cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trajanoren Zubia
Deskribapena
Eraikinak 1.135 metro luze zen (Danubiok 800 m-ko zabalera du tarte horretan gaur egun), 15 m zabal eta 19 m-ko altuera zuen, ibaiaren gainazaletik neurtuta. Zubiaren alde bakoitzean castrum bana zegoen, sarrera baten inguran eraikiak, zubia gurutzatu nahi zuen orok berauek gurutzatu behar zituelarik.
Lahiguera
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.892 biztanle zituen.
K.a. 323
K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | K.a. IV. mende | K.a. III. mende)
Mouvaux
Etxebizitza
2007an 5.579 etxebizitza zeuden, 5.257 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 289 hutsik zeuden. 4.501 etxeak ziren eta 980 apartamentuak ziren. 5.257 etxebizitza nagusietatik 3.904 bere jabearen bizilekua ziren, 1.304 alokairuan okupaturik zeuden eta 49 doan lagata zeuden; 116 etxek gela bat zuten, 215 etxek bi zituzten, 511 etxek hiru zituzten, 1.174 etxek lau zituzten eta 3.241 etxek bost zituzten. 3.153 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.286 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.269 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Joniako Uharteak (periferia)
Eskualdea bost barrutitan banaturik dago:
Saint-Julien-d'Asse
Saint-Julien-d'Asse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Datu-prozesaketa gune
Site
Gela hotz honek segurtasun neurri zehatz batzuk ditu sarbide fisikorako, eta baita material elektrikorako suteak amatatzeko neurri beharrezko batzuk ere, hala nola, ur nebulizatuarekin amatatzeko sistema, INERGEN gasaren erabilera, karbono dioxidoa, nitrogenoa…
Teknika horiek erabiliak izan badira ere, gaur egun edo azken urteetan garrantzia nahiko hartu du su-amatatze sistemak eragile gaseosoen bitartez, adibidez Novec 1230.
Satelite natural
Satelite handiak
Triton, Neptunoren satelite handiena (2.705 km-ko diametroa), 1989an ikusi ahal izan zen era garbian lehendabiziko aldiz, Voyager 2 zundari esker. Tritonen azal izoztua Eguzki-sistema osoko hotzena da, -236 °C. Baditu kraterrak, gutxi; faila ibar erraldoiak ditu, baditu nitrogeno likidozko aintzirak, oraindik zergatia azaldu ezin izan den barne-jarduera misteriotsu baten adierazle, ziurrenik. 3 km inguru lodiko atmosfera arin bat du, nitrogenoz eta metanoz osatua.
Satelite txikiak
Karonte, Plutonen satelitea, bitxia da guztiz; 1.200 kilometroko diametroa du; Plutonetik 19.000 kilometrotara dago, eta orbita oso makurtua du planeta haren ekuatore planoari dagokionez. Plutondik horren hurbil dagoelarik, nekez beha daiteke zehatz, eta horregatik oso gauza gutxi ezagutzen da haren ezaugarri fisikoen eta haren azalaren ezaugarrien inguruan.
Exoilargiak
Esan beharra dago azken behaketei esker, zientzialariek exoilargiak izan ditzaketen zenbait planeta begiz jota dituztela, horren adibide dugu Kepler-1625b exoplaneta, Jupiterren tamainaren antzekoa duena. Planeta hau bere izarretik dagoen distantzia Lurra eta Eguzkia banatzen dituenaren berdina denez, hark eduki ditzakeen sateliteek bizi edukitzeko aukerak izango lituzkete. Kipping doktoreak ordea, argi-urtetara dauden satelite urrun horietan bizia dagoela ziurtatzea, oraingoz, amets bat dela dio, izan ere, ez bagara gai gure eguzki-sisteman bizia eduki dezaketen sateliteetara (Europa edo Entzelado, kasu) ailegatzeko, beste planeta-sistemetara iristea erabat ezinezkoa izan beharko luke.
Big Trouble in Little China
Argumentua
Jack Burton (Kurt Russell) San Frantzisko hiriko Chinatown auzora merkantziak garraituz lan egiten duen kamiolari harroputz bat da, karta joko batean Wang Chi (Dennis Dun) izeneko gizon bati diru kopuru handia irabazi dio. Wang Chinek diru hori kobratu aurretik Jack aireportura joan eta Miao Yin txinatar neska gaztea jasotzeko konbentzituko du. Txinatar mafiagizon batzuk Miao bahitzean Jack haren bila abiatu eta 2.000 urteko adina duen Lo Pan (James Hong) azti beldurgarria eta usadizoko txinatar espirituen munduan barneratuko da. Arrisku handiei aurre eginez, Jack Lo Pan eta Hiru Ekaitzak (Trumoi, Euri eta Tximist: Carter Wong, Peter Kwong eta James Pax) ezizena duten hiru izakien aurka borrokatuko da.
Hettenschlag
Diru sarrerak
2009an Hettenschlag udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 322 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.202,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Hettenschlag udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.080 hektarea erabiltzen.
Sant'Andrea della Valle
Sant'Andrea della Valle Erromako basilika bat da, Sant'Eustachio rionean kokaturik dagoena. Teatino ordenaren egoitza nagusia da. Pio II.a eta Pio III.a Aita Santuen hilobiak bertan daude.
Tamarana
Tamarana Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Elsterheide
Elsterheide Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
O'Dea gaztelua
Dysert O'Dea gaztelua (ingelesez O'Dea Castle edo Dysert O'Dea Castle eta irlanderaz Caisleán Uí Dheá) Irlandako Errepublikako mendebaldean dagoen Clareko konderrian kokatzen den udalerria da. Gaztelu hau Corofin udalerritik hurbil kokatzen da, hain zuzen ere Ua Déaghaidh edo O'Dea klanaren gotorlekua izan zen Dysert O'Dea izeneko kokalekuan. 1470 eta 1480. urteen artean bertako Diarmaid O'Dea jauntxoak eraiki zuen.
Pomadasys panamensis
Pomadasys panamensis Pomadasys generoko animalia da. Arrainen barruko Haemulidae familian sailkatzen da.
Haute-Goulaine
Biztanleria
2007an Haute-Goulaine udalerrian erroldatutako biztanleak 5.470 ziren. Familiak 1.844 ziren, horien artean 308 pertsona bakarrekoak ziren (131 bakarrik bizi ziren gizonak eta 177 bakarrik bizi ziren emakumeak), 552 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 894 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 90 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
K.a. 325
K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada | K.a. 300ko hamarkada
Torreperogil
Torreperogil Jaéngo udalerria da, La Loma eskualdean dagoena.
Pegalajar
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.145 biztanle zituen.
Robert T. A. Innes
Bere omenez jasotzen dute euren izena 1658 Innes asteroideak eta Ilargiaren alde ezkutuan dagoen Innes ilargi kraterrak. 1923an Honoris Causa Doktore izendatu zuen Leidengo Unibertsitateak.
Medina ibaia (Texas)
Historia
Garai batean Medina ibaia Texas eta Coahuilaren arteko muga ofiziala izan zen, San Antonio ibaia bere adartzat hartzen zelarik. Garai hartan, ibaiari Medina deitzen zitzaion Mexikoko Golkoraino; gaur egun, ordea, bi ibaiek bat egiten duten lekutik itsasora doan zatiari San Antonio ibaia esaten zaio.
Ezaugarri naturalak
Medina ibaiak garai batean arrain siluriforme hazkuntzatik zetozen hondakin-isuri garrantzitsuak jaso zituen; ustiapen hauek arroaren orekarako gehiegizkoa zen ur kopurua erabili ohi zuten.
Torreblascopedro
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.812 biztanle zituen.
Mac OS 9
Sistema hau erabiltzeko gaitasuna zuten ekoitzitako azken produktuak Power Mac G4 izenekoak izan ziren, 2004an deskatalogatu zirenak. Mac OS 9 edo aurreko sistema eragileentzat merkaturatu ziren produktuak jada ez dira Mac OS X Leopard edo Mac OS X Snow Leopard sistema eragileak darabiltzaten Macekin bateragarriak
Almaz Ayana
Biografia
2018 eta 2022 artean ia ez zuen korritu, alde batetik haurdunaldia izan zuelako eta bestetik lesioak. 2022an Amsterdamgo Maratoia korritu zuen eta irabazi egin zuen 2:17:20 denbora eginez. Almaz Ayanak egindako lehenengo maratoia izan zen eta lasterketako errekorra ezarri zuen. Emakumezkoen maratoietako historiako zazpigarren denbora onena izan zen gainera.
La Ville-ès-Nonais
Activitats ecomòmiques
2009an zeuden 3 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
Madama jauregia
Madama jauregia (Palazzo Madama) Erroma hiriburuko Navona enparantzatik gertu kokatua dagoen jauregi bat da, Sant'Eustachio rionean. Gaur egun Italiako Errepublikako Senatuaren egoitza da.
Historia
Gaur egun ikus daitekeen aurrealdea 1650 hamarkadan egina da. Cigoli eta Paolo Maruccellik eraiki zuten.
Lentillac-Saint-Blaise
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Allen Jones
Pintura- eta grabatu-ikasketak egin zituen Londresen. Gaztetan, Parisera egindako bidaia batean, txundituta geratu zen Delaunayren obrarekin. Bestalde, Ingalaterrako pop mugimenduarekin lotura du, eta bere lanetan Nietzsche, Freud eta Jungen filosofiaren eragina sumatzen da. 1963an, Parisko Prix des Jeunes Artistes saria irabazi zuen. Pintatzeaz gainera, hainbat liburu ere idatzi izan ditu. 1968an Figures liburua argitaratu zuen, eta, gero, Proyects eta Waitress. 1970eko hamarkadan, hainbat ikuskizunetarako dekoratuak eta jantziak egin zituen. Liverpooleko Walker Art Galleryk Allen Jonesen bizitzaren erakusketa antolatu zuen 1979an. Erakusketa hori Londresko Serpentine Galleryn, Baden-Badenen eta Bielefelden ere erakutsi zuten gero. Royal Academyko kide aukeratu zuten 1986an.
Sumer
Historia
Sumerren historian garai desberdinak bereizi dira:
Aro Dinastiko Zaharra
Aro hau K.a. 2900tik K.a. 2340 urtera doa. Uruk kulturaren zabalpenak Mesopotamia osoan sumertar kulturaren sortzea ekarri zuen. Lurralde osoan hiriak joan ziren sortzen. Hiri berriek harresien presentzia nabarmena partekatzen dute, eta hortik ondoriozta daiteke haien arteko gerrak eta hirien aurkako erasoak ohikoak zirela. Gizarte eredu horren zabaltzearekin batera idazketarena etorri zen. Hasiera batean idazten ziren testuak administratiboak baziren ere, laster tenploetako eskulturetan hasi ziren agertzen horrela literaturatik gertuago beste maila erakusten.
Metalgintza eta bitxigintza
Aipagarriak dira, baita ere, tarazea lanak, hau da, zurean txertatutako maskor eta harri puskez egindako mosaiko modukoak, hala nola Urko mosaikoa (British Museum, Londres), 20 x 48 cm-ko zurezko kutxa baten apaingarria, non gerrako eta bakealdiko eszenak eta gai mitologikoak irudikatzen baitira.
Martrois
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
René Lacoste
René Lacoste (Paris, Frantzia, 1904ko uztailaren 2a - Donibane Lohizune, Lapurdi, 1996ko urriaren 12a) tenislaria izan zen. Krokodilo goitizena zuen. Jaiotzez paristarra eta jatorriz Donibane Lohizuneko familia batekoa.
1927, 1928 eta 1929an Davis Kopa irabazi zuen Frantziako tenis-taldeko lau tenislari mitikoetako gazteena zen. 1926 eta 1927an munduko tenislaririk onena eta hurrengo bi urteetan bigarrena izan zen. Hiru aldiz irabazi zuen Roland Garros txapelketa (1925, 1927 eta 1929an), bi aldiz Wimbledongoa (1925 eta 1928an) eta bi aldiz Forest Hillsekoa (1926 eta 1927an). Bikoteka ere hiru aldiz irabazi zuen Roland Garros txapelketa (1924, 1925 eta 1929an) eta behin Wimbledongoa (1925ean), Jean Borotrarekin batera.
Supererraldoi urdin
Propietateak
Supererraldoi gorri baten izar haizea trinkoa eta motela den bitartean, supererraldoi urdin baten haizea azkarra baina urria da. Supererraldoi gorri bat supererraldoi urdin bihurtzen denean, eragiten duen haize azkarrenak jada igorritako haize motelarekin talka egiten du eta ateratzen den materiala oskol fin batean kondentsatzea eragiten du. Kasu batzuetan, masa-galeraren segidako gertakarietatik datozen hainbat azal ahul zentrokide ikus daitezke, supererraldoi gorriaren etaparen aurreko begizta urdinak edo LBVren leherketak bezalako erupzioak.
Deor
Deor, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorio laburra, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Rohango zazpigarren erregea izan zen.
Léobard
Léobard Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 154 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 65 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 149 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 86 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 11 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zuzendariari gutun
Hedabide bati, tradizionalki idatzizko hedabide bati, argitaratzeko bidatzen zaion gutun formal itxurako testu-tipo bat da zuzendariari gutuna edo editoreari gutuna. Formalki zuzendari igortzen zaion argitaratzeko testua izaten den arren, benetako hartzailea publikoa izateko idazten dira. Zuzendaria edo editorea bitartekari legez erabiltzen da.
Saint-Lamain
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Lamain udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Chémery
Biztanleria
2007an Chémery udalerrian erroldatutako biztanleak 908 ziren. Familiak 394 ziren, horien artean 130 pertsona bakarrekoak ziren (71 bakarrik bizi ziren gizonak eta 59 bakarrik bizi ziren emakumeak), 142 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 110 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Pizkundea Euskal Herrian
Metalaren ar­kitek­tura eta artea
Bestetik, metalaren artea ar­kitek­turarekin lotze hau guztiz naturala bihurtu zen. Honi dagokionez, oso adierazgarria da katedraletako burdin sareen egile sonatu ba­tzuk elizen eraikun­tzetan hain estuki esku hartu izana.
Platereskoa Euskal lurrean: iker­ketarako zailtasunak
Zalan­tza, Lehen Errenazimentu honen terminus ad quem‑a koka­tzeko garaian sor daiteke zalantza. Geure al­detik, al­di honi beste historialari batek bezala, historiako aipamen honetan Trentoko Kon­tzilioaren bukaerako data ematearen al­dekoak gara, honen ondorioz gruteskoak galdu bai­tziren.
Bendañako Jauregia
Ikusgarriagoa da barrual­dea. Lehendabizi eraikitako mul­tzoa, ondorenean egin zena baino garaiagoa da. Hiru solairutan egina da, eskuairaz­ko barrubidea duena da patioa, fuste lauez­ko zutabe gainetan ar­ku eskar­tzano hiru solairu bere baitan hartuz. Osotasunari begiratuz Gaztelako isabel­dar ha­tsa suma­tzen da, baina bere harroinak, kapitelak ar­kuarteak eta kalostraz­ko barandak platereskoaren itxura ematen diote.
Beste koru ba­tzuk
- Dulan­tziko San Blas parrokiako korua ere (1529‑1551) ar­ku eskar­tzanoa oso apal­dua duena da, eta elizaren az­ken tarteko pilareei itsatsirik, oraindik ere gotikoak diren harroin altuko pilare sortetan zur­kaiztua. Oso nabarmenak diren gruteskoez eder­tzen dira ar­kuarteak eta perla‑txirikordaz berriz taulamendua. Koru az­pia gil­tzarrietan loroiak dituen ganga nerbiodunez estal­tzen da.
Hilobiak
Bereziki ikusgarria da Arriagatarren hilobi-ar­ku ala kapera (ez ar­kusolioa) (1530) Joan Herbetakoak eta Martin Azurioko harginek landua, gaur egun Gasteiz­ko San Migel parrokiako kapera nagusiko alboko horma‑al­de baten aurrean jarririk dago, irudi plateresko ugariz ederturik eta Piztueraren eszena adierazten duen erliebe eder batez koroaturik. Gogora di­tzagun garai horretako giro humanistan “garaipen ar­ku” formako egiturarekin kapera honek sortuko zituen oroi­tzapenak.
Hiribil­du plateresko bat: Oñati
Konderri feudal bat izan zen Oñati, Gebaratarren menpekoa; baina hiribil­duaren agintari­tza XIV. mendetik bederen bere udalerriko Kon­tzejuaren esku egon zen, Al­katea buru zuela. Gebarako kondeak eskubide zibil eta militarrak bazituen eta honen eskumen eta jarduera zela-eta, behin eta berriz­ko gataz­kak izaten ziren hiribil­duko biztanleekin. Oñati, bandoen garaian, ermandadetatik kanpo geratu zen; Jaurerri hiribil­dua izaten jarraitu zuen, harik eta 1845ean behin betirako Gipuz­koako probin­tzian sartu zen arte.
Bidaurretako Monasterioa
Komentua eta eliza. Bai elizan eta bai komentuan gotiko estiloa da nagusi. Bere diseinua Kantabria al­deko maisu Juan de Ruesgak egina da, hark gidatu baitzituen lanak 1510ean hasi zirenetik 1520ra arte, bere ordez­ko Pedro Gar­tzia Olabekoak ordutik aurrera jarraitu zuelarik. Eraikuntza-lanak izugarri luzatu ziren, funda­tzailearen ondasunetatik errentak ziurtatuak izanik ere, ez ziren aski izan, honek, erabateko soiltasunez eta handinahi guztiak al­de batera utzita eraiki­tzekoa borondatea bal­din bazuen ere.
Gipuz­koako lehen erretaula plateresko da. Orain­tsu arte uste izan da, Joan Lopez Lazarragakoak bere testamentuan agindu zuenaren arabera, erretaula hori Busgosen landu zela (gaur egun ezezagunak diren eskuez) eta ondoren ekarri zela Oñatira. Orain­tsu aur­kitu berriak diren agiriengatik baiezta daiteke erretaularen egilea urte horietan (1532‑1533) Oñatiko San Migel parrokian Errukiaren kaperan ari zen Joan Martinez Olazarango oñatiarra izan zela.
Errukiaren kapera
Burdin saregin­tza. Kapera, aurreal­detik eta al­dare aurrera ematen duen al­detik bereizten duen burdin sare bikoi­tza benetako harribi­txia da alor horretan. Egilearen berririk ez da ezagu­tzen. Burdin sare hau nagusiaren nahie­rara landua izango zen –bizirik zen bitartean egina, inola ere–, idaz­kun batean data irakurri baitaiteke: 1535.
Mausoleoak errenazimentuko lan baten ezaugarri guztiak ditu. Erdiko zatia, erdi-puntuko hil-ku­txa go­tzainaren irudiak bete­tzen du, belaunikaturik eta atzean familiakoren bat duela, berau ere belaunikaturik eta bere ondoan santaren bat ala alegiaz­ko irudia, babesle-jarreran.
Deskribapena
Erretaulak badu predela eta bi mailatako atiko batean buka­tzen diren hiru gorputz. Kaleak zaz­pi dira lehen bi gorpu­tzetan, eta bost hirugarrenean eta atikoan. Irudi guztiak daude nolabait ere erdi al­deko kalera begirako joeran bideratuak.
Beste erretaula plateresko ba­tzuk Gipuz­koan
Bergarako San Pedro. Camon Aznarrek “luxuz­ko erretaula platereskoa” izena jarri zion eta parrokiako zaindariari izenburua ematen dion honek bost kale eta atiko bat duten hiru gorputz ditu. Bankuan, lau ebanjelarien imajinak daude beren idazmahaien aurrean eserita eta animalia sinbolikoak ondoan dituztela. Eseritako San Pedroren irudiak bete­tzen du lehen gorpu­tzeko '''erdiko ni­txoa. Alboetako kaleetan Apostoluak daude lehen gorpu­tzean; beste santu ba­tzuk bigarrenean; Nekal­diaren eszenak hirugarrenean; eta atikoan' berriz Kalbarioa''.
Nolanahi ere, Itziar­ko erretaularen ar­kitek­tura begiz jo ondoren, kalostradun zutabe­txoen apainketa joria, argimutil, buru eta gruteskoak dituela ikusirik, bat‑batean jasotako zirrara ahaztezina da. Ugaritasuna, harmonia eta formen, profilen eta bolumenen konposaketa zuzena nagusi den igeltsuzko mazoneria konplexu hori mol­datu zuena maisu handi bat zen.
Triptikoak
Albiztur­ko triptikoa. Bigarren triptiko aipagarri bat lehen Albiztur­ko parrokian jaso­tzen bazen ere, gaur egun jabego berezikoa da. Haren gai nagusia, Kristo hilaren aurrean Birjinaren Negarra da, guru­tzeko jai­tsieran lagun zituen per­tsonez inguraturik.
Gorpu­tzeko neurrietan nolabaiteko propor­tziorik eza eta irudien modelatuan zakartasun puska bat ikusten bazaio ere, irudi nagusietako gorpu­tzen perfekzioak eta eskor­tzoetako eta paisaiako ikuspegietako iaiotasunak errenazimentu aurreratua adierazten du. Horrela frogatutzat eman li­teke '''XVI. mendearen erdial­deko''' data.
Lehen errenazimentua Nafarroan
Lehen Errenazimentuko formak hedatuz zihoazen XVI. mendearen bigarren herenean, askotan egitura platereskoaren osagai ba­tzuk neurriz onartuta, elizen edergarrietan eransten diren, mendea jada oso aurreratua izanik ere. Hori dela eta, ar­kitek­turaz­ko estiloaren ikuspuntutik ez da erraza gerta­tzen errenazimenduko artearen une desberdinen arteko mugak gardentasunez bereizten, eskulturak azal­tzen dituen hainba al­ditan eman ohi den bezala. Ikonografiaz­ko alor honetan, Nafarroan jaso­tzen diren eraginez ohar­tzea errazagoa izan ohi da, gainera. Erribera al­dean, adibidez, arte plastikoek nahiko agerian uzten dute Aragoi al­deko ertilarien eta lantegien eragina; beste sakanetan, al­diz, gertuago dagoen Errioxa al­deko arrastoak hobeto an­tzematen dira, baita Gaztelakoak ere.
Ar­kitek­tura Platereskoa Nafarroan
Eliza, domingotarren elizen tipologia berekoa da:
Erdi Aroko elizatik zati txiki bat besterik ez zen gel­ditu, guru­tzadura eta burual­dearekin batera, XVI. mendean eraiki zen habeartearen oinetan. Ter­tzeletez­ko bi ganga berriak eta burual­deko ganga galloidunak nerbio-egitura dute eta platereskoaren joeraren arabera, kerubinez eta kiribil­dura bikoi­tzez hoz­katu eta ederturiko men­tsula zilindrikoetan finkatuak.
Hindlingen
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Apirilaren 1
Apirilaren 1a gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita hamaikagarren eguna da, 92garrena bisurteetan. 274 egun falta dira urtea amaitzeko.
Pizkundea Euskal Herrian
Ar­kitek­tura zibila
Jaure­txeak. Errenazimentuko mendearen bigarren aldi eta az­ken al­dekoak dira Zangozan eta beste lekuetan ikus daitez­keen hainbeste jaure­txe. Adibide bat besterik ez aipa­tze arren, gogora dezagun Barasoaingo Az­pilikueta jauregia.
Esteban Obray‑koa
Burlatako erretaula. Cintruénigon zuen eran­tzukizunetik askaturik, Obray Burlatako (1529) San Joan Bataia­tzailearen erretaulako igel­tsero-lanaz arduratu zen, (gaur egun Nafarroako Museoan) eta agian, Juan del Bosque‑k margoturiko oholengatik axola zaigu gehienbat.
Colette
Hasierako urteak
Sidonie Landoy "Sido"-ren lau seme-alabetan laugarrena izan zen Gabrielle Collete. Aita, Jules-Joseph Colette kapitaina izan zen, 1859an Meleganoko guduan hanka bat galdu ondoren irakasle jardun zena. Heziketa laikoa jaso zuen eta haurtzaro zoriontsua izan zuen 1930an "Sido" eleberrian azaldu zuenez.
Pizkundea Euskal Herrian
Lehen errenazimentuko pinturak
- egitura naturalekiko arreta handiagoa,
Nafarroan
Oliteko erretaula. Badirudi errenazimentu nahiko goiztiarrak direla Oliteko Santa Mariako erretaula nagusiko pinturak, igel­tsuzko lanak eta tailak Oliteko zen “imajinagin­tzako Ugert Maisuari” ordaindu zi­tzaiz­­kiolarik.
Artaxoako erretaula. Artaxoako San Satur­ninoren erretaula nagusian ere azal­tzen dela dirudi Diaz de Oviedoren pintura garaikideen tal­ka. Los Arcoskoaren an­tzera, 1505ean tratua egindako lan hau diseinu gotikoa duena da, baina hanpuru­tsuagoa, aul­ki garai baten gainean bost kaletako hiru gorputz azal­tzen bai­tzaiz­kio; erdikoa delarik bata bestearen gainean dauden eta tailak sar­tzeko horma-hobi, hauek dira tailak: eseritako San Satur­nino, Haurra duen Birjina (gotikoa) eta Kalbarioa. Al­de banatan bana dituen gainerako kaleetan zaindariaren bizi­tza, Birjinarena eta Kristoren Nekal­diko eszenekin daude ohol margotuak. Babesgarriak ere margotu dira santu eta profeten irudiak ere.
Probin­tzietan
Inportazio horietatik Biz­kaian eta Gipuz­koan gorde dena oso urria da eta bertako ertilariengan izan zezakeen eragina oso berandukoa izan zen, horregatik, XVI. mendearen bigarren erdiko arteari eskainiko diogun atalean aipatuko dugu.
Margolanak Araban
Pintura flamenkoak erretauletako margolanetan badu eraginik zalan­tzarik gabe, hispaniar‑flamenkoa izena egiazta­tzen duen eskola osatuz.
Olanoko San Bartolomeren erretaula. Arreta berezia merezi du Olanoko (Araba) San Bartolomeren erretaula nagusi mistoak ere. Honek bankuan eta atikoan Apostoluen eta zenbait santen erliebeak, eta erdiko hiru etxeetan, goitik beherako zen­tzuan, zaindari santuaren, Maria Koroa­tzearen eta Kalbarioko eskulturak daude, eta al­de bakoi­tzean bina dauden alboko kaleetan San Bartolomeren bizi­tza, Kristoren Haur­tzaro eta Nekal­dia konta­tzen da sei ohol margotuetan.
Nafarroako zilargin­tza
Estal­kietan, al­de batean irudikatua du Kristo piztua eta tronuratua, Ebanjelarien sinboloen artean eta, bestean, berriz, Guru­tzil­tza­tzea. Bi eszena hauek er­tzetan eta hondoetan kiribil­ez, landarekiz eta beste zenbait apaingarri platereskoz jan­tzirik daude.
Zilargin­tzaren Urrez­ko Aroa Araban
- oinak, gingil ugaridunak dira;
Gipuz­koa eta Biz­kaia
- eta beste zenbait Arrieta, Aran­tzazu, Gal­dakao eta Mañarian.
Hauetako ale ba­tzuen egituretan gotikotasunak jarrai­tzen duela eta piz­kundekoa dena apaingarrietan azal­tzen dela suma daiteke. Ez da ahan­tzi behar inportaturiko ale dezente ere gorde dela, hala nola:
- Maskurua Sendiaren Triptikoa ere Espainiako gorteetatik ekarria dela ziurta daiteke, tradizioa denez, Felipe II.ak bere idaz­karietako bati opariz emana.
Aro baten argi-ilunak
Baina gaitz horien kon­tzien­tzia orokorra ez zen hurrengo mendera arte hartuko. Bitartean, ekonomiari zegokionez, sortuko zuten bizitzeko lain Mundu Berriko urreak sortzen zituen irabazietatik; politikari zegokionez, an­tzinako erresumak eta “Espainiako” aginpidezko batasunaren gainetik zegoen errege boterearen harrotasunetik, eta erlijioari dagokionez, berriz, Trentokoaren ondoren, heresien garaipenak sor­tzen duen pozetik eta dotrina katolikoa sendo­tzetik nahiz moralaren eraberri­tze eta diziplina-sentimendu orokorretik. Baskonian. Hala ere, Fran­tzia al­deko Euskal Herria aipa­tzerakoan ezin daiteke gauza bera esan, zeren eta kalbindarra den erregina baten garrak, Albreteko Joanarenak, gehiengoz katolikoa den Nafarroa Behereko populazioa etengabeko gerraz aztoraturik eduki baitzuen.
Pirinioen az­piko Baskonian gainbehera demografikoa mendearen az­ken al­dera nabarmendu zen eta krisial­di ekonomikoa areagotzen hasi, eta XVII. mendean lehertu ziren beronen ondorioz­ko gizarte gataz­kak.
Tran­tsizioko pintura
Bestal­de, XVI. mendearen erdial­dera iri­tsiz gero, artelanei buruz­ko dokumentu ugari izaten hasi garenez, has gaitezen arte historia hau ertilarien izen berezietan oinarrituz aurkezten, lehenago sarritan gaiz­ki gordetako artelanen barruko azter­ketak uzten ziz­kigun zalan­tzak eta ezin zehaztuak behin betirako gaindituz.
Luísa Rogério
Ibilbide profesionala
1985eko uztailean, Jornal de Angola enpresaren jabe zen Ediçοes Novembro-n sartu zen. Hantxe hasi zuen bere karrera, eta Politika, Gizartea, Erreportajeetako burua eta Kultura editorea izan zen. Jornal de Angola egunkariko lana utzi ondoren angolar Estatuan ministerio-karguak betetzera iritsi ziren kazetari batzuen pasantia gainbegiratu zuen.
Poço de José de Moura
Poço de José de Moura Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pizkundea Euskal Herrian
Joan Lumbier eta bere lagunartea
Cadereitako erretaula. Cadereitako San Migel parrokian, Guru­tze Santuaren Goralpenaren erretaulan, bankuko margolanak manierismo italiartzaile erakoak dira. Margolari honen ezaugarri handiak dira konposaketa eta koloretasunak. Beronek, 1608an hartu zituen tratuz margolan hauek, Tuterako protokoloetako Ar­txibategian dokumentuetan azal­tzen denaren arabera.
- Cabanillasko parrokiako sakristian;
- Corellako Arte Sakro Museoan;
- baita Tuteran, Kristoren Eskolako klaustroko kaperan aur­ki­tzen den an­tzinako San Joakinen erretaulakoak ziren zenbait oholek ere, gaur egun zatikatua dagoena.
Margolan Manieristak Biz­kaian
Gure ustez Lehen Errenazimentua gaindi­tzen duten ohol hauen kalitatea ez da behar beste handie­tsi. Anatomian jakitun, konposaketen maisu; perspek­tiba sar­tzen eder­ki asma­tzen duen eta urrutiko urdinen erabilerarekin margo beroen koloreaniztasun harmonia­tsua, denek ere maila handiko manierista bat azal­tzen dute.
Gipuz­kora inportaturiko margolanak
Honako hau '''XVI. mendeko''' margolari bat da, baina aurreko mendeko maisu flamenko handiak imita­tzen ala kopia­tzen zituena, Van der Weyden ala Van der Goes, agian. Ikerlari ba­tzuei, konposaketak, marraz­ketak eta kolorezta­tzeak Jan Joest de Calcar‑en eta baita Quentin Me­tsys‑en arrastoak ere gogorarazten diz­kiete.
- Haurra duen Birjinaren ohol bat. San Telmo Museoaren jabegokoa da, Gerard David‑en ingurukoa (lehen esan bezala) ez bada, aipatutako Van Connixloo‑ren lantegikotzat har daitekeena, eta beste bi (Museo berekoak) XV. mendeari dagoz­kion San Joanak adierazten dituztenak.
- eta Mahasdun Birjina, Gerard Daviden jarrai­tzaileren batena izan daitekeena,
Platereskoaren lorra­tza
* * *
Yuki Nogami
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama FC.
Pizkundea Euskal Herrian
Beaugrant‑tarrak
Ez­ker al­dean, berriz, lehortasun handiagoko irudiak gailentzen dira, sakonuneak dituzten aurpegiak eta tolesdura gogorreko soinekoak. Georg Weisek ere iri­tzi bera adierazten du “gorpu­tzen liraintasun gotikoranzkoa” ikusiz. Eta agirietan erretaula horretan Joan Aiala II.ak esku hartu zuela azal­tzen denez, bi historialariak ados daude ez­kerretako eskulturak hark eginak direla esaterakoan.
Gotiko berantiarrean eraikitako elizako al­dare eder honetan oso argi ikusten da Ez­karaiko Errukiaren erliebeekin eta, beronen bitartez, manierista flamenkoaren estilistikako tal­de osoarekin duen zerikusia. Artean haren ar­kitek­turaz­ko egitura platereskoa izanik eta eskulturaz­ko xehetasunengatik Bilarreko erretaularen jatorria 1549‑1560 urte al­dera koka­tzeko aztar­nak direla pentsatu behar da; urte horietan bertan bukatu­tzat eman zen Portugaleteko al­darea ere. Beaugrant‑tarrek, gu­txienez, 1548an hasi zenetik 1550era arte gidatu zuten lan hau, gero Andres Araotz gel­ditu zelarik arduradun 1559ra arte.
Mari Carmen Ruiz
Madrilen
William Layton antzerki zuzendari ezaguna izan zuen irakasle Madrilen. Berak sortu zuen Estudio antzokia, antzerkian garai hartan zegoen ospe handieneko zentroa. Gaur egun oraindik William Laytonen ikaslea izateak garrantzi handia du. Estudio antzokian, bestalde, Ana Belen, Emilio Gutierrez-Cava eta Rocio Durcal bezalako pertsonaiak zeuden. Espainiako antzerkiaren izen handiak, eta jende oso interesgarria.
Pizkundea Euskal Herrian
Andres Araotz eta bere lagunartea
Bere gorputz biluziak indar eta errealismo nabarmena dute bar­nean, bere aita Andresen lantegian ikasitako modela­tze sendoak dira, baina jan­tzien tolesdurak sinpletu egiten ditu eta bere per­tsonaiak hondo lauetan nabarmen­tzen uzten, espazioaren antolaketa trebezian ezintasun baten ezaugarri bat bezala har litekeena, baina konposaketaren argitasun al­deko errenazimentuaren gustutik gertuago dagoen sentiberatasun baten zeinua da.
Sagrarioak. Gasteizen bizi izandakoa izanik, zalan­tzarik gabe, Araba al­deko zenbait elizetako sagrarioak ere bereak dira, hala nola: San Erroman, Cortes, Apinaiz, Bikuña.
Arao­tzen oroigarria: Errukiak
* * *
Joan Aiala II.a
Era berean, Mª Asunciónen iri­tzian, oso litekeena omen da Aialak Itziar­ko erretaulan ere esku hartu izana, Oñatiko Errukiaren kaperako erretaulako panelak gogorarazten dituen zenbait erliebe badituenez.
Joan Aiala II.ak bere anaia Fran­tziskorekin batera eginikotzat har­tzen da, Berrogei eta hamarreko hamar­kadan bukatu zen Domaikiako (Araba) elizako erretaula mistoa.
Adibidez, kartelak, hermes, arrauz­karak eta geometriaz­ko katea­tzeak azal­tzen dira Guardiako San Joanen eta El­tziegoko koruko aul­kiterietan, 1558an hasita Parisko Joan Bertin tailari fran­tsesak eginak, lehenengoan Nikolas van Haorlem‑en lagun­tzaz eta bigarrenean Martin Otaloraren partaide­tzarekin, Lagrango erretaula nagusia ere egin zuten Otalora eta Bertinek (1563).
Nafar manieristak
Eragina duen irudi bat: Jorge Flandeskoa. Erromanismo aurreko ertilariez hitz egin baino lehen, egokia dirudi atzerritar baten izena gogora­tzea, Jorge Flandeskoa, alegia; inolako dokumenturik ez badugu ere, ez beharrez­ko zaigulako haren lanez hitz egitea, baizik eta mendearen bigarren erdi honetan Zangozako merindadean bertako ertilariengan eragina izan zuelako.
Douai‑n jaioa zen, Lille‑ren hegoal­dean. Jorge Eriguet zuen izena, baina 1552an Zangozan kokatu zenetik Jorge Flandeskoaren izena eman zi­tzaion eta hiri honetako ertilarien munduan nagusi izan zen,1586an hil zen arte. Lantegi bat antolatu zuen eta bertako nahiz atzerriko beste ertilari askorekin harremanak izan zituen.
Espainiar era bat
Joan Valmasedarengan, mendearen lehen erdiko palen­tziar eskual­deko eskulturagile en­tzute­tsu honengan, oso nabaria da gotiko estiloa konposaketan eta formetan, gorputz‑adarren mehe­tze al­derako joeran, egitura klasikoen erabateko lasaitasunaren ordez, dramatikotasun eta adieraz­kortasun indar­tsua nahia­go izate horretan.
Manierismoa
Bestal­de, Italian bertan gertatu zen mendearen hirugarren hamar­kadan klasikotasunetik irtetea esan dezakeguna, arte plastikoetan, eta zuzenago esanda, ikonografiaren alorrean –hemen benetan axola zaigunean.
- eta eskulturan, berriz, lasaitasun eta orekaren arbuia­tze baten antzera.
Migel Anjel eta bere kutsua
Estilo al­daketa bat. Gure iri­tziz, eskola erromanistak ez du al­derdi ikonografi­koan al­daketa zehatzik adierazi nahi, al­daketa estilistiko bat baizik. Ikonoen edukiei dagokienez, Trentoko Kon­tzilioak eraginik izan zuenik ez dugu ikusten, ez bai­tzen 1563ko abenduaren 3ko az­ken saiora arte imajinagin­tzaz arduratu, ezta Kon­tzilioaren jarraian iri­tsi ziren Konstituzio Sinodalak ere. Ordurako ezaguna zen jada Buonarrotiren lanen “terribilita”.
Euskal erromanismoa
Gaspar Becerra eszenan sartzearekin mar­ka­tzen den Hispaniako Migel Anjel al­deko hirugarren eta az­ken etapan koka­tzen da euskal‑nafar eskulturaren erromanismoa ondoen Joan An­txietaren bitartez, nahiz eta berarengan aurreko etapen arrastoak ikustea ez den zaila gerta­tzen, beste ertilariekin gertatu ohi den bezala.
Trebakun­tza al­dia
Era berean, dokumentuen bidez eta iker­keta estilistikoen ondorioz, An­txietaren partaide­tza baiezta daiteke, 1569ra arte amaitu ez zen eta arduradun nagusia Pedro Lopez Gamiz Burgosko eskulturagilea zen Brivieskako Santa Klararen erretaulako (bertara Valladolidik etorriko zenez) lan honetan.
Iruñeko lantegia
Gipuz­koan al­diz­ka bizitzen bazen ere, An­txieta 1577an jada iruindarra zen, bere lanerako erdigune izanik, bal­din­tza bikoi­tza bete­tzen zuen, erresumako hiriburu izatea eta go­tzaindegia eduki­tzearena, horrek errazten baitzion go­tzainarekin eta kalonjeekin harreman zuzena eta etenik gabekoa.
Nuevo Mirandilla estadioa
Nuevo Mirandilla estadioa, Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko Cádiz hirian dagoen futbol estadio bat da. Cádiz Club de Fútbol taldearen jokalekua da eta, izena aldatu baoino lehen, Ramón de Carranza y Fernández de la Reguera hiriko alkatea zenaren omenezko izena zeraman, bertan urtero jokatzen den Ramón de Carranza Trofeoa bezala.
Pizkundea Euskal Herrian
Iruñeko lantegia
Tafallan eman zuen bere az­ken etapakoa izan behar du Urrikalpenaren Guru­tze famatuak, eskultura honetan badirudi An­txietak al­de batera uzten dituela erromanismoaren gehie­gikeriak eta Kristok az­ken ar­nasa eman zueneko unea adierazten du apoliniar edertasunean eta zutikako jarreran betiereko jainkotasunaren bakea iri­tsi duela eraku­tsiz.
Fresnedoso de Ibor
Fresnedoso de Ibor Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 332 biztanle zituen 54,66 km²-ko azaleran.
Pizkundea Euskal Herrian
Manierismo erreforma­tzailea
Baina An­txietak bere berea duen estiloa sortu zuen Junirengandik jaso zuen erral­doitasuna, baina keinu eta kanpoko jarreretako hunkiberatasunaren esku ez zuen utzi adieraz­kortasuna. Saiatu zen juniar bihurri­tze bereizgarria eta bere eskuetako espantua al­de batera uzten, masen indar abstrak­tuetan eta bolumenen kontrasteetan buru‑belarri sar­tzeko.
Pedro Gonzalez San Pedrokoa
Honen bidez oso nabarmenki uler daiteke Cabredoko eskulturagile handiak egina ez dela esatea Azueloko San Jurgi erretaula, eta espresibismoko arrasto ba­tzuengatik “Errioxako maisu erromanistaren batena” dela pen­tsatu nahiago izatea.
Anbrosio Bengoe­txea
Lan honetako kide guztietan joera bat bera suma­tzen da, erromanista estilotik aska­tze al­dekoa, errealitate natural eta berez­koaren nolabaiteko arintasun eta bat‑batekotasun al­deko joera duena.
Visseiche
Diru sarrerak
2009an Visseiche udalerrian 315 unitate fiskal zeuden, 837,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 15.587€ zen.
Pizkundea Euskal Herrian
An­txietaren eskola
Nahiz eta historia honetan eta erromanismoaren ataletan Baskoniako mugetan geratu nahiko genukeen, logikak Errioxako eskulturagile erromanistak ahanztea erago­tzi egiten digu, hauetako ba­tzuk ongi jarduten bazekitenaren lekukoak utzi bai­tzituzten Nafarroako elizetan. Beste al­de batetik, logika horren ondoan, metodologia zuzen bati zor zaion leialtasunak lehenengo tokian oroi­tzera behar­tzen gaitu, Joan An­txietaren garaikideak baitira izan ere, hauetatik garran­tziz­koenak.
Erromanismoa Gipuz­koan
- eta ezer ere gorde ez den Oiar­tzungo parrokiako Santa Katalinarena (1594).
Beste Jarrai­tzaile ba­tzuk. Hemen laburbil­tzen ditugun gipuz­koar maisu gu­txi hauen lanen inguruan, profesionalen beste lan ugari ematen da, guztiz arte ikuspuntutik begiratuta, gogora di­tzagun Mª Asunción Arrazolak bere dokumentu ugariko azter­lanetan egiten duen bezala, estimazio berezia merezi duten lanak:
Erromanismoa Araban
An­txieta Araban azal­du izanak eraginik izango zuen erromanismoko kanonak har­tzeko eta erabil­tzeko unean Probin­tziako elizgizon, nagusi eta ertilarien artean.
Larreak, 1572 al­dera, Agurainen lantegia ireki zuenean bertako kide egin zuen Picart bere aitaginarreba, baita al­di baterako Lizarrako San Joanen erretaulako eskulturagile bikaina izan zen Juan de Beauves fraidea ere, ofizial mordo batekin batera. Horrela, eskual­de hartako tradizioko espresibista hoberenetakoa bar­neratu eta eguneratu zuen Erromanismoko hats berri bat emanez. Lope Larrea ez da, beraz erromanista garbi bat, beregan bai baitaude Picarten adieraz­pen-zan­tzu ba­tzuk eta baita Erromanismoko neurrigabetasun erakarleetatik aska­tzen duen formei eusteko modu bat ere.
Bestal­de, kontutan izan behar da, garai­tsu honetan, Gasteiz­ko erretaularako tratua sinatu zuela An­txietarekin batera. Maisu gipuz­koarraren lagun­tzagatik izan behar­ko zuen, arabar katedraleko traza eta lanen hasierako garai honetan, maisuaren lanik gorenena den Aguraingo Santa Mariako erretaula nagusian jada lora­tzen den erromanismo al­derako garapen argiaren arrazoia.
Biloriako erretaula. Eskulturagileak XVII. mendea hasia zelarik jada hasia zuen, Migel Anjelen Moises isla­tzen duen San Andres zaindariaren Biloriako erretaula (Nafarroan).
Erretaula-diseinuak. Hauek buru­tzeko bi eratako diseinuen al­de erabaki zuen: handienerako zor­tzial­dekoa eta zuzena alboetarako, bere irudietan, berriz, egituren akabera on bat erakusten du eta gainerako eskulturagile erromanistetan suma­tzen ez den nolabaiteko idealismoa.
Erromanismoa Biz­kaian
- eta Zeberioko Olabarrietako San Tomasena 1592. al­dera bukatu zena.
Zeberioko honetan badira bankua, bi gorputz eta hiru kale, mazoneria zorrotz eta erromanista moduari guztizko leialtasunaren barruan, beheko erdiko etxean, Tomas eta Loren­tzo bi Santu zaindarien estatuak eta goienekoan, berriz, Mariaren Jasokunde‑Koroa­tzearena; albokoetan Zigorral­dia eta Aran­tzez Koroa­tzearen gertakariak eta San Loren­tzoren martiri­tza eta, halaber, San Tomasen sinesgaiztasuna, perspek­tiba efek­tuak bar­ne badituztelarik. Bankuko erliebeetan, paisaia moduan konta­tzen dituzten eszenak –Harrapa­tzearen eta Ge­tsemanikoa– kalitate bikainekoak eta erromanista estilo onekoak dira.
Iruñeko lantegia
- guru­tzil­tzatutako hainbat Kristorengan,
- eta Ziri­tzan (1632).
Zangozako lantegia
Gerora bere jarduera Nafarroan kokatu zuelarik, Zangozako San Salbatoren (1608) hasita.
- Uxueko erretaula nagusirako harriz­ko hiru irudi (1617);
Irunberriko lantegia
- Gere­tzeko San Sebastianena, Urraulbeitin,
Beste erretaula ba­tzuk ere bereak direla esaten da, besteak beste, Arbonies, eta Armeño parrokietakoak. Gaspar Ramos egile izan zen era berean:
Troastarrak
- eta Biloriakoan.
Inbertotarrak
Ber­nabe Inberto izango zen agian XVII. mendeko lehen urte horietan Nafarroan erretauletako eskultura eta erliebeak egiteko eskulturagilerik bilatuena. Mazonerian traza­tzaile ona zen gainera. '''Mendigorriako erretaula. Mendigorriako''' erretaula bikainean 1594 eta 1610 artean diseinaturiko bankua, erlaitz gaina, bi solairu, hiru kale eta bi kale tarte, frisoa eta atikoan eder­ki eraku­tsi zuen Ber­nabe Inbertok egiten zekien guztia eta erromanismo estiloarekiko leialtasuna. “Gorputz mota indar­tsuak ugari dira, menperatutako indarra azal­duz. Eseritako San Pedroren irudia, bere bekoz­ko iluna eta ile, bizar eta tolesduren tratamendu plastikoagatik bereiziki nabarmen­tzen da, egitura bigunagoak eta keinurik gabeko emakumez­ko per­tsonaien ikusmol­dearen aurrean. Inberto iaioa zen eszena korapila­tsuen konposaketan”.
Mendigorriako eliza berean, Berpizturiko Kristoren erretaularik askatua izan zenetik salbatu den Kristoren irudia –sakristian dagoena– azal­tzen da, migelanjel­dar ku­tsukoa, ertilari beraren lana den Andosillakoaren antzera; alboetara zabal­dutako beso biluziak, berpiztutako gorpu­tza zati batean mantuz estalia, honen mutur bat aingeruak jasotzen duela eta beste bi guru­tzeari eusten: benetan lan bereizi eta indar­ handikoa da.
- eta Etxarren­txuloko elizan (1618);
Ar­kitek­turaren oinarriak eta ideiak
Ar­kitek­turan iriz­pide arau­tzaile bihurtu ziren ideiak dira eta teorian bederen, tratatuen bidez ere elikatu zirenak, esaterako, Vitrubio, Serlio, Palladio, Vignola eta Joan de Herrera; berauen argitalpena mendea bukatu aurretik Espainiara irisi joan ziren:
Biz­kaiko harginak
Giza sakabanaketa. Nahitaez giza mer­katua heda­tua zegoeneko garaiak ziren. Asko ziren, eta lanbide oso ezberdinetakoak gainera, XVI. mendean zehar Euskal Herritik kanpo joan zirenak: harginak, eskribauak, itsasgizonak, artisauak eta mirabe eta morroiak Gaztelan eta bere kolonietako lurretan sakabanatuz joan zirenak. Mendeak ziren ar­kitek­to, margolari, taillagin, imajinagile eta abarren nazioarteko joan‑etorri hau ezagu­tzen zela.
Ar­kitek­to-leinuak
- Otsoatarrak jatorriz Ispastertarrak izan eta, Errioxan lan egiten zutenak;
- Perez Solartetarrak, jatorriz Mar­kinarrak, Errioxan bizi­tzen jarri eta hainbat elizen eraikun­tza ardura izango zutenak;
Hargin euskal­dunak Espainian
- Diego Mendietakoak Cartuja de Mirafloresen egin zuen lan;
Ezaugarriak
- Ganga gotikoak XVII. eta XVIII. mendeetan beste ganga trenkatu ba­tzuez ordez­katu zituzten, sare itxurako nerbioek kasetoiak osa­tzen zituztelarik.
Aurretikoak eta penin­tsulan barrura sar­tzea
Barrio Lozak, bere al­detik, esangura­tsua izan litekeen gertaera jakin baten inguruko datuak eskain­tzen ditu: Antso Legarra euskal harginarena, Cuencako San Klemente elizaren eraikun­tzaren arduraduna izanik, 1554an zaindariei alboetako hormak goraino al­txa­tzen utz ziezaiotela eskatu zien, alboetako kaperak kenduz; eta garestiegi irudituko bali­tzaie, nahi zutena egin zezatela; baina berak proposa­tzen zuena “askoz hobea eta dotoreagoa izango zela... az­pimarratuz, modu horretara jarriz (habearteak) alaiago egongo zirela eta kapera bakoi­tzean leiho bat egon zitekeela eta elizari argitasun handia emango liokeela”.
Lanak
Euskal herriko hiribil­du garran­tzi­tsuei dagokien tokien izendapen hau nahikoa da behartua sentitzeko historialariak atal berezi bat eskaini eta Errenazimentu Klasikoko une historiko horretan euskal lurretan halako eraikun­tza-mota honen nagusitasuna zergatik eman zen gal­de­tzera.
Gasteiz­ko San Bizente Martiria
Guru­tzadura bakuneko gangak zuzenean txerta­tzen dira, kapitelik gabe, 2’50 m-ko diametroa duten zor­tzi zutabe lirainetan, hauek oraindik ere gizenago diren beste atzeko koruari eusten dioten birekin kontrasta­tzen dutelarik; izan ere, lodiera hau (10’50 m zir­kunferen­tziak) lehenagotik zeuden bi zutabeak erdiraino harriz estal­tzean iri­tsi zuten. Zor­tzi euskarriak palmera moduan eta hormetako hamabi men­tsulen gainean oinarri­tzen diren ojiba-ar­kuetan ireki­tzen dira. Gangako ar­kuetan irudiz eta armarriez apainduriko 54 gil­tzarri biribil daude.
* * *
Bergarako San Pedro eliza
Gure maisuek XVI. mendean garapen horren eta sor­tzeko askatasunaren beste adibidea Bergarako San Pedro elizan aur­ki dezakegu. Bazen 1348an ere ziur asko gotikoa izango zen eliza bat, 1527an beste berri bat eraiki­tzea erabaki zenean.
Bergarako Santa Marina
Anaia Migel Aranburu bera izan zen Bergaran bertako San Pedro elizaren garaikidea izan zen Santa Marinako eliza azter­tzeaz arduratu zena.
Az­peitiko Soreasuko San Sebastian
Aizar­nan, Zestoan, Deban eta Seguran esku hartu zuen Martin Armendia Errezilgoa maisu oso preziatuak berak erabaki zuen eta altura bereko hiru habeartetako eliza baten diseinua aur­keztu zuen, elizaren neurriak, luzeran, zabaleran eta altueran zehaztuz eta euskarri zilindrikoetan burual­dearen ondoan zeuden “bi pilare-erdien” eral­daketa, eraikin osoan zehar geroago eraiki behar­ko zirenak guztira zor­tzi zutabe doriko zoragarri nolakoak izango ziren erabakirik.
Habearte bakarreko elizak
Hauek izan ziren delako elizak: Her­naniko San Joan Bataia­tzailea eliza (1540‑1595), Zestoako Andre Mariaren Jaio­tzakoa (1550-1594), Usurbilgo San Salbatore (1556‑1596), Zarauz­ko Santa Maria Erregina (1563‑1600), Plen­tziako Santa Maria (1532‑) eta Orioko San Nikolas (1563-1596).
Arteagako Jasokundea
Arteagako Jasokundeko eliza ere, XII. mendean eraikia, an­tzekoa da. Errenazimentuko eliza hauen eredua jarraituz 1600ean berreraiki zen. Gurutze-gangei eusten dieten lau zutabe zilindriko ditu. Elizaren oinetan dagoen koruak hiru habearteen zabalera har­tzen du. XVII. mendearen hasieran amaitu zuten baina geroztik zaharberritu eta al­daketa ba­tzuk jasan ditu. Habearte nagusiak 6’75 m-ko zabalera du; alboetakoek 5’60 m neur­tzen dute; habearteak 8 m-koak dira. Kanpoko kontrahormen artean daude kaperak, sarrera kanpoko ar­kupetik dutela.
Mar­kina‑Xemeingo Santa Maria
Aurreko eraikinetatik ezer gel­ditu ez denez, oinplano berrikoa dela uste izatekoa den eta dokumentu dezente duen eraikun­tza honen tratua 1510ekoa da. Hargin maisuen lehenen­go izenak 1545‑1555ekoak dira: Martin Albisuakoa zen garran­tziz­koena, Rodrigo Albiz eta Migel Elorriaga lagun­tzaile zituelarik. Gangen eraikuntza fasea (1564) Bergarako Santa Marinan egindako lanagatik ezaguna dugun Joan Emasabel maisuari dagokion fasea da.