رشت
تجارت
رشت از دیرباز یکی از بارزترین شهرهای گمرکی ایران بود. این شهر در قدیم تنها راه ارتباطی و بازرگانی ایران از طریق بندر انزلی به اروپا به‌شمار می‌آمد، از زمان شاه عباس دوم تا اواخر حکومت قاجار به شهر رشت مرکز تجاری بزرگی بوده‌است و کاروانهایی در این شهر برای خرید ابریشم توقف می‌کردند و کالاهای خود را از این طریق به بنادر دریای مدیترانه ارسال می‌داشتند. وجود کنسولگری روسیه و به دنبال آن، کنسولگری انگلیس در رشت باعث رونق اقتصادی و اجتماعی این شهر شد و یک نفر نماینده وزارت امور خارجه یا کارگزار و یک کنسول روس و یک معاون کنسول فرانسه و یک معاون کنسول انگلیس در این شهر بودند و جدای از حاکم رشت، کارگزار امور خارجه نیز از طرف دولت مرکزی در رشت مستقر بود. به دنبال این روابط تجاری بسیاری از شرکت‌های خارجی نظیر زیگلر، لازاروس پولیاکف، لوید شمال آلمان، هامبورگ، خط آلمانی لوانت، شرکت برادران نوبل، برادران ترسرکیسیانس، پرودنیک، آلتون، آکاکی خوشتاریا و بانک استقراضی ایران در رشت دفاتری دایر کرده بودند و بر سر گرفتن امتیازات شرکت تجاری از ایران، با یکدیگر رقابت می‌کردند. ساکنان شهرهای این شهرستان عمدتاً به مشاغل خدماتی، تجاری و صنعتی مشغول هستند و شالیکاری نیز از عمده فعالیتهای روستاییان این خطه می‌باشد. در بخش کشاورزی، این ناحیه از مستعدترین مناطق استان و کل کشور محسوب می‌شود. شهرستان رشت با توجه به شرایط جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و سیاسی اداری ویژگی مهمی است، و موقعیت ارتباطی (واقع شدن بر رسر راه تهران، قزوین، انزلی، آستارا از یک سو و مسیر جاده اصلی گیلان به مازندران و شرق گیلان از سوی دیگر) و موقعیت سیاسی ـ اداری (واقع شدن شهر رشت به‌عنوان مرکز استان گیلان در این قسمت) و رونق اقتصادی و گسترش شهرهای صنعتی و ایجاد کارخانه‌های صنعتی و به تبع آن افزایش فعالیتهای زراعی ـ تجاری دارای اهمیت می‌باشد در این شهرستان بنابر این بررسی و مطالعه فرهنگی و اجتماعی آن از دیدگاه مردم‌شناسی بسیار مهم و ضروری است. شهر رشت نزدیک‌ترین شهر بزرگ به بندر انزلی (بزرگ‌ترین بندر شمال کشور) و مرز آستارا است این شهر تخلیه گاه بسیار مناسب برای کالاها به مقصد شمال شرق و شمال غرب کشور است و قرارگیری آن در مسیر کریدور شمال جنوب به همراه توریسم‌پذیری گسترده موقعیت ممتازی در زمینهٔ تجارت برای این شهر فراهم کرده‌است. همین مسائل باعث شده که این شهر در طول تاریخ به عنوان یک شهر تجاری شناخته شود. هرچند عواملی نظیر عدم ارتباط گسترده تجاری با شوروی سابق و متعاقب آن محور قرار گرفتن خلیج فارس برای صادرات و واردات و همچنین تأخیر فراوان در تکمیل کریدور شمال جنوب چه از طریق آزاد راه و چه از طریق راه‌آهن باعث شده بود که نقش شهرهای استان گیلان در تجارت کمرنگ شود ولی امروزه با توجه به وجود پنج کشور در حاشیه دریای کاسپین، تکمیل آزاد راه رشت-قزوین آزادراه ۱ (ایران) و در شرف افتتاح قرار گرفتن راه‌آهن قزوین-رشت برای این شهر نقش مهمی در زمینه بازرگانی متصورند. گیلان از قرون وسطی به خاطر تولید ابریشم اش شناخته شده بود. بنا بر سفرنامه مارکوپولو در قرن سیزدهم، ابریشم تجار جنوایی را از کریمه از آن سوی خزر به گیلان می‌کشاند. تولید ابریشم در عهد صفوی بنا بر گفته ژان شاردن ۱٫۷ میلیون پاوند و بنا بر گفته آدام اولئاریوس ۲٫۱ میلیون پاوند بود. اوضاع بحرانی قرن هجدهم منجر به کاهش شدید آن به ۳۶۰ هزار پاوند شد. پس از تجارت ابریشم دادوستد ماهی سفید از سودبخش‌ترین مشاغل گیلان است و بزرگ‌ترین رقم نیروی کار را به خود اختصاص داده‌است. یک هزار و صد ماهی سفید تازه در محل صید، به مبلغ ۳۶۶ فرانک فرانسه، معادل ۳ تومان به فروش می‌رسد. یک هزار ماهی شور به مبلغ ۲۴۰ تا ۳۶۰ فرانک فرانسه یعنی تقریباً بین ۲۰ تا ۳۰۰ تومان فروخته می‌شود و هرگز بی‌مشتری نمی‌ماند. چای به‌وسیله کاشف‌السلطنه که چند سالی از طرف مظفرالدین‌شاه جهت مطالعه در امر نباتات به هندوستان اعزام‌شده بود، در سال ۱۳۲۲۲ هجری وارد گیلان شد، آزمایش کشت چای در لاهیجان شروع شد و اکنون در فومن نیز کشت می‌شود، ولی محصول چای تاکنون ازنظر بازرگانی اهمیت و موقعیتی پیدا نکرده‌است. در تیمه اول قرن نوزدهم رشد شدیدی کرد تا جایی که در ۱۸۴۰، تولید گیلان که پنج ششم کل تولید بود به یک میلیون پاوند و در ۱۸۶۴ به اوج ۲ میلیون و ۱۹۰ هزار پاوند رسید. با استفاده از پیله‌های کرم ابریشم از ژاپن در پایان قرن، تولید به اوج قبلی خود رسید ولی با رقابت با ژاپنی‌ها و دیگران قیمت پایین ماند و ارزش صادرات به بیش از ۴۰۰ هزار نرسید. در ۱۸۵۸ میلادی بود که اولین اروپایی‌ها ـ یعنی ایتالیایی‌ها ـ برای گرفتن تخم نوغان سالم وارد گیلان شدند. در این دوره بانک استقراضی و تجارتخانه تومانیانس روسیه در رشت به صورت متوالی فعال بود. در همان زمان تجارت خارجی رشت توسعه پیدا کرد و اغلب رشتی‌ها میلیونر شدند و شهر رشت در دوره قاجار یک شهر اشرافی شد. به طوری که عوارض گمرکی و درآمد حاصل از تجارت بازار رشت ۴۰ درصد بودجه کشور ایران را در زمان قاجار تأمین می‌کرد.