cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ادبیات ارمنی
ادبیات ارمنی در سده‌های شش و نه میلادی
از چهره‌های ادبیات دینی باید: «پتروس اسقف سیونیک»، «مؤسس یغیوادتسی»، جاثلیق‌ها: «آبراهام» و کومیتاس وارداپت، «ورتانس»، شاعر: «هوهان مایراوانتسی»، هوهانس ایماستاسر، «استپانوس سیونتسی» و دیگران را نام برد.
در این دوران طبعاً شعر کلیسایی نیز باید ترقی می‌نمود. البته ارجحیت ادبیات دینی -اسکولاستیک بدین معنی نیست که تفکرات دنیوی هیچ انعکاسی در ادبیات پیدا نکردند. در سده هفتم دوره‌ای به وجود آمد که دوره ترقی هنرها، علوم و تاریخ‌نویسی بود. از این حیث معماری سده هفتم قابل ذکر است.
داوتاک کرتوغ شاعر در سده هفتم می‌زیست و از او منظومه «دربارهٔ قتل ریاکارانه شاهزاده جوانشیر آلبانیا» به ما رسیده که یکی از نمونه‌های قدیمی ادبیات دنیوی و هنری ارمنی است. با صحبت در مورد جنبه‌های دنیوی ادبیات در سده هفتم نمی‌توان از ترجمه‌های انجام شده در این دوره یاد نکرد.
در زمره ترجمه‌ها بجز برخی آثار فلسفه یونان باستان، آثار مشهور ادبیات هنری بچشم می‌خورند من جمله «امثال یزوپوس» و کتابی تحت عنوان «ادیب» اثر مؤلف ناشناس که مجموعه‌ای از مطالب امثال گونه است.
لشکر کشی اعراب مانعی در پیشرفت ادبیات و فرهنگ نوخاسته ارمنی در سده هفتم و باعث اختلال در ترقی زندگی اجماعی ارمنیان گردید. در سده هشتم، در شرایط جنگ و جدال‌های ممتد، فرهنگ نمی‌توانست سیر طبیعی پیشرفت خودرا طی کند. کافی است در نظر گیریم که برطبق داده‌های موجود، بیش از ۵۰ اسم از مورخان و مؤلفان سده هفتم به مارسیده‌است در حالی که از سده هشتم فقط اسامی ۴ نفر از مؤلفین بر ما روشن است.
ادبیات شفاهی مردمی
داستان حماسی و افسانه‌ای ساسونتسی داویت دارای ارزش‌های والای آرمانی و زیبائی شناسانه است. مردم قهرمان سمبولیک خود داویت را با ویژگی‌های عالی و برجسته فوق انسانی پرورده‌اند. میهن پرستی سوزان و لغزش ناپذیر، انسان‌دوستی، مهرورزی و دلبستگی به زحمتکشان و ستمدیدگان از هر ملیت و نژاد، خوشبینی و امید به پیروزی نیکی و زیبائی و عدالت بر پلیدی و زشتی و ستم، از ویژگی‌های ذاتی این قهرمان ملی افسانه‌ای است.
حماسه ملی ساسونتسی داویت که از چهار بخش (ساناسار و باغداسار، مهر بزرگ، داویت، مهر کوچک)، تشکیل یافته به بسیاری از زبان‌های دنیا ترجمه گردیده و در میان ملت‌های جهان اثری شناخته شده‌است. از آنجایی که در حماسه ملی افسانه‌ای یاد شده جز «داویت» و «مهر» قهرمانان دیگری نیز وجود دارند، آن را «دلیران ساسون» و «شجاعان ساسما» نیز می‌نامند.
آغاز ادبیات مکتوب
«گیرک پیتوئیتس» یا «کتاب پیتو» را باید نخستین و قدیمی‌ترین اثر ادبیات مکتوب ارمنی به‌شمار آورد. این کتاب حاوی سه بخش است که در یک بخش آن پیرامون زندگی یونانی سخن می‌رود، در بخش دیگر فولکلور عبرانی گردآوری شده و بالاخره در بخش سوم کتاب پیرامون مسائل گوناگون ادبی، علمی، فلسفی، منطقی و اجتماعی مطلبی درج گردیده است.
در این کتاب که یگانه سند ادبی تاریخ باستان ارمنی است دربارهٔ هومر، هزیود، مناندر و اوریپید سخن به میان آمده و مطالبی دربارهٔ فولکلور یونانی نگاشته شده‌است. نگارنده کتاب مزبور پاره‌ای از صفحات کتاب را نیز به بحث دربارهٔ سقراط، فیثاغورس، دیوژنوس، فریاندروس، هرودوت و خطیب نامدار آتن دموستن، اختصاص داده است.
از طریق همین کتاب بوده که از سده پنجم به بعد خواننده ارمنی با افکار و عقاید فلسفی و ادبی کلاسیک یونان آشنا شده‌است. نگارنده گیرک پیتوئیتس در اثر خود هومر، را "سرور شاعران"،"شاعران بزرگ" و "پدر شاعران" نامیده و به هزیود، "برگزیده‌ترین شاعر" و "اولین شاعر سراینده کار و زحمت" لقب داده است. در کتاب پیتو که در سده پنجم میلادی به رشته تحریر درآمده‌است و نام مؤلف آن به درستی معلوم نیست بسیاری از هنرمندان و دانشمندان اعصار باستان از جمله تالس و سولون نیز به خوانندگان معرفی شده‌اند و مباحثی به گیاه‌شناسی، فنون خطابت و هنرهای گوناگون اختصاص یافته‌است.
شعر غنایی ارمنی
در میان ارمنیان در ازمنه باستان شعر و موسیقی با هم بوده‌اند و آوازخوان و نوازنده در عین حال شاعر نیز بوده‌است. پس از جدائی شعر از موسیقی، شعر مذهبی ارمنی همواره در کلیسا با موسیقی همراه ماند. حال آن که شعر غیر مذهبی دکلمه می‌شد و با موسیقی همراه نبود.
مستقل از شعر کلیسائی رسمی، مردم طی سده‌ها شعرهای دلخواه خود را سروده‌اند که در آن‌ها مفاهیم طبیعی و حالت‌های انسانی مانند عشق، شادی، شراب، لذت‌های حسی و اندوهان جان انسان بازتاب یافته‌است. این گونه شعرها را «عاشق»‌ها یعنی نوازندگان و سرایندگان و خوانندگان دوره گرد آفریده‌اند و خود به آوز خوانده‌اند. به رغم مقابله شدید کلیسا با هنری که از زندگی دنیوی و عواطف انسانی مایه می‌گرفت، شعر و آواز عاشق‌ها در ادبیات شفاهی ارمنی از سده‌های چهارم و پنجم میلادی وجود داشته‌است.
شاهنامه فردوسی و ادبیات ارمنی
ادبیات خلقی سده سیزدهم و چهاردهم ارمنی از منظومه مردمی شاهنامه حکیم ابولقاسم فردوسی طوسی، تأثیراتی بر خود پذیرفته‌است. در دوران سلجوقیان، آوازخوانان و نوازندگان دوره گرد و نقالان ایرانی که روستا به روستا و شهر به شهر می‌رفتند، اندک اندک وارد روستاها و شهرهای ارمنستان شدند و در میان مردم به نقل اشعار و داستان‌های شاهنامه پرداختند.
داستان‌ها و مضامین شاهنامه چنان از سوی توده‌های ارمنی مورد استقبال قرار گرفت که حتی در صومعه‌ها و کلیساها نیز به نقل آن‌ها می‌پرداختند. بدین ترتیب شاهنامه در میان کشیشان و صومعه نشینان نیز طرفدارانی پیدا کرد و از گستانتین یرزنگاتسی که خود شاعر و کشیش کلیسا بود، خواسته شد تا اشعاری با آهنگ و مضامین شاهنامه به سراید. یرزنگاتسی نیز شعرهایی با آهنگ و لحن شاهنامه سرود که مورد استقبال فراوان واقع شدند.
گریگور نارکاتسی نیز برخی اشعار در شباهت با شعرهای شاهنامه سروده است و این خود بیانگر آن است که شاهنامه فردوسی حتی در سده دهم میلادی نیز در ارمنستان اثری شناخته شده‌است. اسناد ارتباط فرهنگی و وجود علایق مشترک بین ملت‌های ایران و ارمنستان نه در سده‌های دهم و سیزدهم میلادی، بلکه خیلی پیش تر از آن، یعنی در سده پنجم در اثر پدر تاریخ ارمنستان موسس خورناتسی به چشم می‌خورد.
استقبال ملت ارمنی از قهرمانان حماسی افسانه‌ای ایران در برجسته‌ترین و ارزشمندترین اثر ملی ارمنیان یعنی ساسونتسی داویت نیز تجلی یافته‌است. ملت ارمنی یکی از قهرمانان حماسی افسانه‌ای ایرانی یعنی زال را در اثر بی‌همتای ذوق و هنر ملی خود، با قهرمان حماسی اش داویت برادر کرده‌است. این خود اشاره‌ای سمبولیک است به عشق برادرانه دو ملت که در آن روزگار هر یک به گونه‌ای تحت ستم شاهی مستبد و خودکامه، رنج می‌کشیده‌اند.
در دوره‌ای از شعر غنایی ارمنی علاوه بر جهان روانی-عاطفی شاعر و اعتقادات فلسفی و مذهبی اش، مسائل اجتماعی-تاریخی و گذشته‌های دور و نزدیک تاریخ نیز تصویر شده‌است. این روند از سده دوازدهم میلادی در شعر ارمنی آغاز گردیده و شاعران بسیاری، شخصیت‌های تاریخی یا حماسی-ملی را در آثار خود جان بخشیده‌اند.
«گریگور دقا»، استپانوس اُربلیان، هتوم دوم، «گریگور تسترنتس»، «آراکل سیونه‌تسی»، «میناس توخاتتسی»، «خاچاطور گچارتسی»، «آراکل باغیشه‌تسی» و «آبراهام آنگیوراتسی» از جمله این شاعران هستند.
شعری از هوهانس تومانیان:
شعر عاشقی در ادبیات ارمنی
«عاشق» به زبان ارمنی، گوسان خوانده می‌شود. شعر «عاشقی ارمنی» یکی از عرصه‌های پربار و غنی آفرینش هنری فولکلوریک و ادبی است. شعر عاشقی در ادبیات ارمنی دارای اهمیت فراوانی است و بخش نسبتاً بزرگی از ادبیات شفاهی و مکتوب این ملت را به خود اختصاص می‌دهد. عاشق‌ها مقبول‌ترین و محبوب‌ترین نغمه پردازان و سرایندگان مردم هستند و هنر آن‌ها با توده‌های وسیع مردم نزدیکی و ارتباط معنوی دیرسال و استوار دارد.
در شعر عاشقی احساس و آرزوی مردم بهتر و کامل تر از دیگر عرصه‌های ادبیات فولکلوریک بازتاب می‌یابد. چرا که عاشق با توده‌های زحمتکش شهر و روستا ارتباط ناگسستنی دارد و خود از میان آن‌ها برخاسته است. عاشق‌ها طی قرن‌های فراوان تاریخ با مردم زیسته و از مردم الهام گرفته‌اند و هنر آن‌ها در واقع هنر خود مردم است. به همین علت نیز عاشق‌ها همواره در آغوش و قلب مردم ساده و زحمتکش جا داشته‌اند و از احترام و محبت بی شایبه آنان بهرمند شده‌اند. بسیاری از شعرهای عاشقی دارای ارزش‌های والای اخلاقی-انسانی هستند و عدالت و نیکی و مهرورزی به انسان و نوعدوستی را تبلیغ می‌کنند و با هر آنچه که ارزش‌های انسانی و اخلاقی را به تباهی تهدید می‌کند، به ستیز بر می‌خیزند.
در سده‌های چهارم و پنجم میلادی ناحیه موسوم به گُقتان از مراکز عمده تجمع گوسان‌های ارمنی بوده‌است. مضمون اشعار عاشوق‌های دوره‌های یاد شده عبارت بود از وصف زندگی اشراف و نجیب زادگان، تمجید و تحسین از جود و کرم آن‌ها، تصویر مناظر طبیعی و فصول سال، بیان احساس‌های عاشقانه، توصیف زیبایی و لذت زندگی و در مقیاس اندکی نیز روایت برخی داستان‌های به افسانه آمیخته تاریخی.
شعر عاشقی از اواخر سده شانزدهم میلادی به‌طور جدی و چشمگیر در ادبیات ارمنی پا گرفت، در نیمه سده هفدهم در میان توده‌های مردم رواج گسترده‌ای یافت و در سده هجدهم به اوج شکوفایی خود رسید. گوسان‌های ارمنی به دلائل زمانی-اجتماعی به موازات سرودن و خواندن ترانه‌های ارمنی، ترانه‌هایی نیز به زبان‌های آذری، ترکی، گرجی و گاهی فارسی سروده و به آواز خوانده‌اند. ناقاش هوناتان با ترانه‌ها و آهنگ‌های دلنشین و گرایش از چهرهای برجسته ادبیات عاشقی سده هفدهم ارمنی است.
در سده هجدهم سایات‌نووا ادبیات عاشقی ارمنی را در سایه نبوغ هنری اش به اوج رسانده و نام خود را به عنوان شاعر و عاشوق نابغه و بی‌همتاترین چهره ادبیات عاشقی ارمنی جاودانه کرد.
«هوهانس کاراپتیان» معروف به شیرین و جیوانی از برجسته‌ترین شخصیت‌های ادبیات عاشقی ارمنی به‌شمار می‌آیند.
ادبیات نوین ارمنی
مکتب ادبی کلاسیسیسم از اواخر سده هجدهم میلادی در ادبیات ارمنی شکل گرفت و گسترش یافت و تا دهه شصت سده نوزدهم همچنان به مثابه مکتب مسلط ادبی به حیات خود ادامه داد و از آن پس مکتب رمانتیسم و رئالیسم ابتدائی ارمنی، از میدان رانده شد. تأثیر ادبیات کلاسی سیستی اروپای غربی و روسیه بر مکتب کلاسی سیستم ارمنی از جنبه اسلوب‌های زیبایی شناسه پایه دار و عمیق بود.منتها اگر کلاسی سیست‌های اروپائی تاریخ و اساطیر و افسانه‌های یونان و روم باستان را سرمشق خود برای آفرینش‌های ادبی قرار می‌دادند، کلاسی سیست‌های ارمنی از تاریخ و اساطیر و افسانه‌های باستانی ملت خود مایه می‌گرفتند.
در ساله‌های ۱۸۲۰–۱۸۳۰ میلادی تغییرات محسوسی در عرصه ادبیات ارمنی احساس شد. روند مبارزه با مکتب کلاسیسیسم از سوی مکتب ادبی نوین یعنی رمانتیسم آغاز گردید. پرداختن به زندگی مردم، مسائل روزمره اجتماعی و موضوع انسان معاصر با همه آرزوها و امیدها و دنیای روانی اش به اصلی‌ترین هدف ادبیات بدل شد و در آن مسائل اجتماعی-تاریخی و افکار آزادی‌خواهانه ملی جای ویژه‌ای را اشغال کرد.
برجسته‌ترین و اصلی‌ترین نقش را در توسعه و رشد ادبیات نوین ارمنی، نویسنده نامدار خاچاطور آبوویان که به عنوان پدر ادبیات نوین ارمنی شناخته می‌شود ایفا کرد.
روند شکل‌گیری شعر نو ارمنی در واقع از دهه‌های سی و چهل سده نوزدهم میلادی، از طریق اشاعه شعرهای شفاهی که به «باسکویل» معروف بودند و دهان به دهان نقل می‌شدند و اشعار موزون به «بامفِلت» که نوعی شعر هجو و انتقادی بودند، آغاز شد. در این‌گونه شعرها سرایندگان آن‌ها دشمنان مردم و ریاکاران دوست نما را که با سوءاستفاده زیرکانه از علایق ملی، به فریب و غارت مردم می‌پرداختند، افشاء و رسوا می‌کردند.
وزن و قافیه و قالب در شعر ارمنی
همچنان‌که برخی نشانه‌های اشعار توده‌های مردم و سرایندگان گمنام در کتب تاریخی مکتوب به خط ارمنی سده پنجم میلادی، از جمله در تاریخ ارمنستان موسس خورناتسی، به نوازندگان و سرایندگان دوره گرد منسوب است و از آن میان شعری از تولد واهاگن اساطیری حکایت می‌کند که ترجمه آن این‌گونه است:
آسمان دردِ زِه داشت و دردِ زِه داشت زمین
به درد زایمان گرفتار بود بحر ارغوانین
نی سرخ‌فام در نیستان بحر بیکران
از گلوگاه نی دود همی خاست روان
دوان شد از آن شعله‌ها میان
پسر گیسو طلای نوجوان
او داشت آذرگون زلفان
ریشی چون شعله‌ها لرزان
داشت دو چشم چون خورشید رخشان
تعیین دقیق این که در ادوار پیش از پیدایش زبان نوشتاری ارمنی، وزن شعر به چه صورتی و مبتنی بر کدام قواعد بوده‌است، کاری ناممکن می‌نماید. لیکن اگر به نظریه‌ای که اکثر دانشمندان زبان‌شناس آن را پذیرفته‌اند، استناد کنیم، آنگاه باید بپذیریم که وزن شعر ارمنی در ادوار پیش از کتابت، «وزن کمی» یا «وزن امتدادی» بوده‌است.
قافیه
در شعرهایی که به سرایندگان و نوازندگان باستانی دوره گرد منسوب است و چه در شعرهای قدیمی غنایی کلیسایی که به «شاراکان» معروف هستند و با همراهی موسیقی خوانده می‌شوند، از قافیه اثری نیست. شعر ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از زبان‌های دنیا قافیه را از شعر عرب به عاریت گرفته‌است. لیکن قافیه بندی در شعر ارمنی دارای آن قواعد پیچیده قافیه پردازی در شعر عربی و فارسی نیست.
وزن و قافیه در شعر امروز ارمنی
شعر امروز ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از ملل معاصر، همگام با زمان دگرگونی‌هایی در وزن پذیرفته‌است. شاعر اکنونی شعر خود را ملزم به رعایت دقیق یکسانی نواخت‌های واژگان مصرع‌ها یا خط‌های شعر، نمی‌کند و اگر ضرورت محتوا ایجاب کرد، ناگزیر ریتم و آهنگ خط‌های شعر را نیز-جابه‌جا- از هم می‌گسلد. گاه نیز شاعری چون سیامانتو، شعر خود را از قید وزن و آهنگ آزاد می‌کند و آن را به شعر نثر گونه بدل می‌کند.
قافیه نیز در شعر معاصر ارمنی، همچنان‌که در شعر معاصر فارسی و در شعر بسیاری دیگر از زبان‌ها، صنعتی نالازم و گاه مضر تلقی می‌شود. لیکن اگر ضرورت بیانی شعر ایجاب کرد، شاعران از آن تن نمی‌زنند.
قالب‌های شعر ارمنی
قالب‌ها و ژانرهای شعری ارمنی بسیار متنوع است. برخی از این قالب‌ها خاص شعر ارمنی است و برخی نیز از شعر زبان‌های دیگر به عاریت گرفته شده‌است. مانند رباعی و غزل که در شعر عربی و فارسی و دیگر ملل شرقی متداول است یا آن که «سونات» و «بالاد» و «سِرِناد» که در شعر و موسیقی بسیاری از ملل اروپایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
شعر ارمنی و مکتب‌های ادبی
در عصر حاضر شاعران ارمنی به دو گروه عمده دسته‌بندی می‌شوند: «شاعران ارمنستانی و شاعران جماعت ارمنیان پراکنده». مکتب ادبی مسلط در شعر شاعران ارمنستان رئالیسم جامعه گرا است و هر شاعری با سبک و بیان ویژه خود، در تکامل زندگی اجتماعی و فرهنگی جامعه نقشی ایفاء می‌کند و با دید خاص خود به تصویر و قضاوت جامعه و زندگی اجتماعی و فردی انسان اجتماع خود و نیز تاریخ و انسان جامعه بشری معاصر می‌پردازد.
شعر شاعران ارمنی خارج از ارمنستان در چهارچوب و مرزهای مکتب ادبی یگانه‌ای نمی‌گنجد. شعر این گروه از شاعران ارمنی، با توجه به جهان بینی شاعر و شرایط جامعه‌ای که او در آن زندگی می‌کند علایق و آرمان‌های اجتماعی-تاریخی و فردی اش به طیف وسیعی از مکتب ادبی گوناگون از نمادگرایی و فراواقع‌گرایی و طبیعت‌گرایی گرفته تا رئالیسم انتقادی و رئالیسم انقلابی، بستگی دارد.
به رغم گوناگونی مکاتب ادبی در شعر این شاعران، کم و بیش یک محور اساسی همگانی و یک ذهنیت واحد در آثار همه آنان چشمگیر است و آن درد غربت و دربدری و حسرت و اشتیاق است.
احمد نوری‌زاده
احمد نوری زاده تنها شاعر غیر ارمنی جهان است که به زبان ارمنی شعر می‌سراید و برای خوانندگان ارمنی زبان در جمهوری ارمنستان و جماعت ارمنیان پراکنده یک چهرهٔ شناخته شده و محبوب است به حدی که برنامه ریزان آموزشی جمهوری ارمنستان، بخش‌هایی از منظومهٔ «ماسیس کوه نیست» اثر ماندگار وی را به همراه زندگی‌نامه این شاعر ایرانی به عنوان یک درس در کتاب درسی دانش آموزان مقطع دوم راهنمایی مدارس ارمنی زبان گنجانده‌اند که دانش آموزان ارمنی تبار آن را در کتاب ادبیات خود می‌آموزند.
اولین کتابی که از وی به‌طور مستقل انتشار یافت، مجموعه شعری از «گالوست خاننس» شاعر نامدار ارمنی‌تبار ایرانی بود که با نام «قدرت معجزه‌گر» منتشر شد. سال بعد مجموعه دیگری از این شاعر، با نام «سلام بر تو ای انسان» انتشار یافت. بعدها به مرور آثاری از هوانس تومانیان، یقیشه چارنتس، آکسل باکونتس، «هراچیا کوچار» و دیگران را ترجمه کرد که با نام‌های ''«آی وطن! آی وطن!»، «سروده‌های سرخ»، «۲۶ کمیسر» و «تسولاک»'' به خوانندگان پارسی زبان عرضه شدند.
به همین جهت در ارمنستان به او فرزند پارسی‌گوی ملت ارمنی لقب داده‌اند.
به یقین مهم‌ترین و ماندگارترین اثر ادبی نوری زاده تاکنون، کتاب منحصر به فرد «صد سال شعر ارمنی» است.
مرو (شهر باستانی)
مَرو (Merw) ، یا واحهٔ مرو، که در گذشته به نام‌های اسکندریه (Ἀλεξάνδρεια)، انطاکیهٔ مرغیانه (Ἀντιόχεια ἡ ἐν τῇ Μαργιανῇ) یا مرو شاهجان نیز شناخته می‌شده‌است، از شهرهای باستانی بود که ویرانه‌های آن امروزه در انتهای جنوبی بیابان قره قوم و به فاصلهٔ نود مایلی شمال شرقی سرخس واقع است و ناحیه اطراف آن از رود مرغاب (مرو رود) مشروب می‌شود. شهر امروزی ماری که مرکز استان مرو در ترکمنستان است در ۳۰ کیلومتری مرو باستان ساخته شده‌است.
به ساکنان مرو در فارسی مَروَزی گفته می‌شود به معنی «زیَنده در مرو». مردم نواحی شرقی خراسان مرو را به نام مور «Mowr» و باشندگان آن را موری (بر وزن دوری به معنی بشقاب) می‌گویند.
مرو بزرگ در قرون‌ وسطی معروف بود به «مرو شاهجان» تا با مروالرود که مرو کوچک است اشتباه نشود. ظاهراً شاهجان معرب شاهگان فارسی و به معنی شاهانه و شاهوار است. یاقوت و بعضی نویسندگان دیگر معتقدند که شاهجان به معنی جانِ شاه است. در دارالامارهٔ شهر گنبدی از آجر افراشته شده بود که به قول اصطخری پنجاه و پنج ذراع قطر داشت و زیر این گنبد بود که نخستین جامه‌های سیاه، رنگ‌آمیزی شد و این رنگ شعار عباسیان واقع گردید.
پیشینه
پیشینهٔ مرو به پیش از میلاد مسیح می‌رسد. مرو از شهرهای باستانی و از مراکز فرهنگی ایران باستان بوده‌است. داریوش اول در سنگ‌نبشته بیستون این منطقه را به نام «مَرگوش» یاد کرده و آن را با غرب اسم برده‌است. اما جغرافیانویسان قدیم آن را مَرْگیانا نامیده و جداگانه ذکر کرده‌اند.
اسکندر در سال ۳۲۹ یا ۳۲۸ قبل از میلاد، یکی فرماندهان خود به نام کراتروس را با دستور بنای دژ و شهر مرو اعزام کرد تا مانعی در برابر حملات شمالی باشد. این شهر تا مدتی پس از تأسیس، «اسکندریه»، و پس از بازسازی به علت نامعلوم در دورهٔ سلوکیان، نام «انطاکیه» را بر خود گرفته‌است.
مرگیان یا مرو از سرزمین‌های تابع اشکانیان به‌شمار می‌آمد و در دورهٔ ساسانیان آباد بوده‌است و چنان‌که در تاریخ ثبت است یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی پس از شکست جنگ نهاوند (۲۱ هجری/۶۴۲ میلادی) به ری، اصفهان، کرمان، بلخ و سپس مرو رفت و از شاه چین و خاقان ترک کمک خواست اما چون از سوءنیت ماهوی سوری مرزبان مرو نسبت به خود آگاه شد به آسیابانی خسرونام پناه برد و او یزدگرد را به طمع لباس فاخرش کشت (۳۱ ه‍.ق /۶۵۱ میلادی).
از آن پس سرزمین‌های شرقی ایران یکی پس از دیگری و از جمله مرو بتصرف تازیان مسلمان درآمد و سلسله‌های مختلف یکی پس از دیگری بر این ناحیه حکومت کردند و اهمیت آن همچنان محفوظ بود.
مرو شایگان یکی از چهار شهر قدیم خراسان بود که زمانی پایتخت این استان بوده‌است سه شهر دیگر خراسان نیشابور و بلخ و هرات بود. شهر مرو بواسطهٔ نزدیکی به خوارزم و ماوراءالنهر از یک طرف و اتصال آن به سرخس و نیشابور از طرف دیگر از نظر نظامی و تجاری موقعیتی خاص داشته‌است به همین جهت در زمان ساسانیان و در دورهٔ تسلط اعراب تا زمان مأمون همیشه این شهر پایتخت خراسان بوده‌است. طاهریان مرکز خراسان را به نیشابور انتقال دادند.
سامانیان پایتخت را به بلخ و بخارا منتقل کردند ولی در دوران فرمانروائی سلجوقیان شهر مرو که در مجاورت یورت آن‌ها بوده مرکز امپراتوری بزرگ سلجوقیها گردید. در عهد سلطان سنجر مرو پایتخت خراسان بود و از معتبرترین شهرهای ایران. آبادی و اعتبار مردم آن تا آنجا بود که زمین‌داران و دهقانان آن در توانگری با امرا و ملوک اطراف دم همسری می‌زدند و مانند جرجانیهٔ خوارزم اهل فضل در آنجا گرد می‌آمدند و در مدارس و کتابخانه‌های آنجا روزها را به فراگیری دانش می‌گذراندند. این شهر در ۵۵۰ ه‍.ق ده کتابخانهٔ بزرگ عمومی داشت که یکی از آن‌ها دوازده هزار جلد کتاب داشت. مردم مرو ایرانی و زبانشان فارسی بوده‌است.
پیداست که پس از این ویرانی و قتل و سوختن مرو آن رونق و شکوه سابق را نتوانست بیابد خاصه با رونقی که هرات در دورهٔ تیموریان و صفویه یافته بود. فقط بعدها مرو اندکی از آبادی سابق را به دست آورد زیرا امیر تیمور در ضمن جنگ‌های خود مکرر به این شهر آمدورفت کرده در آنجا توقف می‌نمود و معمولاً در مکانی رحل اقامت می‌افکند که شرف‌الدین علی یزدی آن را ماخان ضبط نموده و دور نیست همان ماجان باشد که چنانچه سابقاً گفتیم حومه‌ای پهناور در سمت باختر مرو بود. مرو در زمان شاهرخ نوادهٔ امیر تیمور که در سال ۸۱۲ به تجدید آبادی آن همت گماشت قسمتی از عظمت و شکوه سابق را به دست آورد، به طوری که در سال ۸۲۱ هجری که حافظ ابرو تاریخ خود را نوشته گوید مرو دوباره معمور و آباد شده‌است.
نبرد مرو در سال ۸۸۹ خورشیدی (۹۱۶ قمری) میان سپاه ازبکان به فرماندهی شیبک خان ازبک (بنیانگذار سلسله شیبانیان یا ازبکان) با سپاه قزلباش ایران به فرماندهی شاه اسماعیل یکم (بنیانگذار پادشاهی صفویان) رخ داد. در این جنگ که در نزدیکی مرو روی داد، سپاه ازبک شکست خورد و شیبک خان کشته شد. در پی این جنگ مرزهای ایران از سوی شمال خاوری به رود جیحون رسید و خراسان از دست ازبکان بیرون آمد.
در دورهٔ صفویه و افشاریه و قاجاریه گهگاه سرکشان نواحی مخصوصاً ازبکان و خان‌های خیوه، مرو را مورد تاخت و تاز قرار می‌دادند چنان‌که من‌باب مثال در ۱۲۷۶ ه‍.ق محمدامین‌خان والی خوارزم به حدود مرو آمده و به تعرض خراسان پرداخته‌است و فریدون میرزای فرمانفرما او را در سرخس شکست داده و کشته و سر او را به تهران فرستاده‌است. چون روز ورود سر او به تهران مصادف با روز عید بود در موقع سلام عام مژدهٔ این فتح را به ناصرالدین شاه دادند.
جنگ مرو (دوره قاجار)
اما تعرض ترکمانان و حکام اطراف امری عادی شده بود بدین مناسبت ناصرالدین شاه در اواخر سال ۱۲۷۶ ه‍.ق حشمت‌الدوله حمزه میرزا به همراهی میرزا قوام‌الدوله آشتیانی با چهل هزار سپاهی روانهٔ حدود مرو کرد. اما این لشکر بسبب بی‌احتیاطی و اختلافی که بین حشمت‌الدوله و قوام‌الدوله بود از ترکمانان شکست خوردند و نزدیک به دو سوم آنان کشته یا اسیر شدند و در این اوان روسها که به حدود شمال دریاچهٔ آرال و مشرق دریای خزر رسیده و به تصرف ترکستان شرقی و غربی و دره‌های سیحون و جیحون شروع کرده بودند به نواحی تحت تابعیت ایران نیز دست انداختند، از جمله خیوه را در ۱۲۷۰ و تاشکند و سمرقند و بخارا را در ۱۲۸۱ و ۱۲۸۵ اشغال کردند و با استیلای بر این نواحی به درهٔ آرال اترک و ترکمن صحرا نزدیک شدند و در ۱۲۹۸ ه‍.ق در گوگ‌تپه ترکمانان تکه را به کلی از پای درآوردند و سرانجام در محرم ۱۲۹۹ ه‍.ق خط مرزی کنونی بین دولت ایران و روسیه به موجب معاهده‌ای مقرر شد.
باربارا بدفورد (هنرپیشه)
باربارا بدفورد (Barbara Bedford؛ July 19, 1900 – 1900:7:19, October 25, 1981) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا بود.
وی بین سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۵ میلادی فعالیت می‌کرد.
اصنون
اصنون (به عربی: أصنون) یک منطقهٔ مسکونی در لبنان است که در شهرستان زغرتا واقع شده‌است.
اکالین، حسنکیف
اکالین، حسنکیف (به لاتین: Akalın, Hasankeyf) یک منطقهٔ مسکونی در ترکیه است که در استان باتمان واقع شده‌است.
خصوصیات
اکالین ۲۵۳ نفر جمعیت دارد.
ایجی تسوبورایا
ایجی تسوبورایا (Eiji Tsuburaya؛ July 7, 1901 – 1901:7:7, January 25, 1970) یک مدیر جلوه‌های ویژه و کارگردان اهل ژاپن بود. وی مسئولیت جلوه‌های ویژه سینمایی بسیاری از فیلمهای علمی تخیلی ژاپنی را بر عهده داشت. او یکی از خالقان مجموعه فیلم‌های گودزیلا به شمار می‌رود.
جزین، لبنان
جزین شهری در استان جنوبی لبنان کشور لبنان است که در سرشماری سال ۲۰۰۵ میلادی، ۱۳٫۴۷۶ نفر جمعیت داشته است.
باب رابرتس
باب رابرتز فیلمی به کارگردانی تیم رابینز محصول سال ۱۹۹۲ است.
جون آبراستوری
جون آبراستوری (Jon Aberasturi؛ زادهٔ March 28, 1989) دوچرخه‌سوار اهل اسپانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به ایوسکالتل-ایوسکادی اشاره کرد.
کشتی در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۸۴
کشتی در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۸۴ نام رویداد ورزش کشتی در بازی‌های المپیک تابستانی بود که در سال ۱۹۸۴ برگزار شد.
دلی (لردگان)
جمعیت
این روستا در دهستان سردشت قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۶۰ نفر (۹۰خانوار) بوده‌است.
استفان اکونر
استفان اکونر (Stefan O'Connor؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل انگلستان است.
زندگی حرفه‌ای
اکونر در کرویدون، لندن به دنیا آمد. وی در سال ۲۰۱۰ به آگادمی باشگاه فوتبال آرسنال پیوست.
باشگاهی
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به آرسنال، یورک سیتی، کریستال پالاس، و باشگاه فوتبال ام‌وی‌وی ماستریخت اشاره کرد.
تیم ملی
وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۱۷ سال انگلستان بازی کرده‌است.
ایلین اسل
ایلین اسل (Eileen Essell؛ ۸ اکتبر ۱۹۲۲ – ۱۵ فوریه ۲۰۱۵) یک هنرپیشه اهل بریتانیا بود.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به دوپلکس، در جستجوی ناکجاآباد، چارلی و کارخانه شکلات‌سازی، علی جی اینداهوس و تهیه‌کنندگان اشاره کرد.
قطعنامه ۳۵۷ شورای امنیت
قطعنامه ۳۵۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۱۴ اوت ۱۹۷۴ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ قبرس است. این قطعنامه طی نشست ۱٬۷۹۲ام با ۱۵ موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
مارمولک پوست‌منجوقی
پوست منجوقی مارمولکی بزرگ و سمی است که در مکزیک و جنوب گواتمالا زندگی می‌کند. با وجود این که نرها کمی بزرگتر هستند ولی در کل این گونه فاقد دودیسی جنسی است.
علی‌محمد خادمی
سپهبد علی‌محمد خادمی نظامی و مدیر ایرانی بود. او از ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷ برای نزدیک به ۱۶ سال مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت هواپیمایی ملی ایران (هُما) بود. سپهبد خادمی عضو مجمع جهانی اقتصاد و همچنین کمیته اجرایی انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا) بود. او نخستین ایرانی و آسیایی بود که از ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۰ ریاست این سازمان را برعهده داشت.
علی‌محمد خادمی در میان بهاییان ایرانی، بالاترین مقام مدیریت در یک سازمان دولتی را به عهده داشت.
زندگی
علی‌محمد فرزند لطفعلی در روز ۷ آذر ۱۲۹۲ در شهرستان جهرم به دنیا آمد. دیپلم ریاضی خود را در اصفهان گرفت. وی با دختر «موید کرمانشاهی» ازدواج نمود و از وی صاحب یک پسر و دو دختر شد. وی پس از دستیابی به مقام نخست در مسابقه ورودی دانشکده افسری به این دانشکده پذیرفته شد. وی همچنین در ۱۳۳۶ دوره‌ای آموزشی را در دانشگاه نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در مونتگمری، آلاباما به پایان رسانید.
مدیریت هما
وی پس از پایان تحصیل، خدمت در نیروی هوایی شاهنشاهی ایران را آغاز کرد. ورود به عرصه جابجایی مسافر و پست و دریافت گواهی پرواز با هواپیماهای بازرگانی از بریتانیا، توانایی‌های دیگر او را نمایان کردند. اما از ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۱ چهار سال ریاست ستاد نیروی هوایی ایران را بر عهده داشت. تا اینکه سرانجام از ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷ در راس هما جای گرفت. کمی پس از آغاز ریاست بر هواپیمایی ملی ایران، یک دوره مدیریت عالی حمل و نقل هوایی را نیز در دانشگاهی در واشینگتن، دی.سی. به پایان برد.
با مدیریت خادمی، هواپیمایی ملی ایران در دهه ۱۹۷۰ عنوان «رو به رشدترین شرکت‌های هواپیمایی جهان» را به خود اختصاص داد. در سال ۱۳۴۱ ایران ایر سیزده هواپیمای کوچک و نزدیک به هفتصد و پنجاه کارمند داشت. این شمار در سال ۱۳۵۷ به سی و هفت بوئینگ و بیش از دوازده هزار و هشتصد کارمند رسید. به پاس تلاش‌های او در سال ۱۹۷۷ دانشگاه نورثروپ، کالیفرنیا مدرک دکترای افتخاری به وی داد.
مرگ
سه ماه پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، در خانه خود در شمال تجریش، در تهران در سن ۶۵ سالگی کشته شد. با وجود کشته شدن همسر و سربازانی که در خانه او کار می‌کردند مطبوعات آن زمان مرگ وی را با عنوان خودکشی منتشر نمودند اما شواهدی قوی از قتل وی وجود دارد. چندین رسانه بین‌المللی مانند نیویورک تایمز، مرگ او را «قتل» نامیدند. در همان زمان برخی نشریات مخالفان سیاسی محمدرضا پهلوی که در خارج از ایران منتشر می‌شدند، اعلام کردند که وی پس از مراجعه مأموران به خانه‌اش برای دستگیری او، خودکشی کرده‌است. پرویز راجی، سفیر ایران در لندن در یادداشت‌های مربوط به روز ۱۸ آبان ۱۳۵۷ نوشت:
سیروس علائی چندین سال از زندگی خود را صرف بررسی اسناد مربوط به این قتل کرده‌است. بر طبق اسنادی که در بهار ۱۳۹۴ «فصلنامه ایران‌نامه» منتشر کرد خادمی توسط «یک گروه حداقل سه نفری ترور شده» و پزشکی قانونی نیز «کشته شدن» او را با اصابت گلوله از پشت سر تأیید کرده‌است. سه پوکه فشنگ در کنار پیکر خادمی پیدا شده‌است. نام سه تن از اعضای کمیته مشترک ضدخرابکاری نیز در اسناد آمده که یکی از آنها در فرمانداری نظامی تهران توسط بهیه مؤید (همسر خادمی) به عنوان شلیک‌کننده شناسایی شد. باوجود شناسایی و دستگیری این افراد توسط فرمانداری نظامی، هیچ‌یک از آنها محاکمه و مجازات نشدند. سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) کمی پس از مرگ خادمی، بهیه مؤید را حدود یک ماه بازداشت کرد تا وی اعلام کند همسرش خودکشی کرده‌است. اما او تسلیم این خواسته نشد. به نظر می‌رسد که کشتن خادمی (به عنوان یکی از سرشناس‌ترین شخصیت‌های بهایی) با هدف آرام کردن فضای پرآشوب آن زمان انجام شد. اما این کار باعث تنش بیشتر شد.
های لول
های لول (به انگلیسی: High Level) یک منطقهٔ مسکونی در کانادا است که در مکنزی واقع شده‌است. های لول ۳٬۱۵۹ نفر جمعیت دارد و ۳۲۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
علی‌محمد خادمی
مرگ
روز شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۴ برابر ۴ ژوئیه ۲۰۱۵ برای نخستین بار مراسم یادبودی برای سپهبد خادمی توسط بازماندگان وی در ژنو، سوئیس برگزار شد.
جنازه او در گلستان جاوید به خاک سپرده شد. اموال خانواده خادمی در تهران مصادره شده و پرونده قتل او همچنان باز است.
اکالین، کهتا
اکالین، کهتا (به لاتین: Akalın, Kahta) یک Köy  در ترکیه است که در استان آدیامان واقع شده‌است.
بوئینگ ئی-۳ سنتری
بوئینگ ئی-۳ سنتری یک هواپیمای آواکس (سیستم هشدار زودهنگام و کنترل هوایی) آمریکایی است که در دهه ۱۹۷۰ برای نظارت، فرماندهی عملیات، کنترل، تنظیم عملیات و ارتباط با ارگانها به‌طور شبانه روزی و در هر گونه شرایط جوی طراحی شده‌است.
نخستین فروند از این هواپیمای آواکس که بر اساس هواپیمای ترابری و مسافربری بوئینگ ۷۰۷ ساخته شده، در مارس ۱۹۷۷ به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. از سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۹۲ در خط تولید شرکت دفاع، فضا و امنیت بوئینگ قرار داشت و در مجموع ۶۸ فروند از آن ساخته شده و در خدمت نیروی هوایی کشورهای ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، عربستان سعودی و نیروهای ناتو قرار گرفته‌است. حکومت ایران اولین مشتری خارجی این هواپیما بود که در سال ۱۹۷۷ سفارش خرید هفت فروند از آن را داده بود اما با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ این قرارداد لغو شد.
رادارهای ئی-۳ در شرکت وستینگهاوس طراحی و ساخته شده‌است. رادار پالس داپلر این هواپیمای آواکس قدرت شناسایی پرنده‌های ارتفاع پایین را از مسافتی بیش از ۴۰۰ کیلومتر دارد و ارتفاع متوسط و بالا را از ۶۵۰ کیلومتری دارد. نیروی پیشرانه این هواپیما از ۴ موتور توربوفن پرت اند ویتنی TF33-PW-100A تأمین می‌شود و برد عملیاتی آن ۷۴۰۰ کیلومتر معادل هشت ساعت پرواز است. وزن خالی این هواپیما بیش از ۷۳ و حداکثر وزن برخاست آن بیش از ۱۵۷ تن است و حداکثر سرعت آن به ۸۵۵ کیلومتر در ساعت می‌رسد. هر فروند از این هواپیما بر اساس دلار سال ۱۹۹۸ حدود ۲۷۰ میلیون دلار قیمت داشته که حدوداً معادل قیمت ۵ فروند جنگنده اف-۱۴ است.
الیزابت آلدا
الیزابت آلدا (Elizabeth Alda؛ زادهٔ August 20, 1960) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. وی بین سال‌های ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۶ میلادی فعالیت می‌کرد.
قانون بازگشت
قانون بازگشت (عبری: חוק השבות) یک قانون اسرائیلی است که در سال ۱۹۵۰ تصویب شده و به یهودیان اجازه مهاجرت به اسرائیل و گرفتن تابعیت اسرائیلی می‌دهد. در سال ۱۹۷۰ این قانون به افراد دارای نژاد یهودی و همسران آنان اضافه پیدا کرد.
قانون
این قانون در پنج ژوئیه سال ۱۹۵۰ تصویب شد. بر اساس این قانون «هر یهودی دارای حق مهاجرت به اسرائیل است». در سال ۱۹۷۰ این قانون به غیریهودیانی را که دارای همسر یهودی باشند نیز تعمیم پیدا کرد. این قانون به یهودی زاده‌ها و کسانی که به یهودیت گرویده باشند اعمال پیدا می‌کند.
نژاد یهودی
بر اساس تعمیمات این قانون در سال ۱۹۷۰ که به مسئله چه کسی یهودی است؟ پرداخت موادی به این قانون اضافه شد. به طور کلی در تعریف اولیه این قانون کسی یهودی محسوب می‌شد که بر اساس قوانین نورنبرگ یهودی حساب می‌شد. به دلیل اینکه قوانین نورنبرگ بر پایه قوانین حالاخا نبودند، تعریف یهودی بودن در این قانون نیز تعریف حالاخایی نیست. از این رو بر اساس حالاخا کسی که دین یهودی بودن خود را با نظر خود عوض کرده باشد بر اساس حالاخا هنوز یهودی محسوب می‌شود ولیکن بر اساس این قانون حق مهاجرت را به اسرائیل ندارد.
قطعنامه ۳۵۸ شورای امنیت
قطعنامه ۳۵۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۱۵ اوت ۱۹۷۴ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ قبرس است. این قطعنامه طی نشست ۱٬۷۹۳ام با ۱۵ موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
قانون بازگشت
نژاد یهودی
یک تعریف دیگر از این قانون در زمانی مطرح شد که مهاجران از لهستان به دلیل برنامه‌های ضد یهودی آن کشور مهاجرت کردند. بسیاری از این یهودیان دارای افراد غیریهودی در بین افراد خانواده خود بودند.
دانبوریت
دانبوریت  با  از مجموعه کانی هاست و لومینسانس سیاه کامل تا سیاه تیره دارد. در منطقه دنبوری آمریکا کشف شده‌است. محلول در اسیدها - رنگ شعله را قرمز می‌کند. CaO:۲۲٫۸٪ B2O۳:۲۸٫۴٪ SiO۲:۴۸٫۸٪ برای اولین بار در مکزیک کشف شد و از نظر شکل بلور: منشوری، رنگ: بی رنگ - سیاه - جواهری - قهوه‌ای - خاکستری، شفافیت: شفاف - نیمه کدر، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - چرب، رخ: ناقص- مطابق با سطح، سیستم تبلور: رمبوئدریک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن هیدروترمال - رگه‌های تیپ آلپی - پگماتیتی - آبرفتی است.
قانون بازگشت
بحث
منتقدان معمولاً این قانون را نشانه نژادپرستی و غیر دموکراتیک بودن اسرائیل می‌دانند. فلسطینیان معمولاً به این امر اشاره می‌کنند که بر اساس اینکه آنها نیز از سرزمین خود رانده شده‌اند باید شامل قانون بازگشت شوند. همچنین به دلیل اینکه این قانون به آنها اجازه بازگشت نمی‌دهد آن را نژادپرست می‌دانند. از این رو فلسطینیانی که تمامی اجداد آنها در این محل زندگی می‌کردند حق بازگشت را ندارند ولیکن هر فرد یهودی و حتی یهودی زاده که به شریعت یهودی پابند نیست از هر کشور حق به دست آوردن تابعیت اسرائیلی را به صورت فوری دارد.
دانبوریت
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن سختی - چگالی - واکنش هایشیمیایی - اشعه Xداتولیت - توپاز- آلبیت- بریل- فناکیت است ، از نظر ژیزمان بلوری - آگرگات متراکم - شعاعی - رشته‌ای کمیاب است و بیشتر در آلمان غربی وشرقی، اطریش، روسیه، برزیل، زئیر، تانزانیا، هند، زیمبابوه یافت می‌شود.
وشی
وشی (به انگلیسی: Vashi) یک ایستگاه قطار در هند است که در بمبئی واقع شده‌است.
قانون بازگشت
بحث
طرفداران اسرائیل معمولاً در دفاع از این قانون بیان می‌کنند که به دلیل اینکه یهودیان در کشورهای دیگر مورد ظلم قرار گرفته‌اند اسرائیل باید جمعیت خود را با اکثریت یهودی حفظ کند. از این رو اسرائیل باید محل امنی برای یهودیان در صورت رانده شدن از کشورهای دیگر باشد. همچنین آنها می‌گویند به دلیل اینکه این قانون به همسر یا بستگان غیر یهودی فرد یهودی نیز تابعیت اسرائیلی می‌دهد پس نمونه نژادپرستی نیست.
وشی
خصوصیات
وشی ۶۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد.
مورتیمر ادلر
مورتیمر ادلر (Mortimer J. Adler؛ December 28, 1902 در نیویورک – 1902:12:28, June 28, 2001 ) فیلسوف، نویسنده اهل ایالات متحده آمریکا، استاد دانشگاه شیکاگو و دانشگاه کلمبیا بود. فلسفه نظری وی پیرامون ارسطوگری و تومیسم است.
نیویورک
ادلر در تاریخ ۲۸ دسامبر ۱۹۰۲ در شهر نیویورک در زمان مهاجرت یهودیان از آلمان زاده شد. او در سن ۱۴ سالگی از مدرسه خارج شد تا به عنوان یک پادو در روزنامه ای به نام New York Sun مشغول به کار شود با این آرزو که در نهایت روزنامه نگار شود. طولی نکشید که ادلر به مدرسه بازگشت تا در کلاس‌های شبانه نویسندگی حضور پیدا کند و در مدت زمانیکه در آنجا بود ، افکار و فعالیت‌های مردانی چون افلاطون ، ارسطو ، توماس آکویناس ، جان لاک و دیگران را شناخت و بعدها آن‌ها را قهرمانان خود قرار داد.
ادلر در دانشگاه کلمبیا به تحصیل پرداخت و به مجله ادبی دانشجویی نیز کمک می کرد. با وجود اینکه ادلر تست الزامی شنا را به منظور دریافت مدرک کارشناسی رد کرد ( مسئله ای که وقتی دانشگاه درجهٔ افتخاری به او داد ، اصلاح شد) ، ولی در دانشگاه ماند و در ادامه به تدریس در آن دانشگاه هم پرداخت و سرانجام مدرک دکتری روانشناسی را دریافت کرد. در سال ۱۹۲۷، زمان حضور در دانشگاه ، ادلر اولین کتاب خود را به چاپ رساند.
شیکاگو
در ۱۹۳۰ رابرت هاچینز ، رئیس دانشگاه شیکاگو ، که به تازگی منصوب شده بود ، به مدرسه حقوق دانشگاه شیکاگو پیشنهادی داد که ادلر را به عنوان پروفسور در فلسفه قانون استخدام کنند. ادلر نخستین فرد غیر وکیل بود که در هیئت علمی دانشکده حقوق وارد می شد. ادلر همچنین فلسفه را به مدیران تجاری موسسه ای به نام Aspen Institute تدریس می‌کرد.
= زندگی شخصی = ادلر دو بار ازدواج کرده و در مجموع ۴ فرزند دارد.
آلیس هافمن
آلیس هافمن (Alice Hoffman؛ زادهٔ March 16, 1952) یک نویسنده، پدیدآور، و رمان‌نویس اهل ایالات متحده آمریکا است. شهرت او بیشتر به خاطر کتاب جادوی عملی است که در سال ۱۹۹۸ دستمایه ساخت فیلمی به همین نام قرار گرفت. وی هم‌چنین نویسنده فیلمنامه فیلم روز استقلال است.
هری رودلسدین
هری رودلسدین بازیکن فوتبال زادهٔ  اهل کشور انگلستان که سابقهٔ بازی در تیم ملی فوتبال انگلستان را در کارنامهٔ خود دارد. وی در تاریخ نخستین بازی ملی خود را در مقابل تیم ملی فوتبال ولز انجام داد و با حضور در ۳ بازی ملی، در تاریخ  واپسین بازی ملی‌اش را در برابر تیم ملی فوتبال اسکاتلند برگزار کرد.
لیر (تالش)
لیر، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان طوالش در استان گیلان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان کوهستانی تالش قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۳۰ نفر (۲۵خانوار) بوده‌است.
سیالیت جنسی
سیالیت جنسی به تغییر یا تغییراتی در میل جنسی یا هویت جنسی شخص گفته می‌شود. این مطلب که آیا میل جنسی در طول زندگی شخص پایدار است یا سیّالیت و تغییرپذیری دارد، امری است که به شدت مورد بحث قرار گرفته‌است. نظر بعضی دانشمندان بر آن است که گرایش جنسی، برخلاف هویت جنسی، می‌تواند تابع اختیار یا انتخاب خود فرد نباشد هرچند ممکن است تابع اختیار یا انتخاب خود فرد هم باشد. تمایز بین گرایش جنسی و هویت جنسی امر مهمی است که عدم توجه به آن می‌تواند منجر به این تصور گردد که ممکن است گرایش جنسی تغییرپذیر باشد. هر چند بعضی دانشمندان به‌طور کلی معتقدند گرایش جنسی معمولاً می‌تواند پایدار باشد،  ولی هویت جنسی یک شخص (یعنی تصوری که نسبت به گرایش جنسی خود دارد) ممکن است طی زندگی او دچار تحول گردد و در راستا یا برخلاف جنسیت زیست‌شناختی، رفتار جنسی، یا گرایش جنسی واقعی او باشد. بعضی مراجع پزشکی اعلام کرده‌اند که برای بعضی اشخاص گرایش جنسی امری ذاتی، پیوسته یا ثابت در طول زندگی است، برای بعضی دیگر سیّال بوده و طی زمان تغییر می‌کند، اما انجمن روان‌شناسی آمریکا اعلام می‌دارد که باید بین گرایش جنسی (جاذبه ای درونی) و هویت جنسی (که ممکن است در هر مقطعی در زندگی فرد دستخوش تغییر شود) تمایز قایل شد. به عنوان مثال، بسیاری از کسانی که گرایش جنسی به همجنس دارند پیش از روند آشکارسازی علایق همجنسگرایانه‌ی خود را انکار می‌کنند و سعی بر این دارند که وارد روابط دگرجنس‌گرایانه شوند. در صورتی که این افراد تمایلات همجنس‌گرایانه‌ی خود را بپذیرند، ممکن است پس از روند آشکارسازی به نظر بیاید که گرایش جنسی آنها تغییر یافته‌است در حالی که در واقع هویت جنسی آنها دچار تغییر شده‌است.
ویزادشت
ویزادشت، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان طوالش در استان گیلان ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان کوهستانی تالش قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۹ نفر (۹خانوار) بوده‌است.
شوش (لردگان)
شوش روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان لردگان در استان چهارمحال و بختیاری ایران است.
جمعیت
این روستا در دهستان سردشت قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۲۲ نفر (۲۴خانوار) بوده‌است.
تاداناری لی
تاداناری لی بازیکن فوتبال اهل ژاپن و عضو تیم ملی فوتبال ژاپن است که در تاریخ ۰۹ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی اولین بازی ملی‌اش را انجام داد. او در ۱۱ بازی ملی حضور داشت و آخرین بازی ملی خود را در تاریخ میلادی انجام داد. تاداناری لی در بازی‌های ملی‌اش ۲ گل به ثمر رساند.
مرتضی تهرانی
مرتضی شهید کلهری مشهور به حاج‌آقا مرتضی تهرانی (زاده شهریور ۱۳۱۲ در تهران – در گذشته ۳۰ تیر ۱۳۹۷ در مشهد) از استادان اخلاق و مجتهدان معاصر شیعه بود. وی برادر مجتبی تهرانی و از شاگردان سیدروح‌الله خمینی بود.
معرفی
مرتضی تهرانی فرزند ارشد میرزا عبدالعلی تهرانی و برادر مجتبی تهرانی و مهدی کلهر بود. او در دوران نوجوانی مدتی به همراه خانواده در مشهد ساکن بود و پس از مدتی که خانواده به تهران آمدند برای تحصیل به قم رفت. پدرش از شاگردان عبدالکریم حائری یزدی بود و به جلسات میرزا جواد ملکی تبریزی می‌رفت و از دوستان صمیمی مرتضی زاهد بود.
سابقه علمی و سیاسی
مرتضی تهرانی از شاگردان سید روح‌الله خمینی بود. همچنین در دروس خارج فقه سید حسین طباطبایی بروجردی شرکت می‌کرد. او در دومین دوره تدریس اسفار توسط سید محمدحسین طباطبایی نیز شرکت داشته‌است. وی در جوانی به همراه محمد مفتح، محمدتقی مصباح یزدی، محمدرضا مهدوی کنی، محمدباقر باقری کنی، محمد امامی کاشانی، اکبر هاشمی رفسنجانی، محسن دانش آشتیانی، سید حسن میردامادی، بهجتی کرمانی، میرزا علی غفوری، جواد الهی کنی و میرزا حسین نوری به تحصیل و مطالعه دروس ریاضیات، فیزیک، شیمی، فیزیولوژی، زبان، زمین‌شناسی و اقتصاد پرداخت تا زبان جامعهٔ امروز، آموزش و پرورش امروز و دانشگاه امروز را هم بداند زیرا احساس کرده بود روحانی هر قدر در علوم حوزوی قوی باشد، باید زبان جامعهٔ روز و زبان دانشجویان را هم بداند.
وی قبل از انقلاب ۵۷ از فعالین و یاران نزدیک سید روح‌الله خمینی محسوب می‌شد و حتی بعد از تبعید خمینی به نجف، به آنجا رفت؛ و از معدود کسانی بود که در درس‌های ولایت فقیه خمینی در نجف شرکت کرد. اما از همان سالهای نخستین انقلاب به کلی از سیاست کناره گرفت و از پذیرش سمت در نظام ایران اجتناب کرد. هر چند که همواره از ورود به مسائل جزئی و عملی سیاسی به شدت پرهیز کرده با این حال در بین روحانیون به عنوان یک انسان سیاسی شناخته می‌شد که شرکت کردن محمد محمدی ری‌شهری، علی فلاحیان، محمدحسن رحیمیان (رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی) و سید علی‌اصغر حجازی (از مسئولان دفتر خامنه‌ای) در جلسات وی نشان دهنده این موضوع بود. نظر وی این بود که در مسائل سیاسی همیشه باید اخلاق را رعایت نمود.
فعالیت‌ها
او در اوایل انقلاب با معرفی خمینی جلسه‌ای برای مسئولین درجه دو مملکت اعم از وزرا و معاونین تشکیل داد و به توضیح و شرح عهدنامه مالک اشتر برای‌شان پرداخت. در این جلسه بیش از شصت نفر از مسئولین وقت جمهوری اسلامی شرکت می‌کردند. گفته می‌شود به خاطر اظهار نظر سید مهدی هاشمی به لزوم ترور مرتضی تهرانی این جلسه تعطیل شد.
وی امام جماعت مسجد میرزا موسی (واقع در بازار تهران) بود و علاوه بر تدریس دروس خارج فقه و اصول به شاگردان محدودش، در آن مسجد پس از نماز ظهر و عصر به سخنرانی اخلاقی برای بازاریان می‌پرداخت. همچنین جلسات عمومی هفتگی نیز شبهای جمعه در زیرزمین منزل مسکونی‌ وی (که به صورت حسینیه دایمی درآمده‌ بود) برگزار می‌شد که ماهیت این جلسات تفسیر قرآن با رویکرد تربیتی، اعتقادی و اخلاقی بود.
اظهارنظر دربارهٔ شعار «مرگ بر ضد ولایت فقیه»
چندی پس از مناقشات انتخابات ۸۸ در یکی از سخنرانی‌هایش در مسجد میرزا موسی ضمن «مبهم و تفرقه‌افکن» خواندن شعار «مرگ بر ضد ولایت فقیه»، حذف آن را شرعاً لازم دانسته و معتقد است: پس از این ماجرا در مسجد میرزا موسی که محل سخنرانی تهرانی است به جای شعار «مرگ بر ضد ولایت فقیه» در تکبیر بعد از نماز، شعار «درود بر اصل ولایت فقیه» سر داده می‌شود.
نظر کم سابقه‌ی وی درباره‌ی سید علی خامنه‌ای
مرتضی تهرانی علی‌رغم آنکه بارها گفته بود به توصیه پدرش در سیاست دخالت نمی‌کند، در مصاحبه‌ای (که سایت‌های اصولگرا و اصلاح طلب آن را منتشر کردند) به تمجید بی‌سابقه از سید علی خامنه‌ای پرداخته و او را در روزگار کنونی بی‌همتا دانسته بود. از نگاه وی هیچ‌کس مقام و منزلت رهبر جمهوری اسلامی را اعم از عالمان و غیر عالمان درک نکرده‌ است.
آثار
تمام آثاری که از مرتضی تهرانی وجود دارد متن پیاده شده سخنرانی‌های اوست که به صورت کتاب یا جزوه چاپ شده‌ است مانند:
دانموریت
دانموریت با  از مجموعه کانی هاست و از نام محل کشف آن دانمورا Dannemora اخذ شده‌است. نامحلول در اسیدها متغیر و پیچیده برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: قرصی شکل - ماکله - رشته‌ای، رنگ: روشن - خاکستری تیره - قهوه‌ای - خاکستری، شفافیت: غیر شفاف - نیمه کدر، جلا: شیشه ای، رخ: کامل- مطابق با سطح، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن دگرگونی مجاورتی است.
همایند کانی‌شناسی (پارانژ) آن - ایلوائیت- آدولار- گارنت و غیره است ، از نظر ژیزمان بلوری - خوشه جواهری کمیاب است و بیشتر در چک اسلواکی، سوئد، رومانی، روسیه و هند یافت می‌شود.
ابوالحسن ضیاظریفی
ابوالحسن ضیا ظریفی (متولد ۲۸ یا ۲۹ مرداد ۱۳۰۵ - لاهیجان ۱۳۸۹، لس آنجلس ) پزشک ایرانی بود. او به مدت پنج دهه از پیشگامان مبارزه با بیماری سل در ایران بود. او که دبیر سازمان دانشجویان ایران و عضو هیئت تحریریه نشریه دانشجو از ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۱ بود کتابهایی را در خصوص جنبش دانشجویی ایران نوشته‌است.
وی در ۱۳۰۵ در خانواده‌ای که یکصد سال سابقه پزشکی داشت در لاهیجان به دنیا آمد. دوره دبستان را در مدرسه حقیقت و دبیرستان را در مدرسه ایرانشهر همان شهر گذراند. او در حزب توده و انجمن تبلیغات اسلامی عضویت داشت. او با برادرزاده احمد زیرک‌زاده ازدواج کرد. او دبیری «سازمان دانشجویان ایران» سازمانهای وابسته به حزب توده در جنبش دانشجویی را در دهه ۱۳۲۰ بر عهده داشت. وی در دانشکده داروسازی تهران و سپس در رشته علوم آزمایشگاهی تحصیل کرده‌است. او به عنوان خبرنگار پارلمانی روزنامه فرمان کار کرد. در اواخر سال ۱۳۴۲ با کمک سازمان جهانی بهداشت، تشکیلات تازه‌ای برای آزمایشگاههای کشور در وزارت بهداری ایجاد شد و او به ریاست «آزمایشگاه رفرانس سل» انتخاب شد. در سال ۱۳۴۷، ضیا ظریفی راهی انستیتو پاستور پاریس شد و به تحصیل پرداخت. سپس در سال ۱۳۴۹ به دانشگاه مریلند آمریکا رفته به کار زیر نظر گارنر میلبروک استاد مشهور، مرکز کنترل بیماری‌های ایالات متحده پرداخت. وی در سال ۱۳۵۳ سمت مدیر کل آزمایشگاه‌های کشور را برعهده داشت. او سالها عضو «کمیته ملی مبارزه با سل در ایران» و مشاور سازمان جهانی بهداشت بوده‌است.
او برادر حسن ضیاظریفی بود.او در سال ۱۳۸۹ در لس انجلس درگذشت.
آبل ۱۶۸۹
آبل ۱۶۸۹ خوشه‌های کهکشانی است که در صورت فلکی سنبله قرار دارد و یکی از بزرگترین خوشه‌های کهکشانی شناخته شده‌است. این خوشه به دلیل جرم عظیم آن مثل یک ذره بین عمل می‌کند و نور در اطراف آن خم می‌شود.
فرانک ویلچک
فرانک آنتونی ویلچک (زاده ۱۵ مه ۱۹۵۱) دانشمند آمریکایی فیزیک نظری است و از برندگان جایزهٔ نوبل فیزیک.
ویلچک به همراه دیوید گراس و دیوید پولیتزر جایزهٔ نوبل فیزیک سال ۲۰۰۴ را از آن خود کرد. آن‌ها این جایزه را برای کشف آزادی مجانبی در نیروی هسته‌ای قوی دریافت کردند.
مطالعات
ویلچک که دانشجوی دکتری دیوید گراس در دانشگاه پرینستون بود، در سال ۱۹۷۳ مدرک خود را دریافت کرد. او در آن دوران موفق به کشف آزادی مجانبی شد به این معنی که هرآنچه کوارکها به یکدیگر نزدیک تر باشند، به همان اندازه نیروی هسته‌ای قوی میان آن‌ها کمتر خواهد شد. اگر کوارک‌ها به یکدیگر بسیار نزدیک شوند نیروی هسته‌ای میان آن‌ها بسیار ضعیف خواهد شد، در این صورت می‌توان گفت که آن‌ها تقریباً مانند ذرات آزاد عمل می‌کنند. این تئوری که به صورت جداگانه از سوی دیوید پولیتزر نیز بدست آمده بود در پیشرفت کرومودینامیک کوانتومی بسیار مؤثر بود.
همچنین ویلچک در کشف و توسعهٔ آکسیون، آنیون، آزادی مجانبی، فازهای ابررسانایی رنگی و دیگر بخش‌های نظریهٔ میدان‌های کوانتومی همکاری کرده‌است. ویلچک در بحث‌های گوناگون و البته غیرمعمولی از فیزیک، از فیزیک مادهٔ چگال تا اخترفیزیک و فیزیک ذرات کار کرده‌است. وی در سال 2012 پدیده‌های فرضی به نام کریستال‌های زمان یا (time crystals) را پیشنهاد داد که بعد ها دانشمندان موفق به ساخت آنها شدند.
پگی اهرن
پگی اهرن (Peggy Ahern؛ ۱۹ مارس ۱۹۱۷ – ۲۴ اکتبر ۲۰۱۲) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا بود.
فیلم‌شناسی
از فیلم‌های او می‌توان به آوای وحش اشاره نمود.
تیرجان
تیرجان یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در شهرستان اسماعیللی واقع شده‌است. تیرجان ۱٬۳۷۵ نفر جمعیت دارد.
قطعنامه ۳۵۹ شورای امنیت
قطعنامه ۳۵۹ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۱۵ اوت ۱۹۷۴ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ قبرس است. این قطعنامه طی نشست ۱٬۷۹۳ام با ۱۴ موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
راشیا
راشیا شهری در استان بقاع کشور لبنان است که در سرشماری سال ۲۰۰۵ میلادی، ۱۱۲۸۸ نفر جمعیت داشته است.
اکامیا
اکامیا یک منطقهٔ مسکونی در امارات متحده عربی است که در فجیره واقع شده‌است.
شورش در شهر
شورش در شهر (Streets of Rage) یک بازی ویدئویی در ژانر بیت ام آپ است که توسط شرکت سگا توسعه‌یافت و در سال ۱۹۹۱ برای پلت‌فرم مگا درایو/جنسیس و در سال‌های بعد برای دیگر پلتفرم‌ها منتشر شد.
این بازی اولین قسمت از مجموعه بازی‌های شورش در شهر و از مشهورترین و محبوب‌ترین بازی‌های کنسول سگا مگا درایو و شرکت سگا در بین مردم و منتقدین است.
گیم‌پلی
در این بازی، سه شخصیت قابل انتخاب هستند:
این بازی هشت مرحله دارد و مانند بازی تبر طلایی که دو سال قبل از این بازی توسط شرکت سگا منتشر شد، دشمنان به‌طور پیوسته از جهت‌های مختلف وارد صحنه می‌شوند و بازیکن باید آن‌ها را با دست خالی یا با کمک سلاح‌های سرد شکست دهد تا بتواند پیش‌روی کند، سلاح‌های سرد در بعضی قسمت‌ها روی زمین هستند و همچنین بعضی از دشمنان آن را در اختیار دارند که با ضربه‌خوردن، سلاح از دست‌شان می‌افتد.
وشی، ریگد
وشی، ریگد (به انگلیسی: Vashi, Raigad) یک روستا در هند است که در مهاراشترا واقع شده‌است.
خصوصیات
وشی ۱٬۹۷۷ نفر جمعیت دارد و ۱۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
نجات‌غریق
نجات‌غریق به فردی اطلاق می‌شود که در شنا کردن دارای مهارت کامل است و برای حفظ و نگهبانی از جان شناگران آموزش‌های تخصصی را دیده‌است.
انواع نجات غریق:
وظایف کلیدی یک غریق‌نجات روی کناره دریا به شرح زیر است (معمولاً مثل بخشی از یک تیم اما درجاهایی، ممکن است غریق نجات‌ها خودشان به تنهایی لازم باشد کار کنند):
غریق‌نجات‌ها باید به احیای قلبی ریوی در حد کمک‌های اولیه مسلط باشند.
انواع غریق
* ۱- غریق فعال (هوشیار)
* ۲-غریق غیرفعال (بیهوش)
منابع
کتاب اصول نجات غریق، نویسندگان: شهلا ترابی فارسانی، زهره نوری
لیگا پوکال ۲۰۰۳
لیگا پوکال ۲۰۰۳ هفتمین دوره از مسابقات لیگا پوکال با نام DFB-Ligapokal بود.
باشگاه‌های شرکت‌کننده
یادداشت
اطلس زبان‌شناسی
اطلس زبانشناسی گونه‌ای اطلس است که محدوده تاریخی و جغرافیایی پراکندگی گویشوران زبان‌ها را نشان می‌دهد. این اطلس در حقیقت کتابی است که در هر صفحه نقشه کامل یک کشور آمده و در هر مکان گویش رایج آن مکان نوشته می‌شود. به گزارش یونسکو در فوریه سال ۲۰۰۲، بیش از ۶۰۰۰ تا ۷۰۰۰ زبان در حال تکلم در دنیا در حال نابودی و انقراض کامل قرار دارند و تهیه یک اطلس از این گویش‌ها قبل از انقراض آن‌ها، بسیار ضروری و لازم است.
منابع
1. Atlas of the World's Languages in Danger of Disappearing New revised edition By Stephen A. Wurm - Cartographer: Ian Heyward
2. Atlas des langues : L'origine et le développement des langues dans le monde de Bernard Comrie (Auteur), Stephen Matthews (Auteur), Maria Polinsky (Auteur Collectif (Auteur), Catherine Bricout Traduction
رود کراس (نیجریه)
رود کراس (نام اصلی: اویونو) رودخانه اصلی در جنوب شرقی نیجریه است که نام خود را به ایالت کراس ریور داده‌است. این رود از کامرون سرچشمه می‌گیرد.
شاخهٔ اصلی رود کراس، رود آلوما است که از ایالت بنوئه می‌آید تا با رود کراس در ایالت کراس ریور ادغام شود. ایالت کراس ریور با یک بزرگراه اصلی به ایالت مجاور، ایالت اکوا ایبوم متصل است. فاصلهٔ بین اورون و کالابار 21 km با قایق و حدود 200 km از طریق جاده است. جمعیت حاشیهٔ رود کراس پایین به‌طور سنتی از حمل و نقل آبی استفاده می‌کنند و کالابار از دیرباز دارای یک بندر بزرگ دریایی در رود کالابار است. پل ایتو بر روی رود کراس، در امتداد بزرگراه ایتو به کالابار قرار دارد و گزارش شده‌است که یکی از دستاوردهای برجستهٔ دولت یعقوب گون است که در سال ۱۹۷۵ تکمیل شد.
رود کراس، مرزی را بین دو ناحیه بوم‌شناختی جنگل‌های گرمسیری تشکیل می‌دهد. میانگین بارندگی سالانه از ۱٬۷۶۰ میلی‌متر در قسمت شمالی ایالت تا ۳٬۱۰۰ میلی‌متر در قسمت جنوبی متغیر است (WSSSRP II 2016).
اورکات
اورکات وبگاهی است که بر پایهٔ شبکه‌های اجتماعی و اعتماد پیاده‌سازی شده‌است؛ شما می‌توانید از طریق دوستان خود دوستان نو بیابید یا در انجمن‌های مورد علاقه‌تان عضو شده، انجمن جدیدی را بسازید و در آن فعالیت کنید، در آن می‌توان مشخصات خود را به زعم خود بنویسید. این وبگاه تحت پشتیبانی شرکت گوگل است، و برای نخستین بار در تاریخ ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۴ میلادی آغاز به کار کرد.
نام «اورکات» از نام کارمند شرکت گوگل، اورکوت بویوک‌کوکتن از ترکیه است که این سامانه را از شرکت پیشینی که در آن کار می‌کرده با خود به همراه آورده و در گوگل آن را بیشتر گسترش داده‌است.