Itsas_garapen_iberiarra_(1400-1600)
Karabelak eta haien nahitazko eboluzioa
Jendea konturatu zenean behar bereziak zituela, eta txalupak eta barinelak ez zutela behar horiek asetzen, karabelaren alderdiak marrazten hasi ziren. Ohartu ziren karabelaren sakonera txikia ona zela ibai-merkataritzarako, eta orduan hasi ziren ulertzen karabela, egokiro egokituz gero, onuragarria izango zela miaketa sakonago baterako. Haizebeko itsasontzi bat ezinbestekoa zen, eta, horregatik, triangelu-formako kandelak erabili zituzten, esplorazio ontzia berritzeko haizerako sarbide hobea ahalbidetuko zutenak. Portugaldarrak ontzi hobeak eraikitzeko gai izan ziren moduaren zati bat ikusitakoaren hibridoak sortuz joan zen. Latindar Karabelak, bere arabiar konkistak, iberiarrek Egipton ikusi zutenarekin konbinatu zituen, aurretik erabili zena baino itsasontzi luzeagoa, handiagoa, arinagoa eta sofistikatuagoa egiteko. Karabela tipiko batek berrogeita hamar tonatik gora pisatzen zuen, hogei eta hogeita hamar metro luze eta sei eta zortzi metro zabal, latinezko kandelak bi hereneko altuerako mastetan bilduta zeuden, eta batzuetan bauprerik gabe. Doikuntza horiei esker, abiadura eta tripulazioa handitu ahal izan ziren, baina karga-espazioaren eta gerra-gaitasunen kontura. Jendeak ikasi zuen Afrikako kostaldera igotzeko onuragarria izan zitekeena ez zela baliagarria Atlantikoan zehar egindako bidaietarako. Teknologia hobearen eskaria zegoen, eta, beraz, Caravela Redonda diseinatu zen. Hiru masta gehitzean zetzan, direkzio gaitasun handiagoa, nabigazio ozeanikorako aparailu berri bat eta kandela karratuak egon zitezen. Hobekuntza horiek Atlantiko osoan zehar nabigatzea ahalbidetu zuten, hainbesteko ziurgabetasunik gabe. Lehen esplorazio-ontzi horiek ez ziren izan karabelaren bilakaeraren amaiera. Karabela biribilak tamainaz handitzen jarraitu zuen, are konplexuagoa egin zen aparailu sistema izateaz gain. Karabelak, orain, hiruzpalau masta, baupre eta kandelak zituen, eta, orain, bele habia bat zuen. Eraldaketa horiek karabelen beste fase bat izan ziren, eta ordurako jada armadaren karabelatzat jotzen ziren. Horrek esan nahi du estatuaren jabetzakoak zirela edo komandante militarrek erabiltzen zituztela. Bariazio bat mexergueriraren karabela izan zen; ontzidiaren barruan aginduak transmititu behar zituen mezularitzako itsasontzi bat zen. Ontzietan etengabeko aldaketa izan zen, guztiek asmo ezberdinak zituztelako. Karabelak, ia unibertsalki, euren kandela latinoengatik ezagunak dira, baina karabela Andaluzia modalean zegoelarik, latindar kandelak abandonatuak izan ziren, eta euren gazteluak, branka altuago bat sortu zuen. Ontzi hauek Ozeano Atlantikora hobeto egokitzen zen mugimendu mota ezberdin bat ahalbidetzen zuten. Espainia hain potentzia handia zen Atlantikoan eta Mediterraneoan, bazekielako nola egokitu beren itsasontziak, beren asmo eta ingurunera egokitu zitezen, gerrarako galerak edo esploraziorako ontzi ezberdin bat izan zitezen. XVII. mendearen amaieran, karabelak jada ez ziren erabiltzen esploraziorako itsasontzi nagusi bezala. Galizia ko arrantzaleentzat geratzen ziren itsasontziak ziren; patatxeak bezalako ontzi berriak, berriz, haiek ordezkatzen hasi ziren, azkarrak, txikiak eta aitortzeko errazak zirelako.