cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kabulen erortzea (2021)
Testuingurua
Talibanak, beren indar aliatuekin batera, 2021eko maiatzaren 1ean ofentsiba zabal bat hasi zuten, AEBetako tropa-erretretaren testuinguruan gertatutakoa. Herrialdean zehar porrot azkarrak jasotzearen ondorioz, Afganiar Segurtasun-Indar Nazionala kaosean murgildu eta, abuztu erdialderako, soilik ASINko bi unitate zituen aktibo: Kabuleko 201. Gorputza eta 111. Dibisioa. Kabul hiria setiaturik geratu zen taliban-indarrek inguraturik, Mihtarlam, Sharana, Gardez eta Asadabad bezalako hiriak eta ekialdeko eskualdeak eskuratu ostean. Kabulen erortzea baino egun batzun lehenago, Kabulen egoera-proiekzioek okerrera jo zuten; izan ere, AEBetako ofizialek abuztu hasieran Kabulek "hilabete batzuk" jasan zezakeela esan bazuten ere, taliban-indarrek Kabulera ailegatu baino bost egun lehenago hiriburuak "30 egunetik 90 egunera" iraungo zutela defendatzera pasa ziren. Bi egunen ostean, gainera, predikzioak are ilunagoak izatera pasa ziren, publikoki hiria "astean zehar" eror zitekeela esanez.
Proba idatzietako iruzur
Iruzurra saihesteko neurriak
Beste alde batetik, prebentzio neurri moduan, gelaren tamaina egokia, probako lagun-kopuru kontrolagarria, gelako zaintzaileen kopuru nahikoa eta beereziki erantzun mugatuko galderak dituzten probetan, proba eredu desberdinak jartzea (galderen ordena aldatuz, esaterako) garrantzitsuak direla frogatu da. Erantzun mugatuko test erako azterketetan ere iruzurra maizago gertatzen dela frogatu da. Kasu hauetan, erantzunen azterketa estatistikoa ere erabil daiteke iruzurra hautemateko, bereziki erantzun berdintsuak dituzten azterketen kasuan. Irakaslearen irakaskuntza-estiloak eta ikaslearen estres-maila ere garrantzizkoak direla aipatu da. Horrela, iruzurra kontrolatzeko ikasleak gelan zoriz edo ordena alfabetikoan kokatzea eta ez beraiek nahi duten eran, iruzurraren ondorioak argi eta garbi uztea eta zaintzaileak zainketa-lanetan ikustea ezinbestekoak dira, baina aldi berean, iruzurraren eraginkortasuna deuseztatzen duten proba proposatzea, erantzun laburrak baztertuz eta buruz ikastea baliogabetuz, eta proba idatzien estresa murriztea, frogetan ikasleek bidegabetzat jo ditzaketen gehiegizko eskakizunak baztertuz esaterako. Beste irakasleekin batera frogen egutegi zabala ezartzeak ikasleen estresa murriztu egiten duela ere egiaztatu da.
Kabulen erortzea (2021)
Eragina zibilen bizitzan
Talibanak iritsi aurreko egunetan burken salmenta (Afganistanen txadaree bezala ezagutzen direnak) asko igo zela jakinarazi zen, eta baten prezioa 200 afgandar afganitik 3.000 afganira pasa zen (2,50 dolarretik 37,25 dolarrera gutxi gorabehera), talibanek emakumeei berriro derrigorrezko gisa ezarriko zieten eta uko egiten zietenei eraso egingo zieten beldur. Kabuleko emakume batek The Guardian egunkariari esan zionez, ikasleak beren unibertsitateko logeletatik atera zituzten talibanak iritsi baino lehen, eta hiri osoko unibertsitate-ikasketak zituzten emakumeak diplomak ezkutatzen ari ziren. Hiriko dendak emakumeak agertzen diren iragarkiak margotzen eta kentzen hasi ziren ere.
Erorketaren eguneko gauean, Afganistango Museo Nazionalak komunikatu bat argitaratu zuen Facebooken, "museoko erakusgaien segurtasunagatik eta museoko langileen ondasunengatik kezka handia" zuela esanez.
Nishitama barrutia (Tokio)
Nishitama (西多摩郡) Tokio prefeturako mendebaldean dagoen barruti zabala da. 2011ko erroldaren arabera 375'96 km²-tan 58.429 biztanle zeuden.
Hannon (K.a. 206)
Hannon (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ) Bigarren Gerra Punikoan Magon Barkaren zerbitzuko ofizial kartagotarra zen.
Anatol Josepho
Biografia
1926ko irailean, New Yorken, “''Egin argazkia zeure buruari! Zortzi pose, zortzi minutuan''” idatzita zuen kabina ipini zuten Broadwayn, 51. eta 52. kaleen kantoian. Munduko lehen argazki estudio automatizatua zen, profesionalen beharrik gabe, 25 zentaboren truke eta minutu gutxian zortzi argazkiko zerrenda egiten zuena. Tramankulua 32 urteko Anatol Josepho siberiarrak asmatu eta patentatu zuen.
FARC eta Santosen gobernuaren arteko bake elkarrizketak
2013
Abenduaren 15ean, hilabete bateko su-etena agindu zuen FARCek.
2014
Urriaren 25ean, Luis Adan Hidalgo Cartagena Eduardo FARCeko buruzagia eta haren bizkartzainetako bat hil zuen armadak, Poliziarekin batera eginiko operazio batean. Eduardok ELNrekin aliantzak egiteko ardura zuen.
Ama Birjinaren Iragaitza (Mantegna)
Ama Birjinaren Iragaitza Andrea Mantegnak 1462-64an egindako margolana da. Egun El Prado museoan dago, Madrilen.
Mantegnak Mariaren bizitzako azken uneak irudikatu zituen, arkitektura klasikoek zehaztutako espazio batean. Zoladura koadrodunak Ama Birjinaren ohera eramaten ditu behatzailearen begiak. Atzealdean, aintzira bat dago, zein Mantuan garai hartan (egun ez) zeudenen erreprodukzio xehea baita. Koadro hau gaztelu horretako kapera bateko apaindura zen, egun Florentziako Uffizi museoan dauden beste hiru oholekin batera.
FARC eta Santosen gobernuaren arteko bake elkarrizketak
2014
Azaroaren 25ean, FARCek bahitutako bi soldaduak askatzeko asmoa zuen. Kuba eta Norvegia egon ziren bitartekari moduan, eta Gurutze Gorriak hartu zuen lan logistikoa. Azkenik, bi soldadu askatu zituzten eta horrela, Jorge Rodriguez kaboa eta Gloria Urrego abokatua askatzea bakarrik falta zen.
Los Angeles konderria
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 9.818.605 pertsonetatik 7.416.210 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4.687.889 dira. 815.086 beltzak edo afroamerikarrak. 18.886 amerikar natiboak ziren eta 22.464 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.325.671 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 25.367 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 194.921 pertsonek kokatzen zuten.
Mortero (arma)
Historia
Lehen Mundu Gerran zanga eta parapetoen barnetik tiro egiteko arma egokitzat jo zirelako, infanteriari laguntza emateko eta etsaiak setiatzeko erabili ziren.
Modulu (argipena)
Modulu hitzak adiera zenbait ditu:
Hranice (Chebeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1536 urtean egin zen.
Hurrita
Historia
Historialari batzuen ustez, hurritak kurduen asabak izan litezke, eta posible da kurduen artean hurriten kulturari buruzko aztarnak aurkitzea.
Cricetulus barabensis
Cricetulus barabensis Cricetulus generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Craugastor hobartsmithi
Craugastor hobartsmithi Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Segurtasun-bizikleta
Segurtasun-bizikleta terminoa, ingelesezko safety bicycle, mundu anglosaxoian besterik ez zen ia erabili. Jatorrian, batez ere bi gurpil berdineko bizikleta motari egiten zion erreferentzia, bizikloen aldean, erabiltzen zuten gurpil handia zela eta, ezegonkorragoak eta gidatzeko zailagoak baitziren. 1880ko hamarkadaren amaieran oso ospetsua izan zen, eta, azkenean, bi gurpil berdineko segurtasun-bizikletak bizikloa ordezkatu zuen, kate batek bultzatuta, bizikleta motarik arruntena izatera iritsiz. Izendapena helburu komertzialetarako erabili zen, batez ere Britainia Handian eta Estatu Batuetan, non mota guztietako iragarkietan sartu baitzen. Nahiz eta bizikleta modernoek segurtasun-bizikleten oso antzeko diseinua izan, terminoa zaharkituta geratu da.
Historia
Segurtasun-bizikletak hobekuntza handia ekarri zuen bizikloaren aldean, eta hura ordezkatu zuen. Kate bidezko trakzioak, aurreko plater handi bat atzeko piñoi txiki bati lotuz pedalen biraketak biderkatzeko, gurpil txikiagoak erabiltzea ahalbidetu zuen, eta bizikloaren aurreko gurpil handiaren beharra ordezkatu zuen, pedalen bielei zuzenean lotua. Gurpil txikienak txarrago moteltzen zituen zuloak; baina pneumatikoak garatu zirenean, aurretik erabilitako errodatze-banda trinkoak ordezkatzeko, desabantaila horrek garrantzizko kontua izateari utzi zion.
Junín (Buenos Aires)
Junín Argentinako hiri bat da, Buenos Airesko probintziako iparraldean dagoena. 87.509 herritar bizi dira bertan eta probintziako ipar-mendebaldeko erdigune administratibo, turistiko, industrial eta komertzial nagusia da.
Cricetulus kamensis
Cricetulus kamensis Cricetulus generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Velle-le-Châtel
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 96 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 74 lanean zeuden (41 gizon eta 33 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ville-sur-Lumes
Biztanleria
2007an Ville-sur-Lumes udalerrian erroldatutako biztanleak 457 ziren. Familiak 176 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 295 ziren, horien artean 217 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 217 pertsona aktiboetatik 197 lanean zeuden (109 gizon eta 88 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Methveneko gaztelua
Deskribapena
Lau solairuko eraikinek patio bat inguratzen dute. Erpin bakoitzean dorre zirkularrak ditu.
Beaucamps-le-Vieux
Diru sarrerak
2009an Beaucamps-le-Vieux udalerrian 563 unitate fiskal zeuden, 1.408,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.198 euro zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
San Vito sullo Ionio
Mugakideak
San Vito sullo Ioniok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kemerovo oblasta
Kemerovo oblasta (errusieraz: Ке́меровская о́бласть) Errusiako subjektu federal bat da, Siberiako Barruti Federalean kokaturik dagoena. 95.500 km²ko eremua du, eta 2010ean 2.763.135 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kemerovo hiria da.
The Adventures of Pluto Nash
The Adventures of Pluto Nash (euskaraz Pluto Nashen Abenturak), 2002ko Ron Underwood estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza komedia film bat da. Eddie Murphy, Randy Quaid, Rosario Dawson, Joe Pantoliano, Jay Mohr, Luis Guzmán, James Rebhorn, Peter Boyle, Pam Grier eta John Cleese aktoreek antzeztu zuten.
Basilea
Rhin ibaiaren ertzean dago, Alemania eta Frantziaren mugan. Rhin ibaiak hiria bitan banatzen du: ezkerraldean, Basilea Txikia industrialdea dago, ibai-portuarekin batera (8.771.100 t 1984an); eskuinaldean, Basilea Handia.
Basileako Itunak
Bigarren ituna (1795eko uztailak 22), Frantziak eta Espainiak izenpetu zuten. Horren arabera, Frantziak Hispaniola edo Santo Domingo uharteko sartaldea (Haiti) eskuratu zuen eta, ordainez, Konbentzio Gerran euskaldunekin, batez ere gipuzkoarrekin, elkar aditurik hartutako lurraldeak utzi egin behar izan zituen (1794ko uztaila, Gipuzkoa; 1795, Bizkaia eta Araba, Nafarroan Irurtzun). Espainiako koroatik banandu nahi izan zuten gipuzkoarren aurkako zapalkuntzarik ez zela izango zioen puntua ez zuten Espainiako agintariek errespetatu.
Morangis (Essonne)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 190 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 19 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 19 igeltseroak, 15 margolariak, 21 zurginak, 15 iturginak, 23 argiketariak, 19 eraikuntza enpresak, 8 ile apaindegiak, 1 aldi baterako lan enpresa, 31 jatetxeak, 7 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 30 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 4 harategiak, 2 arraindegiak, 2 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 1 zapata-denda zen, 3 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Morangis udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat eta hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen. Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 580 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 690.
Hego Amerika
Fauna
Gondwana Mesozoikoan apurtu zenean Hego Amerika isolatuta geratu zen, nahiz eta kontaktua izaten zuen Australiarekin Antartikatik pasaz. Animalia hauetako gehienak desagertu dira jada, baina endemismo ugari mantendu dira, tartean martsupialak (tartean monito del monte izenekoa ), xenarthra ugari eta Notoungulata. Monotremak ere bazeuden Hego Amerikan Paleozenoan. Antartikako bidetik ere mugitu ziren Palaeoagnathae hegaztiak eta beste batzuk, adibidez loroak.
Hego Amerikan ingurune tropikaletan 23 hegazti familia eta 600 bat espezie daude. Boak, anakondak edo iguanak ere bizi dira Hego Amerikan, eta Amazonas zein Orinoco ibaietan arrainen aniztasuna oso handia da.
Orbara
Erdi Aroa
XV. mendearen bigarren erdian agaramondarren eta beaumondarren arteko borrokek ondorio tamalgarriak ekarri zizkioten ibarrari, agaramondarren bandoan mantendu baitzen. Beaumondarrek herriak erre, ondasunak lapurtu eta jende asko hil zuten.
Politika
Orbarako udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Orbaizetako Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea Angel Mari Beuntza Erro da, Orbarako Talde Independente hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Egungo banaketa
Orbarako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Angel Mari Beuntza Erro da, Orbarako Talde Independente zerrendakoa. Zinegotziak 2 daude:
Gizako nekropolia
1979an, Menfisek bere nekropoli eta piramide zelaiekin (Giza, Abusir, Saqqara eta Dahshur) eratzen zuen multzoa, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Menfis eta bere Nekropolia - Piramideen eremua Gizatik Dahshurrera izenarekin. Mota kulturalekoa bezala katalogatuta dago, i, iii eta vi irizpideekin eta 86 identifikazio zenbakiarekin.
Keopsen ehorzte-multzoa
Piramidea da, segur aski, historia guztian harriz eraikitako monumenturik handiena. Aldera dakiokeen bakarra Txinako Harresi Handia da, askoz geroagoko obra, bestalde.
Brion (Maine eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Brion udalerrian 38 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.056 hektarea erabiltzen.
Ginbalet
Ginbaleta daratulu txiki bat da, eskuz zulo txikiak egiteko, puntan kiribila eta T itxurako heldulekua dituena.
Craugastor jota
Craugastor jota Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rasheed Wallace
Rasheed Abdul Wallace, (Filadelfia, Pensilvania, Estatu Batuak, 1974ko irailaren 17a - ) NBAko saskibaloi jokalari profesionala da eta gaur egun Boston Celtics taldean jokatzen du.
Portland Trail Blazers
1997-1998 denboraldian, Wallacek kontratu berri bat sinatu zuen Trail Blazersekin. 6 urteren truke, 80 milioi dolar eskuratuko zituen. Denboraldi honetan, bere zenbakiak apur bat jeitsi ziren (14,6 puntu eta6,2 errebote) eta Portlandekoak berriz ere playoffetako lehen kanporaketan kaleratuak izan ziren Lakersengatik.
2002-2003 denboraldian, berriz ere Blazers taldeko saskiratzailerik onena izan zen 18,1 puntuko mediarekin. Urte honetan Portlandeko taldearekin jokatuko zituen azken playoffak jokatu zituen. Lehen errondan Dallas Mavericks taldearen aurka kalera joan ziren. Gainera, 2003ko partida batean Tim Donaghy epailea mehatxatzeagatik ere zigortu egin zuten. Jasotako zigor hau, ordurarte NBAn izandako zigorrik gogorrena bilakatu zen.
Detroit Pistons
Wallacek 22 partida jokatu zituen urte horretan. Detroitekin jokaturiko partida hauetan 13,7 puntu eta 7 erreboteko batez bestekoak burutu zituen. Martxoaren 1ean Utah Jazz taldearen aurka 27 puntu sartu ostean, Wallace, 3 talde ezberdinekin 20 puntu baino gehiago sartzen zituen bosgarren jokalaria bilakatu zen NBAn (Lehenago Max Zaslofskyk, Mack Calvinek, Tom Gugliottak eta Sam Cassellek lortu zuten. Wallacek, NBAko eraztuna lortu zuen urte honetan Detroit Pistonsekin. Finalean, Los Angeles Lakers taldea garaitu zuten. Denboraldia amaitzean, kontratu berri bat sinatu zuen, kasu honetan 5 urteren truke 57 milioi dolar jasoko zituen. Honez gain, bere zenbakia aldatu zuen. 30 zenbakia izatetik 36ra pasa zen.
Iñaki Zurimendi
Iñaki Zurimendi Lodeiro (Alonsotegi, Bizkaia, 1967ko apirilaren 10) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.
Marquette (Kansas)
Marquette Kansasko hiri bat da. McPherson konderrian kokatua dago. 2010ean 641 biztanle zituen, 1.13 kilometro koadrotan banatuta.
EBird
eBird hegaztien behaketari buruzko datu-base zientifikoa da. Helburua denbora errealean hegaztien inguruko banaketa, ugaritasuna eta mugimenduak adieraztea da. Informazioak iturri desberdinetatik biltzen da: ikerlariak, zientzialariak, naturazaleak...
Characiformes
Sistematika
Jatorrian familia bakarra zegoen ordenan, Characidae hain zuzen ere, eta Cypriniformesen barnean zeuden. Gero 15 familia inguru agertu ziren. Sailkapena adituen arabera aldatuz doa eta, egun, Characidae polifiletikoa da.
Ville-sur-Retourne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 42 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 42 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (22 gizon eta 19 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
David eta Goliath (Caravaggio)
El Pradokoa bere lehenengo etapetan burutu zuen Caravaggiok, artean Francesco Maria del Monte kardinalaren etxean zebilela.
Aritz Lasa
Aritz Lasa Murua, pilota arloan Aritz Lasa izen-deiturez ezaguna (Urretxu, Gipuzkoa, 1983ko abuztuaren 3a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. Amateurretan, 2006an, Diario Vasco torneoko txapelduna izan zen. Gainera, Asperekin fitxatu aurretik, Frontis bigarren mailako enpresarekin aritu zen, eta hainbat txapelketa irabazi zituen, Jorge Nagoreren aurka gehienak.
Marion (Oregon)
Marion Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Marion konderrian kokatuta dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
El Manzano
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 83 biztanle zituen.
Heriotzaren Garaipena
Deskribapena
Kadroak XVI. mendeko bizitza arrunta erakusten du. Jantziak argi ezagutzen dira, baita zenbait jolas ere, hala nola kartak eta backgammona. Musika tresnak eta erloju mekaniko bat irudikatzen ditu. Eszenen artean, hileta elizkizun bat dago, baita zenbait exekuzio metodo ere.
Hrčava
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1555 urtean egin zen.
Héloup
Etxebizitza
2007an 416 etxebizitza zeuden, 381 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 401 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 381 etxebizitza nagusietatik 296 bere jabearen bizilekua ziren, 83 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 97 etxek lau zituzten eta 223 etxek bost zituzten. 317 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 135 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 221 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Fontanges
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hyndman (Pennsylvania)
Hyndman Pennsylvaniako borough bat da. Bedford konderrian kokatua dago. 2010ean 910 biztanle zituen, 1.32 kilometro koadrotan banatuta.
Morigny-Champigny
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Velleminfroy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tosta (ogitartekoa)
Espainiako montaditoak, Kataluniako pa amb tomàquet, Danimarkako smørrebrød eta beste asko, tosta baten gainean doaz.
Hrdibořice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1373 urtean egin zen.
Kirov oblasta
Kirov oblasta (Ки́ровская о́бласть) Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat, Volgako Barruti Federalean dagoena. Mendebaldeko Errusian dago, Viatka ibaiaren ia arro osoa hartuz. 120.800 km²ko eremua du eta 2010ean 1.341.312 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kirov hiria da.
Emiliano Álvarez
Emaitzak
-: Ez zuen parte hartu
Beauchamps (Somme)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 710 ziren, horien artean 524 aktiboak ziren eta 186 inaktiboak ziren. 524 pertsona aktiboetatik 464 lanean zeuden (262 gizon eta 202 emakume) eta 60 langabezian zeuden (23 gizon eta 37 emakume). 186 pertsona inaktiboetatik 64 erretiraturik zeuden, 66 ikasten zeuden eta 56 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Voronoiren diagrama
Matematikan, Voronoiren diagrama bat plano baten partizioa da, objektu-multzo jakin batetik hurbil dauden eskualdeetan. Kasurik sinpleenean, objektu horiek puntu asko dira plano batetan (hazi, leku edo sorgailu bezala ezagunak). Hazi bakoitzerako dagokion eskualde bat dago, Voronoiren zelula deritzona; hau da, hazi horretatik hurbilen dauden planoko puntu guztiak, beste edozein hazirekiko baino. Puntu-multzo baten Voronoiren diagrama duala da multzo horren Delaunayren triangeluazioarekiko.
Pradières
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
El Milano
El Milano Salamancako udalerria da, La Ramajería eskualdean dagoena.
Mayfield (Kansas)
Mayfield Kansasko hiri bat da. Sumner konderrian kokatua dago. 2010ean 113 biztanle zituen, 0.27 kilometro koadrotan banatuta.
Storla (Hego Dakota)
Storla Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Aurora konderrian kokatuta dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zumaiako mugarriak
Bestelako mugarriak
Argazkietan bestelako mugarriak ere badaude, adibidez, Amesmendi etxearen alboan lursailak bereizteko dagoena, edo Artadiko errepidearen bazter batean, esanahi ezezaguneko mugarriak; errepideko lanak egiterakoan puskatu zituztenak. Bitxia da, era berean, San Telmo kalean urbanizatzeko lanen bukaera adierazteko eraikitzaile batek jarritako mugarria.
Cadíko mendilerroa
Cadíko mendilerroa (katalanez Serra del Cadí edota el Cadí), Kataluniako iparraldean dagoen mendilerro bat da, Pirinioaurrean eta Lleidako probintziaren iparraldean. Mendebaldetik ekialdera, 22,6 kilometro luze ditu, Bancs mendilepotik Tancalaporta mendilepora, eta Vansako harana eta Berguedàko goi ordokia Urgellet eta Baridà eskualdeetatik banatzen ditu.
Bilboko tranbia
14 geltokietatik, 3n metrorekin lotura dago eta 2n aldiriarekin.
Inaugurazioa eta osteko luzapenak
2004ko uztailaren 22an garaian Basurto izeneko geltokia inauguratu zen, gaur egun Ospitalea izena daukana.
2008ko urtarrilaren 25ean Autonomiatik La Casilla eta Errekalde plazarako luzapena leihaketara irekiko zela jakinarazi zen, 7,4 milioi euroko aurrekontuaz eta 18 hilabeteko lan epearekin. Jaurlaritzaren aldaketarekin, ordea, proiektua bertan behera geratu zen.
Bidaiariak
2017an 100.000 bidaiari galdu zituen tranbiak, eta hurrengo urtean ia 100.000 bidaiariak berreskuratu zituen, baina 3 milioi bidaiariak jasotzear gelditu zen.
Simeri Crichi
Mugakideak
Simeri Crichik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Montrose-Ghent (Ohio)
Montrose-Ghent Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Summit konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vellemoz
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. 39 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 37 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Villy (Ardenak)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bonanza (Georgia)
Bonanza Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clayton konderrian kokatuta dago, Georgia (AEB) estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Careproctus microstomus
Careproctus microstomus Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Brissac-Quincé
Etxebizitza
2007an 1.117 etxebizitza zeuden, 1.050 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 50 hutsik zeuden. 865 etxeak ziren eta 251 apartamentuak ziren. 1.050 etxebizitza nagusietatik 620 bere jabearen bizilekua ziren, 404 alokairuan okupaturik zeuden eta 26 doan lagata zeuden; 24 etxek gela bat zuten, 88 etxek bi zituzten, 174 etxek hiru zituzten, 229 etxek lau zituzten eta 535 etxek bost zituzten. 744 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 486 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 464 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Clones
Clones (irlanderaz Cluain Eois) Irlandako Errepublikaren Ulster probintziako Monaghaneko konderrian kokatzen den udalerria da. Ipar Irlanda eta Fermanagheko konderriaren mugaren alboan dago.
Riemannen geometria
Riemann-en geometria edo geometria Riemanndarra Riemann-en barietateak aztertzen dituen geometria diferentzialaren adarra da. Riemannen barietateak Riemannen metrikan oinarritutako barietateak dira. Espazio tangentearen puntuetan biderkadura eskalarra dute, puntuz puntu leun aldatuz doana. Horrek, angeluaren, arku-luzeraren, gainazalen azaleraren eta bolumenaren nozio lokalak ematen ditu. Horietatik, beste kantitate global batzuk erator daitezke integrala aplikatuz.
Sarrera
Barietate leunek Riemannen metrika onartzen dute, eta horrek, maiz, topologia diferentzialeko problemak ebazten laguntzen du. Halaber, konplexuagoak diren barietate sasi-Riemanndarrak (edo, erdi-Riemandarrak) aztertzeko ere balio du. Egitura horiek lau dimentsiotan, erlatibitate orokorraren teoriaren objektu nagusiak dira. Riemannen geometriaren beste orokortze bat Finsler-en geometria da.
Hrejkovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1399 urtean egin zen.
Joben liburua
Edukia
Sinistun batzuentzat, Joben liburua erreala eta benetakoa da; beste batzuentzat, ordea, liburuak esanahi poetikoa du, eta ez da erreala.
Hau da liburuaren egitura, atalak eta azpiatalak:
ELIHUREN HITZALDIAK (32,1–37,24) (32,1-5)
Elihuren laugarren hitzaldia (36,1–37,24) (36,1-37,24)
JAUNAREN HITZALDIAK. JOBEKIN ELKARRIZKETA (38,1–42,6) (38,1-40,2)
Joben bigarren erantzuna (42,1-6) (42,1-6)
Beumont de Pertús
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 1 okindegia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Saint-Fulgent
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gorka Esteban
Gorka Esteban Tercilla, pilota arloan Gorka izenaz ezaguna (Ezkarai, Errioxa, 1990eko ekainaren 2a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen, Aspe enpresarekin lehenik (2010-2017) eta Asegarcerekin gero (2017-2018). Profesional bilakatu baino lehen, 2008an, 22 urtez beherakoen mailan munduko txapeldun izan zen. 2015ean, bigarren mailako lau eta erdiko txapelketa irabazi zuen, finalean Erik Jaka 22-18 mendean hartuta. Gorkaren anaia Víctor ere esku huskako pilotari profesionala da, 2013az geroztik.
Gotikoa Euskal Herrian
Katedrala: Eraikun­tza eta apaingarriak
- bere bertikaltasun jarraiki eta nabaria
Guru­tze-ganga
Prozedura horrekin hau adierazi nahi zen: ar­kitek­turako atal guztiak ez zirela gotiko bihurtu ez al­di berean, ez maila berean. Gaur egun oraindik XII. mendean eraiki­tzen hasitako zenbait katedral handitan ikus daitekeenaren arabera, eraikinaren beheko zatiak –al­daketak artean ezin harrapatuak–, eta gurutze-gangak ezin hobeak ziren.
Alexamenosen grafitoa
Datazioa
Uste denez, jauregiko grafitoa, Marko Aurelio enperadorearen egunetakoa da, 161-180 urte bitartekoa. Baina batzuk, Alexandro Severoren erregealdian datatu dute, 222-235 urte bitartean.
Epikureismo
Epikureismoa Epikuro eta haren jarraitzaileen doktrina filosofikoa da. Doktrina horren arabera, zoriona oinazerik ezan, atseginean eta espirituaren lasaitasuna lortzean oinarritzen da.
Ixobrychus exilis
Ixobrychus exilis Ixobrychus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ardeidae familian sailkatua dago.
El Tornadizo
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 117 biztanle zituen.
Gotikoa Euskal Herrian
Eliza
Agirietan azal­tzen denez, An­tso Azkarrari esker egina izan zen eliza eta hiru habeartetakoa da. Erdikoa albokoen gainetik igo­tzen da eta burual­de pentagonala­ du eta leihate galantak horma nagusietan. Ez da oso handia; 25 m ditu luzean eta 18 m zabalean eta 15 m garaieran. Bost tartetako habearteak, txandaka diametro desberdineko zutabeez bereiziak daude (0,94 m eta 0,72 m); berauek, kapitelak bitarteko, sei zatiko gangetako nerbioak zutitzen dituzte, hormetan ezarritako zutabe­txoen bidez. Harriz­koak diruditen gangak, itxuraz atal­ak diruditen arren, adreiluz­koak dira.
Morsang-sur-Orge
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 41 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 9 okindegiak, 7 harategiak, 1 arraindegi zen, 4 liburu dendak, 3 arropa dendak, 3 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 lurrin-denda zen eta 5 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 8 osasun-ekipamenduak botika ziren.
Gotikoa Euskal Herrian
Orreagako eredua
Agilarreko San Bartolome ermitako absideko gangetan eta bere sartal­deko fa­txadaren hormapiko soil‑soilean ere hainbat zistertar eragin suma­tzen da.
Baionako katedrala
Elizak oinplano guru­tze latindarra du, baina alboetan eran­tsi zaiz­kion kaperak direla-eta, ez da ikusten kanpotik. Itxura bikainekoa da, 80 m baditu luzean eta 33 m zabalean, bere gangak 26,50 m-ra iristen dira garaieran, eta baditu hiru solairuko zaz­pi tarte. Iparral­detik sei kapera eta bataiategia eran­tsi zitzaizkion. Elizaren espazioa hegoal­detik ere zabal­du egin zen, klaustroko lau hormarte mol­datu eta kapera bakar bat osa­tzeko –San Leonena– eta elizan baitara­tzeko; eta beste tarte bat –guru­tzaduraren eskuinal­deko hegalari zegokiona izateagatik, gainerakoak baino zabalagoa– ere klaustroari ostu egin zi­tzaion sakristia egiteko. Eraikina triforio batek zehar­ka­tzen du al­denik al­de, elizaren beheko ar­kuen gainetik. Honen atzetik distira­tzen dute XIX. mendean zaharberritutako errenazimentu garaiko beirategi ederrek.
Baionako katedralaren kanpoal­deko ikusmira bikaina da. Harri eta zur gera­tzekoa da haren leihateen garaiera eta ostiko-arku andana osorik ikusita, dorre­txoz koroatutako kontrahorma eta guzti. Harriaren kolore argiagoa dela-eta, erraza da XIX. mendeko eraikinak bereiztea: lehenengo hegoal­deko dorreari eran­tsitako gezia, eta iparral­deko dorrea bera ere, 80 m‑ko gezi batek koroa­tzen duena.
Oloroeko katedrala
Oraingoz, ipar Pirinioetako eskual­de horretatik irten gabe, aipa dezagun Oloroeko Santa Mariaren katedralera igaro zela Baionako katedralaren plano bera, burual­deko erradioko kaperen batasuna, hain zuzen ere, eta, hemen merezi du aipamen bat gertutasun geografiagatik eta Biar­nok Nafarroa Beherearekin sarritan izandako harreman politiko eta kulturaz­koengatik bada ere.
Osagai eta aztar­na gotikoak
Vianako San Pedro 1250 baino pixka bat beranduago hasi zen eraiki­tzen. Iruñeko San Zer­ninekin badu zerikusia, Iruñekoaren hiruen ordez, presbiterioko erradioz­ko bost kapera dituelako.
BERRIKUNTZAK. Nafarroako gotikoaren berrikun­tzak izan ziren:
Iruñeko klaustroa
Jatorrikotzat hartzen den diseinua hemen azal­tzen da: bozel bikoi­tzeko oinarriak, inguruko zokaloak lau gingilez apainduak, eta kontrakoan trilobulatuz­ko ar­kuak; landare apaingarriak ar­kiboltetan; apaindurez hanpatuak kapitelak, eta tarte bakoi­tzean hiru mainel oso finez eu­tsitako leihatearen trazeriak –erdikoa zer­txobait gizenagoa– barruan bost ar­ku zorrotz finka­tzen direlarik, babestutako bitik behin egitura bereko beste bat, eta zir­kulu-formako hiru arrosa-leiho.
Nafarroako gazteluak
- mugen zaintzeko ziren gazteluak;
DORREAK. Nafarroan badira erregearenak eta nobleziarenak; hauek, hasieran dorre bakan moduan eraiki ziren, esaterako, Longida ibarrean Aian­tzeko almenaz­ko guztiz ederrak, ala Zilegietakoa, angeluetan zilindroz­ko kuboak eta guzti dituztenak. Inguruan izaten dituzte barrendegi apalagoak gehigarri eta sarritan dorre­tzar bat ezarririk; zeren eta “XI. eta XII. mendeko dorre xumeari, omen gisa geratu litekeenari, saihe­tsetan beste bi dorre txikiagoak sor­tzen zaiz­kio; hesiak ixten dituzte gortina eta harresiaren barruko poligonoak eta kanpoan uzten ateisilak eta arrasteluak dituen zuloak” (J. M. Errekondo).
Zangozako Gazteluaz dakiguna da 1390ean gazteluak bazuela “inguruan barbakana, zain‑etxola bat gainean ate nagusi batekin, hiru dorre er­tzetan, ganbara garai bat eta areto handi bat”.
Guardia
Guardiatik hastera bul­tza­tzen gaituzte logikak eta kronologiak; zeren eta, hiri hau Nafarroakoa bai­tzen, Gaztelak 1461ean bereganatu zuen arte. Gotikoaren lehen al­di honetan oraindik ez da libratu aurreko al­dian defen­tsarako hain beharrezkoa izan zen erlijioz­ko lantegia konplexu hartatik. Araban eta Nafarroan “harresiak, elizak eta hirigin­tza egitasmo bat beraren az­pian zeuden”. Hauxe gerta­tzen da, besteak beste, Guardia, Agurain eta Gasteiz hirietan, “oso zuhurki hautatutako kokalekuetatik, beren defen­tsarako erabil­tzen dute topografia eta muinoetan kokatuta, inguruko eskual­de osoa mendera­tzen dute, bai begiz eta estrategiaz”.
Getariako San Salbatore
Gaur­ko eraikinak, 1420an bukatu omen zenak, XIV. mendearen hasieran tradizio erromaniko pilareez eraiki­tzen hasia izan behar zuen, alboetako bi habearteekin batera elizaren zatirik zaharrenak direlarik.
DISEINU BITXIAK. Eliza honen ezaugarri bi­txietako bat presbiterioa leku garai batean egotea da, bertara igo­tzeko hamalau harmaila igaro behar dira alboetako bi eskaileretatik. Triforio handiak ere arreta pizten du, ar­ku kalatuz buka­tzen da eta erdiko estal­kiaren garaiera harrapa­tzen baitu.
Arkupearen gainetik dorre bat al­txa­tzen da, bost gorpuz­kitan egituraturik; oinarrian angeluzuzena da eta goiko al­dean kanpaiak kokatuak dauden lekua oktogonoa izatera iristen da.
Lehen gotikoko eskultura monumentala
Eskultura monumentala eta eskultura soltea
Eskultura solteak
Pozaren Birjina. Klaustroa apain­tzen duten eskultura solteen artean, lehen kalonjeen jantokia apain­tzen zuen eta orain Barbazana kaperaren buruan dagoen Kontsolamenduaren Birjina nabarmendu behar­ko li­tzateke. Harrian landua eta koloreanizduna da aurrez aurre dagoen Birjina, soingainekoz eta mantuz jan­tzia, aurpegiaren inguruan zir­kulu bat marrazten duen buru zapi batez estalia du burua, ez­kerreko besoaren gainean Haurra jasoaz bere sorbal­daraino.
Mendi-oin
Adibideak
Hego Amerikako geografian kontrahormen adibide nabarmenak Andeetako kontrahormak dira, edo, Katalunian, Alberako mendilerroa, Pirinioetako mendikatearen jarraipena.
Gotikoa Euskal Herrian
Ateak
Katedraleko eskulturagileak, Toulouse al­deko Rieux lantegitik etorritako ertilaria izan daitekeenak, eszena honetan jakin zuen errealismoa eta dramatismoa el­kar­tzen. Per­tsonaia guztien buruak Birjinaren ohe gainean pila­tzen dira eta aipatutako eszenaren berotasun espiritual eta mistikoa adierazten lagun­tzen dute bai hondoko argi‑ilunen mol­da­ketak nahiz itxuraz­ko ordenarik ezak eta buruen arda­tzen arteko urduritasun zein irudi bihurrituek. Az­kenik, indar espresionista itzela duen mul­tzo honek ez du zerikusi handirik Zoragarria izeneko atearen ordena, argitasun arrazional eta kontakizunarekin.
Janbetan, ebanjelioko aingeruaren Deikundeko eszena gogora­tzen da, neurri naturalean, Aingerua eta Birjina al­de banatan bereiziz. Bestalde, bi­txia da atearen tinpanoan Babeseko atearen elezaharretako gertaera berriro ikustea, baina hemen xehetasun handiagoz lau sortetan garatua. Mariaren koimesisa, abuztuaren 15ean ospa­tzen duen ekial­deko Elizaren jasokundeko apokrifoen kontakizuna delarik, hots, Sergio Aita Santuak (687‑701) Erroman sartu zuen liturgia-ospakizuna.
Gasteiz­ko katedral zaharra
Eskuinal­deko ataria. Santuen irudiz okupaturiko janbak ditu, eta, besteak beste, ukenduaren pi­txarra daraman Santa Madalena bederen ezagut daiteke. Tinpanoko irudi ba­tzuk ezin ezagutu dira; beste ba­tzuetan al­diz, oso nabarmena da Az­ken Epaiaren adieraz­pena, arimak pisa­tzen ari den Aingerua, zauriak erakusten dituen Kristo, ain­tzara sar­tzera doan Birjina eta abar.
Olga Viza
Olga Viza (Bartzelona, 1958ko abuztuaren 18a) kataluniar kirol kazetari bat da. Nagusiki, TVE1 eta Antena 3 kateetako albistegietako kirol sailak aurkeztu izan ditu, baina La Sexta, Telecinco eta Aragón TV kateetan ere lan egin du.
Gotikoa Euskal Herrian
Debako Santa Maria
Janbetan, estatuak idul­ki gainetan daude, ar­kibolten baketoi handiei dagoz­kien zutabe finez bereizirik eta arku konopial profilez­ko tontorrez amai­tzen dira. Litekeena da Apostoluen egitasmoa ikonografikoa goiztiar samarra izatea, Guardiako Santa Mariaren ereduan inspiratua agian, lanaren bukaera askoz beranduagoko dela dirudi arren.
3. erregistroa. Bistakoa denez, goiko erregistroak Mariaren Koroa­tzea eskain­tzen du. Saihe­tsetan ikusten dira aingeruzko irudiak: Aita Jaungoikoa, Semea eta Espiritu Santua, bi aingeru in­tsen­tsulari, eta haien oinetan belaunikaturik beste bi aingeru musikari.
Kontxi Laso
Kontxi Laso Mestre (Donostia, Gipuzkoa, 1944ko abenduaren 6a) gipuzkoar atleta ohia da, pisu eta disko jaurtiketan espezializatu zena.
Gotikoa Euskal Herrian
Mariaren imajinak Nafarroan
Rocamadorreko Andre Maria. XIII. mende bukaera ala XIV.aren hasierakoa da; izenak dioen bezala, Rocamadour santutegian du jatorria (Quercy fran­tsesean), eta Zangozako Santa Maria Erregina elizako erretaula nagusian buru dago; Mariaren irudi goxoa zurezkoa da, eskuak eta aurpegia zilarreztatuak; aurrez aurreko jarreran koroatu eta tronoratua ager­tzen da, sagar­ra eskuineko eskuan duela eta Haurra ez­kerrekoan besar­katuz.
Mariaren imajinak Araban
Ahaztuan gel­ditu behar­ko ez luketen beste ba­tzuk:
Mariaren imajinagin­tza Biz­kaian eta Gipuz­koan
Biz­kaian, jaiera biziko foku gisa Begoñako eliza nabarmen­tzen da. Biz­kai al­deko lurretan nabarmen­tzen dira, besteak beste:
Nafarroako Kristoak
Tipologiagatik, ia ezin daiteke zalan­tzan jarri guru­tze honek Germanian ikusten diren ba­tzuekin zerikusia duenik, adibidez, Koloniako Santa Maria del Capitolio‑koarekin (1314), eta Italiako Sienako Katedraleko Museoko Giovanni Pisanokoarekin (1296). Zehar­kako dokumentu batek Garesko guru­tzeak XIV. mendeko lehen hereneko data duela pen­tsarazten digu.
Arabako Kristoak
- Askoz neurri txikiagokoa dena baina, bere gorpu­tzaren okerduragatik oso nabarmena da Sojoko San Loren­tzoren ermitatik ekarritako guru­tzea (gaur egun Probin­tziako Museoan dena): besorik gabea da, tolestutako oinak hil­tze batez zulaturik, gorpu­tzean lerromakur gozoak, jarrera minbera, aur­pegi zorrotz eta bake­tsua eta garbitasun oiha­la angeluz­ko tolesduretan jarria; XIV. mendean koka daiteke.
- Egiletakoa,
- eta Guardiako San Joanena.
Gipuz­koako Kristoak
- Albiztur­koa,
- Alegiakoa, Laz­kaokoa, Segurakoa (Fran­tziskotar mojen komentukoa),
Gizaseme eta emakume santu herrikoiak
Belaunal­di hirukoi­tza izenda­tzen den gai bakar bati buruz, (Santa Ana, Maria Birjina eta Jesus Haurra) baditu Donostiako Museoak “gotikoa” esaten zaien horren az­pian zenbat gauza dagoen adierazten duten bi mul­tzo: biak ere Elgoibar­koak dira; hauetako batean eskulangile herrikoi baten xalotasuna nabarmen­tzen da, eta bestean (Santa Klararen komentutik datorrena) teknika mendera­tzeari loturiko lantegi flamenko baten berez­ko joera naturalista ezagu­tzen zaio.
Pintura gotikoa
Oihaletako margogin­tzan, nahiz oholetako margoetan gotiko garaian, bai gertutasunagatik eta bai iparral­deko erregeen dinastiarekiko bere ahaidetasunagatik, Nafarroako erresuman da, Europako gorteetako pinturaren joera berrietara irekia den margolanez­ko artean garran­tziz­ko lanik gehien aur­ki de­zakegun lekua, zalan­tzarik gabe.
Phodopus sungorus
Phodopus sungorus Phodopus generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Gotikoa Euskal Herrian
Artaxoako Maisuaren bi lan
Santo Domingo elizako girola erromanikoan, Palen­tziako Lebanzan, Tuterako klaustroan, eta batez ere, Donejakueko Ain­tzaren arkupeko tinpano handian ere azal­tzen denaren antzekoa da. Hau, gure itxaropena eta aro berri baten gozamen epel eta arrazoibidez­ko bat biztu nahi dituen margolana da: teologia eskolastikoarena.
Miniaturak
LEIREKO SAN SALBATORE IRAKURLIBURUA. An­tzeko zerbait esan behar da liburu honen miniaturei buruz (Nafarroako Ar­txibategi Nagusian dago): hau ere XIII. mendekoa da eta aurrekoaren ondoan desberdintasun hauxe du, margoen gama al­datu egin dela, oraingoan urdinaren ordez gorriaz nahasten den morea nabarmen­tzen delarik.
* * *
Nafarroan
- Konposaketa handi honen saihe­tsetan, goitik beherako bi zerrendetan hamabi profeta azal­tzen dira, seina al­de bakoi­tzean, beren filak­teriekin.
EKAY-KO SAN MARTIN: Garai berekoak, XIV. mendearen erdial­dekoak, eta estilo berekoak dira Zangozako merindadeko Ekay‑ko San Martin kapera nagusian margoturik daudenak, eta gaiez, berriz, zaindari santuaren bizi­tzako gertakizunak.
Margolan horiek Kristoren bizi­tzako hainbat eszena agertzen dituzte. Galipentzuko Lehen Maisua deritzon egile ezezagun hau kaskar samarra da nolabait esateko eta iaiotasun gu­txikoa, garai hartan arrunta zen naturalismo al­deko joeran; ñabardura beroen aldeko izateagatik eta joera espresionistagatik bereizten da.
Zatiren ba­tzuk galbidean utziak diren arren, Deikundetik hasi eta Koroa­tzerainoko Maria Birjinaren bizi­tzako hainbat une adierazten dituzte.
Trajanoren termak
Trajanoren termak (latinez Thermae Traiani) 104tik aurrera eraikiak, Antzinako Erromako erromatar terma egitura erraldoi bat izan ziren. Titoren Termak bezala, instalakuntza hauek, Neron enperadorearen urrezko jauregia (Domus Aurea) izan zenaren zati baten gainean aurkitzen ziren. Terma horiek Apolodoro Damaskokoak eraiki zituela uste da.
Gotikoa Euskal Herrian
Arabako lerroz­ko gotikoa
Jainkotasuna kontenpla­tzen dauden doha­tsuek santutegiaren ganga ere estal­tzen dute. Kondenatuak, al­diz, al­dare aurreko hegoal­deko horman azal­tzen dira, ertilariak halako ikuskizun izugarri hau liturgiara etorritako eliztarren begi aurrean zuzenean ager­tu nahiko ez balu bezala.
Egile ezezagun honek zaletasun fran­tses puska bat azal­tzen du; garaiari zerion italiar ku­tsua an­tzematen zaio ezaguna zuena. Gogoan har dezagun Aialako On Pedro Lopez Fran­tzian enbaxadore izana zela; zaz­pi al­diz ere joana zen bertara, eta 1381ean lortu zuen frankoen eta gaztelarren arteko ituna; Avignonen ere Klemente VII. Aita Santuaren aurrean enbaxadore izana zen, Italiako ertilari onenak han behar zireneko al­di hartan. Dena den, erretaula buru­tzeko hartu zen ertilariak ikonografian eta grafismoa gailen­tzean, tradizio gotikoaren barruan finkaturik jarraitu zuen.
Nafarroako berant erdi aroko ar­kitek­tura
Errege nahiei aur­ka eginez Peraltako Mosén Pierresek (1425) Marzillan eraiki zuen adreiluz­ko Jauregi‑gotorretxea bereziki handia izan zen. Torres ere gotorlekua ez, baino jauregia izan zen XVI. mendean, bere Dorre Garaiak beti zutik izango badu ere.
Agurain
San Joan. Santa Maria bezala, San Joan parrokia XV. mende bukaera eta XVI.aren haserakoa da. Oinplano pentagonaleko aterpe barroko ikusgarri bat dago eliza gotiko zabalaren ate aurrean, egitura paralelepipedoa duen mul­tzo soil bat.
Soveria Simeri
Soveria Simeri Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gotikoa Euskal Herrian
Zirriborro gotikoak
- Eskolunbekoa, Andagoiakoa eta Kuartangoko beste ba­tzuk; Urarte, Añastro, Trebiñuko San Joan eta abar.
Ar­kitek­tura Zibila eta militarra
Piramide egitura batean pen­tsatu behar da, baita nobleziaren barruan ere. Haren gailurrean leinu bateko Ahaide Nagusi garran­tzi­tsuena egongo litzateke, leinu‑buru izenekoa; baina beheragoko maila batean bigarren mailako adar sail bat sortuko li­tzateke ez­kon‑politika bidez sortua, el­karrekikotasunari eu­tsiz eta modu honetara leinu ba­tzuen arteko aita‑ahaide­tze eta odol‑ahaide­tze konstelazio bat eratuz, Bandoa osa­tzen delarik honela.
Encina de San Silvestre
Encina de San Silvestre Salamancako udalerria da, Ledesma eskualdean dagoena.
Emmanuel
Emmanuel עִמָּנוּאֵל Hebreerazko hitza da, «Jainkoa Gurekin» esan nahi duena. Isaiasen profezia famatuan (7,14) Ajaz Judako erregeari esaten zaio «Birjina batengandik jaioko den haurrari» izen hori emango zaiola. Oso zaila da ulertzen zer esan nahi duen igarkizun honek, baina Mateok (1,22) Kristorengan bete zela esan zuen. Jesu Kristori eman ohi zaio deitura hau, Maria Birjinaren seme delako.
Gotikoa Euskal Herrian
Arabako Gotorlekuak
Orgaz­ko dorrea deri­tzona probin­tziako ederrenetarikoa da gaur egun, jauregia eta dorrea bereizteko patio bat duena.
Kondestablearen dorrea. Fonte­txako beste dorrea, Kondestable izena duena, hiribil­duaren ipar‑mendebal­dean dago, hirigunetik ez oso urrun. Belaskotarrekin (Kondestablearen Gaztelako familiarekin) ahaidetasuna izan zuen Solorzanotarren familiarena, agidanean. Oinplano ia karratua du: 12,50 m x 11,20 m. Altuera 20 m-koa da, almenez burutua dago eta angeluetan ukondoen gaineko zaine­txol txikiak ditu eta defen­tsarako gaztelu‑begiren bat ere bai. Az­pimarra­tzeko moduko beste osagai ba­tzuk dira gezi‑leihoak, eta bere leihate bikoiztuak ar­ku zorrotz eta armarriekin. Gaur egun ez du estal­kirik, baina badira besoen bidez hormetan oinarri­tzen zen ostikoz bere egitura ziurta­tzen zueneko arrastoak. Defen­tsarako itxura latz hori izanagatik badirudi bere eraikun­tza, Orgaz­ko dorrearena bezala, ezin dela XIV. mendearen az­ken herenera baino gehiago atzeratu.
Portugaleteko Santa Maria
Zabaleragatik eta formen laztasunagatik monumentu honek Errenazimentuko airea ar­nasten duela esan daiteke eta gero aipatuko ditugun “eliza kolumnarioek” sistematikoki eskainiko dutenaren aurrerapena da.