cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heriotza iragarritako baten kronika
Gaiak
Istorioaren atal batzuk argitzeko ezintasuna nobelaren alderdi nabarietako bat da, izan ere, kontakizunaren alde garrantzitsu bat ez da argitzen: nola da posible Santiago Nasar-en hilketa saihestu ez izatea are gehiago egoeraren publikotasuna kontuan izanda. Honek, egia ezagutzea zein zaila den (egoera batzuetan) azaleratzen du.
Horní Lhota (Zlín barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1228 urtean egin zen.
Horní Lhota (Ostrava-City barrutia)
Horní Lhota Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 839 biztanle ditu eta 4.84 kilometro koadroko azalera. Ostrava-City barrutian dago.
Sinai mendia
Sinai mendia (طور سيناء edo جبل موسى, Jabal Mūsá; Egiptoko arabieraz: Gabal Mūsa, Moises mendia; הר סיני), Egiptoko ipar-ekialdera, Sinai penintsulako hegoaldean dagoen mendi bat da. Mendiak 2.285 metroko altuera dauka. Santa Katalina mendia, Egiptoko altuena dena, gertu du.
Geraldine Page
Geraldine Sue Page, (Kirksville, 1924ko azaroaren 22a - New York, 1987ko ekainaren 13a), ezagunagoa Geraldine Page izenaz, aktore estatubatuarra da.
Vaux-Montreuil
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vaux-Montreuil udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 156 hektarea erabiltzen.
Horní Libchava
Horní Libchava Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 744 biztanle ditu eta 10,37 kilometro koadroko azalera. Česká Lípa barrutian dago.
Oecusse Barrutia
Oecusse (Oekusi-Ambenu, batzuetan Oecussi, Ocussi, Oekussi, Oekusi, Okusi, Oé-Cusse eta lehen Oecussi-Ambeno) Ekialdeko Timorreko barruti bat da. Timorreko uharteren mendebaldean dagoen barrendegi bat da, Mendebaldeko Timorrek bereizten baitu lurretik bere herrialdearekin. Bere muga guztiak, Savu itsasoarekin iparraldean duena ezik, Indonesiako Nusa Tenggara Timur probintziarekin dira. Hiruburua Pante Macassar da, lehenago Timoreko portugesaz Vila Taveiro.
Arantza Manterola Odriozola
Esku-hartzeak
Oiartzungo Udal Ikastola Partzuergoaren estatutuak eguneratzea (2011).
Gipuzkoako Ikastolako Elkartearen 40. Urteurrena antolatu (2009).
Aveluy
Aveluy Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Ezkila-lore
Neguaren bukaeran izaten du lorea. Basoetan eta belardietan hazten da.
Paw Paw Lake (Michigan)
Paw Paw Lake Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Berrien konderrian dago, Michigan estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
R (programazio-lengoaia)
Historia
Rren garapenean une gogoangarri batzuk honakoak dira:
Konposatu inorganikoen nomenklatura
Nomenklatura tradizionala
Nomenklatura tradizionala edo klasikoa ez da IUPACek hobesten duena, gaur egun ditugun konposatu guztiak ezin baititu izendatu. Nomenklatura mota hau erabiltzeko, gure konposatuaren balentzia zenbakia jakin behar da, honen arabera izen ezberdina hartzen baitu.
Oxido mistoa
Oxido bikoitzak bi katioi edo gehiago nahasita dituen oxidoak dira. Kasu honetan, katioiak berdinak izan daitezke, baina balentzia-zenbaki ezberdinez osatuta dago edo bi katioi ezberdinez osatuta dago (KNaO)
Ozonidoak
Ozonidoak, bere izena adierazten duen bezala, ozonoa daramate. Normalean, metalekin lotzen dira.
Silanoak
Silanoak, boranoak bezala, konposatu bereziak dira hidrogenoz eta silizioz osatuak, eta formula hau jarraitzen dute, SinH2n+2. Konposatuak izendatzeko boranoen formatu bera jarraitzen dute.
Anioi mono eta poliatomikoak
Anioi monoatomikoetan, -uro atzizkia jartzen zaie ioiei Anioi poliatomikoetan, nomenklatura sistematikoan, betiko atzizkiak gehituko zaizkio.
Mediterraneoko ardatza
Historia
2017an burdinbidearen garapena eskatzeko kanpaina bat egin zen (#QuieroCorredor). Kanpaina horretan Valentziako, Andaluziako eta Murtziako bostehun enpresaburuk parte hartu zuten, eta Valentziako Enpresaburuen Elkarteak eta Murtziako Familia Enpresen Elkarteak antolatu zuten. València Basketek ere parte hartu zuen kanpainan, errespetuari buruz hitz egiten duen lehen kirol taldea sentitzen du. Urte horretan, Carles Puigdemont Kataluniako orduko presidenteak Mediterraneoko ardatzaren garrantzia defendatu zuen. Valentziako alkate Joan Ribók eta Bartzelonako alkate Ada Colauk manifestu bat sinatu zuten, azpiegitura eraikitzeko eskatzen zuena. Urte berean, Espainiako Sustapen Ministerioak uko egin zion "abiadura handiko linea berri bat eraikitzeari Castelló de la Plana eta Vandellòs artean". Mariano Rajoy Espainiako presidenteak 2 000 milioi euroko proiektua onartu zuen ardatza garatzeko, eta esan zuen lehentasunezkoa dela eta 2020a amaituta egongo zela.
2019ko datuen arabera, Valentzia-Bartzelona ardatza zortzi AVE linea baino bidaiari gehiagok erabiltzen zuten, eta zazpigarren ardatzak bidaiari gehiago zituen.
Siziliako mafia
Historia
Bestalde, Kanadako italiar komunitateak bizi diren hirietan ere sustraitu zen.
Piñoi aske
Mekanismoa
Malguki batek bultzatutako karraka batzuk erabiltzen dira, transmisioa egiten den biraketa-norabidean potentzia transmititzeko gainerako mekanismoarekin engranatzeko. Kontrako norabidean, karrakak ardatzera bultzatzen dira, eta gainerako mekanismoa askatasunez biratzen da. Bizikletetan, prozesu honek bizikletaren karraka-zarata klasikoa eragiten du pedalei eragiteari uzten zaionean.
Arts and Crafts
Mugimendu horren baitan eskuz egindako altzairuak, beirateak, tapizak, azulejuak, paper margotuak, bitxiak, zeramikak, koadernazioak, margoak, marrazkiak, grabatuak eta abar sortu ziren.
Historia
William Morrisek, iraultza industriala ekarri zuenagatik atsekabetuta, mugimendu oso bat sortu zuen. Mugimendua garai Victorianoaren masa ekoizpenari eta estetika faltari erantzunez sortu zen.
Arts and Crafts izena, berriz, 1887 urtean erabili zen lehen aldiz. Urte horretan Arts & Crafts Exhibition Society fundazioa sortu zen eta 1888tik-1916ra erakusketa garrantzitsuak egin zituen. Mugimendua oso azkar hedatu zen Europan barrena, eta batez ere hiri zehatz batzuetan, hala nola; Glasgowen, Vienan eta Bartzelonan. Geroago AEBetara heldu zen. Azken herrialde honetan aipatzekoa da Frank Lloyd Wright-en lana.
Ezaugarriak
Objektuak egiteko erabiltzen diren materialen ezaugarri naturalak zaintzea eta azpimarratzea izan zen Arts and Crafts estiloaren printzipio garrantzitsuenetako bat, Britainia Handiko Victoria and Albert Museum-en arabera. Berpizkunde Gotikoaren eragina ere nabarmentzen da koloretan eta forman. Piezetan kurbak arinak eta gutxi dira eta lore-dekorazioa ohikoa da.
Parte hartu zuten artistak
William Morris diseinatzaile, artisaua, enpresaria, poeta, eleberri eta saiaketa idazle, Itzultzaile, brodadore, ehule, ilustratzaile, editore, kaligrafo eta tipografo britaniarra izan zen. Horrez gain, eraikin historikoen defendatzaile, ekologista eta ekintzaile sozialista izan zen.
Morris, Marshall, Faulkner & Company kooperatiba sortuz 1961 urtean, bere ideiak bizitza praktikora eraman zituen. Kooperatiban egunerokoan erabiltzen ziren objektuak(Altzairuak, paper margotuak, liburuak, ehunak) era artesanalean ekoizten zituzten.
Ondarea
Arts and Crafts mugimendua inspirazio handia izan zen hainbat artista, diseinatzaile eta mugimenduentzat Europan eta Ipar Amerikan. Eskozian, Charles Rennie Mackintosh eta The Glasgow school noizbehinka bildu ziren Arts and Craftseko beste diseinatzaile batzuekin. Art Nouveauko artista askok William Morris aipatzen zuten beraien obren influentzia nagusitzat. Mugimendua bereziki miresten zen Austrian eta Alemanian. Bertan Darmstadt bezalako artisten koloniak eta hiri lorategi planifikatuek Arts and Craftsen influentzia aldarrikatu zuten. Gauza bera esan daiteke Bauhaus eskolari buruz.
Bisigodo
Historia
Euskaldunentzat lehen zailtasun handiak Arrioren aldeko azken errege Leovigildorekin etorri ziren, 574. eta 581. urte bitartean erromatarren garaiko Hispania osoa bere mendean hartu nahi baitzuen. Galizian babesturiko sueboak garaitu zituen 585. urtean, eta bizantziarrak egotzi zituen Andaluziatik. 589an Rekaredo haren seme eta oinordeko zena katolizismora aldatu zen, eta era horretan amaiera eman zien erlijio-gatazkei.
Espainiako trantsizioa
Juan Carlos I.aren erregealdia
Plan horren arazoa beste bat zen: Aldaketa proposatzen zuten mugimenduek gehiegizkotzat har zitezkeen garaipenak ez lortzea hain zuzen. Horrela, frankismoaren koadro guztiek bere lekuetan jarraituko zutela ziurtatu zen, funtzionarioen mailatik hasi (irakasle, polizia, epaile, mediku... izan), eta militarretaraino iritsiz. Halaber, koadro politiko gehienek ere ziurtatua zuten bere jarraipena, "zentroko" partidu berrian (UCDn). Jarraipena zainduko zen, estatuburutik hasi eta estatuaren azken ordezkariraino. Eliza Katolikoaren estatus bereziari eusteko asmoz pauso bat eman zen konkordatu berri baten bitartez, 1978ko konstituzioa baino lehen hitzartua. Konkordatu horrek, Eliza Katolikoari estatus fiskal berezia ematen zion, hezkuntzan eta diru laguntzetan pribilegio egoera mantentzen ziona.
Gauzak horrela, sustraitutako botere hauen guztien eta aldaketazale ziren besteen arteko lehia gisa jokatu ziren urte horietako aldaketa guztiak. Gehiegizko eskaeren aurrean Armadaren mehatxu inplizitu eta esplizituak gertatu ziren, oraindik jendearen memorian zirauen 1936ko gerrak eta haren osteko errepresio bortitzak eragindako beldurra baliatuz, gizartea posizio mugatu batzuetan mantentze aldera.
Suarezen gobernuaren harremanak
1976ko uztailean amnistia partzial bat eman zuten, 1977ko martxoan handitua, eta erabatekoa 1977ko maiatzean. 1976ko abenduan Tribunal de Orden Público auzitegiari amaiera eman zitzaion. 1977ko martxoan greba eskubidea legala zen eta apirilean sindikatuak ere bai. 1977ko martxoan Hauteskundeen Legea jarri zen indarrean.
ETAren eta GRAPOren erasoa
Hala ere, 1977ko ekaina iritsi zenean, Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeak egin ziren.
PSOEren krisialdia
Hauteskunde orokorretako porrota ez zen ondo hartu alderdi sozialistan, eta eztabaida handia sortu zuen. Felipek alderdiko ideologiatik marxismoa kentzea proposatu zuen; baina PSOEren XXVIII. Batzarrean, 1979ko maiatzean, ez zen onartu. Ondorioz, Felipe González ez zen idazkari nagusirako berrautaketara aurkeztu; orduan, PSOEk ez zuen bururik. Batzorde Kudeatzaileak hartu zuen boterea.
Zentsura-mozioa
1980ko maiatzaren 21ea n talde sozialistak Adolfo Suárez-en kontrako zentsura-mozio bat aurkeztu zuen. Ondo joateko itxaropenak txikiak ziren, baina mozioaren helburu nagusiak Felipe Gonzalezen entzutea igo, PSOE-a gobernu-aukera bezala aurkeztu eta Suárez usteltzea zen. Eta lortu zuten. Zentsura-mozioa porrot egin zuen, baina, handik aurrerako inkesta guztiak Felipe Gonzalez ematen zuten hauteskunde hipotetiko batzuen irabazle, eta hoberen baloratutako politikoa bihurtu zen. Gainera, UCD mozioaren kontra bozkatu zuen bakarra izan zen; bakarrik gelditu zen.
Calvo-Soteloren gobernua
Tentsio larriak zirela eta Leopoldo Calvo-Sotelok parlamentua desegin eta hauteskundeetarako deialdia egitea erabaki zuen 1982ko urrirako.
Harry Kane
Futbolariak 2011ko abuztuaren 25ean, Europa Ligan, Hearts taldearen kontra, Tottenhamekin. egin zuen debuta. Tottenhamen titular izan aurretik, utzita jokatu zuen zenbait taldetan, hala nola Leyton Orient, Millwall, Leicester City eta Norwich City.
Espainiako trantsizioa
PSOE gobernuan
Hala, 1982, 1986 eta 1989ko hauteskundeen ondoren, inolako hitzarmenik egiteko beharrik gabe gobernatu zuen PSOEk, gehiengo osoarekin. Honela, bere programako puntu asko lege egin zituen eta autonomia eta udalerri askotako kontrola lortu zuen. Horrekin, trantsizio garaian berria zen egonkortasuna eman zitzaion gobernuari. Frankismoaren azken defendatzaileak konbentzitu egin ziren iraultzaren arriskurik ez zegoela eta aldaketa lasaia gertatu zela.
Ekonomia
Inflazioaren aurka egiteko gobernuak interes tasak asko igo ziten (%15eraino) eta soldaten igoera asko murriztu zuen.
1988ko abenduaren 14ean greba orokorra egin zen sindikatuen erantzuna adieraziz. Arrakasta osoa izan zuen.
Azken urteak
Kontrako joera ere bortitzagoa izan zen 2000 urtetik aurrera eta Aznarrek George W. Bushen ultraeskuinarekin egindako aliantzak bere hauteskundeen galera ekarri zuten 2004an, Espainiako politikan trantsizioa amaitzeko borondatea agertzen duten sektoreak indartuz. Gerra Zibilaren oroitzapenaren aldeko mugimenduak libreki sortzearen aldeko joerak ere agertzen hasi dira, eta frankismoaren osteko politikak airean utzitako arazoak erabat konpontzeko borondatea ere bai.
Vantoux-et-Longevelle
Vantoux-et-Longevelle Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2007an 152 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 68 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 98 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (37 gizon eta 35 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Orgibet
Diru sarrerak
2009an Orgibet udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 177,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.082 euro zen.
Oloritz
Historia
Elizari dagokionez, XIX. mendera iritsi zen, abade batekin, zeina «herriaren patronatu» baitzen. Mende horren hasieran irin-errota batek funtzionatzen zuen, eta 1847an, eskola batek, urtean 1020 erreal eta maisuaren etxebizitzarako etxea zituena.
Perpaus
Perpausaren osagaiak
Sintagma horietako bat zazpi jostunek da. Sintagma horrek josi aditzaren egilearen eginkizuna betetzen du, NORK josi duen esaten du. Gona hitza ere hor dago. Berez, gorago ikusitako ekarri aditzaren objektua da. Baina, kasu honetan, JOSI aditzak ere objektu horixe du. Hain zuzen, josi aditzak bi inguratzaile, bi argumentu, behar ditu: NORK josi eta ZER josi esango dutenak. Kasu horretan, perpaus erlatibo mota bat dela esango du gramatikak eta, josi aditzaren objektu izango litzatekeen argumentua beste perpauseko aditzaren argumentua bera denez gero, isilpean gelditzen dela, nahiz eta, perpausa interpretatuko bada, isilpean geratu den inguratzaile hori ere nonbait badela pentsatu behar den. Baina aditza eta inguratzaile horiek ere ez daude nolanahi elkartuak. Hor ere hierarkia bada, eta, horrenbestez, perpauseko osagai horien artean mota desberdinetako loturak eta erlazioak gertatzen dira. Adibidez, esan ohi da aditzaren inguratzaile horien artean badela bat besteen gainetik nabarmentzen dena, subjektu deitzen dena, hain zuzen. Horrenbestez, perpausa ez da, besterik gabe, [aditza + inguratzaileak] tankerako eraikuntza bat, baizik beste honen antzeko zerbait: [izen-sintagma + aditz-sintagma]. Eta gero, bai izen-sintagma bera, bai aditz-sintagma, bakoitza bere aldetik modu jakin batean egituratua egongo da. Adibidez, aditz-sintagma hori [aditza + inguratzaileak] izango da.
Gramatika-egitura eta mintzagai-egitura
Mintzagai hanpatua deitzen dena ere bada, nolabaiteko kontrastea markatzeko erabiltzen dena. Sarritan, esaldiaren ezkerraldean kokatzen da, iruzkinaren aurrean, bien artean halako eten bat eginez, idatzian koma bidez aditzera ematen dena: Hor, bi perpaus daude, bakoitza bere mintzagaiarekin eta iruzkinarekin. Eta bietan, mintzagaiak kontrastean ematen dira, hanpaturik: Bilbon, alde batetik; Elgetan, bestetik.
Horní Loučky
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1500 urtean egin zen.
Geoffrey Wilkinson
Biografia
Kanada, Kalifornia, Massachusetts, Harvard eta Londresen lan egin zuen. Alkenoen katalisi-sistema bat aurkitu zuen, kimika organikoan eta ez-organikoan garrantzi handia izan duena eta industrian erabilera asko dituena.
1973an, Kimikako Nobel saria irabazi zuen Fischerrekin batera, konposatu organometalikoei buruz egindako lanengatik.
Clavijoko gudua
Narrazioaren edukia
Ramiro I.a Asturiaskoak uko egin omen zion arabiar Abd ar Rahman Kordobako emirrari zergak ordaintzeari, batez ere "Ehun dontzeilen zerga". Ramiro I.ak zuzendutako kristau armada Abd ar Rahman II.ak berak zuzendutako musulmanen bila atera zen, baina Naiara eta Albeldaraino iristean inguratuta zegoen. Kristauek Clavijoko gazteluan babesa bilatu zuten, Laturce mendian zegoena. Ramiro I.ari Done Jakue agertu omen zitzaion ametsetan, eta guduan esku hartuko zuela promes egin. Hurrengo egunean, Ramiro I.aren armadak, zaldi zuri baten gainean Donejakue apostolua buruan zuela, aurkariak menderatu zituen. Santiago Matamoros edo Donejakue Mairu Hiltzaile izeneko ikono mitikoa horrela sortu zen.
Dorrington (Kalifornia)
Dorrington Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Calaveras konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Stilleita
Ezaugarriak
Stilleita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Hemiksem
Hemiksem (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen udalerria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 10.605 biztanle zituen.
Parvancorina
Etimologia
Parvancorina izena latinezko parva ("txikia") eta ancora ("aingura") hitzen elkarketatik dator, aingura txiki baten itxura baitauka animaliak. Bi espezie ezagutzen dira, Parvancorina minchami (Mr. H. Mincham aurkitzailearen omenez) eta Parvancorina sagitta, latinez sagitta hitzak "gezia esan nahi du.
Aurkikuntza
1957 urtean Mr. H. Mincham fosil biltzaile pribatuak hainbat ale aurkeztu zituen Hego Australiako Museoan. Martin Glaessnerrek 1958 urtean deskribatu eta izendatu zuen. Errusiako Itsaso Zuriaren ertzean ere aurkitu zen beranduago, Ust’ Pinega formazioan.
Lotura metaliko
Disolbagarritasuna eta konposatuen formazioa
Metalak disolbaezinak dira uretan nahiz disolbatzaile organikoetan, erreakzio bat jasan ezean. Orokorrean, erreakzioa hauek oxidazio-erreakzioak izaten dira, non lotura metalikoak hausten diren.
Propietate optikoak
Argia, esaterako, eremu elektriko nahiz magnetikoaren arteko konbinazioa da. Eremu elektrikoa metalaren elektroiekin kontaktuan jartzean, argia osatzen duten fotoi gehienak ez dira gai metalaren barrura asko murgiltzeko eta islatuak izaten dira; beste batzuk absorbituak izaten dira, eta absortzio hori espektro ikuskorrean topa daiteke. Horren ondorioz, metalak, orokorrean, disdiratsuak izan ohi dira. Absorbitutako eta islatutako fotoien balantzeak determinatuko du metalaren txuritasuna nahiz gristasuna. Adibidez, zilarra, oso eroale den metala, txurienetakoa da.
Stillwaterita
Ezaugarriak
Stillwaterita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Marjina (ekonomia)
Finantza arloan, marjina finantza-tresna baten titularrak duen berme bat da, kontrako alde bati ezarri beharrekoa (ia kasu guztietan, burtsako agentea edo burtsa bera). Hau, titularrak kontratua jasotzen duen kreditu-arriskuaren zati bat edo dena estaltzeko erabiltzen dena. Arrisku hori, titularrak honako eragiketetako bat egitean sor daiteke:
Estela Reynolds
Francisca (Paca) Pacheco Mendoza, artistikoki ezaguna Estela Reynolds bezala, pertsonai bat da telebistako telesailan, La que se avecina. Antonia San Juan interpretatzen du.
Obra telebisiboak
Telesailan, Estelako pertsonaiak nortasun multiplea eta nartzisismo nabarmeneko jokaerak erakutsi ditu. Estela Reynolds-ek birtude gutxi ditu nabarmentzeko. Argi eta garbi aitortzen du emakume horrek berak bakarrik inporta diola, manipulatzaile eta errukiezina bere helburuak lortzeko da eta ez dela beste pertsona batzuen mende egoten. Bere akatsak ezagutzeko gai ez da. Bere kargura duenarekin ardurarik ez duela eta edanzalea da (batez ere whiskyarena).
Arrain budin
Ezaugarriak
Legatz budinaren errezeta Maria Mesteyer bilbotarraren sukaldaritza liburuan agertzen zen 1933an jada ("La Cocina Completa", Madril, 1933).
Forest Hills (Pennsylvania)
Forest Hills Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 6,518 biztanle zituen, 4.05 kilometro koadrotan banatuta.
Pasifae (satelitea)
Ezaugarri fisikoak
Pasifae satelite irregularra da. Jupiterren satelite erretrogradorik handiena da. Espektroskopia bidez egindako neurketek adierazten dute Pasifae, jatorriz, asteroide bat dela.
Saint-Aubin-la-Plaine
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Aubin-la-Plaine udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 828 hektarea erabiltzen.
Iñaki Elorza
Aparejadoretik kazetarira
Iñakik Mexikora joatea zeukan buruan garai hartan, hots, 1980. urtean, bukatu zituen bere aparejadore ikasketak lanean bihurtzeko bertan baina Herri Irratiko lan eskaintza onartu zuen.
Collandres
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Diru sarrera
Diru-sarreretan ezberdintasunak
Honekin erlazionaturik, hainbat ekonomialariren ustez, ezinbestekoa da diru-sarreren arteko ezberdintasunak egotea ekonomiaren funtzionamendurako; dena den, desoreka handiegi batek bidezkoa eta errentagarria ez den egoera sozioekonomiko batera eramango du ekonomia. Honakoa saihesteko, Nazio Batuen Erakundeak Garapen Jasangarrirako 10. Helburua-n lan egiten du.
Saltzeko eskaintza publiko
Motak
Bi motako akzioen saltzeko eskaintza publiko daude:
Bakea Ziganda
Euskeraren Adiskideak
1925ean sortutako Euskeraren Adiskideak elkartean, Jenaro Larratxe, Damaso Intza, Miguel Intxaurrondo eta beste zenbait euskaltzaleren artean, bera izaten zen emakume bakarra. Urterik urte, euskal jaiak eta euskararen eguna antolatzearekin batera, 1933an ekimen berezi baten bultzatzaileetako bat izan zen Bake Ziganda: egunean zentimo bat euskararen alde jartzeko eskatu zieten Iruñeko euskaltzaleei. Vianako Printzea Erakundea 1966ko otsailean bere aldizkariaren Roscensvalles izeneko gehigarriak Bakea Zigandaren hil-oharrean hitz hauek jaso zituen: «euskerari maitetasun eta zaletasunaren alde eredu eta ikaspide utzirik arestian mundu ontatik zeruruntz juan zen norbaiti, María Paz Ciganda zenaren arimaren alde otoiz bero bat eskatzen dizuegu».
Euskaltzain
Euskaltzain oso izendatutako lehen emakumea Miren Azkarate izan zen, 1992an.
Althen-des-Paluds
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Juan Francisco Hurtado Ametzaga
Biografia
Flandriako gudarostean sartu eta bertan zazpi urte eman ondoren, kapitain izendatu zuten. Italian borrokatu eta gero, Itsas armadan sartu zen. Gaztelako erregetzarako gerran hil zen, Gironako Hostalric konkistatzeko guduan. Santiago Ordenako zalduna izan zen.
Bouillé-Ménard
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 421 ziren, horien artean 323 aktiboak ziren eta 98 inaktiboak ziren. 323 pertsona aktiboetatik 293 lanean zeuden (163 gizon eta 130 emakume) eta 30 langabezian zeuden (12 gizon eta 18 emakume). 98 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Giel-Courteilles
Biztanleria
2007an Giel-Courteilles udalerrian erroldatutako biztanleak 506 ziren. Familiak 135 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 57 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Luis González de Albelda y Cayro
Biografia
1761eko maiatzaren 25ean hartu zuen erregeordetza nafarraren jabetza. Halaber, Nafarroako gobernadore eta kapitain jeneralarekin izendapenekin. 1765eko irailaren hasieran, eriondo, Nafarroako Gorte Nagusietarako solioaren irekiera ekitaldira joan zen, eta, horren ondoren, haren osasun-egoerak okerrera egin zuen. Azkenik, irailaren 30ean hil zen, eta urriaren 4an lurperatu zuten domingotarren ordenako San Jaime elizan. Hil zenean, Ciezaren gomendioaz gozatzen zuen, zeina bere alargunari pasatu baitzitzaion.
Arbizketa parkea
Arbizketa parkea Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen parke bat da. Igeldo mendiaren magalean dago, Antigua auzoan.
Synodontis woleuensis
Synodontis woleuensis Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Kiss the Girls (1997ko filma)
Argumentua
Axel Cross (Morgan Freeman) doktorea poliziaren detektibea, psikologo forensea eta krimen eleberrien idazle arrakastatsu bat da. Zazpi neska gazte desagertu berri dira, haietako bien gorpuak agertuz. Azken gorpuaren alboan "Casanova" delako norbaitek sinatutako ohart bat agertu da. Hasiera batez aurka egon arren, Crossek kasua ikertzeko Kate McTiernan (Ashley Judd) doktore gaztearen laguntza izango du, hiltzailearengandik bizirik ihes egitea lortu eta '"Casanova"' identifikatu dezakeen pertsona bakarra. Bi ikertzaileek hiltzaileak bahitu duen Crossen Janelle (Tatyana Ali) hiloba topatu eta haren desargetzearen atzean dagoen egi beldurgarria jakiteko erlojuaren aurkako ikerketa bati ekingo diote
Andeetako flamenko
Phoenicoparrus andinus Phoenicoparrus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phoenicopteridae familian sailkatua da.
Vaux-Villaine
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sympathy for Lady Vengeance
Hego Korean 2005eko uztailaren 29an estreinatu zen.
Varogne
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Oltza zendea
Ingurune naturala eta klima
Landaredia klimaren araberakoa da, haritzak, birlandaturiko pinu lariziarrak, eta udalerriko gunerik altuenetan pagoren bat.
Historia
Herriaren izena lehen agertzen den dokumentu idatzia 1427. urtekoa da. XIX. mendearen erdialde arte Oltza jaurerria izan zen, Nafarroa Garaiko udalerri gehienak bezala. Zendea osatzen zuten jatorrizko hamar herriak, bertako zati izaten jarraitu zuten 1835 eta 1845 urteen artean egindako erreforma administratiboaren ondoren ere. Zenbait urtez eta 1857ko errolda arte, herri bakoitzak berezko udalerria izan zuen; harrezkero udalerri bakarrean bilduta daude, Orkoienen kasuan izan ezik: 1992an herri horrek, alde handiz zendean biztanle gehien biltzen duenak, berriro eskuratu zuen udal-independentzia.
Udal hauteskundeak
Oltza Zendeako alkatea Independientes Cendea de Olza (ICO, eskuineko independenteak) José María Cuende Vallejo atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko bederatzi zinegotzietatik lau lortu zituen, eta gehiengo osoa izan ez arren, beste alderdiak ados jarri ez zirenez, ICO taldeak alkatetza lortu zuen. Baliogabeko botoak hamaika izan ziren (erroldaren %1,14) eta boto zuriak 31 (erroldaren %3,24). Abstentzioa %24,81koa izan zen.
Azpiegitura eta garraioak
2018ko Irailetik aurrera gaueko autobus zerbitzua hasi zen, Oltza Zendeako kontzejuak, eta Etxauri, Iruñearekin batzen dituena. Hau da linea honen ibilbidea:
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Armenia, 1920ko azaroaren 29an aldarrikatu zen Sobietar Errepublika Sozialista bezala, eta 1990an, Armeniako Errepublika izatera pasa zen. Hala, beste urtebetez jarraitu zuen SESBren zati izaten.
Varogne
Diru sarrerak
2009an Varogne udalerrian 59 unitate fiskal zeuden, 141 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.309 euro zen.
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Sobietar Batasunak Armenia bereganatu zuen
Armeniak egonkortasun erlatibo bat izan zuen sobietarren menpe izan zen urteetan. Sendagaiak, janaria eta beste zenbait hornikuntza jasotzen zituzten Moskutik, eta erregimen komunista nolabaiteko lasaigarri bat izan zen Armeniarentzat, Otomandar Inperioaren azken urte gogorrak bizi izan baitzituen. Halere, elizarentzat zaila izan zen garai sobietarra, erabat zapaldua baitzegoen.
Nakatajima dunak
Historia
Tenryū ibaiak ekarritako sedimentuez osatzen joan dira, ozeanoko korronte eta haizeek kostaldean pilatu dituztelarik. Duna eremuak milaka urte baditu ere ibaiaren ibilbidean argi-indarra lortzeko egin diren urtegien erruz txikitzen joan da azken hamarkadetan. Honetaz gain tsunamien aurke egiteko eraikitako oztopoek korronteak aldatu dituzte eta honek ere eragin du.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Giro kultural eta artistikoa
Gehiengo isil batean baino gehiengo, egoeraren jabe ez zen gehiengoan oinarritu zen Franko, geldotasun politikoak menperatuta eta norberaren bizitza pribatuaren esparruan itxirik zegoen gehiengoan, kiroletan eta, salbuespen urri batzuk kenduta, sentiberatasun zaharkitu bat sustatzen zuten ikuskizun batzuetarako zaletasunekin baino animatzen eta alaitzen ez zena. Hain zuzen ere, Fusi Aizpurua historialariak idazten duenez, Frankoren erregimeneko kultura maila gehiago definitzen zuela masen kontsumoaren azpi-kulturak kultura ofizial berak baino, hots, kezka politiko eta intelektualik gabeko azpi-kultura batek, baina honen ospeak eta arrakastak «entretenimendu eta ihesbideen bitartez herriaren gizarteratzea eta desmobilizazioa» errazten zuela.
Autarkia aldiko arkitektura
Zoritxarreko gatazka zibila amaitzean, eta baita lehenago ere, ugari ziren Espainian atzerrira joatea hautatu beharra izan zuten adituak, ahozko edo idatzitako hitzarekin lan egiten zutenak. Kasu hauetan, frankismoak «pentsamendu bakarraren» legea ezarri zueneko bortizkeria ankerra kontutan izanez gero, atzerriratzea, erregimen berriak pertsona hauei beren filosofia politiko pertsonal eta barnekoagatik, edota beren lanbide jarduerari emandako zentzuarengatik jarritako zigorra ote zen galde diezaioke norbaitek bere buruari. Galdera hau, Euskal Herrian behintzat, ia ezin kanpora daiteke ertilari plastikoei buruz, zeren eta, pinturak edo eskulturak ideia politikoen azpiegitura gisa balio izan zuten kasuak ez ziren ugariak izan. Euskal Herriko arkitekto, margolari eta eskulturagileen artean erabakigarriak izan ziren iritzi pertsonalak eta menperatutako bandoko militantzia politiko hutsa, kartzelatik edo heriotzatik ihes egiteko aukera bakarra atzerriratzea zela agertzeko.
Arkitekto batzuk ihes egin behar izan zuten beren bizitza salbatu ala bizibidea beren lanaz irabazi ahal izateko. Kasurik ezagunenak gogoratuko ditugu ondoren: Tomas Bilbao, Secundino Zuazo, Paulo Zabalo, Joan Madariaga, Martin Dominguez Esteban, Antonio Araluze, Jabier Yarnoz eta abar. Urteetan aurrera zihoan Pedro Guimón, euskal nazionalista ezaguna, bazterturik eta ezinbesteko langabezian gelditu zen.
Manuel Inazio Galindez
Manuel Inazio Galindez (1892-1980), Rikardo Bastidaren ikaslea, eklektiko bat izan zen eta une hartako sona handiko izenen eragina –Rucabado, Smith, Palacio– bereganatu zuen; modernismo manierista eta erregionalista joera azaldu zitzaion bere lehenengo lan eta eraikinetan:
Eugenio Aginaga
Arkitekturan modu berean agertu zen arrazionalismoa Arabako lurraldean.
Frantzisko Jabier Saenz Oiza
Proiektugile eta eraikitzaile bezala egindako ibilbide luze eta oparoagatik merezi du Frantzisko Jabier Saenz de Oizak (1918-2000), oraintsu zendu denak, bere izena azpimarratzea. Kasedan (Nafarroan) jaioa zen, eta USAra (1948-49) bidaiatu ahal izan zuen San Fernando Arte Ederretako beka bati esker.
Massy (Essonne)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 154 establezimendu komertzialetatik, 2 hipermerkatuak, 9 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 14 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 20 okindegiak, 12 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 arraindegi zen, 10 liburu dendak, 45 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 6 zapata-dendak, 4 elektrotresna dendak, 4 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 6 lurrin-dendak, 5 bitxi-dendak eta 7 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 2 osasun-zentro, 13 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Arte garaikidea Euskal Herrian
1936 baino lehenago atzerrian bizi zirenak
Ez ziren gutxi izan zorigaiztoko aldi horretan atzerrian zebiltzanak, eta gerrak eta gerraosteak aberrirako itzuleraz pentsatzea galarazi ziotenak.
Jose Benito Bikandi
Atlantikoaren alde honetan apenas ezagutzen den Bikandi. Baina bidaia batzuk egin zituen Espainiara bere lanen erakusketak egiteko. Madrilgo bigarren Bienal Hispanoamerikarrean hainbat oihal izan zituen erakusgai:
Tomas Bilbao
Lehen eraikin horietan Deco Artearekiko sentibera azaldu zen, eta estilo horretan diseinatu zituen:
Tomas Bilbao, Eusko Abertzale Ekintza (EAE) alderdiaren sortzailetako bat izan zen, eta, 1931ko hauteskundeen ondorenean, Bilboko Alkateorde. Politikan, noblezia handi bat, nazionalismo neurritsu bat eta iraultzaren aurkako sozialismo bat erakutsiz sartu zen. Negrínen Gobernuko Ministro izendatu zuten 36ko zurrunbilo politikoak arrastan hartuta, Irujo ordezkatuz. Iparraldera joan zen, Donibane Lohitzunera EAEren lerroetan berarekin militante izan zen Rikardo Arruerekin iritsi zen. Frantziako inbaditzaile alemanetatik ihesi, Mexikora joango zen (1942), eta bertan lan dezente egin zuen, zoritxarrez hauei buruzko inolako dokumentaziorik gelditu ez bada ere. Eusko Jaurlaritzako Kultura Batzordeko kide izan zen Mexikon, eta bertan hil zen 1954an, moral mailan pertsona oso noblea, profesionalki oso jantzia eta modernitatera irekitako sentiberatasuna zuen pertsona baten oroitzapena utzita.
Jose Leon Kruzalegi
Jose Leon Kruzalegi (1895-1969) bizkaitarra ez da Tellaetxe bezain ezaguna. Mundakan jaioa eta Ingalaterran hezia izan zen, lehen marrazki irakaspenak Liverpooleko Institutu Katolikoan hartzeko. Ikasketak Bilbon eta Madrilen osatzeko aberrira itzuli zen. Hiribilduan, 1933an talde-erakusketa bat antolatu zuen erakundea, dagoeneko aipatu duguna, Arte-Batasuna izeneko taldea sortu zuen beste artista gazte batzuekin
Joan Aranoa
Parisen, zenbait erretratu margotu eta Jacques Maritain filosofoaren erretraturako zirriborroak egin zituen.
Gure iritziz, Euskal Herriko pinturaren maisu handitzat sagaratzen duten obra zoragarriak dira. Ordutik, behin baino gehiagotan igaro zuen Atlantikoa leku ezberdinetan antolatzen zizkioten erakusketen atzetik, 1973an Argentinako Olivosko bere bizilekuan hil zen arte.
Maurizio Flores Kaperotxipi
Kaperotxipi hemen koka daiteke, «itzuli ez ziren» ertilarien taldean alegia; izan ere, frankismoa amaiturik Zarautzera etorri zenean, jada arterako hila zegoen.
Joan Madariaga
Jose Antonio Agirre euskal lehendakariaren koinatua zen, eta hori bazen nahikoa arrazoi 36ko uztailean Frantziara presa handiz ihes egin behar izateko. Madariaga, arkitekto izateaz gain, marrazkilari ona zen. Bilboko Arte eta Lanbideenen Eskolan ikasi zuen, erretratuaren alorrean ezohiko gaitasuna azalduz. Ezaugarri hauek medio, Frantziako Gobernuak marrazkigintzan bizitza irabaztera Atharratzeko lantegi batera bidali zuen. Gero, Buenos Airesen lur hartzeko asmoz untziratu zen. Baina, Mexikora iritsitakoan, han gelditzeko konbentzitu zuten bere lagunek. Azteken hiriburuan, Arkitektura eskolako Zuzendariak bere bulegoan onartu zuen eta harekin egin zuen lan.
Paulo Zabalo
Margolariei dagokienez, azkar itzuli ahal izan zutenak ere baziren, Asentsio Martiarena donostiarra eta aurreko atal batean bere obra aipatu dugun Antonio Gezala bilbotarra, esaterako.
Bernardino Bienabe Artia
Bernardino Bienabe Artiaren (1899-1967) bizitza oso luzea izan zen, neketsua eta abenturaz josia. Irunen jaio zen, Julio Etxandia eskulturagileak zuzentzen zuen Akademian ikasi zuen marrazkigintza, eta San Fernando Arte Ederretako Eskolan egin zituen ikasketak. Bere bizitzako aldi hartatik ekarritako oihal batzuk jarri zituen erakusgai Euskal Ikaskuntzaren III. Biltzarrean (Gernika) eta 1923an Gipuzkoako Artista Berrien Lehiaketako Lehen Saria irabazi zuen.
Euskal Herrira itzulita, hurrenez hurren Hondarribia, Aranaz, Bera Bidasoa, Irun eta azkenik Etxalarren (Nafarroa) kokatu zen. Beti euskal lurraren inguruko gai berberak landuz jarraitu zuen, omenaldiak bata bestearen jarraian jasoz; azkena, Gipuzkoako Kutxaren eskutik izan zen, ertilariaren heriotza zela eta, Bienaberen 50 margolan bildu zituenean, bere margogintzari buruzko F. Jabier Zubiaurren ikerketa on batekin.
Erbesteko haurrak
Gerra zela eta aberritik kanpo eramanak izan ziren haien abenturari buruz hainbeste idatzi den milaka haur haietatik, bazen atzerriko lurralde hartan ertilari bokazioa aurkitu zuenik ere. Ez dugu guztien berri, baina ziur asko, batzuk, beren lurrean onartu zituen jendartetan sustraituak izango dira.
Joxe Manuel Alberdi
Azkoitiar hau 37an, Habana zeritzan itsasontzian, Ingalaterrara bidali ziren ehunka haurren arteko bat da. Artean mutiko bat zela, Donostiako Arte eta Lanbidetako Eskolan hasi zituen marrazki-ikasketak. Bretainia Handian eginiko karrera tekniko eta artistikoa luzea eta zaila izan zitzaion. Birminghamgo Arte Ederretako Eskolatik igaro zen, ingeniaritza zibila ikasi eta horrela lan handi eta iraunkorrak burutzeko balio izan zioten ezaguera tekniko batzuk lortu, eta Londreseko San Martin Arte Ederretako Eskolan Eskultura maisu jardun zuen, maisu bikaina bihurtuta 28 urtetarako.
Bizente Arnoriaga
Margolan batzuetan gizarteko kritika eta umore alai eta baikorra (Nire gizenak eta nire gizenen lagunak) oso ongi elkartzen dira ertilari nafar honen lengoaia espresionistan, bere aurretikako milaka emigrante bezala, euskal herritarrak amerikar kultur girora egokitzeko zuen gaitasunaren adibide ona dela dirudielarik.
Migratzaileak
Frankismo aldiko kultura eta arte arloko exodoaren historia hau behar bezala gorpuztu asmoz, eta bere muga geografikoez kanpo Euskal Herriko arteak izan duen hedapenaren ezagutza sakontzen laguntzeko, komenigarri deritzogu ertilari batzuei buruz ohar pare bat eranstea, nazio lurraldetik zuzenki eta ofizialki atzerriratuak ez izan arren, arrazoi ezberdinengatik egoki iruditu baitzitzaien emigratzea, inguruan zuten giro itogarritik askatu nahiez, ziur asko.
Jose Ulibarrena
Nafar porrokatu honek sakonean sentitzen zituen gaiek Nafarroako zorigaiztoko historiara garamatzate sarritan. Ertilariaren lengoaia ere latza eta espresionista da, indar iradokitzaileaz arduratuago dagoena formen edertasun eta armonia plastikoaz baino. Mintzaira indartsu honekin gogorarazi zituen honakoen buruak:
Guillermo Larrazabal
Bere azken urteetan, Larrazabal olio-pinturan eta argazkigintzan ahalegindu zen. Zilegi zitzaion joeraz forma menperatuz, margoz adieraztea eta materia piktorikoarekin jolastera askatasunez ekitea. Bere olio-pinturetan, orbantasun oso moderno batekin pintzel-kolpez zehazten dira formak. Baina ez du alde batera baztertu nahi bere teknikarik gogokoena: bere azken bi beirateen izenak dira:
Nahiz eta emigratu zuten Euskal Herriko artistei buruz ez hitz egitea eta ez idaztea den ohikoena, Guillermo Larrazabalek zortea izan du duela gutxi monografia eder bat eskaini baitiote.
Agustin Ibarrola
Lehen sozialista britainiarrek bezala etorkizun utopiko bateko labour in joy kantatu beharrean, Ibarrolak indar ikaragarriz salatzen du langile jendearen egoera benetakoa, langileak lan egin eta ozta-ozta bizi diren giro zapaltzailea adieraziz. Kolore zikinez margoturiko fabriken barrualdeen irudikapenak langilearen bizitzaren zikinkeria sinbolizatzen du kementsu; langileria masarekin bat eginik dagoen gizonaren garrantzi urriak, giza duintasunaren eta gizabanakoaren pertsonalitatearen galera gogorarazten du, betiere industria-makinen etengabeko mehatxupean txikiagoturik. Oharra: ikusi Ibarrolaren margogintzari buruz J. González de Duranak, Bilbon 1987an, izan zen erakusketari eginiko iruzkina.
Joakin Lucarini
Ordurako, bere burua ezagutzera emana zuen Bilboko Arte Ederren Zirkulu eta Ateneoan jarri zen erakusketa batean (1928).
Ugaria da bere ekoizpena izaera historiko eta monumentala dutenetan:
Alderdi guztietan fatxadismoa nagusi zen frankismo garaiko aldi historiko horretan, irudi alegorikoetan sentitzen zuen bere burua beharbada inspiratuen, eta eskatutako lanik gehienak hala landu zituen. Mota honetako estiloaren lagin ugari utzi zuen Bilboko arkitektorik emankorrenetako batek, Pedro Ispizuak, diseinatutako fatxadetan.
Joan Guraya
Ertamerika, Mexiko eta Estatu Batuetara igaro zen, eta enkargu batzuk bete zituen, bereziki erlijiozko irudigintzari zegozkionak:
Bere lantegitik irten ziren lanik onenen artean gurutz-bideko egonaldi hauek daude:
Kristoren irudiak
Erlijio-gairik gogokoena Nekaldiko hainbat urratsetan minetan dagoen Kristorena da; baina gurutziltzatzearena bereziki. Beobideren Gurutziltzatuak ia beti bizirik, hilzorian eta burua zerura jasorik dutela agertzen dira, Joan de Mesa-ren estilora taillatuak, jaiera eragin asmoz aldez aurretik pentsatuak. Hasieran, Kristoren besoek gurutzean jarrera horizontala hartzen dute, esate baterako, hauetan:
Eskulturaren Euskal Herriko eskola
Atal honen hasieran gogoratu dugu, 1915ean Robert eta Sonia Delaunayren lanak izan zirela ikusgai Bilboko aretoan zintzilikaturik, eta, handik gutxira (1930) Donostian, jada aipaturiko Arkitektura eta Pintura Modernoaren erakusketan, Picasso, Juan Gris, Miró eta Dalíren koadroak ikusi izan ahal zirela.
Jorge Oteiza
Normalagoa iruditzen zaigu San Telmoren inaugurazioan eztabaida sutsu bat sorrarazi izana:
Oteizaren eskultura-lanak eta bereziki berrienak:
Ez dira eragozpen sentipen goitiarrak eta giza izatearen misterioak zeharkaturiko gizaseme bat agertzen dutela onartzeko; eta hortik ulertzera ematen Gaya Nuñoren berotasuna, "Oteiza ertilari oso ona, bikaina, ezustekoa, gure mendea ongien goratzen duten gizasemeetako bat" dela dioenean.
Eduardo Txillida
'''Zura. Abesti-Gogorra saila''' oinarrizko multzo da, antzinako Euskal Herriko eskulangintzan oinarritua, eta espazioa betetzen duten formen arazoa planteatzera itzuli zen ertilaria, haren bidez. Gauzek espazioan duten mugen azterketa izan zen kezkarik iraunkorrena, hutsa espazio zen edo bizileku, bien arteko harreman iluna.
Munduko museo handi guztietan lanak erakusgai dituen ertilaria eta nazioarteko saririk handienen irabazle, gaur egun mundu mailako ospea duen Euskal Herriko eskulturagile bakarra da Txillida, gure mendeko artistarik handienetarikotzat onartua.
Bizente Larrea
Barautsak. Hala, 1972-73 urteetan, hutsak eta tarteak ugaritu ziren, gainazalak kizkurtu eta bihurritu; barrokismoaren hasiera. Konkorrak ugaritu, tarteak sakontasunean ireki eta ganbiltasunak multzotzen bertikaltasuna areagotzen zuen. Barautsen aldia zen:
Ihesak eta Kodizeak. Eskulturagilea mugimendu hedakor eta norabide anitzetakoek erakarria sentitu zen, 1978-79 urteetan. Ihesen aldia zen, eta Kodizeek jarraitu zioten.
Gerraosteko Euskal Herriko margolariak
Gutxi gorabeherako eta behin-behineko formula moduan, behintzat, artea intuizioz adierazkor diren formen sorkuntza dela onartuko balitz, hots, arteak bi aurpegi –forma eta adierazpena– dituela, esan beharko litzateke mendebaldeko arteak ziur egin zuela formari nagusigoa ematearen alde, XX. mendeko lehen hamarkadetan.
Ziriako Parraga
Jada gogoratu dugu frankismoko kartzelan egona zela, bera izatez komunista zelako, eta gorabehera latz horiek islatzen dira halakoxe malenkonia bat isurtzen duten bere margolanetan.
UR taldea
Karlos Bizkarrondo (1935). Lirismorako joera bere ama Mª Paz Jimenezengandik oinordekotzan hartua izan behar du, baina inolako intimismo tolesgabetik urruti agertzen da. Ia beti oinarrizko estilo trinko bat eta batere alaiak ez diren margo sakon eta ilunak hartuta, sarritan kasik kolorebakarrak eta ongi enpastaturiko paleta soil bat erabiliz eginak. Bere paisaietan batzuetan zerua eta lurra urtu eta herriek mamu-itxura hartzen dute, ez baitira siluetez baino sumatzen.
Migel Anjel Alvarez
Kritikak emandakoa baino arreta eta estimu askoz handiagoa merezi duen margolaria da Migel Anjel Alvarez (1927) tolosarra. Azentzio Martiarenaren ikasle eta Gipuzkoako Artista Berrien Lehen Sariaren irabazlea, Hispanoamerikako Arte Bienalean aurkeztutako «Gazte bat josten» zeritzan gaztetako koadro batekin eman zen ezagutzera ikusleria zabalaren aurrean (Madril 1951).
Nafarroa
Lehenago gogoratu ditugu Jose Ulibarrenaren eskultura-lanak. Isabel Baquedanori eta Jose M. Asunceri dagokienez –paisaiagile bikain honen oihal espresionistek erruz gogorarazten dizkigute Benjamin Palenciarenak–, esan beharra dago gogotsuenak eta eraginkorrenak izan zirela, gero Moreno Galbánek «Iruñeko Eskola» esanez izendatu zuen margolari-talde gazte baten trebakuntza lanetan.
Dionisio Blanco
Dionisio Blanco (1927-2003) duela gutxi hil zenak ere merezi du oroitzapen bat. San Salvador del Vallen jaio zen, bere bizitza eta artea behin betiko markatu zituen lan-istripu baten ondorioz bere gaztarotik fisikoki gutxitua, mende erdi batez pintura intimista landu zuen, oso pertsonala eta gizatasunez betea. Gaixoa, agurea, haurra –betiere, gizakia– silueta lauez egina, bere pintura trinko, xume eta adierazgarriaren erdian ageri da.
Ez-figurazioaren mugimendua
Gipuzkoan, 30eko hamarkada inguruan jada irtena zen kanpora (Nikolas Lekuonaren zirriborroren bat), Europari begira zegoen taldearen barrutik; baina ahalegin herabe hura gerra zibilak eta errepresio frankistak berehala zapuztu zuten. Llano Gorostizaren liburuak, 1965ean argitaratuak, ezin izan dio azkeneko orri pare bat baino eskaini Euskal Herriko paisaia artistikoan eman zen informaltasun abstraktuaren sorrerari, Txillida eta Oteizaren irakaspenek zeharbidez 50eko hamarkadan sustaturikoari.
Ramon Vargas
Sistiagarenaren antzeko ahaleginengatik egin zen ezaguna Ramón Vargas (1934) getxotarra. Esperimentazio bideak bilatuz Euskal Herritik kanpo bizi izan da, abangoardismo espresionistaren ildotik beti, eta askotan abstrakzioaren mugak ukituz.
Denboraldi batez Parisen bizi izan zen eta han filmetako irudien mintzaera batean saiatu zen: