cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Errusiako Inperioa
Errusiar hedapena Katalina II.aren erregealdian
Guzti hau eginda ere, Petri I.ak eta Katalina II.ak eraiki zuten inperioak, funtsezko arazoei aurre egiten jarraitzen zuen. Europartutako elite txiki batek, ohiko errusiarren masak nahastua, Errusiaren historiaren, kulturaren eta nortasunaren esentziari berari buruzko galderak egin zituen. Errusiak, bere nagusitasun militarra, hertsaduraganako konfiantzagatik eta gorte inperialak zuzendutako ekonomiaganako konfiantzagatik lortu zuen, azken hau, oso primitiboa zena, eta, nagusiki, mirabetza sisteman oinarritua aktibitate ekonomiko primarioentzako, nekazaritza, meatzaritza eta abeltzaintza kasu. Errusiaren garapen ekonomikoa, ez zen XVIII. mendeko beharrak asetzeko adinakoa, oraindik, berriki gertatutako Iraultza Industrialak mendebaldeko herrialdeetan sortzen zuen eraldaketa mailatik oso urrun zegoen. Katalinaren errusiar gizartea estamentu korporatibo zurrunetan antolatzeko saiakerak, Frantziar Iraultzaren erronka berriari aurre egin zion, hiritartasun indibidual bat bultzatzen zuena. Lurralde azalerak, eta Errusiak, errusiarra ez zen geroz eta jende gehiago hartzeak, beranduagoko nazionalitateen arazorako etapa finkatu zuten. Azkenik, mirabetzaren eta autokrazia lehen aldiz zalantzan jartzeak argumentu moraletan, Estatua eta XIX. mendean nagusi izan zen intelektualtasunaren arteko gatazka iragarri zuen.
Gerra eta bakea Errusian, 1796–1825
Aldi berean, Errusiak bere hedatzea jarraitu zuen. Poloniako Kongresua sortu zuen, herrialde honi, Alexandrok, konstituzio bat eman ziolarik. Honela, Alexandro, Poloniako errege konstituzionala izan zen, Errusiaren gainontzeko lurraldean tsar autokratikoa zen bitartean. Bera zen, baita ere, Finlandiako errege mugatua, 1809an erantsia izan zena eta estatu autonomo kategoria eman zitzaiona. Errusiak, 1813an lurraldea irabazi zuen Kaukaso aldean, Bakun, Persiaren kaltetan. XIX. mendearen lehen urte horietan, inperioa, Alaskan ere sendo errotuta zegoen.
Errusia, Nikolas I.aren erregealdian
Nikolas I.a Paulovitx (errusieraz Николай I Павлович, 1796ko uztailak 6-1855eko martxoak 2), Errusiako tsarra izan zen 1825etik 1855ean hil zen arte.
Garapen ekonomikoa
XIX. mendearen bigarren erdian, errusiar ekonomia, munduko gainontzeko potentzietan baino motelago garatu zen. Errusiako biztanleria, mendebaldeko herrialde garatuetakoena baino nabarmenki handiagoa zen, baina gehiengo handiena, toki landatarretan bizi zen, teknologia gutxi eta nekazaritza primitiboarekin. Industriak orokorrean, mendebaldean baino partehartze handiagoa izan zuen, baina sektore zehatzetan, ekimen primitibo bat bezala garatzen zen, hauetako apurren bat, atzerrikoa. 1850 eta 1900 bitartean, errusiar biztanleria bikoiztu egin zen, baina zorrozki landatar mantendu zen XX. menderarte. Errusiako biztanleriak, 1850 eta 1910 bitartean, garatzen ari ziren botere eta nazio handi guztien arteko jaiotza tasarik handiena izan zuen, AEBena izan ezik.
Erreformak eta hauen mugak
1,1 kilometro karratu baino gehiagoko azalera zuten lurraldeak zituzten 50.000 lurjabe baino gehiago konpentsatu zituen Inperioak, miraberik gabe jarraituko zuen, eta hauek, buruzagi politiko eta administratiboak ematen jarraituko zuten landetan. Gobernuak, nekazariek, eurentzako eta esportaziorako haina jaki ekoiztea espero zuen, hala, gastuak, inportazioak eta kanpo zor handia finantzatzen laguntzeko. Gobernuaren nahietako bakar bat ere ez zen errealista. Emantzipazioak, lurjabeak zein nekazariak ez zituen batere gustura utzi. Nekazari berriak, laster atzeratu ziren, gobernuari egin beharreko ordainketetan, jasotzen zuten lurra oso pobrea baitzen, eta errusiar nekazaritza metodoak, ez zirelako batere egokiak. Antzinako lurjabeek, lur horiek saldu egin behar izan zituzten zorretan ez geratzeko, gehienek, ezin bait zuten lurra mantendu miraberik gabe. Gainera, gobernuaren kredituen balioa, berdin erori zen.
Inperialismoa Asian eta Japoniaren aurkako gerra
XIX. mendearen azken urteetan eta XX. mendearen hasiera aldean, mendebaldeko zenbait herrialde lehiatu ziren Ekialdeko Asian eraginagatik, merkataritzagatik eta lurraldeagatik. Bitartean, Japonia, potentzia handi moderno bat bihurtzen saiatzen ari zen.
1905eko kanpaina
Errusiaren porrota hunkiduraz hartua izan zen Mendebaldean, bereziki Asian zehar. Mendebaldekoa ez zen herrialde batek gerra batean ezarritako botere bat garaitu ahal izana bereziki inspiratzailea izan zen munduan zehar zeuden zenbait mugimendu independentista antikolonialentzako. Gerra hau «Gizon Zuriaren mitoaren amaiera» deitua izan da. Garaiko arrazakeriaren aurrean ustez lehen aldiz nazio «zuri bat» beste arraza batetako nazio batek garaitu zuen.
Gerran zehar, japoniar armadak tratu ona eman zien zibilei eta gerra presoei, Bigarren Mundu Gerran oso hedatuak egon ziren indarkeria eta ankerkeriarik gabeak. Japoniar historialariek gerra hau Japoniarentzat puntu erabakigarri bat eta militar eta politikoki zergatik hutsegin zuten ulertzeko giltza bat izan zela uste dute.
Geografia
Ibai handi asko lautadetatik zehar dihoaz errusiar kostaldean itsasoratuz. Europan Volga, Don ibaia, Kama ibaia, Oka, Iparraldeko Dvina, Dnieper eta Mendebaldeko Dvina dira. Asian, berriz, Ob, Irtich, Jenisei, Angara, Lena eta Amur. Lakurik garrantzitsuenak Baikal Lakua, Ladoga lakua eta Onega lakua dira.
1708
Denborarekin gehiago gehitu ziren zerrendara Errusiaren lurraldea handitzen zihoan heinean, gainera oraindik gehiagoan banatzen joan ziren. Gobernaturak geroz eta gehiago izaten ari ziren arren, lehen aipaturiko zortziak eskualde handi (errusieraz Bolxiye Riegiony, Большиe Регионы) geratu ziren, jendeak geroz eta gehiago ziren guberniya edo gobernaturak ikasi behar ez izateko erabiltzen zituenak. Eskoletan hauek irakatsi ziren kolapsorarte.
1825
1825eko urtarrilak 28an errolda handi bat egin zen Errusiako Inperioan, eta bertan erakutsi zen 20 gobernatura eta 81 eskualdeetako bakoitzaren biztanleria. Honela erakusten zituen:
Georgia
Georgiaren xurgatzea Errusiako Inperioan zenbait etapatako prozesu bat zen. Errusiaren Georgiaganako interesa XVI. mendearen amaieran hasi zen tsarrak geroz eta gehiago izan zirenean Ekialde Ertainean georgiar printzerriei dagokienez, otomandar inperioaren eta persiar inperioen presiopean, XVIII. mendean desarregluan jaitsi zen. Kartli eta Kajetiko erresuma batuek errusiar babesa onartu zuten 1783an. Bi hamarkada baino gutxiago iraun zuen eta xurgapen bihurtu zena XIX. mendearen lehen herenean, georgiar lurralde guztiak aurrerago Errusiako Inperioaren zati bihurtu ziren. Prozesu kolonial klasiko bat zen. Europako gainontzeko herrialde nagusi guztiek bezala energia militar, politiko eta ekonomiko asko inbertitu zuen bere inperio kolonialaren hedapenean.
Erlijioa
Kristautasuna eta Islama ziren jarraitzaile gehien zituzten erlijioak. Kristauak zenbait adar ezberdinetakoak ziren: Errusiako Eliza Ortodoxoa, fededun gehien zituena (% 71), Eliza Katolikoa (% 9a, poloniar lituaniar eta grekokatolikoak); armeniarra (% 0,9), eta zenbait eliza protestante %4,5ekin (alemaniar, finlandiar, estoniar, letoniarrak...). Musulmanen artean gehienak suniak ziren, baina xiiak ere bazeuden, Iranen heredentziaren ondorioz, baina askoz biztanleria txikiagoarekin. Judaismoak ere jarraitzaile asko zituen (% 4). Beste erlijio batzuen artean, talde txikiek praktikatutakoak, budismoa, lamaismoa eta xamanismoa zeuden. Gainera, elkarren artean oso bariatuak ziren paleosiberiar erlijioak ere bazeuden, baita iparraldeko ugrofinlandiar erlijioak ere.
Urrezko Aroa
XIX. mendeko aurrerapenen artean Ivan Krylov fabula idazlea zegoen, baita Vissarion Belinski eta Aleksandr Gertsen bezalako idazleak, Aleksandr Griboedov eta Aleksandr Ostrovski bezalako egileak, Jevgeni Baratynski, Konstantin Batiuxkov, Nikolai Nekrasov, Aleksei Konstantinovitx Tolstoi, Fiodor Tiutchev eta Afanasi Fet bezalako egileak, Kozma Prutkov satira idazlea, eta eleberri idazle ezagunen talde bat ere, hauen artean Nikolai Gogol, Lev Tolstoi, Fiodor Dostoievski, Nikolai Leskov, Ivan Turgenev, Mikhail Saltykov-Shchedrin eta Ivan Gontxarov.
Gastronomia
Errusiako Inperioko sukaldaritzaren izaera aberats eta bariatua Inperioaren hedapen zabal eta kulturanitzetik dator. Honen abiapuntua landatar biztanleriaren nekazal platerek jarri zuten, sarri latza izaten zen klima batean, arrain, eskortako hegazti, onddo, baia, zuku eta eztiaren konbinaketa ugari batekin. Zekale, garagar, gari eta artatxikia ogi, labore, kvas eta edari nazionala den vodka ospetsuaren osagaiak dira. Zopak eta gisatuak produktuan zentratu ziren, arrainak eta aldiko haragiak edo metagarriak. Jaki hauek, erabat bertakoak, espeziekin eta haragia parrilan erretzeko eta Mongoliatik eta Tartariatik Khivako khanerriaren bidez ekarritako gatzagitutako esne garratza fabrikatzeko teknikekin batera, oinarria izaten jarraitu zuten errusiar gehienentzako XX. mendea ondo aurreratua zegoenean. Zetaren bidearen iparraldeko tokiei buruzko gezurrak, Errusiak Kaukasora, Persiara eta Otomandar Inperiora zuen hurbiltasunak bezain ondo eman die ekialdeko kutsu nabarmen bat sukaldatzeko teknikei.
Errusiako Inperioaren lurraldearen handitasunaren, eraginaren eta XVI. eta XVIII. mendeko interesaren handitzeak jaki fin eta sukalde teknika berriak ekarri zituen. Garai honetan inportatu ziren atzerritik keztaturiko haragi eta arrainak, sukaldatutako pastelak, entsaladak, barazki berdeak, txokolatea, izozkiak, ardoa eta likoreak. Hiri eta probintzietako aristokraziarentzat behintzat, jaki berri hauen eta errusiar plater tradizionalen arteko uztartze kreatiboarentzako ateak ireki zituen. Emaitza oso bariatua da teknika, laguntza eta konbinaketan. Ekialdeko izaera ematen die sukaldatzeko bere erei.
Armarria
Paulo II.a aita santuak, defendatzeko baliabide bakar bezala, Bizantziar Inperioko azken enperadorea izan zen eta Konstantinoplaren hartzean hila gertatu zen Konstantino XI.a Paleologoren anaia zen Tomas Paleologoren familiari laguntza eskatzea izan zuen, Erroman erbesteratua zegoena. Tomasek bazuen alaba bat, Sofia printzesa. Aitak eragin handiko pertsona batekin ezkondu nahi zuen bere alaba, garai zail horretan Erromaren papera indartuko zuen norbaitekin.
Ikonoak
Tradizio ikonoklasta Bizantziar Inperiotik jasoa izan zen, fede ortodoxoan freskoen eta mosaikoen tradizio bezala hasi zenean. XVIII. mendean eta XIX.ean Eliza Ortodoxoan zegoen eztabaida ikonoklastaren ondorioz irudi erlijiosoak praktika erlijiosoa ala sakrilegio idolatra ziren galdetu zen. Irudien erabilera desagertu ez zen arren, arteak kontenplazio izpiritualaren eta errealitatea desbideratzearen arteko asmoaren ikuspegira zuzendu zuen. Hori da ikonoak hain bariatuak izatea eragiten duen diferentzietako bat. Bereziki XIV. mendean mugimendu ikonoklastak Errusian subjektibotasun eta adierazpen pertsonal maila hartu zuen. Aldaketa honetan zerikusi handia izan zuen pertsonarik nabarmenetako bat Andrei Rubliov izan zen, honen lanak Moskuko Tretiakov Galerian eta San Petersburgoko Errusiar Museoan ikus daitezkeelarik. Bere lanak Alexandro I.a Errusiakoa tsarrak miretsi zituen, agiri batean ikonoen babesa agindu zuena, eta elizak ezin zituela debekatu.
Zinea
Zinea Errusiara Lumière anaien eskutik iritsi zen 1896an. Errusian eginiko lehen filmea Lumière anaien kameralari batek egin zuen. Nikolas II.a Errusiakoaren koroaketa iza zen film hori. Handik gutxira Pathé eta Gaumont etxeek erakusketa gelak ireki zituzten. 1908an Aleksandr Drankovek lehen film narratibo errusiarra ekoitzi zuen, Stenka Razin, Vladimir Romashkovek zuzendua izan zena. Hurrengo urteetan beste ehun film erabat errusiar baino gehiago ekoitzi ziren, Frantzia, Alemania eta Ingalaterrakoekin leihatuko zutenak beste batzuen artean.
Ekonomia
1892an Errusiako Inperioak 31.202 kilometroko trenbide sarea zuen, 1905ean 61.085ekoa (Alemania gainditzen zutenak trenbide sarerik luzeena zuen herrialde bezala 1899an) 1914an 70.000 kilometroraino iristen zen (munduko hirugarrena AEBetako eta Britainiar Inperiokoen ondoren. 1892an Errusiaren arrabio esportazioak 1,1 milioi tona metrikotara iristen ziren (Britainia Handiaren esportazioaren seirena baino gutxiago zena), 1905ean 2,7 milioi tonatara iritsi zen edo Britainia Handiaren esportazioaren laurdena. 1892an, Errusiako ikatz meatzeek 6,9 milioi tona ikatz ekoitzi zituzten, 1905ean, berriz, 18,7 milioi.
Europa erdialde eta mendebaldeko nazioekin kontraste bezala Errusiak nabarmenki handitzen jarraitzen zuen nekazaritzarako lur eremua, non aleak, patatak etab... 13,4 milioi hektareatan landatuak izan ziren 1895ean, 1905ean 20 milioira pasatuz (Europako errusiar probintzientzako irudiak Polonia gabe); gari ekoizpena 8,4 milioi tonatik 1895ean 12,8 milioi tonaraino 1905ean hazi zen, patatarena 21,1 milioi tonatik 1895ean 27,6 miloi tonaraino 1905ean.
Nekazaritza
Errusiako Inperioko nekazaritza XIX. mendean eta XX. mendean naziorik garatuenetakoa bezain indartsu egin zen, Errusia nekazal ekoizpenaren hornitzaile handienen artean zegoen arren, Elkarte Ekonomiko Libreak nekazal teknologia hobetzeko egiten zituen ahaleginak ez ziren amaitzen.
Arte
Antzinako Grezia, Erroma eta Erdi Aroa
Platonek ere imitazioa lotu zion arteari. Haren ustez, imitazio dira artelanak, eta imitazioa da artelanak sortzeko jarduera ere, artelanek imitatzen duten munduaren egilearen jarduna imitatzen baitute artistek. Aristotelesentzat, artea ez da errealitatearen isla, izan litekeenarena baizik, errealitateaz haraindiko zerbaitena, arimarena. Ikuspegi horretatik definitu zituen pintura, musika, eta poesia.
Erromako tradizioan, apainketarako jarduera zen artea, baina kristautasunean eta Erdi Aroan gainditu egin zen ikuspegi hori, eta Plotinoren teoria nagusitu zen, artea edertasunez azaltzen den arimaren imitazio gisa hartzen duena alegia. Erdi Aroan, artista batek artelana eskuz (pintura, eskultura, buztingintza eta arkitektura ere bai hein batean) egiteko, artelan hori agintzen zionak arte liberalak (zientziak) kontuan hartzen zituela aldarrikatu zuten.
Berpizkundea
Cinquecentoan, Leonardo da Vinci izan zen artea munduaren imitazioz eta behaketaz lortzen den ezagutzarako bide moduan ulertzen duen teoriaren ordezkari nagusia. Teoria hori indarrez agertzeaz gainera, eztabaida handiak izan ziren arteen loturari buruzkoak, arteen sailkapenari buruzkoak, artearen teoriari buruzkoak, etab. Kontuan hartu ziren Aristotelesen teoria, eta bereziki Platonen araberako ideiaren imitazioaren teoria.
XVII eta XVIII. mendeak
XVII. mendean, artea ideiaren ezagupentzat hartzen duen ikuspegia nagusitu zen, Baltasar Graciánek bere lanetan azaldu zuena. Emmanuel Tesauroren ikuspegia, metafora oro irudia dela eta, alderantziz, irudia metafora dela esaten zuena ere aintzat hartu zen. Bi teoria horiek eta urte batzuk lehenago Peregrinik emandako teoriek bazuten zerikusirik, artea ez baitzuten hartzen errealitatearen imitaziotzat, errealitate berritzat baizik. Horixe izan zen literatura eta pintura barrokoaren oinarria.
Arte Nagusiak
Arte nagusiak ikusmena eta entzumenaren bitartez hautematen direnak kontsideratu dira. Tradizioz, sei arte-diziplina nagusi bereizi dira: Eskultura eta Margolaritza diziplinek Arte plastikoak osatzen dituzte.
Pteronotus davyi
Pteronotus davyi Pteronotus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Mormoopidae familian sailkatuta dago.
Holokaustoa
Oinarri ideologikoak
Hirugarren Reicharen helburu nagusietako bat Europako arraza-berregituraketa izan zen. Bertan, antisemitismoak funtsezko eginkizuna izan zuen, honek aldarrikatzen zuen «judua» gaitz guztien jatorria zela, bereziki internazionalismoa, bakezaletasuna, demokrazia eta marxismoa, kristautasunaren, Ilustrazioaren eta masoneriaren sorreraren erantzulea zela. Ideologia horretaz gain, genozidioaren exekuzioaren euskarria Alemaniako gizartea izan zen, Europako gizarte modernoena eta garapen tekniko handiena zuena, eta burokrazia antolatu eta eraginkorra zuen.
Roseland (Louisiana)
Roseland Louisianaeko herri bat da. Tangipahoa parrokian kokatua dago. 2010ean 1,123 biztanle zituen, 5.38 kilometro koadrotan banatuta.
Lizarrieta
Natura 2000 Europar Batasuneko sare ekologikoan jasota dago, Batasuneko garrantzizko lekuek eta babes bereziko eremuek osatzen dute sare hori.
Igotzeko bideak
Ugarana eta Bidasoan ibaien arroak banatzen dituen mendatea Nafarroa eta Lapurdi arteko mugan dago:
Noëllet
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Aubres
Diru sarrerak
2009an Aubres udalerrian 156 unitate fiskal zeuden, 394,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.157 euro zen.
Mělník
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1334 urtean egin zen.
Oxfam Intermón
Erakundeak 500 proiektu baino gehiagotan jardun izan du lanean, Afrika, Asia eta Latinoamerikako 31 herrialdetan, elkartasuna bultzatzen, behartasunaren eragileak salatzen, eta bidezko merkataritza sustatzen.
Diego López Fuentes
Diego López Fuentes (Lizarra, - ) nafar txirrindularia da. 2018z geroztik txirrindulari profesionala da eta ez du garaipenik lortu.
Fillinges
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Proposamena (Judith Leyster)
Proposamena edo, bere neerlanderazko izenburuan itzulpenean, Emakume gazte bati dirua eskaintzen dion gizona, Judith Leyster flandriar margolariak oihal gainean egindako olio-pintura da. 21. mendean, Hagako Mauritshuisen (Herbehereak) dago ikusgai.
Puerto Maldonado
Geografia
Madre de Dios departamentua Peruko Amazoniako birjinena da, oihan eta paisaia ikusgarriekin. Geografia malkartsua eta mikroklima ugariak ditu, eta honek izaki espezie aniztasun handiarekin zerikusia du. Lurzorua oso emankorra da, eta nekazal ekoizpena Amazonetako gaztainan (Bertholletia excelsa) eta kautxu an oinarritzen da. Eskualdean hainbat tribu daude: garrantzitsuenak huarayo, mashco, piro, amahuaca, yaminahua, amaracae eta machiguenga izenekoak dira, eta kreole ekin harreman gutxi dute.
Osasuna
Puerto Maldonado hiriak ospitale hauek ditu:
Añisoc
Herrialdeko bostgarren hiririk populatuena da. Espainiarrek eratu zuten 1940ko hamarkadan eta Valladolid de los Bimbiles izena eman zioten.
Luis de Uranzu Kultur Taldea
Bigarren helburu horri bide emateko, 1984. urtean hasi zen «Luis de Uranzu Kultur Taldea» bere aldizkaria argitaratzen. Urtero, ale bat argitaratu izan da; batez ere, lan laburrak argitaratzen dira, 20-25 orrialdekoak. Halere, noizean behin, eta urteroko aleari tokia kendu gabe, lan luzeagoak, tesiak, eta abar argitaratu izan dira, baina 1999 tik aurrera lan sakonagoak ere, ikerlanak deituak, argitaratzen hasi ziren; horrela, bide eman zioten Irungo eta Bidasoaldeko ikertzaileek egiten zituzten ikerketa sakon horiei.
Roger De Vlaeminck
Karreraostea
De Vlaeminck, Kaprijkeko landetxe batean bizi dena, txirrindularitzan jarraitzen du. Ziklo-kroseko entrenatzaile lanetan ibili da. 2004ko apirilean bere entrenatzaile lana Belgikako John Saey-Deschacht taldean utzi zuen, familiarekin denbora gehiago pasatzeko. Hala ere, 2004ko azaroan Zimbabwe taldeko aholkulari bezala aritu zen, 2005eko Alemanian jokaturiko munduko txapelketarako prestatzeko.
De Vlaeminck oso ezaguna da txirrindularitzari buruzko iritzi irmoengatik, eta askotan kazetariek elkarrizketatzen dute. Bereziki, talde batean lider anitzak izatea kritikatzen du. Beraren ustez, horrek esan nahi du lasterkari onenek lasterketa garrantzitsuak banatzen dituztela. De Vlaeminck ere ezaguna da Tom Boonen bere iritzi zakarragatik, bere 4 Paris-Roubaixen errekorra berdintzeko duin ez dela esanez, gaurko txirrindularitza ez delako lehen bezain gogorra. Hortik sortu zen flandrierazko esamolde bat: "In den tijd van Roger De Vlaeminck..." ("Roger De Vlaemincken garaian...") non De Vlaemincki era guztietako gauza ezinezkoak egitea egozten dioten.
Torreadrada
Torreadrada Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
Tortura
Tortura gizaki edo animalia bati nahita min fisiko edota psikologikoa eragitea da.
Tortura munduan
Amerikako Estatu Batuetan, ez da legezkoa izan tortura. Hala ere, tortura baimentzen den salbuespen eremuak sortu dira, ezagunena Kubako Guantanamo esparru eta atxilotze zentroa. Bertan, askotariko tortura metodoa aplikatu dira, Barack Obamak debekatu zuen arren. Gatibuekin erabiltzen diren torturak Abu Zabaydahek marraztu zituen, bertan legez kanpo 2006tik atxilotu eta torturatuak, 40 ilustrazio xehetan.
Tortura Euskal Herrian
Euskal Herriko ingurugiro gatazkatsuaren barnean, tortura kasuak ugariak izan dira, dela Francoren diktaduraren garaian, dela trantsizio garaiaz geroztik. Euskal Memoria Fundazioak hainbat garaitako 4.716 tortura testigantza dokumentatu ditu, torturaren «iraunkortasunaren eta zigorgabetasunaren» erakusgarri. EHUk Eusko Jaurlaritzarentzat egindako ikerketa batek 4.113 kasu ziurtatu zituen, Espainiako Poliziaren 1.792, Guardia Zibilaren 1.785, eta Ertzaintzaren 336.
Vicente Uritz
Vicente Uritz Balliriain (Iruñea, - ) nafar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena.
Lur Laua
Jatorrizko Eliza
Jende horrek Adanen ondorengoak izan behar zutenez, noizbait, munduaren beste aldera bidaiatu behar izan zuten; Agustinek, honela jarraituko du:
Aro modernoa
Rowbotham eta bere jarraitzaileek ospe handia lortu zuten, bere garaiko zientzialari nabarmenekin eztabaida publiko eskandaluzkoetan murgildu baitziren. Alfred Russel Wallace geografo ospetsua inplikatu zuen liskar horietako batek hainbat epaiketa eragin zituen iruzur eta kalumniengatik.
Flat Earth Society
1956an, Samuel Shentonek Zetetika Elkartea berpiztu zuen International Flat Earth Society izenarekin. Programa espazialaren sorrera eta gizakia Ilargira iristearekin, satelite orbitaletatik eta, ondoren, astronautek eurek egindako Lurraren ehunka argazkiekin bere ideiekin alderatu behar izan zituen. Shentonek honakoa adierazi zuen: "Erraza da ikustea horrelako argazki batek entrenatu gabeko begia engainatu dezakeela. " Geroago, espazio-bidaiak eta alunizajeak muntaia zinematografikoak izan zirela uste izan zuen (ikus Apolloren alunizajeetan faltsifikazio-aplikazioak).
Margaretamys parvus
Margaretamys parvus Margaretamys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Hylarana luzonensis
Hylarana luzonensis Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Izadi hil
Greko-erromatar munduan eta Erdi Aroan bazegoen izadi hilen irudikapenik, baina XVI. mendearen amaieran sortu zen genero bereizi gisa, eta ordutik ertilanen esparru garrantzitsua izan da. Herbehereetan hasi zen indarra hartzen, XVI. mendearen bukaeran eta XVII. mendearen hasieran. Hasierako izadi hilek sarritan sinbolo erlijioso eta alegorikoz hornituta zeuden. Izadi hil modernoagoak, berriz, bi dimentsioen muga hausten saiatu dira, eta bitarteko anitz erabiltzeko joera dute: argazkiak, ordenagailu bidezko grafikoak, bideo eta soinua, etab.
Torreiglesias
Torreiglesias Segoviako udalerria da, Comarca de Segovia eskualdean dagoena.
Argitasun Legea
Aurrekariak
Quebeceko gobernuak independentziari buruzko bi erreferendum antolatu zituen, 1980ean eta 1995ean. Bietan boto-emaileak independentziaren aurka agertu ziren (bigarrengoan gutxigatik: %50,58 independentziaren aurka eta %49,42 alde). Kanadako gobernuak ez zuen bere adostasunik eman bi erreferendum horiek burutzeko (besteak beste, galderarekin ados ez zegoelako), baina ez zituen debekatu. Horrenbestez, eta balizko hirugarren erreferendum baten aurrean, joko-arauak argitu nahi izan zituen, Kanadako Auzitegi Gorenari bere iritzia eskatuz (ikus: Kanadako Auzitegi Gorenaren Ebazpena, Quebec-en balizko sezesioaz) eta Argitasun Legea onartuz geroago (2000. urtean).
Edukiak
Hiru dira Argitasun Legearen puntu garrantzitsuenak:
Měrotín
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Gotzon Martín
Palmaresa
2016 2017 2019 2020 2023
Iparrizarra
Lurraren ardatza ez da finkoa. Ekinokzioen prezesioa izenez ezagutzen den mugimendu konikoa egiten du. Alpha Ursae Minoris ez da beti izan Iparrizarra. Egiptoko piramideen garaian Thuban izarra zen Iparretik gertuena. Alpha Ursae Minoris duela mila bat urte da Iparrizarra eta hurrengo bi mila urtean segituko du izaten.
Mir (espazio estazioa)
Mir (Мир, «bakea» edo «mundua») Errusiaren espazio estazioa izan zen, jatorriz sobietarra zen baina SESB banatzean errusiar izatera pasatu zena. Mir estazioak bost urte irautea aurreikusi zen hasieran, baina azkenean hamahiru urte iraun zuen. Munduko lehen espazio estazio jendeztatua izan zen, eta Errusiaren espazio programaren bukaera. Han kosmonautak eta astronautak ibili ziren.
Lehenengo misio sobietarrak
Mir espazio estazioa lanean hasi zenean Salyut motako estazioak zaharkituak utzi zituen. Mirrera joan ziren lehen kosmonautak Leonid Kizim eta Vladimir Soloviov izan ziren eta estazioa orbitatzen hasi eta 21 egunetara joan ziren, Soyuz T-15 espazio-ontziak eramanda. Hauek 125 egun eman zituzten bertan. 1987ko otsailaren 8an Soiuz TM-12 ontzi baten Juri Romarenko eta Aleksandr Laveikin heldu ziren, Mir-era joandako bigarren tripulazioa.
Tuimazy
Demografia
2010eko erroldaren arabera, Tuimazyko biztanleria etnikoki honela banatzen zen:
Shane
Argumentua
Hainbat gertakarirn ondoren, amaierako eszenan Rufus Ryker, haren anaia Morgan (John Dierkes) eta Wilson hiltzaileak Shanen aurkako duelua izango dute. Lehia izugarri baten ostean, anaiak Shane zaurituko du, baina Joey seme txikiak Shane ohartarazi eta Shane dueluan garaile irtetea lortuko du, azkenean baserria nahiz herrixka zaldiz utzi eta ikuslea zauriturik edota hiltzorian dagoen zalantzan lagaz, aldiz, Joey txikia bere adiskide mirestuaz agurtuko da.
Saline (Louisiana)
Saline Louisianaeko herri bat da. Bienville parrokian kokatua dago. 2010ean 277 biztanle zituen, 3.08 kilometro koadrotan banatuta.
Mastacomys fuscus
Mastacomys fuscus Mastacomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Sterling (Alaska)
Sterling Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kenai Peninsula Boroughn dago, Alaska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Finlandiako historiaurrea
Paleolitoa
Bestetik, teoria aski zabaldua da Azken Maximo Glaziarra baino lehen, Goi Paleolitoan, Cromagnongo gizakia iritsi zela Finlandia hegoaldera; izan ere, k.a. 34.000 eta 22.000 urteen bitartean, tenperatura leuntzearekin batera, elur-orein eta mamut taldeak iristen hasi ziren bertara. Hainbat mendez klima gogorreko lurralde honetan egokitu ziren eta, zentzuzkoa da pentsatzea, mamut iletsu eta ugaztun handien atzetik ehiztariak ere etorriko zirela, nahiz eta gertaera honen frogarik ez den aurkitu.
Neolitoa
Kultura honen berezitasuna, orrazien hortzen markak diruditen buztinezko kaikuak ziren eta, gutxinaka, lurralde osora zabaldu ziren tenperatura leunei esker; k.a. 3500. urterako, gutxi gorabehera, Finlandia osoan 10.000 lagun zeudela kalkulatzen dute adituek. Hauek, bost-hamar familiako herri txikietan bizi ziren eta elur-orein, altze eta itsas-txakur ehizatik, fruitu-bilketatik eta, batez ere, ibai-arrantzatik bizi ziren. Tribu hauen arma eraginkorrenak egurrezko arkuak eta geziak izan ziren batik bat, hala ere, garai hartan hego-ekialdetik iritsitako silex xaflak agertzen hasten zaizkigu aztarnategietan. Hildakoak, okre gorriz apaindutako hilobietan ehorzten zituzten, objektu eta bitxiekin batera. Xamanismoarekin lotura izan dezaketen labar-pintura hauetan, animalien eta gizakien irudiak agertzen dira; ospetsuenak, Europan izen handia duten Astuvansalmiko labar-pinturak dira. Vantaa hiriko Jokiniemi auzoan gainera, Ipar Europa osoko buztinezko figura zaharrena aurkitu zuten, "Buztinezko Idolo" izenekoa.
Burdin Aroa
Finlandia bereizketa honetan zetzala, Burdin Aroa iritsi zen k.a. 500. urtean. Lurraldeko aintziretan burdin mea dagoenez, burdinaren erabilpena lanabesen ekoizpenetan azkar zabaldu zen. Burdinezko objektu zaharrenak Finlandia iparraldean aurkitu diren ezpatak dira, beraz, burdinaren kultura ekialdetik etorri zela uste dute adituek. Hegoaldea bestakde, itsasertzean bizi ziren biztanle egonkorrek osatzen zuten eta Itsaso Baltikoan nagusitu zen Jastorf kulturaren eragina bizi izan zuten kristo aurreko azken mendeetan. Ekonomia mistoa zuten, hau da, nekazaritzan, abeltzaintzan, ehizan eta arrantzan ibili ohi ziren. Harrizko mukuru txikiez eginak izaten diren hilobiak brontzezko objektuez apainduak izaten jarraitzen dute.
Hainbat menderen ostean, V. mendean, Erromatar Burdin Aroa moduan ezagutzen den garaia iritsi zen Finlandiara. Herrialde baltikoen eta germaniarren eragina handitu zen hegoaldean eta herri eta hilerri handiagoak eraiki zituzten kostaldean. Nekazaritzak eta metalezko objektuek, hala nola urrezkoek, gora egin zuten eta germaniar armamentuak agertzen hasi ziren. Hego Ostrobotnia eskualdea garai honetako aztarnategi garrantzitsu bat bilakatu da, izan ere, bertan aurkitu diren hilerrietan gizartea mailetan banatua zegola antzeman daiteke; maila altuagoa zutenek, apaingarri gehiago eta hilobi dotoreagoak izan ohi zituzten. Vöyri herrian esaterako, hilobi batean gainontzekoetan ez dauden urrezko txanpon, eraztun eta bitxi eta apaingarriz beterik dago. Hegoaldea dena den, batez ere abeltzaintzan oinarritutako ekonomia izaten jarraitzen zuen eta badirudi, bakar batzuk lortutako aberastasunak larruaren merkataritzan lortu zituztela eta ez bizilagun germaniarrak ospetsu egin zituzten borroketan. Produktu hauek ziurrenik Laponia eta iparraldetik iritsiko ziren hegoaldeko portu eta herrietan saltzeko; ondorioz, garai hau iparraldean bizi ziren samien Burdin Aroa deitua izan da.
Burdin Aroaren azken fasea Bikingoen Aroak osatu zuen 800 eta 1025. urteen artean; Itsaso Baltikoan bikingo herria nagusitu zen garaia izan zen eta arrasto handia utzi zuten Europa eta bereziki, Finlandian. Bikingoen hiri eta portuak nagusi ziren itsasoan eta Danimarka, Norvegia eta Suediako buruzagiak ziren. Finlandia hego-mendebaldea eta Åland uharteak suediar bikingoen esku zeuden eta finn askok eremu honetara jo zuten aberastasun bila. Åland hain zuzen, bikingo hauen bizileku egonkorrenetako bat izan zen, ekialdeko arpilatze bidaietako base nagusia, eta ondoan dagoen Rosala herrian, honi buruzko Rosala Bikingo Gunea deitzen den museoa dago. Nahiz eta, finnek ez zuten espedizioetan parte hartzen, hauetatik etekina ateratzen zuten eta ondorioz, merkatal kolonia asko sortu zituzten itsasertzean. Hämeenlinnako Vanajavesi aintziran, garai honetako aztarna ugari aurkitu dira eta hiri baten arrastoak diren ustea dute finlandiar historialariek. Garai honetan, badirudi, ekialdea eta erdialdea hustuz joan zirela eta iparraldeko samiak finnen lurraldeak hartu eta Aintziren Finlandiaraino jaitsi zirela. Hain zuzen Finlandian, finn etniaren barruan, kulturalki desberdinak ziren hiru tribu edo herri zeuden: hego-mendeladeko jatorrizko finnak, erdialdeko tavastiarrak eta ekialdeko kareliarrak.
Madril
Historia
1083an Alfontso VI.a Leon eta Gaztelakoak hiria konkistatu zuen. 1123an hiribildu izendatu zuten eta kontzeju bilakatu zen (Comunidad de Villa y Tierra). 1188an lehendabizikoz Gaztelako Gorteetan parte hartu zuen eta 1202an Alfontso VIII.ak lehenengo forua eman zion.
1983an Madrilgo Erkidegoa sortu zutenean, haren hiriburu izendatu zuten. Harrezkero, hiriak bere etengabeko hazkunde ekonomikoari ekin zion baina une latzak ere jasan zituen: 2004an Madrilgo aldirikoen tren sareko 4 trenetan egindako eraso terroristak izan ziren, Espainia eta Europako historian handienak izan zirenak. Komando islamista batek ia 200 hildako eta 2.000tik gora zauritu eragin zituen.
Antolaketa politiko-administratiboa
Hiria 21 barrutitan dago zatituta, eta horiek auzoetan antolatuta daude. Barruti bakoitza "Barrutiko Udal Batzordea" deituriko organoak administratzen du, hiritarren parte-hartzea bideratzea helburu duena. Madrilen azken zatiketa administratiboa 1988koa da, eta honako barruti eta auzo hauetan banatzen du hiria:
Museoak
Madrilek museo garrantzitsuak ditu, hiriko gune-turistiko nagusiak direnak. Ezagunenak artearen hirukia osatzen duten hiru museoak dira:
Parkeak
Madril biztanle bakoitzeko gune berde gehien duen Europako hirietako bat da (70 metro koadro). Horien artean ezagunenak hauexek dira:
Klasikoa
Espainiako Orkestra Nazionalak hiri horretan dauka egoitza nagusia. Bestela, aipatzekoak dira Madrilgo Errege Antzokia eta Madrilgo Auditorio Nazionala aretoak.
Artea
San Antonio de la Florida Madrilgo monumentu azpimarragarriena da, Goya margolariak hango hormetan margoturiko freskoei esker. Karlos III.aren aginduz eraiki zen Museo del Prado ezaguna, Juan de Villanuevaren lana, estilo neoklasikokoa. Gaur egungo arkitekturak eman dituen lanen artean Zarzuelako Hipodromoa aipa daiteke (E. Torroja, 1935).
Hedabideak
Egunkari orokor nagusien artean "ABC", "El Mundo", "El País" eta "La Razón" nagusitzen dira, eta kirol egunkarien artean, "As" eta "Marca".
Kirola
Espainiako saskibaloi ligako (ACB Liga) bi talde ere baditu: Real Madrid Baloncesto eta Estudiantes, hainbat titulu lortu dituztenak.
Měšice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1356 urtean egin zen.
Cachoeira do Sul
Cachoeira do Sul Brasilgo hiria da, 89.669 biztanle dituena (2006).
Rakel Arenaza Acedo
Sariak
2020ko Gaztea maketa lehiaketa (29. edizioa) irabazi du Raitx proiektuak.
Unibertsalismo
Funtsezko egia batean sinestea unibertsalismoaren beste printzipio garrantzitsu bat da. Egia bizia nazio-, kultura- edo erlijio-mugak edo egia bakar horren interpretazioak baino garrantzitsuagotzat hartzen da. Rig Vedak dioenez, "Egia bat da; jakintsuek hainbat izenez deitzen diote". Bere buruari unibertsalista deitzen zaion komunitate batek erlijio gehienen printzipio unibertsalak nabarmendu eta beste batzuk modu integratzailean onar ditzake.
Testuinguru modernoan, unibertsalismoak esan nahi du, halaber, mendebaldeko balioen pean, gizaki guztiak muga geografikoen bidez eta beste mota bateko mugen bidez bateratzea lortu nahi dela, edo balio unibertsal batzuk ematea, hala nola giza eskubideak edo nazioarteko zuzenbidea.
Unibertsaltasun kristaua ideia honi dagokio: giza borondate orok, aldi baterako, salbazioa jasoko du zentzu erlijioso edo espiritualean, errekontziliazio unibertsal ere esaten zaion kontzeptuan.
Filosofia
Filosofian, unibertsaltasuna nozio bat da: gertaera unibertsalak aurkitu daitezkeela eta, beraz, erlatibismoaren kontrakoak direla.
Ez Dok Amairu
Taldea
Garaiko testuinguruak berebiziko garrantzia izan zuen Ez Dok Amairuren sorreran. Maila ideologiko eta intelektualean, Jorge Oteizaren ideiek garrantzi handia izan zuten. Artista oriotarrak 1963. urtean "Quousque Tandem...! euskal arimaren interpretazio estetikoa" liburua argitaratu zuen, euskal kulturaren berpizkundea proposatuz. Halaber, Euskal Arte Garaikidearen Eskola sortzearen aldeko proposamena bultzatu zuen.
La Forclaz (Savoia Garaia)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 134 ziren, horien artean 98 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 98 pertsona aktiboetatik 96 lanean zeuden (52 gizon eta 44 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 3 zurginak eta 1 iturgina.
Shongaloo (Louisiana)
Shongaloo Louisianaeko herri bat da. Webster parrokian kokatua dago. 2010ean 182 biztanle zituen, 20.41 kilometro koadrotan banatuta.
Mars Science Laboratory
Helburuak
MSL misioaren helburu nagusia Marten iraganeko edo gaur egungo bizitza dagoen zehaztea da.
Erradiazioaren ebakuazioaren bitartez detektatzailea (RAD)
Tresna honek Martek jasotzen duen espazio mota guztietako erradiazioa eta eguzki erradiazioa aztertuko ditu. Tresnaren helburua zera izando da: giza esploratzaileek jasotzen dituzten erradiazioatik babes sistema bat diseinatzea. NASAk finantziatutako trasna da eta Estatu Batuetako Southwest Research Institute (SwRI) eta Alemaniako 'Christian-Albrechts-Universität zu Kiel´.Unibertsitatea zentroak Garate dira.
Letizia Ramolino
Maria Letizia Ramolino (Ajaccio, 1750eko abuztuaren 24a - Erroma, 1836ko otsailaren 2a) korsikar-italiar noblea izan zen, ezaguna Napoleon Bonaparteren ama izan zelako.
Ptereleotris crossogenion
Ptereleotris crossogenion Ptereleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Městec Králové
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1295 urtean egin zen.
Wittbek
Wittbek Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Cloué
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 286 ziren, horien artean 222 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 222 pertsona aktiboetatik 205 lanean zeuden (113 gizon eta 92 emakume) eta 17 langabezian zeuden (2 gizon eta 15 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Albert Jovell
Argitalpenak
Halaber, 190 zientzia artikulu idatzi zituen, baita zenbait ikerketa zuzendu ere:
Tachysurus virgatus
Tachysurus virgatus Tachysurus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Tubuaiera
Tubuaiera (autoglotonimo: Reo Tuha'a pae) austronesiar hizkuntza bat da, fijiar-polinesiar taldearen barnekoa, Austral uharteetan hitz egiten dena. 8.000 hiztun inguru ditu. Tahitieraren antzekoa da.
Cantilhac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 119 ziren, horien artean 90 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 90 pertsona aktiboetatik 84 lanean zeuden (45 gizon eta 39 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Cantillac udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 336 hektarea erabiltzen.
Giza Eskubideen Defendatzaileak aldi batez Babesteko Programa
Eusko Jaurlaritza k, 2011 tik, Defendatzaileak Babesteko Euskal Programa du martxan, eta, harrezkero, 5 herrialdetako 16 pertsonak heldu diote programari (9 emakumek eta 7 gizonek). Ekimena erreferentzia gisa hartu da beste autonomia-erkidego batzuetan antzeko ekimenak garatzeko, eta balorazio garrantzitsua izan du “Protect Defenders” Europako plataforman.
Jokebed
Islamean
Mahoma profetaren ama Aminari haurdunaldian izandako gertakari ezohikoei buruzko istorioak Jokebedei gertatutakoekin alderatzen dira.
Leon Kruczkowski
Eleberria eta antzerkia landu zituen. Sozialista zen eta ospe handia lortu zuen Kordian i cham (1932, Kordian eta bordaria) nobela errealistarekin gerra ondoren. Antzerkia idatzi zuen batez ere: Niemcy (1949, Alemaniarrak), Pierwszy dzień wolności (1960, Askatasuneko lehen eguna).
Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 636 ziren, horien artean 453 aktiboak ziren eta 183 inaktiboak ziren. 453 pertsona aktiboetatik 401 lanean zeuden (228 gizon eta 173 emakume) eta 52 langabezian zeuden (22 gizon eta 30 emakume). 183 pertsona inaktiboetatik 60 erretiraturik zeuden, 46 ikasten zeuden eta 77 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe udalerrian 572 unitate fiskal zeuden, 1.196 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.269 euro zen.
Vieillespesse
Biztanleria
2007an Vieillespesse udalerrian erroldatutako biztanleak 253 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Faux-Villecerf
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 94 etxebizitza nagusietatik 87 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 74 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Vieillespesse
Diru sarrerak
2009an Vieillespesse udalerrian 113 unitate fiskal zeuden, 267 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.335 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
Faux-Villecerf
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Aucelon
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 18 ziren, horien artean 13 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 13 pertsona aktiboak lanean(6 gizon eta 7 emakume) zeuden.. 5 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Aucelon udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Boulleville
Boulleville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Antonio López García
Lanen ezaugarriak
Eragin handia izan zuen artistarengan Salvador Daliren lanak, zeinak errealitatea eta marrazkia pinturaren gainetik jarri zituen. 1957az geroztik, bere lanek kutsu surrealista izan zuten. Lopez Garciaren lanetan agertzen diren figura eta objektuak espazioan zintzilik daude, bere kontestutik ateratako irudiak dira, beste irudi batzuekin era latzean erlazionatutakoak. Bide fantastiko hau landu zuen 1964. urtera arte, honen isla dugu Atocha (1964).
Estiloa
Pinturan lantzen diren gaiak honakoak izaten dira eskuarki: hiri-paisaiak, gorputzak, paisaiak, denden fatxadak, erretratoak eta bodegoiak. Teknikari dagokionez, argazki kamera bat erabiltzen da margotuko denaren argazkia egiteko eta ondoren jatorrizko argazkia lientzoan irudikatzen da zehaztasunez honek ere argazki bat dirudien arte. Artista askok erabiltzen dute argazkiaren trikimailua, baina argitu beharra dago Antonio Lopez Garciak ez duel gogoko argazki batetik margotzea. Nahiago du pintatuko duenera hurbiltzea, kontaktua izatea, begiekin errealitatea ikustea.
Chroicocephalus brunnicephalus
Chroicocephalus brunnicephalus Chroicocephalus generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Txuktxi
15.000 lagun inguru dira, bi taldetan banatuak, kultura berekoak baina bizimodu desberdinekoak: itsasaldeko txuktxiak eta barrualdekoak. Itsasaldekoak egonkorrak dira eta arrantzatik bizi dira; inuiten antzeko bizimodua dute. Barrualdeko txuktxiak erdinomadak dira eta elur-oreina dute bizibide; endogamoak eta poligamoak dira. Animismoa da bi txuktxi taldeen erlijioaren oinarria. Izpiritu gaiztoei egozten diete heriotza, eritasuna eta zorigaitza eta haiengandik babesteko amuletoez, errituez eta sorginkeriez baliatzen dira. Urtean behin elur-oreina (itsasaldean zakurra) sakrifikatzen zuten izpiritu gaiztoak baretzeko. Xamanismoak garrantzi handia izan du txuktxien gizartean.
José Manuel Yanguas
José Manuel Yanguas Calleja (Iruñea, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.
Lelystad
Lelystad Herbehereetako erdialdean dagoen hiria da, herrialdeko zazpigarren populatuena dena eta Flevolandeko probintzian dagoena.
Zesarren erramu koroa
Istorioa
Zesarren jauregitik urrun daudela ikusirik, Sudurkakusek sartzen dituen gelan dagoen guztia sukaldatzen hasten dira, Kikilfusek, Tifusen saltokira itzul ditzan. Sudurkakus eta beste bi erromatar, Asterixek eta Obelixek afaria prestatu duten gelara sartzen dira eta Sudurkakusek, bi galiarrek prestatutakoa dastatzen du, eta abail-abail eginda geratzen da. Janaria, Kikilfus eta bere familiaren aurrera eramaten du, eta han, Grakusek dastatzen duenean, berehala joaten zaio gaueko parrandak eragindako ajea. Besteek ere dastatzen dute, eta, Grakusek, janaria gustuko duela esaten duenean, bere gurasoak eta arreba ere bat datoz, Asterix eta Obelix, zigortuak izatetik libratuz.
Hiiu konderria
Hiiu konderria (estonieraz: Hiiu maakond) edo Hiiumaa Estoniako hamabost konderrietatik txikiena eta biztanle gutxien duena da. Hiiumaa izeneko uharteaz gain, Estoniako bigarren uharterik handiena, beste uharte txiki batzuek osatzen dute konderria.
Zesarren erramu koroa
Istorioa
Laster, zirkuko kartzelan sartzen dira, azken janaria izango dena jatera. Irteterakoan, Asterixek, edabe magikoa edaten du. Baina, berehala, Julio Zesar bertan ez dagoela jakiten dute, eta zirkura irteteari uko egiten diote. Azkenean, zenbait eztabaida izan eta zenbait soldadu erromatar jipoitu ondoren, azkenean irten egiten dira, baina, irteterakoan, lehoi bat baino ez dute ikusten, gainontzeko animaliak jan dituena.
Mongomo
Herrialdeko lehen presidentea zen Francisco Macías Nguema eta Teodoro Obiang Nguema egungoa bertokoak direnez, Mongomoko klana diete.
Pedro Arotzarena
Pedro Arotzarena Erredin (Iruñea, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.
Itxurazko magnitude
Astronomian, itxurazko magnitudea edo izaria (m) argizagi batek Lurretik ikusita duen distiraren neurria da, atmosferarik gabe izango zukeen balioarekin zuzendua. Argizagia geroz eta distiratsuago, orduan eta txikiagoa da bere magnitudea.
Ptereleotris hanae
Ptereleotris hanae Ptereleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Dueroko basamortua
Dueroko basamortua (desierto del Duero), espainiar historiografian, VIII. mendean Duero ibaiaren arroa izandako despopulatzea izan zen. Claudio Sánchez-Albornozek proposaturiko tesi honen arabera, Alfontso I.a Asturiaskoak Asturiasko Erresuma babesteko bere kanpainetan despopulatze estrategiko bat egin zuen. Menéndez Pidal edo Américo Castro historialariek, berriz, ez zuten despopulatzea aintzat hartu eta geroko kristau konkistan ez zegoen birpopulaketarik, antolakuntza berri bat baizik, proposatu zuten.
Historia
Iberiar goi-lautadatik etorritako jendeari esker Kantauriar mendikatearen iparraldean- batez ere Asturiasen- izandako populazio gehitzeak orube berrien luberriketa eragin zuen eta baita herri berrien sorrera ere. Kasualitatez ala nahitako despopulatzeari esker, gudaroste musulmanen aurrera egitea zaildu egin zen. IX. mendean iparraldetik etorritako kristauek eta mozarabiarrek Dueroko ibarreko birpopulatzeariekin zioten.
Nomen
Adibide batzuk
Gizonen kasuan nomen-a maskulinoz erabiltzen zen eta emakumeen kasuan, femeninoz.
Tui
Inguru naturala
Miño ibaiak herria zeharkatzen du ibilbidearen azken kilometroetan, Ozeano Atlantikoaren bila.
Amezketa
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Amezketako alkatea Bilduko Iñaki Miren Amundarain Tolosa izan zen.
Euskara
Amezketako euskara gipuzkeraren (erdialdeko euskalkiaren) aldaera bat da, erdiguneko gipuzkeraren parte den Tolosaldeko euskara da, hain zuzen. Herri euskalduna da hau, herritar euskaldunak %87.51 baitira, eta euskararen erabilera %70.7.