cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sega-joko
Aurrekoak
1925ko irailaren 28an apustu sonatua jokatu zen Iturriozko zelaian. Sei mila ikusle izan ziren eta apustuak 150.000 pezetatatik gorakoak izatera iritsi ziren. Bi orduko lehiaren ondoren Pedro Mendizabal izan zen txapelduna 4.294 kilogramo belar moztuta. Bigarrena Aiako "Lokate" izan zen (3.957 Kg) eta hirugarrena Joxe Arrieta "Pantxesa".
Jacques Descheemaeker
Biografia
Oso azterlan garrantzitsuak egin ditu Pirinioetako bi aldeetako euskal haranen nazioarteko zuzenbideari buruz. Lan horiek Eusko Jakintza aldizkarian eman ditu argitara 1947. urtetik 1952ra bitartean: La Bidasoa et l´Ile de la Conferance, Le droit publique actuel des facéries pyrénéennes», «La Frontière dans les Pyrénnes Basques», «Les facéries pyrénéennes et le Pays Basque», «La Frontière de Labourd et les enclaves du Baztan, Le Pays Quint, La Statut du Pays Quint eta Le Tribut de la Vallée de Baretous.
Saint-Satur
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 962 ziren, horien artean 701 aktiboak ziren eta 261 inaktiboak ziren. 701 pertsona aktiboetatik 633 lanean zeuden (343 gizon eta 290 emakume) eta 68 langabezian zeuden (31 gizon eta 37 emakume). 261 pertsona inaktiboetatik 109 erretiraturik zeuden, 81 ikasten zeuden eta 71 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Edward Bulwer-Lytton
Edward George Earl Lytton Bulwer-Lytton, Lytton lehen Baroia (Londres, 1803ko maiatzaren 25a - Torquay, 1873ko urtarrilaren 18a) ingeles politikaria eta idazlea izan zen. Parlamentuko kide izan zen, 1831 eta 1841 bitartean Whig alderdian eta 1851 eta 1866 bitartean alderdi kontserbadorean. 1858tik 1859ra Kolonietako estatu-idazkaria izan zen. 1862an, Oto Greziakoak erregetza utzi ondoren, Greziako errege izatea eskaini zioten, baina proposamenari uko egin zion. 1820an hasi zen idazten, eta hil arte jarraitu zuen idazten. Hainbat literatura-genero erabili zituen: eleberri historikoa, misterioa, erromantzea, okultismoa eta zientzia-fikzioa.
Bela 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak RS:X
Puntuazioa
Belako lasterketa guztietan ontzilari guztiak batera ateratzen dira, eta estropada bakoitza batera egiten da. RS:X windsurf moduko taula bat da, eta 12 lasterketa egiten dira. Bakoitzean puntuazio minimoa ematen zaio irabazi duenari, eta iritsiera ordenaren arabera puntuak gehitzen zaizkie (hau da, bigarrenak 2 puntu, hirugarrenak 3 puntu...).
San Migel Goiaingeruaren eliza (Gasteiz)
Ezaugarriak
Elizaren oina laukizuzen formakoa da eta launa tramotako hiru nabe desberdin ditu, zortzi aldeko burualdea dauka, eta absidearen aldeetan bi kapera. Ezkerraldeko paretan hiru kapera eta bi solairutako lokal bat daude. Eskuinaldekoan, berriz, lau kapera, ate nagusia eta arkupea eta sakristia. Hastialean elizara sartzeko beste ate bat dagoela ikus daiteke «Puerta del Solar» izenekoa. Done Mikel goiaingeruaren elizaren eraikuntza hainbat garaitakoa da. Zatirik zaharrena gotikoa da (XIV. mendeko bukaera eta XV. mendeko hasierakoa). Zati horretatik, lehenengo tarteko bermeak eta ate nagusi moztua gelditzen dira. «Euskal gotikoa» izeneko estilotik (XV. mendea) habe biribilak, koilare-kapitelak, gangak eta «Puerta del Solar» izenekoa gelditzen dira. Platereskoak dira, XVI. mendeko hasierakoak, korua, arkupea eta kapera nagusian dagoen arkosolioa. XVI. mendeko erdialdekoa, Pizkunde garaikoa beraz, kapera nagusia. Mende horren bukaeran dorrea eraiki zen, besteak beste.
Castel d'Azzano
Mugakideak
Castel d'Azzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lore hostogabetuak
Estiloa
Margolan honen estiloa artistaren beste biluzi artistikoekin lotuta dago, batzutan ere biolentziaren biktimak, esaterako 1894 urte bereko Biluzi margolana.
K.a. 1510eko hamarkada
Kristo aurreko 1510ko hamarkada K.a. 1519. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1510. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Centro de Transportesko geltokia
Centro de Transportes Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Gijón/Xixón udalerrian kokatuta dagoena.
NGC 3298
NGC 3298 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Lorenzo Igual
Alcalá de Henaresko Unibertsitatean zuzenbide katedraduna, 1795ean Iruñeko apezpiku izendatu zuten eta 1803an Plasenciakoa. Cádizko Gorteetan diputatua izan zen.
Volnovakha
Volnovakha (ukraineraz zein Волноваха) de facto Donetsk Herri Errepublikako herri bat da; de jure Donetsk Oblastekoa, Ukrainan. De jure Volnovakha Raioneko administrazio-zentro gisa jarduten zuen, Donetsk Oblasteko 18 barrutietako bat. 2022ko Ukrainako errusiar inbasioa baino lehen, herriak 21,441ko biztanleria zuen, 2021eko estimazioei jarraiki.
Inbasioan zehar, herriko azpiegitura asko larriki kaltetu ziren; hala, informazio-iturri ezberdinek herria "suntsitu" bezala deskribatu zuten. 2022ko martxoaren 12an, Pavlo Kyrylenko-k, Donetsk Oblasteko Gobernadoreak, herria erabat suntsiturik zegoela baieztatu zuen.
Kapellasita
Kapellasita mineral bat da eta atacamita taldearen kidea da.
Rhinolophus osgoodi
Rhinolophus osgoodi Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.
Cavaion Veronese
Mugakideak
Cavaion Veronesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Guanoco
Historia
21. mendean, ustiaketa eta azpiegiturak abandonatuta daude, bertara bisita turistiko batzuk egiten diren arren. Aintzira Turuépano Parke Nazionalaren ondoan dago, eta turismo ekologikoa erakartzeko ahalmena du, baina orain arte eremuak ez du azpiegitura askorik. Bisitari urriek abentura-turismoa egiten dute beren ekimenez.
Bethon
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Familia indexatu
Matematikan, familia bat, edo familia indexatu bat, objektu bilduma bat da informalki, horietako bakoitza indize multzo baten indize bati lotua. Adibidez, zenbaki errealen familia bat, zenbaki osoen multzoak indexatua, zenbaki errealen bilduma bat da, non emandako funtzio batek zenbaki oso bakoitzeko zenbaki erreal bat hautatzen duen (baliteke zenbaki osoa bera izatea).
Huez
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 932 ziren, horien artean 812 aktiboak ziren eta 120 inaktiboak ziren. 812 pertsona aktiboetatik 796 lanean zeuden (426 gizon eta 370 emakume) eta 16 langabezian zeuden (8 gizon eta 8 emakume). 120 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Aboñoko geltokia
Aboño Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Carreño udalerrian kokatuta dagoena.
Uhartedia Parke Nazionala
Historia
Biztanleriak gora egin zuen XVI. mendera arte. Uhartediaren baliabideek biztanle gehiago onartzen ez zituztenean, biztanleria jaisten hasi zen. Iparraldeko Gerra Handiaren eta Izurri Beltzaren agerraldi berri baten ondorioz, Uhartedian bizitzea ezinezko bihurtu zen eta herritar gehienek alde egin zuten. Nahiz eta, teknika berrien garapenak ihesaldi masiboa saihestu zuen, XX. mendeko hirien sustapenak herritarrak behin betiko urrundu zituen Uhartedia Parke Nazionala osatzen duten herrietatik. Gaur egun oraindik herrixka batzuk iraun dute eta parke nazionalaren arduradunak Uhartedia zaintzeaz arduratzen dira. Ingurune hau finlandiar askoren "uda paradisu" bilakatu da; 1994. urtetik gainera, Finlandian dauden bi Biosfera Erreserbetako bat da.
Natura
Uhartedia Parke Nazionala Finlandia kontinentalaren eta Åland uharteen artean dago, eta munduko uhartedi handienetako bat da. Parke nazionalean Izotz Aroan sortu eta ordutik olatuek landu dituzten bi mila uharte eta irlatxo daude; nahiz eta parke nazionalaren barruan ez izan, kooperazio gunearen barruan guztira, 8.400 bat uharte daude. Bi motako uharteak daude parke nazionalean: harritsuak eta basotsuak. Harritsuetan, landaredia oso aberatsa da eta arroka gazien artean bizirautea lortu dute espezie bitxi ugari dago; uharte basotsuetan aldiz, pinu gorriak dira nagusi.
Isabel Vicente García
Biografia
Hiru urte zituen familiak lan bila Bartzelonara emigratu zuenean. Lau neba-arrebetan zaharrena zen. Hamalau urterekin ehungintzako langile gisa hasi zen lanean Salvador Casacubertaren lantegian, Sedetan, Gracia auzoan.
Maxime Lopez
Ibilbidea
2016ko abuztuaren 21ean egin zuen debut profesionala Marseillako Olympique taldean, bigarren zatiko hamabosgarren minutuan Bouna Sarren ordezko gisa, EA Guingamp-en aurka 2-1 galdu zuen Frantziako futbol ligan. Hemezortzi minutu besterik ez zituen behar izan Florian Thauvini asistentzia emateko, eta horrek partidako gol bakarra sartu zuen Les Olympiens taldearentzat. Bere debuta Stade Vélodrome-n urriaren 16an izan zen FC Metz-en aurka, 1-0 irabazita. Hilabete horretan, urriaren 30ean, lehen agerraldia egin zuen Bordeleko Girondins-en aurka 0-0 berdinduz. Azaroaren 20an, 129 ukitu egin zituen SM Caen-en aurkako partida batean, hau da, Marseillako jokalari batek historiako partida bakarrean egindako kopururik handiena. Abenduaren 10ean egin zuen bere lehen gola Ligue 1eko Dijonen aurka 2-1 irabazita.
K.a. 1540ko hamarkada
Kristo aurreko 1540ko hamarkada K.a. 1549. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1540. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
San Petri basilika
San Petriren hilobia
Tradizioaren arabera, Petriren hondakinak Zirkuaren kanpoaldean lurperatu zituzten, Vatikanoko muinoan, zirkutik abiatzen zen Via Cornelia bidetik aurrera eginez, hil zen tokitik 150 metro baino gutxiagora. Petriren hilobia, harkaitz gorri batez markatua zegoen, bere izenaren ikurra zena, kristauei identifikatzeko balio ziena eta, aldi berean, kristau ez zirenentzat zentzurik ez zuena, balizko errepresaliak saihesteko. Urte batzuk geroago, leku horretan santutegi xume bat eraiki zuten eta, ia 300 urte geroago, antzinako San Petri basilika.
Lanen amaiera
Alexandro VII.ak hala eskatuta, Gian Lorenzo Berninik San Petri plaza erraldoia eta inguratzen duen kolomadia proiektatu zituen. Bere gainean eta plazaren perimetro osoan, garai eta toki guztietako santuen estatua ugari ikusten dira. Basilikaren fatxadaren gainean 13 Estatua daude, apostoluena (San Petri izan ezik), San Joan Bataiatzailearena eta, erdian, Kristorena. Berninik, Madernoren fatxada osatu behar zuten kanpandorreetarako diseinua egiteaz ere arduratu zen. Berniniren zuzendaritzapean 1638 eta 1641 bitartean osatutako dorre bakarra, altxatu eta gutxira, eraitsi behar izan zen, egituraren ezegonkortasun gabearen zantzu nabariengatik.
Bernini tenpluaren barne apainduraren zati handi batez ere arduratu zen. Lanik nabarmenena baldakino ikusgarria da, brontze trinkozkoa, basilikaren aldare nagusiaren gainean dagoena. Baldakinoaren eraikuntzan erabilitako brontzea, Erromako Agriparen Panteoiko kupulako kasetoietatik aterea izan zen. Ekintza horrek esaldi bati bide eman zion Erroman: "Quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini", latinezko esamoldea, "Barbaroek egin ez zutena, Barberinitarrek egin zuten" hau da, barbaroek arpilatu ez zutena, Barberini familiakoek arpilatu zutela, Urbano VIII.a aita santua barne. Bolutadun lau zutabe salomonikoz osatuta dago, eta landare-dekorazioa, aingeruak eta oihal simulatuak ditu; alde guztietatik agertzen dira erleak, Barberinitarren ikur heraldikoa, aita santuaren familiarena.
Berninik, gainera, abside barneko dekorazioan parte hartu zuen, loria distiratsu baten itxura emanez okulu baten inguruan Espiritu Santuaren usoarekin, azpian San Petriren Aulkia zuen erlikia-ontzi bat jarriz, Elizako Gurasoen brontzezko eskultura erraldoiek eusten zutena. Kupularen zutabeen dekorazioa ere bururatu zuen, basilikako erlikiarik izendatuenak gordetzen dituzten nitxoak moldatuz; bere zuzendaritzapean lau eskultura monumental jarri ziren, Santa Helena, San Andres, Santa Veronika eta San Longinus irudikatuz, azken eskultura egiteaz bera arduratu zelarik.
Erdiko nabea
Zutabeetan horma-hobi batzuk irekitzen dira, non 39 fundatzaile santuren eskulturak dauden. Eskuinekoetan honako estatuak daude: Santa Teresa Ávilakoa (93 zk., 1754), Santa Magdalena Sofia Barat (93 zk., 1934), San Bizente Paul (92 zk., 1754), San Joan Eudes (92, 1932), San Felipe Neri (91 zk., 1737), San Joan Baraiatzailea La Salle (91 zk., 1904), San Petriren brontzezko Estatua zaharra (89 zk., 1300) eta San Joan Bosco (90 zk., 1936). Eta ezkerrekoetan honakoak: San Petri Alcántarakoa (72 zk., 1713),​ Santa Luzia Filippini (72 zk., 1949), San Kamilo Lellis (73 zk., 1753), San Luis Maria Grignion de Montfort (73 zk., 1948), San Ignazio Loiolakoa (74 zk., 1733), San Antonio Maria Zaccaria (74 zk., 1909), San Frantzisko Paolakoa (75 zk., 1732) eta San Petri Fourier (75 zk., 1899).
Ezkerreko nabea
Kapera honen ondoren, bi hil monumentu daude, Clementina Sobieskiren hilobia (70 zk.), Pietro Braccik egina 1742an, eta Estuardo etxearena (69 zk.), Antonio Canovak egina 1829an, Jakue III.a erregearen eta bere seme Karlos Eduardo Estuardoren eta Henrike Benedikto Estuardo kardinalaren hilobiekin. Jarraian, "Aurkezpenaren kapera" dago (67 zk.), zeinaren aldarean San Pio X.aren gorputza dagoen, bere hormetan Joan XXIII.aren (66 zk.) eta Benedikto XV.aren (68 zk.) monumentuak daude, XX. mendean eginak. Jarraian, Pio X.aren monumentua dago (65 zk.), 1923koa, eta Inozentzio VIII.aren hilobia (64 zk.), Antonio Pollaiuolok XV. mendean egina.
Andoni Unzalu
Hil osteko erreakzioak
Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, berriz, «terrorismoaren aurkako urte gogorretan» Unzalurena «ezinbesteko ahotsa» izan zela azpimarratu du, baita «Euskadirentzat proiektu sozialdemokrata bat eraikitzera» bideratu zituen pentsalaria izan dela ere: «Gaur egun, horrenbeste zalantza ditugun garaiotan, zaila izango da haiei aurre egitea bere ikuspunturik eta indarrik gabe», amaitu zuen.[erref. behar]
Kapitsaita-(Y)
Kapitsaita-(Y) silikato motako minerala da eta hyalotekita taldearen kidea da.
Elfriede Jelinek
Eleberriak, antzezlana eta olerkiak idatzi ditu. Ulrike Ottingerrek, antzerki eta zinema zuzendaria, antzerti lan batzuk egin ditu Jelineken idazlan batzuekin.
Cerea
Cerea Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
San Cristóbal (Buenos Aires)
Historia
1972an auzoaren behin betiko mugak finkatu ziren. 1980an 25 de Mayo autobidea eraikitzearekin batera, hiriko eraikin asko eraitsi ziren eta auzoaren itxura aldatu zen.
Ardenetako Gudua
Ardenetako ofentsiba, isiltasun osoan prestatu zuten alemaniarrek, irrati bidezko komunikazioak ere ekiditeraino. Nahiz eta Ultra informazio zerbitzuak alemaniarren eraso bat aurreikusi, eta Estatu Batuetako Hirugarren Armadak tamaina handiko ofentsiba bat espero izan, erasoa ustekabe handi bat izan zen aliatuentzat. Honi guztiari, aliatuen hasiera bateko gehiegizko konfiantza sentsazioa, beren ofentsiba planekiko gehiegizko arreta eta egindako aire-errekonozimendu kaxkarra gehitu zitzaizkion, alemaniarren erasoa erraztu zuten faktoreak, zalantzarik gabe. Honez gain, egun hartan eguraldi petrala zegoen, aliatuen hegazkin gehienak ezin izan zutelarik babes egoki bat ematera aireratu. Bitartean, alemaniarrek, aliatuen lerroko erdialdean gune ahul bat erasotu eta hautsi zuten, amerikarren Lehenbiziko Armadaren sektorean, aurreratze nabarmen bat lortuz. Modu honetara, Wehrmachtak ia Antwerperaino heltzen zen ateragune bat (bulge) lortu zuen frontean, aliatuek kontrolaturiko zonaldean sartzen zena bete-betean.
Amerikarren aldetik, heriotza gehienak borrokaldiaren lehenbiziko hiru egunetan gertatu ziren, Infanteriako 106. Dibisioko hiru erregimentuetatik bik, beren burua errenditu behar izan zutelarik. Estatubatuarrentzat ardenetakoa izan zen Bigarren Mundu Gerrako gudurik odoltsuena, 19.000 hil baitziren. Edonola ere, alemaniarrek ez zituzten erdietsi ofentsibaren hasieran finkatu zituzten helburuak, eta hurrengo asteetan, aliatuek gogor kolpatu zituzten alemaniarrek irabazi berri zituzten posizioak. Alemaniarrek, azkenik, atzera egin behar izan zuten, Siegfried Lerrora arte. Gainera, borroka-esperientzia handia zuten unitate alemaniar asko oso kaltetuak suertatu ziren, nola gizon hala material aldetik.
Hiperkonjugazio
Kimika organikoan hiperkonjugazio esaten zaio elektroien deslokalizazioari zeinetan sigma izaerako loturek parte hartzen duten. Eskuarki, hiperkonjugazioak eskatzen du sigma orbital baten elektroiak ondozko ondoko p orbital ez-lotzaile huts batekin edo σ* edo π* orbital antilotzaile huts batekin elkarekitea orbital molekular zabalduak sortzeko. Horrek eragin egonkortzailea du alkeno ordezkatuetan. Normalean C–C edo H–H loturak izaten dira hiperkonjugazioan parte hartzen duteneak. Soil-soilik karga positiboa duen karbonoarekiko ß posizioan dauden elektroiek egonkor dezakete karbokatioi bat hiperkonjugazioz.
Aisíu
Biztanleria
2007an Ayzieu udalerrian erroldatutako biztanleak 141 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Baltasar Kormákur
Bizitza
Kormákur Reykjaviken jaio zen, Islandian. Baltasar Samper margolari espainiarra du aita. Haren semea Baltasar Breki Samper aktorea da.
Colognola ai Colli
Colognola ai Colli Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Julen Arellano
Julen Arellano Sandua (Ablitas, Nafarroa Garaia, 1997ko urtarrilaren 8a) Euskal Herriko futbolaria da.
Estatistikak
''2019ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Bugny
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Canal du Midi
Garona eta Mediterraneo itsasoan dagoen Thau urmaela elkartzen ditu. Garonako ubidearekin batera Atlantikoa eta Mediterraneo artean dagoen Itsaso Bien ubidea (Canal des Deux Mers) osatzen du. Pierre-Paul Riquet ingeniariak Tolosa eta Sète arteko ubidea eraiki zuen. 1996an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Juliana Lohmann
Juliana Ragghianti Lohmann Cardoso (Niterói, 1989ko Irailaren 1a - ) aktore brasildarra da.
Gorrebusto
Garraioa
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
Bertrand Clausel
Bertrand, Clauzel kontea (1772ko abenduaren 12a – 1842ko apirilaren 21a) Frantziako marexala izan zen. Napoleoni Santa Helenan galdetu ziotenean bere jeneraletatik trebeena zein zen, Napoleonek Clauzel aipatu zuen Louis-Gabriel Suchet eta Étienne Maurice Gérardekin batera.
Hurtières
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2023ko Georgiako protestak
Lege berria
Atzerriko agentearen kontzeptua legean finkatzeko ekinbideak kritika handiak eragin ditu oposizioaren eta Mendebaldeko politikarien artean. Georgiako presidente Salome Zurabixvilik New Yorken egindako adierazpenetan salatu zuen legea «Moskuren agindupean idatzi» dela, eta legea «erretiratzeko» eskatu zuen. Kritikoek diote parlamentuak ontzat emandako legea Errusian 2012an indarrean ezarritako legearen «parekoa» dela; Kremlinek lege hori erabili du Mendebaldeko funtsetatik finantzatutako zenbait GKE eta hedabide ixteko.
Francières (Oise)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Thomas Hobbes
Bizitza
Thomas Hobbes orain Malmesburyko parte den Westporten jaio zen, Wiltshiren, 1588ko apirilaren 5ean. Amak espainiar Itsas Armada Garaiezina Britainia Handia rantz zetorrela jakitean, aurreratu egin omen zitzaion haurraren jaiotza. Horrela esan zuen gero Hobbesek:
Lehen heziketa Westporteko eliza n jaso zuen; gero, Malmesburyko eskolara joan zen. Ikasle ona omen zen. 1603 inguruan, Magdalen Hall era joan zen, gerora Hertford College izango zen unibertsitatera. John Wilkinson zuzendari puritanoak eragina izan zuen Hobbesengan.
Guadalajara (Mexiko)
Herri, hiri eta lurralde senidetuak
Guadalajara ondorengo herri, hiri eta lurraldeekin senidetuta dago:
Thomas Hobbes
Bizitza
1679ko urrian, maskuriko gaitz bat izan zuen, eta, ondoren, paralisi-krisi bat. Bigarren horrekin hil zen 1679ko abenduaren 4an, 91 urterekin. Diotenez, hauek izan ziren bere azken hitzak: “Iluntasunean jauzi haundi bat”. Bere gorpua San Juan Bautista eliza n lurperatu zuten, Ault Hucknall, Derbyshir-en.
Garaiko egoera filosofiko-soziala
·        Berpizkundea ren hastapenetan, Nicolas Maquiavelo italiarrak bere Printzea obra garrantzitsuenean honako ideia azaldu zuen: gobernariak ez dituela bere ekintzak arau moral edo eskubide naturalen arabera zuzendu behar, Estatuaren ongia helburu izanda soilik, baizik.
Pentsamendu filosofikoa
Hala eta guztiz ere, bere obra Erdi Aroa ren haria hausteko eta Modernitatearen hasierarako obra garrantzitsuenetakotzat hartzen da. Ikaragarriak dira garai hartako errealitatearen inguruko bere deskribapenak.
Gizakia makina bat da
“ Izatez, zer da bihotza bitarteko bat ez bada; eta zer dira nerbioak fibra anitzak ez badira; eta zer dira artikulazioak gorputz osoari mugimendua ematen dioten gurpilak ez badira?"
Leviathan
Egoera horretan ez dago industria rentzako lekurik, industriak ematen duen fruitua ez delako ziurra, eta, ondorioz, ez dago kultura rik lurrean; ez dago eraikin erosorik; ez dago haiek mugitzeko indar handia behar den gauzak jarri eta kentzeko instrumenturik; lurraren inguruko inongo ezagutzarik; denboraren kontaketarik; arterik ez; letrarik ez; inongo gizarterik ez; eta guztietan gauzarik okerrena, etengabeko bildurra eta bortsazko heriotzerako arriskua; eta gizakiaren bizitza bakarti, txiro, desatsegin, basati eta apala.
Hobbesen arabera, gizartea autoritate burujabe baten menpeko biztanleria da, non gizarte horretako norbanako bakoitzak babesaren trukean eskubide batzuk ematen dituen. Autoritate horren botere modua, edozein dela ere, ezin da erasotua izan, babeslearen botere burujabea herritarrek beraien botere burujabea babesaren trukean ematetik baitator. Norbanakoak dira, ondorioz, subirauak hartzen dituen erabaki guztien egileak. Hobbesen eztabaidan ez dago botere banaketaren doktrinarik, bere arabera subirauak kontrolatu behar ditu botere zibilak, militarrak, judizialak, eliztarrak eta baita hitzak ere.
Karasugita
Ezaugarriak
Karasugita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Noncourt-sur-le-Rongeant
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Noncourt-sur-le-Rongeant udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Lachapelle-Graillouse
Biztanleria
2007an Lachapelle-Graillouse udalerrian erroldatutako biztanleak 235 ziren. Familiak 89 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 4 zurginak ziren, 1 iturgina, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Kontrol-egitura
While begizta
Baldintza egia den bitartean, hurrengo sententziak exekutatuko dira. Bi motatakoak daude: Aade batetik, baldintza aurrez egiaztatzen dutenak, eta bestalde, begiztaren zikloa amaitzean egiaztatzen dutenak.
Iława landa-udalerria
Iława Poloniako Varmia-Mazuriako voivoderriko landa-udalerri bat da, Iława barrutian kokatuta. 424,21 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12872 biztanle zituen.
Patxi Biskert
Biografia
Hondarribiako baserri batean hezi zen, Jaitzubia auzoan. Hamalau urte zituela Eibarrera joan eta metalurgian lan egiteari ekin zion. 18 urte zituela, lantegira Gasteiza lekualdatu zuten eta hara joan zen Patxi Biskert ere. Sindikalismoan sarturik, ETA politiko-militarraren kide bilakatu zen. 1972an atxilotu eta hiru urte eman zuen kartzelan 1975ean atera arte. Segoviako ihesa ospetsuan parte hartu zuen.
Long Lake (Wisconsin)
Long Lake Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Florence konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Neurotransmisore
Osaeraren arabera
Aminoazidergikoak: Azido gamma-aminobutirikoa (GABA), glizina, glutamatoa eta aspartatoa.
Erradikal askeak:  ATP, GTP.
Egoiliar
Egoiliar hitzak esanahi zenbait ditu:
Espainiako Konstituzioko laugarren xedapen iragankorra
143.3 artikuluak ezartzen duen epea, bigarren zatiari dagokiona, bost urtekoa da.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Bastida-Arberoa)
Frantziako Gobernuak 1996an Monumentu Historiko izendatu zuen. .
Sozializio politiko
Sozializazio politikoak, halaber, pertsonek beren jarrerari eta ideologiari forma ematen dieten balioak eta iritziak eskuratzeko modua hartzen du: "adin guztietako pertsonek eta nerabeek kognizioa, jarrerak eta jokabide politikoak eskuratzeko erabiltzen dituzten garapen-prozesuen azterketa" da, eta belaunaldi batetik bestera transmititzen da.
Berelson
Berelsonek nabarmentzen duen beste faktore bat komunikabideen eragina da. Haren arabera, komunikabideak eragile sozializatzaile garrantzitsuak izan daitezke jarrera eta balio politikoak eratzeko, bereziki herritarrek hezkuntza zibiko formala eskura ez duten gizarteetan.
Hainbat autorek ondorioztatutako ezaugarriak
David Searsek "The Socialization of Political Trust" liburuan dio konfiantza politikoa sozializazio politiko goiztiarraren bidez sortzen dela, eta horren barruan sartzen direla bai hezkuntza formala, bai etxeko eta komunitateko sozializazioa. Sozializazio politiko goiztiarrak pertsonek politikaz eta erakunde politikoez duten pertzepzioa moldatzen du, eta bizitza osoan iraun dezaketen konfiantza eta mesfidantza-ereduak ezartzen ditu.
Gainera, Searsek dio sozializazio politikoa garrantzitsua dela, ez bakarrik konfiantza politikoa eratzeko, baizik eta pertsonen parte-hartze politikoan ere eragina izan dezakeela. Erakunde politikoetan konfiantza izateko sozializatu diren pertsonek politikan aktiboki parte hartzeko joera handiagoa dute; aldiz, haiekiko mesfidantza izateko sozializatu direnek joera handiagoa dute pasibo izateko edo are politikaren aurkako izateko.
Ikuspegi feminista batetik
Bestalde, Anne Phillips politologoak nabarmentzen du oso garrantzitsua dela emakumeak politikan duen presentzia; izan ere, politikan emakume gehiago sartuko balira, ordezkaritza bidezkoagoa lortuko litzateke.
Sozializazio politikoaren eragileak
Orientazio politikoak sozializazio-eragileekiko elkarreraginean ikasten dira. Eragileek hiru dimentsiotako orientabide politikoak transmititzen dituzte: kognitiboa, afektiboa eta portaerarena.
The Lost Fingers
The Lost Fingers (Behatz galduak) Quebeceko jazz talde ezaguna da.
Funston (Georgia)
Funston  Georgiako estatuko hiri bat da. Pickens konderrian kokatua dago. 2010ean 449 biztanle zituen, 2.95 kilometro koadrotan banatuta.
Vattetot-sous-Beaumont
Vattetot-sous-Beaumont Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Saturnin (Cher)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Saturnin udalerrian 56 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.995 hektarea erabiltzen.
Erbezzo
Erbezzo Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Juana Inés de la Cruz
Biografia
Juana Inés Pedro Manuel de Asbaje y Machuca eta Isabel Ramírez de Santillanaren hirugarren alaba izan zen. Aita Gipuzkoan, Bergaran seguru aski, sortutako militarra zen. Juana Ines jaio eta laister gurasoak banandu ziren. Haurtzaroa aitonaren etxaldean igaro zuen. Hiru urte zituela, eta amaren ezkutuan, ahizpa zaharrenak irakurtzen irakatsi zion. Aitonaren liburutegian irakurzale bihurtu zen eta eskura zuen guztia irakurri zuen.
Obra
''Galdunaiz ay! que se va''
Eguzkiaren gerrikoa
Arizona, Kalifornia, Florida, Nevada, Mexiko Berria, Texas, Georgia eta Hego Karolina estatuak Eguzkiaren Gerrikoa edo Sun Belt delakoaren barnean daudela jo ohi da; Luisiana, Mississippi eta Alabama estatuak ere barnean sar daitezke. Zenbaitek Arkansas, Kolorado, Ipar Karolina eta Tennessee estatuak ere berau osatzen dutela diote, nahiz eta azken estatu hauen klima gainontzekoena baina "negutiarragoa" izan. Dena dela, estatu guzti hauek urteko bataz besteko egun eguzkitsu kopuru handia dute. Sun Belt eskualdeko hiri garrantzitsuenak honako hauek dira:
Egiptoko XI. dinastia
'''Egiptoko XI. dinastia''', Egiptoko lehen tarteko aroaren amaiera eta Egiptoko Inperio Ertainaren hasierako zati da, eta, gutxi gora-behera, K.a. 2150etik K.a. 1990 arte irauten du. VII, VIII, IX, X eta XI. dinastiaren lehen zatiak, Egiptoko lehen tarteko aroa deritzon garaia osatzen dute. Dinastia honetan zehar bateratu zen Antzinako Egipto osoa Inperio Ertaineko faraoien boterepean.
Historia
Egungo adituek, Amenemhat izeneko bere chatya, Amenemhat I.a faraoiarekin identifikatzen dute, Egiptoko XII. dinastiako lehen faraoia, Amenemhat, estatu kolpe baten ondorioz errege izatera iritsi zela dioen hipotesi bat ezarriz. Mentuhotep IV.aren erregealdiari buruzko datu ziur bakarrak, Uadi Hammamateko harrobietan Amenemhat chatyak eginiko bi eskerezinezko idazkun dira.
Arenberg poni
Kanpo estekak
Arrazari buruzko WEB horrialdea
Elantxobe Arraun Elkartea
Historia
Berriz ere Elantxobe Arraun Elkartea izena hartuta, 2015ean hamaikagarrena izan zen eta maila galdu zuen. Ordutik KAE 2 Ligan ari da. 2018an Busturialdea Arraun Elkartea birsortu zuen.
Pluma en ristre
Pluma en ristre (Luma erabiltzeko prest) Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren lehen diskoa izan zen. EGREM zigiluaren eskutik 1969an plazaratuta, liburu batekin zetorren, Pluma en ristre argitaletxeak argitaratuta; zentzu horretan proiektu berritzailea zen. 45 rpm-ko diskoa zen, single motakoa. Kubatik kanpo ez zuen zabalkunderik izan; urte batzuk geroago, 1977an, De la ausencia y de ti, Velia abestia beste lan batean jaso zuen, Cuando digo futuro albumean alegia.
Andrest
Etxebizitza
2007an 548 etxebizitza zeuden, 513 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 530 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 513 etxebizitza nagusietatik 450 bere jabearen bizilekua ziren, 50 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 184 etxek lau zituzten eta 265 etxek bost zituzten. 425 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 160 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 311 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 ile apaindegia.
The Usual Suspects
Argumentoa
Filman denek aipatu baina inork aurpegirik ikusi ez dion Keyser Söze pertsonaia misteriotsuaren inguruko Charles Baudelaire frantziarraren esaldi ospetsu bat aipatzen da:
Acokanthera
Acokanthera Apocynaceae familiako landare loredunak dira. Bost espezie daude barruan, Afrikan aurkitzen direnak, nahiz eta Acokanthera schimperi Yemenen ere aurki daitekeen. Bere zapan ouabaina izeneko glukosido kardiotoxikoa aurki daiteke. Elefantek ehizatzeko gezietan erabiltzen den pozoia oso ohikoa genero honetatik ateratzen da.
Tropidurus catalanensis
Tropidurus catalanensis Tropidurus generoko animalia da. Narrastien barruko Tropiduridae familian sailkatuta dago.
Solamente una vez
«Solamente una vez» ("Behin bakarrik" euskaraz) Mexikoko bolero ospetsua da. Sortzailea Agustín Lara (1900-1970) abeslaria izan zen eta Buenos Airesen idatzi zuen. Lehen emanaldia Argentinan izan zen, 1941ean, Ana María Gonzálezen ahotsean.
Bulle (Doubs)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Noyers (Marne Garaia)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Gazzo Veronese
Mugakideak
Gazzo Veronesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sexu Langileen Erakundea
Historia
2021eko ekainaren 2an Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzi zuen sexu-langileak sindikatzeko eskubidea dutela. Xedapenak Sexu Langileen Erakundeari arrazoia emateaz gain, 2018ko Espainiako Audientzia Nazionalak horren inguruan emandako aurkako sententzia baliogabetu zuen.
Aparailu isodomo
Antzinako eraikuntza teknika bat da, greziar jatorrikoa edo lehenagokoa dateke, eta oso erabilia da arkitektura monumental klasikoan.
Guozijian kalea
Antzina Chengxian kalea deitzen zen.
Neuvy-sur-Loire
Etxebizitza
2007an 801 etxebizitza zeuden, 631 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 112 bigarren erresidentzia ziren eta 58 hutsik zeuden. 726 etxeak ziren eta 72 apartamentuak ziren. 631 etxebizitza nagusietatik 466 bere jabearen bizilekua ziren, 154 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 43 etxek bi zituzten, 124 etxek hiru zituzten, 173 etxek lau zituzten eta 286 etxek bost zituzten. 442 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 285 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 261 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Juana Francisca Rubio
Kartelgile errepublikanoa
Gero, Madril hartu zutenean, Valentziara joan behar izan zuen, eta han erbestealdi garai bat hasi zuen. Bartzelonara joan zen bere alaba, María Francisca Bardasano Rubiorekin ("Maruja"), eta han Frantziarako trena hartu zuten, baina bonbardatua izan zen eta, beraz, Pirinioetatik ihes egin behar izan zuten oinez. Atxilotu eta Frantziako errepublikarren kontzentrazio-esparruetako batera eraman zituzten.
Lachapelle-sous-Aubenas
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Fronda
Noblezia handiaren nahigabea
Gortean bere kargua lortu nahian etengabe matxinatzen zen gizatalde hau. Ohitura zaharrei jarraiki, administrazio zein armadako goi karguak haiek bete behar dituzte. Hala egin ezean, erregeak erresumako oinarrizko legeei sorbalda ematen die.
Ondorengoak erregea izateko adina bete ez duen bitartean, (eta hala gertatu zen Louis XIII. eta Louis XIV.aren kasueetan) erresumako familia hoberenetakoek osatutako kontseiluak izan beharko luke erregente, eta Anne d’Autrichek testamentuak zioenari muzin egin zion. Gainera, gobernatzeko adin txikiena 14 urtetik 21era eraman nahi zuten.
Parlamentuko Fronda
Hala ere, ezkutuan, Mazarinok Paris utzi zuen. Parlamentuak, Mazarinok ziria sartu zielakoan, boterea hartu zuen. Condé Printzeak Paris setiatu zuen 1649ko urtarrilean. Parisko buruek eta noblezia altuaren zati batek babestuta, parlamentuak defentsarako milizia osatu zuen. Hala ere, kaosa Parisen eta probintzietan nagistzen joan zen. Atzerriko gerra ere kontuan hartuta, bi alderdiek 1649ko apirilaren 1ean Rueilgo Bakea sinatu zuten. Amnistia agindu zuen Printzesa Annek eta matxinoen hainbat aldarrikapen onartu ziren.
Arebako
Arebako (Arevaci edo Aravaci; ), Hispanian, Iberiar goi-lautadan, bizi zen herri zelta izan zen. K.a. IV. eta II. mendeen artean Zeltiberiako tribu hegemonikoa izan zen, bakzeoak aliatuak izan zituena. Gaur egun Espainiako Soriako probintzia denean bizi izan zen nekazari herri hura.
Azal hori
Sasoia eta lekua
Oso ohikoa da urte osoan. Zuhaitz mota ororen gainean bizi eta garatzen da, bai hostozabalen gainean, bai koniferoen gainean.
Banaketa eremua
Mundu osoan, Ipar Afrika, Arabiar penintsula eta Mendebaldeko Afrika izan ezik.
2002ko Espainiako Itzulia
2002ko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 57. edizioa izan zen. 2002ko irailak 7 eta 29 artean ospatu zen Valentzia eta Madril artean, 21 etapatan banatutako 3134 kilometroko ibilbidea eginez.
Vattetot-sur-Mer
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 200 ziren, horien artean 145 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 145 pertsona aktiboetatik 134 lanean zeuden (72 gizon eta 62 emakume) eta 11 langabezian zeuden (8 gizon eta 3 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
María Eva Istúriz García
Bizitza pertsonala
Ezkonduta dago eta bi seme-alabaren ama da.
Louann (Arkansas)
Louann Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Ouachita konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ob
Izena
Khantieraz As, Yag, Kolta edo Yema deitzen diote; nenetseraz Kolta edo Kuay; eta Siberiako tatariarrek Umar edo Omass izena ematen diote.
Lyme gaitz
Lyme gaitza etxabereetan
Gizakiarengan diagnostikaturiko kasuez gain, zenbait animalia espezietan Borrelia burgdorferi dagoela baieztatu da. Hala ere, infekzio horrek ez du esan nahi gaixotasuna nahitaez agertuko denik. Gaixotasuna ondo finkatua duten animaliei buruzko ikerketetan giza gaixotasunaren pareko sintomak deskribatu dira.
Sainte-Solange
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aneras
Biztanleria
2007an Anères udalerrian erroldatutako biztanleak 181 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Šarengradeko uhartea
2004ean Serbiak bere gudarostea uhartetik erretiratu zuen, baina polizia serbiarra han dago oraindik. Kroaziarrak ezin dira gerturatu uharte hartako euren jabetzetara.
Aneras
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baracchi Saria
1991n Bergamon ospatu zen azken edizioa, Munduko Txirrindularitza txapelketarako, banakako erlojupeko bezala.
Ad Marciam de consolatione
Haria
Heriotzak dakarren tristura ulertuz baina aldi berean tristurak dakarren hondamena nabarmenduz, bi emakumeren ereduak azaltzen ditu. Batetik Martzeloren heriotza sekulan ahaztu ez zuen Oktavia Gaztearen kasua kontatzen du, eta bestetik, Druso semearen heriotza onartu zuen Livia Drusilaren kasua. Pertsona eta herria zein diren, heriotzak dakarren tristura era ezberdinetan bizitzen dela aipatzen du eta horregatik ez dela aldaezina eta egonkorra den naturazkoa aparteko tristuraz hartzea pertsona maitatu baten heriotza. Estoizismoaren ikasbideari jarraituz, patuaren kolpeak onartu behar dira. Bizitzak ematen digun oro bizitzak eraman duela eta denak heriotzara goazela dio azkenik, geratzen zaizkigun arima eta pentsamendua heriotza onartzera eraman behar ditugula aholkatzearekin batera.
Lexikoi (argipena)
Lexikoi hitzak adiera zenbait ditu:
Lavagno
Mugakideak
Lavagnok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Euskara Nafarroako Erriberan
Euskara Erriberako lurralde mugakideetan
Erdi Aroan, euskarak nagusitasun osoa izan zuen gaur egungo Euskal Herriko zazpi herrialdeetan, baina haietatik at ere nagusi mantendu zen zenbait lurraldetan, hala nola, Burgoseko ipar ekialdean eta Errioxako iparraldean. Nafarroako Erriberarekin muga egiten duen Errioxako zenbait haranetan, Ojacastrokoan, adibidez, euskara gutxienez XIII. menderaino mintzatu zela badakigu, izan ere, Fernando III. Gaztelako erregeak bertako biztanleei auzitegien aurrean euskaraz hitz egiteko eskubidea eman zien. Horrez gain, Donemiliagako glosak Errioxan X. mendean idatzi ziren, euskarazko lehen oharrekin batera.
Petra Kelly
Biografia
Washingtongo American Universityn eta Amsterdamgo Unibertsitatean ikasi zuen. 1971. urteaz geroztik funtzionarioa izan zen, Alemanian lehenik, eta Europako Ekonomia Erkidegoan (gaur Europar Batasuna) gero. Alderdi Sozialdemokratan sartu zen, eta 1979an Alemaniako Berdeen alderdia sortu zuen. Energia nuklearraren aurka borrokatu zen bereziki. 1980an Berdeen alderdiko eleduna izan zen, eta 1983tik 1990era Bundestageko diputatua. 1992an bere bikoteak tiro batez hil zuen, eta gero, bere buruaz beste egin zuen.
Ekialde Hurbileko historia
Ekialde Hurbila Arabiar Penintsula, Mesopotamia eta Palestina biltzen dituen munduko eskualdea da. Batzuetan, Ekialde Ertainarekin (Asiako hego-mendebaldea) nahasten da, zeinak bere baitan honako lurralde hauek barne biltzen dituen: Saudi Arabia, Armenia, Azerbaian, Barein, Qatar, Arabiar Emirerri Batuak, Georgia, Irak, Iran, Israel, Jordania, Kuwait, Libano, Oman, Palestina, Siria eta Yemen, baita hurbil dauden Zipre eta Egipto ere.
Asiriar Inperioaren hegemonia
Itsasoko Herriak sartu ondorengo printzerriek elkarren aurka borrokatu zuten, hegemonia argirik gabe, harik eta hebrearrak Saul, David eta Salomonen erregealdian batu ziren arte (K.a. XI. eta X. mendeak). Baina, Salomonen agintepeko hebrear erresumaren boterea gorabehera, hura hil zenean hautsi egin zen, eta ezein printzerri (ez Pentarkia filistiarra, ez Edom, ez Moab, ez Israel, ez Juda, ez Tiro, ez Damasko) ez zen nagusitu. Horrela, printzerri feniziarrak, filistearrak, hebrearrak, aramearrak eta kanaandarrak ahulezia hilgarri batean erori ziren, edonork harrapakinak egiteko behar bezain indartsu aprobetxatuko zuena.
Persiar inperioa
Aurreko mendeetan, Irango ordokia bi herrik okupatu zuten, persiarrek eta mediarrek. K.a. VII. mende inguruan, Persiak Media konkistatu zuen. Ziro II. Handiaren garaian, persiarrek Ilgora Emankor osoa konkistatu, eta Persiar Inperioa sortu zuten. Ziro, eszitiarren aurka gerran hil ondoren (K.a. 530), Persiar Inperioaren mugak, gutxi gorabehera, finkatuta geratu ziren, Egipto izan ezik, bere ondorengo Kanbises II.aren erregealdian sartua eta Dario I.ak Traziaren gainean zuen aldi baterako agintea. Horrekin, Persiar Inperioak muga naturalak lortu zituen, greziarrek mendebaldera eta estepako herriek Erdialdeko Asian soilik mehatxatzen zituztenak.
Persiarrek tolerantzia erlijioso eta kulturala praktikatu zuten euren domeinuetan, eta tenpluek gobernatutako hiriei, Jerusalem edo Alepo kasu, estatus erdi-autonomoa eman zioten. Persiarrek berek Ahura Mazda gurtzen zuten, Zaratustra profetaren irakaspenen arabera. Persiar ohitura eta irakaspenen deskribapena Ziropedian aurki daiteke, Xenofonte greziar historialariak egina. Politeistak ziren, hiru jainko nagusiren existentzian sinesten zuten, izaki goren bat, unibertsoaren sortzailea, ongiaren jainko bat, Ahura Mazda, eta gaizkiaren jainko bat, Ariman, gainera, maila txikiagoko jainko ugari zeuden.
Alexandro Handiaren eta Erresuma Helenistikoen inbasioa
Lidiaren aurkako hedapen persiarrak, persiar inperioa, greziar munduarekin talka egitera eraman zuen, mediar gerrak izeneko konflikto sail batean. Ondoren, Persia etengabeko tentsioan bizi izan zen Greziarekin. K.a. 399. urtean, erregegai Ziro Gaztea laguntzen zuten greziar mertzenarioen espedizio bat Persiar Inperioan sartu zen. Xenofon buru zuten greziar horiek beren ahaleginean porrot egin bazuten ere, itxura batean Persiar Inperio ahalguztiduna espedizio militar batek zapaldu zezakeela erakutsi zieten heleniarrei
Seleukotar Inperioak eta Ptolomeoren Erresumak elkarbizitza zaila izan zuten, gerra askorekin. Mediterraneoan zituzten interesek bereganaturik, seleukotarrek ez zuten beren ekialdeko muga zaindu, eta horrela hazi zen Partiako erresuma, beren antzinako ia lurralde guztietan ordeztu zituena. Seleukotarren azken hondarrak zenbait monarkia ahulagotan xehatu ziren (Makabear, Ponto eta abar), laster konkistatzaile indartsuago baten bazka izan zirenak: Erromatar Inperioa, Ponpeio jeneralak K.a. 63. urtean hasitako kanpaina garailearen ondoren behin betiko nagusitu zena.
Islamaren jatorria eta hedapena
Giro horretan hasi zuen Mahomak bere predikua, 610. urte inguruan, Korana agertzen hasi zitzaion bitartean; bere erlijioa islama deitzera pasa zen (hau da, menekotasuna, kasu horretan Jainkoaren borondateari). 622an, Medina hirian babestera behartuta (Hejira izeneko ekitaldia, islamiar egutegiaren hasiera markatzen duena), geroago Meka konkistatu zuen. 632an hil zenean, kalifa-herria ezarri zen. Bere oinordekoek, Abu Bakr, Omar, Uthman eta Alik, Arabia bateratu zuten, eta beren tropak bizantziar eta sasandar inperioen aurka eraman zituzten. Sasandarra erabat erori zen 651n, eta bizantziarrak Siria osoa, Palestina eta Egipto galdu zituen behin betiko; aldi berean, bertako biztanleria, nagusiki monofisita, islamera bihurtu zen.
661. urtean, gerra zibil odoltsu baten ondoren, Ali kalifa kendu, eta hil egin zuten, eta Moawia kokatu zen, Omeia kaliferriko lehen kalifa (661-750). Aldaketa horren azalpen nagusia hiriburua Mekatik Damaskora aldatzea izan zen. Omeienpean, antzinako konkistatzaile arabiarrak Espainiatik Indiara zihoan inperio zabal baten administratzaile bihurtu ziren. Mendeko lurraldeetako okupazio-kanpamentu militar arabiar zaharrak benetako hiri bihurtu ziren, eta tokiko biztanleria Estatuaren administraziorako errekrutatua izan zen. Oro har, Liburuko Herriekiko (kristauak, juduak eta zoroastroarrak) tolerantzia erlijiosoa izan zen Koranaren aginduz, baina horiek zerga gehigarri bat ordaindu behar izan zuten. Horrek azaltzen du kalifen beren fededunak bihurtzeko gogo falta, islamismora bihurtutako fedegabe bakoitza diru sarrera bat gutxiago baitzen zerga kutxetan.
Turkiarrak, gurutzatuak eta mongoliarrak
XIII. mendearen hasieran, turkiar inbaditzaileen pausoak jarraituz, mongoliarrak iritsi ziren. Genghis Khan buru zutela, Persia konkistatu zuten. Bere oinordekoetako batek, Hulaguk, Bagdad konkistatu zuen 1258an, eta azken kalifa abbastarra hil zuen, baina, handik gutxira, Egiptoko sultanerriak geldiarazi zuen. Marea mongoliar konkistatzaileak atzera egin zuen, bereziki, garian, Kublai Khanek mongoliar grabitate zentroa estepatik Txinara aldatu zuelako eta, ondorioz, mongoliar domeinuak sakabanatu zirelako. Hala ere, mongoliarrak Persian (Ilkhanerria) eta Transoxianan (Txagatairen horda) geratu ziren. Ekialde Hurbila eta Ekialde Ertaina, orduan, jaurerri eta erresuma ezberdinen andana bihurtu ziren, eta, beraz, hainbat lehiakideren borroka-zelai bihurtu zen XIII. eta XVI. mendeen artean. Gudari horien artean, ospetsuena Tamerlan (Timur Lenk) izan zen, XIV. mendearen amaieran Anatoliatik Txinara zihoan inperio bat sortu zuena, hori hil ondoren desegin bazen ere, ondorengo bizitza laburra izan zuen Samarkandako timurtar gune bat besterik geratu ez zelarik.
Otomandarren eta safaviden arteko lehia
Barnean, otomandarrak potentzia oso antolatua ziren, horretarako Esklabo Etxearen erakundea sortu baitzuten, administrazioaz arduratzen zena eta yeniçeriek (jenizaroak) eta sipahiek (zipaioak) osatutako gorputz militar oso eraginkorrak. Bisir otomandarra bera ere sultanaren esklabo bat besterik ez zen, eta horrek kontenplaziorik gabe hiltzeko ere agindu zezakeen. Safaviden artean, aldiz, denbora luzez horda erdi nomada izaten jarraitu zuten, Abbas I.a Handiaren garaian (1587-1629), neurri batean, estatu zentralizatu bat finkatu zen arte.