و اکنون هم به صورت فراگیر به صورت برگه‌ای موجود می‌باشد.
تعریف قانونی
در قانون ثبت احوال نفوس افغانستان تذکره تابعیت این گونه تعریف شده:
تذکره تابعیت سند رسمی است که به منظور تثبیت هویت ملی تبعه کشور به شکل کارت مطبوع (چاپ شده) مطابق احکام این قانون چاپ و توزیع می‌گردد.
کارت ملی افغانستان تذکره الکترونیک
دولت حامد کرزی نخستین بار در سال ۱۳۸۷ اعلام کرد که دولت برنامه‌ای توزیع تذکره‌های الکترونیکی را روی دست دارد. اما بنا به مشکلات فنی و مالی قادر به توزیع این نوع تذکره نشد. در توافقنامه‌ای تشکیل دولت وحدت ملی میان محمداشرف غنی و عبدالله عبدالله بر سر توزیع تذکره تابعیت برقی توافق شد اما پس از توشیح این قانون توسط اشرف غنی، اختلافاتی در محتوای آن در میان سیاستمداران افغانستان به‌وجود آمد.
اختلافات بر سر محتوای تذکره الکترونیکی
درج کلمه افغان در تذکره تابعیت، تبدیل به مسئله‌ای جنجال‌برانگیز گردید:
اختلاف در مجلس نمایندگان افغانستان بالای درج شدن دو مشخصه‌ای «دین و ملیت» در رویه نخست و اصلی شناسنامه به‌وجود آمد که پس از بگومگوهای بسیار و تشنج،‌ بالاخره توافق گردید که دین ذکر شود اما ملیت حذف شود.
پس از این هم، اعتراض‌های دیگری به‌وجود آمد که خواهان درج قومیت در تذکره تابعیت جدید بود که این اعتراض‌ها بازهم مانع توزیع شناسنامه‌های برقی شد.
بالاخره محمداشرف غنی رئیس‌جمهور افغانستان با درج دین و ملیت و قومیت موافقت کرد و اعلام کرد که به‌زودی فرایند توزیع این شناسنامه‌ها آغاز می‌گردد.
عبدالله عبدالله در واکنش به صدور نخستین تذکره تابعیت الکترونیکی برای محمد اشرف غنی، آن را آغاز بحران خواند.
هم اکنون در تذکره های تابعیت علاوه بر مشخصات فردی ،دین و قومیت و ملیت افراد نوشته می شود
روند توریع آن برای شهروندان افغان که در بیرون از افغانستان هستند نیز آغاز شده و بیش از یک میلیون تذکره تابعیت صادر شده است.
پس از کارزار درج نام مادر، شورای وزیران درج آن را به صورت اختیاری تصویب کرد
پیشینه
نخستین تذکره تابعیت در افغانستان، برای شاه امان‌الله در سال ۱۲۹۹خورشیدی در شهر کابل صادر شد.
مشخصات تذکره الکترونیکی
در تذکره‌های برقی این مشخصات در پایگاه داده (دیتابیس) ذخیره می‌گردد:
معلومات ذیل در پشت (رویه اصلی) تذکرهٔ تابعیت به زبان‌های پشتو، فارسی و انگلیسی نوشته و نمایان می‌گردد.
جان مورتون
اوایل زندگی
مورتون در ۱۷۲۵ در حومهٔ ریدلی، در شهرستان چستر، شهرستان دلاور امروزی، پنسیلوانیا، به‌دنیا آمد. ماه دقیق تولد او مشخص نیست. پدرش، جان مورتون (ارشد)، از قومی فنلاندی (بالتیک) در فنلاند که در آن زمان بخشی از سوئد بود، به همراه پدرِپدربزرگش، مارتی مارتینن،  یا مونس مارتنسون (نام جایگزین سوابق نظامی سوئد که بعدها به عنوان مورتون انگلیسی‌سازی شد) مهاجرت کرد. خود او اهل جووا فنلاند بود که در ۱۶۵۴ به سرزمین‌های استعماری سوئد به نام سوئد نو، رسیده بود. مادرش مری آرچر نیز فنلاندی‌تبار بود. مورتون تنها پسر پدرش بود که در ۱۷۲۴ قبل از تولدش، فوت کرد. زمانی که مورتون تقریبی هفت ساله بود، مادرش با جان اسکچلی، کشاورزی انگلیسی‌تبار که مورتون را آموزش داد، ازدواج کرد.
حرفهٔ سیاسی
مورتون در ۱۷۵۶ برای عضویت در مجمع استانی پنسیلوانیا انتخاب شد. سال بعد او به عنوان قاضی صلح منصوب شد، سمتی که تا ۱۷۶۴ برعهدهٔ او بود. همچنین او به عنوان نمایندهٔ کنگرهٔ تمبر در ۱۷۶۵ خدمت کرد. او در ۱۷۶۶ از مجلس استعفا داد تا به عنوان کلانتر شهرستان چستر خدمت کند. او در ۱۷۶۹ به مجلس بازگشت و در ۱۷۷۵ به عنوان رئیس مجلس انتخاب شد. در ضمن، شغل قضایی او با انتصابش در سمت دستیار قاضی دادگاه عالی پنسیلوانیا در ۱۷۷۴ به اوج خود رسید.
مورتون در ۱۷۷۴ و ۱۷۷۵ برای اولین و دومین کنگرهٔ قاره‌ای انتخاب شد. او با احتیاط به حرکت پنسیلوانیا به سمت استقلال کمک کرد، هرچند که با قانون اساسی رادیکال پنسیلوانیا در ۱۷۷۶ مخالفت کرد. زمانی که کنگره در ژوئن ۱۷۷۶ بحث در مورد قطعنامه استقلال را آغاز کرد، هیئت پنسیلوانیا دو تکه شد. بنجامین فرانکلین و جیمز ویلسون موافق اعلام استقلال و جان دیکنسون و رابرت موریس مخالفت اعلام استقلال بودند. مورتون تا قبل از ۱ ژوئیه که در کنار فرانکلین و ویلسون قرار گرفت، هیچ تعهدی به آن‌ها نداشت. زمانی که رأی نهایی در ۲ ژوئیه اخذ شد، دیکنسون و موریس رأی ممتنع دادند و به هیئت پنسیلوانیا اجازه دادند تا از قطعنامه استقلال حمایت کنند. مورتون این اعلامیه را در ۲ اوت با اکثر نمایندگان دیگر امضا کرد.
مورتون رئیس کمیته‌ای بود که مفاد عهدنامه را نوشت، هرچند که او قبل از تصویب این مفاد، به احتمال در اثر بیماری سل، فوت کرد.
میراث
مورتون در میان امضاءکنندگان اعلامیه استقلال، اولین کسی بود که فوت کرد و در محل خاکسپاری کلیسای سنت پل قدیمی (که به عنوان محل دفن قدیمی سوئدی‌های قدیمی شناخته می‌شود) در چستر، پنسیلوانیا دفن شد. قبر مورتون تا اکتبر ۱۸۴۵، زمانی که ابلیسک مرمری ۱۱ فوتی امروزی توسط نوادگان او ساخته شد، بدون علامت باقی ماند.ref>
در کتیبه ضلع غربی بنای یادبود آمده‌است:
"تقدیم برای یادبود جان مورتون، یکی از اعضای اولین کنگرهٔ آمریکا از استان پنسیلوانیا که در نیویورک در ۱۷۶۵ دور هم جمع شدند و کنگرهٔ بعدی که در فیلادلفیا در ۱۷۷۴ تشکیل شد. متولد ۱۷۲۴ پس از میلاد – درگذشتهٔ در آوریل ۱۷۷۷."
در کتیبه ضلع شرقی بنای یادبود آمده‌است:
"در رأی‌گیری استان‌ها در مورد مسئله استقلال مستعمرهٔ آمریکا، گره‌ای وجود داشت تا زمانی که رأی پنسیلوانیا داده شد. دو نفر رأی مثبت و دو نفر منفی دادند. این گره و تساوی ادامه یافت تا اینکه رأی آخرین عضو، جان مورتون، در مورد اعلام دیپلم شکوه آزادی آمریکا، تصمیم گرفت."
در کتیبه ضلع جنوبی بنای یادبود آمده‌است:
در کتیبه ضلع شمالی یادبود آمده‌است:
پس از اینکه دانشگاه تورکو، به این نتیجه رسید که حوزه مطالعاتی در مورد آمریکای شمالی پراکنده‌است و نیاز به یک مؤسسه ملی است، مرکز مطالعات آمریکای شمالی جان مورتون را در ۲۰۱۳ تأسیس کرد.
زندگی شخصی
مورتون با آن جاستیس از شهرستان چستر ازدواج کرد. آن‌ها والدین سه پسر و پنج دختر بودند؛ آرون، اسکچلی، جان، مری، سارا، لیدیا، آن و الیزابت. پسر دوم مورتون، اسکچلی، در میان شبه نظامیان پنسیلوانیایی ارتش قاره‌ای در طول جنگ انقلابی آمریکا، سرگرد بود. مورتون یکی از اعضای فعال کلیسای انگلیکن (مذهبی در میان کاتولیک و پروتستان که از زمان هنری هشتم در انگلستان رواج پیدا کرد) در شهرستان چستر بود.
کیس بروکمن
کیس بروکمن (Kees Broekman; July 2, 1927 – 1927:7:2, November 8, 1992) اسکیت‌باز سرعت اهل پادشاهی هلند بود.
کیل سوبک
کیل سوبک (Kjell Søbak؛ زادهٔ June 21, 1957) از برندگان مدال‌های بازی‌های المپیک زمستانی و ورزشکار دوگانه اهل نروژ است.
مایا علی
مایا علی (؛ زادهٔ July 27, 1989) با نام اصلی مریم تنویر علی بازیگر اهل پاکستان است. وی از سال ۲۰۱۲ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به دردسر تیفا اشاره کرد.
بخش قاهان
بخش قاهان، یکی از بخش‌های شهرستان جعفرآباد در استان قم ایران است. مرکز این بخش، شهر قاهان است.
جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت بخش قاهان برابر با ۲٬۹۰۰ نفر بوده‌است.
رایان برگ
رایان برگ (Ryan Burge؛ زادهٔ October 12, 1988 ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال دونکستر راورز، باشگاه فوتبال نیوپورت کانتی، باشگاه فوتبال ماچیدا زلویا، باشگاه فوتبال هاید، باشگاه فوتبال آکسفورد یونایتد، باشگاه فوتبال ساتون یونایتد، باشگاه فوتبال ووستر سیتی، باشگاه فوتبال بیرمنگام سیتی، باشگاه فوتبال بارنت، و باشگاه فوتبال پورت ویل اشاره کرد.
تورنتو هاسکیس در فصل ۴۷–۱۹۴۶
فصل ۴۷–۱۹۴۶ تورنتو هاسکیس نخستین فصل حضور این تیم در انجمن بسکتبال آمریکا (بی‌ای‌ای) می‌باشد.
پونگ
پونگ یکی از قدیمیترین بازی‌های آنلاین ویدئویی و اولین بازی ویدویی ورزشی است.
مسرت نذیر
مسرت نذیر (؛ زادهٔ October 13, 1940) خواننده و بازیگر زن اهل پاکستان است. وی از سال ۱۹۵۵ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جایزه نگار شده‌است.
کیم بو روم
کیم بو روم (Kim Bo-reum؛ زادهٔ February 6, 1993) اسکیت‌باز سرعت، و اسکیت‌باز سرعت، اهل کره جنوبی است.
بول (فیلم)
بول (Bol) یک فیلم اردو زبان به کارگردانی شعیب منصور محصول سال ۲۰۱۱ کشور پاکستان است.
کیم بوتین
کیم بوتین (Kim Boutin؛ زادهٔ December 16, 1994) اسکیت‌باز سرعت، و اسکیت‌باز سرعت، اهل کانادا است.
دریای دزدان
دریای دزدان (Sea of Thieves) یک بازی ویدئویی اکشن-ماجراجویی اول شخص است. بازیکنان به‌طور منظم در طول ماجراجویی خود با یکدیگر روبرو می‌شوند. هر بازیکن نقش یک دزدریایی را بر عهده دارد. این بازی در تاریخ ۱۸ مارس ۲۰۱۸ برای پلت‌فرم‌های مایکروسافت ویندوز و اکس باکس وان و در سال ۲۰۲۰ برای کنسول اکس‌باکس سری اکس و سری اس منتشر شد.
رایان بروک
رایان بروک (Ryan Brooke؛ زادهٔ October 4, 1990 ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال اولدهام اتلتیک، باشگاه فوتبال آلترینچام، باشگاه فوتبال بارو، باشگاه فوتبال تلفورد یونایتد، و باشگاه فوتبال کرزن اشتون اشاره کرد.
رایان بروکفیلد
رایان بروکفیلد (Ryan Brookfield؛ زادهٔ May 10, 1987 ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال کولوین بای اشاره کرد.
جوزف مک‌مین
جوزف مک‌مین (Joseph McMinn) (زادهٔ ۲۲ ژوئن ۱۷۵۸ – درگذشتهٔ ۱۷ اکتبر ۱۸۲۴)، سیاستمدار آمریکایی بود که به عنوان چهارمین فرماندار ایالت تنسی میان سال‌های ۱۸۱۵ تا ۱۸۲۱ خدمت می‌کرد. یک کهنه سرباز انقلاب آمریکا که پیشتر از سال‌های ۱۷۹۴ تا ۱۷۹۶ در مجلس قانون‌گذاری منطقه جنوب غربی و در سال‌های ۱۸۰۵ تا ۱۸۱۱ به عنوان سخنگوی سنای تنسی خدمت کرده‌است. او عضو حزب دموکرات-جمهوری‌خواه بود.
مک‌مین پس از دوران فرمانداری، به عنوان یک مأمور چروکی برای دولت ایالات متحده آمریکا فعالیت می‌کرد.
رایان بروبل
رایان بروبل (Ryan Brobbel؛ زادهٔ March 5, 1993 ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال یورک سیتی، باشگاه فوتبال هارتل پول یونایتد، باشگاه فوتبال ویتبای تاون، باشگاه فوتبال نیو سنتس، باشگاه فوتبال میدلزبرو، و باشگاه فوتبال دارلینگتون ۱۸۸۳ اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال Northern Ireland national under-17 football team, Northern Ireland national under-18 football team, Northern Ireland national under-19 football team، و زیر ۲۱ سال ایرلند شمالی بازی کرده‌است.
جوزف مک‌مین
اوایل زندگی
در سال ۱۷۸۶، مک‌مین به شهرستان هاوکینز، تنسی نقل مکان کرده جاییکه یک زمین کشاورزی خرید. فرماندار قلمرو جنوب غربی، ویلیام بلونت در سال ۱۷۹۲ مک‌مین را به عنوان قاضی صلح برای هاوکینز کانتی انتخاب کرد و مک‌مین میان سال‌های ۱۷۹۴ تا ۱۷۹۶ نمایندهٔ هاوکینز کانتی در مجلس محلی بود. وی همچنین به عنوان افسر نیروی شبه نظامی محلی خدمت کرده و در نهایت به سمت فرماندهٔ قرارگاه ارتقا یافت.
حرفه
مک‌مین نمایندهٔ مجلس مؤسسان در سال ۱۷۹۶ بوده که به نگارش قانون اساسی ایالت کمک کرد و زمانی که ایالت تنسی در ۱ ژوئن ۱۷۹۶ در اتحاد ایالات پذیرفته شد، اجرای قانون اساسی ممکن شد. او برای تحویل دادن یک نسخه از سند تکمیل شده به دولت فدرال در فیلادلفیا، انتخاب شد. مک‌مین از سال‌های ۱۷۹۷ تا ۱۸۰۱ و ۱۸۰۳ تا ۱۸۱۱ در سنای تنسی خدمت کرد و میان سال‌های ۱۸۰۵ تا ۱۸۱۱ سخنگوی سنا بود.
مک‌مین در سال ۱۸۱۵ برای سمت فرمانداری در برابر چهار سیاستمدار برجستهٔ دیگر ایالت از جمله: سناتور جسی وارتون، نماینده کنگره رابرت ویکلی، رئیس سابق مجلس ایالتی رابرت فاستر و نماینده کنگره قانون اساسی ایالتی، توماس هندرسون، کاندیدا شد. با وجود اینکه رقبای وی در مطبوعات او را مورد هجوم قرار دادند، مک‌مین با کسب بیش از ۱۵ هزار از ۳۷ هزار رأی ممکن، پیروز انتخابات شد. او مجدداً در سال ۱۸۱۷ انتخاب شد و دوباره فاستر را در انتخابات شکست داد و در سال ۱۸۱۹ برای سومین دوره با شکست انوک پارسونز برای سمت فرماندار انتخاب شد.
مک‌مین در زمانی که فرماندار بود، تمرکز خود را بر روی ایجاد رابطهٔ صلح‌آمیز با بومیان آمریکایی به جهت تسهیل راه‌های اسکان بیشتر سفیدپوستان به خصوص در غرب، گذاشته بود. معاهدهٔ خرید چیکاسا یا خرید وسترن که در آن بیشترین بخش تنسی غربی امروزی به دست آمده، در دوران تصدی مک‌مین به عنوان فرماندار انجام شده‌است. چهارده شهرستان (ایالات متحده آمریکا) به وجود آمد. معاهده کالهون (یا خرید هیواسی) که در آن ایالات متحده بخشی از جنوب شرقی تنسی را به دست آورد، نیز در دوران تصدی وی مورد مذاکره قرار گرفت.
مک‌مین پس از بازنشستگی از سمت فرمانداری که به دلیل محدودیت‌های زمانی مشخص شده در قانون اساسی سال ۱۷۹۶ انجام شد، به مزرعهٔ خود در هاوکینز کانتی بازگشت. او در سال ۱۸۲۳ به مزرعه‌ای در امتداد رودخانه هیواسی در نزدیکی کالهون، تنسی نقل مکان کرد و به عنوان مأمور دولت فدرال در نزدیکی دفتر نمایندگی چروکی تا زمان مرگش خدمت کرد.
زندگی خانوادگی و میراث
مک‌مین در سال ۱۷۸۵ با همسر نخستش، آنا کوپر ازدواج کرد و از آن ازدواج صاحب یک دختر به نام جین شد. در پی مرگ همسر اولش، با ربکا کینکد ازدواج نمود. ربکا در ژانویهٔ ۱۸۱۵ چشم از جهان فروبست و تک فرزند مک‌مین، جین، نیز دو هفته بعد جان خود را از دست داد.
در سال ۱۹۴۲، پرتره‌ای از مک‌مین که توسط هنرمند برجسته، رامبراند پیل در سال ۱۷۹۶ نقاشی شده بود، در فیلادلفیا کشف شد. ظاهراً مک‌مین زمانی که برای تحویل قانون اساسی تازه نوشته شدهٔ ایالت تنسی به دولت فدرال از شهر دیدن کرده بود، برای خلق این پرتره ژست گرفت. انجمن تاریخی تنسی این نقاشی را برای ایالت خریداری کرده‌است.
شهر مک‌مین کانتی، تنسی، و شهر مک‌مینویل، تنسی، در وارن کانتی، به افتخار جوزف مک‌مین نام‌گذاری شده‌اند. ویلیام تی نیوبی، مؤسس مک‌مینویل، اورگان، نام این شهر را به نام زادگاهش مک‌مینویل، تنسی، گذاشت.
ایمان علی
ایمان علی (؛ زادهٔ December 19, 1980) بازیگر و مدل زن اهل پاکستان است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به ام شنتی ام، به نام خدا و بول اشاره کرد.
رایان بلیک (بازیکن فوتبال)
رایان بلیک (Ryan Blake؛ زادهٔ December 8, 1991) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال همپتون و ریچموند بورو، باشگاه فوتبال ووکینگ، باشگاه فوتبال ابسفلیت یونایتد، باشگاه فوتبال چرتسی تاون، باشگاه فوتبال برنتفورد، باشگاه فوتبال فارن‌بورو، و باشگاه فوتبال کینگستونیان اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال Northern Ireland national under-19 football team و زیر ۲۱ سال ایرلند شمالی بازی کرده‌است.
کیم چول-مین
کیم چول-مین (Kim Cheol-min؛ زادهٔ November 29, 1992) اسکیت‌باز سرعت، و اسکیت‌باز سرعت، اهل کره جنوبی است.
هفته اوکراینی
هفتۀ اوکراینی ، ( به الفبای رومی: Ukrainskyi Tyzhden ) یک مجلۀ هفتگی مصور است که سیاست، اقتصاد و هنر را پوشش می‌دهد و مخاطبان اجتماعی اوکراینی زبان را هدف قرار می‌دهد. این مجموعه طیف وسیعی از تجزیه و تحلیل، نظر، مصاحبه، قطعات ویژه، از جمله سفر در اوکراین و خارج، و نقد هنری و تقویم رویدادها را ارائه می‌دهد.
تاریخچه و مشخصات
هفتۀ اوکراینی در اوکراین توسط شرکت خصوصی رسانه ای‌سی‌ای‌ام اوکراین (اتریش) منتشر می‌شود و در نوامبر ۲۰۰۷ میلادی تأسیس شد. این مجله یکی از چندین مجلات زبان اوکراینی است که در پی انقلاب نارنجی در اوکراین منتشر شده‌ است.
پیوترکوف تربونالسکی
پیوترکوف تربونالسکی (به لاتین: Piotrków Trybunalski، تلفظ: ) یک شهر در لهستان است که در استان ووتسکی واقع شده‌است.
هفته اوکراینی
تاریخچه و مشخصات
نسخۀ انگلیسی هفتۀ اوکراینی هر دو ماه یکبار منتشر می‌شود و شامل مجموعه‌ای از مقالات است که مورد توجه خوانندگان غیر اوکراینی است.
پیوترکوف تربونالسکی
خصوصیات
پیوترکوف تربونالسکی ۶۷٫۲۷ کیلومترمربع مساحت و ۷۷٬۸۱۰ نفر جمعیت دارد.
هفته اوکراینی
تاریخچه و مشخصات
در سال ۲۰۱۲ میلادی بیانیۀ خود را منتشر کرد که در آن قدرت‌های دولتی و رسانه‌های بزرگی که عملاً بازار را انحصاری می‌کنند، به آزار و اذیت متهم کرد.
رایان بوت
رایان بوت (Ryan Boot؛ زادهٔ November 9, 1994 ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال مکلسفیلد تاون و باشگاه فوتبال ووستر سیتی اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال England C بازی کرده‌است.
گوردون وارمبی
گوردون وارمبی (Gordon Wharmby؛ November 6, 1933 – 1933:11:06, May 18, 2002) بازیگر بود. وی بین سال‌های ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۲ میلادی فعالیت می‌کرد.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به خیابان کورونیشن، لبه تاریکی، در انتهای دوران میانسالی و پوآرو اشاره نمود.
جما چرچیل
جما چرچیل (Jemma Churchill؛ زادهٔ November 13, 1960) بازیگر است. وی از سال ۱۹۸۴ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به دکتر هو، پوآرو، ایست‌اندرز و شهر هالبی اشاره نمود.
صنم سعید
صنم سعید (Sanam Saeed؛ زادهٔ ) بازیگر اهل پاکستان است. وی از سال ۲۰۰۷ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
وی بازیگر فیلم‌هایی همچون ماه میر، رحم، آزاد و کیک بوده‌است.
پیوند به بیرون
صنم سعید در imdb.com
کیم مارتین هاسون
کیم مارتین هاسون (Kim Martin Hasson؛ زادهٔ February 28, 1986) بازیکن هاکی روی یخ اهل سوئد است.
نیک بوگاس
نیک بوگاس (متولد ۱۹۵۵) یک کارگردان فیلم مستند آمریکایی، تصویرگر و تهیه‌کننده موسیقی است. او به عنوان کارتونیست، از تخلص اِی ویات مان استفاده می‌کند. کاریکاتورهای او در رابطه با موضوعاتی همچون یهودستیزی، همجنسگرا هراسی و نژادپرستی هستند.
دنباله‌دار بزرگ ۱۶۸۰
دنباله‌دار بزرگ ۱۶۸۰ یا سی/ ۱۶۸۰ وی۱ (Great Comet of 1680)، که به‌عنوان دنباله‌دار کرچ و همچنین دنباله‌دار نیوتن نامگذاری شده، نخستین دنباله‌داری است که با استفاده از تلسکوپ کشف شده‌است. این دنباله‌دار را که گوتفرید کرچ اخترشناس اهل آلمان با تلسکوپ رصد و شناسایی کرد یکی از درخشان‌ترین دنباله‌دارها در قرن هفدهم بوده‌است.
نیک بوگاس
پیشه
بوگاس فیلم مستند صحنه‌های مرگ را (به تهیه‌کنندگی کلیسای شیطان و انتان لاوی) کارگردانی کرده‌است. قسمت دوم و سوم این فیلم در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳ ساخته شد. در همین زمینه و پیرامون زندگی و شخصیت انتان لاوی، او در سال ۱۹۹۳، فیلم مستند صحبت از شیطان را کارگردانی کرد.
او همچنین چندین فیلم دیگر را کارگردانی کرده‌است، از جمله فیلم مستند گادس بانی که در سال ۱۹۹۴ و در مورد یک هنرمند معلول تپ دنس ساخته شده‌است.
در سال ۱۹۹۸، بوگاس آلبوم افراد مشهور... بدترین آن‌ها را منتشر کرد که شامل مجموعه‌ای از سوتی‌های خنده‌دار صوتی از افراد مشهوری مثل الویس پرسلی، کیسی کیزم، پل آنکا و جان وین بود.
آی‌اواواف
آی‌اواواف (IOOF) شرکت خدمات مالی استرالیایی است، که در سال ۱۸۴۶ تأسیس شد.
رونالد هاینس
رونالد هاینس (Ronald Hines؛ June 20, 1929 – 1929:06:20, March 28, 2017) بازیگر اهل بریتانیا بود.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به جک قاتل، دانکرک، سکوت خشمناک، جلسه احضار ارواح در یک بعدازظهر بارانی، وینستون جوان، زخم عمیق و پوآرو اشاره نمود.
رجینالد بوین
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال لستر سیتی، باشگاه فوتبال نوتس کانتی، باشگاه فوتبال استون ویلا، و باشگاه فوتبال برنتفورد اشاره کرد.
کیمو رینتانن
کیمو رینتانن (Kimmo Rintanen؛ زادهٔ August 7, 1973) بازیکن هاکی روی یخ اهل فنلاند است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال تورون پالوسئورا اشاره کرد.
دانشگاه مرسر
دانشگاه مرسر یک دانشگاه تحقیقاتی خصوصی است که پردیس اصلی آن در میکن، جورجیا است. این دانشگاه که در سال ۱۸۳۳ با نام مؤسسه مرسر تأسیس شد و در سال ۱۸۳۷ تبدیل به دانشگاه شد. این دانشگاه بیش از ۹۰۰۰ دانشجو را در ۱۲ کالج و مدرسه از جمله هنرها و علوم آزاد، تجارت، مهندسی، آموزش، موسیقی، کالج حرفه‌ای. حرفه‌های پیشرفت، حقوق، الهیات، پزشکی، داروسازی، پرستاری و بهداشت ثبت نام می‌کند. مرسر یکی از اعضای اتحاد تحقیقات جورجیا است و دارای شعبه ای از انجمن فی بتا کاپا که قدیمی‌ترین انجمن افتخاری دانشگاهی آمریکا است، می‌باشد.
لیسا هارو
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به از سرزمینی دور، طالع نحس ۳: درگیری نهایی، یکشنبه، پوآرو و آخرین روزهای شه نو'' اشاره کرد.
اولتراسوند سه بعدی
اولتراسوند سه بعدی یک روش تصویربرداری پزشکی است که معمولاً در تصویربرداری از جنین، قلب و کاربردهای ترانس رکتال و داخل عروقی استفاده می‌شود. سونوگرافی سه بعدی به صورت مشخص به نمایش حجمی از داده‌های اولتراسوند (مافوق صوت) اشاره دارد. از سونوگرافی سه بعدی زمانی که در طی یک بازه زمانی یک سری تصویر گرفته شود به عنوان ۴ بعدی (سه بعد در فضا و یک بعد زمان) نیز یاد می‌شود.
هنگام تولید یک حجم سه بعدی، اطلاعات سونوگرافی سه بعدی را می‌توان به ۴ روش معمول جمع‌آوری کرد:
با دست، که از طریق جهت دادن به پروب و دریافت یک سری تصویر اولتراسوند و ثبت جهت پروب برای هر برش انجام می‌شود.
مکانیکی، که جهت دهی به پروب خطی داخلی، از طریق یک موتور در درون پروب اصلی صورت میگیرد.
استفاده از یک اندوپروب (endoprobe)، که از طریق قرار دادن یک پروب و سپس برداشتن آن به صورت کنترل شده، حجم را ایجاد می‌کند.
مبدل به شکل آرایهٔ ماتریسی، که از جهت دادن موج به شکل هرم در جهت نقاط نمونه برداری استفاده می‌کند.
خطرات
خطرات معمول در سونوگرافی معمولی نیز برای سونوگرافی سه بعدی برقرار است. اساساً سونوگرافی روشی ایمن در نظر گرفته می‌شود. در حالی که دیگر تکنیک‌های تصویر برداری از مواد رادیواکتیو یا اشعه‌های یونیزه‌کننده استفاده میکنند، مبدل‌های اولتراسوند، پالس‌های صوتی با فرکانس بالا به بدن فرستاده و به بازگشت آن گوش میدهند.
به‌طور خلاصه، ریسک اصلی در اولتراسوند به گرم شدن بافت یا حفره زایی برمی گردد. شیوهی اندازهگیری گرم شدن بافت و حفره زایی از طریق استانداردی به نام شاخص حرارتی [(thermal index(TI] و مکانیکی [(mechanical index(MI] انجام میگیرد. اگرچه FDA مقادیر بسیار ایمنی را برای حداکثر مقدار دو شاخص گفته شده مشخص کرده اما همچنان توصیه می‌شود از تصویربرداری سونوگرافی غیر ضروری خودداری شود.
قلب و عروق
کاربری سونوگرافی سه بعدی در درمان‌های قلب پیشرفت قابل توجهی در تصویربرداری و درمان مشکلات قلبی کرده‌است. زمانی که سونوگرافی سه بعدی برای نمایش وضعیت قلب استفاده شود، اکوکاردیوگرافی سه بعدی نامیده می‌شود. با ترکیب تکنولوژی‌های دیگر با اولتراسوند، اکنون اندازه‌گیری‌های کمی مانند حجم محفظه قلب و همچنین اطلاعات مفید دیگری مانند رهگیری جریان خون یا سرعت انبساط و انقباض ممکن است. با روش اکوکاردیوگرافی سه بعدی پزشکان اکنون می‌توانند به راحتی بیماری‌های شریانی را تشخیص داده و به دقت نواقص مختلف را بررسی کنند. کاربری‌های پژواک (اکو) نیز به نمایش بی‌درنگ ساختارهای قلب کمک می‌کند.