cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مروانیان
توصیفات ناصرخسرو از شهرهای کردستان در دوره مروانیان
ناصرخسرو از مسجد جامع شهر آمد با بیش از ۲۰۰ ستون می‌گوید: "و مسجد جامع هم از این سنگ سیاه است چنان که از آن راست و محکم تر نتواند دید. و درمیان جامع دویست واند ستون سنگین برداشته‌اند هر ستونی یکپارچه سنگ و بر ستون‌ها طاق زده‌است همه از سنگ و بر سر طاق‌ها باز ستون‌ها زده‌است کوتاه تر از آن. و صفی دیگر طاق زده بر سر آن طاق‌های بزرگ. و همه بام‌های این مسجد به خر پشته پوشیده همه تجارت ونقارب و منقوش و مدهون کرده‌است. و اندر ساحت مسجد سنگی بزرگ نهاده‌است و حوضی سنگین مدور عظیم بزرگ بر سر آن نهاده‌است و ارتفاعش قامت مردی و دور دائره آن دو گز و نایژه ای برنجین از میان حوض برآمده که آبی صافی به فواره از آن بیرون می‌آید چنان که مدخل و مخرج آن آب پیدا نیست."
ناصر خسرو در بخش‌های «آمد» و «ارزن، میافارقین، نصریه» در سفرنامه خود از بناهای عظیم، دروازه‌های بزرگ و بازارهای پررونق در قلمرو مروانیان می‌گوید و بارها تأکید می‌کند که در دیگر نقاط عالم چنین بناهایی را مشاهده ننموده‌است. او در قسمت آمد در سفرنامه‌اش چنین می‌نویسد:
"و من فراوان شهرها و قلعه‌ها دیدم در اطراف عالم در بلاد عرب و عجم و هند و ترک مثل شهر آمد هیچ جا ندیدم که بر روی زمین چنان باشد و نه نیز از کسی شنیدم که گفت چنان جای دیگر دیده‌ام."
زوال مروانیان و حملات سلجوقیان
ابن مروان حمله قبایل بیابانگرد غز را به دیاربکر در ۴۳۳/۱۴۰۲–۱۴۰۱ را دفع کرد و طغرل سلجوقی خود تا ۴۴۸/۱۰۵۶ بدانجا پا نگذاشت و در آن سال ابن مروان اطاعت او را گردن نهاد و از این زمان به بعد مروانیان دیگر سلسله‌ای مستقل نبود. وقتی ابن‌مروان در۴۵۳/۱۰۶۱ درگذشت قلمروی او بین پسرانش نصر و سعید تقسیم شد، ولی دیگر قدرت مروانیان رو به زوال نهاده بود. با آنکه مروانیان آزاری به سلجوقیان نرسانده بودند، اما حرص و آز وزیر خلیفه، فخر الدوله بن جهیر (که قبلاً در خدمت ابن مروان بود) علیه آنها انگیخته شده بود. وی و پسرش عمید الدوله از ملکشاه اجازه گرفتند که با لشکر سلجوقیان بر قلمرو مروانیان بتازند و در۴۷۸/۱۰۸۵ پس از نبردی شدید بر آن نواحی غلبه یافتند و آنها را ضمیمه مملکت سلجوقیان کردند. آخرین امیر مروانی، منصور، ده سالی دیگر، یعنی تا سال ۴۸۹/۱۰۹۶ در جزیره ابن عمر زنده بود ولی در تمام قرون بعد دیاربکر بیشتر تحت استیلای سلسله‌های ترکمان بود و ازاینرو، به تدریج مردم آن ترک‌مآب شدند.
منابع
مقاله باذِکُرد از دانشنامه جهان اسلام کلیفورد ادموند بوسورث (۱۳۷۱)، سلسله‌های اسلامی، ترجمهٔ فریدون بدره‌ای، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ص. ص۹۱ کلیفورد ادموند بوسورث (۱۳۷۱)، سلسله‌های اسلامی، ترجمهٔ فریدون بدره‌ای، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ص. ص۱۱۴
Amedroz, Henry Frederick. "The Marwānid dynasty at Mayyāfāriqīn in the tenth and eleventh centuries AD." The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (1903): 123-154.
سایت گنجور، سفرنامه ناصرخسرو، بخش "ارزن، میافارقین، نصریه" سایت گنجور، سفرنامه ناصرخسرو، بخش آمد
بازسازی تکراری
بازسازی تکراری (Iterative reconstruction) به الگوریتم‌های تکراری اشاره دارد که برای بازسازی تصاویر 2D و  بازسازی 3D در برخی از روش‌های تصویربرداری دیجیتال استفاده می‌شود. به عنوان مثال، در توموگرافی کامپیوتری یک تصویر باید از پروژه‌های یک شی بازسازی شود. در اینجا، روش‌های بازسازی تکراری معمولاً گزینه‌ای بهتر، اما از نظر محاسباتی گران‌تر نسبت به روش معمول پس‌انتشار فیلتر شده (FBP) هستند که تصویر را در یک مرحله بازسازی مستقیماً محاسبه می‌کند.
تصور میشود که رفته رفته روش پس‌انتشار فیلتر شده (fbp) جای و اهمیت خود را به این روش جدیدتر بدهد.
نقطه ضعف این روش سرعت پایینتر آن نسبت به fbp است.
مفاهیم اساسی
بازسازی یک تصویر از داده‌های به دست آمده یک مسئله معکوس است. اغلب، امکان حل مستقیم دقیق مسئله معکوس وجود ندارد. در این صورت، یک الگوریتم مستقیم باید جواب را تقریب بزند که ممکن است باعث ایجاد آثار دیجیتال قابل مشاهده در تصویر شود. الگوریتم‌های تکراری با استفاده از چندین مرحله تکرار به جواب صحیح نزدیک می‌شوند که این امر امکان دریافت بازسازی بهتر را با هزینه زمان محاسبات بالاتر فراهم می‌کند.
الگوریتم‌ها متنوع زیادی وجود دارند، اما هر کدام با یک تصویر فرضی شروع می‌شوند، انتشار را از تصویر محاسبه می‌کنند، داده‌های طرح‌ریزی اصلی را مقایسه می‌کنند و تصویر را بر اساس تفاوت بین بازتاب محاسبه‌شده و بازتاب واقعی به‌روزرسانی می‌کنند.
بازسازی جبری
تکنیک بازسازی جبری (ART) اولین تکنیک بازسازی تکراری بود که توسط گادفری هانسفیلد برای  توموگرافی کامپیوتری استفاده شد.
روش تکراری مجانبی تنک کمترین واریانس
الگوریتم تکراری مجانبی تنک کمترین واریانس یک روش بازسازی توموگرافی تصویربرداری فوق‌رزولوشن بدون پارامتر، الهام گرفته از حسگری فشرده است که در رادار با دهانه مصنوعی،  توموگرافی کامپیوتری و تصویربرداری پرتو مغناطیسی (MRI) کاربرد دارد.
دنیس کوراتولو
دنیس کوراتولو (Dennis Curatolo؛ زادهٔ April 3, 2004) بازیکن فوتبال اهل ایتالیا است.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۱۶ سال ایتالیا و زیر ۱۷ سال ایتالیا بازی کرده‌است.
زندگی شخصی
دنیس کوراتولو که در کومو، لمباردی به دنیا آمد، تمام دوران جوانی خود را در اینترمیلان بازی کرد.
رده‌های پایه
در طول مدت حضورش در آکادمی اینتر، او با زدن ۴۷ گل از زیر ۱۳ سال تا زیر ۱۸ سال تا مارس ۲۰۲۲، به ویژه در بازی‌های تورنئو دی ویارجو، ثابت کرد که یک گلزن قهار برای تیم‌های جوانان است.
اینتر میلان
در اوایل سال ۲۰۲۲، از آنجایی که فرم خوب او در لیگ زیر ۱۸ ساله‌ها پیش از این به او پیوستن به پریماورا را تضمین می‌کرد، توسط سیمونه اینزاگی برای اولین بار به تیم اصلی دعوت شد و در جریان پیروزی ۲–۱ سری آ مقابل لاتزیو در ژانویه و در دربی میلان، روی نیمکت، بدون آن که بازی کند، ظاهر شد.
در فصل بعد، چون اولین گل اروپایی خود را در لیگ جوانان به ثمر رسانده بود، دوباره توسط سیمونه اینزاگی به تیم اصلی دعوت شد، زیرا هر دو مهاجم روملو لوکاکو و خواکین کوره‌آ مصدوم شده بودند. کوراتولو برای بازی سری آ مقابل ساسولو و تساوی ۳–۳ مقابل بارسلونا در لیگ قهرمانان اروپا، دوباره روی نیمکت ظاهر شد.
برترام ۸۵۳۲۰
سیارک ۸۵۳۲۰ هشتاد و پنج هزار و سیصد و بیستمین سیارک کشف شده‌است که در ۴ مارس ۱۹۹۵ کشف شد.
ربنو (شهرستان جاودووو)
ربنو یک روستا در لهستان است که در گمینا ربنو (استان وارمی-ماسوری) واقع شده‌است. ربنو ۲٬۵۵۸ نفر جمعیت دارد.
جیم راجرز
جیم راجرز، (زاده ۱۹ اکتبر ۱۹۴۲) سرمایه‌گذار، بازرگان، و نویسنده آمریکایی است. وی در حال حاضر در سنگاپور مستقر است. راجرز در حال حاضر مدیر موسسه راجرز و بیلند است و یکی از مشارکت کنندگان تأسیس صندوق سرمایه‌گذاری کوانتوم بوده‌است.
زندگی‌نامه
راجرز در بالتیمور مریلند متولد و در دموپولیس آلاباما دوران کودکی خود را سپری کرد. وی اولین شغل خود را در وال استریت در شرکت دومنیک پس از پایان تحصیلات لیسانس در رشته تاریخ از دانشگاه ییل، در سال ۱۹۶۴ شروع کرد. وی همچنین دومین لیسانس خود را در رشته فلسفه، سیاست و اقتصاد در سال ۱۹۶۶ از دانشگاه آکسفورد دریافت کرد.
تجارت و سرمایه‌گذاری
راجرز در سال ۱۹۷۰ به بانک سرمایه‌گذاری آرنهولد پیوست و در آنجا همکار جورج سوروس شد. در سال ۱۹۷۳ راجرز و سورس بانک را ترک و صندوق سرمایه‌گذاری گروه کوانتوم را تأسیس کردند. در طی ۱۰ سال صندوق آن‌ها ۴۲۰۰٪ بازده کسب کرد و این در حالی بود که شاخص اس اند پی در طول این مدت تنها ۴۷٪ افزایش داشت.
راجرز در سال ۱۹۸۰ تصمیم به بازنشستگی و مسافرت به دور دنیا با موتور سیکلت گرفت. وی و همسرش با طی مسافت ۲۴۵ هزار کیلومتر از ۱۱۶ کشور جهان دیدن کرد و نام خود را در کتاب رکوردهای جهانی گینس ثبت کرد.
دیدگاه اقتصادی
راجرز در سال ۲۰۰۲ با مخاطب قرار دادن رئیس فدرال رزرو خواستار واکنش به حباب بازار سهام و در پی آن بازار مسکن و بدهی مصرف کنندگان شد. وی در سخنرانی ۴ نوامبر ۲۰۱۰ در بین دانشجویان دانشگاه آکسفورد به آن‌ها تأکید کرد به دنبال شغل در وال استریت یا مراکز اقتصادی لندن نباشند و به جای آن به کشاورزی و معدن توجه کنند. راجرز در مصاحبه می ۲۰۱۲ با مجله فوربس پیش‌بینی کرد که جامعه آمریکا در آینده شاهد جابجایی ثروت خواهد بود. او گفت کارگزاران بورس راننده تاکسی می‌شوند، افراد هوشمند راندن تراکتور را یاد گرفته و به کار برای کشاورزان می‌پردازند و کشاورزان نیز خودرو لامبورگینی سوار خواهند شد.
عدد جادویی (فیزیک)
عدد جادویی در فیزیک هسته‌ای بیانگر تعداد ذرات هسته اتم (نوترون یا پروتون) است که یک لایه هسته‌ای را به‌طور کامل پر کرده و موجب پایداری هسته اتم می‌شود. هفت عدد جادویی شناخته شده تا سال ۲۰۰۷ به ترتیب عبارت اند از: ۲، ۸، ۲۰، ۲۸، ۵۰، ۸۲، و ۱۲۶.
پونتنوره
پونتنوره (به ایتالیایی: Pontenure) یک کومونه در ایتالیا است که در استان پیاچنزا واقع شده‌است. پونتنوره ۳۳٫۸ کیلومتر مربع مساحت و ۵٬۵۷۵ نفر جمعیت دارد و ۶۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
هوسوی هیشو
هوسوی هیشو ; January 1, 1728 – January 1, 1801) فیلسوف اهل ژاپن در دوره ادو بود.
کوکاتو، مینه‌سوتا
خصوصیات
کوکاتو ۴٫۰۴ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۶۹۴ نفر جمعیت دارد و ۳۲۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
کریستیان بارونی
کریستیان بارونی هافبک اهل برزیل است که در شهر بلو هوریزونته و در تاریخ  به دنیا آمده‌است.
کریستیان بارونی در تیم‌های فوتبال Paulista سابقهٔ حضور دارد.
تیم دوچرخه‌سواری اشتاتینگ سرویس گروپ
تیم دوچرخه‌سواری اشتاتینگ سرویس گروپ (Stölting Service Group) یک تیم دوچرخه‌سواری در کشور آلمان بوده‌است
این تیم در سال ۲۰۱۱ تأسیس و در سال ۲۰۱۶ منحل شده‌است.
شهرستان سامرست، پنسیلوانیا
شهرستان سامرست، پنسیلوانیا (به انگلیسی: Somerset County, Pennsylvania) شهرستانی در ایالات متحده آمریکا است که در پنسیلوانیا واقع شده‌است.
خصوصیات
شهرستان سامرست ۲٬۷۹۹٫۷۹ کیلومترمربع مساحت دارد.
قیرگون
پیچ بلک یا تاریکی مطلق یک فیلم مهیج و علمی تخیلی آمریکایی محصول سال ۲۰۰۰ میلادی به کارگردانی دیوید تویی است. در این فیلم بازیگرانی همچون ون دیزل، رادا میشل، کیث دیوید، کول هاسر و کلودیا بلک ایفای نقش می‌کنند. داستان فیلم دربارهٔ یک مجرم فراری به نام ''ریچارد بی. ریدیک'' با بازی ون دیزل است که توسط یک سفینه فضایی در حال انتقال به سیاره‌ای دیگر می‌باشد. اما پس از اصابت سفینه به یک دنباله‌دار آن‌ها مجبور به نشستن بر روی سیاره‌ای همانند صحرا می‌شوند. بعد از این ماجرا در این سیاره، خدمه سفینه متوجه می‌شوند ریدیک تنها کسی نیست که آن‌ها باید از او بترسند. موجودات بیگانه‌ای که بسیار خطرناک بودند صبح‌ها در تاریکی مخفی می‌شدند و شب‌ها به شکار می‌رفتند، در اینجا بود که ریدیک نیز برای بقا با افراد دیگر متحد شد تا از این سیاره جان سالم به در ببرد.
ادامه‌ای برای این فیلم با نام سرگذشت ریدیک به کارگردانی دیوید تویی در سال ۲۰۰۴ توسط یونیورسال استودیوز توزیع شده‌است که ون دیزل به عنوان نقش اول فیلم بازگشته است.
پاگنده به هنگ کنگ می‌رود
پاگنده به هنگ کنگ می‌رود که با نام پاگنده به شرق می‌رود هم شناخته می‌شود، فیلمی در ژانر کمدی و جنایی به کارگردانی استنو است که در سال ۱۹۷۵ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به باد اسپنسر، رابرت وبر، رناتو اسکارپا، آل لتیری و انزو کنوله اشاره کرد. این فیلم دومین فیلم از چهارگانه پاگنده است.
زبان تبدیل مدل
یک زبان تبدیل مدل در سیستم ها و مهندسی نرم‌افزار زبانی است که به‌طور خاص برای تبدیل مدل در نظر گرفته شده‌است.
بررسی اجمالی
مفهوم تبدیل مدل‌های نقطه عطف توسعه مدل-رانده است. تبدیل مدل، که اساساً برنامه‌ایست که روی مدلها اعمال می‌شود، می‌تواند به یک زبان عام-منظوره مانند جاوا نوشته شود. اما زبانهای تبدیل مدل خاص-منظوره مزایایی دارند برای مثال نحو آن‌ها کار با عناصر مدل را راحتتر می‌کند. برای نوشتن تبدیل مدل دوسویه، که سازگاری را بین دو یا بیشتر مدل حفظ می‌کند، زبان تبدیل مدل دوسویه به‌طور ویژه مهم است، زیرا از تکرار جلوگیری می‌کند. منظور از تکرار نوشتن جداگانۀ هر دو جهت تبدیل است.
در حال حاضر، اکثر زبانهای تبدیل مدل در دانشگاه‌ها توسعه می‌یابند. انجمن مدیریت شی خانواده‌ای از زبانهای تبدیل مدل به نام QVT را استانداردسازی کرده‌است اما در این زمینه هنوز نابالغ است.
ناحیه کاپووار
ناحیهٔ کاپووار یک ناحیه در مجارستان است که در دیور-موشون-شوپرون واقع شده‌است. ناحیهٔ کاپووار ۳۷۲٫۱۴ کیلومتر مربع مساحت و ۲۳٬۷۷۸ نفر جمعیت دارد.
اکرنفورده
شهر اکرنفوردهدر ایالت اشلسویگ-هل‌اشتاین در کشور آلمان واقع شده‌است.
فرودگاه بیوکنن
فرودگاه بیوکنن یک فرودگاه با کد یاتا UCN است. این فرودگاه در شهر بیوکنن، لیبریا کشور لیبریا قرار دارد.
برنامه موشکی ایران
برنامهٔ موشکی ایران به مجموعه طراحی، ساخت و آزمایش تسلیحات موشکی توسط جمهوری اسلامی ایران می‌گویند. این برنامه در چند حوزه مختلف از جمله برنامه موشکی، برنامه پدافندی، برنامه موشک‌های کروز دریایی، موشک‌های هوا به زمین و هوا به هوا و موشک‌های فضایی و ماهواره‌برها دنبال می‌شود. برنامه موشکی ایران، به اعتقاد تحلیلگران نظامی، در زمره کشورهای برتر در حوزه فناوری موشکی توصیف شده‌است. ایران بیشترین ذخیره موشکی در خاورمیانه را داراست.
در دهه ۱۹۷۰ ایران از بزرگترین واردکنندگان سلاح در دنیا بود، در این دوره که پیش از جمهوری اسلامی و انقلاب ۵۷ بود، تعدادی موشک و سامانه موشکی خریداری شدند و قراردادی برای ساخت یک کارخانه ساخت موشک بسته شد که پس از انقلاب ۵۷، ملغی گردید. با روی کار آمدن جمهوری اسلامی و پس از آغاز جنگ ایران و عراق، لزوم موشک و دانش موشکی برای ایران نمایان شد. با وجود تحریم‌ها علیه ایران، در این دوره سعی شد تا بخشی از نیازهای موشکی ایران از جانب کشورهای دیگر چون لیبی و سوریه برطرف گردد. در این دوره خریدهای موشکی از روسیه، کره‌شمالی و چین نیز صورت گرفته‌است. در همین زمان، اقداماتی برای ساخت موشک در ایران صورت گرفت. در این دوره اسکاد بی مهمترین موشکی بود که دراختیار ایران قرار داشت. اولین موشک بومی ایران با نام «مشک» که «ایران ۱۳۰» نیز نام داشت، در سال ۱۳۶۷ ساخته شد. برد این موشک ۱۳۰ کیلومتر بود و در آزمایش‌ها تا ۱۶۰ کیلومتر نیز موفق بود. این موشک در همان سال علیه عراق مورد استفاده ایران قرار گرفت. زلزال، فاتح ۱۱۰ و پس از آن خانواده شهاب، دیگر موشک‌های ساخت ایران بودند.
ایران در زمینه‌های مختلف موشکی از جمله تغییر سوخت مایع به جامد، بالابردن برد موشک‌ها، قابلیت هدایت موشک‌ها، ساخت سامانه‌های موشکی و پدافندی و طراحی موشک‌های فضایی اقدامات فراوانی انجام داده‌است که منجر به ساخت انواع موشک‌ها شده‌است. ایران هر از چندگاهی با برگزاری نمایشگاه، رزمایش یا مانور و رژه، اقدام به رونمایی از تسلیحات جدید و نمایش محصولات قدیمی خود می‌کند. از لحاظ قابلیت، مهمترین موشک‌های ایران، موشک شهاب ۳ با برد ۲ تا ۳ هزار کیلومتر، موشک رعد، سجیل، خانواده فاتح و چندین سامانه پرتاب موشک و پدافندی است. جدیدترین محصول پدافندی ایران، باور ۳۷۳ نام دارد که نمونه توسعه یافته اس ۳۰۰ روسی است. ایران بیشتر موشک‌های خود را در شهرک‌های زیرزمینی می‌سازد.
ایران در زمینه فضایی نیز به موفقیت‌هایی چون ساخت موشک‌های با برد بلند برای نصب ماهواره در مدارهای دور زمین، ساخت ماهواره و سکوهای فضایی دست یافته‌است. ایران برای اولین بار در سال ۱۳۷۵، موشکی آزمایشی را به سمت فضا شلیک کرد. در سال ۱۳۸۴، ایران با همکاری روس‌ها ماهواره سینا را به فضا پرتاب کرد. با قرار گرفتن ماهواره سینا در مدار زمین و در ارتفاع ۷۰۰ کیلومتری از زمین، ایران چهل و سومین کشور دارنده ماهواره در جهان شد. در سال ۱۳۸۵، ایران موفق شد تا موشک شهاب ۴ را با سیستم ناوبری، به صورت آزمایشی شلیک کند. با آزمایش موفق این موشک، ایران اعلام کرد که به سیستم پرتاب ماهواره، دست یافته‌است. در ۱۴ بهمن ۱۳۸۷ ماهواره امید با پرتاب‌گر سفیر ۲ به فضا پرتاب شد و در مدار خود جای گرفت. ایران همچنین موفق شده‌است تا موجود زنده نیز به فضا بفرستد و به صورت زنده بازگرداند. در نوامبر ۲۰۲۲ ایران موشک قائم ۱۰۰ را آزمایش کرد. این موشک اولین موشک پرتابگر سه مرحله‌ای ایران است که می‌تواند ماهواره‌ای با وزن ۸۰ کیلوگرم را در مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین قرار دهد.
پیش‌درآمد
موشک‌های بالستیک میان‌قاره‌ای، موشک‌هایی با برد ۵۵۰۰ کیلومتر به بالاتر است که تنها ۵ کشور جهان به آن دسترسی دارند. از این میان تنها دو کشور روسیه و آمریکا به صورت بومی به این موشک‌ها دسترسی دارند. موشک‌های بالستیک راکت‌های هدایت‌شونده‌ای هستند که بخش عمده‌ای از برد خود را در خارج از جو زمین طی می‌کنند و تنها نیروی کنشی بر آنها، نیروی جاذبه است. در مقابل راکت‌های کروز، در داخل جو زمین و در ارتفاعی ثابت حرکت می‌کنند. استفاده از موشک‌هایی با سوخت جامد، قابلیت مانورپذیری بیشتری به موشک‌ها می‌دهد و همین‌طور امکان ذخیره سوخت بیشتری در آنها را فراهم می‌کند. از قابلیت‌های موشک‌های سوخت جامد، عدم نیاز به سوخت‌گیری قبل از پرتاب، هزینه کم تعمیرات و نگهداری و آماده‌پذیری سریع‌تر برای پرتاب است. فناوری موشک‌های فضاپیما و ماهواره‌بر نیز امروزه بخش مهمی از تکنولوژی موشکی و فناوری ارتباطی هر کشور به حساب می‌آید. اولین بار شوروی توانست در سال ۱۹۵۷ میلادی، ماهواره‌ای را به فضا بفرستد. تعداد ماهواره‌های یک کشور در فضا، تعداد ایستگاه‌های فضایی و داشتن توان موشکی برای انتقال ماهواره به فضا، از پارامترهای محاسبه قدرت یک کشور در زمینه فضایی به‌شمار می‌آید. موشک‌های کروز ضد کشتی، از جانب غربی‌ها، به عنوان یک فناوری حیاتی نظامی تلقی نمی‌شد تا آنکه مصر در سال ۱۹۶۷ میلادی، یک ناوشکن اسرائیلی را با موشک SS-N-2 مورد هدف قرار داد و ۴۷ ملوان اسرائیلی کشته شدند. بعد از آن اهمیت این سامانه برای کشورهای غربی نیز مشخص شد.
کشورهای مختلفی در جهان در زمینه تکثیر و انتقال دانش و تکنولوژی موشکی با همدیگر همکاری می‌کنند. خرید و فروش موشک‌ها بخشی از تجارت سلاح در جهان است. تکنولوژی مرتبط با موشک از طریق‌های مختلفی همچون فروش مستقیم، مونتاژ نهایی، آزمایش موشک، تولید تحت امتیاز، مهندسی معکوس، مشابه سازی، اعزام دانشجویان و مهندسان به کشورهای دیگر و تکثیر محصولات بین کشورها در جریان است. در این میان آمریکا، روسیه و چین با فروش موشک‌های بالستیک کوتاه برد و کروز ضد کشتی، جزو فروشندگان موشک در جهان به‌شمار می‌آیند.
سابقه ایجاد سامانه‌های سپر دفاع موشکی، به جنگ جهانی دوم برمی‌گردد. بعد از حملات ۱۱ سپتامبر، آمریکا، مقابله با حملات موشکی «کشورهای محل شرارت» از جمله ایران را هدف اول راهبرد امنیتی خود اعلام کرد.
توان موشکی ایران در دوره پهلوی
در دهه ۱۹۷۰ میلادی، ایران از بزرگ‌ترین واردکنندگان تجهیزات جنگی بود که بخشی از این تجهیزات را موشک‌ها شامل می‌شدند. آمریکا، شوروی و انگلیس از فروشندگان سلاح به ایران در این دوران بودند. آلمان غربی نیز در این دوره، یک سایت زرادخانه‌ای بزرگ در اصفهان را با همکاری ایران شروع کرده‌بود که با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ متوقف شد. بر اساس برخی شواهد، حکومت پهلوی طی قراردادی با اسرائیل سنگ بنای یک سامانه کوتاه‌برد موشکی را چیده بود که با انقلاب ۱۳۵۷ این مورد نیز لغو شد.
موشکهای سی کت و تایگرکت:
اولین باری که ایران از موشک استفاده کرد در سال‌ ۱۳۴۵ بود که دفاع‌ هوایی‌ به‌ موشکهای‌ سطح به‌ هوای‌ برد کوتاه سی کت‌ و موشک تایگرکت‌ (که همان سی کت است که بجای کشتی توسط خودرو حمل میشود) از انگلیس مجهز گردید.
سامانه ضد هوایی هاوک
در دهه های سی و چهل شمسی ایران سامانه ضدهوایی ام‌آی‌ام-۲۳ هاوک را از امریکا دریافت کرد. که بعدها از طرح آن برای ساخت موشکهای مرصاد و شلمچه و صیاد-۲ استفاده کرده است.
سامانه راپیر
۴۵ سیستم راپیر و ۱۲۵۰ موشک در سال‌های ۳-۱۹۷۲ در قراردادی به ارزش ۴۷ میلیون پوند و ۳۰ سیستم و ۹۵۰ موشک همراه با رادارهای بلیندفایر در ۱۹۷۵ دریافت شدند.
اس-۷۵ دوینا یا سام-۲
حدود ۳۰۰ فروند موشک اس-۷۵ دوینا که توسط کشورهای عضو ناتو بنام سام-۲ شناخته میشود از شوروی دریافت شده بود.
هارپون
موشک هارپون موشک کروز ضد کشتی با رادار فعال و برد ۱۳۹ کیلومتر قابل کاربرد در تمام شرایط جوی است که از بهترین و گرانترین موشکهای دنیا است. ایران از اولین مشتریان این موشک بود که در سال ۱۹۷۴ در حالی‌که هنوز تولید آن شروع نشده بود، همراه با سفارش تولید قایق‌های موشک‌انداز کلاس کمان به فرانسه، سفارش خرید این موشک را هم به آمریکا داد. تا زمان وقوع انقلاب ۱۳۵۷ فقط ۹ تا ۱۴ فروند از این موشک به ایران تحویل شده بود و تحویل بقیه به انقلاب برخورد کرد. در جریان عملیات مروارید در روزهای آغازین جنگ ایران و عراق از این موشک‌ها استفاده شد.
پروژه شکوفه
ارتشبد حسن طوفانیان در سفری به اسرائیل در جولای ۱۹۷۷ با موشه دایان و عزر وایزمن ملاقات کرده و قرارداد یک پروژه مشترک بنام پروژه شکوفه برای ساخت موشکهای زمین به زمین را با آنها منعقد کرد. تمرکز پروژه بر روی ساخت نمونه ای از موشک گابریل با برد بیشتر و یک مدل قابل پرتاب از روی زیردریایی های آینده ایران بود این پروژه در سایت پارچین شروع شد و ایران حدود یک میلیارد دلار بر روی آن سرمایه گذاری کرد که با آغاز انقلاب ۵۷ تعطیل شد.
توسعه توان موشکی ایران در دوره جمهوری اسلامی
توضیح ابتدایی
برنامه موشکی ایران، مهم‌ترین بخش راهبردی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در مقابله با تهدیدات خارجی عنوان شده‌است. برنامه موشکی ایران را می‌توان به دو دوره «جنگ ایران و عراق» و «دوره بعد از پایان جنگ» تقسیم کرد. در دوره اول که بین سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ ه‍.ش را شامل می‌شود، ایران در تلاش بود تا در برابر موشک‌های وارداتی مورد استفاده صدام، مقابله دفاعی داشته باشد. دوره دوم از سال ۱۳۶۸ آغاز می‌شود که منجر به بلوغ و خودکفایی جمهوری اسلامی ایران در ساخت موشک شد. ایران در جنگ بین خود و عراق دانست که موشک‌ها نقشی محوری در نبردهای آینده دارند. از این رو و با توجه به حضور مخالفان جمهوری اسلامی ایران اعم از آمریکا و اسرائیل در منطقه خلیج فارس و کشورهای همسایه ایران، گزینه توسعه توان موشکی برای ایران، گزینه‌ای اجتناب ناپذیر بود.
در جنگ ایران و عراق، در مقابل موشک‌هایی که صدام علیه ایران استفاده می‌کرد، ایران از لیبی، سوریه سپس کره شمالی، موشک‌هایی موسوم به اسکاد را خریداری کرد. همزمان با خریداری موشک، جمهوری اسلامی تلاش‌هایی را برای بومی‌سازی موشک در ایران پیش گرفتند. اولین گام در این مرحله، همکاری با کره شمالی برای راه‌اندازی خط تولید موشک‌های اسکاد مود-بی بود. این کارخانه توانست در پایان سال ۱۳۶۶ و در اوج جنگ ایران و عراق، عملیاتی شود اما به جهت تحریم‌های ایران و فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ، این طرح به موفقیت مطلوبی نرسید؛ اما در نهایت گام ابتدایی در توسعه توان موشکی ایران را رقم زد. ایران موافقت‌نامه‌ای را جهت همکاری‌های موشکی با روسیه، چین و کره‌شمالی امضاء کرد و بر اساس این موافقت‌نامه، انتقال دانش موشکی و همکاری برای انتقال فناوری به ایران صورت گرفت. ایران و کره‌شمالی طی قراردادی، یک کارخانه تولید سوخت مایع در اصفهان و سیرجان را ساختند و شرکت‌های روسی نیز تجهیزاتی چون استیل‌های خاص، ژئوسکوپ، سامانه هدایت موشک، موتور راکت و فناوری سوخت به ایران فروختند. با این وجود، پس از ساخت اولین موشک ایرانی از طریق مهندسی معکوس، همچنان همکاری ایران با روسیه، چین و کره‌شمالی ادامه یافت.
روند و تاریخچه تولید موشک‌ها
اولین موشک بومی ایران با نام «مشک» که «ایران ۱۳۰» نیز نام داشت، در سال ۱۳۶۷ ساخته شد. برد این موشک ۱۳۰ کیلومتر بود و در آزمایش‌ها تا ۱۶۰ کیلومتر نیز موفق بود. این موشک در همان سال علیه عراق مورد استفاده ایران قرار گرفت. خانواده زلزال، در سال‌های جنگ به عنوان یک پایه برای موشک‌های بومی ایران در نظر گرفته شد که با سوخت جامد فعالیت می‌کردند. در طی این کوشش‌ها، موشک فاتح ۱۱۰ با برد ۲۰۰ کیلومتر طراحی شد. همین موشک در زمینه ضد کشتی نیز طراحی شد که با نام خلیج فارس شناخته می‌شود. تلاش‌های ایران برای ساخت موشک با برد بیشتر ادامه داشت تا آنکه در دهه ۷۰ موشک شهاب ۱ با برد بیش از ۳۰۰ کیلومتر رونمایی و آزمایش شد. در ادامه موشک شهاب ۲ با برد ۵۰۰ کیلومتر رونمایی شد. نسل بعدی موشک شهاب، شهاب ۳ بود که برد آن بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر بود. این موشک در سال ۱۹۹۸ آزمایش شد و در سال ۱۹۹۹ عملیاتی گردید. با رونمایی از موشک شهاب ۳ بود که حساسیت‌ها بر فعالیت‌های موشکی ایران، بالا گرفت. در دهه ۱۳۸۰، ایران نخستین موشک‌های بالستیک خود را با نام‌های سجیل، قدر و شهاب ۳ بی را با برد ۲۰۰۰ کیلومتر رونمایی کرد. در دهه ۱۳۹۰، بالابردن دقت موشک‌ها در دستور کار قرار گرفت. در همین سال‌ها بود که موشک‌های شهاب دی۳ که با نام قدر ۱۱۰ نیز شناخته می‌شود، با برد ۲۴۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلومتر طراحی و ساخته شد. در سال ۱۹۹۹ موشک صیاد ۱ آزمایش شد. در سال ۲۰۱۰ نیز سامانه دفاعی اس ۲۰۰ بومی شده در ایران رونمایی شد. سال بعد، موشک صیاد ۲ رونمایی و آزمایش شد. سال ۱۳۹۱، نسل چهارم موشک‌های فاتح رونمایی شد. در سال ۲۰۱۱ موشک قیام ۱ توسط ایران به تولید انبوه رسید. در همین سال، یک خرابکاری در انبار مهمات در اطراف تهران، سبب انفجار و کشته شدن حسن تهرانی مقدم، پدر برنامه موشکی ایران و ۱۶ افسر دیگر سپاه شد. این حمله سایبری به آمریکا و اسرائیل نسبت داده شد. سال ۲۰۱۴ زمانی بود که خط تولید موشک‌های صیاد ۲ راه‌اندازی شد. در همین سال عنوان شد که ایران به دنبال طراحی موشک صیاد ۳ برای نصب بر روی سامانه اس ۲۰۰ است. در سال ۲۰۱۵ نیز موشک فاتح ۳۱۳ رونمایی شد. در آذر ۱۳۹۶، علی حاجی‌زاده، فرمانده هوا فضای سپاه پاسداران، در مصاحبه‌ای تلویزیونی مدعی شد که ایران، موفق به ساخت بمب ۱۰ تنی «پدر همه بمب‌ها» شده‌است. این بمب، قوی‌ترین سلاح غیرهسته‌ای آمریکا و روسیه است. وزیر دفاع وقت در سال ۱۳۹۸ طی مراسمی، از دو موشک هوا به زمین با قابلیت هدایت شوندگی رونمایی کرد. نام این دو موشک، یاسین و بالابان نام‌گذاری شده بود. در سال ۲۰۲۰ خبر از تاسیس سومین کارخانه زیر زمینی موشک‌ها در ایران منتشر شد. در نوامبر ۲۰۲۲ نیز موشک صیاد ۴ بی رونمایی و آزمایش شد. در ۲۲ سپتامبر همین سال نیز موشک رضوان(یک نوع موشک کوتاه برد با برد ۴۰۰کیلومتر و دقت بالا) رونمایی شد.
سوخت موشک‌ها
سوخت موشک‌ها از سوخت مایع بود تا آنکه ایران تصمیم گرفت موشک‌هایی را با سوخت جامد طراحی کند. تلاش‌های متخصصین ایرانی سبب شد تا موشک‌های سجیل ۲ و عاشورا با سوخت جامد طراحی و ساخته شوند. بعد از آن بود که ایران به سمت طراحی و ساخت موشک‌های کروز و هدایت‌شونده گام نهاد. موشک‌هایی چون ظفر، نصر، نور، قادر و غدیر از جمله موشک‌های کروزی بودند که ایرانی‌ها طراحی و ساخته بودند. موشک نصر ۱ در سال ۱۳۸۹ طراحی و ساخته شد.
موشک‌های برد کوتاه و راکت
علاوه بر موشک‌های برد بلند، راکت‌ها و موشک‌های برد کوتاه نیز در میان تولیدات تسلیحاتی ایران جای دارند. در سال ۲۰۰۷، اولین جایگزین راکت آرپی‌جی ۷ با نام نافذ رونمایی شد. ایران در برنامه توسعه موشکی خود، راکت‌های کوچک خود را به راکت‌های هدایت‌شونده تبدیل کرده‌است. راکت‌های مختلفی از جانب ایران ساخته شده یا بومی‌سازی شده‌اند.
موشک‌های مافوق صوت
موشک‌ها با سرعت مافوق صوت، تکنولوژی بعدی بود که ایران به دنبال آن بود. دریادار حسین خانزادی، فرمانده وقت نیروی دریایی ارتش، در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۰ طی مصاحبه‌ای مدعی شد که ایران به زودی به موشک‌های مافوق صوت دست خواهد یافت. او موشک‌های مافوق صوت را موشک‌های طلایی دانست. مسئولان نظامی ایران در تاریخ ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲ مدعی شدند که به فناوری موشک مافوق صوتی دست یافته‌اند که می‌تواند تا ۵ برابر سرعت صوت، حرکت کند. این موشک در داخل جو زمین حرکت خواهد کرد و با مسیری پیچیده، کار را برای شناسایی خود، سخت می‌کند.
آزمایش و مانورهای موشکی ایران
ایران در فوریه ۲۰۱۹، رزمایشی را با عنوان ولایت ۹۷ برگزار کرد که طی آن از موشک جاسک رونمایی نمود. در این رزمایش، زیردریایی غدیر، یک موشک کروز جاسک را به هدفی فرضی شلیک کرد که با موفقیت همراه بود. در روز دوم این رزمایش، موشک‌های قادر و غدیر مورد آزمایش قرار گرفتند و در اقیانوس هند با موفقیت به هدف برخورد کردند.
در آبان ۱۳۸۹ ایران رزمایشی با نام مدافعان آسمان ولایت ۳ انجام داد. این رزمایش برای نمایش قدرت پدافندهای هوایی ایران بود.
در رزمایش پیامبر اعظم ۱۵ که به تاریخ ژانویه ۲۰۲۱ انجام شد، موشک‌های عماد، سجیل و قدر شلیک شدند.
ایران در مناسبت‌های مختلف سیاسی همچون سالگرد پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، اقدام به برگزاری رژه کرده و در این مراسم‌ها از موشک‌های خود رونمایی یا آنها را به نمایش می‌گذارد. در این رژه‌ها، موشک‌ها غالباً با بنرهای تبلیغاتی که شعارهای سیاسی بر آن نوشته شده‌اند، به حرکت در می‌آیند. شعارهایی چون «اسرائیل باید از روی نقشه محو شود»، «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» در این بنرها استفاده می‌شود. موشک‌های زلزال، تندر ۶۹، نازعات ۱۰، نازعات ۶، شهاب ۳، شهاب ۲، ام ۶، فاتح ۱۱۰، هاوک، اسکاد بی، سام ۶ و سامانه‌های مختلف پرتابی از جمله تسلیحات موشکی است که در این رژه‌ها به نمایش در می‌آیند. سامانه‌های موشکی رعد و سوم خرداد از سامانه‌هایی هستند که در رژه‌های به نمایش گذاشته شده‌اند.
حملات موشکی و پدافندی ایران
در عملیات دیگری در ۹ مهر ۱۳۹۷، نیروهای مسلح ایران طی عملیاتی با نام «ضربت محرم»، در تلافی عملیات تروریستی در رژه ارتش در اهواز، ۶ فروند موشک را به مواضع داعش در ۵۷۰ کیلومتری شرق رود فرات در سوریه شلیک کردند.
در زانویه ۲۰۲۰، ایران در تلافی به کشته شدن قاسم سلیمانی به دست آمریکایی‌ها، حمله موشکی به پایگاه عین الاسد در عراق را تدارک دید. در این حمله، روسیه به این کشور برای استفاده از گلوناس، دسترسی داده‌است. موشک‌های ایرانی که فاتح ۳۱۳ و قیام عنوان می‌شوند، توانستند در سامانه پدافند هوایی آمریکا ورود کنند و اهداف تعیین شده را مورد اصابت قرار دهند.
برد موشکی ایران
موشک بالستیک، که مهم‌ترین و پرکاربردترین نوع از میان موشک‌های جنگی به حساب می‌آید، بر مبنای برد به شش دسته تقسیم می‌شوند. موشک‌های نزدیک برد با برد کمتر از ۳۰۰ کیلومتر، موشک‌های برد کوتاه، بین ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر، موشک‌های برد متوسط بین ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ کیلومتر، موشک‌های میان برد بین ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ کیلومتر، موشک‌ها زیر قاره‌پیما با برد ۳۵۰۰ تا ۵۵۰۰ کیلومتر و موشک‌های قاره‌پیما با برد ۵۵۰۰ تا ۱۲۰۰۰ کیلومتر.
موشک‌های بالستیک میان برد و دوربرد
موشک‌های بالستیک ایرانی به قرار ذیل هستند:
موشک‌های کروز ایرانی
برد موشک‌های کروز ایرانی تا سال ۲۰۱۹ به صورت رسمی تا ۳۰۰ مایل توصیف شده‌است.
سرعت موشک‌های مافوق صوت
بنا به ادعای امیرعلی حاجی‌زاده فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ذوالفقار از موشک‌های با سرعت مافوق صوت است که تا ۶.۵ ماخ معادل ۸۰۰۰ کیلومتر بر ساعت سرعت می‌گیرد. دزفول دیگر موشک مافوق صوت ایرانی، تا ۷ ماخ سرعت، دارد. وی در حاشیه یازدهمین مراسم سالگرد کشته شدن حسن طهرانی‌مقدم گفت: به موشک بالستیک هایپرسونیک پیشرفته دست پیدا کردیم که قادر است در فضایی که مهم‌ترین و پیشرفته‌ترین سامانه‌های سپر دفاع موشکی وجود دارد، از آن‌ها عبور کرده و همان سامانه‌های سپر موشکی که می‌تواند جزو مهم‌ترین ارکان دفاعی دشمن باشد را هدف قرار بدهد. این موشک سرعت بالایی دارد و در‌ جو و خارج از جو می‌تواند ‌مانور دهد. این موشک جدید از همه سامانه‌های سپر موشکی عبور می‌کند و فکر نمی‌کنم تا ده‌ها سال بعد هم فناوری‌ای پیدا شود که بتواند با آن مقابله کند. این موشک سامانه‌های ضدموشکی دشمن را هدف قرار می‌دهد و یک جهش بزرگ نسلی در حوزه موشکی است. این فرمانده عالی‌رتبه سپاه ضمن تاکید بر آنکه «آزمایش‌های این موشک انجام شده است.» اعلام کرد: «در آینده و در یک فرصت مناسب این موشک هایپرسونیک رونمایی خواهد شد.»
موشک‌های وارداتی
ایران موشک چینی سی‌اس‌اس ۸ با برد ۱۵۰ کیلومتر را نیز که از طریق سکوی پرتاب متحرک شلیک می‌شد را نیز وارد کرده‌است. این موشک با سوختی جامد فعالیت می‌کند. موشک دیگر وارداتی ایران، موشک سی‌اس‌اس ۷ بوده‌است که با نام ام ۱۱ نیز شناخته می‌شود. این موشک نیز تک مرحله‌ای و با سوخت جامد بود که ایران از عملکرد آن رضایت نداشت.
خانواده شهاب
ایران از دو مدل موشک اسکاد بی با برد ۳۰۰ کیلومتری و موشک اسکاد سی با برد ۵۰۰ کیلومتر بهره برده‌است. این موشک‌ها ساخت روسیه است و به صورت تک مرحله‌ای با سوخت مایع فعالیت می‌کند. هر دو موشک در ایران بومی‌سازی شده‌اند. این خانواده بعدها به هسته مرکزی موشک‌های ایرانی تبدیل شد و خانواده شهاب، از روی این موشک طراحی شدند. نمونه اولیه این موشک‌ها شهاب ۱ (به عنوان نمونه بومی اسکاد بی) و شهاب ۲ (به عنوان نمونه بومی اسکاد سی) نامگذاری شدند. بعد از آن شهاب ۳ به عنوان نسل دیگری از شهاب‌ها رونمایی شد. شهاب ۴ نیز موشک دیگری بود که با برد ۲۰۰۰ کیلومتر و عملکردی دو مرحله‌ای ساخته شده بود. این موشک بر اساس موشک تپودونگ ساخته کره‌شمالی طراحی شده‌است. شهاب ۵، دیگر موشک ایرانی است که بر اساس تپودونگ طراحی شده‌است و برد آن ۶۰۰۰ کیلومتر عنوان شده‌است. شهاب ۶ نیز با سوخت جامد، دو یا سه مرحله‌ایست که بیشتر شبیه به شهاب ۵ طراحی شده‌است و ۶۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ کیلومتر برد دارد. به موشک شهاب ۶، موشک کوثر نیز گفته می‌شود. از ویژگی‌های موشک‌های شهاب، بهره‌وری از سوخت مایع و قابلیت حمل سرجنگی ۱۰۰۰ کیلوگرمی عنوان شده‌است.
متخصصین ایرانی، بر اساس موشک شهاب ۲، موشک جدیدی با نام قیام را ساختند. بنابراین قیام نیز از موشک‌های خانواده شهاب است که بدون باله و با سر جنگی هدایت‌شونده طراحی شده‌است. سوخت مورد استفاده این موشک، مایع است. برد این موشک تا ۸۰۰ کیلومتر ارتقاء یافته‌است. این موشک می‌تواند محموله ۷۵۰ کیلوگرمی را حمل کند.
همچنین بر اساس موشک شهاب ۳، موشک‌های قدر ۱ با سوختی مایع و موشک سجیل و عاشورا با سوختی جامد طراحی شدند. سجیل به عنوان اولین موشک دوربرد (بالای ۲۰۰۰ کیلومتر) ایران است که با سوخت جامد کار می‌کند. از ویژگی‌های این موشک، قابلیت پرتاب از سکوی متحرک است. موشک عاشورا، اولین موشک بالستیک دومرحله‌ای ایران است که از سوخت جامد استفاده کرده‌است. موشک عماد نیز دیگر موشکی است که بر اساس شهاب ۳ طراحی شده‌است و اولین موشک ایرانی است که قابلیت هدایت و کنترل تا لحظه اصابت را داراست. برد این موشک ۱۷۰۰ تا ۲۵۰۰ کیلومتر تخمین زده شده‌است. دقت این موشک نسب به شهاب ۳، تقریباً چهار برابر شده‌است و ضریب خطای ان کمتر از ۵ متر است. این موشک در چند نسل طراحی شده‌است. نسل سوم این موشک با نام عماد ۳، از موشک‌های هدایت‌شونده تا برخورد با هدف است. برد این موشک ۱۷۰۰ کیلومتر عنوان شده‌است.
خانواده قدر
موشک‌های قدر بر اساس موشک‌های شهاب ۳ ساخته شده‌اند. موشک قدر ۱ را پیشرفته‌ترین موشک بالستیک با سوخت مایع می‌دانند که بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر برد دارد. میزان ضریب خطای این موشک را ۱۰۰ متر عنوان کرده‌اند. کلاهک این موشک، ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوگرم وزن دارد. موتور قدر،‌ نسخه ارتقاء یافته موتور شهاب ۳ است که نیروی رانش بیشتری را دارد و سوخت کمتری مصرف می‌کند. تمام مدل‌های قدر از لحاظ ظاهری شبیه به موشک شهاب ۳ هستند. طول این موشک ۱۵.۸۶ و قطر آن ۱.۲۵ متر است. وزن این موشک ۱۷۰۰۰ کیلوگرم است و کلاهک آن انفجاری و خوشه‌ایست. گمان می‌رود موشک‌های کلاس قدر توانایی حمل کلاهک هسته‌ای را نیز داشته باشند. از دیگر نسل‌های این موشک می‌توان به قدر اف اشاره کرد که بردی آن ۱۶۶۰ کیلومتر عنوان شده‌است. این موشک می‌تواند تا ۲۰۰ کیلومتر ارتفاع بگیرد. نسل اچ این موشک، می‌تواند تا ۲۰۰۰ کیلومتر برد داشته باشد و ارتفاع پروازی آن تا ۵۰۰ کیلومتر افزایش یافته‌است. سرعت این موشک ۱۴ ماخ عنوان شده‌است. قدر اس، نسخه دیگری از این خانواده‌است. برد موشک‌های خانواده قدر توسط برخی منابع ایرانی تا ۳۰۰۰ کیلومتر نیز عنوان شده‌است.
خانواده فاتح
خانواده فاتح، دقیق‌ترین موشک‌های ایرانی توصیف شده‌اند. فاتح ۱۱۰ از موشک‌های ساخت ایران است که در چند نسل تولید شده‌است. آخرین نسل از آنها تا سال ۲۰۲۲ میلادی، فاتح ۱۱۰ بی است دارای برد عملیاتی ۲۵۰ کیلومتر است. دقت این موشک از نظر ضریب خطا، ۲۵۰ متر است. این موشک بر اساس موشک R-65 FROG روسی طراحی و ساخته شده‌است اما برخی مدعی هستند که این طرحی از روی موشک DF-11 چینی است. فاتح ۱۱۰ آ یکی از موشک‌های نسل بعدی این موشک بود که برای جایگزینی با موشک‌های اسکاد در نظر گرفته شده بود. حداکثر برد نسل دوم این موشک، ۲۱۰ کیلومتر عنوان شد. فاتح ۱۱۰ بی، نسل سوم از موشک فاتح بود که با برد ۲۵۰ کیلومتر و دقت ۲۵۰ متری در ضریب خطا رونمایی شد. نسل چهارم از این موشک، با برد ۳۰۰ کیلومتر و مجهز به سیستم نقطه‌زنی است. فاتح ۳۱۳ نسل دیگری از فاتح ۱۱۰ بود که کلاهک جداشونده داشت و به همین خاطر بردش تا ۵۰۰ کیلومتر ارتقاء یافته‌است. این موشک می‌تواند با تغییر کلاهک تا ۲۰۰ کیلومتر بیشتر برد داشته باشد. این موشک ۱.۲ متر از فاتح ۱۱۰ بلندتر است.
موشک ذوالفقار، از خانواده فاتح است که از سوخت جامد استفاده می‌کند. این موشک نقطه‌زن است و ۷۰۰ کیلومتر برد دارد. این موشک ضد جیمینگ است و اولین بار در رژه نیروهای مسلح در ۳۱ شهریور ۱۳۹۵ در بندرعباس رونمایی شد. از ویژگی‌های این موشک، برخورداری از سکوی پرتاب متحرک و خودکششی، رادارگریزی، قابلیت نقطه‌زنی، سبک و تاکتیکی بودن است. سر جنگی این موشک، قابل هدایت تا زمان برخورد به هدف است. این موشک تک مرحله‌ایست. این موشک از موشک فاتح ۱۱۰ الگو برداشته‌است و سرعتش ۱.۵ کیلومتر بر ثانیه و طول آن ۱۰ متر است. به گفته منابع ایرانی، این موشک از موشک‌هایی است که می‌تواند سرعتش تا ۵ برابر سرعت صوت نیز افزایش یابد. نسل جدید این موشک با نام دزفول با برد ۱۰۰۰ کیلومتر، توسط ایران رونمایی شده‌است. این موشک زمین به زمین که شباهت بسیاری به موشک ذوالفقار دارد، قابلیت هدایت شدن تا برخورد با هدف را دارد. با توجه به تغییر باله‌های انتهایی موشک نسبت به ذوالفقار و فاتح ۱۱۰، احتمالا سرعت این موشک بالاتر از دیگر موشک‌ها خواهد بود. تغییرات در شکل ظاهری کلاهک موشک نیز نمایان‌گر افزایش حجم مواد منفجره در کلاهک است.
موشک خلیج فارس نیز از خانواده فاتح است که بر اساس فاتح ۱۱۰ ساخته شده‌است. این موشک ضد کشتی طراحی شده‌است. برد خلیج فارس ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر است. موشک ذوالفقار بصیر نسل جدیدی از موشک خلیج فارس است که ۷۰۰ کیلومتر برد دارد.
موشک فتح با نام BM-120 از خانواده فاتح و از جمله موشک‌های کروز مجهز به سیستم ناوبری اینرسی است که مجهز به کلاهک جنگی HE-FRAG است و ۱۵۰ کیلوگرم وزن کلاهک آن می‌باشد. این موشک، تا ارتفاع ۳۰ متر از سطح زمین قابلیت حرکت دارد و احتمالاً از یک سیستم ماهواره‌ای برای هدایت استفاده می‌کند. حداکثر برد این موشک ۱۳۰ کیلومتر عنوان شده‌است. این موشک قابلیت دارد تا به صورت همزمان با ۶ موشک دیگر بر روی اهداف مختلف شلیک شود. قطر این موشک ۳۶۸ میلی‌متر و طولش ۵۱۷۵ میلی‌متر است. وزن این موشک، ۷۸۷ کیلوگرم است و می‌تواند با سرعت ۴ ماخ پرواز کند. نسل دیگری از این موشک با نام فتح ۳۶۰ وجود دارد که قطر آن ۳۰ سانتی‌متر، طول آن ۴ متر، و وزن آن ۸۵۰ تا ۱۱۰۰ کیلوگرم عنوان شده‌است. کلاهک این موشک ۱۵۰ کیلوگرم و برد آن ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر است. این موشک‌ها از سامانه پرتابگر فتح ۳۶۰ شلیک می‌شوند و قابلیت دارند تا به صورت ۲ تا ۶ موشک همزمان، پرتاب شوند.
زلزال از موشک‌های ساخته شده ایران است که در سه سری زلزال ۱، ۲ و ۳ طراحی و ساخته شده‌است. به نظر می‌رسد که موشک فاتح ۱۱۰ از روی موشک زلزال ۳ ساخته شده باشد.
خانواده رضوان
موشک زمین به زمین رضوان، از نوع بالستیک است و به گزارش مسئولان ایرانی، به صورت تک مرحله‌ای کار می‌کند. سوخت آن مایع، کلاهک آن قابلیت جدا شوندگی و برد آن ۱۴۰۰ کیلومتر عنوان شده‌است. این موشک قابلیت دارد تا از سکوی متحرک و ثابت شلیک شود.
خانواده صیاد
صیاد از خانواده‌های موشک ایرانی‌است که در کلاس‌های مختلفی ساخته شده‌است. صیاد ۱ که با الهام از HQ-2 چینی و اس ۷۵ روسی ساخته شده‌است. این موشک زمین به هوا با برد ۴۵ تا ۵۰ کیلومتر است. صیاد ۲، نسل دوم از صیادها بود که بردی بین ۲۰۰ تا ۳۵۰ کیلومتر دارد که می‌توانند اهداف خود را در سرعت بالا نیز مورد هدف قرار دهد. این موشک دو مرحله‌ایست و توانایی دارد تا اهداف با سطح راداری پایین را هدف‌گیری کند. همچنین خنثی‌سازی پارازیت و مقابله با حملات جنگ الکترونیک، از جمله ویژگی‌های این موشک است. صیاد ۳ از موشک‌های بومی است که در دفاع هوایی کاربرد دارد. این موشک برای هدف قرار دادن در ارتفاع بالا طراحی شده‌است. صیاد ۴ بی نیز به عنوان موشکی جفت شده با سامانه باور ۳۷۳، با بردی بالغ بر ۳۰۰ کیلومتر توانایی دارد تا با سوخت جامد هیبریدی، برد سامانه باور ۳۷۳ را از ۲۷ کیلومتر به ۳۲ کیلومتر افزایش دهد.
دیگر موشک‌ها
موشک‌های تندر و کاروس، از موشک‌های طراحی شده از روی موشک چینی YJ-1/-2 است که با هدف افزایش برد تغییر داده شده‌است. این موشک‌ها برای شلیک از زیردریایی و شلیک به سمت اهداف زمینی طراحی بهسازی شده‌اند. موشک طائر در سه کلاس طائر آ و طائر ۲، طائر ۲ بی، رونمایی شده‌است. مشخصات ظاهری این دو نمونه بسیار به هم شباهت دارند. ادعا شده‌است که برد این موشک، ۵۰ کیلومتر است. تا کنون هیچ اطلاعاتی از تفاوت میان این سه کلاس موشک ارائه نشده‌است. ۹ دی نیز یکی از موشک‌های مورد استفاده ایران است که در سامانه‌ای پدافندی به همین نام کاربرد دارد. این موشک، قابلیت هدایت‌شوندگی دارد و می‌تواند موشک‌های کروز، بمب‌ها و همین‌طور بالگرد، جنگنده و هواپیماها را مورد هدف قرار بدهد. با مقایسه این موشک با موشک طائر، مشخص می‌شود که این موشک برای اهداف نزدیک‌تر طراحی شده‌است. بر روی این موشک بالی ذوزنقه‌ای شکل قرار دارد و بال‌های کنترل‌کننده در انتهای موشک، این موشک را هدایت می‌کنند. طول این موشک ۳٫۵ تا ۴ متر است و قطر ۲۵ سانتی‌متری برای این موشک حدس زده شده‌است. وزن این موشک ۲۰۰ کیلوگرم و سوخت آن جامد است. سرعت این موشک، ۳ تا ۴ برابر سرعت صوت تخمین زده شده‌است. این موشک به نوعی فناوری لیزری مجهز است تا بتواند بهترین موقعیت برای هدف قراردادن اهدافش را تحلیل کند.
کلاهک‌های طراحی شده توسط ایران برای سری RPG-7 که نسخه بهبود یافته نمونه قبلی بوده‌است، از جمله ساخته‌های بومی ایران است که با نام نافذ شناخته می‌شود. این موشک ۸۰ میلی‌متری، یک گلوله ضد نفر ۴۰ میلی‌متری با نام صاعقه را با خود همراه دارد که کاربرد ضد تانک خواهد داشت.
طوفان از موشک‌های زمین به زمین است که با مهندسی معکوس از روی موشک ضد تانک BGM-71 TOW آمریکا ساخته شده‌است. در اوایل سال ۲۰۰۰ از اولین نسخه این موشک رونمایی و آزمایش شد و در اواسط همان سال، نسخه دوم با نام طوفان ۲ رونمایی شد. برد این موشک با برد موشک BGM-71 یکی عنوان شده‌است.
عقاب از موشک‌های ایرانی است که غیرقابل هدایت است و بدنه‌ای فولادی دارد. این موشک از سامانهٔ پرتابی با سه لوله و با برد ۳۴ کیلومتری شلیک می‌شود. شاهین نیز موشک دیگری است که بدنه‌ای فولادین دارد. این موشک در دو نوع با نام‌های شاهین ۱ و ۲ طراحی و ساخته شده‌است. این موشک باله‌دار، قابلیت انفجاری بالایی دارد. موشک‌های شاهین ساخته شده از روی مدل موشک میان برد HAWK آمریکایی است که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ توسط شاه پهلوی خریداری شده‌بود. برد این موشک ۷۰ تا ۱۵۰ کیلومتر است.
شهاب ثاقب از موشک‌های رونمایی شده در ایران است که شباهت بسیاری با سری HQ-7/FM-80/90 از موشک‌های ساخت چین دارد. موشک مشکات نیز از دیگر موشک‌های ایرانی است که اطلاعات زیادی از آن منتشر نشده‌است. این موشک با قابلیت هدایت شوندگی، برد ۲۰۰۰ کیلومتر و مشابه KH-55 توصیف شده‌است. موشک کروز دیگری که توسط ایران نمایش داده شده‌است، موشک یا علی است که بردی بالغ بر ۷۰۰ کیلومتر دارد.
موشک هرمز،‌ دیگر موشک ایرانی‌است که ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر برد دارد.
موشک و اژدر نیروی دریایی ایران
بخش مهمی از قدرت دفاعی نامتقارن دریایی ایران، تولید موشک‌های کروز ساحل به دریا ست. ایران از انواع مختلفی از موشک‌های کروز دریایی استفاده کرده‌است. اولین نوع موشک‌های استفاده شده از این دست، موشک چینی Hai Ying-2 (HY-2) است که در جنگ ایران و عراق به کار بسته می‌شد. برد این موشک حداکثر ۲۵ مایل بود که نیمی از آن، برد مؤثر بود. سر جنگی این موشکی به طوری طراحی شده بود تا بتواند بدنه کشتی‌ها را سوراخ کند. نسل توسعه یافته این موشک، با برد حدودی ۱۲۵ مایل، توسط ایران به کار بسته شد. موشک دیگر مورد استفاده ایران، موشک C-802 بود که از سطح زمین و کشتی قابلیت شلیک داشت. برد این موشک ۲۵ مایل عنوان شده‌است. موشک کروز C-801K دیگر موشکی بود که همچون موشک C-802 در کلاس سی دسته‌بندی و بر ضد کشتی‌ها استفاده می‌شدند. برد این موشک ۷۵ مایل است. از ویژگی‌های موشک‌های کلاس سی، قابلیت درگیری در فاصله کوتاه بود که برای تنگه هرمز، قابلیت عملیاتی خوبی در اختیار ایران می‌گذاشت. سامانه پرتاب موشک C-801K قابلیت این را داراست تا ۱۲ موشک را به‌طور همزمان شلیک کند. در حالی که تعداد موشک شلیک شده توسط سکوی پرتاب C-802، چهار موشک است.
موشک کوثر، موشک کروز بومی‌شده در ایران است که در کلاس C701 می‌باشد. برد آن ۱۸ کیلومتر و قابلیت حمل کلاهک تا ۲۹ کیلوگرم را دارد. ظفر نیز موشکی در همین کلاس است که با ۲۰ کیلومتر برد، قابلیت حمل ۳۰ کیلوگرم کلاهک را دارد. این موشک از موشک‌های رادار کوتاه برد و با قابلیت انهدام اهداف کوچک است. وزن کم این موشک سبب شده‌است تا بتواند بر روی هر وسیله جنگی سبکی، متصل شود. ادعا شده‌است که این موشک ۱۰۰ درصد بومی است. این موشک برای فریب هدف، پس از شلیک به ارتفاع بالایی می‌رسد تا از دید هدف دور باشد. از موشک کوثر، سه نسخه طراحی شده‌است که نسخه سوم آن با کلاهک ۱۲۰ کیلویی و برد ۲۵ کیلومتری با سرعت ۰٫۸ صوت است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده از جانب ایران، یکی از این سه موشک، دارای قابلیت جستجوی اپتیکال و از نوع راداری است. این موشک قابلیت دارد تا بر روی قایق‌های تندرو، هلیکوپتر و پهپاد نیز نصب گردد. وزن کوثر ۱۰۰ کیلوگرم و طول آن نیم متر عنوان شده‌است. موشک‌های نصر، موشک دیگر نیروی دریایی ایران است که در سال ۲۰۱۱ رونمایی شدند. موشک کوثر، موشکی زمین به دریاست که برای مقابله با کشتی طراحی شده‌است. این موشک می‌تواند پارازیت الکترونیکی را شکست دهد و از مسیر منحرف نشود. این موشک کوتاه‌برد از سوخت جامد استفاده می‌کند. نصر، موشکی کوچکتر از کوثر توصیف شده‌است و با موشک چینی C-704 شباهت بسیاری دارد. طول این موشک ۳٫۲۸ متر، قطر بدنه آن ۰٫۲۸ متر و وزنش ۳۵۰ کیلوگرم است. به نظر می‌رسد که دست‌کم دو نسخه از این موشک ساخته شده‌است. موشک‌های نصر و جاسک هر دو از موشک‌های کروز در کلاس C704 / TL-6 / JJ-6 هستند که بردی بین ۲۵ تا ۳۵ کیلومتر را دارند و کلاهکی با وزن ۱۳۰ کیلوگرم را حمل می‌کنند. موشک جاسک که به گفته مسئولان ایرانی برای زیردریایی تهیه شده‌است، در دو کلاس ۱ و ۲ به تولید انبوه رسیده‌است. این موشک از روی موشک چینی C-704 طراحی شده‌است. برد جاسک ۲، ۱۹ مایل عنوان شده‌است. موشک بصیر، از موشک‌های جدید و کروز ضد کشتی ایرانی است. این موشک یک نمونه توسعه یافته از نسخه کوثر است که برد آن ۳۰ کیلومتر عنوان شده‌است. ادعا شده‌است که این موشک قابلیت دارد تا عملیات خود را بدون نویز انجام دهد.
آهویا با نام HY-2 که در کلاس -۲۰۱ است، بردی بالغ بر ۹۵ کیلومتر و قابلیت حمل کلاهکی با وزن ۵۱۳ کیلوگرم را دارد. صاعقه، دیگر موشک کروز ایرانی، در کلاس HY-4 SADSACK طراحی شده‌است که ۱۵۰ کیلومتر برد و ۵۰۰ کیلوگرم وزن کلاهک آن است. نور نیز با کلاس YJ-2/C-802 قابلیت دارد تا ۱۲۰ کیلومتر برد و ۱۵۵ کیلوگرم کلاهک حمل کند. صاعقه، نمونه بومی‌سازی شده از موشک کروز HY-2 ساخت چین بوده‌است. موشک رعد نیز از همین خانواده‌است که نسخه ارتقاء یافته موشک صاعقه است. رعد، در کلاس HY-2 (Mod) قرار دارد که ۳۶۰ تا ۴۵۰ کیلومتر برد دارد. این موشک قابلیت حمل کلاهک تا ۵۰۰ کیلو را دارد. بر طبق گزارش‌ها، غیر از این موارد، چند موشک کروز دریایی دیگر نیز در سامانه موشکی ایران استفاده می‌شود که در گزارش‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران از آنها یاد نشده‌است.
موشک کروز ضد کشتی نور با توجه به موشک چینی C-802 طراحی و ساخته شده‌است. برد این موشک در کلاس‌های دیگرش ۲۲۰ کیلومتر عنوان شده‌است. این موشک این قابلیت را دارد تا از سکوهای زمینی، جت‌های جنگنده، هلیکوپتر و قایق‌های تندرو شلیک شود. سوخت موشک نور، جامد است و می‌تواند ارتفاع ۱۰ تا ۲۰ متری از سطح دریا را حفظ کند. این موشک قابلیت فریب رادار دارد و در فاصله نزدیک به هدف، از رادار برای برخورد به هدف استفاده می‌کند. موشک کروز «توان»، بر اساس موشک نور طراحی شده‌است که برد آن بیش از ۲۲۰ کیلومتر عنوان شده‌است. قادر دیگر موشک کروز در همین کلاس است که ۲۰۰ کیلومتر برد و ۱۶۵ کیلوگرم قابلیت حمل کلاهک دارد. این موشک قابلیت دارد تا در ارتفاع کم حرکت کند و از ساحل، هوا یا کشتی شلیک شود. این موشک، نمونه ارتقاء یافته موشک نور است. از ویژگی‌های این نمونه جدید، برخورداری از سیستم هدایت دیجیتال، سامانه ناوبری با دقت بالا، هدف‌گیری هدف راداری، رادار جنگی الکترونیکی، آماده‌سازی سریع و هدف‌گیری اهداف ساحلی عنوان شده‌است.
از دیگر موشک‌های کروز ایرانی می‌توان به موشک غدیر اشاره کرد. این موشک ۳۰۰ کیلومتر برد دارد و ضد کشتی طراحی شده‌است. قرار شده‌است تا نسخه جدید این موشک با نام مقتدر با برد دوبرابر و مقاوم در برابر جنگ الکترونیک، توسط ایران ساخته شود.
موشک‌های نیروی هوایی
موشک‌های هوا به هوا عبارتند از:
سامانه‌های موشکی و پدافند هوایی ایران
پدافند به معنای تمام اقداماتی است که برای شناسایی، خنثی‌سازی کاهش اثر و نابودی هرگونه تهاجم هوایی صورت می‌گیرد است. اهداف پدافند هوایی می‌تواند هواپیماهای کوچک و بزرگ، موشک‌ها و پهبادها باشد. پدافندها به دو صورت هواپایه و زمین‌پایه صورت می‌گیرد. به عقیده کوردزمن، یکی از ضعف‌های جمهوری اسلامی در ساخت و راه‌اندازی سامانه‌های موشکی زمین به هوا و پدافند هوایی است. ایران هنوز به‌طور مشخص اثبات نکرده‌است که توانسته یک سامانه موشکی پدافندی را طراحی و اجرا کرده باشد.
سامانه‌های موشکی رعد، سوم خرداد، ۹ دی و طبس
سامانه موشکی رعد، یک ضدهوایی کوتاه‌برد و تاکتیکی است که توسط سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران ساخته شده‌است. این سیستم از نظر بیرونی شبیه به SA-6 Buk و Buk-M2 روسی است. بر اساس ادعای مقامات ایرانی، این سامانه بردی نزدیک به ۵۰ کیلومتر دارد که در مقایسه با SA-6 Buk و Buk-M2 در حدود ۵ تا ۱۰ کیلومتر بیشتر است. از این سامانه برای اولین بار در سال ۲۰۱۲ رونمایی شده‌است. این سامانه باید توسط سامانه پدافند هوایی باور ۳۷۳ پوشش داده شود. اولین آزمایش این پدافند در آذرماه ۱۳۹۱ صورت گرفته‌است. برای این سامانه، از موشک‌های طائر ۲ استفاده می‌شود و به صورت سه موشکه کار خواهد کرد. این سامانه با توجه به موشک‌هایش، اهداف را در ۵۰ کیلومتری و ارتفاع ۲۰ کیلومتری ردیابی و مورد هدف قرار می‌دهد. به این سامانه تندر نیز گفته می‌شود. سامانه راداری علم‌الهدی دیگر سامانه بومی ایرانی است که از رادار دوربرد باند VHF استفاده می‌کند و بر همین اساس می‌تواند در شناسایی اهداف با مقاطع رادیویی بسیار کم، کاربرد داشته باشد. این سامانه، بخشی از سامانه پدافندی رعد است. بر روی این سامانه از موشک‌های طائر ۲ استفاده شده‌است.
از پیکربندی سامانه طبس، چنین برداشت می‌شود که همانند سامانه سوم خرداد است. تفاوت این سامانه با سامانه سوم خرداد، در استفاده از سامانه رادیویی اندازه‌گیری 9S35 است که ساخت شوروی است. در این سامانه نیز همچون سامانه سوم خرداد از موشک‌های طائر ۲ بی استفاده می‌شود. با این وجود این سامانه را نسل بعدی از سامانه رعد می‌دانند. طبس از رادار مکانیکی استفاده می‌کند و همچون رعد، از سه موشک استفاده می‌کند.
در اردیبهشت ۱۳۹۰ از سامانه هوایی ۹ دی توسط فرماندهی هوافضا سپاه پاسداران رونمایی شد. این سیستم برای مقابله با موشک‌های کروز، پهپادها، هلیکوپترها و هواپیماهای سرنشین‌دار با سرعت بالا که در ارتفاع کم پرواز می‌کنند، توسعه و ساخته شده‌است. به عقیده سلامی، فرمانده سپاه پاسداران، این سامانه می‌تواند اهداف هوایی را در برد ۲۰ کیلومتری و ارتفاع ۱۰ کیلومتری با هر سرعتی منهدم کند. احتمال قوی داده شده‌است که این سیستم، فناوری جدیدی از سامانه سوم خرداد است که از رادار SA-17 NIIP 9S36 استفاده می‌کند. در این سامانه از موشک‌های هدایت‌شونده ۹ دی استفاده می‌شود. این سامانه کاملاً متحرک است و راداری مستقل دارد. این سامانه ۸ موشک آماده شلیک دارد و می‌تواند با چندین هدف به‌طور همزمان درگیر شود. این سامانه نسل جدید سامانه سوم خرداد است که توانسته با نصب دو مجموعه ۴ تایی از لوله‌های پرتاب‌کننده موشک، طراحی شود.
سام ۶ از کلاس SA-6 از جمله سامانه‌های پدافندی ایران است که از سه موشک طائر استفاده می‌کند.
سیستم پانزده خرداد
سامانه ۱۵ خرداد، از پدافندهای هوایی بومی ایرانی است که در ۹ ژوئن ۲۰۱۹ معرفی شد. این سامانه قدرت دارد تا ۶ هدف را به‌طور همزمان نابود سازد. این سامانه دارای رادار و پرتابگر مستقل است و توانایی دارد تا جنگنده و پهپادها را شناسایی و نابود سازد. برد شناسایی این سامانه ۱۵۰ کیلومتر و برد هدف قرار دادن آن ۱۲۰ کیلومتر است. این سامانه از موشک صیاد ۲ برای شلیک استفاده می‌کند. با جایگزینی صیاد ۳ در این سامانه، احتمال می‌رود تا برد این سامانه تا ۱۵۰ کیلومتر نیز افزایش یابد. این سامانه در کمتر از ۵ دقیقه آماده به شلیک خواهد شد.
سیستم پدافند هوایی تور
سامانه تور ام یک، از سیستم‌های پدافندی مورد استفاده ایران است که یک سامانه روسی است. از این سامانه در محافظت از تأسیسات هسته‌ای در ایران استفاده می‌شود. این سامانه کوتاه‌برد، مأموریت مقابله با هواپیماهای بال ثابت، چرخشی و موشک‌های کروز را که در ارتفاع متوسط یا کم حرکت می‌کنند را دارد.