cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paulo César (futbolaria)
Brasilen
Paysandu-ri mailegua eman ondoren, 1992ko Brasilgo Kopa jokatu zuen, São Luiseko Moto Clubaren koloreak ordezkatuz. Han, 14 partidatan 4 gol markatu zituen. Gero, Ferroviário-EEra pasatu zen 200.000 cruzeiroren truke, eta estatuko txapelketan 29 gol markatu zituen. Goleatzaile gorena izan zen. Gero, El Santa Cruzek erosi egin zuen, 1.800 000 cruzeiro ordainduta.
Anna Pavlyk
Biografia
1877an, Pavlyk bi aldiz atxilotu eta kondenatu zuten: urtarrilean eta udan, Ivan Franko, Mykhailo Pavlyk, Ostap Terletsky eta beste batzuekin batera. Pavlyk 1879 eta 1880an ere atxilotu zuten. Kasu bakoitzean, auzitegiak espetxe-epaia eman zuen.
Herensuge Turkesa
Kultur irudikapenak
Tang Taleskoaren erromantzean, Tigre Zuriaren izarra, Li Shimin zerbitzatzen duen irudimenezko Luo Cheng jeneral gisa berraragiztatzen da. Herensuge Turkesaren izarra, berriz, Shan Xiongxin jeneral gisa berraragiztatzen da, Wang Shichong zerbitzatzen duena. Bi jeneralak Qin Shubao, Cheng Zhijie eta Yuchi Gong-en zinpeko anaiak dira. Hil ondoren, haien arimak Tang dinastiako eta Goguryeoko heroien jabe omen dira, hala nola Xue Rengui eta Yeon Gaesomun.
Dortoka Beltza
Iparraldea eta neguko urtaroa adierazten ditu, eta, beraz, batzuetan Xuanwu (Dortoka Beltza, literalki. Iparraldeko Gerlari Beltza (txineraz 北方玄武 Běifāng Xuánwǔ).
Aurea Etxaniz
Ibilbide profesionala
20 urtekin hasi zen Aurea erraketista profesional gisa. 1.942 urtean Cusco izeneko enpresari batek egin zion lehenengo kontratoa Sabadellgo frontoian jokatzen hasteko. Zazpi urteko ibilbide profesionala egin zuen Etxanizek, Espainiako hainbat frontoitan jokatuz atzelari moduan: Sabadellen, Logroño n, Las Palmas Kanaria Handikoan eta Santa Cruz Tenerifekoan.
Erretiroa
Ezkondu eta gero Caracasera joan ziren senar-emazteak, bertan bizi izatera, 1.949ko urtarrilaren 7an. Bi seme eta alaba izan zituzten.
Txinatar konstelazio
Historia
Hogeita Zortzi Ilargi Jauregien sistema Indiako Nakshatra sistemaren oso antzekoa da (nahiz eta ez berdin-berdina izan), eta, gaur egun, ez da ezagutzen txinatar eta indiarren sistemaren historian elkarren arteko eraginik izan den.
Terminologia
«Asterismo» termino generikoa 星群 da (xīng qún, literalki «izar taldea»).
Hiru Esparruak
Jauregi Gorenaren Esparruak Virgo, Coma Berenices eta Leo konstelazio greziarrak eta Canes Venatici, Hartz Handia eta Leo Minor-en zatiak hartzen ditu bere baitan.
Hegoaldeko asterismoak (近南極星區)
Hego Zeru-poloaren inguruko zerua ezezaguna zen antzinako txinatarrentzat. Beraz, ez zen Hiru Esparru eta Hogeita Zortzi Jauregi sisteman sartu. Hala ere, Ming dinastiaren amaieran, Xu Guangqi-k Europako izar-mapen ezagutzan oinarritutako beste 23 asterismo sartu zituen. Asterismo horiek Txinako izar-mapa tradizionaletan sartu ziren geroztik.
Vikingak (telebista saioa)
Saioak denboraldi bakarra izan zuen eta zortzi atal. 2022ko uztailaren 20an estreinatu zen eta urte bereko irailaren 21ean bukatu. Programak ez zuen ikuslearen babesik lortu. Audientzia datu oso baxuak eman zituen, kateak azken aldian izan dituen baxuenak. Bataz beste %0,8ko sharea lortu zuen. Horregatik programak ez zuen jarraipenik izan.
EuroCup Women
Egitura
Gaur egun herrialdetako ligetatik 60 talde sartzen dira eta sailkapen fase bat izaten dute taldekako fasera sartzeko. Lau taldetako multzoak eratzen dira ondoren. Haietatik sailkatzen direnek play-offak jokatzen dituzte eta 16 talde sartzen dira azken fasera. Hortik aurrera urkila erako sistema klasikoa erabiliz lau talde iristen dira Final Four-a jokatzera.
Greip
Greip edari marka bat da, mahats muztioarena, Tafallan (Nafarroa Garaia) ekoitzia 1964. urtetik. Zumos de Navarra izan zen enpresa sortzailea zeina 1990eko hamarkadatik PepsiCo multinazionalaren jabetza den.
Miren Arenzana Letamendi
Miren Arenzana Letamendi (Bilbo, 1965eko ekainaren 6a) euskal artista da.
Izotz plataforma
Izotz plataforma edo izotz hesia itsasoko uraren gainean flotatzen ari den izotzezko plataforma zabala da, kontinenteko izotz geruzak edo glaziar batek kostaldea hartzen duenean sortzen dena. Gaur egun Antartikan, Groenlandian, Kanada iparraldean era Errusiako eremu artikoan soilik aurki daitezke.
Eneko Delgado
Ibilbidea
''2022ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Onddo gorri
Beste perretxiko batzuekin nahastuta eta hornigai gisa balio du, kontserbetarako ere bai.
Deskribapena
Hanka: Kolore aldakorrekoa, horixka goiko aldean eta gorri-arrosa erdialdean, zertxobait sabelduna, oinarrira mehetua, ez da ildaskatua, ez fibrilosoa, baizik pruina fin bat du.
Etimologia: Hortiboletus terminoa latinetik dator, lorategi, esan nahi duen "hortus" hitzetik. Lorategiko Boletusa. Rubellus epitetoa latinetik dator, gorri bizia, esan nahi duen "rubellus" hitzetik.
Claude Perrault
Luis XIV.ak Louvreko Museoaren ekialdeko fatxada diseinatzeaz arduratuko den batzordeko kide aukeratu zuen. Batzordeko beste kideak Louis Le Vau eta Charles Le Brun izan ziren. Perraultek Parisko Behatokia ere diseinatu zuen.
Jon García Aguado
Olimpiar Joko bitan hartu du parte: 2004an (7.a) eta 2008an. Europako txapelduna ere izan da 2005 eta 2006 urteetan.
Larruki ubel
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Banaketa eremua
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia, Itsaso Beltza eta Kaspiar itsasoa inguratzen duten estatuak, Japonia, Australia.
Marmoka (argipena)
Ikus, gainera:
Isabella Colbran
Ibilbidea
1815ean sopranoak Barbaja utzi zuen. Bere karrerako gailurrean, Rossinirekin (1792-1868) lan egin zuen, eta Elisabetta regina d'Inghilterraren paper nagusia konposatu zuen harentzat. Musikagilearekiko elkarlan musikalak en Otellon  Desdémona(1816), La Gazzettan Lisetta (1816), Armida (1817), Moisés  Egipton Elcia (1818), Ricciardo e  Zoraiden Zoraide (1818), Ermioneren titularra (1819), La donna del Lagon Elena (1819), Maometto Secondon Anna (1822), Zelmiran titularra (1822) eta Semiramide (1823).
1821ean Napoli utzi eta Londresera joan zen Rossinirekin, eta harekin ezkondu zen 1822ko martxoaren 22an. Hurrengo urtean Veneziara itzuli ziren eta bertan konpositoreak Semiramideren paper titularra idatzi zuen Isabellarentzat, ikusleen eta prentsaren kritika txarra jaso baitzuen. Semiramide izan zen Rossinik Italiarako eta La Colbranerako konposatu zuen azken opera. Gero Parisera joan ziren bizitzera. Frantziako garai hartan, La Colbran eta Rossini senar-emazteak sarritan izan zituzten etxean istiluak. 1837an, Isabella eta Rossinik Paris utzi zuten Italian bizitzeko, non konpositoreak neurastenia jasan baitzuen.
Bere ahotsa
2009. urtean, Joyce DiDonato mezzosoprano estatubatuarrak omenaldi errezitaldi bat grabatu zuen Rossinik Colbranentzat konposatu zituen lanekin.
Ye Banished Privateers
Ibilbidea
Urte berean, irailaren 12an, The Legend of Libertaliak bere bigarren estudio-albuma argitaratu zuen Totentanz Records-en.
Diskografia
Lagin-hargailuak
Landaburu goiztiar
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udan, lurrean, hostozabalen basoetako leku belartsuetan, larreetan eta zelaietan.
Makaldi-ziza
Makaldi-ziza (Tricholoma populinum) Tricholomataceae familiako onddo bat da.
Azkenaldian ez da biltzen, baina aurreko mendean makal-ziza (Agrocybe aegerita) bezain jazarria zen, eta oliotan edo ozpinetan kontserbatzen zen.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran globo itxurakoa edo hemisferikoa, gero zabaldu egiten da eta gutxi-asko lautu. Arre-gorrixka koloreko azala, ilunagoa erdirantz eta zenbait orban sakabanatu ilunekin. Gainazal leuna du, pixka bat likatsua hezetasunarekin. Ertz zurixka du, pixka bat inkurbatua.
Hanka: Lodia, sendoa, batzuetan lodituta, beste batzuetan okertuta, goiko aldea zuria eta irregularki arre-gorrixkaz orbandua gainerakoa.
Mukiadar labur
Mukiadar laburra (Calocera cornea) Dacrymycetaceae familiako onddo bat da.
Deskribapena
Karpoforoa: Leuna eta likatsua. 2 cm arteko altuerako klabula txiki bat gisa aurkezten da, horia eta oinarria zurixka eta iletsua du. Taldeetan agertzen da, baina ez da arraroa bakarka ikustea, batez ere gaztaroan.
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako baliorik.
Larru-tripaki beltz
Sasoia eta lekua
Uda amaieran eta udazkenean, koniferoen eta hostozabalen basoetako lurzoru azidoen humusean.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Australia, Japonia.
Gerardo Arteaga
Club Santos Laguna
2013an hasi zen Club Santos Laguna 15 urtez azpiko taldearekin jokatzen. 2014an 17 urtez azpiko kategorian jokatzera joan zen, kategoria horretan bi denboraldiz 2014ko Aperturan txapeldunorde izan zen, 2015eko apirilean Dallas Txapelketako txapeldun izan zen, non hiru gol sartu zituen, 2015eko Apertura txapelketako titulua lortu zuen finalean Pachuca garaituz eta 2016ko Clausura txapelketan berriz txapeldunorde izan zen.
Behe mailako kategoriak
2017ko abuztuan lehen aldiz deitu zuten 21 urtez azpiko kategoriako kontzentrazio baterako hautaketa egiteko. 2018. urte hasieran kontzentrazio baterako beste deialdi bat zuen.
1990eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Kartelaren egilea Victor Rubio izan zen, lehiaketa bidez.
Larru-tripaki anisatu
Larru-tripaki anisatua (Hydnellum suaveolens edo Calodon suaveolens) Bankeraceae familiako onddo espezie bat da.
Deskribapena
Hanka: Laburra eta mozkotea, lodia, urdinxka, gero arre-sepia kolorerako joerarekin.
Haragia: Zurixka, suberosoa, ondoren gogorra. Ebakitzean, eremu zentrokide urdinak ditu, oinean estuagoak. Anisaren usain sendoa du, ezin da ondo definitu, ia higuingarria.
Etimologia: Suaveolens epitetoa latinetik dator, usain leuna, esan nahi duen "suaveolens" hitzetik. Bere usainagatik.
David Ochoa
David Ochoa (2001eko urtarrilaren 16a) D.C. United Major League Soccer klubeko atezain gisa jokatzen duen futbolari profesionala da. Estatu Batuetan jaioa, Mexikoko 21 urtez azpiko selekzio nazionala ordezkatu zuen.
Ameriketako Estatu Batuak
Ochoa 2020ko CONCACAF Gizonezkoen Olinpiar Sailkapen Txapelketarako 20 jokalariz osatutako Estatu Batuetako 23 urtez azpiko azken zerrendan izendatu zuten 2021eko martxoan. Ochoak 23 urtez azpiko taldearentzat hiru partida hasi zituen Olinpiar Sailkapenean. Estatu Batuek ez zuten 2020ko Olinpiar Jokoetarako sailkatu Hondurasen aurka 2-1 galdu ostean; Hondurasek bigarren gola sartu zuen Ochoak Luis Palmari eta Estatu Batuetako atean errebotatu zuen pase erratu bat jokatu ostean.
Lanperna zuri
Sasoia eta lekua
Udazkenean. Hostozabalen edo koniferoen basoetan agertzen da. Urria da.
Marasmio jangarri faltsu
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran kanpai itxurakoa, ondoren ganbil-laua, azkenean zabaldu egiten da erdian titi zabal bat duela, haragi kolorekoa edo okre-horixka.
Hanka: Kapelaren kolorekoa, mehea, liraina, fistulosoa, ebakitzean erraz zirpiltzen da. Mizelio hondarrek oinarria zuritu egiten dute.
Etimologia: Marasmius hitza grekotik dator, "marasmius" hitzetik, eta lehortzea esan nahi du.
Nahasketa arriskua
Marasmius oreades jangarriaren oso antzekoa da. Honek orriak, lodiak eta zabal ditu, oina gogorra eta elastikoa eta usaina atsegina; Marasmius collinitus delakoak berriz, orriak estu eta meheak ditu, oina ez du hain gogorra eta usain desatseginekoa da.
Giuseppe Saracco
Giuseppe Saracco (Bistagno, 1821eko urriaren 6a - ibidem, 1907ko urtarrilaren 19a) italiar finantzari eta politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1900eko ekainetik 1901eko otsailera.
1900eko ekainean lehen ministro hautatu zuten eta hilabete geroago Hunberto I.a erregea hil egin zen. Legebiltzarrak 1901eko otsailean gaitzetsi zuen Saraccoren jokaera ahula zamaketarien greba baten aurrean, eta honek dimisioa eman zuen.
Mukiziza ubel
Deskribapena
Karpoforoa: More kolorekoa edo arrosa-morea, masa gelatinakara txikiz osatua, lobulatuak, bilgarriak eta irregularrak, batzuk besteekin elkartzen dira, garuna gogorazten duen askotariko formak hartuz, Tremella baten antza dute. Lehenik eta behin, Fruktifikazio sekundarioak agertzen dira, borra formakoak, eta, ondoren, kolore bereko apotezioak sortzen dira, tolesdunak, izurtuak, oso kupiliformeak, maiz talde estuetan jaiotzen dira.
Mukibotoi lila
Deskribapena
Errezeptakulua: 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa eta 0,5 eta 2 cm bitarteko garaierakoa, goian krateriforme formako zulo bat du, ondoren turbinatua. Beheko aldea (himenioa) grisaxka, bioleta zurbila edo zertxobait arrosakara motela eta distirarik gabea; ertz zorrotza, barrualderantz kurbatua, ondoren zuzena. Kanpoko azala leuna, hezea, distiratsua, grisa, gero marroi zurbila edo pixka bat gorrixka.
Muki-sare orriurdin
Ez du sukaldaritzarako balio.
Nahasketa arriskua
Cortinarius lewisii, antzeko espeziea da.
Muki-sare ezpainzimur
Deskribapena
Hanka: 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, oinarrirantz lodituta, baina puntan amaitzen da. Kolore zurixkakoa, tonu moreekin eta gainazal likatsuarekin. Beti humusean oso lurperatuta egoten da. Mintzezko gortina zeta-antzekoa du eta oinean gerriko zabal bat uzten du, sigi-sagako marrazkiekin.
Nahasketa arriskua
Cortinarius mucifluus espeziearekin, koniferoetako espeziea, ia bakarrik pinu gorrietan hazten da.
Mukiziza hori
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako balio.
Larru-tripaki urdinska
Larru-tripaki urdinska (Hydnellum caeruleum edo Calodon caeruleum) Bankeraceae familiako onddo espezie bat da.
Deskribapena
Etimologia: Caeruleum epitetoa latinetik dator, kolore urdina esan nahi duen "ceruleus" hitzetik. Karpoforoaren zeru-urdin koloreagatik.
Robinson Aguirre
Robinson Aguirre Ortega (2004ko azaroaren 23) Colorado Rapids 2 taldean erdilari gisa jokatzen duen futbolari profesionala da. Estatu Batuetan jaioa, El Salvadorko selekzioan jokatzen du.
Amaia Cazenave
Ibilbide profesionala
Kazetaritza ikasketak amaitu eta 2010ean hasi zen lanean France Bleuko Baionako delegazioan. Zenbait urtez lanean aritu ondoren, 2021ean utzi egin zuen erredakzioa. Je ne suis pas une salope je suis journaliste (Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz dokumentalean Baionako eta Parisko erredakzioetan urte luzez jasandako sexu jazarpena salatu ondoren. "Ez dakit kirol munduak berak azeleratzen duen sexismoa, baina erredakzioan gizonak haien artean izateak, horrek, segur baietz"Femmes journalistes de sport elkarteko kidea da. Kirol-erredakzioetan gehien eta gutxien bereizten diren emakumeak nabarmentzea du helburu.
Onddo astun
Deskribapena
Tutuak: Meheak, ez oso luzeak, hasieran horiak, gero hori-okre kolorekoak eta bukaeran berde-oliba kolorekoak; aireak ukitzean eta hatzekin sakatzean urdindu egiten dira.
Haragia: Lodia, trinkoa, horia, baina asko urdintzen da aireak ukitzen dionean, ia beltz bihurtzen da. Hankaren oinarria purpura kolorekoa da. Zapore leuna du eta fruta usaina.
Orribeltz arraultzerdi
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran oboidea, gero kanpai itxurakoa luzaroan, gris-buztin kolorekoa edo okre zurbilekoa, azal leuna edo zimurtsua du, oso likatsua eguraldi hezearekin eta distiratsua eguraldi lehorrean. Ertz leuna, ildaskatu eta oxkarratu gabea.
Orriak: Estu, sabeldunak, itsatsiak, gris-beltzaxkak ertz zurixkekin.
Etimologia: Panaeolus terminoa, grezieratik dator "panaiolos" hitzetik, "pas pasa pan" = dena, eta "aiólos" = hainbat koloretakoak. Separata epitetoa berriz latinetik dator, banandua esan nahi duen "separatus" hitzetik. Eraztunak bereizten duelako.
Onddo bigun
Deskribapena
Poroak: Nahiko handiak, angelutsuak, poligonalak, lehenbizi horiak eta gero oliba-hori kolorekoak.
Onddo lingirdatsu
Deskribapena
Tutuak: Dekurrenteak.
Etimologia: Suillus hitza, latinezko "su", "suis", txerritik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez, edo agian kapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. Viscidus epitetoa ere latinetik dator, likatsua esan nahi duen "viscidus" hitzetik. Kapela lirdingatsua duelako.
Banaketa eremua
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia, Mongolia, Txina, Koreako penintsula, Japonia.
Onddo urdinkor
Deskribapena
Haragia: Gogorra, zuria, ebakitzean urdindu egiten da gogor, kolore hau perretxikoaren hezetasunaren eta adinaren araberakoa da.
Obdulio Lopez de Uralde
Erakusketa
Banakako erakusketa bakarra egin zuen Gasteizko Olagibel aretoan, eta pinturak, marrazkiak eta litografiak aurkeztu zituen. Hil ondoko erakusketak egin ziren, baita Olagibel aretoan ere 1957ko urrian, Pajarita aretoan 1985ean eta Luis de Ajuria aretoan 1998an.
1983ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1983ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 1. Edizioa izan zen. Abenduaren 2tik 21era arte ospatu zen Soreasu Antzokian. Hain zuzen, euskal antzerkigintza indatzea, taldeak ezagutaraztea, antzerki berriak sortzea eta euskara bultzatzea helburu izanda sortu ziren topaketak urte honetan.
Hipotesi nebular
Teoria nebularraren arabera, izarrak hidrogeno molekularreko hodei masibo eta trinkoetan sortzen dira, hodei molekular erraldoietan (GMC). Hodei horiek, grabitazio aldetik, ezegonkorrak dira, eta materia haien barnean batu egiten da multzo trinkoagoetan, eta, gero, biratu, kolapsatu eta izarrak sortzen dituzte. Izarren eraketa prozesu konplexua da, eta beti, izar gaztearen inguruan, gas protoplanetario-disko bat (proplyd) sortzen du. Horrek planetak sor ditzake zenbait egoeratan, oso ezagunak ez direnak. Beraz, planeta-sistemen sorrera izarren sorreraren emaitza naturala dela uste da. Eguzki antzeko izar batek, gutxi gorabehera, milioi bat urte behar ditu eratzeko, eta disko protoplanetarioa sistema planetario bilakatzen joango da hurrengoan 10-100 milioi urteetan. Disko protoplanetarioa erdiko izarra elikatzen duen akrezio diskoa da. Hasieran, oso beroa, gero, diskoa hoztu egiten da T Tauri izar deritzon etapan; orduan, litekeena da harriz eta izotzez egindako hauts ale txikiak sortzea. Aleak, azkenean, kilometro bateko tamainako planetesimaletan koagulatu daitezke. Diskoa nahikoa masiboa bada, kontrolik gabeko akrezioak hasten dira, eta, horren ondorioz, Ilargitik Marteraino tamainako enbrioi planetarioen eraketa azkarra —100.000 eta 300.000 urte bitartekoa— gertatzen da. Izarretik gertu, enbrioi planetarioek fusio bortitzen etapa igarotzen dute, lur-planeta batzuk sortuz. Azken etapak, gutxi gorabehera, 100 milioitik 1.000 milioi urte bitartean irauten du.
Historia
XIX. mendean, James Clerk Maxwell-en (1831-1879) kritika nagusi bat etorri zen: «eraztun baten barruko eta kanpoko zatien arteko errotazio desberdinak ezin zuela materialaren kondentsazioa ahalbidetu» zioena. Sir David Brewster astronomoak ere Laplace baztertu zuen 1876an idatziz: «Teoria nebularrean sinesten dutenek ziurtzat jotzen dute gure Lurrak bere materia solidoa eta bere atmosfera Eguzki-atmosferatik botatako eraztun batetik atera zituela, gero lur-esfera solido batean uzkurtu zena, eta Ilargia prozesu berberak egotzi zuen bertatik», eta aditzera eman zuen ezen Ikuspegi horren arabera: «Ilargiak, nahitaez, ura eta airea Lurraren uretatik eta airetik eraman behar izan dituela eta atmosfera bat izan behar duela». Brewsterek esan zuen Sir Isaac Newton-en erlijio-sinesmenek ideia nebularrak ateismorako joeratzat hartu zituela aurretik, eta aipatu zuen esanez: «sistema berrien hazkuntza zaharretatik eratorriz, jainkozko botere baten bitartekaritzarik gabe, antza absurdoa iruditzen zitzaion». Laplaziar ereduan antzemandako gabeziek haren ordezko bat aurkitzera bultzatu zituzten zientzialariak. XX. mendean zehar, teoria askok jorratu zuten gaia, besteak beste, Thomas Chamberlin eta Forest Moultonen teoria planetesimala (1901), James Jeansen mareen eredua (1917), Otto Schmidten akrezio eredua (1944), William McCrearen protoplaneta teoria (1960) eta, azkenik, Michael Woolfsonen harrapaketa teoria. 1978an, Andrew Prenticek planetaren sorrerari buruzko hasierako laplaziar ideiak berpiztu zituen, eta laplaziar teoria modernoa garatu zuen. Saiakera horietako bat ere ez zen guztiz arrakastatsua izan, eta proposatutako teoria asko deskribatzaileak ziren.
Teka (biologia)
Egitura desberdinak
Botanikan, loreen anatomian, angiospermetan, gertatzen den egitura bat da teka, polen multzo bat elkartzen denean dehiszentzia gune batean. Loraldian, tekak ireki egiten dira polena kanporatzeko (antesia esaten zaio prozesuari).
Galaxien eraketa eta eboluzioa
Galaxien propietate ohikoenak
Espazioan esperimentuak egiteko ezintasuna dela eta, galaxien eboluzioaren teoria eta ereduak «probatzeko» modu bakarra behaketekin alderatzea da. Galaxiak nola sortu eta nola eboluzionatu diren jakiteko, gai izan behar dute behatutako galaxien propietateak eta motak aurreikusteko.
Galaxien fusioak eta galaxia eliptikoen eraketa
Galaxia eliptikoek bi eboluzio fase nagusi dituzte. Lehena, hozte-gasa metatuz hazten den zulo beltz supermasiboari zor zaio. Bigarren etapa, zulo beltza egonkortuz markatzen da gas hoztea kentzerakoan, eta, horrela, galaxia eliptikoa egoera egonkor batean uzten da. Zulo beltzaren masa sigma izeneko propietatearekin ere erlazionatuta dago, hau da, izarren orbitan abiaduren barreiapenarekin. Erlazio hori, M-sigma erlazioa izenez ezagutzen dena, 2000. urtean aurkitu zen. Galaxia eliptikoek diskorik falta dute gehienetan, nahiz eta disko- eta galaxia-koskor batzuek galaxia eliptikoen antza duten. Litekeena da galaxia eliptikoak unibertsoko eskualde populatuetan aurkitzea (esaterako, galaxia-multzoetan).
Ipurditik ahora
Industria pornografikoan
Industria pornografikoko antzezleek enemak erabili ohi dituzte uzkiak garbitzeko uzki-sexuko eszenak egin aurretik. Hala ere, enemek bakarrik gorotz-partikulak garbitzeko balio dute, eta ez dituzte sexu-transmisiozko gaixotasunen kutsatzea prebenitzen.
2021eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Urte honetan ere Corrado Masacci ren erakusketa bat ikusgai izan zen Foru ibilbideko udal aretoan eta herriko ikastetxeek bisita gidatuak izan zituzten.
2020ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Edizio hau COVID-19 pandemia k bete-betean kolpatu zuen baina antolatzaileek ez zuten bertan behera utzi eta horren ordez, aldaketa nabariak izan ziren topaketetan. Hain zuzen, ez zen eskola antzerkirik egon eta emanaldien ordutegian ere aldaketak izan ziren. Etxeratze-agindua zela eta, emanaldiak lehenago hastea adostu zen eta edizio honetan arratsaldeko zazpietan izan ziren guztiak.
Michel Herjean
Michel Herjean (Brest, 1943ko irailaren 11 - Guingamp, 2022ko urriaren 6a) bretoi sindikalista eta independentista izan zen.
Marvin Iraheta
Marvin Iraheta (1992ko maiatzaren 31) Salvadorko nazioarteko futbol jokalari profesionala da, 1. Mailako Alianza FC Salvadorko klubean jokatzen duena.
Eguzki-nebulosa
Eguzki-nebulosa eguzki-sistema eratu zuen gas-hodeia edo akrezio-diskoa izan zen. Immanuel Kant geografo eta filosofo alemanak proposatu zuen hipotesi nebularra 1755ean, eta hipotetizatu zuen eguzki-nebulosa motel biraka zebilela jatorrian. Eguzki-nebulosa hori kondentsatuz joan zen hoztean eta pixkanaka zapalduz, grabitate-indarren eta indar zentripetuaren efektu konbinatuaren ondorioz, denborarekin erdiko izarra eta planetak osatuz. Eredu horretatik abiatuta, Pierre-Simon Laplacek, 1796an, lehen nebulosa birakari batetik abiatuta eguzki-sistemaren eraketari buruzko teoria zehatzagoa, baina ez zuzenagoa, formulatu zuen. Eguzki-nebulosaren baliokidea den kontzeptu modernoa akrezio-diskoarena da. Disko protoplanetarioak edo nebulosa horiek oso izar gazteen inguruan ikusi ahal izan dira.
Hipotesi nebularraren oinarrian dago planeta guztiak Eguzkiaren inguruan noranzko berean orbitatzen dutela, eta ekliptika izeneko plano berean, planoarekiko inklinazio txikiak dituela. Gainera, ekliptikaren planoa bat dator, gutxi gorabehera, eguzki-ekuatorearekin.
Hanna Arsenych-Baran
Karrera profesionala
Kosiv Raionen eskoletan ukrainar hizkuntza eta literatura irakasten hasi zen. 1998an, Txernihira joan zen bizitzera bere familiako kideekin, eta No.15 Lizeoan lan egin zuen. Gizarte Zientzien eta Giza Zientzien Departamentuan metodologo gisa lan egiteko gonbidapena jaso zuen. 2015etik zuzendu zuen Ukraina Hegoaldeko KD Ushinsky Unibertsitate Pedagogiko Nazionaleko Filologia eta Irakaskuntza Metodoen Departamentuko irakasle titular izendatu zuten. Ukrainako Idazleen Batasun Nazionaleko kide bihurtu zen 1998an, eta Ukrainako Idazleen Batasun Nazionaleko Txernihiv eskualdeko erakundeko presidente aukeratu zuten 2016ko azaroan.
Marianne Beth
Biografia
Emakumeen gaiei buruz maiz idatzi zuen, eta 1931 ko Das Recht der Frau (Emakumaren eskubideak) legezko eskuliburua idatzi zuen. Austriako Emakumeen Erakundearen sortzaileetako bat izan zen.
1938 an Alemania naziak Austria (Anschluss) bereganatu zuenean, bere izena abokatuen erregistrotik ezabatu zen eta Bethek eta bere senarrak Estatu Batuetara emigratu zuten. 1939 tik 1942 ra, soziologia irakatsi zuen Reed Collegen, Portlanden, Oregonen.
NGC 1514
NGC 1514 Taurus konstelazioko nebulosa planetario bat da. William Herschelek aurkitu zuen 1790eko azaroaren 13an, eta berak "fenomeno berezi" gisa deskribatu zuen. Ordura arte, Herschel ziur zegoen nebulosa guztiak ebazteko urrunegi zeuden izar kumuluak zirela, baina objektu horretan "atmosfera zirkular ahula duen izar bat" ikusi zuen. Luboš Kohoutekek 1968an hartutako argazkiek bi kondentsazio distiratsu ia simetriko erakusten zituzten nebulosaren barruan, ipar-mendebalderantz eta hego-ekialderantz.
Valérie Lemercier
Biografia
1996an Valérie Lemercier chante albuma atera zuen. Harrezkero, beste hiru album grabatu ditu.
Un asunto privado (telesaila)
Un asunto privado espainiar misteriozko telesaila da. Bambú Produccionesek Amazon Prime Videorako sortua, Bilboko Mixer estudioan egin zituzten lehen denboraldiko atalen bikoizketak eta, estreinaldiaren egunean, euskarazko azpidatziekin ikusi ahal zen. Zortzi atal ditu, eta 1940ko hamarkadaren amaieran dago kokatuta, Galizian. Aura Garrido eta Jean Reno dira protagonistak.
Filmazioa
Telesaila 2020 eta 2021. urteetan grabatu zuten Vigo, Pontevedra, Lérez eta Rías Baixas inguruan. Hasierako planetan Madrilen eta Bilbon grabatzea aurreikusita zegoen arren, COVID-19 pandemiak hauek zapuztu zituen.
H II eskualde
H II eskualdea edo HII eskualdea izarren arteko hidrogeno atomikoko eskualde ionizatua da.Eskualdea partzialki ionizatutako gas-hodei molekular batean egon ohi da. Hodei horretan, izarrak berriki eratu dira. Argi-urte batetik ehunka urtera bitarteko tamaina eta zentimetro kubikoko partikula gutxi batzuetatik milioi batera izan ditzakete. Orion nebulosa, H II eskualdea dena, 1610ean ikusi zen teleskopioz, mota honetako aurkitutako lehen objektua.
Edwin Abbott Abbott
Edwin Abbott Abbott (Londres, 1838ko abenduaren 20a - ibidem, 1926ko urriaren 12a) ingeles eskola-maisu, teologo, apaiz anglikano eta idazlea izan zen.
Cambridgeko Unibertsitatean hezi zen eta 1862an apaiz ordenatu zuten. 1865ean London City Schooleko zuzendari postua lortu zuen eta 1889an erretiratu zen teologian eta literaturan aritzeko.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Bidarrai)
Deskribapena
Eliza herriko altueran dago kokatuta. Kokapen paregabea du hainbat mendiguneren magalean. Ondoan, interes handiko hilerria du non estela diskoideak ikus daitezke. Bere kanpai-horma gorri ikaragarriak izaera handia ematen dio eraikinari.
Tongatapu
Klima
Tongatapuko klima ekuatoriala da, Af Köppen sailkapenaren arabera.
Edurne Agirrezabala Ugaldebere
Txirene antzerki taldea.
Behin formazioa bukatuta, Begoña Amunarrizekin batera sortu zuen taldea 2003an. Txirene modura antzeztutako obrak sekulako arrakasta izan zuten, batez ere Ogiyik karri etzun semea. Obra hau Oiartzungo Gaztetxearen urteurren  ospakizunerako sortu zuen, alabak eskatuta.
Mikel Mendibe
Ibilbidea
''2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Mateo Aramburu
Schalke 04 II
2021eko ekainaren 14an, Aramburuk Schalke 04rekin sinatu zuela jakinarazi zen, erreserba taldearekin bat eginez.
Silent Fall
Argumentua
Timothy Warden (Ban Faulkner) mutiko autista bere gurasoen hilketaren lekukoa izango da. Poliziak kasua argitzeko Jack Rainer (Richard Dreyfuss) psikiatrari laguntza eskatuko dio eta honek mutikoaren gogoan barneratuz kasua argitzen saiatuko da.
Jorge Aguirre Restrepo
Deportivo Rionegro
Denboraldi labur bat izan zuen Deportivo Rionegron bertan 3 gol sartu zituen 2008ko lehen Bko hasierako txapelketan. 2009an Envigadora itzuli zen, non Kolonbiako Kopan ligako partida bakarra jokatzea lortu zuen..
Cornel Wilde
Cornell Wilde, Kornél Lajos Weisz jaioa (Privigye, Hungariako Erresuma, 1912ko urriaren 13a - Los Angeles, 1989ko urriaren 16a) hungariar estatubatuar aktore eta zinemagilea izan zen.
Teka (txirrindularitza taldea)
Taldeak txirrindulari ospetsuak izan zituen hala nola Gonzalo Aja, Marino Lejarreta, Alberto Fernández, Reimund Dietzen eta Alfonso Gutiérrez. Taldeak zuzendari gisa izan zituenen artean Julio San Emeterio, Txomin Perurena eta Jose Antonio González Linares kirol-zuzendariak izan ziren.
Wilfredo Iraheta
Nazioarteko ibilbidea
Bere nazioarteko azken partida 1998ko azaroan Hondurasen aurkako lagunartekoa izan zen.
Bizitza pertsonala eta erretiroaren ostean
Iraheta Patricia Irahetarekin ezkondu zen eta lau seme-alaba dituzte: William, Maria Jose, Alejandra eta Ximena. 1995az geroztik, Medikuntzan lizentziatua da eta horri esker Doktore ezizena lortu zuen, eta politikan ere sartu da.
Izar errotazio
Izar errotazioa da izarrak bere ardatzaren inguruan egiten duen mugimendu angeluarra. Errotazio-abiadura izarraren espektrotik edo bere gainazalean ezaugarri bereizgarrien desplazamendua ikusiz neur daiteke.
Juan Arbelaez
Institutua
West Hall High School-en bere lehen urteaz geroztik unibertsitatekoa izan zen. 2009an, kapitaina izan zen eta bere taldea eraman zuen 3-0 galdu zuten estatuko finaletara.
Lou Sagastume
Entrenatzailea
1964an, Sagastume entrenatzaile-ibilbideari ekin zion San Inazioko Unibertsitateko Prestakuntzako mutilen futbol taldeko entrenatzaile gisa. 1967an, Sagastume San Frantziskoko Unibertsitateko gazte mailako futbol taldeko entrenatzaile bihurtu zen. Bi denboralditan, Dons JV taldeak 30-2ko errekorra lortu zuen. 1974an, Cal State Chico-ra joan zen entrenatzaile laguntzaile gisa eta han egon zen lau denboraldiz. 1975ean, Ipar Amerikako Futbol Ligako San Antonio Thunder taldeko jokalari-entrenatzaile izan zen. 1977an, San Inaziora itzuli zen beste bi denboraldiz mutilen taldea entrenatzera. 1978an, San Inazio entrenatzen ari zela, San Frantziskoko Estatuak Sagastume kontratatu zuen gizonezkoen futbol taldeko entrenatzaile gisa. Bi denboralditan, bere taldeek 22-8 lortu zuten. 1980an, Estatu Batuetako Aire Armadako Akademiako gizonezkoen futbol taldeko entrenatzaile izan zen. 303–196–43 bat osatu zuen Falconsekin 2007ko apirilaren 10ean erretiratu baino lehen. 2007ko udazkenean, Santa Maria Lizeoko futbol taldeko entrenatzaile izan zen.
Ziza laranja
Deskribapena
Orriak: Libreak edo eskotatuak, zurixkak, gorriz zikintzen direnak.
Lucien Simon
Lucien Joseph Simon (Paris, 1861eko uztailaren 18a - Combrit, 1945eko urriaren 13a) frantziar margolaria izan zen.
Nazio Batuen kontalari berezia
Sexu-orientazio eta genero-identitatearengatik jazarpena eta diskriminazioaren gaineko Kontalari Berezia
Agintaldia 2016an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 32/2). Egungoa 2019koa da (HRC res. 41/18). Agintaldia 2023ko irailean berritzea espero da, Kontseiluaren 54. batzarrean
Egungo arrazakeria, arraza-bazterketa, xenofobiaren gaineko Kontalari Berezia
Agintaldia 1993an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1993/20). Egungoa 2020. urtekoa da (HRC res. 43/36) eta 2023ko irailean, Kontseiluaren 54. batzarrean berritzea espero da.
Atxiloketa arbitrarioen gaineko Adituen Lantaldea
Agintaldia 1991an ezarri zen lehenengoz, (CHR res. 1991/42). Egun indarrean dagoena 2019koa da (HRC res. 42/22).
Emakume eta nesken diskriminazioaren gaineko Adituen Lantaldea
Lantaldearen agintaldia 2010ean ezarri zen lehengoz (HRC res. 15/23) eta 2019an eguneratu zen (HRC res. 41/6).
Etxebizitza egokiaren gaineko Kontalari Berezia
Agintaldia 2000. urtean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2000/9). Egungoa, 2020. urtekoa da (HRC res. 43/14). 2026ko martxoan espero da agintaldiaren berritzea, Kontseiluaren 61. batzarrean.
Giza eskubideen defendatzaileen egoerari buruzko Kontalari Berezia
Agintaldia 2000. urtean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2000/61). Egungoa, 2020. urtekoa da (HRC res. 43/16). 2026ko martxoan espero da agintaldiaren berritzea, Kontseiluaren 61. batzarrean.
Hanna Barvinok
Oleksandra Mikhailovna Bilozerska-Kulish (ukraineraz Олекса́ндра Михай́лівна Білозе́рська-Кулі́ш; 1828ko maiatzaren 5a - 1911ko uztailaren 6a) ukrainar idazle eta folklorista izan zen, Hanna Barvinok ezizenarekin idatzi zuena. Ukrainako idazlerik garrantzitsuenetakotzat jotzen da, ukrainar literatura modernoko lehen idazlea eta Ukrainako idazkeran errealismo etnografikoaren aitzindaria da.
Nazio Batuen kontalari berezia
Afghanistango giza eskubideen egoerari buruzko kontalari berezia
Agintaldia 2021ean ezarri zen lehenenegoz (A/HRC/RES/48/1)
Barne desplazatuen giza eskubideei buruzko Kontalari Berezia
Egungo agintaldia 2019an ezarri zen (HRC res. 41/15) eta 2022ko irailean Kontseiluak ospatutako 51. batzarrean berriztu zen.
Hanna Barvinok
Obra
1840ko hamarkadan hasi zen istorioak idazten, "El siervo judío" bere lehen lanarekin. Bere lanak 1858an hasi ziren argitaratzen, bere senarrak aukeratutako ezizen batekin: Hanna Barvinok. Hanna Barvinok ezizen ezagunaz gain, A. Nečuj-Viter izenez ere idatzi zuen.
30 istorio baino gehiago idatzi zituen bere bizitzan, eta pertsonaia nagusiak emakumeak ziren. Prosazko idazle gisa hasi zen eta batez ere herri bizitzari buruz idatzi zuen, bereziki familien eta nekazarien artean, eta batez ere "emakume nekazariaren patuak" erakarri zuen.
Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseilua
Salaketa-prozedura
Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen salaketa-prozedura 2007ko ekainaren 18an ezarri zen (Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen 5/1 Ebazpenaren bidez), munduko edozein lekutan giza eskubideak eta oinarrizko askatasunak larriki urratuak direnean behar bezalako informazioa emateko.
Beste organo subsidiario batzuk
UNHRCren gainerako organo subsidiarioAK:
Klima-aldaketa
Giza Eskubideen Kontseiluak giza eskubideei eta klima-aldaketari buruzko 10/4 Ebazpena onartu zuen. 48. Ebazpenean (A/HRC/48/13), Kontseiluak ingurumen garbi, osasungarri eta jasangarria izateko giza eskubidea onartu zuen.
Prozedura bereziak
Prozedura bereziak Giza Eskubideen Kontseiluak mundu osoko giza eskubideei buruzko oharrak eta aholkuak biltzeko ezarritako mekanismoei ematen zaien izen orokorra da. Prozedura bereziak gaikako agindu gisa sailkatzen dira, mundu osoko giza eskubideen urraketen fenomeno nagusietan oinarritzen direnak, edo herrialde edo lurralde jakin batzuetako giza eskubideen egoerari buruzko informazioa ematen duten aginduak. Prozedura bereziak pertsonak ("kontalari bereziak" edo "aditu independenteak") izan daitezke, giza eskubideen esparru jakin batean aditu independenteak izateko, edo lan-taldeak, normalean bost kidek osatuak (Nazio Batuetako eskualde bakoitzeko bat). 2017. urteko abuztuan, 44 mandatu tematiko eta 12 herrialde zeuden.
Aholku-batzordea
2006an, UNHRC sortu berriak Azpibatzordearen erantzukizuna hartu zuen. Azpibatzordearen agintaldia urtebetez luzatu zen (2007ko ekainera arte), baina azken aldiz 2006ko abuztuan bildu zen. Azken saioan, Azpibatzordeak Giza Eskubideen Aholku Batzordea sortzea gomendatu zuen, HRC-ri aholku emateko.
Israel eta Palestina
2009ko apirilaren 3an, Richard Goldstone, Hegoafrikako epailea, Gazako gerrarekin lotutako giza eskubideen eta zuzenbide humanitarioaren nazioarteko urraketak ikertzeko izendatu zuten. Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluaren S-9/1 Ebazpenak ezarri zuen xedea.
Doru Costeak, kontseiluko lehendakari ohiak, Europar Batasunak, Kanadak eta Estatu Batuek Kontseiluari leporatu diote israeldarren eta palestinarren arteko gatazkan eta Zisjordaniako okupazioan gehiegizko ardura jartzea. Askok israeldarren aurkako joera bat alegatzen dute.
Kritikak
2021eko urriaren 12an, Human Rights Watch-ek Kontseiluaren hauteskundeak kritikatu zituen Kamerun, Eritrea, Arabiar Emirerri Batuak eta beste hautagai batzuk kontseiluko kide izateko baldintzak betetzen ez zituztela adieraziz. Louis Charbonneau, Nazio Batuetako Human Rights Watch-eko zuzendariak, adierazi zuenez estatu horiek hautatzea hurrengo mezua zabaltzen zuen: Nazio Batuetako estatu kideek ez dutela serio hartzen giza eskubideak babesteko kontseiluaren funtsezko eginkizuna.
Aldizkako Azterketa Unibertsaleko lan-taldea
Aldizkako Azterketa Unibertsalean (ingelesez, UPR), 193 estatu kideen aldizkako azterketa da. Mekanismo hori hainbat iturritako txostenetan oinarritzen da, eta horietako bat gobernuz kanpoko erakundeen(GKE) ekarpena da. Herrialde bakoitzaren egoera hiru ordu eta erdiko eztabaidan aztertzen da.
Diana Russell
Aktibismoa
1977an, Russell Women's Institute for Freedom of the Press (Prentsa Askatasunaren Emakumearen Institutua) institutuarekin (WIFP) elkartu zen. Women Against Violence in Pornography and Media (WAVPM), pornografiaren aurkako lehen erakunde feminista izan zen Estatu Batuetan eta nazioartean. 1993an Women United Against Incest elkartea sortu zuen, inkesten biktimei laguntzeko.
Bortxaketari eta sexu-abusuari buruzko ikerketak eta idatziak
The Politics of Rape (1975) liburuan, Russellek iradoki zuen bortxaketa maskulinotasunaren pertzepzio sozialki definituen adibide bat zela, portaera sozial desbideratu baten ordez. Arlo horretako beste liburu batzuk hauek dira: Rape in Marriage (Bortxaketa ezkontzan) (1982), Sexual Exploitation: Rape, Child Sexual Abuse, and Workplace Harassment (Sexu-esplotazioa: bortxaketa, haurren sexu-abusua eta laneko jazarpena) (1984). 1986an, Russellek The Secrets Trauma: Incest in the Lives of Girls and Women (1986) argitaratu zuen. Sexu-abusu lotsagabeari buruz argitaratu zen lehen ikerketa zientifikoetako bat izan zen. Horregatik jaso zuen Charles Wright Mills saria 1986an. 1993an, pornografiari buruzko antologia bat argitaratu zuen, Making Violence Sexy: Feminist View on Pornography. 1994ko Against Pornography: The Evidence of Harm liburua, 100 argazki pornografiko biltzen dituena, azterlan bat izan zen, non pornografiak gizakiak bortxatzera eta bortxaketak areagotzera bultzatzen dituen. Estatu Batuetako Elkarte Humanistaren Humanist Heroine Award saria ere jaso zuen 2001ean.
Mekanika orbital
Grabitatearen laguntza eta Oberth efektua
Maniobra hori distantzia handietan talka elastiko baten bidez hurbil daiteke, hegaldiak kontaktu fisikorik behar ez izan arren. Newtonen hirugarren legearen ondorioz (erreakzio bera eta kontrakoa), espazio-ontzi batek irabazitako edozein bulkada planetak galdu behar du, edo alderantziz. Hala ere, planeta espazio-ontzia baino askoz masiboagoa denez, planetaren orbitan duen eragina arbuiagarria da.
Xandria
2008: Now and Forever : Best of Xandria
Azken disko horrek bere abesti hoberenen bilduma bat du, erremasterizatuak eta digitalki pixka bat moldatuak, soinuaren kalitatea hobetuz eta zuzenduta, jatorrizko diskoetan kontuan hartu gabeko ahots-akatsak eta akoplamenduak kontuan hartuta. Ez dira berrgrabatutako gaiak, baina edizio bat nabaritzen da, bai eta pista batetik bestera pasatzearen eragina ere. Disko hau bikoitza da: DVD bat, argazki-galeria, backstageak, Xandriak SummerBreeze 2007an emandako kontzertu osoa (material baliotsua) eta elkarrizketak dituena. CDak taldeko 17 abesti onenak ditu, 'Eversleeping' ('Drown in Me') xumearen bonustrack-arekin batera, 'Lullaby', 'India'-ko B-Side bat, diskoaren edizio mugatu batean soilik sartu zena, eta 'Salomé' ('One Word')-n ez dagoen gai bat. Fan eta bildumagileentzako benetako altxorra da; izan ere, taldeak ez ditu abestiak diskoak baino gehiago sustatu eta ez da erraza kontzertuen audioa lortzea. Xandriak egin ez duen 'Lullaby' baladarekin ixten du diskoa. Normalean, haren diskoak harkaitzago batekin amaitzen dira, azken ukitua emateko. Kasu honetan, abestia oso gozoa da, eta Lisaren ahotsak izan daitekeen piztia basatieneraino iristen da. Fan askok hartu dute abesti hau eta diskoa ixteko modu hau, Lisaren agurra bezala, hizkiaren edukiagatik eta ahotsagatik, horixe baita entzuten den azkena.
Izar-elkarte
R elkarteak
Islapen-nebulosa argitzen duten izar-elkarteei R-elkarteak deritzote, Sidney van den Bergh-ek iradoki zuen izena nebulosa horietako izarrek banaketa ez-uniformea zutela aurkitu zuenean. Izar-multzo gazte horiek sekuentzia nagusiko izarrak dituzte, eta ez dira sortu ziren izar arteko hodeiak barreiatzeko nahiko masiboak. Horri esker, inguruko hodei ilunaren propietateak azter ditzakete astronomoek. R-elkarteak OB elkarteak baino ugariagoak direnez, beso espiral galaktikoen egitura arakatzeko erabil daitezke. R-elkarte baten adibidea Monoceros R2 da, Eguzkitik 830 ± 50 parsec-era kokatua.
OB elkarteak
Elkarte gazteek O eta B klase espektraleko 10 eta 100 tarteko izar masibo izango dituzte, eta OB elkarte gisa ezagutzen dira. Horiek, hodei molekular erraldoi baten barruan, bolumen txiki berean sortzen direla uste da. Inguruko hautsa eta gasa urruntzen direnean, gainerako izarrak askatu egiten dira, eta urruntzen hasten dira. Esne Bideko izar gehienak OB elkarteetan sortu zirela uste da.
Lurraren orbita baxu
Gizakien espazio-hegaldi tripulatu gehienak Lurraren orbita baxuan izan dira, AEBko espazio-anezka eta espazio-estaziorako misio guztiak barne. Espazio-lasterketaren hasieran, sobietarren nagusitasunaren aurretik, estatubatuarrek hegaldi suborbital probak egin zituzten (Mercury proiektua), eta munduari espazio hegaldi gisa aurkeztu zizkioten. Horiek, SpaceShipOne-ko hegaldiekin batera (lurraren orbita baxua lortzeko asmoa ez zutenak), 2005. urtera arteko orbita horren azpiko «espazio« hegaldien salbuespen bakarrak izan dira. Beste muturrean, Apollo Programaren hegaldiak dira Lurraren orbita baxutik harago joan diren tripulatutako hegaldi bakarrak.
Orbitaren ezaugarriak
2017an, «Lurraren orbita oso baxuak» (OTMB) arauzko fitxategietan ikusten hasi zen. Orbita horiek —450 kilometroen azpitik—, orbita igotzeko, teknologia berrien erabilera behar dute, normalean, azkarregi suntsituko liratekeen orbitetan funtzionatzen dutelako ekonomikoki erabilgarriak izateko.
Satelite motak
Gainera, tripulatutako espazio-misio gehien egin diren orbita da, hala nola Mir, Estatu Batuetako transbordadore espazialak edo Nazioarteko Espazio Estazioa.
Mira (izarra)
Haren behaketaren historia
Espekulazio handia dago Mira izarra Fabricius baino lehenago ikusia ote zen. Algol-en (β Persei) istorioak —1667an aldagai gisa ezagutzen zen ziur aski, nahiz eta kondaira ezberdinek milurtekotan susmoz ikusia izan zela erakusten duten—, Mira antzinatik ezagutua izan zitekeela iradokitzen du. Karl Manitius Nizeako Hiparkoren Aratus-en iruzkinaren itzultzaileak iradokitzen du K.a. II. mendeko testu haren zenbait lerro Mirari buruzkoa izan daitezkeela. Beste katalogo batzuek, Ptolomeo, Al-Sufi, Ulugh Beg eta Tycho Braherenek ez dute aipatzen, ezta izar «arrunta» gisa ere. Txina eta Koreako artxiboetako hiru behaketa daude 1596, 1070 eta K.a 134koak—Nizeako Hiparkok bere behaketak egingo zituen urte bera— izarra, jadanik, garai hartan ezagutua izan zitekeela iradokitzen dutenak.
Izar aldakor
Izar aldakor intrintsekoak
Jarraian, izar aldakor intrintseko motak aurkezten dira.
Izar aldakorren nomenklatura
Konstelazio jakin baten barruan, aurkitutako lehenengo izar aldakorrak R eta Z-ren artean dauden letrekin izendatu ziren, adibidez, R Andromedae. Nomenklatura-sistema hori Friedrich Wilhelm Argelander-ek garatu zuen, eta R letra eman zion aldez aurreko izenik gabeko lehen izar aldakorrari, Bayer-en izendapenak erabiltzen ez zuen lehen letra. Hurrengo aurkikuntzetarako RR eta ZZ-ren arteko letren konbinazioak erabili ziren, hau da, RR…RZ, SS…SZ, ..., ZZ, adibidez, RR Lyrae. Ondorengo aurkikuntzek AA…AZ eta QQ…QZ konbinazioen arteko letrak erabili zituzten (J izan ezik). 334 konbinazio horiek agortu zirenean, izar aldakorrak aurkikuntza-ordenaren arabera zenbakitzen hasi ziren, V335 aurrizkiarekin hasiz.
Behaketen interpretazioa
Jakina da Helioaren ionizazioan gertatzen diren oszilazioek (He++etik He+era eta He++ra itzuliz) Zefeida izar aldakorren pultsazioa eragiten dutela.
Izar aldakor birakariak
Biratu ahala, eguzki-orban handiak dituzten izarrek aldaketa esanguratsuak izan ditzakete distiran, eta gainazaleko eremu distiratsuagoak agertzen dira. Puntu distiratsuak izar magnetikoen polo magnetikoetan ere gertatzen dira. Forma elipsoidalak dituzten izarrek ere aldaketak erakuts ditzakete distiran, gainazalen eremu aldakorrak dituzten heinean.
Izar-orbanak
Kasu honetan, izarraren gainazalaren distira ez da uniformea, baizik eta eremu ilunagoak eta distiratsuagoak ditu (eguzki-orbanak, adibidez). Horrez gain, izarraren kromosferaren distira ere alda daiteke. Izarrak bira egin ahala, magnitude-hamarren batzuetako distira aldaketak ikusten ditugu.
Izar aldakorren behaketak
Oro har, fotometria, espektrofotometria eta espektroskopiaren bidez aztertzen dira izar aldakorrak. Distiran gertatzen diren aldaketen neurketak marraztu daitezke argi-kurbak sortzeko. Izar aldakor erregularren kasuan, aldaketa-periodoa eta haren anplitudea oso ondo zehaztu ahal dira. Hala ere, izar aldakor askoren kasuan, kantitate horiek astiro aldatu ahal dira denborarekin, edo periodo batetik bestera. Argi-kurbaren argitasun gailurrei maximoak deitzen zaie, eta punturik baxuenei, berriz, minimoak.
Orion izar aldakorrak
Orion izar aldakorrak sekuentzia nagusiko aurreko izar gazteak eta beroak dira, normalean nebulositatean txertatuak. Magnitude desberdinetako anplitudeak dituzten periodo irregularrak dituzte. Orion izar aldakorren azpimota ezagun bat T Tauri aldakorrak dira. T Tauri-ren izarren aldakortasuna izar-azaleko orbanen eta inguruko diskoetan orbitatzen duten gas-hautsen multzoen ondorio da.
R Coronae Borealis izar aldakorrak
Izar hauek ez dute distira-gehikuntza periodikorik izaten; horren ordez, denbora gehiena distira maximoko fasean igarotzen dute. Tarte irregularretan, ordea, 1-9 magnitudetan iluntzen dira bat-batean, eta gero izarrak mantso berreskuratzen dira distira maximora iritsi arte, zenbait hilabete edo urte dirauen prozesu batean. Uste da aldaketa hori izarraren atmosferan hautsa sortzen denean gertatzen dela. Hauts hori izarretik sortu eta urrundu ahala, kondentsazio-puntuaren azpitik hozten da, eta hodeia opaku bihurtzen da. Ondorioz, izarraren distira erortzen da. Hautsaren ondorengo disipazioak distiraren handiagotze leuna eragiten du. R Coronae Borealis (R CrB) da izar prototipoa.
W Serpentis izar aldakorrak
W Serpentis erdi-atxikitutako izar bitar mota baten prototipoa da, eta trinkoagoa den izar masibo batera transferitzeko material erraldoi edo supererraldoia du. Antzeko β Lyr sistemetatik bereizten dira, material-disko bateko metaketa-puntu beroen UV emisio handia dutelako.
Bi gorputzen arazo
Desplazamendu-higidura bektoriala (gorputz bakarreko bigarren arazoa)
Bektore berri bat sartzen dugu \mathbf{r}hori da 1 masaren posizio-bektorea 2 masarekiko. Bi objektuen arteko indarra \mathbf{r} posizio-bektore horren funtzioa besterik ez da, eta ez beren posizio absolutuenak eta : horrela ez balitz, translazio-simetria hautsiko litzateke; hau da, fisikaren legeak leku batetik bestera aldatuko lirateke. Beraz, ekuazioa idatz daiteke
Orbita
non e eta θ0 integrazio-konstante arbitrarioak diren.