cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rhin
Hidrografia
Estrasburgon, Ill-eko urak jasotzen dituena, 58 m³/s inguru eskaintzen dituena, bere elur-erregimena neurri batean arintzen da. Erregimen mota hau galtzen ari da, progresiboki neguko ur-eduki handia duten plubio-erregimeneko afluenteak jasotzen baititu. Neckar eta Nagusiaren ekarpenek bere emaria erregulatu ohi dute. Baina Koblentzen Rhin-ek elur-erregimena galtzen du eta plubi-elur-erregimena izaten hasten da, Moselaren ekarpenarekin (400 m³/s) gehienezko ekarpenarekin eta neguko aldiko maximo tipikoarekin. Koblenzatik hasita, neguan maximoa (otsailean 2540 m³/s-koa da) udan baino handiagoa da (ekainean 2090 m³/s-koa da), urrian minimora iritsiz (1480 m³/s-koa). Bere batez besteko emaria 2000 m³/s-koa da. Ondotik, ibaiadar nagusietatik ezer gutxi jasotzen du, Lippe eta Ruhr arroaren ekarpenak alde batera utzita, dagoeneko Lobith-en (Gelderland) ekarpena egiten baitute 2.300 m³/s-ko emaria lortzen. Ress estazio hidrologikoan neurtutako hileko emari mediana (m³/s-tan). Altuera: 2 m- Arroari begira: 185.000 km² - 1930-1997 aldian kalkulatua.
Tresna
Tresna edo lanabes bat ataza zehatz bat burutzeko erabiltzen den objektu bat da. Tresnak oso sinpleak dira, intxaur bat puskatzeko erabiltzen den harri bat esaterako, baina hainbat elementuz modu konplexuan osaturiko gailuak ere izan daitezke, ordenagailu bat kasu. Tresnak erabiltzea gizakiaren ezaugarrietako bat bada ere, animaliek ere tresna sinpleak erabiltzen dituztela frogatu da.
Tresnen sailkapena
Bi talde handitan banatzen dira:
Bilina
Bilina Errusiako epika-kontakizuna da, Erdi Aroaz geroztik ahoz aho gure egunetaraino heldu dena.
Bat-bateko mezularitza
Sarrera
Berehalako mezularitzako bezero erabilienak ICQ, Yahoo! Messenger, Pidgin, Signal, Element, AIM (AOL instant Messenger), Google Talk (gaur egun Hangoutsek ordezkatzen du) eta Windows Live Messenger, gaur egun Skypen integratuta dagoena.
Gaur egun, berehalako mezularitzak irauli egin ditu aplikazio mugikorrak, plataforma anitzeko aplikazioak, edo zuzenean edo funtzionatzeko aplikaziorik behar ez duten web zerbitzuak. Bereziki garrantzitsuak dira Facebook Messenger, Skype, Line, Hangouts, Telegram eta WhatsApp.
Zerbitzu horiek guztiek IRC elkarrizketa-sistema zaharraren ideia batzuk heredatu dituzte, batez ere beste kontaktu batzuekin interakzioan aritzeko adierazpenen, emotikonoen edo sistemaren erabilerari dagokionez. Oro har, zerbitzu horietako batek ere ez du aukerarik ematen beste aplikazio batzuen erabiltzaileekin komunikatzeko.
Teresa Paneque
Teresa Paz Paneque Carreño (Madril, 1997ko azaroaren 15a) astronomoa da, Espainiako eta Txileko nazionalitateko idazle eta dibulgatzaile zientifikoa. 2021ean, Elias 2-27 izarraren grabitazio-ezegonkortasunak deskribatzen dituen argitalpen zientifiko baten egilekidea da, eta grabitazio-ezegonkortasunaren hipotesiari ebidentzia ematen dio disko protoplanetarioetan.
Ikerketa-arloak
Haren espezializazio-eremua planetak sortzea da, bereziki, baldintza kimikoak aztertzea planeta-eraketako inguruneetan. 2021ean, Elias 2-27 izarraren grabitazio-ezegonkortasunak deskribatzen dituen argitalpen zientifiko baten egilekidea da, eta grabitazio-ezegonkortasunaren hipotesiari ebidentzia ematen dio disko protoplanetarioetan.
Argitalpen zientifikoak
Oharra: Ikertzailearen lan zientifiko aipatuenen zerrenda da hau; zerrenda osoa berrikusteko, berrikusi ikertzailearen profila Google Scholar.
Alde Zaharra (Agoitz)
Kaleak
Auzoko kalerik garrantzitsuenak, hiriaren zeharbidea osatzen dutenak, honako hauek dira:
Hněvkovice
Hněvkovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 582 biztanle ditu eta 15,17 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1201 urtean egin zen.
Vadans (Saona Garaia)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 eraikuntza enpresak ziren.
Mendi Santuetako Parke Natural Nazionala
Flora eta fauna
Parkeak 40 arrain-espezie, 200 hegazti baino gehiago, 10 narrasti eta 48 ugaztun erregistratu ditu. Parkeak ugaztun harrapari ugari ditu; besteak beste, azeria, marta eta baita otsoa ere. Azeriak parkeen mugen barruan egin ohi dira; hala ere, noizean behin inguruko baserri-lurretan sartzen dira ere.
Ingeniaritza urbano
Ingeniaritza urbanoak zientziaren, artearen eta ingeniaritzaren tresnak aplikatzen ditu hiri ingurunean.
Hněvnice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1364 urtean egin zen.
Mister Bean
Saioak arrakasta handia lortu zuen mundu osoan eta 1990eko hamarkadaren amaieratik bi film eta marrazki bizidun saio bat ekoitzi dira.
Aktoreak
Jatorrizko Mister Bean saioko aktore nagusia Rowan Atkinson izan zen, eta berarekin batera, Robin Driscoll, Richard Curtis eta Ben Elton aritu ziren gidolari lanetan.
Azpibeltz tintausain argi
Deskribapena
Kapela: 6 eta 12 cm. arteko diametrokoa, kanpai forma trapezoidala du, eta, sarritan, tolesturak edo ildoak ditu ertzean; zeta-antzekoa, leuna, zuria eta grisez edo horiz tindatua. Azala hori biziz zikintzen da igurzten bada.
Orriak: Libreak, zabalak, sabeldunak, estu, argiak edo gris-haragi kolorekoak luzaroan, zahartzean ere gutxi iluntzen dira.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Airag aintzira
Airag aintzira edo Airag nuur (Айраг нуур) Mongoliako ur gezako aintzira txikia da.
Sciades couma
Sciades couma Sciades generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Patti Smith
Patricia Lee Smith (Chicago, Illinois, 1946ko abenduaren 30a) estatubatuar egile abeslari, musikari eta poeta da. Punkaren garaian egin zen ezagun, Horses diskoaren bitartez. Bruce Springsteenekin batera idatzitako Because the Night da bere abestirik ospetsuena. Rock and Roll Hall of Famen sartu zen 2007an.
Chthonerpeton viviparum
Chthonerpeton viviparum Chthonerpeton generoko animalia da. Anfibioen barruko Typhlonectidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Spionkopita
Spionkopita mineral bat da.
Ezaugarriak
Spionkopita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Zalla Bai (alderdi politikoa)
2011ko udal hauteskudeetan Aralar alderdiaren siglak erabiliz aurkeztu zen, eta alkatetza lortu zuen Javi Portillo Berasaluze hautagaiak. 2015eko udal hauteskundeetan, berriz, Zalla Bai izenarekin aurkeztu zen, eta Javi Portillok berretsi egin zuen alkatetza.
Ofelia (satelitea)
Aurkikuntza
Richard J. Terrilek aurkitu zuen 1986an, Voyager 2k urte bereko urtarrilaren 20an egindako argazkiak aztertzean. Ez zen berriro ikusi, 2003an Hubble teleskopioak berriro aurkitu zuen arte.
Quarkonio
Partikulen fisikari dagokionez, quarkonioa (pl. quarkonia) zapore gabeko mesoia da, zeina quark pisutsu baten eta bere antiquarkaren arteko egoera lotu bat den. Quarkonioa partikula neutro bat da, hortaz, bere antipartikula bera da.
Priego de Córdoba
Musulmandar garaia
Mohamed I.a emirraren kanpainetan parte hartuz 863 inguruan, non herritar askok parte hartu zuten, paper garrantzitsu bat bete zuen kordobar emirerriaren barnean mantendu ziren gerriletan honen kontrolagatik Omar Ben Hafsún, Said Ben Mastana eta Banu Matruhren artean, 899an Ibn Mastanaren operazio gune bihurtuz, Omar Ibn Hafsunen jarraitzailea eta matxinatutako buruzagi garrantzitsuenetako bat zena, bere burua Priego eta Luqueko jaun izendatu zuena, garai horretan Priego de Córdobak oparotasuna bizi izan zuelarik.
Muruzabal
Bertako biztanleak muruzabaldarrak dira.
Izena
Muruzabal toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Estazio meteorologikoa
Muruzabalen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Basileako Ituna (1795eko apirilaren 5)
Basileako Ituna edo Basileako Bakea, 1795eko apirilaren 5ean Frantziak eta Prusiak sinatu zuten akordioa izan zen. Itun horren ondorioz, eta ekainean Espainiarekin sinatu zutenaren arabera, hiru herrialde horiek Frantziako Errepublikaren aurkako Lehen Koalizioa utzi zuten.
Aubigny (Somme)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Aubigny udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tournavaux
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 61 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 89 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 61 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Harry B. Whittington
Hastapenak
Lehen Mundu Gerra bete betean zegoela Handsworth herrixkan jaio zen Harry B. Whittington, gaur egun Birminghamen auzoa da. Aita armagilea zen baina 1918an gripeak jota hil zen eta Harry bere ama eta arrebarekin amaren aldeko aiton-amonekin bizi izan ziren. Erlijioz metodistak ziren eta elizara joatea oso garrantzitsua zen. Harryk beti mantendu izan zuen bere erlijioso izaera.
Familia metalgintzan espezializaturik bazegoen ere amak gogir egin zuen Harryk ikasketak egin zitzan eta Birminghamgo Unibertsitatean graduatu zen. Geologia irakasle Leonard J. Wills izan zuen eta honek paleontologian zaletu zuen. Gales iparraldeko Berwyn Hills eremua aztertzera bidali zuen Frederick William Shotton irakaslearekin. Trilobiteetan zentratu zituen ikerketak eta hainbat lan aurkeztu zituen espezializaturiko aldizkarietan.
Frênes
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Frênes udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 850 hektarea erabiltzen.
Nicolas Jean de Dieu Soult
Bizitza
1814an Napoleonek uko egin zion koroari. Abenduan Luis XVIII.a errege berriak gerra ministro izendatu zuen Soult. Baina 1815ean Napoleonek Elba uhartetik ihes egin zuelarik, Soult batu zitzaion eta haren ondoan borrokatu zen Ehun Egunetan, Waterlooko guduan barne. Hori zela-eta, 1816-1819 bitartean Alemanian erbesteraturik bizi izan zen. Frantziara itzulirik, Luis Filipe I.aren erregealdian hainbat kargu politiko bete zituen.
La Constancia
La Constancia Donostian XIX. mendearen bukaeran hasi eta 1936ko uztailera arte argitaratu zen egunkaria izan zen.
Historia
Egunkariaren egoitza nagusia, hau da, administrazioa eta erredakzioa, 1907 arte Hondarribia kaleko 22an egon zen eta 1907ko urriaren 1etik aurrera Principe kaleko 3an, partidu integristarekin batera. 1932an Errepublika garaian Principe kaleak izena aldatu zuen eta Pi y Margall kalea izendatua izan zen.
Nafarroako Musikaren Hiria
Akustika
Eraikina eraikitzeko garaian, ikasgeletako eta ikasketako kabinen akustika zein intsonorizazioa hartu ziren kontuan. Interpretazio gelek horma bikoitza dute eta ateak hosto bikoitzekoak dira eta 15 cm-ko ganbera dute. Soinuak kontserbatorioen guneak hierarkizatzen ditu, soinua handiagoa den ikasgelak beheko solairuetan kokatuz. Auditorioko sabaiak oskol akustikoaren itxura du eta gela honen diseinuak entzumen hobea du helburu.
Historia unibertsala
Zibilizazioaren sorlekuak
Hurrengo mila urteetan, zibilizazioak mundu osoan zehar garatu ziren. Merkataritza botere-iturri bihurtu zen gero eta gehiago, baliabide garrantzitsuak zituzten estatuek edo merkataritza-ibilbide garrantzitsuak kontrolatzen zituztenek domeinua lortu baitzuten. K.a. 1600 urtearen inguruan Mizenastar Grezia garatzen hasi zen, eta Brontze Aro berantiarraren kolapsoarekin amaitu zen, Mediterraneoko zibilizazio askori eragiten hasi zena K. a. 1200. eta 1150. urteen artean. Indian, garai hau garai vedikoa izan zen (K.a. 1750-600), hinduismoaren eta antzinako gizarte indiarraren beste alderdi kultural batzuen oinarriak ezarri zituena, eta K. a. 550. urtetik aurrera, gutxi gorabehera, azpikontinente osoan erresuma eta errepublika independente ugari ezarri ziren, Mahajanapada bezala ezagutzen zirenak.
Ekialdeko hemisferioan zibilizazio konplexuak sortzen ziren bitartean, Amerikako gizarte indigenak nahiko sinpleak izaten jarraitzen zuten, eta eskualde-kultura desberdinetan zatikatuta zeuden. Erdialdeko Amerikako sorrera aldian (K.a. 1500 - 500), zibilizazio konplexuagoak eta zentralizatuagoak garatzen hasi ziren, batez ere gaur egun Mexiko, Erdialdeko Amerika eta Peru direnetan. Horien artean olmeka, maia, zapoteka, moche eta nazca bezalako zibilizazioak zeuden. Nekazaritza garatu zuten, artoa, txileak, kakaoa, tomateak eta patatak landuz, Amerikan bakarrak diren laboreak, eta kultura eta erlijio desberdinak sortuz. Antzinako gizarte indigena horiei eragin handia izango zien, onerako eta txarrerako, Europaren kontaktuak garai moderno goiztiarrean.
Inperio erregionalak
Garai horretan eskualdeko hainbat inperio izan ziren. Mediarren erresumak Asiriar Inperioa suntsitzen lagundu zuen eszitiar nomadekin eta babiloniarrekin batera. Ninive, Asiriako hiriburua, mediarrek arpilatu zuten K. a. 612an. Mediar Inperioak Irango ondorengo inperioei bide eman zien, hala nola Akemenestar Inperioari (K. a. 550-330), Partiar Inperioa (K. a. 247-224) eta Sasandar Inperioa (224-651).
Amerikan ere eskualdeko inperio arrakastatsuak ezarri ziren, K.a. 2500. urtean ezarritako kulturetatik sortuak. Ertamerikan kolonaurreko gizarte zabalak eraiki ziren, hauen artean zapoteka inperioa (K. a. 700 - 1521) eta maien zibilizazioa, Erdialdeko Amerikako aro klasikoan (K. a. 250-900), baina XVI. mendean espainiarrak iritsi ziren arte jarraitu zuena. Kultura ama olmeka gainbehera joan ahala sortu zen maien zibilizazioa. Maien hiri-estatu handiak emeki-emeki hazi ziren kopuruz eta gorentasunez, eta maien kultura Yucatan osoan eta inguruetan hedatu zen. Azteken ondorengo inperioa inguruko kulturetan oinarritu zen, eta konkistatutako herrien eragina jaso zuen, hala nola tolteken eragina.
Historia post-klasikoa
Aldi berean, Amerikako zibilizazioek, hala nola kultura misisipiarrak, Puebloarrak, wari eta inkek, maiek eta aztekek, goia jo zuten. Garai modernoaren hasieran, kolono europarrekin harremanetan jarri ziren, eta ondoren konkistatu egin zituzten.
Ekialde Hurbila, Iparraldeko Afrika eta Erdialdeko Asia
VII. mendean Islama iritsi aurretik, Ekialde Hurbila Bizantziar Inperioak eta Sasandar Inperioak menderatzen zuten, eta sarritan borrokan ari ziren hainbat eskualde kontrolatzen zituzten. Gudu kultural bat ere bazen, non kultura kristau bizantziarra Persiako tradizio zoroastriarrekin lehiatzen zen. Islamaren jaiotzak bi inperio hauek azkar gainditu zituen egoera berri bat sortu zuen. Erlijio berriak eragin handia izan zuen Mundu Zaharreko historia politikoan, ekonomikoan eta militarrean, batez ere Ekialde Hurbilekoan.
Europa
Erdialdeko eta Ekialdeko Europan, 1386an, Poloniako Erresumak eta Lituaniako Dukerri Handiak (azken horrek egungo Bielorrusiako eta Ukrainako lurraldeak hartzen zituen barne), Ordena Teutonikoko harraparien eta, geroago, Moskoviako mehatxuen, Krimeako tatariarren eta Otomandar Inperioaren aurrean, Poloniako Jadwiga erreginaren eta Jogaila duke lituaniar handiaren arteko ezkontzaren bidez batasun pertsonal bat eratu zuten, zeinak Władysław II Jagiełło Poloniako errege bihurtu zuen. Hurrengo lau mendeetan zehar, eta Prusia, Errusia eta Austriak XVIII. mendean Poloniar-Lituaniako Mankomunitatea zatitu zuten arte, bi erakunde politikoek nagusitasun federatua zuzendu zuten, luzaroan Europako estaturik handiena, etnia eta erlijio ezberdinak hartu zituena, munduko judu gehienak barne, eta pentsamendu zientifikoa sustatu zuena (Nikolas Koperniko, adibidez).
Saharaz hegoaldeko Afrika
Erdi Aroko Saharaz hegoaldeko Afrikan zibilizazio ezberdin asko egon ziren. Aksum erresuma VII. mendean erori zen Islamak bere aliatu kristauengandik banatu zuenean eta bere herria Etiopiako Goi Ordokian sartu zen babes bila. Denborarekin, Zagwe dinastia sortu zen, Lalibelako harkaitzean zizelkatutako arkitekturagatik ospetsua. Zagwe dinastia Salomondar dinastiaren eskuetan erori zen, aksumitar enperadoreen ondorengotza aldarrikatu eta herrialdea, XX. mendea ondo sartu arte gobernatu zuena. Mendebaldeko Afrikako Sahel eskualdean inperio islamiar ugari sortu ziren, hala nola Ghanakoa, Malikoa, Songhaikoa eta Kanem-Bornukoa. Saharaz haraindiko urre, boli, gatz eta esklaboen merkataritza kontrolatzen zuten.
Erdialdeko Afrikan hainbat estatu sortu ziren, Kongoko Erresuma, besteak beste. Gaur egun hegoaldeko Afrika modernoa den honetan, afrikar bertakoek hainbat erresuma sortu zituzten, Mutaparena kasu. Afrikako ekialdeko kostaldeko swahili herriarekiko merkataritzari esker loratu ziren. Harririk gabeko defentsa-egitura handiak eraiki zituzten, hala nola Zimbabwe Handia, Zimbabweko Erresumako hiriburua, Khami, Butuako Erresumako hiriburua, eta Danangombe (Dhlo-Dhlo), Rozvi Inperioko hiriburua. Swahiliak Afrikako ekialdeko kostako biztanleak ziren, Kenyatik Mozambikeraino, asiar eta arabiarrekin merkataritza asko egiten zutenak, hauek Islamean sartu zituztelarik. Portuko hiri asko eraiki zituzten, hala nola Mombasa, Zanzibar eta Kilwa, Zheng He nabigatzaile txinatarrek eta geografo islamiarrek ezagutu zituztenak.
Ipar-Ekialdeko Asia
Korea postklasikoak Hiru Erreinuen aroaren amaiera ikusi zuen: Goguryeo, Baekje eta Silla. Sillak Baekje konkistatu zuen 660an eta Goguryeo 668an. Horrek Iparraldeko eta Hegoaldeko Estatuen garaiaren hasiera markatu zuen, hegoaldean Silla Bateratua eta iparraldean Balhae, Goguryeoren ondorengoa. 892an Hiru Erresumen sistema berrezarri zen, Goguryeorekin (Taebong deitua garai horretan) nagusi bezala agertu zen, 936an penintsula osoa bateratuz. Goryeoren dinastia fundatzaileak 1392ra arte gobernatu zuen, Joseon dinastiak ordezkatua, 500 urte inguruz gobernatu zuena.
Hego-ekialdeko Asia
Filipinetan hainbat estatu sortu ziren, Manilan, Cebun eta Butuanen.
Ozeania
Ozeanian, Tu'i Tonga Inperioa gure aroko X. mendean sortu zen eta 1200 eta 1500 artean hedatu zen. Kultura, hizkuntza eta nagusitasun tongarra zabal hedatu ziren ekialdeko Melanesia osoan, Mikronesian eta Polinesia zentralean aldi horretan, eta eragina izan zuten ekialdeko Uvean, Rotuman, Futunan, Samoan eta Niuen, bai eta Mikronesiako uharte batzuetan (Kiribati, Pohnpei...), Vanuatun eta Kaledonia Berrian, non Kanak herri melanesiarra aurki daitekeen.
Historia modernoa
Ikuspegi historiografiko lineal eta globalean, historia modernoa ("aro modernoa", "Garai modernoak") historia postklasikoaren ondorengo garaiaren historia da (Europan "Erdi Aroa" izenez ezagutzen dena), 1500 ingurutik gaur egunera artekoa. "Historia garaikideak" 1945 ingurutik gaur arteko gertaerak biltzen ditu. (Bi terminoen definizioak, "Historia modernoa" eta "historia garaikidea", aldatu egin dira denboran zehar, historia gehiago gertatu denean euren definizioa aldatzen joan delako). Orain gutxi arte, ikuspegi nagusiak ezartzen zuen Aro Modernoa Amerikaren aurkikuntzatik Frantziako Iraultzara arte hedatzen zela, eta Aro Garaikidea Frantziako Iraultzatik gaur egun arten. Hala jasotzen da liburu gehienetan. Azken urteotan proposatu da Aro Modernoa bi zatitan banatzea: goiztiarra eta berantiarra, eta Aro Garaikidea terminoa Bigarren Mundu Gerraren osteko historiarentzat uztea. Ikuspegi horren arabera, honela banatuko litzateke historia:
Pizkundea
Europako Pizkundeak -kultura klasikoaren "berpizkundea", XIV. mendean hasi eta XVI.era arte hedatu zena- ulertu zuen mundu klasikoaren lorpen kultural, zientifiko eta teknologikoen berraurkikuntza eta Europaren gorakada ekonomiko eta soziala. Errenazimentuak galderak egiteko kultura sortu zuen, eta, azkenean, Humanismoa eta Iraultza Zientifikoa ekarri zituen.
Ekialde Hurbil zabala
Otomandar Inperioa, 1453an Konstantinopla konkistatu ondoren, berehala Ekialde Ertaineko estaturik boteretsuena bihurtu zen. Persiako Safaviden dinastiak gobernatu zuen 1501etik aurrera, bi mendez. 1736an Afxariden dinastia, 1751n Zand dinastia eta 1794an Qajar dinastia nagusitu ziren. Afrikako iparraldean, Watasiden sultanerria, Zayyanid sultanerria eta Hafsidar leinua estatu berbereak izan ziren XVI. mendera arte. Asia erdialdeko iparraldea eta ekialdea uzbekoen eta paxtunen esku zeuden, XIX. mendearen hasieran, Errusiar Inperioak Kaukasoren konkista hasi zuen.
Europa
Garai honetan, .Europan inkisizioak bere une gorena ezagutu zuen, bereziki Espainiar Inkisizioak, 1478t8k 1834ra bitarte heresia, sorginkeria, blasfemia edo judutar arbasoak izatea jazarri zuena. XVI. mendean Erreforma Protestantea abiatu zen. Martin Luterok Eliza Katolikoaren aurka bere Laurogeita hamabost Tesiak sortu zituen, kristautasunaren erreforma handia eragin zuena Europa osoan zehar. Saxoniako hauteslerriak, Frederiko III.a Saxoniakoa buru zela, Wittenbergeen unibertsitatea sortu zuen 1502an. Luteroren jarraitzaileek luterano izena hartu zuten, baina Kalbinistak ere laster agertu ziren. Ingalaterran anglikanismoa erlijio ofizial bilakatu zen.
Hegoaldeko Asia
Indiako azpikontinentean, Lodi dinastiak Delhiko sultanerria gobernatu zuen bere azken fasean. Bahlul Lodik sortutako dinastiak 1451tik 1526ra arte gobernatu zuen. Dinastiako azken gobernaria, Ibrahim Lodhi, Baburrek garaitu eta hil zuen Panipateko lehen guduan. Vijayanagara Inperioak bere egoitza Dekkaneko ordokian zuen, baina bere boterea murriztu egin zen 1565ean Dekkango sultanerrien aurkako porrot militar garrantzitsu baten ondoren.
Ipar-ekialdeko Asia
Japoniak Azuchi-Momoyama aroa (1568-1603) bizi izan zuen, ondoren Edo aroa (1603-1868) etorriko zen. Joseon (1392-1910) korear dinastiak gobernatu zuen garai honetan guztian zehar Korea, Japonia eta Txinatik zetozen XVI. eta XVII. mendeetako inbasioak arrakastaz uxatuz.
1848-1914: Inperioen Aroa
Industrializazioak behar berriak sortu zituen, eta inperialismoa indartu zen. Tendentzia honek bere une gorena izan zuen Lehen Mundu Gerrarekin, inperioen arteko lehiaren ondorio zuzena. Europako potentziek Afrikaren banaketa egin zuten urte horietan, kontinentea kontrolpean utziz. Inperialismoaren bigarren olatu honetan Erresuma Batuak lurralde berriak kontrolatu zituen, tartean India, eta munduko inperiorik handienean bilakatu zen. Errusiako Inperioa Eurasia osoan zehar zabaldu zen, eta Joko Handia deitzen den lehia geopolitikoa hasi zuen Britainiar Inperioarekin lehian, Asiako erdialdea eta hegoaldea kontrolatzeko. Frantziak bereziki Afrikan hedatu zituen bere posizioak. Belgikar Inperio Kolonialak Kongoko Estatu Burujabea zuen bere eskuetan, erregearen esparru pribatu gisa. Italiaren bateratzeak eta 1871ko Alemaniaren bateratzeak Europa erdialdeko paisaia aldatu zuten, Austria-Hungariako Inperioarekin eta Otomandar Inperioarekin lehian. Txinak mendebaldearen kontrola zuen, Erresuma Batuak bertan sartutako opioaren bidez. Opioaren Gerrak kolonialismo honen gorenean eman ziren. Frantziak Indotxina konkistatu zuen, eta Indonesian Herbehereek kontrol gogorra ezarri zuten. Herbehereek Boer errepublikak ezarri zituzten Hego Afrikan. Japoniak bere burua Mendebaldeari ireki zion Meiji Aroan (1868-1912).
1914-1945: Bi Mundu Gerra eta Iraultza bat
Alemaniak gerra-ordainak oraindik zorretan, krisi ekonomiko izugarriak bultzatuta, Adolf Hitlerrek bultzatutako nazionalsozialismoak indarra hartu zuen. 1933an nazismoaren gailentzea gertatu zen, Hirugarren Reicha aldarrikatuz. Alemaniak Lebensraum edo "bizitzeko tokia" aldarrikatu zuen, eta hainbat eskualde inbaditu zituen, tartean Sarre, Austria (Anschlussa) eta Sudeteak. 1939ko irailaren 1ean Poloniaren inbasioarekin Erresuma Batua eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari, Bigarren Mundu Gerra piztuz. SESBek Molotov-Ribbentrop Itunaren ondorioz ez zuen Alemaniaren aurka egin, baina Bizargorri Operazioan Errusia inbaditu zutenean, SESB ere gerran sartu zen. Urte horretako abenduaren 7an Japoniak Pearl Harbor estatubatuarra eraso zuen eta F. D. Roosvelten agindupean AEB ere gerran sartu zen.
1945-2000
Gerra Hotza modu baketsuan amaitu zen 1991n, Picnic Paneuroparraren ondoren, Altzairuzko Teloiaren eta Berlingo Harresiaren erorketaren ondoren, eta Ekialdeko Blokearen eta Varsoviako Itunaren kolapsoaren ondoren. Sobietar Batasuna desegin zen, neurri batean Estatu Batuekin eta Mendebaldeko Europarekin ekonomikoki lehiatzeko gai ez zelako. Hala ere, Estatu Batuak ere eragin geopolitikoaren galeraren zantzuak erakusten hasi ziren, nahiz eta sektore pribatuak, sektore publikoaren aldarrikapenek orain gutxiago inhibituak, onura pribatua gero eta gehiago bilatzen zuen, ondasun publikoaren kaltetan.
Euskal presoen sakabanaketa
Frantzian
2018ko azarorako Frantziako gartzeletan zeuden ETAko presoen erdia baino gehiago Ipar Euskal Herrian edo Euskal Herriko presondegi hurbilenetan zeuden.
Espainian
Gaixotasun larriak zituzten ETAko presoak espetxeetatik etxera eramateko eskatu zuen berriro Azkarragak, eta ETAko gainerako presoak Euskal Herriko espetxeetara aldatzeko eskatu zuen, baina ez, Zuera bezala, "250 kilometrora daudenetara".
Hala ere, Azkarragaren ustez, senideentzat presoak Logroñon edo Zaragozan egotea Algecirasen edo Puerto de Santa Marian egotea baino "askoz ere garrantzitsuagoa" zen.
Urrunketa indarrean egoteko arrazoia, Espainiako Gobernuaren ordezkariaren iritzian
- Jesus LozaːKontuan hartu behar ditugulako sentsibilitate asko. Batez ere, ETAren biktimena. Baina Espainiako gizartearena ere. (...)
- Kazetariaː Ez al zaizu iruditzen urrunketagatik trafiko istripuen arriskua handiagoa dela? Eta adineko askok ezin dituzte etxekoak bisitatu.
2021, hurbilketak baina zehatzak
2020ko ekainetik hona, ordea, biderkatu egin dira Euskal Herriratze eta hurbiltze iragarpenak: Euskal Herri inguruko kartzeletara 75 mugimendu iragarpen egin dituzte, eta Euskal Herrira 25. Azken hilabeteotan astero bospasei hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek; abenduaren 25ean ez zuten iragarpenik egin, eta abenduaren 31n hamar gerturatuko zituztela jakinarazi
Nora eramaten ari dira?
Euskal Herriko kartzelak aparte utzita, Euskal Herritik 250-300 kilometroko tartean dauden espetxe hauetara ari dira mugitzen presoak, nagusiki: Zuerara (245 kilometro), Logroñora (170 kilometro), Soriara (260 kilometro), Burgosera (215 kilometro), Dueñasera (310 kilometro) eta El Duesora (170 kilometro).
Beste preso batzuk, berriz, Darocara (345 kilometro), Villabonara (285 kilometro) eta Mansillara (370 kilometro) ari dira mugitzen, baita Madril aldera ere —BERRIAk ez ditu azken horiek hurbiltze gisa zenbatzen, baina mapan ageri dira mugimendu horiek ere—.
Trafiko istripuetan jendea hil edo zauritzea
Hona hemen hildako senide eta adiskideen zerrenda:
Nekearen ondorioak
Senide presoak hain urrun egoteak eragin oso txarra dauka batez ere nagusienentzat.
Haur motxiladunak
Haur motxiladun deitu zaien haurrak preso dagoen senide bat ikusteko urruneko kartzeletara joan behar izaten duen haurra da. Astero ehunka kilometrora bidaiatu behar dute beren senideak ikusteko eta honen ondorioz asteburuetan ume gehienek egiten dituzten gauzak ezin dituzte egin senideak bisitatzera joateko behar dituzten ordu luzeen ondorioz.
Giza Eskubideen Europako Auzitegia euskal presoen urrunketaren alde
2016an, espetxe aldaketa eskatu zuen, senideek Badajozera joateko arazoak zituztela argudiatuta.
Donostiako Setioa
Aurrekariak
Donostia Bizkaiko golkoan sartzen den penintsula batean dago, iparraldetik hegoaldera joaten dena. Hegoaldean frantziarrek gotorleku handiak zituzten. Ekialdean hiria Urumearen bokaleak babestuta dago. Britainiar ingeniarien aburuz hego-ekialdeko muturrean ahulezia zuen hiriko defentsa itsasbehera aprobetxatuz. Hala ere, bertako dunetan bateriak ere bazeuden.
Armadak
Louis Emmanuel Rey frantziar jeneralak 3.000 soldadu zituen frantziar goarnizioan. Goarnizioan 22. dibisio (batailoi bat), 64. dibisoi (batailoi bi), 1. arin eta 34. dibisioen kide batzuk, zulatzaile eta aitzindari konpainia bana eta 97 kanoi zituen.
Donostia erretzea, arpilatzea eta odoleztatzea
Sutea gau hartan bertan hasi zen eta, bertoko lekukoen arabera, hasieran britainiar ofizialek frantziarrek egina zela esan zuten. Donostiarren iritsi orokorra bertako merkataria zen Domingo Etxabek laburbildu zuen. Hark, etxe batetik atera berria zen soldadu ingelesaren hitzak gogoratu zituen, garrei seinalatuz:
Zazpi egun pasa behar izan ziren ordena berreskuratzeko eta ordurako eraikin bakan batzuk baino ez ziren zutik. Bestea- 600 etxe, udaletxea eta epaitegia- guztiz kiskalita zegoen.
Ondorioak
Donostia berreskuratzeko beranduegia zela jakin barik, Soultek abuztuaren 31n eraso zuen San Martzialen. Hala ere ezin zuen garaipenik lortu. Wellingtonek Ipar Euskal Herria erasotzeari ekin zion, behin Donostia hartuta. Urriaren 7an Bidasoan eta azaroan Ugaranan borrokatu zen. Iruñeko zitadelan zegoen frantziar goarnizioa urriaren 30ean errenditu zen.
Leudeville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 8 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Sufrearen ziklo
Bi mikrobio mota erabiltzen dute SH2:
Alberti
Alberti abizen bat da:
Hugo Schuchardt
Hala ere, aurreko ezein euskalarik baino hobeki zekien euskara, itzela zen euskal hizkuntzaz zuen jakintza. Hizkuntza erromanikoez ere zuen jakintza zabalari esker, hizkuntza horietatik euskarak zer mailegatu zuen argitzen lan handia egin zuen. Aditzen morfologiaren azterketan ekarpen guztiz baliotsuak egin zituen. Schuchardtek proposatutako hainbat etimologia, eta teoria euskoiberista (euskara eta iberiera elkarren ahaidetzat hartzea), okerrak zirela erakutsi dute geroztiko euskalariek. Haatik, Alemaniako euskal hizkuntzalari handiak zehaztutako beste hainbat etimologia eta aditzari buruzko hainbat zehaztasun, ñabardurak ñabardura, berak deskribatu bezalaxe deskribatzen dira orain ere, gizaldi bat geroago. Eta, oroz gain, euskalaritzari aurretik zuena baino askoz oinarri zientifikoagoa eman zion: berebiziko garrantzia du euskal hizkuntzalaritzaren historian.
Arborimus longicaudus
Arborimus longicaudus Arborimus generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Madeleine aldia
Labar-pinturaren adibiderik famatuenak aldi honetakoak dira, adibidez Lascaux edo Altamirakoak
Kraainem
Kraainem (nederlanderazko ahoskera: ; Crainhem) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. 2013ko urtarrilaren 1ean 13.585 biztanle zituen.
Synodontis longispinis
Synodontis longispinis Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Puffinus auricularis
Puffinus auricularis Puffinus generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Spiridonovita
Spiridonovita mineral bat da.
The Color Purple
The Color Purple 1985ean Steven Spielbergek zuzendutako filma da, Alice Walkerren izen bereko liburuan oinarrituta.
Chanterelle (Cantal)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bécon-les-Granits
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bécon-les-Granits udalerrian 77 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.470 hektarea erabiltzen.
Chanterelle (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chanterelle udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.340 hektarea erabiltzen.
Saint-Rémy (Saona eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 68 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 5 igeltseroak, 12 margolariak, 7 zurginak, 9 iturginak, 1 argiketaria, 3 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 8 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 36 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arraindegi zen, 1 arropa denda zen, 2 etxerako tresna dendak, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 8 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 3 lur eta paretak apaintzeko dendak eta 4 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1  eta 2 botika zegoen.
Clinotarsus alticola
Clinotarsus alticola Clinotarsus generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Begi Beltzaren galaxia
Azterketek eta behaketek erakutsi dute galaxiaren kanpoaldeko izarrarteko hautsa barnealdeko gasaren eta izarren kontrako noranzkoan biratzen dela.
Hodětín
Hodětín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 92 biztanle ditu eta 18,95 kilometro koadroko azalera. Táborko barrutian dago.
Luisa Pérez de Zambrana
Bizitza eta lana
Luisa eta Ramón 1858an ezkondu ziren eta bost seme-alaba izan zituzten, baina ezkondu eta zortzi urtera alargun geratu zen. Geroago, bere ahizpa Julia hil zen, hura ere poetisa, eta bost seme-alabak hiltzen ikusi zituen. Horrek ondorioak izan zituen bai gogo-aldartean, bai lanean.Haren bizitza heriotzaren presentzia etengabeak markatu zuen, senarra eta bost seme-alabak galdu baitzituen pixkanaka 1886 eta 1898 artean, eta haren lana sentsibilitatez, malenkoniaz, pasioz eta samurtasunez betea egon zen, erlijio-gogoetekin eta heriotzari buruzko ukitu filosofikoarekin: azken bi ezaugarri horiek nabaritzen dira bere elegietan. 1918an, omenaldia egin zion La Habanako Ateneoak, eta, horren ondoren, bere olerkien beste edizio bat argitaratu zen, Enrique José Varonaren hitzaurrearekin, eta gure lirikako adierazgarriena deitu zion. Reglako Lizeo Artistiko eta Literarioaren sortzailea izan zen. Madrilgo Lore Jokoetan saritu zituzten haren lanak. Lan horien artean; Devocionario, La vuelta al bosque, Dolor supremo, Martirio. Honela adierazi zuen Luisaren lana Jose Martik: «Handitasunaren bertsoak egiten dira, baina sentimenduarena bakarrik egiten da poesia».
Celico
Mugakideak
Celicok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Étienne-Denis Pasquier
Étienne-Denis Pasquier (Paris, 1767ko apirilaren 21a - ibidem., 1862ko uztailaren 5a) frantziar politikaria izan zen. Estatuko kontseilari eta Poliziako buruzagi izan zen Inperioaren garaian. Napoleon I.ak baroi izendatu zuen 1808an. Justiziako ministroa izan zen Richelieuren gobernuan (1817-1818), eta Kanpo Arazoetako ministro Decazes eta Richelieuren gobernuan. Frantziako kantziler izendatu zuen Luis-Filipe I.ak. 1848an, politika utzi zuen.
Lourdes Oiarbide
Emaitzak lasterketa nagusietan
X.: Ez zen antolatu
Gangs of New York
Sariak
Filmak Oscar Sarietan hamar izendapen izan bazituen ere ez zuen bat ere lortu.
Aubvillers
Aubvillers Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aubvillers udalerrian erroldatutako biztanleak 114 ziren. Familiak 45 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 57 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 56etxeak ziren. 48 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Fiteroko Monasterioa kalearen 24. zenbakiko dorrea
Kokalekua
Auzoaren ipar-mendebaldeko mugan dago, Fiteroko Monasterioa kalearen 24. zenbakian, eta Biurdana parkearen alboan.
Bilboko portua
Bilboko portuaren agintaritza
Bilboko Portuaren Agintaritza Bilboko portuaren kudeaketaz arduratzen den erakundea da. Agintaritzak, Bilboko itsasadarraren portu jarduera duten kaien ardura dauka, horrez gain, itsasadarraren ertzetako garbiketaz eta mantentzeaz arduratzen da. Gaur egun erakundearen presidentea Jose Angel Corres da.
Industria hazkundearen portua
1887an Portugaleteko Burdinazko moilaren eraikuntza inauguratu zen. 1902an Kanpoaldeko portua eraiki zen, Evaristo Txurruka ingeniariak gidaturiko lanetan. Ordurako portuak 18 kilometro kai eta hiru gune desberdinez osaturik zegoen. Itsasadarrean barrurago zegoen gunean, portu komertziala zegoen. Erdialdeko gunean portu industriala. Eta kanpoaldeko portuan, itsasontzi handientzako kaiak aurkitzen ziren.
Bihotz
Kokapena eta forma
Giza bihotza erdiko mediastinoan kokatuta dago. Perikardio deritzon mintz bikoitza duen zakuak bihotza inguratzen du, eta mediastinora atxikitzen. Bihotzaren atzealdeko azala bizkarrezurretik hurbil dago, eta aurrealdeko azala, bularrezur eta saihetseko kartilagoen atzealdean. Bihotzaren goiko aldea odol-hodi handien elkargunea da: kaba zainak, aorta eta birika-enborra. Bihotzaren goialdea alboko hirugarren kartilagoaren mailan kokatuta dago. Bihotzaren behealdeko punta bularrezurraren ezkerraldean dago.
Bilboko portua
A-3 kaia
Horrez gain, A-3 kaia AZ-2 eta AZ-3 kai berrien eraikuntza gunearen ondoan dagoenez, kai berri hauen porlanezko egitura eraikitzeko enkofratua dago bertan.
AZ-2 kaia
Eraikitzea aurrikusten den kaia da. 2009an zehar kaiaren kanpoaldea markatzen duen porlanezko egitura eraiki da eta 2010ean kai barrualdearen betetzea hastea espero da.
Bihotz
Funtzionamendua
Bihotza da garatzen den lehenengo organo funtzionala. Enbriogenesia gertatzen denetik 3 astera garatu eta taupadak emanez odola ponpatzen hasten da. Hasiera goiztiar hori ezinbestekoa da enbrioiaren garapenerako eta jaio aurretiko garapenerako.
Fisiologia
Ezkerreko bihotzean, birikako zainen bidez oxigenoa daukan odola ezkerreko aurikulara itzultzen da. Ondoren, zirkulazio-sistemikorako odola balbula mitralaren bidez, ezkerreko bentrikulurantz ponpatzen da eta, balbula aortikoaren bidez, aortarantz. Aorta arteria handia da. Hori hasiera batean arteriola deritzen eta ondoren kapilar izena hartzen duten arteria txikiagotan adarkatzen da. Kapilarretan, gorputzeko zelulak odoleko oxigenoaz eta elikagaiez hornitzen dira, gorputzeko zelulen metabolismorako. Oxigenoa eta elikagaiak, hurrenez hurren, karbono dioxidoarekin eta hondakinekin aldatzen dira ondoren. Odola kapilarretatik bueltatzen doan heinean, horiek handituz doaz. Oxigenorik gabeko odola zainetara pasatzen da. Zainak bateratuz doaz. Azken unean, goi- eta behe-kaba zainetara heltzen da odola, eta eskuineko bihotzera bueltatzen da.
Erritmo kardiakoa
Ioiak kontzentratuta dauden guneetatik kontzentratuta ez dauden guneetara mugitzen dira. Hori dela eta, sodioa zelularen kanpoaldetik barrualdera mugitzen da eta, potasioa, zelularen barrualdetik kanpoaldera. Kaltzioak ere zeregin kritikoa du. Kaltzioaren kanal geldoetan zeharreko eraginak esan nahi du zelula sinoaurikularrek lautadadun (“meseta”) fase luze bat daukatela, karga positiboa daukatenean. Horren atal bati aldi errefraktario absolutu deritzo. Kaltzio-ioiak troponina konplexuan, C troponina proteina erregulatzailearekin konbinatzen dira, muskulu kardiakoaren uzkurketa ahalbidetzeko. Proteina eta kalztio-ioiak banatzen dira erlaxazioa ahalbidetzeko.
Hibridazio (kimika)
Orbital hibridoak oso erabilgarriak dira molekulen geometria eta atomoen loturen ezaugarriak azaltzeko. Normalean orbital hibridoak eratzen dira antzeko energia dituzten orbitalak nahastuz.
Hibridazio-motak
Orbital hibridoak orbital atomikoen nahastetzat jotzen dira, non batzuk bestekin gainjartzen diren proportzio aldakorretan. Adibidez, metanoan orbital hibridoak s orbitalaren % 25tako du eta p orbitalaren % 75a.
Bihotz
Odol-analisiak
Odol-analisiek eginkizun garrantzitsua dute gaixotasun kardiobaskular askoren diagnostikoan eta tratamenduan.
Arrainak
Teleosteoetan, kono arteriosoa nahiko txikia da eta aortaren parte bezala sailkatzen da. Kono arteriosoa ez da amniotoetan ageri, eboluzioa dela-eta desagertu egin baita.
Sinbolismoa
Sanskritoz bihotza hṛd edo hṛdaya esaten da, hizkuntza horretan idatzitako testurik zaharreanean, Rigvedan, agertzen den gisaBihotzaren etimologia beste hizkuntza askotan *ḱḗr aitzinindoeuroperako hitzetik eratortzen da. Hortik eratorri dira albanierako kërth; hititako 𒆠𒅕 (ŠÀ-er), luviterako 𒍝𒀀𒅈𒍝 (UZUzārza), lizierako 𐊋𐊕𐊆𐊅𐊁 (kride) eta palaiterako 𒅗𒀀𒅈𒋾 (ka-a-ar-ti /kārt-/); armenierako սիրտ (sirt); balto-eslavierako *śirˀdís, letonierako sir̂ds, lituanierako širdìs eta antzinako prusierako seyr; antzin-eslavierazko *sь̑rdьce (*śirdi-ka) hitzetik eratorri dira ekialdeko eslaviera zaharreko сьрдьце (sĭrdĭce), errusierako се́рдце (sérdce), ukrainerako се́рце (sérce), Antzinako eliza-eslavierako срьдьце/ⱄⱃⱐⰴⱐⱌⰵ (srĭdĭce), bulgarierazko сърце (sǎrce), mazedonierazki срце (srce), txekierazko srdce edo polonierazko serce, besteak beste; hizkuntza zeltatan *kridyom errotik eratorri dira bretoierazko kreiz, galesezko craidd edo irlanderako croí; hizkuntza germanikoak *hertô hitzatik eratorri dira, ingelesezko heart, nederlanderako hart, alemanezko Herz edo suedierazko hjärta; antzinako grezieraz καρδία (kardía), κῆρ (kêr) hitzak daude, euskarazko hitz askoren erroan dagona (adibidez, kardiologo); latinez cor hitza dator, eratorri ugari eman dituenak, tartean frantsesezko cœur, gaztelaniazko corazón, italierazko cuore edo katalanezko cor, baina baita ere beste hitz eratorri batzuk, konkordantzia edo diskordantzia gisa; indo-iraniarrez *ȷ́ʰŕ̥dayam izango litzateke, eta hortik eratorri ziren sanskritozko हृदय (hṛ́daya), हृद् (hṛ́d), assamerako হিয়া (hia), hindiko हिया (hiyā), urduko ہیا‎ (hiyā) edo teluguko హృదయము (hr̥dayamu); tokarieraz *käryā- izango litzateke; kartvelieraz uste da *mḳerd- hitza eratorri zela. Sanskritoz, objektu anatomikoaz gain, "gogoa" eta "arima" ere esan nahi du, eta emozioen gunea da.
Bihotza maitasun erromantikoarekin lotu izan da, Erdi Arotik. Hautsitako bihotza maitasun apurtuaren sinboloa izaten da ere. Kupidok gezi batekin zulatutako bihotza maitemintzearekin lotzen da, nahiz eta Ovidiok ez zuen horren inguruan idatzi. Pizkundetik aurrera eta San Balentin egunari lotuta asko ugaritu da sinbolo hau. Gaur egun emoji gisa ere ikus daiteke, maitasuna edo afektibitatea adierazteko ikur labur gisa (adibidez, ❤️, 💑 edo 💔). Bihotza ere frantziar kartetako lau sailetako bat da.
Tonalitate erlatibo
Musikan, tonalitate maior baten tonalitate erlatibo minor edo, alderantziz, tonalitate minor baten tonalitate erlatibo maiorra armadura bera baina tonika desberdina duen tonalitatea da. Adibidez, fa maior eta re minor tonalitateek si bemol bat dute armaduran, si notaren posizioan; gauzak horrela re minorra fa maiorraren tonalitate erlatibo minorra dela esaten da. Tonalitate maior bateko erlatibo minorraren nota tonikoa beti da maiorraren tonika baino hirudun bat baxuagoa.
Francisco Bergamín kalearen 2. zenbakiko etxea
Kokalekua
Francisco Bergamín kalearen 2. zenbakian dago, San Ignazio etorbidea eta Orreaga etorbidearen elkargunean, Aurora eraikinaren alboan eta Vasco-Navarra eraikinaren parean.
Tara Fares
2018ko irailaren 27an berak gidatzen zuen Porsche zuria autoa tirokatu zuten eta han hil zen hiru tiro jasota.
Metadatu
Aldakortasuna
Aldakortasunaren arabera, metadatu aldaezinak eta aldagarriak bereiz daitezke. Aldaezinak ez dira aldatzen, ez du axola baliabidearen zein zati ikusten den, adibidez fitxategi baten izena. Aldagarriak zatika aldatzen dira, adibidez bideo baten edukia.
Dokumentuak deskribatzeko estandarrak
Dokumentuak deskribatzeko estandar ohikoenak hauek dira:
Juana Romani
Biografia
1886an, bere borondatez uko egin zion bigarren izenari, eta "Giovanna" izena Juana espainiar baliokideari eman zion. Aitaordearen abizena hartu zuen, beste artista batzuen adibideari jarraituz izengoiti original bat sortzeko.
Metadatu
IIM (Information Interchange Model)
IPTC-ek (International Press Telecommunications Council) sortua, informazio trukaketak errazteko da.
DC (Dublin Core Metadata System)
Dublin Core Metadata System-a, Online Computer Library Center enpresak sortu zuen 2009. urtean. Sistema hau, metadatuen dokumentuak deskribatzeko estandarren barnean sartzen da.
Arte Martzialen Txapelketako borrokalariak
Nam
Herrian urak, hala ere, ez zuen denbora gehiegi iraun eta Namek ibaian gora joatea erabaki zuen urik ez etortzearen arrazoia aurkitzeko. Bidean Gokurekin egin zuen topo eta Kinton lainoan Giran eta lagunek egindako presa bateraino iritsi ziren; Kame Hame Ha batez presa txikitu zuen baina pozak ez zuen gehiegi iraun, ondar ekaitz batek ibaia estali baitzuen. Gokuk orduan handik hurbil ikusitako laku bateraino eraman zituen herritarrak.
Ranfan
Bere taktika biluztu eta bere gorputz xarmagarriarekin arerioa urduri jartzea zen, ringetik bota ahal izateko. Honela, ia-ia Nami irabazi zion, oso lotsatia baitzen eta ezin baitzion begiratu. Baina begiak itxi eta mugimenduak hautemanez erraz irabazi zion.
Panputt
Panputt (jatorrizko japonieraz パンプット edo Panputto ?) Arte Martzialen 22. Mundu Txapelketako finalistetako bat izan zen. Panputt Kick boxing borroka estiloa praktikatzen zuen borrokalari indartsua zen. Arte Martzialen Txapelketan izena eman zuen hau irabazi eta munduko borrokalaririk indartsuena zela frogatzeko. Bitan Kick boxingeko munduko txapelduna izan zen.
Borrokalari Anonimoa
Finalisten zozketa egiten ari zela bere izena ez esateko eskatu zuen. Bere borroka bakarrean Gokuren aurka borrokatu zuen eta bazirudien bien artean aspalditik harremana zegoela, baina Gokuk ez zuen gogoratzen nor zen. Borrokalari Anonimoak nor zen esango ziola agindu zion irabazten bazion. Gokuk ringetik bota zuen kolpe baten presioarekin bakarrik. Orduan Chichi zela aitortu zion, eta Gokuk agindutakoa eskatzera zetorren, ezkontzea.
Killa
Killa (jatorrizko japonieraz キーラ edo Kīra ?) Arte Martzialen 24. eta 25. Mundu Txapelketetako finalistetako bat izan zen. Killa muskulatura handiko pertsona beltza da. Ez dakizkigu bere teknikak, baina oso indartsua izan behar zuen hala ere finalera iritsi baitzen. Bere izena ingelesezko killer hitzetik dator (japonierazko ahoskera mugatuan キラー edo Kirā ?), hiltzaile esan nahi du.