cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hondakin-uren arazketa
Tratamendu sekundarioak
Bigarren mailako tratamendu hauek prozesu biologikoen bidez burutzen dira. Eta helburu nagusia aurreko tratamendutan ageri diren materia organikoaren murriztea da. Materia organiko hori gehienetan janari-hondarrak, xaboiak eta garbigarriak izaten dira. Oxidazio prozesu baten bidez murrizten da materia organiko hori. Prozesu hau burutzeko tangan dauden bakterio eta protozoo aerobikoak erabiltzen dira.
Amoros baztertua
Hasiera
Lehenik eta behin, Jose Maria Satrustegik jasotako baladaren jatorrizko testu osoa kopiatu, eta, ondoren, gaztelaniazko itzulpena emango da.
Budapest Honvéd FC
Bigarren "urrezko aroa"
Bigarren "urrezko aroa" 1979ko UEFA Kopako final laurdenetara iritsi izanak hasi zuen. Lajos Tichy entrenatzaile izanik 1993 artean zazpi liga eta hainbat kopa lortu zituen.
XXI mendea
2003an maila galdu zuen eta bigarren mailan urtebete baino egin ez zuen arren arazo ekonomikoen erruz taldea makal aritu zen ordutik aurrera eta azkenean taldea desegin eta berria eratu behar izan zuen, Budapest Honvéd FC izena berreskuratuz. 2007 eta 2009ko Kopak irabazi ditu ordutik.
Carlos Arizaga Toral
Politikan jardun zuen eta Azuay probintziako diputatu izan zen hainbat legegintzalditan. 1950eko hamarkadan, kabineteko ministro ere izan zen.
Montsalier
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 110 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 52 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 60 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (22 gizon eta 17 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Salzburgo
Salzburgo edo Salzburg
Kirola
Neguko Joko Olinpikoetako bi ediziotarako hautagaitza aurkeztu du, baina ez da inoiz hautatua izan: 2010. urteko jokoetarako, Vancouver hiri kanadarrak irabazi zion, eta 2014koetarako, berriz, Sochi hiri errusiarrak.
Saint-Oradoux-près-Crocq
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 74 ziren, horien artean 49 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 49 pertsona aktiboetatik 45 lanean zeuden (28 gizon eta 17 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Jotakie
Taldea
Jotakie punkaren eztandarekin batera sortu zen Urolan (Gipuzkoa), denboraren poderioz euskaraz abesturiko pop-rock talde bilakatu arte. Berezkoak eta bakarrak izan ziren abiadura eta haserrea kanporatzeko joera nagusi ziren urteetan, doinu gozoak eta ezberdinak jorratuz. 1981etik 1990ra bitartean iraun zuen taldearen jardunak. Euskal Herrian izan den pop-rock talderik esanguratsuenetakoa da Jotakie.
Historia
1984ean, Urola bailaran izena hartzen ari zirela, Pattak taldea utzi zuen.
1997an, Eginek "Euskal rockeroak" izeneko cd-bilduman, "Zurt" diskoaren 10.000 ale saldu zituen.
Diskografia
<li> "Kortatu, Cicatriz, Jotakie eta Kontuz Hi!" (Soñua, 1985) <li> "Zurt" (Soñua, 1986). <li> "Piztu nazazu jauna!" (Oihuka, 1987). <li> "Joxemai beltza" (Oihuka, 1989). <li> "Barrenetik 1981-1990" (Oihuka, 2001). CD bilduma.
Toledoko I. kontzilioa
Jorratutako gaiak
Kartaginense, Tarrakonense, Lusitania eta Betikako gotzainek hogei kanon eta hamazortzi fede artikulu idatzi zituzten herejien aurka.
Fede profesioak
Fede profesioek garaiko doktrina ardurak eta Elizaren hierarkiaren irizpide nagusia nabaritzea ahalbidetzen dute:
Angel Cruz Jaka
Biografia
Euskal Herriko historiari buruz makina bat artikulu idatzi bazituen ere, bere lanik handiena Zumarragako historiari buruz idatzitako izan zen. Hala ere, horietako idazki asko ez dira argitaratu oraindik. Gaur egun Zumarragan bere izena duen sariketa bat dago, non Zumarragako historiari buruzko lanak saritzen diren.
Mitxoleta
Erabilerak
Batzuetan, hosto edo petalo lehorrak kanabisaren ordezko gisa erabiltzen dira. Hala ere, erabilera hau ez dago oso hedatua.
Hondartza (Hendaia)
Historia
XX. mendean ordurarte duna eremua zenan eraikitzen hasi zen. 1867. urterarte eremu hau Urruña udalerriaren barne zegoen baina urte honetan Hendaiarekin elkartu zen. Duna hauek Sokoburu lurmuturraren babespean zeuden, eta Dunbarrietatik auzoaren behealderaino gaur egungo hondartzako eremu osoan hedatzen ziren.
K.a. 108
K.a. 113 | K.a. 112 | K.a. 111 | K.a. 110 | K.a. 109 | K.a. 108 | K.a. 107 | K.a. 106 | K.a. 105 | K.a. 104 | K.a. 103
Bihotzaren hotsak
Lehen hotsa (S1)
Bihotzaren lehen hotsa sistole bentrikularraren hasierarekin ematen da. Bigarrena baino askoz luzeagoa eta ozenagoa da. Balbula mitral eta trikuspide (balbula aurikulobentrikularrak) ixterakoan eta aortako eta birikako balbulak (balbula sigmoideak) irekitzean sortzen da. Aldi berean, uzkurdura bentrikularra ere gertatzen da bihotzean.
Ambloy
Biztanleria
2007an Ambloy udalerrian erroldatutako biztanleak 164 ziren. Familiak 69 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 18 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bihotzaren hotsak
Bigarren hotsa (S2)
Bihotzaren bigarren hotsa, diastole bentrikularraren hasierarekin ematen da. Zehazki, balbula sigmoideak (aortakoa eta birikakoa) ixterakoan eta balbula aurikulobentrikularrak ( trikuspide eta mitrala) irekitzerakoan sortzen da soinu hau. Lehen hotsarekin gertatzen den bezala, balbulen mugimendua ez da momentu berean gertatzen, denbora-tarte txiki bat dago haien artean. Egoera ezohikoetan, birika-balbula geroago zarratzen denean, balbulen arteko ixtearen denbora-tartea handitzen da, eta horrela, posible egiten da nabarmentzea ( bigarren hotsaren banaketa). Kasu berezietan, umeetan batez ere, bigarren hotsaren banaketa ohikoa eta normala da. Paziente helduetan nahiz eta bihotzeko gaixotasunik ez izan, gertaera hau ere eman daiteke. Azken kasu honetan, arnasgorarekin lotuta dago. Estenosi mitral edo trikuspide kasuetan, irekitze klaska nabaritzen da. Bigarren hotsaren ezaugarriak ditu eta honen segidan ematen da.
Ambloy
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 83 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 70 etxebizitza nagusietatik 61 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 49 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Debreceni VSC
Historia
1902an sortu zen, Egyetértés Futball Club izenaz, baina Estatuko trenbideek bereganatu zuten eta Debreceni Vasutas Sport Club (vasutasek "trenbide" esan nahi du). Komunismoa iritsi zenean "Loki" ezizena hartu zuen, herrialde komunistetan "Lokomotiv" izena baitzuten trenbide enpresako futbol taldeek.
Ambloy
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oques Grasses
Ibilbidea
2019an bere azken diskoa kaleratu zuten, Fans del sol, In the night bezalako abestiak zituena. 2020ko hasieran pop-rock disko onenaren saria irabazi zuten Enderrock Sarietan, bozketa popularraren bidez, eta baita artista onearen kritikaren saria.
Gino Mäder
Gino Mader (Flawil, 1997ko urtarrilaren 4a - Chur, 2023ko ekainaren 16a), suitzar txirrindularia izan zen.
Kirol ibilbidea
2021eko Paris-Nizako 7. etapan, Mäder ihesaldiaren parte izan zen, eta ia etapa irabazi zuen. Hala ere, azken 50 metroetan, Primož Roglič-ek harrapatu eta gainditu egin zuen. Egun horretako borrokaldiaren saria eman zioten.
Urtebete beranduago, Mäder 2021eko Espainiako Vueltan ibili zen. Lehen zortzi etapetan hiru minutu galdu ondoren, sendo hasi zen bederatzigarren etapatik hasita, zazpigarren postuan amaitu zuenean Alto de Velefiqueko mendiko etapa.Lasterketan zehar, bere errendimendu sendoarekin jarraitu zuen etxeko gisa ari zen bitartean. Jack Haigentzat. 17. etapan, Lagos de Covadonga gainean amaitu zuena, Mäderrek lasterketako liderrari, Primož Roglič, minutu eta erdi gutxiagorekin amaitu zuen elite taldearekin amaitu zuen. Emaitza GCko lehen hamarren artean altxatu zuen. Biharamunean, Altu d'El Gamoniteirurako lasterketa erreginan [es], Haig eta Mäderrek bosgarren eta zazpigarren amaitu zuten, hurrenez hurren, ia minutu bat gutxiagorekin, Mäder GC-n zortzigarrenera igo zen. Lasterketaren azkenaurreko etapan, Mäder eta Haig, Roglič, Enric Mas eta Adam Yatesekin batera, GC taldetik hirugarrenera azken igoeran ihes egin zuen bost laguneko taldea osatu zuten. Taldeak beste lehiakideekiko abantaila eraikitzen jarraitu zuen, mugimendu horri esker, Mäder-i lehen bosten artean igo zen eta Haig GCko hirugarren postuan sartu zen. Mäderrek ere lidergoa hartu zuen txirrindulari gazteen sailkapenean, Egan Bernal berritu zuenean. Azken eguneko erlojupekoan bere postua mantendu zuen Vuelta bosgarren postuan amaitzeko eta txirrindulari gazteen sailkapenean garaipena berretsiz.
Liburutegi
Liburutegia edo biblioteka informazioa komunitate batera zabaltzeko helburuarekin liburuak eta bestelako agiriak jaso, antolatu, sailkatu eta publikoaren eskura jartzen duen erakundea da. Liburutegietan lan egiten duten pertsonak liburuzainak edo bibliotekariak dira. Hala ere, pertsona baten liburu bilduma pribatuari ere liburutegi deritzo. Izan ere, mende luzeetan zehar liburutegiaren zeregin soila liburu eta beste agirien bilduma egin eta, kasurik hoberenean, modu egokian antolatzea izan zen, baina XIX. mendetik aurrera, Argien Garaiko joerari jarraiki, liburutegiaren helburua jakintza gizartera zabaltzera aldatu zen. Horretarako, liburutegi publikoaren ideia zabaldu eta gauzatzen da aldi berean. XIX. mendeko positibismoak zientziaren garapena eta zabalkuntza ekartzearekin batera, liburutegietako jarduera modu zientifiko eta sistematiko batez aztertzeari ekin zitzaion, bibliotekonomia diziplina berriaren baitan. Liburutegiaren espezializazioa ere gertatu da eta liburutegi publikoaz gainera, egun informazio berezitua eskaintzen duten dokumentazio-zentroak, unibertsitateko liburutegiak, eskolako liburutegiak, mediatekak eta artxibategiak ere badaude informazio-gune moduan. Beste alde batetik, historiako euskarri nagusia liburua izan da, baina egun liburutegiek informazioa eskuratzeko beste euskarri eta teknologietarako sarbidea ere eskaintzen dute; hain zuzen, informazio-iturri moduan Internetek duen nagusitasunak liburutegietako zereginaren eta liburuzainen lanaren birplanteamenduaren beharra ekarri du kasu askotan. Liburutegiaren Nazioarteko Eguna urriaren 24an ospatzen da 1997 urteaz geroztik.
Liburutegi publikoak
Liburutegi publikoa herri edo auzo mailako informazio-zentro bat da, erabiltzaile orori irekia. Liburutegi publikoetan, erabiltzaile guztiek eskubide berberak izaten dituzte informazioa eskuratzeko, adina, arraza, sexua, erlijioa, nazionalitatea, hizkuntza edo gizarte-maila edozein izanda ere. Zerbitzu eta material arruntak erabiltzea ezinezkoa zaien erabiltzaileen kasuan, zerbitzu eta material bereziak eskaintzen dira, hala nola hizkuntza gutxituen kasuan, minusbaliotasunak dituzten pertsonen eta ospitaletan eta kartzelan dauden pertsonen kasuan. Liburutegi batek ez luke liburu edo agiririk ideologia, politika edo erlijioz zentsuratu behar; eskaintzen dituen zerbitzuek ere ez lukete ideologia, erlijio edo merkataritza interesen mendean egon behar. Adin guztietarako material egokia izatea ere garrantzitsua da. Informazio eskuratze egoki baterako, agirien euskarri egoki, azkar eta fidagarriak sustatzen dira, horietarako beharrezkoa den teknologiarekin batera, erabiltzailearen ezagupenak kontuan harturik betiere.
PP+Cs
Galizia
Azken unean Arrimadas Feijóo koalizioa negoziatzeko konbentzitzen saiatu arren otsailaren 19an aukera erabat baztertu zen, eta Cs-ek bere hautagaitza propioa aurkeztea erabaki zuen. Arrimadasek PPri ohartarazi zion Galizian koalizioari uko egin izanak ondorioak izan zitzakeela Katalunian, Cs-ek 36 aulki eta PPk 4 soilik edukita bi alderdien egoera kontrakoa izanik.
Intzura
Intzura (frantsesez Joncaux) Lapurdiko Hendaia udalerrian dagoen auzo bat da.
Tibava
Tibava Eslovakiako udalerri bat da, Sobranceko barrutian kokatuta. 10,66 km²ko azalera du eta 554 biztanle 2017ko datuen arabera.
Girac
Etxebizitza
2007an 208 etxebizitza zeuden, 166 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 197 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 166 etxebizitza nagusietatik 133 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 157 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 58 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Gayssot Legea
Xedapenak
Jean-Claude Gayssot legebiltzarkide komunistak proposatu zuen legea; hala, holokaustoa ukatzea debekatzen duten Europako legeetako bat da. Bere lehen artikuluak horrela dio: "Debekatuta dago talde etniko, nazio, arraza edo erlijio bateko kide izatean edo kide ez izatean oinarritutako edozein diskriminazio". Legeak, gainera, 1947an sortutako Commission Nationale Consultative des Droits de l'Hommek (euskaraz, lit.: Giza Eskubideen Aholku Batzorde Nazionala), urtero, Frantziako etnien arteko harremanei buruzko txostena argitaratzea eskatzen du.
Euskal Herriko historiaurrea
Teknikak eta langaiak
Estetikako jarduera baten hasera zin­tzilikarioetan eta lan tresna ez diren bestelakoetan errazago suma daiteke; ba­tzuetan harrian landuak diren arren, sarriagotan hezurrez­ko xafla eta zatietan, edo harriz­ko, hezurrez­ko, adarrez­ko edo marfilez­ko irudi­txoetan ere landuak izaten direnetan.
Formak eta irudiak
Haitzuloetako artelanen daten arazoa konpon­tzeko bide eraginkorrak bilatuz, historiaurrearen ikerlariek arte higikorrarekin loturak egiteko ahalbideak azaldu izan dituzte beti; zeren eta, hauek data­tzea errazagoa da, aztarnategiko geruzetan, delako geruza datatu dezaketen beste gai ba­tzuei loturik azal­tzen baita eta ondorioz berauen data ere jakin baitaiteke.
Grabatu apaingarriak
Arte higikorraren ondare handi honen barruan bereiz hartzekoak lirateke:
Dorre kobazulo­txoko hezurra
Oiar­tzungo Dorre kobazulo­txoan zaz­pi irudi bikain azaldu dira kubitu batean landuak, nahiz eta osoak ez izan, bi lerrotan kokatuak: goialdean, orein bat, zaldi bat eta ahuntz bat; behealdean, sarrio bat, uro bat, ahuntz bat eta antropomorfo bat. Agerpen honen ondoan zeinu ugari azal­tzen dira animalia-irudiekin antolatuak. Pieza hau bere ingurune ar­keologikotik at azaldu da, kobazuloan historiaurreko aztarnategiren bat ba ote zegoen jakiteko azaleko miaketan ari zirela. Joxe Migel Barandiaranek eta Jesus Altunak bere azter­ketan adierazi zutenez, Az­ken Madeleine aldiari dagokiona omen dirudi eta Pirinioen gaineko eskolarekin hobeto uztar­tzen omen da Santander eta Asturiaskoekin baino. Gainera, pieza horrek burutapen bat ekarri zion Juan M Apellanizi, hau da, Izturi­tzeko azagaia baten egile berarena izan daitekeela.
Ugaritasuna langaietan
Artelanetan hirugarren mota da animalia buruen silueta txapalena, zaldiena bereziki; animalia-espezie horren hioide hezurrean moztu eta grabaturikoak. Hioidesa oso hezur txapala da eta silueta horien egitura laua baldin­tza­tzen du. Zin­tzilika­tzeko zulo bat edo bi izan di­tzakete, tokiren batean zin­tzilikatu ala koka­tzeko ziur asko. Izturi­tzen elur-orein, hartz eta izokinen siluetak ikus daitez­ke, halaber. Kobazulo honetako beste artelan mul­tzo bat, hezur, adar eta hareharrietan landutako animalien eskulturak osa­tzen dute. Sartaldeko Paleolitoko arte agerpenetan oso ugariak dira irudi txiki hauek, animalien adierazpenak dituztenak. Hala ere, ugariagoak dira Europa erdialde eta ekialdean. Sartaldeko esparrukoen barruan Izturi­tze gailen­tzen da, ezagunak diren gehienak kobazulo honetakoak baitira. Nabarienak dira, besteak beste, hartz baten irudi­txoa, lehoi batena eta bisonte batena.
Testuingurua espaziala eta artistikoa
Izturi­tzeko kobazuloa, beraz, oso garran­tzitsua da Paleolito aldian, batez ere, Erdi-Madeleine aldian. Artelanen aberastasun eta edertasunean dituen adieraz­penak, euskal Paleolito aldiko gainerako kobazuloekin aldera­tzean, nabarmen gailen­tzen dira, Oiar­tzungo Dorreko hezurra eta Ekaingo plaketaz aparte, gainerako euskal arte higikorra pobrea baita.
Jesus Altunak, Izturi­tzeko arte al­txor horri buruz, zera adierazten du, artearen perfekzio horrek berak Madeleine aldiko arte higikorraren “az­ken zatia” adierazten ote duen dirudiela: “K. a. 10.000 aldera artelanen dekorazioak Izturi­tzen halako dinamismo eta askatasuna iri­tsi izateak, abstrakturako garaien atarietan egotea esan nahi duela”. Antropologo ospe­tsuaren adieraz­pen hau guztiz garran­tziz­koa irudi­tzen zaigu, gure ustez, artearen historiaren beste garai ba­tzuetan ikus daitekeenarekin bat datorrena baita. Az­pimarra dezagun jada, beranduago jardun beharko baitugu gertakari horri buruz, euskal artearen garapen estilistikoari lo­tzen ga­tzaiz­kionean.
Pinturak eta grabatuak
Ba­tzuetan, pinturak hai­tzen erliebe naturalei egoki­tzen zaiz­kie eta beroiek iradokiak direla dirudite. Madeleineko ertilariak margo­tzeko bel­tza –ikatz edo manganeso dioxidoa– zuria eta okrea –hau horitik gorrira eta bioleta alderako aldagaiak dituena– erabiltzen du. Eskualde ba­tzuetan, denok ezagu­tzen ditugun fauna-adieraz­penaz gain, gu­txi-asko geometrikoak diren forma bi­txiak azaldu dira –makarroiak– marra makurrez eginiko trazuak, beha­tzez eginak balira bezala; baita esku osoaren aztarnak ere, negatiboan, ia beti ez­kerreko eskuarenak. Esan daiteke hor ditugula gure eskualdeko artearen lehen zizakadurak. Giza eskuaren silueta horiek kanpora azal­tzeko modu bat dira, uniber­tsoan izen ematekoak; jabegoa har­tze modu bat, nolabait ere. Ez dezagun ahantz gertakari plastiko hori euskaraz­ko esku-bide hitzaren esanahiarekin bat datorrela.
Gero etorriko da an­tzekotasun aur­kikun­tza mimesiaren harridura, zenbait milurteko beranduago Aristotelesek arte figuratiboaren iturri gisa aipatuko duena, alegia, “honoko hau –marrazturiko objektua– hura dela” ziurta­tzearen atsegina. Eta beranduago, edo agian aldi berean, zeinu abstraktua eta sinboloa azalduko dira.
Izturi­tze
Lehen ere aipatu dugu Izturi­tzeri kobazuloari buruz, arte higikorrean hain aberatsa bada ere, ez dela horrela labar-artean: bi zaldi eta bi elur-orein; horietako bati, isats mo­tzeko eta egitura ederreko baina adardura desagertu zaien bi hausnar­kariren gorpu­tzak gainjarri zaiz­kio. Beste maila beheragoko batean beste hiru zaldi eta interpreta­tzerakoan zalan­tza sor­tzen duten beste irudi ba­tzuk agertu dira. Deigarria da haitz ­gaineko erliebe txikian eginak direla irudiak. Beren estiloz Erdi-Madeleine aldikoak dirudite, berrienaren muga aldekoak, alegia.
Egiletasunak, estiloak eta kronologiak
Al­txerriri buruz egiten duen azter­keta zorro­tzean –Apellanizek dio– grabatuetan, onarturiko teknika eta adieraz­pen-moduaren bolada oso era berezian sentitzen da, Kantabriako an­tzinako Madeleine aldiko graba­tzaile eta “marra­tzaileen” aldetik. Al­txerriko formula ez dator bat beste inongo moduekin; horregatik pentsatzen da Euskal Herrian bertako talderen batenak direla, guztiz.
Arteagatiko artea
Fran­tziako paleoantropologiako ai­tzindaria eta, H. Christy-rekin batera, Eyzieseko (La Madeleine, eta abar) gunearen iker­tzailea, eta Aurignac-eko aztarnategiaren aur­ki­tzaile E. Lartet (1801-1871) eta Laugeire-Basseko eskulturen azter­tzaile Emile Cartailhac izan ziren, arte orokorraren berri eman zutenak, beren garaian modan zegoen azalpena proposatuz. “Arteagatiko artea” izatearen azalpena zen. Ez zen beste misteriorik bilatu behar. Bere garaian oraindik ez zen labar-arterik aur­kitu. Lartet-en azalpenak arte higikorrari buruz­koa izan behar zuen nahitaez, Les Eyziesen, Dordoña aldean bereziki, berak aur­kitu zituen gauzei buruz­koa, hain zuzen. Altamirako aur­kikun­tza zaz­pi urte beranduago etorri zen. Lartetek uste zuen Paleolitoko ehiztariak gaur egungo ertilariaren helburu bera, indar bera eta gaitasun bera zuela. Ehiza­tzen edo arran­tzan harrapa­tzen zuenarekin eroso bizi eta gainera aisialdiko jardueretarako eta estetikako gozamenerako astia bazuen. Horrela dekoratu ahal izan zituen makila kirtendunak, apainketarako zin­tzilikarioak eta ehizarako tresneria.
Kronologia
Euskal Neolitoaren lehen zatiak –Abauntz, Zatoia, Kobeaga eta Fuente Hoz-eko aztarnategiak– bosgarren milurtekotik aurrerako data izan dezake. Hegoaldean eragin mediterraneoko gune bat eta iparraldean eragin kontinentalekoa ikuska daitez­ke; horrek, hala ere, ez du isolamendu ala inkomunikazioa adierazi nahi.
Populazioa
Neolitoaz geroztik gure ar­keologia ezagumena areagotuz eta zehaztuz joan da. Horrek eraman gaitu kultur desberdintasun ezaugarriak azal­tzen dituzten taldeak kokatuz, euskal lurraldearen nolabaiteko bereiz­keta geografiko bat ikustera. Apellaniz irakasleak nahikoa datu aur­kitu du Euskal Herriko bi alderdiei dagoz­kien bi talde defini­tzeko, banalerro atlantiko-mediterraneoaren iparraldean eta hegoaldean; iparraldekoari “Santimamiñeko taldea” izendatzen du eta hegoaldean bizi denari “Los Husosko taldea”. Administrazio eta gune soziopolitiko moduan jardun zuten aztarnategi handien inguruan banatuak aur­ki­tzen diren taldeak dira; betiere, an­tzinako garai haietan tribu bizimoduaren barruan hitz hauek izan zezaketen zen­tzuan.
Eskematismoaren eta naturalismoaren auzia
Oraindik ez da azaldu paleolitotik irudiz­ko arte naturalistaren desager­tzea argiro adieraziko duen argudiorik. Hala ere, horrek ez du esan nahi arte eskematiko ala abstraktua, aurreko arte errealistaren ordez etorria zenik, jakina baita Goi-Paleolitoko itxura abstraktuaz hitz egin daitekeela. Arte eskematikoaren adibideak Asturiasko kobazuloetan nagusi dira Aurignak aldiko mul­tzoak eta batez ere Solutre eta Madeleine aldiko kobazulo ugarietan, sarritan marra, puntu eta man­txa soil baino direnak, egia bada ere askotan irudikapen naturalistei lo­tzen zaiz­kiela. Ezin hitz egin daiteke, beraz, figuratibotik abstrakziorantz eskematismoan zehar eman beharrez­ko garapen edo iragaitearen ondorioez, zenbaitek Levanteko arteari buruzko interpretazioa egin nahi izan duen arren. Eskualde horretan hain zuzen ere, animalia-irudi eskematiko ba­tzuk beste ba­tzuen gainean jarriak izan zirela ikusi da, horrela frogatuz, zenbaitetan bederen, “eskematismoa naturalismoa baino zaharragoa dela”.
Postpaleolitoko aldi hauetan, eskematara eta geometriaz­ko abstrakzioetarako joeran behin eta berriz­ko marrak besterik ez dira azal­tzen gizakiaren arima eta eskutik, bai arte higikorrean nahiz labar-artearen alorrean. Kanpoko munduaren egiturekiko joera figuratiboa desagertu egiten da. Mental egituren agintaldia da orain.
Epipaleolito eta Postpaleolitoko aztarnategiak
Asko dira Paleolitoko geruzaz gainera, Epipaleolitoko tresnak aur­kitu diren aztarnategiak: Izturi­tze, Berroberria, Urtiaga, Ermittia, Lumen­txa, Bolinkoba, Santimamiñe, Mouligne, Kobeaga II, Areatza eta abar.
Baina, badira paleolito ondorengo aldikotzat har daitez­keen beste ba­tzuk. Halakoak direlako aipa daitez­ke, Araban, Montico de Charratu, Fuente de Hoz eta Kukumakoa.
Montico de Charratu
Trebiñuko Albaitan dago Montico de Charratu J.M Barandiaranek (1965-1966), eta ondoren Amelio Baldeonek (1976-1978) ikerturiko aztarnategia da. Aire librean dagoen aztarnategia da. Finkapenik zaharrena Azil aldiko ez-geometrikoena da, Epipaleolito geometrikorantz gara­tzen doana, honen gainean ematen delarik zeramika duen neolitiza­zioa.
La Hoya
An­tzinako Beroiak bizi ziren lurraldetik gertu dago kokatua, Kantauriko mendizerraren oinetan, Ebrotik oso urruti gabe. Lehen miaketak 1935ean hasi zirenetik eman zi­tzaion La Hoya izena. Ondorenean hainbat ar­keologoren eskutik iker­keta ba­tzuk burutu ziren, 1973az geroztik Armando Llanos izan zelarik alorreko lanen zuzendaria. Iker­tzaile honek zuzenduriko 18 kanpainen ondorioz, aztarnategiko hiru alderditan eta hainbat mailatan hirigune garran­tziz­ko bat aur­kitu izan da.
Indusketei esker, herrixkaren gu­txi gorabeherako antolaketa berreraiki­ ahal izan da, 4 hc-ko zabalera duen espazio baten inguruan 360 m-ko esparru hesitua.
Orduko etxebizi­tza ere berreraiki ahal izan da: solairu angeluzuzen bat, ia trapezio-formakoa, hasieran egitura guztiz egurrez­koa eta erdiguneko zutoinen gainean eu­tsitako sabaia. Zutoi­nak eusten zituzten zuloen eta harriz­ko zirien seinaleak guztiz identifikagarriak dira eta ertz askoko poligonoen gorpuz­keraz­ko egitura horien forma zehazten laguntzen dute.
Etxebizi­tzen barruan badira, halaber, haurren ehorz­keta erritualak, gure Herrian orain­tsu arte iraun izan duen ohituraren arrastoak, etnografiaz­ko lekukotasunen arabera.
Trikuharria
Bestalde, badira ehorz­ketarik eta trikuharririk gabeko tumuluak, bere horretan monumentu­tzat jo behar direnak. Funtzioa eta berez­ko esanahia izango zuten, zalan­tzarik gabe.
Trikuharriak sarritan metatze deigarriz osaturiko estazioak izaten dira. Hori dela eta azter­ketak errazak izan dira. Hala ere, Euskal herrian katalogatuak hain ugari izanagatik –gaur egun 800 baino gehiago izango dira–, sistematikoki oso zati txiki bat baino ez da miatu, batez ere Araban. Baina oso zaila da data zehatz bat ezar­tzea, estratigrafiarik ez delako eta mugimendu horrek aurretik ehor­tzitako hilo­tzen aztarnak erretira­tzea eskatuko lukeelako.
Saint-Cyr-du-Doret
Saint-Cyr-du-Doret Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 290 ziren, horien artean 237 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 237 pertsona aktiboetatik 215 lanean zeuden (115 gizon eta 100 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Rothonay
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2000. urtean Rothonay udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 440 hektarea erabiltzen.
Fislis
Etxebizitza
2007an 183 etxebizitza zeuden, 171 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 165 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 171 etxebizitza nagusietatik 139 bere jabearen bizilekua ziren eta 31 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 127 etxek bost zituzten. 154 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 96 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Euskal Herriko historiaurrea
La Hoyako zeramika
Kokapenaren bigarren aldian, ebakidura finez­ko teknikak, gero moz­keta apainketak, ildaskak, tonu gorri edo barbotina zuriz margotuak ikusten dira; baita beha­tzez, az­kazalez edo kordoiez eginiko grabatuak ere.
Egituraren arabera, era askotakoak dira, erabilera arrunteko mahaiko on­tzi zeramiketatik hasi, katilu, edalontzi, txarro, kantinplora eta abar, eta erabilera berezikoak, kopak, onilak eta abar. Moz­ketaz apaindutako kaxa hankadun bi­txiak eta biltegira­tzeko pieza handiak “batez ere, aleak gorde­tzekoak”.
Henry Sussexkoa
2018an Londresko Windsorko gazteluan Meghan Markle aktorearekin ezkondu zen.
Celia del Palacio
Biografia
Historian doktorea da UNAMen, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko 3. mailako kidea, Mexikoko Zientziaren eta Nazioarteko Pen Klubaren Akademiako kidea. Gaur egun, Veracruzana Unibertsitateko Kulturaren eta Komunikazioaren Ikasketa Zentroko koordinatzailea, eta bertan egiten ditu ikerketa eta irakaskuntza-lanak.
Freka
Freka (?-Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2754), Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Rohirrim eta dunledinar jatorriko gizon aberats bat da, ustez, Eorlen etxekoen senidea Freawine erregearen ondorengo bezala, Helmen garaian Rohango erregearen aholkularia. Bere itxura fisikoa, ile beltzaranagatik eta bere "gerri zabala"gatik bereizten zen. Bere lurraldeak, Rohango mendebaldeko muga eratzen zuen Adorn ibaiaren bi alboetan aurkitzen ziren.
Saint-Séglin
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Freka
Lista Rohirrimów
Euskal Herriko historiaurrea
Solacueva
Litekeena da, kobazulo hau bizitoki ez izatea, eta giza errau­tsik aur­kitu ez badute ere, erritoz­koak izan daitez­keen su-arrastoak agertu dira. Kobazuloa erlijio ospakizunetarako erabilia izan zitekeen, eta zen­tzu honetan ulertu behar­ko lirateke hormatik askatuta gaur egun blokeetan ikus daitekeen edergarriak. Grabatu apur ba­tzuk badaude, baina, pinturak dira gehien azal­tzen direnak.
Ezin uka daiteke arrazoirik badela, batez ere, Levanteko artearekin pareka­tzeko Solacuevako pinturak –eta ez hain­beste, Cortesekoak–, biek eskematizaziorako duten joaera eta mugimendua iradoki­tzeko irrika dela-eta. Haatik, euskal pinturetan, beste espiritu bat onartu behar­ko li­tzateke, bilakaera horrekin batera. Hasteko, Levanten, giza irudiaren pinturak hain dira ugariak, non alde handia dagoen euskal lurrean duen adieraz­pen apurrarekin.
Yurdinasko babespeak
Abelgorriaren burua saiheska dago eta iparrera begira. 21 x 15 cm neur­tzen du. Litekeena da animaliaren zati bat besterik ez izatea; izan ere, horman zenbait zati urratuak baitaude.
Peña del Cantero
Iruñeko sakanean, Etxauri herrian, ustekabean Harginaren Hai­tza deri­tzan tokian, margo okre gorriz margoturiko hiru irudi­txo aur­kitu ziren:
Lazaldaiko hai­tzuloa
Gorengo mailako eskematizazioak dira Zuia herrian, Zarate herritik gertu, Gorbeia mendiaren hegoaldean kokaturiko Lazaldai hilobi-hai­tzuloan azal­tzen diren irudi eta pintatuak. Sarreratik 62 m-tara, erdiko galerian eta berau bitan bana­tzen deneko hiru galerietako batean daude. Margo bel­tzez horman margotuak, oso ulermen gai­tza duten zenbait lerro- eta puntu-zerrenda azal­tzen da. Maila berean aur­kituriko osagaiengatik margolan hauei Burdin Aroko data izan dezakete, baina erromaniza­ziora arte ere atzeratu daitez­ke.
Los Moros hai­tzuloa
Pen­tsatu izan da, geometria hu­tsez­ko irudi hauek, kobazulo hauen ehorz­keta izaerarekin zerikusirik izango dutela eta ondorioz litekeena dela Bron­tze Aroan kokatu behar izatea, eta Corteskoa bezala, beste zenbait Burdin Aroan agian, erromanizaziotik oso hurbil. Mundu honi dagoz­kienak dira Nafarroako Basaurakoa eta Uriogañakoa, Lapurdiko Sarako Faardiko Harria hai­tzuloak.
Kronologia, estetika eta esanahiari buruz­ko hausnar­tzeak
Arrazoi osoarekin, beraz, pen­tsa daiteke an­tzinako historiaurreko aldi haietan ere, pintura sinbolo horiek eta hain errealismo gu­txiko artearen eskema horiek “per­tsonen egoera espiritualari barru barrutik loturiko kon­tzeptu eta sen­tsazioak argi­tzeko sortu zirela, eta, ez, ukitu daitez­keen gertaera materialak isla­tzeko” ; honek ez du eragozten zenbait egoeratan, historian beste ba­tzuetan gertatu den moduan, beste helburu pragmatiko ba­tzuk ere eginkizun horri eranstea, hala nola, apainketa eta edergarritakoak soilik. Hau da Nafarroako Cortesen etxebizi­tzatako pinturetan ikus daitekeena.
La Hoyako aztarnategia
Herrixkaren egituraren iker­ketatik, kokapeneko hainbat alditan nabarian azaldutako kultur diferentzietatik –suteak, sun­tsiketak eta berreraikuntzak eraginikoak– honako alor hauei buruzko ezagu­tza nagusiak igarri dira: gizarte, ekonomia eta errituetan. Horiez gain, bertako biztanleen ezaugarri etniko eta kulturalekin, gainerako herrietako jendearekiko harremanak –orain hemen ikusiko ez ditugunak. Arestian esana dugu lau alditatik pasa zela herrixkako bizi­tza, milurteko batean gorabehera handiak nozituz; eta bilakaera hori jarraitu daitekeela zeramikaz­ko tresnen ugaritasunean eta eraikun­tzako tekniken garapenean.
Eta aur­kitu diren apaingarritako materialen artean, harritu egiten du herrixka honetan agerikoa den burdin metalgin­tzarako ahalmenak. Edergarritarako eta norberaren erabilerako gauzen zenbatekoa –fibulak, eskumuturrekoak, zin­tzilikarioak, lepokoak eta abar luze bat– oso handia da, sarritan zatiak azal­tzen dira eta gehienak bron­tzez­koa dira; dozenaren bat burdinaz­koak eta beira-pastaz­ko eta hezurrez­koak beste ba­tzuk.
Beren egitura bi­txiengatik bron­tzez­ko giza irudiz­ko zin­tzilikario ba­tzuk nagusitzen dira, eta idolo­txoen nolabaiteko an­tza dutenez, hauxe izan daiteke erabilera soilaren edo norberaren apaingarri izatearena baino zen­tzu sakonagoa eman behar izaelako arrazoia.
Sugearen gaia
Sugea, emakumearen emankortasunarekin loturik dagoen animalia da. Adiera txarrak ere bazituen, bizi­tzaren hasera eta bukaerari buruz­ko guztiari zegoz­kionak, alegia. Horregatik, aldi berean, bizi­tzaren eta herio­tzaren sinboloa den animalia izanik, an­tzinako herrien­tzat lurraren indarra, nekazari giroko sinesmen zaharrean, edozein bizidun jaio eta hazarazten zuen lurraren emankortasun kasik magikoa sinboliza­tzen zuen.
Bertakotasuna ala beregana­tzea
Zenbait egituren euskal tradizioa. Historiaurreko hilarrietan ikusten diren egituren arabera –lauburua, esbastika, marra­txoak, biho­tza, sei iz­pietako erroseta, helize-formako errosetak, eta abar– eta zelten artearekin duen loturan ikusi izan da hain zuzen ere, berez­ko egituraren gaineko geometriza­zioak berak bereizten duela gure herriko artea. Hasiera batean ezin hitz egin zitekeen euskal artearen izaera jakin batez. Baina, Bron­tze Arotik gaur arteraino milurteko leialtasun hau, euskaldunak kanposantuetako hilarri biribilak lan­tzeko eta bere mahaiak, ku­txak, eta eguneroko al­tzariak taila­tzeko apaingarri modu horri eu­tsi diola ikustean, batek ezin dezake ideia hau alde batera utzi: dekorazio-modu abstraktu horretan aurkitu zuen euskal arimak bere irudimen sormenerako irteerarik naturalena eta beharrez­koena.
Espatulak eta idoloak
Kur­tzebideko tumulu-trikuharriak, Letonan, ostilamendu ugari eskaini zuen. Nabarmen­tzekoak dira osorik epifisi aldea eta diafisiaren hasiera besterik agertzen ez duten espatula biren zatiak; bien artean eraztun moduko gorputz segmentatu bat dute.
Aur­kituriko ale hauek denak, “Husosko taldea” izenez ezagutzen den alderdi geografikoan aurkituak dira.
An­tzekotasunak
Bere kronologiaren arazoa ere oso korapila­tsua da. Bistakoa dirudi idolo-espatulak trikuharrietako kulturarekin zerikusirik bdutela; trikuharrien Neolitoko adin bera eman behar izatea, ordea, beste gauza bat litzateke.
Apellaniz irakasleak 1982an Kur­tzebideko trikuharriaren testuinguru ar­keologikoari jaramon eginez nolabaiteko datak proposatu zituen, trikuharri horretako idolo-espatulei K.a. 2.495 urte inguruko data emanaz, aldi berean iradoki­tzen zuen, oro har, objektu horiek, lagun zituzten ostilamenduengatik, Eneolitoko aldian kokatu behar­ko liratekeela. Gaur egun, beren testuingurua ezagu­tzen lagun­tzen duten beste ale batzuez gainera, beren kronologia testuinguru megalitikoan koka­tzen lagun­tzen duten data zeha­tzak eskuratzean, ziurtatu dira delako datak, mugapen ba­tzuekin betiere, delako estatua­txoei dagokien kronologia lapsusa zer­txobait zabalagotu behar­ko li­tzaiekeela pen­tsatuz. Denboraz urrutikoenak agian, San Martingo idoloak lirateke, beste iberiar ale ba­tzuekin batera. Beranduagoko beste aldi batekoa litzateke Los Llanosko geometrikoen eta idolo-espatulen sorta, IV. milurtekoaren az­kenaldiko data dutelarik, lehen proposaturiko datak Kur­tzebideeko trikuharriaren­tzat gorde eta beste ale ba­tzuk, Praalatakoa esaterako, III. milurtekoaren bigarren erdialdera arte atzeratuz.
Harrespilak
Pirinioetakor harrespilak Ariège lurraldeetatik hasi eta Nafarroa eta Gipuz­koako mugako az­ken lurretarai­no zabalduak daude. Zelten kulturaren egitura bat da, Jose Migel Barandiaranen ustez, Bohemian eta Bavieran sortua da, eta Britainiar Uharteetara iri­tsi zen, aztarna erraldoiak utziz, esaterako, 396 m-ko diametroa duen Aveburyko santutegi biribila edo Stonehenge-koa, bere handitasun eta arkitekturako kalitatez hobekien gorde dena. Harrespila, Sui­tza eta Italia iparraldetik igarota, zabalduko zen Pirinioetako eskualdeetan.
Canville-les-Deux-Églises
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Canville-les-Deux-Églises udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 232 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Maria Jesus Ibaseta
Bizitza
Irakasle ez ezik, ekintzaile politikoa ere izan zen Maria Jesus: Emakume Abertzale Batza erakundean parte hartu zuen hasiera-hasieratik. Erakunde horretako lehenengo zuzendaritzan, 1922an, diruzain kargua zuen Ibasetak.
1979an, Espainiako aldizkari ofizialean ageri da Ibasetaren izena, Laudioko (Araba) Galmaka auzoko eskola partikular bati lotuta: orduantxe desagertu baitzen auzo horretako eskola, Maria Jesus Ibaseta irakasle titularra zelarik.
Lizardi (Hendaia)
Historia
Herrian eraikitzen azkenekotako auzoa izan zen. Garai batean antzinako Urruñako Zubernoa auzoaren lursailetan zegoen, baina 1896ean Hendaiari batu zitzaion. .
Corucia zebrata
Corucia zebrata Corucia generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Alberdania
Alberdania argitaletxea 1993an Irunen sortutako argitaletxe bat da. Inazio Mujika Iraola idazle eta editoreak eta Jorge Giménez Bech itzultzaile eta editoreak abiarazi zuten.
Bere katalogoko hamabi liburuk jaso dute Euskadi Literatura Saria, eta bik, Literatura Sari Nazionala.
Daniel Lemos
Daniel Soares de Sousa Lemos (1990eko maiatzaren 1a - ) Brasilgo futbolaria da.
Baionako lorategi botanikoa
Landareak
Lorategi botanikoak 1.000 taxon inguru ditu, zenbait bildumatan elkartuak:
Notopteridae
Notopteridae arrain osteoglosiformeen familia da, Afrika eta hegoaldeko Asiako ur geza eta gazikaretan bizi dena.
K.a. 111
K.a. 116 | K.a. 115 | K.a. 114 | K.a. 113 | K.a. 112 | K.a. 111 | K.a. 110 | K.a. 109 | K.a. 108 | K.a. 107 | K.a. 106
Kurt Schuschnigg
Biografia
Alemaniarekiko ezadostasunak leuntzen saiatu bazen ere, zenbait gauzatan amore eman behar izan zion Alemaniari; Austriaren independentzia onartzearen truke nazi moderatu batzuk hartu behar izan zituen bere gobernuan. Hitlerrek, Austria, Hungaria eta Txekoslovakiaren arteko balizko aliantza bat saihestearren, Barne ministerioko karguan Seyss-Inquart Austriako Alderdi Naziko buruzagia jartzera behartu zuen Schuschnigg (1938). Dimisioa eman zuen Schuschniggek, eta alemaniarrek Austria inbaditu zutenean Dachaura deportatu zuten. Gerra bukatzean Estatu Batuetara joan zen.
São Gabriel (Rio Grande do Sul)
São Gabriel Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Joan Iturralde Suit
Biografia
Iruñera itzultzerakoan, garaiko foruzaletasun giroan murgildu zen, Nafarroako erresumaren independentzia aldarrikatuz eta honen konkistari buruzko gaiak ikertuz. Euskaraz eta euskal kulturaz oso kezkaturik, Nafarroan euskal kultur elkarte bat eratzea proposatu zuen. Horretarako bildu zen Pablo Ilarreui Alonsorekin (Iruñeko Udaleko idazkaria, historialaria eta poeta), Nicasio Landarekin (mediku militarra eta humanista) eta Esteban Obanos apaizarekin. Haiekin batera, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko intelektualei ere dei egin zien. Egitasmoa, baina, Bigarren Gerra Karlistak eten zuen.
1868ko irailaren 30ean Nafarroako Gobernuko Batzar Nagusiak Iruñeko Udaleko zinegotzi izendatu zuen, eta kargu horretan 1872rarte egon zen. Hurrengo egunean, zozketa bidez, erregidore nagusi gisa hautatua suertatu zen, horretaz gain Ogasun Batzordea eta Musika eta Marrazketa Eskolako kide izateko ere izendatu zuten. 1872ko otsailera arte aipatutako bi batzorde horietako kide izan zen.
Moriez
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria eta 1 argiketaria.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Espainiako Gerra Zibila Jataben
Josefa Bilbao Larrazabal
Ipar Frontea erori ondoren, Bartzelonara joan zen Eusko Jaurlaritzarekin batera eta 1939an, Katalunia erori zenean, Frantziara joan zen. Frantzian erizain lanetan jarraitu zuen Euskal Brigada izenekoan (gerra zibileko euskal soldatu izandakoek eta boluntario berriek osatutako taldea), Espainiako Batasun Nazionalean sartu zenean. Agirreren gobernuarekin elkarlanean jarraitu zuen, 1944ko amaieran gerrilla mugimendu horretatik atera ondoren.
K.a. 112
K.a. 117 | K.a. 116 | K.a. 115 | K.a. 114 | K.a. 113 | K.a. 112 | K.a. 111 | K.a. 110 | K.a. 109 | K.a. 108 | K.a. 107
Aurre-alboko sistema
Ibilbidea
Hainbat lekutako aferentzia sentsitiboak helduko dira bizkarmuinera. Hauek Rexed-en V, VI eta VII laminetan sinapsia egingo dute eta orduan, alde kontralateralera bideratuko dira. Zuntzak alboko funikuluaren bidez entzefalo-enborrera heldu eta goiko kolikuluan egingo dute sinapsia.
Glanes
Biztanleria
2007an Glanes udalerrian erroldatutako biztanleak 302 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 46 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 42 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Henrik Dam
Biografia
Hurrengo urtean, ezkondu zen eta Inger Olsen izan zen emaztea.
Amaia Romero
Biografia
Amaren aldetik, Amaia Carmen Arbizuren iloba da, Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioko kantuko katedraduna 1990. urtetik. Amaia bertan pianoko goi mailako ikasketak egiten ari da.
2010-2016: Hastapenak
2010. urtean, 11 urterekin, Telecincoko Cántame una canción saioan parte hartu zuen. Bertan David Civera eta Sergio Riverorekin, 2005eko Operación Triunfoko irabazlearekin, abestu zuen. 2011n, Rock Camp 2011 bekaren bi irabazleetako bat izan zen, eta kanpalekuan parte hartu zuen 2011 eta 2012. urteetan.
Formazio urte batzuen ostean, Amaiak Lemon y Tal talde nafarrarekin kolaboratu zuen «Cicatrices de mi realidad» abestian.
2017-2018: Operación Triunfo eta Eurovisión
2017an, Amaia Romero Operación Triunfoko castingera aurkeztu zen, urte batzuen hutsunearen ondoren bueltatzen zen programa. Abeslaria hautatua izan zen eta 2017ko urriaren 23an abestu zuen lehenengoz Operación Triunfon, David Bowieren Starman interpretatuz. Nahiz eta epaileek lehiaketan ez parte hartzeko proposatu zuten, akademiako irakasleek salbatu zuten. Programak iraun zuen bitartean, ikuslegoaren gogokoena izateko proposatua izan zen aste batzuetan, hiru aldiz izatea lortu zuelarik.
Saint-Pardoux-d'Arnet
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Suitzako ekonomia
Lehen sektorea
Protekzionismoak produkzio nazionala sustatzeko jarduten du, baina ez prezioak edo ekoizpen kostua murrizteko, eta ez dago ekoizpen nazionalaren igoera barnean kontsumituko denik; besterik gabe esportatu daiteke ekoizleen mesedetan. 2016an, Suitzako Gobernuak aurrekontu osoaren % 5,5 inguru gastatu zuen elikagaien ekoizpena laguntzeko. Suitzako Nestlé enpresa mundu mailako liderra da nekazaritzako elikagaien industrian.
Maila ekonomikoa
Suitza leku onean uzten duen beste adierazle bat GGIa da, herrialde baten aurrerapena neurtzen duena eta oso leku onean kokatzen duena, giza garapenaren rankingeko (GGI) 189etatik 2. postuan baitago.
Finantza Publikoak
2003ra arte egon zen egoera ekonomiko txarrak -hamahiru urte hauetan biztanleko BPGa % 0,4 baino ez zen hazi zen urtero- zor federala (+% 143) eta kantonamenduetakoa (+% 75) igotzea eragin zuen, udalena apur bat jaitsi zen bitartean. Zorpetze osoa % 55,1ekoa zen orduan. 2003ko bigarren seihilekoan hasitako susperraldiari eta 2005az geroztik lortutako aurrekontu superabitei esker, Suitzak zorpetze-ratioa % 34,9ra murriztu zuen 2010ean. 2003an, zorra murrizteko mekanismo bat jarri zen martxan: administrazio publikoen zorpetze-koefizientea (Konfederazioa, kantonamenduak, udalak eta gizarte segurantza) 2003an % 65,8tik 2013an kalkulatutako % 45,6ra jaitsi zen.
Elur Ulibarrena
Elur Ulibarrena Herce (Denia, Alacant, Katalan Herriak, 1969) ondare artistiko eta etnografikoen kontserbatzailea edo zaharberritzailea da. 2009tik Iruñeko Erresumako Museo Etnografikoan dihardu kudeatzaile, Ollaran udalerriko Arteta kontzejuan.
Altsasuko sustraiak eskulturaren zaharberritzea
Elur Ulibarrena izan zen eraberritzearen proiektuaren zuzendaria, eta eskultura berriro ere egoera "bikainean" utzi zuten. 2018ko abuztuan hasi zuten prozesua auzolanaren bidez. Kanpoan egoteak kalte handia egin zion eskulturari. Hala ere, klimatologiaren elementuek sortu zituen kalte gehienak. 25 urtez oso gutxi izan ziren izan dituen erasoak. Eskultura oso estimatua eta maitatua da herrian, zuhaitza izan zen bezalaxe.
Gastritis
Sintomak
Gastritis atrofikoa, urdaileko minbiziarekin erlazionatuta dago.
1934ko Kontxako Bandera
Lehenengo jardunaldian Orio eta San Pedroren arteko lehia estua izan zen, azkenean mirotzek 3 segunduren aldearekin irabazi zuten. Bigarren jardunaldian ordea San Pedro hirugarrena izan zen, Hondarribiak (Lurra) ere aurrea hartu baitzion. Ohorezko txanda Amaikak Bat taldeak osatu zuen. Oriok donostiarren trainerua erabili zuen bigarren jardunaldian eta San Pedrok hondarribiarrena. Kontsolazio txandan Kaiku nagusitu zen.
Sai Kanakubo
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mito HollyHock eta V-Varen Nagasaki.
Saint-Senoux
Diru sarrerak
2009an Saint-Senoux udalerrian 625 unitate fiskal zeuden, 1.721,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 18.457€ zen.
Equipaments sanitaris i escolars
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Bidasoa
Ibilbidea
Bidasoa Erratzun (Baztan) jaiotzen da, han elkartzen baitira Izpegi aldetik datorren Araneko erreka eta Auza mendiaren ekialdean sortutako Iñarbegi erreka. Azken horretan dago bere iturburu ezagunena: Xorroxin ur-jauzia. Hortik aurrera Baztan udalerria zeharkatzen du ipar-ekialde - hego-mendebalde norabidean, Oronoz-Mugairiraino.