cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nekazarien ezkontza
Nekazarien ezkontza (neerlanderaz, De Boerenbruiloft) Pieter Brueghel Zaharraren margolan ezaguna da. Gaur egun Vienako Kunsthistorisches Museum en dago. Taula gainean egindako olioa da, 1568an egina hain zuzen. Garaiko nekazarien ohiturak jasotzen dituzten genero eszenen artean kokatu behar da. Bruegelek bere koadroetan herritarren bizimodua azaldu zuen, lana, jokoak eta borrokak, betiere ondo nabarmenduriko ikuspegi batean kokatua.
Irlandako futbol selekzio nazionala
Dublingo Aviva Stadiumean jokatzen ditu etxeko partidak.
Jeřišno
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1143 urtean egin zen.
Bernes
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 134 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 134etxeak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 95 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 73 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Jean Brankart
Kirol ibilbidea
Txirrindulari profesionala izan zen 1953tik 1960ra, eta guztira 27 garaipen lortu zituen. Bere lorpenik handiena 1955eko Frantziako Tourreko 2. postua izan zen, Louison Bobet frantziarraren atzetik, bi etapa irabazi ondoren.
Bernes
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 133 lanean zeuden (74 gizon eta 59 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Newtown St. Boswells
Historia
Newtown St. Boswells XVI mendean sortu zen eta mendeetan zehar hainbat izenez ezagutu da; Newtoune, Newtown of Eildon, Neuton edota Newtown of Dryburgh. Historikoki errotak izan ditu erreka ertzean, baina XIX mendean trena iritsi zenean abereen esportazioan oinarritu zen bere ekonomia. 1975tik aurrera bere eskualdeko hiriburua da.
Katherine Heigl
Katherine Marie Heigl (Washington, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko azaroaren 24a) estatubatuar aktorea eta modelo ohia da.
Villers-Bouton
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 4 hutsik zeuden. 51 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren eta 17 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Villers-Bouton udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Galesko printze
Galesko printzea 1301etik britainiar monarkiaren oinordekoari ematen zaion titulua. Ohitura hau Eduardo I.a Ingalaterrakoak sortu zuen 1301ean, Ingalaterrak Gales mendean hartu, eta haren seme Eduardo printzea (gero Eduardo II.a Ingalaterrakoa) Galesko printzea izendatu zuenean.
Galesko printzearen lema Ich dien da (Nik zerbitzatu alemanez). Ohituraren arabera, Galesko printzea Westminster jauregian izendatzen da, nahiz eta azken bi kasuetan Caernarfon gazteluan izendatu zen: 1911. urtean Eduardo VIII.a Erresuma Batukoa, eta 1969. urtean Karlos Galeskoa.
Xiaodian Barrutia
Xiaodian Barrutia (txinera sinplifikatuz: 小店区; pinyineraz: Xiǎodiàn Qū), Taiyuan osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 436.000 pertsona bizi ziren 295,0 kilometro koadroko azaleran.
Charlotte von Stein
Bizitza
Italiatik itzuli eta lau urtera bien arteko adiskidetasuna berrezarri zen, 1827an von Stein hil zen arte iraungo zuena. Emaztearekiko gutunetan ere, Goethek von Stein aipatzen du, eta bien semea sarritan Von Stein-en etxera bidaltzen zuten klaseak hartzera eta jolastera.
Great Expectations (2023ko telesaila)
Great Expectations britainiar telesail laburra da, Steven Knightek BBC Onerako sortua. Charles Dickensen izen bereko eleberrian oinarrituta dago.
Liparis schantarensis
Liparis schantarensis Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Ksenia Burakova
Ksenia Sergeievna Burakova (Ксения Сергеевна Буракова; Lesosibirsk, Errusia, 1992ko martxoaren 25a) errusiar kirol-borrokalaria da, borroka librean aritzen dena. 2021eko Errusiako emakumezkoen borroka txapelduna da 72 kg arteko kategorian.
Sabarat
Etxebizitza
2007an 220 etxebizitza zeuden, 153 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 48 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 213 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 153 etxebizitza nagusietatik 123 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 20 etxek hitu gela zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 87 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Cork konderria
Historia
"Konderri errebeldea" izenarekin ezagutzen da, 1919-1921 arteko Irlandar Independentzia Gerran zeresan handia izan baitzuen. Dena dela historia osoan zehar gerra eta gatazka ugari ezagutu izan ditu, eta "konderri errebeldea" ezizena lehenago sortu zen.
Sabarat
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Cork konderria
Historia
Antzinako Irlandan Munster hegoaldeko Deas Mumhan Erresuma (ingelesez "Desmond") osatu zuen gaur egungo konderriaren lurraldeak. MacCarthy Mór dinastia zen erresumaren agintari. XII mendean anglo-normandiarrek inbaditu zuten. MacCarthytarrak mendebalderantz bidaliak izan ziren eta Cork ekialdeaz FitzGeral dinastia hiberno-normandiarra jabetu zen, ondorengoak "Desmodeko konde" bihurtu zirelarik.
Sabarat
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cork konderria
Ekonomia
Kerryko konderriarekin batera Irlandako Hego-Mendebaldeko Eskualdea osatzen du. Corkeko konderriaren motor ekonomikoa Cork hiriaren metropoli eremua da, 400.000 biztanletaraino iristen dena. Lee ibaiaren itsasoratzeak kai naturala osatzen du eta bertan kokatzen da industriagunea, batez ere farmazia enpresek (Pfizer, GlaxoSmithKline, Johnson & Johnson...) eta elektronika enpresek (Apple Inc., EMC, McAfee, VMware...) osatzen dutena.
Museion
Ikasle ezagunak
Ondorengo ikasleak, Alexandriako Museumean ikasi, idatzi eta beren esperimentuak egin zituztela badakigu :
Leozko Korredua
Historia
1639an lau diputatu aukeratu ziren, bat korredu bakoitzeko, ibarra azpimerinoarekin batera goberna zezaten. Organismo berriak XIX. mendera arte iraun zuen, 1645 eta 1657 bitartean izan ezik, garai horretan diputatu bakarra aukeratu baitzen ibar osoaren ordezkari gisa. 1665ean Barasoainek hiribildu titulua lortu zuen arren, ez zen haranetik erabat banandu. Zatikatze orokorra 1846an gertatu zen, eta sei udalerri sortu ziren: Barasoaingo Korreduak Barasoain eta Garinoain sortu zituen; Leozkoak udalerri bat osatu zuen bere lurraldearekin eta Basondoko eta Puiuko hainbat herriekin (Orisoain izan ezik, bere kontura bat osatu baitzuen). Untzue (Basondokoa), Puiu (Puiukoa) eta Santsoain (Puiukoa) bertze hiru udalerriak osatu zituzten. 1852an Leotz udalerriko Basondoko Korreduko herriak independitzatu egin ziren eta zazpigarren udalerri bat osatu zuten: Oloritz. Azken urte hauetako landa-exodoaren ondorioz, Santsoain desagertu egin da, eta Leozko zati bihurtu da.
Saint-Laurent-de-la-Salle
Saint-Laurent-de-la-Salle Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Immigrazioaren museoa (Melbourne)
Immigrazioaren museoa Australiako immigrazioaren historia batez ere erakusten duen museoa da. Melbourneko Flinders kalean dago, Victorian, Old Customs House-n. Eraikinak hiriko lehen eraikinetako baten lekua hartzen du, Fawknerren hotela, 1835ean John Pascoe Fawkner-ek, Melbourneko sortzaileetako batek, eraikia.
Saint-Laurent-de-la-Salle
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Laurent-de-la-Salle udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.040 hektarea erabiltzen.
Filogaso
Filogaso Italiako udalerri bat da. Vibo Valentiako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Secret Invasion (telesaila)
Secret Invasion estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Kyle Bradstreetek Disney+erako sortua.
Antonov Aireportuko gudua
Antonov Aireportuko gudua, Hostomelgo Aireportuko gudua bezala ere ezaguna, 2022ko otsailaren 24an hasi zen gudu bat izan zen, Errusiak 2022an Ukraina inbaditu zuenean. 2022ko otsailaren 24an, Vladimir Putin-ek, Errusiako Presidenteak, Ukrainan "operazio militar berezi" baten hasiera iragarri eta ordu gutxira, Errusiako Indar Aerogarraiatuen (VDV) tropa errusiarrak Antonov Aireportuan aire-eraso bat egiten saiatu ziren, hura bereganatzeko asmoz. Aireportuak balio estrategikoa zuen, Kievetik 10 kilometro baino gutxiagora baitzegoen, eta, horri esker, tropa errusiarrek tropa eta ekipo astunagoak eraman ahal zituzten airetik, hiria zuzenean mehatxatu ahal izateko. Hala ere, ukrainar armadak kontraeraso batekin erantzun zuen, indar errusiarrak babesik gabe inguratu zituena eta, azkenean, hasierako erasoari aurre egin ziona. Hurrengo egunean ekin zioten berriro ere erasoari errusiarrek, VDVaren beste aire-eraso batekin batera, Bielorrusiako mugatik zetozen errefortzu blindatuen lurreko eraso batekin, Ukrainako defentsak hautsi zituztenak; hala, Errusiako indarrek aireportua bereganatu zuten. Hala eta guztiz ere, Ukrainako ustekabeko erresistentziak Kieveko kapitulazio azkar baten planak zapuztu zituen, eta aireportua kaltetuegia geratu zen lurreratze funtzionaleko pista gisa erabiltzeko.
Testuingurua
Hostomel Kieven kanpoaldean dagoenez, 10 kilometrora, eta hiriburura azkar iristeko aukera ematen duenez, estrategikoki garrantzitsua izango litzateke Ukrainako inbasio batetan. 2022an Errusiak Ukraina inbaditu aurretik, CIAk –Ameriketako Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralak– informazio zehatza lortu zuen Errusiako eraso-planei buruz. CIAko Zuzendaria, William J. Burns, Ukrainara joan zen 2022ko urtarrilean, eta agintari ukrainarrei jakinarazi zien Errusiak Antonov Aireportua harrapatzeko asmoa zuela, Errusiako indarrei Kieven azkar sartzen utziko zien aire-zubi bat eraikitzeko, "Gobernuari burua mozteko" helburuarekin. Analisten ustez, egungo Errusiako Presidente den zuten Vladimir Putinek eta gainerako agintari errusiarrek uste zuten hain operazio azkarrak Ukraina desordenan murgilduko zuela, Ukrainako Armadaren kolapsoa eraginez eta Errusiari gobernu txotxongilo bat ezartzeko aukera emanez. Madison Policy Forumeko analista den John Spencer-rek argudiatu zuen, horrek, Errusiari garaipen militarra ziurtatuko liokeela, nahiz eta, ziurrenik, matxinada ukrainar masibo bat eragin. Hala ere, CIAren abisuak Ukrainako militarrei Antonov aireportuaren aurkako balizko eraso baterako prestatzen lagundu zien.
Ikurrin
Arana anaien interpretazioa
1895eko uztailaren 28an, Bizkaitarra aldizkariaren 31. alean, Sabin Arana berak bere hitzez Feniziar bandera idazlaneko laugarren ekitaldian honela deskribatzen du:
Modu zabalagoan azalduz, ikurrinak hiru osagai nagusi ditu:
Gurutze zeihar berdea edo San Andresen gurutzea
Lege zaharrak eta Bizkaiko independentzia irudikatzen ditu, Gernikako Arbolaren kolore eta itxura estilizatua baita. Batzuen ustez, beste harreman bat ikusten dute Padurako borrokarekin, gurutze mota horrek San Andresen gurutzea izena baitu eta borroka San Andres egunez izan baitzen.
Hirurak Bat bandera (1859)
XVIII. mendearen azken herenetik aurrera hiru probintzia horietako foru ahaldunak batzar politikoetan biltzen hasi ziren. Batzar horiek Arabako Foru Aldundia, Bizkaiko Foru Aldundia eta Gipuzkoako Foru Aldundia ziren.
Eremu (fisika)
Grabitazio-eremua
Distantzia batera dauden bi masak osaturiko grabitate-eramuari dagozkion lerroek alboko irudiko forma dute, beti ere lerroen noranzkoa masetarako noranzkoa dutela, grabitate-indarra beti baita erakarlea.
Ikurrin
Ikurrinaren sorrera (1894)
Lehen ikurrin hark 2,80 x 5 metroko neuriak zituen eta Gumersindo Bilbao Goioagaren ehundegian artilez egina izan zen. Jatorrizko ikurrin haren tamaina ezohikoa, orduko Bilbon zintzilik zeuden gainontzeko banderak baina handiagoa izatearen sortzaileen nahian zetzan.
Eremu (fisika)
Eremu elektromagnetikoa
Elkarrekintza elektromagnetikoa adierazten duen eremua da, eta izenak berak dioenez, batera doazen bi eremutan bana daiteke: eremu elektrikoa eta eremu magnetikoa, biak ala biak bektorialak izanik.
Korronte elektrikoaren kasuan, eremu magnetikoaren lerroak korrontearen norabidearen plano perpendikular batean daude, eta zirkunferentziak dira. Imanen kasuan beti kontsideratu behar ditugu bi polo ipar poloa, \text {N} sinboloaz adierazia, eta hego poloa, \text {S} sinboloaz. Zeinu bereko poloek elkar aldaratzen dute eta aurkako zeinuko poloek elkar erakartzen dute. Iman en kasuko eremu-lerroak ere itxiak dira eta ibilbidea materialaren barnetik osatzen dute
Eragile diferentzialen bidez eratorritako eremuak
Eremuaren izaeraren arabera, beste zenbait eremu erator daitezke matemakikoki, jatorrizko eremuaren osagaietan eragile diferentzial ak erabiliz. Hona hemen fisikan sarri erabiltzen diren hiru eragile diferentzial, horietako bakoitzarekin nolako eremua eratortzen den azalduz.
Ikurrin
Ikurrinaren sorrera (1894)
Sabin Arana ez zen kikildu eta Bizkaitarra aldizkarian idatzitako artikulu batean Filomeno Soltura bizilagunari maketofilo fina deitu zion ("fino maketófilo", alegia maketozale fina), adierazpen hori ez zen zinegotzi ohiaren gustukoa izan eta berriz ere Sabinoren aurkako salaketa berria ipini zuen. Epaiketa urte batera ospatu eta Sabino Arana hilabete bat eta hamaika eguneko espetxea eta 125 pezetako isunaz zigortu zuten. Sabino Arana Larrinagako espetxean sartu zuten eta urriaren 8an atera zen.
1895eko irailaren 13an, ostegunez, San Leoncio gobernu agintariak Euzkeldun Batzokija behin betiko itxiaraztea agindu zuen, orduko 100 bazkideak epaitzea eta zuzendaritza batzordekideak espetxeratzea. Laisterrera aske gelditu ziren, aurrez epailearen aurrean deklaratuta. Bi urte beranduago, 1897ko abuztuaren 3an, auzitegiak Euzkeldun Batzokijaren itxiera zigiluak altxatzea agindu zuen, baina ez hura irekitzeko asmoz, Sabino Aranaren izenpeko alokairuan zegoenez, hark egoitza hustutzeari ekin ziezaion baizik. Espainiako Gobernuaren husketa gobernu honekin bertan zeuden gauza guztien desjabetzea eta konfiskazioa gauzatu zen, bertan gorderik zegoen eta auzitegiko biltegian egotera igaro zen lehen ikurrina barne.
Eremu (fisika)
Gradientea
non  horiek koordenatu-sistema kartesiar reko bektore unitarioak diren. Gradiente eragilea beste sinbolo berezi batez ere adierazten da: nabla deritzo eta \nabla eran adierazten da. Beraz, eragile hau baliatuz, edozein eremu eskalarretatik eremu bektorial bat erator daiteke modu honetan:
Ikurrin
Bizkaitar bandera izatetik Euskal bandera izatera
1922an Engrazio Aranzadi "Kizkitza" buruzagi abertzaleak ironikoki honakoa aipatu zuen:
Ipar Euskal Herria
1931n jada, Larronderen esanetan, Sara udalerrian ikurrina ikusgai zegoen, eta 1932an Baiona hirian ospatutako Txistularien Biltzarran. Hark aipatutakoaren arabera, 1933an Euzko Gaztedi talde abertzaleak Iparraldera burututako bidaian taldekideek Ustaritze udalerrira iritsi eta bertako pilotalekuan ikurrin bat zintzilik zegoela ikusteak guztiz txunditu zituen.
Plutonio
Alotropoak
Plutonioak bost oxidazio-egoera erakusten ditu ur-disoluzioetan:
Toxikotasuna
Plutonioa indargabetzen denean, hiru motatako erradiazioak askatzen dira: alfa, beta eta gamma. Alfa erradiazioak distantzia laburrak baino ezin ditu egin, eta ezin du giza larruazalaren kanpoko geruza hilean zehar bidaiatu. Beta erradiazioak giza larruazala zeharka dezake, baina ezin du gorputza zeharkatu. Gamma erradiazioa, aldiz, gorputz osoan zehar heda daiteke. Hiru erradiazio motak ionizatzaileak dira. Esposizio akutu edo luzeek osasun-arazo larriak dakartzate, besteak beste, irradiazio akutuaren sindromea, kalte genetikoa, minbizia eta heriotza.
Ikurrin
Proportzioen aldaketa (1936)
Eusko Jaurlaritzak Goioagaren arrazoiketa onartu eta Bilbao Goiaga ehungintza enpresari ikurrinak ekoizteko eskaera egin zion. Izan ere, jatorrizko neurriei eutsiz gero, ikurrina nekez ikusiko zen urrunetik, batez ere gurutze berdea oinarri gorriaren gainean. Hortaz, 1936ko Gerra Zibil garaian itsas gudalekuan ontzietan zintzilikatutako ikurrinen gurutzeak urrutitik nabarmen ikus zitezen, bandera osoaren luze-zabalera mantenduta (500 x 280), jatorrizko gurutzeen zabalera 43 cm-ra neurri berrira handitu zuten.
Lapeyrugue
Biztanleria
2007an Lapeyrugue udalerrian erroldatutako biztanleak 107 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 55 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (21 gizon eta 15 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lignerolles (Orne)
Etxebizitza
2007an 111 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 106 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 76 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ikurrin
1976, Atotxa: ikurrina Kortabarria eta Iribarren eskutik
Testuinguru hartan, eta ikurrina legeztatzeko hilabete batzuk falta zirela, 1976ko abenduaren 5ean, Donostiako Atotxa zelaian jokatutako euskal derbian, Erreala eta Athletic Club taldeetako jokalariak zelairatu zirenean, bi taldeetako kapitainak ziren Inaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar futbolariak ikurrin bat eskuetan zutela atera ziren, ikurrin haren atzean eta bi futbolariei lagunduz, bandera berak estaltzen ziolako argazkietan aurpegirik ikusten ez zaion Jose Antonio Uranga futbolari txuri-urdina ere bazihoan, Errealaren partidurako hasierako hamaikakoaren deialdiaren barnean ez zegoen defentsa, hortik kale jantziz joatea.
Eremu (fisika)
Eremuaren lerro-integralak kurba batean zehar
Fisikan, interesgarria da ibilbidea (integrazio-bidea) itxia den kasua aztertzea. Orduan lerro-integral horri eremuaren zirkulazioa deritzo. Magnitude horrek garrantzia du eremu bektorial batzuen kasuan. Hain zuzen, eremu kontserbakor rak deritzegu, ibilbide itxietan zehar eremuaren lerro-integral nulua duten eremu bektorialei, hots, egiten duten eremuei. Eremu horiek garrantzi handia dute fisikan, eta froga daitekeenez, balditza hori betetzean, beti existitzen da eremu eskalar bat, V, zeinaren gradientea erremu bektorial kontserbakorra den:
Saint-Amadou
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Amadou udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Lotze-energia
Aldaketa masiboa
Masa-aldaketa = (lotu gabeko sistemaren masa kalkulatua) - (sistemaren masa neurtua)adib. (protoi eta neutroi masen batura) - (nukleoaren masa neurtua)
Nukleo kitzikatua sortzen duen erreakzio nuklear bat gertatu ondoren, kitzikatu gabeko egoerara desintegratzeko energia lotze gisa irradiatu edo kendu behar den energia hainbat formatan egon daiteke: Uhin elektromagnetikoak (hala nola gamma erradiazioa); kanporatutako partikula baten energia zinetikoa (elektroi batena adibidez) barne bihurketa gainbeheran, edo, neurri batean, igorritako partikula baten edo gehiagoren atseden-masa gisa (hala nola beta-desintegrazio partikulak). Ezin daiteke masa-defizitik agertu, teorian, erradiazio hori edo energia hori igorri eta sistemaren parte ez den arte.
János Arany
102 balada idatzi zituen eta Shakespeareren hiru drama itzuli zizkion hungariarrari. "Buda erregearen heriotza" (1864) poema epikoan Hungariaren iragan mitiko eta historikoa jorratu zuen.
Ikurrin
Bizkaia
Bizkaian ikurrina legeztatu zenetik zintzilikatu zen lehenbiziko Euskal Banderetako bat Sarrikoko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatean izan zen. Ikurrina bakarrik zintzilikatua izatea espainiar polizia agertu eta berau kentzeko nahiko aitzakia izan zen.
Liparis tanakae
Liparis tanakae Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Ikurrin
Nafarroa: Debekua eta jazarpena
1977ko urtarrilaren 19an ikurrina legeztatu zenenetik 1980. urtera arte Nafarroa Garaiko hainbat udaletxek, Iruñeko udaletxea barne, Euskal Bandera beren udal balkoietan zintzilikatu zuten. Baina azken urte horretan egoera gaiztotu eta ikurrinaren aurkako jazarpena areagotu eta debekuari ekin zitzaion.
Dezibel
Dezibela Bel unitatearen hamargarren bat da, hau da, bel bat hamar dezibel dira. Praktikan oso arraroa da Bel unitatea aurkitzea, dezibela erabiltzen da. Izena Alexander Graham Bellengatik datorkio.
Ikurrin
Nafarroa: Debekua eta jazarpena
Orain PSOEk desagertzear zegoen UCDek aurkeztutako ikurrinaren aurkako mozioari babes eman zion. Esan beharrik ere ez dago UPNek ere mozio horri gogo biziz babes eman ziola, eta 1981eko urriaren 26ean Nafarroako armarritik Franco diktadoreak sari gisa emandako San Fernandoren Ereñotz Gurutzea kendu izanaren erabakiarekiko errebantxa edota mendeku modura hartu zuen, bide batez Nafarroa Garaian ofizialki egoteko bi bandera bakar zeudela oroitaraziz, Nafarroakoa eta Espainiarra, eta honela ikurrinari ofizialtasun bidea oztopatuz.
Ikurrinaren aurkako jazarpena Nafarroa Garaian gero eta handiagoa zen, neurri berri eta debekatzaileagoekin. Irunberrin karlistak lehenbiziko aldiz ikurrina debekatzearen aldeko erabakiari batu zitzaizkion. Azaroan berriz ere Iruñeari txanda iritsi zitzaion, udal dantzariek ikurrina erabiltzen jarraitu eta PSOEren nahiei men ez egiteagatik diru laguntza kendu zieten. 1988ko urriaren 14ean UPN eta PSOE oraindik urrutirago joan eta Iruñeko udal dantza taldeak ikurrina erabiltzen jarraitzen zuenez dantza taldea desegin zuten.
Nafarroako Foru Erkidegoa
Hori dela eta, Nafarroako Parlamentuak Nafarroako Ikurren Legea onartu zuen 2003an, UPN, PSN eta CDN alderdiek horren alde bozkatuta. Lege horrek berariaz debekatzen du ikurrina erakunde publikoetan agertzea (Iñigo Zabalza Landa abokatuaren ustez, ad hoc lege bat da, nabarrismo ofizialak onartzen ez dituen ikurrei atxikipena agertzearen aurkakoa ), erakunde horiek Euskal Autonomia Erkidegokoak ez baizik Nafarroakoak direla argudiatuz. Horrek protesta ugari eragin du Nafarroan.
Jazarpena
Ikurrina jada bere sorreratik jazarpena jasan duen bandera izan da, baita bi debelkualdi ere (1923-1931 eta 1937-1976). Honakoa, ikurrinak bere historian jasan izan dituen jazarpen gertakari nabarmenen zerrenda da, ez dira guztiak, zerrenda amaigabea izango litzatekeelako, baina bai ezagunenetakoak:
María Telo
Aipamen biografikoa
1950eko hamarkadan, emakumeen egoera juridikoa hobetzeko ekintzak hasi zituen. Clara Campoamororekin korrespondentzia izan zuen.
Aktibismoa Espainiako demokraziatik
" Horregatik, aitatasun-baimena nahitaezkoa izatea oso neurri jakintsua iruditzen zait enpresaburuaren eta langilearen arteko konplizitate maskulinoa hausteko. Enpresaburuek eta gizarteak, oro har, ulertu behar dute gizona eta emakumea gizakiak direla, ez makinak; seme-alabak dituztela, eta bizitzako lehen uneetan biek dutela haiek zaintzeko eta beren konpainiaz gozatzeko betebeharra eta eskubidea. Eta horrek enpresari nolabaiteko kaltea ekartzen badio, ezin da kitatu zama amari bakarrik jasanaraziz, bere lanaren kaltetan, aitaren lana bere mesederako gordetzen den bitartean. Neurri oso mentalizatzaile bat da, izan ere, gizalegezkoa denez, ohitura sortuko du, eta denbora baten buruan normala izango da eta beste berdintza batzuetarako bidea irekiko du". Maria Telo Nuñez
Eduardo Iglesias
Eduardo Iglesias Berridi (Donostia, 1952ko maiatzaren 5a) euskal herritar idazle bat da.
Camaret d'Egues
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.804 ziren, horien artean 2.034 aktiboak ziren eta 770 inaktiboak ziren. 2.034 pertsona aktiboetatik 1.799 lanean zeuden (1.006 gizon eta 793 emakume) eta 233 langabezian zeuden (82 gizon eta 151 emakume). 770 pertsona inaktiboetatik 212 erretiraturik zeuden, 274 ikasten zeuden eta 284 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Campo de Borja
Campo de Borja eskualdea (Campo de Borcha) Aragoiko Zaragozako probintzian dago (Espainian). Hiriburua Borja da.
Chanteloup-les-Bois
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Jules Mazarin
Giulio Raimondo Mazarino edo Mazzarino italieraz eta Jules Raymond Mazarin frantsesez (Pescina, Abruzzo, 1602ko uztailak 14 - Vincennes, 1661eko martxoaren 9a) kardinal, diplomatikari eta politikari trebea izan zen, lehenik Aita Santuaren zerbitzuan eta, ondoren, Frantziako erresumaren zerbitzuan. Richelieu kardinalaren oinordekoa izan zen. Batez ere Mazarin kardinala izenaz ezaguna da.
Biografia
Kargura iritsi bezain pronto, nobleen etsaigoari aurre egin behar izan zion (bera hiltzeko konplot bat prestatzera ere iritsi ziren). Haren arrakasta diplomatiko eta militarrak gorabehera, Hogeita Hamar Urteko Gerra amaitzea lortu zutenak (Westfaliako Bakea, 1648), Frantziaren zailtasun ekonomikoak zirela medio, jendeak batere ondo hartu ez zituen txirotasun neurriak hartu behar izan zituen. Haren etsaiak bera boteretik botatzen saiatu ziren, baina beti-beti, egoera ondo konpontzea lortu zuen. 1650ean eta 1652an, erbesteratu egin behar izan zen, baina erregina eta jarraitzaile leial talde baten bidez (adibidez, artean Hugues de Lionne eta Michel Le Tellier) gobernatzen segitu zuen.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Testuingurua
Frankoren diktadurak iraun zuen aldi luzean, mendebaldeko eta mediterraneoko munduarentzat Bigarren Mundu Gerran eta honen ondoren sortu ziren gertakizun historiko garrantzitsuak −juduen holokaustoa eta bonba atomikoaren leherketa− oso ugariak eta garrantzi handikoak ziren, eta aparteko abiadan gertatuz joan zirenak. Garrantzi unibertsal handikoak edo kultura eta arte arloan aparteko oihartzuna izan zutela uste ditugunak laburtuz adieraziko ditugu:
Giro kultural eta artistikoa
Gehiengo isil batean baino gehiengo, egoeraren jabe ez zen gehiengoan oinarritu zen Franko, geldotasun politikoak menperatuta eta norberaren bizitza pribatuaren esparruan itxirik zegoen gehiengoan, kiroletan eta, salbuespen urri batzuk kenduta, sentiberatasun zaharkitu bat sustatzen zuten ikuskizun batzuetarako zaletasunekin baino animatzen eta alaitzen ez zena. Hain zuzen ere, Fusi Aizpurua historialariak idazten duenez, Frankoren erregimeneko kultura maila gehiago definitzen zuela masen kontsumoaren azpi-kulturak kultura ofizial berak baino, hots, kezka politiko eta intelektualik gabeko azpi-kultura batek, baina honen ospeak eta arrakastak «entretenimendu eta ihesbideen bitartez herriaren gizarteratzea eta desmobilizazioa» errazten zuela.
Lyons Switch (Oklahoma)
Lyons Switch Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Adair konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Giro kultural eta artistikoa
Diktaduraren lehen urteetan botere ofizialaren eskakizunez, arte modernoaren, eta bereziki arrazionalismoaren korronteak, aitzakiarik eta ñabardurarik gabe gaitzetsi egiten ziren. Agerian azaltzen zen Paristik zetorren guztiarekiko gaitzespena, eta Italiako ereduekiko begikotasuna adierazten zen, non oihartzuna egiten zuen Mussoliniren ahotsak «Eraiki itzazue gauza handiak!».
Halaz ere, frankismoko historialariek idazten dute, nahiz eta garuneko paralisi hau ofizialki sustatu, ez zutela «basamortu kulturala» erabatekoa izaterik lortu. Bizirauteko, diktadurak aurpegi jasanbera aurkeztu beharra zeukan giro liberal eta independente hartako intelektual, idazle eta ertilari haiekin, erbesteratu gabeko edo Espainiara azkar itzuli ziren haietariko batzuk nazioartean ezagunak baitziren. Honela lortu zen kulturaren halakoxe jarraipen bat nahikoa bizirik gordetzea; eta 60ko hamarkada aldera nabarmen agertu zen pertsona inkonformista horien lanei esker ezin izan zuela lortu frankismoak kultura deuseztatzea, eta epe ertainera erregimen politikoaren aldaketa suma zitekeela. Bistakoa da deskribatutako egoerak eta beronen garapen makalak eragin bera izan zuela Baskonian ere. Euskal Herriko artea garapen honen lekukotasuna emanez joan zen.
Autarkia aldiko arkitektura
Zoritxarreko gatazka zibila amaitzean, eta baita lehenago ere, ugari ziren Espainian atzerrira joatea hautatu beharra izan zuten adituak, ahozko edo idatzitako hitzarekin lan egiten zutenak. Kasu hauetan, frankismoak «pentsamendu bakarraren» legea ezarri zueneko bortizkeria ankerra kontutan izanez gero, atzerriratzea, erregimen berriak pertsona hauei beren filosofia politiko pertsonal eta barnekoagatik, edota beren lanbide jarduerari emandako zentzuarengatik jarritako zigorra ote zen galde diezaioke norbaitek bere buruari. Galdera hau, Euskal Herrian behintzat, ia ezin kanpora daiteke ertilari plastikoei buruz, zeren eta, pinturak edo eskulturak ideia politikoen azpiegitura gisa balio izan zuten kasuak ez ziren ugariak izan. Euskal Herriko arkitekto, margolari eta eskulturagileen artean erabakigarriak izan ziren iritzi pertsonalak eta menperatutako bandoko militantzia politiko hutsa, kartzelatik edo heriotzatik ihes egiteko aukera bakarra atzerriratzea zela agertzeko.
Manuel Inazio Galindez
Orduko emaitzen artean aipatzekoak dira:
Bikainetan bikain dira, halaber:
J. L. López de Uralde
Gasteizen honako hauek diseinatu zituen:
1960ko hamarkadako eliza modernoak
Aingeruen Santa Maria. Gasteizen Jabier Carvajal eta Jose Mª Garcia Paredesek eraiki zuten Aingeruen Santa Maria Parrokia (1958). Libre zegoen lurzorura egokitu beharrak iradoki zuen habeartearen oinplano triangeluarra. Honi, beste angeluzuzeneko habearte bat erantsi zitzaion, estua eta luzea, sakramentuaren aldarea, aitorlekuak eta bataiategia hartzen zituena. Adreiluz eraikitako hormak eta zurezko sabaia metalezko egitura baten gainean ezarririk daude, beltzez margoturik eta bistan, ezkutatu gabe direlarik.
Jose Leon Kruzalegi
Hizlari bikaina zen, entretenigarri eta azkarra, eta entzuleriak atsegin handiz entzuten zuen. Arte kritikari eta literatura-idazle bezala, interesa piztu zuen, eta literatura eta arte maitaleen aldetik oso irakurria izan zen. Lan ugari argitaratu zituen, Argentina eta Mexikoko euskal aldizkarietan bereziki. Nazioko talde erakusketetan eta erakusketa pertsonaletan parte hartu zuen. Eta arrakasta handia lortu zuen 1950ean Buenos Airesko Riel Galeriako euskal paisaien erakusketan. 1952an. Laurak Bat Euskal Zentroaren sorreraren 75. urteurrena zela eta, erakusketa bikain bat antolatu zuen, Euskal Herriko margogintzako izenik ospetsuenak bilduta. Hitzaldi interesgarri batekin eman zien hasiera ekitaldiei.
Joan Aranoa
Azkenik, Argentinara joatea erabaki zuen. Bidaian ezagutu zuen Elias Urkullo, laguntza eraginkorra emango dion gizon dirudun eta eskuzabala. Honi buruzko esker onezko oroitzapena gorde zuen Aranoak, halaber, bere atzerri berrian lagunduko dion Jose Antonio Lauburu jesuita ezagunarena. Argentinan kokaturik, Buenos Airesen bere Gurutze Bideko zenbait egonaldi jarri zituen erakusgai, eta Montevideon (1943).
Gure iritziz, Euskal Herriko pinturaren maisu handitzat sagaratzen duten obra zoragarriak dira. Ordutik, behin baino gehiagotan igaro zuen Atlantikoa leku ezberdinetan antolatzen zizkioten erakusketen atzetik, 1973an Argentinako Olivosko bere bizilekuan hil zen arte.
Lazkaoko herrigune historikoa
Ezaugarriak
Monumentutzat har daitezkeen eraikin batzuek osatzen dute herriaren erdigunea. Jatorrizko herriaren egiturak ez du inolako zerikusirik Erdi Aroan sortutako harresidun hiribilduen itxurarekin. Jatorrizko gune horrek ez du orube banaketarik ezta bide egiturarik ere, orduko herrixkekin konparatuta ezberdina izanik.
Hirigintza
Kolonien fundazioa
K. a. 750. urtetik aurrera, greziar hiri-estatuek populazioaren hazkunde prozesuan sartu ziren. Populazioaren gorakada kudeatzeko hiri berriak sortu zituzten: Siracusa, Marseilla, Napoli, Ponpeia edota Mileto adibide batzuk dira. Prozesu berri hauetan, hiria modu planifikatuan planteatuko da, bai sozialki, bai hirigintza aldetik ere
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Jon Zabalo, Txiki
Kubismo sintetikoak eta Déco arteak apur bat ukitua izanik, Txikik inongo beste marrazkilarik baino hobeto menderatu zituen lerroaren ezkutukiak eta beronen adierazpen-indarra. Zuzenak nahiz okerrak, trazu garbi eta jarraituetatik grazia eta adierazkortasuna sortzen zen.
Kerry konderria
Kirolak
Orain arte Kerry GAA taldeak futbol gaelikoko txapelketa nagusia 36 aldiz irabazi du eta Irlandako konderrien artean nagusi da. Hurlingari dagokionez garaipen bakarra du, 1891ekoa.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Bizente Arnoriaga
Bere bigarren aberrira, Caracasera, itzuli eta han Industri Diseinuaren Eskolan (Sucre Institutu Teknologikoa) hasi zen irakasten.
Eloy Erentxun
Eloy Erentxun (1904-1987) Gipuzkoako Arroan jaio zen eta herri eskoletako maisu izan zen urte luzez, Nafarroako hainbat lekutan. Osaba Teodoro Erentxunekin izandako harremanetan aurkitu zuen –berandu samar, baina– bere margogintzako bokazioa. Gerra zibilaren urteetan bizi izan zituen abenturak nahikoa izan ziren borondatez erbestera joatea pentsatzeko. Ezkondurik, 1950ean Venezuelara emigratu zuen Euskal Herrian egindako erakusketengatik ordurako ezaguna bazen ere. Venezuelan bizi izan zen 16 urtez. Lanaldi erdiko lanpostu bati heldu behar izan zion gainontzeko denbora maite zuen zereginari eskaini ahal izateko: margogintzari.
Hirigintza
Hirigintza inperialista
Batzuetan, Inperioaren zabalkundearen logikaren arabera, tokiko tribuen kokalekuak erromatar eran urbanizatu ziren, konkistak zekarren onura erakusteko asmoz. Inperio garaian hiru motatako hiri-kokalekuekin topa genitzakeen:
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Guillermo Larrazabal
Euskal herritartzat hartu behar da Córdobako Veracruzen jaiotako Guillermo Larrazabal (1907-1983), aitarik gabe umezurtz, haurtzaroan aberriratua izan zena. Urduñan Jesuiten ikasle izan zen eta han azaldu zituen bere gaitasun artistikoak; bere gaztaroan, beirateak marraztu zituen Felix Cañadaren etxerako (1926-1936) eta aldi berean klaseak hartzen zituen Atxuriko (Bilbo) Arte eta Lanbideen Eskolan diru-laguntza bat jaso zuen Madrilen margolari klasikoak ikasteko.
Hirigintza
Euskal Herriko hirigintza Erdi Aroan
Aro gotikoari dagokionez, komertzioa areagotu zen eta, ondorioz, hiri berriak sortzen hasi ziren; «hirien sorrera prozesua bereziki indartsua izan zen gotikoaren garaian, XIII. mendearen bigarren erdian eta XIV. mende osoan zehar». Hiri berrien sorrera eta eraikuntza, hasiera batean, Gaztelako koroak ordaintzen bazuen ere, XIV. mendetik aurrera egoitza eskatzen zutenei egokituko zitzaien hiriaren eraikuntzaren finantziazioa, zergen bidez.
Islameko hiriak iberiar penintsulan
Europako lurraldeak, Erromatar Inperioaren porrota eta gero, hazkunde organikoko garapen bat bizi izan zuen. Hegoaldeko lurretan ordea, Islamaren influentzia jaso zuena, bestelako hiri-garapena topatu dezakegu, ekialdeko tradizioari so egiten dion garapena hain zuzen ere.
Hazkunde organikoa eta ordenik gabekoa da, edozein kasutan, musulman hirien nagusitasunik handiena; aditu batzuen arabera, gizartea "bi mailetan dago antolatua: biotikoa eta kulturala, eta musulmana maila biotikoaren ondorio da, islamiar gizartean nagusitzen baita".
Aurrekariak eta XIV. mendeko testuingurua
Humanismoaren bilakaeran hainbat faktoreek hartu zuten parte; Johann Gutenberg-ek, 1450ean, inprenta asmatu eta liburugintza moderno aroari eman zion hasiera. Teknologia berri honi esker, oso hedapen azkarra izan zuen 1521ean argitaratu zen Vitrubio arkitektoaren De Architectura Libri Decem tratatuak. Augusto enperadorearen garaiko arkitekto erromatarra zen Marco Vitrubio, eta gure garaietara heldutako eraikuntza eta arkitektura klasikoko tratatu bakarraren egilea dugu. Hau guztiarekin batera, 1453an turkoek Konstantinopla konkistatu zuten, bertako artista eta eruditu greziar ugarik Italian izan zutelarik babesleku.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Ziriako Parraga
Gogora dezagun Ziriako Parragaren izena, Ibarrolaren antzeko patua ezagutu zuenarena. Historia ilun hau beharbada argitaratu egin beharko litzateke. Nahiz eta, bestalde, eta ondo pentsatuz, positiboagoa litzatekeen, oraingo honetan behintzat, «gerra zibilek ehun urteko iraupena» dutenaren atsotitza egia ez izaten ahalegintzea.
Jeseník nad Odrou
Jeseník nad Odrou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.986 biztanle ditu eta 28,93 kilometro koadroko azalera. Nový Jičíngo barrutian dago.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Joakin Lucarini
Joakin Lucarini (1905-1969) Fontetxan (Araba) jaio zen, baina Bilboko Arte eta Lanbideen Eskolan hezi, eta bere bizitza zein obra hiriarekin oso lotuta egon ziren. Arabako Foru Aldundiaren pentsio bati esker, Paris eta Italiara bidaiatu ahal izan zuen, eta esperientzia hauetatik atera zuen bere gaztaroko kontsigna: «Natura zalapartarik gabe, estilizazio barregarririk gabe kopiatu»; zorionez bete ez zuen kontsigna bera, handik laster, bere irudiak estilizatzen hasi baitziren Beuronen erlijiozko artearen estilora, besteak beste lan honetan:
Baina eskulturagile arabarraren lanik gehienak Bilbon daude. Eskulturak ditu:
Lucarinik erliebea ere landu zuen;
Lucariniren estiloak klasizismo kutsu argi bat du. Anatomia naturala gailentzen da eta ez du irudimen faltarik; baina formaren edertasun eta perfektutasuna gehiegizko arduraz zaintzen ditu, eta ez dute itxuragabetze espresionistek erakartzen. Horrela, beraz, bolumenak sinplifikatzera, jantzien xehetasunak kentzera eta bere irudien anatomia, indar eta sendotasun zirrara eragingo duten planoetara murriztera mugatuko da.
Karlos Elgezua Lasuen
Parisen denboraldi luze bat igaro eta Eibarrera itzuli zen, 1925ean. Gerra Zibilaren aurreko urteetan bere lanik onenetariko batzuk modelatu zituen, besteak beste, Atano III.a bikaina, geroago kopia ugari egingo zaizkiona.
Joan Guraya
Material mota guztiekin egin zuen lan. Baina zura koloreanitza erabili zuen batez ere, bereziki erlijiozko irudigintzarekin lan egin zuenean. Eske handia zuten Gurayaren lanek, dudarik gabe korronte abangoardistak albo batera utzi eta errealismo oso nabarmen bat bilatu zuelako beti. Eredu naturaletan inspiratzen zen, baina hauetan halakoxe adierazkortasun bat ere lortzen saiatzen zen. Bere emaitza ugarietatik, ondorengo irudiak azpimarra ditzakegu:
Guraya, erlijiozko gaia duintasun eta nortasunez sentitu eta landu zuen hainbat Euskal Herriko eskulturagileren arteko bat da, modernotasuneko gehiegikeriak ukatuz, baina leialtasun anatomikoaren esklabo bihurtu gabe. Denborarekin, adierazpen plastikoaren zentzu gero eta handiago bat nabari da. Ausardia handiagoz, ildo horretatik jarraitu zuen Gurayaren garaikidea eta bera bezain errealista den beste eskulturagile bat badugu: Julio Beobide.
Julio Beobide
Nahiz eta bere obra onetako batzuk gerra zibilaren ondorengo aldiari zegozkionak izan, esan daiteke 1930 aldera –ezkondu zen urtea bera– Beobidek artista-heldutasuna lortu zuela. Beobideren fardel artistikoa, ikatzez egindako marrazki eta zirriborro ugariez gain, erlijio-irudi, erretratu (buruak edo bustoak) eta monumentuek osatzen dute. Zura zuen gogoko materiala, nahiz eta marmola ere lantzen zuen. Landu zuen teknika zuzena da, buztinez egindako eredu batetik abiaturikoa.
Serrières (Saona eta Loira)
Serrières Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Jorge Oteiza
Oteizak, Sao Paoloko IV. Bienaleko Nazioarteko Sari Handia irabazi zuen, 1957an. Orduan hasiak zituen poliedro irekiaren inguruko bere ikerketak eta honelako artelanak sortu zituen:
Koral itsasoko uharteak
Geografia
Willis uhartetxoak oso lurralde garrantzitsuak dira bertan habiak egiten dituzten hegazti eta dortokentzat, baina bertako baliabide naturalak hutsalak dira. Gehienek 3 km² baino gutxiago dute.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Eduardo Txillida
Hauek dira espazioaren magalean gordeleku sekretuaren bilaketan landutako adierazpen ezberdinak.
Topalekuak honako hauek izan ziren:
Hirigintza
Industrializazioa
XIX. mendean sortutako burgesiak industri-kapitalismoaren balioak bere egin zituen, hots, indibidualismoa eta lehiakortasuna. Garapen eredu horrek langile-klasearen sorrera bultzatu zuen. Herri txiki eta hirietako zenbait auzoek sekulako eztanda demografikoa jasan zuten, hirira lan bila zetozen etorkinen eraginez. Industria sistema berria elikatzen zuen langile-masa honen etorrerak, sistemak behargin ugarien beharra baitzuen.
Anita Loos
1912an Hollywoodeko gidoilarien plantillan lehen emakumea izan zen, D. W. Griffithek kontratatua. Bere lanik ospetsuena 1925eko Gentlemen Prefer Blondes eleberri komikoa izan zen. 1951n Broadwayrako Coletteren Gigi eleberria egokitu zuen.
Basaurako artea
Basaurako gorostia Nafarroa Garaiko Ameskoabarrena herrian dagoen zuhaitz monumentala da. Quercus ilex espeziekoa da. Arrazina inguruan dago. 2009tik Nafarroako Monumentu Naturalen Katalogoan jasota dago, 26. zenbakiarekin. Basaurako Erreserba Naturalean dago.
Hirigintza
Mundu Gerrate osteko hirigintza funtzionalista
Etxebizitza eta, oro har, hiriaren inguruko ikuspegi honek gizartearen jarduera oro kontrolpean izateko gurarian islatu ziren, makina baten funtzionamenduarekin parekatuz. Modernoen kezkak hiri-dentsitate eta gune irekien arteko loturan agertuko dira, pasa zen mendeko higienismoaren kezka berdinak, hain zuzen ere. Horretaz gain, modu azkarrean garatzen ari ziren komunikabide azpiegiturek -automobila, trenbidea, hegazkina- hiriaren trazan ekar zezaketen aldaketak ere izan zuten ardura.
Agiriak hiri-plangintza lurralde-plangintzaren zatitzat jotzen du. Industrializaziotik, Europar kokalekuak eraikitako continuum batean mantendu zituen orekak estropezu egin zuen industriaren beharrekin: industriak lehengaiak zeuden tokietara joaten ziren, eta jendea atzetik. Lurralde desoreka sortu zen.Inguru fisikoaren ardura, berriro ere, Industrializazioan sortutako desoreken ondorio da. Bilboko itsasadarra adibide aparta dugu: Ezkerraldeko bizitegi-auzoak gune maldatsu eta garaietan kokatzen ziren bitartean, industriak itsasadarrak lagatako eremu laua eta egokiak okupatzen zituen. CIAMeko hirigileen aburuz:
Hiri-zentroen berpizkundea
Bi hiri hauek eskala handiko entseguetan bihurtu ziren. Zenbait egileen ustetan, funtzionalismoaren ereduak hiri bikoitza sortzen zuen: batetik monumentu eta mugarri arkitektoniko handiekin apaindutako hiria, gobernu eta enpresa handien eskuetan erortzen zena; bestetik, jende xumearen hiria, arkitektura funtzional bezain interes gabekoa zuten auzoetan. Era berean, arkitektura eta hirigintza, Mugimendu Modernoaren azkeneko urteetan –60ko hamarkada–, krisian sartu zen, funtzionalismoaren hiriak ez baitzituen «bizigarri» suertatu zitezkeen hiririk sortu.
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Jose Manuel Alberdi
Zurez taillaturiko lan ugari ere badu Alberdik −gaur egun, jabego pribatuetan banaturik daude ia denak−, erlijio-gaiei, folkloreari eta politikari buruzkoak. Horien artean figuratiboa ere mintzaera abstraktu eta sinbolikoa bezainbat menderatzen duela erakusten du askotan.
Remigio Mendiburu
Bere estudioan Ataria zutitzen da, bizitza eta naturaren zorrotada erraldoia, 3m-ko garaiera duen zutabe lerrobakarra, haritz oso bat, dinamismoz, argiz eta sakonunez, besoz eta besapez betea, totemen sinbolismo misteriotsu batez beteriko betilo izugarria.
Bizente Larrea
Frantziara joan zen 1954an, eta Solesmesen eskultura egiten aritu zen Raymond Dubois-en estudioan. Erlijiozko irudiak dira zurezko eta brontzezko bere lehen lanak.
Mahatsondoak. Hasierako lanetan lehenetarikoa da mahatsondo-multzoa, zur margotuan angeluen zuzentasuna nagusitzen den formez osatua.
Forma Zentrokideak. Ia aldi berean, zirkulu formaren edertasun aratzak erakarri zuen: «Forma Zentrokideak», hainbat materialetan eta formatutan eginak (1968).
Gangak. Eskulturagilearen hizkera funtsezko bihurtu zen 70eko hamarkadan, araztasun eta soiltasun handiko formetan atsegin hartuz, nahiz eta beti dinamikoak ziren: hutsune txiki borobilak katean, «kateaturiko gangak» izenburuaren iradokitzaileak.
Formatu handiak. Azken belaunaldietako Euskal Herriko ertilari zenbaiti gertatu zaien bezala, bere azken obretan formatu erraldoiekiko zorabioak erakarri izan zen Larrea. Azpimarra dezagun honako erraldoi hau:
Errealismo aske bat
Bizkaian ere, apur bat beranduxeago, hirurogeiko hamarkadan, Bilbao taldea sortu zen (1966), Santafé Largacha margolariak, Azebal Idigoras zeramikagileak eta Barreito Bengoa akuarelariak osatua.
Pelaio Olaortua
Antzeko zerbait esan daiteke Pelaio Olaortua (1910-1986) gernikarrari buruz, bere belaunaldiko margolarien artean, bere trebezia tekniko handia sentiberatasun plastiko paregabearekin lotzen jakin izan zuen artistari buruz. Bere margolanetan bi aldi nabari daitezke: bata, Espainian izan zuen heziketa akademikoari dagokiona; bestea, Parisen egin zuen egonaldiari dagokiona, izan ere han Utrillo eta batez ere Cezannen eraginak ekarri zituen, haiengandik formen egituraketa geometrikorako joera hartuta.
Antonio Santafé Largacha
Azebalen garai berekoa, eta berarekin Bilboko Arte eta Lanbideen Eskolan ikasia izan zen Antonio Santafe Largacha (1911-). Marokon barrena ibilia zen, eta bere koadroen argia handik ekarria izan daiteke. Santaféren lanetan formen nolabaiteko estilizazio bat nabari da, askotan, itzal bolumenak deuseztatzeko eta tindu lauetara mugatzeko bere joerarengatik, kubismoko azken aldia isla dezaketenak «kristal kubismoa». Horrela ulertzen da bere akuarela gardenen aldeko zaletasuna eta trebezia.