cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jorge Luis Borges
Liaj lastaj jaroj
En 1971 Borges publikigis en Bonaero la novelo titolita El congreso (la kongreso). Venontjare li veturis al Usono, kie li ricevis nombrajn honorojn kaj prelegis en diversaj universitatoj. Reveninte al Bonaero, li publikigis la libron de poezio El oro de los tigres (la oro de la tigroj) kaj la 24an de aŭgusto, nome sia naskiĝtago, li ricevis senegalan omaĝon: nome la publikigo privatforma de lia rakonto El otro (la aliulo). En 1973 li estis nomumita Elstara Civitano de Bonaero kaj, paralele, li postulis sian emeritiĝon kiel direktoro de la Nacia Biblioteko. En 1973 li kunigis por la unua fojo en unu volumo sian Obras Completas (kompleta verkaro), eldonite de Emecé.
Sarrance
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Sarrançais.
Jorge Luis Borges
La amikoj de Borges
Borges kultivis ankaŭ la amikecon de la meksika Alfonso Reyes kiun li konis tra Pedro Henríquez Ureña. Dum la epoko kiam Reyes estis ambasadoro en Bonaero (el 1927 al 1930) ili renkontiĝis ofte, unue en la vilao de Victoria Ocampo kaj poste en la babilrondoj kiun la propra Reyes organizis dimanĉojn en la diplomatia sidejo. Al Borges «ĉefe plaĉegis la rafinita kaj alloga literatura stilo de la meksika verkisto», ĝis punkto ke li konsideris lin «la plej bonkvalita prozisto de hispana lingvo en ajna epoko». En lia memoro Borges verkis la poeziaĵon In memoriam. Por kelkaj kritikistoj, lia rakonto Funes el memorioso sugestas «kaŝita agnosko kaj omaĝo de la jam matura disĉiplo al sia elvokita mentoro».
Cárdenas
Historio
La plej fruaj dokumentaj mencioj datas de la 10-a jarcento. Ekzemple en la dokumento nomita Voto de Fernán González: "Omnes villas de rivo de Alesanco, el rivo de Cárdenas de vertice usque ad Naxeram". En 992 la reĝo de Pamplono kaj Aragono, Sanĉo Garcés la 2-a de Navaro, Abarca, lia edzino doña Urraca Fernández kaj lia filo García Sánchez el Trémulo, donacis al la Monaĥejo de San Millán de la Cogolla la lokon Cárdenas. Mencioj de aliaj donacoj estas de 1064 kaj de 1076.
Arenzana de Abajo
Arenzana de Abajo [arenZAna deaBAĥo] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la nordokcidenta Komarko de Nájera kaj precize en la okcidento de la regiono.
Nacia Parko Tadoba
Oficiale, la nacia parko okupas 116.55 km²; tute apude estas la Sanktejo de Sovaĝaĵoj Andhari (Andhari Wildlife Santuary), fondita en 1986 kaj okupante 508.85 km². Kune, la du protektitaj areoj (625.4 km²) estas nun nomataj Tigrorezervejo Tadoba-Andhari (Tadoba Andhari Tiger Reserve).
Mihály Táncsics
Li laboris kiel vizita instruisto, dum li pli kaj pli turniĝis al la politiko. Li popularigis en siaj libroj la reformprogramaron de István Széchenyi.
Baltasar Hidalgo de Cisneros
Baltasar Hidalgo de Cisneros y de la Torre (Kartageno, Hispanio, 1755 - samloke, 9-a de junio de 1829 ) estis maristo kaj kolonia administranto hispana. Li atingis la rangon de admiralo kaj estis la lasta Vicreĝo de Rivero Plata kun fakta povo super la tuta Vicreĝlando (1809-1810); Francisco Javier de Elío, nomumita kiel sukcedanto fare de la Regenta Konsilantaro de la Junta Suprema Central nome provizora registaro en Hispanio, povis plenumi sian aŭtoritaton nur super kelkaj teritorioj, ĉefe en la areo de Montevideo (1810-1811).
Bahá'u'lláh
Fono
Baháʼu'lláh naskiĝis je la 12-a de novembro 1817 (2-a de Muḥarram 1233 p.H.) en Teherano (Ṭihrán), ĉefurbo de Persio (nuna Irano). Lia patro estis Mírzá ʻAbbás, pli bone konata kiel Mírzá Buzurg de la distriko Núr (en la provinco Mazenderano), notinda nobela ministro en la kortego de Fatḥ-ʻAlí Sh áh. Lia patrino estis  Kh adíjih Kh ánum. (Vidu ankaŭ Genealogio de Baha'u'llah.)
Akcepto de Báb
La registara subpremado de la Baba religio alportis al Baháʼu'lláh dufoje malliberigon, kaj unufoje bastonadan torturon.
Revelacio en la Síyáh-Chál
Dek jarojn poste, en 1863, kiam li estis ekzilita en Bagdado, li formale anoncis sian mision al sia familio kaj al malgranda aro de sekvantoj. Tio ĉi okazis dum dekdu-taga periodo ĵus antaŭ sia sekva ekzilo al la ĉefurbo de la Otomana imperio. Tiam li loĝis en la ĝardeno de Najíbíyyih, kiun bahaanoj nomas la Ĝardeno de Rezvano (Riḍván). Tiun ĉi eventon ĉiujare celebras la bahaanoj kiel la "Festivalon de Rezvano". La unua, tria kaj naŭa tagoj de tiu Festivalo estas Sanktaj Festoj, dum kiuj bahaanoj devus sin deteni de laboro. Baháʼu'lláh konsideris sian alvenon kiel la inaŭguron de la mesia epoko promesita en ĉiuj religioj. Baháʼu'lláh poste deklaris: "La celo de la tuta Dia kreado estas la revelacio de tiu ĉi plej sublima, plej sankta Tago, de tiu Tago konata kiel la Tago de Dio en Liaj Libroj kaj Skriboj -- la Tago, kiun ĉiuj profetoj, ĉiuj Elektitoj kaj la sanktuloj deziris travivi."
Granges-Marnand (stacidomo)
Granges-Marnand estas fervoja stacidomo en Valbroye, Svislando.
(24465) 2000 SX155
Tiu satelito havas diametron de ĉirkaŭ 0,68 km. Ĝi orbitas kun duona grandakso de ĉirkaŭ 3,6 km kaj orbita periodo de 9,252 horoj (0,3855 tago), ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.
Milito de Kurukŝetro
La ĉapitroj (parvoj) kun rilato al la batalo, de la sesa al la deka ĉapitro, estas konsiderataj inter la plej antikvaj de la Mahabarato. La Bagavadgito, sankta teksto de la hinua filozofio, inkluzivita en ĝi, estas konsiderata kiel posta aldono al la Mahabarato kiu ree rakontas la konversacion inter la pandavo Arĝuno kaj Kriŝno, diskonigante la dubon de Arĵuno batali kontrŭ sia familio mem.
3158 Anga
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la vilaĝo Anga en Siberio, naskiĝloko de la rusaj etnologoj Ivan Evsejeviĉ Venjaminov kaj Afanasij Prokopeviĉ Ŝĉapov.
(17238) 2000 EP56
(17238) 2000 EP56 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Anthoscopus
La genro enhavas la jenajn speciojn:
19440 Sumatijain
19440 Sumatijain estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Distrikto Neumarkt
Administra divido
La distrikto konsistas el 19 komunumoj, el kiuj 6 estas urboj.
Arenzana de Arriba
Geografio
Ĝi estas loĝloko kun komunikvojo laŭ la regiona ŝoseo LR-429 inter Tricio nordokcidente kaj Bezares sudoriente. Ĝi estas je 597 metroj super marnivelo.
Jemena kanario
Ĝi troviĝas en Omano, Saŭdarabio kaj Jemeno.
San Jose Earthquakes
Ĝia ĉefa rivalo estas la LA Galaxy.
Veľké Dvorníky
Historio
La unua mencio devenis el 1252. Tiam loĝis tie reĝaj servistoj de fortikaĵo de Pozsony. En 1910 loĝis en la vilaĝo 389 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. Inter 1960-1990 Malé Dvorníky kaj Veľké Dvorníky unuiĝis. En 2001 loĝis en la vilaĝo 795 da homoj, (762 hungaroj, 25 slovakoj).
Insuloj de reĝo Georgo
La insuloj de reĝo Georgo (france: Îles du Roi Georges), estas insulgrupo en la Tuamotua arkipelago en Franca Polinezio. La insulgrupo situas en la nordokcidenta parto de la resto de la arkipelago. La nomo Îles du Roi Georges venas de la angla King George Islands. Tiu nomo donis la brita esploristo John Byron, kiu en junio 1765 vizitis la insulojn Manihi, Takaroa kaj Takapoto. En 1880 Francio rekviziciis la Tuamotuojn, kaj en 1946 ili donis la francan naciecon al la indiĝenaj loĝantoj.
Peñalver
Situo
Peñalver situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Alkario en la sudokcidenta kvarono de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 950 m super marnivelo; je 34 km el Gvadalaĥaro, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 81,31 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°34′58″N 2°53′17″Ok.
Ŝtato Kacina
La indiĝena etna grupo hegemonia en Kacina ŝtato estas la Haŭsoj (foje aociaj al Fulanoj). Do, Islamo hegemonias kaj Ŝario aplikiĝas en la ŝtato.
Rueil-Malmaison
Famuloj
En Rueil-Malmaison nuntempe loĝas interalie:
The Astonished Heart (filmo)
La filmo havas entutan daŭron de 85 minutoj.
Duoninsulo Gaspé
Gaspésie (oficiala nomo), aŭ Duoninsulo Gaspé, Gaspé aŭ Gaspezio, estas duoninsulo laŭlonge de la suda bordo de la rivero Sankt-Laŭrenco en Kebekio, Kanado, etende al la Sankt-Laŭrenca Golfo. Ĝi disigas de Nov-Brunsviko ĉe ties suda flanko la golfo Chaleurs kaj la rivero Restigouche.
Sándor Móricz
Biografio
Sándor Móricz studis en la milita sapeistlernejo de Tulln (Aŭstrio) kaj en la universitato de Vieno. De 1843 ĝis 1848 li estis instruisto kiel subleŭtenanto en la milita normallernejo de la 2-a sikula landlimregimento de Kézdivásárhely. En 1848 – 49 li estis sapeistkapitano kaj li gvidis la fortikigan laboron de terkoloj Gyimes kaj Ojtoz. Li senarmiĝis la 6-an de aŭgusto 1849 ĉe Zsibó. Oni malliberigis lin kaj li liberiĝis en 1852 kaj iomtempe li instruis desegnadon kaj matematikon en la gimnazio de reformita kolegio de Nagykőrös. De 1859 li mastrumadis en sia bieno de Sepsiszentgyörgy. De 1869 li estis denove soldato, en 1879 vickolonelo kaj komandanto de 43-a honved-bataliono, komandanto de 1872 de la Akademio Ludovika, de 1873 ĝis 1875 de la honved-brigado de Sibio.
Ĝermolisto de iranaj esperantistoj
Mirza Mahmud Golŝani
Mirza Mahmud Golŝani estis uea-delegito en la urbo Raŝt en la jaro 1932 (=1311) kaj 1933 (=1312).
Bughdan Hajraptian
Bughdan Hajraptian estis uea-delegito en la urbo Anzali en la jaro 1923 (=1302).
Azar Karimi
Azar (Zahra) KARIMI estas irana esperantistino, kiu en 1996 estis inter la kunfondintoj de Irana Esperanto-Asocio.
Reza Kheir-Khah
Reza KHEIR-KHAH [Reza Ĥejr-Ĥah] estas irana esperantisto, kiu ekde la 1990-aj jaroj unue vivis en Japanio, nun en Tajvano. Li listiĝas kiel membro de la Internacia Rajtigita Ekzamenantaro, kaj laŭ la stato de 2016 estas la sola komisionano en Tajvano. En 1993 la eldonejo Libroteko Tokio publikigis lian libron Leteroj el Japanio.
Moĉul Mosavar Rahmani
Moĉul Mosavar Rahmani estis unu el instruistinoj kiuj instruis Esperanton senpage en Tehrano dum la jaroj 1916 kaj poste, kaj ankaŭ verkis artikolojn pri Esperanto en gazetaro. Ŝi estis edzino de Ŝejdani, la patro de Esperanto en Irano. Antaŭ 100 jaroj en la revuo "Nova epoko" aperis perslingva artikolo nome "La statistiko de la lingvoj en la mondo", kies tradukinto estis s-ino Moĉul.
NGC 2092
NGC 2092 (alia indiko — ESO 57-SC22) estas malfermita stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
23-a de oktobro
Tagoj de semajno
La 23-a de oktobro estas (laŭ gregoria kalendaro):
Biarritz (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj TGV kaj Nova Akvitanio.
Jaransk
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
En jaro 1959 la urbo havis 11.8 mil loĝantojn.
Blankavanga pintvostanaso
Kutimaro
La Blankavanga pintvostanaso manĝas semojn, akvoplantojn, algojn kaj malgrandajn bestetojn akiritajn per plaŭdado.
Nijolė Gelžinytė
Nijolė Gelžinytė (naskiĝis la 17-an de marto 1938 en Šiauliai) estas litovia teatra kaj kina aktorino kaj reĝisorino.
Aktoraj aperoj
Pri ŝi estas filmita la dokumenta filmo „Kambariai be durų“ ("ĉambroj sen pordoj"), kiun en 1997 reĝisoris Edmundas Zubavičius.
Béla Páter
Kariero
Páter Béla studis en la Universitato Pázmány Péter kaj li diplomiĝis en teknikuniversitato de Budapeŝto (1883). De 1894 li estis instruisto de Agrikultura Lernejinstituto de Koloĵvaro, poste rektoro de Agrikultura Akademio por kvazaŭ unu jardeko. En 1904 li fondis la unuan stacion por kuracplantesploro en Koloĵvaro, kies li estis direktoro ĝis 1931.
Hesperornitoformaj
Hesperornitoformaj birdoj estis, strikte dirite, la solaj dinosaŭroj koloniintaj la oceanojn; la akvoreptilioj de ilia tempo, kiel la fiŝosaŭroj kaj pleziosaŭruloj, ja ne estis dinosaŭroj.
Rahaĉoŭ
Historio
La urbo unua foje menciiĝis en kronikoj en la jaro 1142.
Ripoux contre ripoux (filmo de 1990)
Temo
François kaj René formas teamon de koruptitoj jam de 5 jaroj kiam François, kiu projektas trapasi ekzamenon por fariĝi komisaro, deziras refariĝi honesta. Sed kiam li redonas ŝtelitan monon al prirabita juvelistino, tiu ĉi, pro antaŭa rankoro kontraŭ René, akuzas ilin pri la malbonfaro. Ambaŭ policistoj tiam estas portempe eksigitaj kaj anstataŭitaj de inspektoroj Brisson kaj Portal, supozataj esti modeloj de honesteco. Tamen ŝajno trompas...
Mogelsberg
Kuracloko
Jam ek de la mezepoko Mogelsberg estas konata kiel kuracloko. La bela pejzaĝo de la Necker-Valo kaj togenburgaj montoj kaj arbaroj invitas al migrado en bela kampara pejzaĝo.
Bezares
Aktualo
La bazo de la ekonomio estas agrikulturo, kaj ĉefe vinproduktado, sekvita de betoj, tritiko kaj hordeo, krom la fruktoĝardenoj. Estas ankaŭ ŝafoj kaj bovoj. La loĝantaro estas tre maljuniĝinta. Vizitindaĵoj estas la preĝejo kaj la ermitejo ktp.
Komjáti
Komjáti estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
Ŝuista submajstro de Weißenfels
La Ŝuista submajstro (germane: Weißenfelser Schusterjunge; vere Stadtjunge) estas 1,40 m alta bronza figuro de gaja knabo en la Urboparko de Weißenfels, Germanujo. Ĝi staras sur tombosoklo kiu portas la enskribon "Weil's mich freut! / Ĉar mi ĝojas!". Proksime de ĝi troviĝas la tombo de Novalis.
741 Botolphia
741 Botolphia estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita de la usona astronomo Joel Hastings Metcalf la, elde Winchester (Masaĉuseco, Usono).
Iván Almár
Iván Almár, laŭ hungarlingve kutima nomordo Almár Iván estis hungara astronomo. Lia patro estis György Almár, lia edzino estas Erzsébet Illés ekde 1959. Iván Almár naskiĝis la en Budapeŝto.
IJK 1980
La 36-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO okazis dum somero 1980 en la urbo Raŭmo borde de la Balta Maro en la sudokcidento de Finnlando. La kongreson partoprenis 332 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj.
Moskva Instituto de Esperanto
Esperanto-kursoj
La Instituto ĉiam restis ne pli ol malgranda privata lernejo, ĉar nek la kvanto de la lernantoj (ĉ. 80 en la unua jaro, ĉ. 50 en sekvantaj jaroj), nek tiu de la instruistoj (maksiniume 6 - 7, inkluzive de A. Saharov mem), nek la skalo de la agado estis grandaj.
Listo de birdoj de Antarkto
Pufinoj kaj petreloj
La procelariedoj estas la ĉefa grupo de mezgrandaj "veraj petreloj", karakterizitaj per unuiĝintaj naztruoj kun meza vando, kaj longa ekstera funkcia organo. Ekzistas 75 specioj tutmonde kaj 18 specioj troveblas en Antarkto.
Distrikto Darmstadt-Dieburg
La distrikto Darmstadt-Dieburg (Landkreis Darmstadt-Dieburg) situas en la distriktaro Darmstadt de la germana federacia lando Hesio. La distrikto havas areon de 658 km², kaj fine de ĝi havis  loĝantojn. La distrikto apartenas al la ekonomia regiono Rejno-Majno.
Najbaras norde la distrikto Offenbach, oriente la bavaraj distriktoj Aschaffenburg kaj Miltenberg, sude la distriktoj Odenwald kaj Bergstraße kaj okcidente la distrikto Groß-Gerau. La areo de la urbo Darmstadt estas ĉirkaŭata de la distrikto Darmstadt-Dieburg okcidente (urbo Pfungstadt kaj Griesheim), sude (urbo Seeheim-Jugenheim) kaj oriente (urboj Dieburg, Reinheim, Groß-Umstadt, Babenhausen). En la urboparto Kranichstein de Darmstadt situas la administrejo distrikta, la (antaŭe solaj) oficejoj en Dieburg iom post iom fermiĝas.
Historio
Dum la mezepoko pluraj regantoj dividis inter si la regionon. Okcidente la grafoj de Katzenelnbogen evoluigis la lokojn Darmstadt, Groß-Gerau, Zwingenberg kaj Reinheim al urboj. La kamparanoj de Weiterstadt kaj Griesheim liveris la nutraĵojn por la grafaj kasteloj en Darmstadt kaj Groß-Gerau, dum Pfungstadt kaj Seeheim iĝis centroj de propraj distriktoj. Dum 1476 la tuta posedo de Katzenelnbogen transiris al Hesio.
Nay (Pyrénées-Atlantiques)
Nay estas franca situanta en departemento Pyrénées-Atlantiques, regiono Nova Akvitanio.
Ĵodzina
Historio
Unua fojo estis menciita en la jaro 1688. De la jaro 1793 en konsisto de Rusia imperio. En la jaro 1958 estis fondita Belorusia aŭtomobila uzino por produktado de grandŝarĝaj kamionoj (BelAZ). De la jaro 1963 - urbo.
Portofino
Fizika geografio
Portofino estas parto de la regiona Natura Parko de Portofino: Vidu en la itala: Regiona Natura Parko de Portofino kun ses aliaj komunumoj kaj de la Mara Rezervo de Portofino.
Weißkirchen (Stirio)
Weißkirchen estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Murtal. Fine de en la komunumo vivis.
Evaristo Páramos
Evaristo Páramos (1960) estas hispana kantisto kaj verkisto.
Verkoj
Disko kun "The kagas":
Gustavo la 2-a Adolfo (Svedio)
Vivo
Kaj por la financado de la militoj kaj por plifortigi la propran potencon interne (ekz. kontraŭ la Dinastio Vasa) Gustavo Adolfo farigis kune kun la kanceliero grafo Oxenstierna multajn reformojn. La administrado reorganizitis kaj la jurisdikcio novitis. La registaro dividitis en kvin sekciojn, la ekonomio subtenitis kaj la tuta militistaro iĝis nove kunmetita.
Ekonomia historio de Francio
Agrikulturaj ŝanĝoj
La sistemo de komunuma posedo kaj de malfermaj kampoj okzigis multajn limigojn: la ĉefa kaŭzo estis sekvo de la trijara kultivrotacio kaj de kalendaro decidita de la vilaĝa komunumo. Krome estis kolektivaj devoj kaj paŝtorajtoj. Anglio finigis tiun sistemon konsideritan misproduktan kaj malprofitan por klopodoj al plinovigo por disvolvigi la individuan posedaĵon kaj la "ĉirkaŭbarojn". Kelkaj sudfrancaj regionoj praktikis dujaran sistemon (la tero ripozis ĉiun duan jaron) eĉ malpli produkta, dum okcidente kelkaj kamparanoj kultivis ĝis la totala elĉerpigo de la tero. La produktiveco estis tre malalta: el 4 ĝis 5 grajnoj kolektitaj el unu grajno semita, kio postulis ke unu kvarono aŭ unu kvinono de la rikolto ne povis esti konsumita. La herbejoj estis raraj, same kiel la furaĝoteroj kaj la malfortecon de la brutobredado rezultis en manko de sterko, kio faris nemalhavebla la kultivrotacion por rekonstitui la fekundecon de la grundo. La kvanto de la rikoltoj kaj la prezoj de la agrikulturaj produktoj estis submetitaj al la klimataj riskoj kaj tiele al fortaj fluktuoj de gravaj sociaj konsekvencoj.
Tiu agrikultura progreso videblas en la demografia pligrandigo de la 18a jarcento, laŭ kiu la populacio atingis ĉirkaŭ 21 milionojn de loĝantoj komence de la jarcento kaj ĉirkaŭ 28 milionojn tuj antaŭ la Revolucio. Ĝis la mezo de la 18a jarcento, la demografia kresko estis tuŝita de malsategoj, kies aperoj koincidis kun la pintoj de pli alta mortindico. En la dua duono de la jarcento, kvankam ankoraŭ estas malabundo de nutraĵoj, tiuj periodoj estas pli mallongaj kaj surlokaj. La malpliigo de la amplekseco de la fluktuoj de la agrikulturaj prezoj dum la krizoj pruvas tiun progreson. Tamen, la agrikulturo plue tenis malaltan produktivecon: tuj antaŭ la Franca revolucio, la averaĝa produktiveco restis limigita je ĉirkaŭ kvin grajnoj por unu semo, dum en Anglio la proporcio estis de 12 al 1. Voltaire notis: «Oni skribas utilajn aferojn pri agrikulturo; ĉiuj legas ilin, escepte la terkulturistoj».
La ekonomio kaj la Revolucio
La kirlego de la Revolucio faris, ke tiu liberigo estis malmulte aplikita sur la faktoj kiuj rezultis en konfiskoj, aŭtoritatema administrado de prezoj kaj de salajroj kaj eĉ de la monmalstabileco ligita al la inflacio okazigita de la papermonero (asignaĵoj).
La ekonomio sub la Konsularo kaj la Imperio
Je geografia nivelo, la periodo de la Konsularo kaj de la Imperio anoncis la dislokigon de la ekonomia dinamismo: malfaciloj por la atlantika marbordo, senindustriigo de la okcidento kaj de la sudokcidento kaj disvolvigo de la industrio en la oriento de la lando.
Avantaĝoj kaj malavantaĝoj de la ekindustriigo
Komence de la 19a jarcento, Francio suferis ian kvanton de malavantaĝoj kiu malhelpis ĝin atingi ekonomian kreskon kompareblan kun tiu de Britio. Pri varpeto, la malforteco de la demografia kresko, kompare kun tiuj de aliaj landoj de Eŭropo, malpliiĝis la internan merkaton, dum je ekstera nivelo, la brita hegemonio en la maroj malprofitis al la franca komerco. Francio ne sukcesis iĝi konkurenca en la tiamaj industrioj (nome produktantaj de kotonaĵoj) kaj devis koncentriĝi en la eksportoj por kiuj la gravo de la bonkvalito havigis aldonan avantaĝon ekster la prezaj konsideroj: krome ĝia industria tradicio havigis al la lando kvalifikitan laborforton.
La industria kresko sub la monarkio
Se ĝia enspezo faris de Francio la duan grandan potencoj kiu spertis la industrian ekesplodon, tio ne ebligis ke ĝi atingu Brition: nome la franca produktado de karbo en 1850 estis simila al tiu de Britio de 1790.
Totala milito
La Unua Mondmilito okazigis katastrofan ekonomian rezulton por ĉiuj partoj (escepte por Usono kaj Japanio), ne nur por tiuj kiuj malvenkis sed ankaŭ por tiuj kiuj venkis. Kiel antaŭdiris John Maynard Keynes en sia libro post-Konferenco de Versajlo, la fortaj militkompensoj metitaj al Germanio ne nur estis nesufiĉaj por reanimigi la francan ekonomian rekuperadon, sed fakte damaĝis grandkvante Germanion kiu fakte estis ĝia granda komerca partnero; pro tio, ĉio tio damaĝis ankaŭ Francion.
Zsigmond Simonyi
Biografio
Li estis vicprezidanto de Propaganda Komitato por Lingvo Internacia (1918-19). Li klopodis enkonduki Esperanton en la universitaton. (I. „Hungara Esperantisto“, decembro 1919).
Santa Cruz de Retamar
Situo
Santa Cruz de Retamar estas situa en la okcidenta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Komarko de Torrijos en la norda parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 603 m; je 38 km el Toledo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 130 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°7′14″ N 4°14′17″ Ok.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie.
Mira (Likio)
Historio
Dum la jaro 809 la loko estis prirabita kaj detruita fare de araba armeo sub gvido de Harun al-Raŝid kaj poste perdis sian signifon. Dum la regado de la bizanca imperiestro Aleksios la 1-a (1081–1118), Mira dumtempe konkeriĝis fare de la Turko-Selĝukoj. Italaj komercistoj el la urbo Bari uzis la maltrankvilan epokon, por transporti la ostojn de Sankta Nikolao al sia hejmurbo, kie ili alvenis la 9-an de majo 1087. Ekde tiam la urbo Bari estis la ĉefa pilgrima centro de la kristana kulto pri Nikolao.
NGC 2094
NGC 2094 (alia indiko — ESO 57-SC26) estas malfermita stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
Großmutschen
Historio
La romianoj kulturis tie vitojn kaj ilia grava vojo nomata Sukceno tie estis. La unua skriba mencio pri la vilaĝo okazis en 1466 laŭ tiama hungara ortografio „Wdward”. En 1910 vivis tie 497 homoj, (plejparte kroatoj). Ĝis 1921 Sopronudvard apartenis al Hungara reĝlando, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto Felsőpulya, poste al Aŭstrio (inter 1938-1945 al Germanio).
Eugene M. Shoemaker
Morto
Eugene Shoemaker pasis grandan parton de siaj lastaj jaroj al serĉo kaj esplorado de nerimarkitaj meteoritaj krateroj en la tuta mondo. Dum tia ekspedicio, li mortis pro trafikakcidento la en Alice Springs en Aŭstralio. Lia edzino Carolyn S. Shoemaker estis nur vundita.
Bezeréd
Nomportantoj
En formoj Bezerédj, Bezerédi kaj Bezerédy dum la historio kaj ankaŭ nun oni trovas tiujn familiajn nomojn, ekzemple:
IJK 1993
Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo – «ekonomio kaj socio en ŝanĝiĝo», kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato. Abundis kulturaj, distraj, prelegaj, ekskursaj kaj sportaj programeroj, kaj aliaj, interalie en la belegaj montaraj ĉirkaŭaĵoj de Vraca, kie eĉ eblis grimpi alpinisme.
Kamargo-ĉevalo
La kamargo-ĉevalo aŭ kamargu-ĉevalo (camargue-ĉevalo) estas tradicia ĉevalo de la bov-paŝtistoj de ĉirkaŭ Camargue [kamargu].
Bredado
Ĉiu bredisto de la kamargu-ĉevaloj havas propran simbolon, blazonforman. La ĉevalaroj povas moviĝi sur 6880 hektaroj, kies nomo estas Lagune Etang des Vacarés, kaj estas unu el la plej belaj naturprotektaj regionoj de suda Francio.
Karakterizaĵoj
La kamargu-ĉevalo estas varmosanga ĉevalo. La postkola alto de la ĉevalo estas ĉ. 133-150 cm, pro kio oni grupigas ĝin al la etĉevaloj. Ĝia korpostrukturo estas forta, la viloj estas grizaj, kiuj heliĝis dum la aĝiĝo. La kolhararo estas abunda, la vosto estas taŭzita. La pugmuskoloj estas fortaj, la dorso, kolo kaj oreloj estas mallongaj. Ĝia kapo estas relative granda kun grandaj okuloj kaj rekta nazsupro. Ĝia hufo estas larĝa, tiel ĝi povas skurpaŝi sur marĉa grundo. Ĝi toleras la marakvon, tiel oni nomas ĝin en sia hejmo „blanka ĉevalo de la maroj”.
16761 Hertz
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germania fizikisto Heinrich Rudolf Hertz (1857–1894), kiu substance antaŭenirigis la konon pri elektro. Liaj eksperimentoj pruvis la ekziston kaj ekzamenis la naturon de la, tiel malfermante la vojon al unu el la plej gravaj elfaradoj de la moderna tekniko.
Stanisław Swianiewicz
Deveno kaj juneco
Li finis mezlernejon en Centra Rusio en Orle kaj poste studis ĉe Moskva Universitato en Jura Fakultato tiutempe ampleksanta tuton de la sociaj sciencoj kun ekonomiko. Lige al la eventoj de la 1917 li forlasis Moskvon. Jam pli frue ligita al sendependiga movado iĝis en 1919 komandanto de Pola Armigita Organizo en Livonio kaj post atingo de Vilno partoprenis en bataloj kun bolŝevikoj. De majo 1920 aliĝis al taĉmento, kiu oktobre partoprenis t.n. ribelon organizitan de generalo Lucjan Żeligowski. Kavaliro de Batal-Kruco.
A Momentary Lapse of Reason
A Momentary Lapse of Reason estas la dektria albumo de la rokgrupo Pink Floyd, eldonita la 7-an de septembro 1987. Ĝi estas la unua albumo de la grupo post la foriro de Roger Waters, kiu estis ĝia basgitaristo, kantisto, tekstisto kaj ĉefa verkisto. Male al ĉiuj albumoj ekde The Dark Side of the Moon, A Momentary Lapse of Reason ne estas konceptalbumo sed nur aro da kantoj neligataj per komuna temo, ĉiuj subskribitaj aŭ kunsubskribitaj de la gitaristo David Gilmour kun aliaj muzikaj verkistoj. A Momentary Lapse of Reason estis ĉefe surbendigata en barĝo freŝe aĉetita de Gilmour kaj konvertata al surbendiga studio, la Astoria. Dum tiu tempo, juĝa kverelo oponis David Gilmour kaj Roger Waters pri la ebleco de Gilmour uzi la nomon "Pink Floyd", kiu estis solvata profite al Gilmour kelkajn monatojn post la publikigo de la albumo. La albumo ricevis nefervorajn recenzojn kaj estis gazetare misfamigata de Roger Waters, sed iĝis komerca sukceso interalie helpe de la sekvinta turneo.
Turneo
La turneo de A Momentary Lapse of Reason estis grandega sukceso. En Nordameriko, Eŭropo Japanio kaj Aŭstralio, kvazaŭ ĉiuj koncertoj afiŝiĝis kompletaj. Koncerta albumo, Delicate sound of thunder estis publikigata la 22-an de novembro 1988, sekvata de filmo en junio 1988. Kelkaj tagoj poste, la ŝipanaro de la Sojuz TM-7 aŭskultis la albumon, kaj Pink Floyd iĝis la unua rokgrupo muzikata en kosmo. La turneo finiĝis dum festivalo en Knebworth la 30-an de junio 1990, post 200 koncertoj, 4,2 milionoj da spektantoj kaj 60 milionoj da pundoj de profito (sen nombri la merkataĵoj).
10971 van Dishoeck
Nomo
Ĝia nomo honoras la nederlandan astrofizikistinon Ewine van Dishoeck, direktorino de la Laboratorio " Raymond kaj Beverly Sackler" pri Astrofiziko ĉe la la Observatorio de Leiden. Ŝi faris gravajn kontribuojn al la molekula astrofiziko kaj la astrokemio. Ŝi ricevis la prestiĝan Premion Spinoza.
Jasnogorsk
En la urbo estas fervoja stacio inter Moskvo kaj Tula.
Layrac
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Layracais.
Ralph J. Gleason
Ralph J. Gleason (* 1-an de marto 1917 en Novjorko, Novjorkio; † 3-an de junio 1975 en Berkeley, Kalifornio) estis usona ĵurnalisto kaj kritikisto pri ĵazo kaj roko. Kun Jimmy Lyons li fondis en 1958 la Ĵazfestivalon je Monterrey. Ekde 1970 ĝis 1975 li estis vicprezidanto de diskeldonejo Fantasy-Records. Li verkis ankaŭ multajn diskokovraĵo-tekstojn por ĵaz-albumoj.
Čímice
Čímice (Zimitz, en la jaroj 1939–1945 Schimitz) estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Plzeň, distrikto Klatovy. Vivas ĉi tie.
Hungara leporhundo
Fabelo
Ŝajnas, dum la tuta historio la hungaroj profitis ĉashundo tiun hundon. Ĝi havas tre longajn piedojn, sekve tre rapide kuras. En la mezepoko jam ŝatata raso estis la leporhundo, la plej elstaraj apartenis al la reĝo. En la 19-a jarcento oni fondis klubojn, kie ariĝis ŝatantoj de leporhundoj en Hungario. Oni aranĝis ankaŭ konkursojn pri hundokuro.
Komitatanoj A-C 1986-2020
La suba tabelo donas ideon pri la daŭro de la periodoj, pri kiuj pli aŭ malpli konataj esperantistoj kiel komitatanoj povis influi la politikon de UEA-estrado, kaj pri la grado en kiu malsamaj naciaj asocioj povis fari tion.
Géza Bartoniek
Biografio
Géza Bartoniek akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1878. Li estis asistanto de Loránd Eötvös en fizika instituto inter 1879-1886. Pli poste li instruis en lerneja instituto en Budapeŝto. En 1895 li fondis kolegion nomatan pri Loránd Eötvös kaj gvidis ĝin ĝis 1927. Intertempe en 1921 li estis honora doktoro de la Universitato, krome li ricevis la francan ordenon Honora Legio. La kolegio estis altnivela edukejo por estontaj instruistoj.
Papiruso de Rhind
Alproksimiĝanta kalkulo de la nombro Pio
En la 48-a tasko Amoso priskribas kiel kalkuli la areon de cirklo, kiu entenas en kvadrato de flanka longeco de 9 unuoj. Tiel li prezentas alproksimigon de π.
Hospitalo Sankta Spirito (Lübeck)
La Hospitalo Sankta Spirito (Heiligen-Geist-Hospital), konstruita en 1286 je Lubeko, estas unu el la plej aĝaj, ankoraŭ ekzistantaj socialaj institucioj de la mondo. Ĝi sekvas la tradicion de la Hospitaloj Sankta Spirito laŭ la modelo de la Ospedale di Santo Spirito in Sassia en Romo. Prizorgantoj de la malsanuloj kaj malriĉuloj en ĉi tiu domo estis monaĥoj de la Ordeno de la Sankta Spirito.
Santa Coloma (Rioĥo)
Historio
En la 1960-aj jaroj la elmigrado iris al enlandaj centroj, unue al Bilbao, Barcelono kaj Madrido, kaj en la 1970-aj jaroj al Logroño. El la 1950-aj jaroj oni malaltiĝis el 505 loĝantoj ĝis la nunaj 100.
Orbányosfa
Orbányosfa [orbAnjoŝfa] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg. En la loknomo Orbán signifas: Urbano.
Nicholas Winton
Savado de la infanoj
Dum la naŭ monatoj, kiam la milito daŭre alproksimiĝis, Nicholas Winton sukcesis organizi transporton de 669 infanoj per ok trajnoj de Prago al Londono (malgranda grupo de 15 veturis per avio al Svedio). La naŭa trajno, la plej granda transporto, devis foriri el Prago la 3-an de septembro 1939, sed tiun tagon Britio eniris la militon kaj la trajno neniam foriris el la stacio. "Dum horoj post la anonco, la trajno malaperis", memoris Winton poste. "Neniu el la 250 infanoj en ĝi reaperis. Tiun tagon 250 familioj atendis vane en Liverpool Street. Se la trajno fruintus unu tagon, ĝi alvenintus. Pri ne unu el tiuj infanoj oni aŭdis denove, kio estas aĉa sento."
(16762) 1996 TK10
(16762) 1996 TK10 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Flavgorĝa kanario
Ekologio
Oni scias malmulte pri la ekologio de tiu specio, sed ŝajne ĝi preferas duonaridajn dezertajn arbustarojn, savanon kun disaj arboj, makisaj tufoj en rokaj deklivoj kaj herbejojn, ĉefe tiujn kun herbotufoj de Cymbopogon kaj malgrandaj arbustoj kiaj Lavandula, ties preferata manĝo. La specio estis konstatita laŭlonge de la valo de malgranda rojo je 1,400-1,500 m. Tiu specio neneiam estis konstatita ĉe kultivejoj de tre degradita tero kaj ŝajnas tre endanĝerita de habitatoŝanĝo kaj de homa ĝenado. La ununura konstatita nesto estis trovata en pinto de malgranda arbusto de akacio en bordo de la kratero de Monto Fantalle en la Nacia Parko Aŭaŝo en 1999.
Gama-radiado
Gama-radiado (aŭ γ-radiado) estas elektromagneta radiado. Pro ĝia tre alta frekvenco ĝi estas joniga radiado. Ĝia frekvenco estas pli ol 2,42 EHz, la ondolongo pli malgranda ol 124 pm, pli mallonga ol ikso-radioj. Ĝi estas formita de fotonoj.
Miklós Takács
Miklós Takács naskiĝis en 1906 en Szombathely, li mortis en 1967 en Szombathely.
Sankt Georgen ob Judenburg
Sankt Georgen ob Judenburg estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Murtal. Fine de en la komunumo vivis.
Pléneuf-Val-André
Val-André
Tiu unua operacio estis limigita al la sudo, la akiritaj terenoj limiĝis al la nuna strato des Mouettes. La kreo de dua parto daŭrigis la iniciaton de Charles Cotard plilongigante ĝin ĝis pli malebenaj terenoj proksime de Murs Blancs. La konstruo en 1894-1895 de Grand Hôtel, kies nomo taŭgas, estas la ĉefa elemento de tiu dua fazo.
Geografio
.
Prahistorio
La plej malnova ilo, pugnokojneto laŭ aĉeŭlea tipo, atestas ke homa restado okazis je pli ol. Tiu restado estis identigita en du lokoj : unue malsupre pro la ĉeesto de abunda ilaro el tajlita siliko ; due apud la supro kie estis trovitaj nur kelkaj krudaj silikoj inter granda nombro da bestaj ostoj, neniu homa restaĵo estis retrovita kontraŭ anonco en gazetaro.
Vuelta a España 2014
La Vuelta a España 2014 estas la 69-a Vuelta a España (Biciklista Ronditinero en Hispanio).
Bad König
Bad König estas banloka urbo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, kiu havas sian nomon de la mezalta montaro Odenvaldo, en la federacia lando Hesio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Eŭska toponimio
Plibonigiloj
Same, modernaj vilaoj ofte afiŝas nomojn kiel:
Agrikulturo - Neolitikaj influoj
Neolitiko favoris interŝanĝojn inter oriento kaj okcidento de Mediteraneo.
Antikvaj toponimoj
Male, estas pli malfacile rekoni la urbon Oiartzun (Gipusko) en la antikva Oeasso tiom la grafio estas proksimuma.
Romanigado
La sufikso -os ankaŭ formis nomojn de akvitani-romiaj domajnoj vidalvide al gaŭl-romiaj nomoj en -acum:
(76819) 2000 RQ91
Ĝi orbitas, kun iom granda orbita klineco, en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro ».
József Berky
József Berky [jOĵef berki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Berky József estis hungara aktoro. Liaj fratinoj estis Lili Berky kaj Kató Berky (ambaŭ aktoroj).
142760 Csabai
142760 Csabai estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo ''Sloan Digital Sky Survey (SDSS), elde la Observatorio de Apache Point en Sunspot (Nov-Meksiko, Usono).
Kleinwarasdorf
Historio
La keltoj jam uzis tie fornojn por fandi feron. La romianoj baldaŭe vivis tie 300 jarojn. La unua skriba mencio pri la vilaĝo okazis en 1194 en formo "Pred. Baran". En 1529 kaj en 1532 la turkoj detruis la vilaĝon, poste kroatoj refondis ĝin. En 1910 vivis tie 1173 homoj, (plejparte kroatoj). Ĝis 1921 Borisfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto Felsőpulya, poste al Aŭstrio (inter 1938-1945 al Germanio).
István Sütő
SÜTŐ István [sytoe:] estis rumania hungara poeto. Li naskiĝis en Târgu Mureș la 29-an de septembro 1949 kaj mortis en Târgu Mureș la 26-an de januaro 1987.
Rompiĝemo
La rompiĝemo eldiras, kiomgrade materialo plastike deformiĝas, ĝis kiam fendoj ekestas kaj ĝi fine rompiĝas. Altan rompiĝemon havas precipe materialoj kun granda malmoleco, kiel ekzemple diamanto, karbidoj, nitridoj, saloj, ceramikoj. Kontraŭaj estas duktilaj materialoj, plejparte metaloj kaj plastoj, kiuj kompare estas altagrade plastike deformeblaj, ĝis ili fine rompiĝas. Ili do havas malmultan rompiĝemon. La rompiĝemo ankaŭ dependas de la temperaturo, al kiu la materialo estas elmetita.
Garland (Teksaso)
Klimato
Garland havas humidan subtropikan klimaton. La varmo kulminas en julio kun iama rekordo 44 °C, la malvarmo kulminas en januaro, tiam foje frostas. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte en majo.
Deutscher Bundesjugendring
Agado de la ligo
La junulara ligo defendas la interesojn kaj postulojn de junuloj (aparte de la membroasocioj, sed laŭ la memkompreno de ĉiuj ajn junaj loĝantoj de Germanio) vidalvide al la parlamento kaj registaro de Germanio kaj ankaŭ estas lobia de junaj homoj en la amaskomunikiloj kaj publikaj eventoj. Krome ĝi reprezentas la germaniajn junularajn asociojn en internaciaj ligoj de junularaj asocioj, helpas kunordigi la internacian kunlaboron inter junularaj asocioj kaj tenas la kontakton al aliaj internaciaj instancoj (Eŭropa Unio, Konsilio de Eŭropo, Unesko ktp).
Strukturo
En la ekzekuta komitato ĉiu membroasocio havas unu seĝon kaj unu voĉon. La junularaj ligoj en la 16 federaciaj landoj sendas entute tri reprezentantojn al tiu kunveno. La ekzekuta komitato respondecas pri la politika laboro inter la ĝeneralaj asembleoj. Ĝi kunvenas kvarfoje dum ĉiu jaro. La unua esperantisto en tiu komitato en 1993 kaj 1994 estis Thomas Pusch.
Chřibská
Historio
Plimulto de loĝantoj estis de germana nacieco, post ellandigo okazis abrupta sinko de la loĝantoj. Nove alivenitja ĉeĥaj entreprenistoj ofte forveturisgis ekipaĵarojn de la germanaj entreprenoj el la limregiono kaj finigis produktadon, kio kaŭzis pluan malpliiĝon de loĝantoj. Estis detruitaj kelke da domoj, inkluzive de kelkaj en la placo.
Evoluismo kaj Katolika Eklezio
"Antaŭ la fundamenta problemo nesolvebla per la teorio de la evoluo mem – ĉu estras la sensenco aŭ la senco – la kristana kredo esprimas la konvinkon laŭ kiu la mondo en sia tuteco, kiel diras la Biblio, eliras el la Logos, tio estas el la kreanta senco, kaj reprezentas la kontingencan formon de Lia propra plenumiĝo." (Joseph Ratzinger, ''Kredo je la kreo kaj teorio de evoluismo).
Historiografia problemo
Krome, rilate la pozicion de la Apostola seĝo, oni devas konsideri ke la dokumentoj de la Sankta Ofico kaj de la Kongregacio de la Indekso koncernantaj la debaton pri la evoluismo, estas alireblaj nur ekde 1998, kiam la arĥivoj estis malfermitaj al la esploristoj. Antaŭe necesis profiti de paralelaj dokumentoj en ekleziaj revuoj kiel la La Civiltà Cattolica. Kiam oni povis aliri la vatikanajn arĥivojn, oni konstatis ke neniu dokumento estis promulgita rilate evoluismon fare de la tiama Kongregacio por la doktrino de la kredo.
Sintezo de la rezultoj de la studoj pri la dokumentoj de la “Sankta Ofico” kaj Indekso de "malpermesitaj libroj"
Sed se ne intervenis la Apostola Seĝo, intervenis la Kongregacio de la Indekso, okupiĝante pri tri kazoj de katolikaj aŭtoroj subtenantoj de evoluismo (Raffaello Caverni, Dalmace Leroy kaj John Augustine Zahm), tamen la kongregacio ne intervenis siainiciate sed pro denunco de “skandalizitaj fideluloj”. Oni vidu en tri kazoj interesitaj:
Enciklikoj kaj koncilioj dekretantaj pri evoluismo
Leono la 13-a skribas: "En aferoj kiuj ne koncernas la kredon decis al la sanktuloj, tiel ankaŭ al ni, pensi malsame", laŭ la maksimo de Tomaso de Akvino kiu admonas: "Al mi ŝajnas afero plej justa kaj ĝusta rilate la opiniojn komune akceptitajn ĉe filozofoj kaj ĝenantajn nian kredon, ilin nek aserti kiel dogmojn, ankaŭ se enkondukitajn foje subnome de filozofoj, sed nek ilin negi kiel kontraŭajn al nia kredo: kaj tio por ke ne estu ofertita al la saĝuloj de tiu mondo la okazo malŝati la doktrinon de la kredo."
John Zahm
John Augustine Zahm (1851 - 1921), sacerdoto kaj scienculo, adheris', en sia verko Evolution and Dogma (1896). al Darwismo apogiĝante sur la aŭgustena teorio de “raciaj semoj” (kiuj, semitaj de Dio en la aĵoj, iom post iom kreskiĝas) kaj sur la tomasa doktrino laŭ kiu Dio aktivas en naturo pere de aliaj kreitaĵoj. Laŭ Zahm, la evoluo povas esti interpretita kiel dia ago pere de naturaj leĝoj, kies efikoj tamen ne estas miraklaj, kaj, malsame ol Caverni kaj D. Leroy, li akceptis ke la homa korpo povas esti rezulto de longa evoluo, asertante ke nur la animo estas rekte kreita de Dio ĉi-kaze.
Ŝajnas ke tiutempe ĉe la Kongregacio de la Indekso oni komencis “interesiĝi” pri la libro Evolution and Dogma, kio efektive okazis tujpost. La libro estis analizita kaj estis proponita la cenzuro kaj eble oni redaktis la motivon de la cenzuro, sed ĝi neniam estis publikigita. Laŭ supre cititaj historiistoj estis rekte la papo leono 13-a kiu blokis almenaŭ dufojojn la cenzuran dekreton. Do: cenzuro por la du hezitantoj pri la perevolua formiĝo de la homa korpo, kaj necenzuron por la subtenanto de tiu formiĝo.
Jozefo Aŭgusto Tuccimei, katolika kontraŭevoluismulo
Lia argumentado troviĝas el liaj verkoj "Teoria dell'evoluzione e il problema dell'origine umana" (1897), "La decadenza di una teoria" (1908) kaj "Storia dell'Evoluzione dal Darwin sino al presente" (1915). Laŭ Tuccimei. kvankam asertanta ke mem rekonas la simplecon de la teorio kaj ĝian eblan etendiĝon al la tuta universo, ĝi ne sukcesus ekspliki la faktojn sur kiuj ĝi sin bazas kaj falus en kontraŭdirojn.
Direktivoj de la Pontifika Biblia komisiono
La respondo estis: “Ne, escepte de la kazo, ne facile allasenda, [...] ke oni pruvu per solidaj argumentoj ke la hagiografo ne intencis rakonti veran historion, sed nur sub vesto kaj formo de ĝenra historio, parabolon aŭ historion aŭ iun ajn alion malsaman ol la laŭliteran aŭ historian signifon de la vortoj”. Entute, estas akceptata la principo de la ne-historieco de la rakonto prezentita subveste de historio!
3159 Prokofʹev
3159 Prokofʹev estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en tiama Sovetunio (nun en Rusio).
Evoluismo kaj Katolika Eklezio
Direktivoj de la Pontifika Biblia komisiono
En la sinsekvaj ĉapitoj estas allasata libero de interpreto en tiuj tekstaj eroj en kiuj ne intervenis unuanima konsento de la Patroj kaj Doktoroj de eklezio. En la kvina estas allasita la ebleco malproksimiĝi el la senco propra de la vortoj kaj frazoj kiuj al la racio aperus klare neakcepteblaj, malpropraj kaj klare aludantaj al metaforo. En la sesa ĉapitro la komisiono permesas, kvankam ĉiam supozante la fundamentan historian karakteron, pensi ke iuj pasaĵoj povas esti interpretataj alegorie kiel jam faris la Patroj de la Eklezio. En la sepa estas asertate ke ne necesas serĉi la sciencan kongruecon en la rakontoj de la kreado. Fine, en la oka, rilate la rakonton pri la kreado en ses tagoj, oni akceptas ke la hebrea vorto Yom (Tago) povas esti interpretita kiel nedifinita tempa periodo.
La sintezo de Messenger
Rilate la evoluon de la specioj li allasis ke evoluisma hipotezo ne mankas je konvinkaj motivoj kaj konstatoj; pri la origino de la homo li, tamen, dubas pro manko de pruvoj apogantaj la teorion, ankaŭ se ĝi science hipotezebla. Ĉiukaze, vidpunkte de la teologio, la Biblio ne pruvas kaj ne malpruvas la evoluon de la homa korpo: fakte se la Biblio asertas ke Dio modlis la homon el polvo de la tero” (Gen 2,19) kaj la aliajn estaĵojn sammaniere, estas ankaŭ dirate ke li ordonis [[Gen 1, 24) ke ''La tero aperigu vivajn estaĵojn laŭ ilia speco, brutojn kaj rampaĵojn kaj surterajn bestojn, laŭ ilia speco; kaj fariĝis tiel.”
La pensado de Pierre Teilhard de Chardin
Teilhard de Chardin provis transponti tiun konflikton per la hipotezo, ke la evoluo de la vivo strebas al pli kaj pli granda komplekseco; en tiu strebado li vidis la amon, kiu ankoraŭ ne superis la kruelecon de la materia mondo. Celo de evoluo estas, laŭ li, "punkto Omega", la perfekta amo, kiun li vidis realigita en la persono de Jesuo Kristo (Apokalipso 21, 6: "Mi estas la Alfa kaj la Omega, la komenco kaj la fino."). Do, laŭ li, ne nur la evoluismo, ĉe rilate la origino de homa korpo, estas kunsona kun kristanismo, sed la evoluo mem havas kiel celo Jesuon Kriston. Pli kristana ol tio, evoluismo ne povus atingi! Kvankam la eklezio ne akceptis ion el tiuj pensoj dum la vivo de Teilhard de Chardin, li pretigis la vojon por similpensantoj, kiuj venis post li. Lia pensado ka sintenolaŭirias tra jenaj principio
En 1962 kardinalo Henri-Marie de Lubac (La pensée religieuse du Père Teilhard de Chardin, Aubier, Paris) deklaris pruvebla la ortodokseco de Teilhard de Chardin''
La teologia debato antaŭ la publikigo de la Humani generis
'''La multformaj esploroj, kaj de la paleontologio kaj biologio kaj morfologio pri aliaj problemoj koncernantaj la originon de la homo, ne jam enkondukis ion pozitive klaran kaj certan. Elfarendas, do, nenio alio ol allasi al la estonteco la respondoj al tiu problemo, se eventuale iun tagon la scienco, lumigita kaj gvidita de la revelacio, povos anonci certajn kaj definitivajn rezultojn pri tiu gravega temo.'''
Komente pri tiu teksto Molari notis: la formo estas tre singardema, la limoj estas ankoraŭ fikse indikataj, sed la pordo estas malfermita.
Encikliko Humani generis
'''Kiu ajn observas la hodiaŭan mondon, kiu kuŝas ekster la ŝafejo de Kristo, facile povas vidi la precipajn vojojn tra kiuj kleruloj elpaŝas. Iuj senprudente kaj sendiskriminacie, akceptas kaj disvastigas originon de ĉiuj aĵoj la evoluisma sistemo, spite de manko de definitivaj pruvo en la kampo mem de la naturaj sciencoj, kaj temerare subtenas la monisman hipotezon kaj panteisman kaj faras ĝin pruvo por materialismo.'''
"'Ĉiu hipotezo kiun la fizikistoj, rilate la naturon de la aĵoj, montrus science pruvita, teologoj katolikaj kaj scienculoj devas pruvi ke ĝi eĉ ne oponas la katolikan kredon, sendepende el la "'fakto ke, kiel diras moderna epistemologio, ĉiuj sciencaj hipotezoj validas nur ĝis kiam alia hipotezo solvas la krizojn de la antaŭa hipotezo. '''
Moderna biblia ekzegezo
Konsiderinte tiujn kriteriojn, oni vidas en la geneza rakonto multajn analogion kun la orientaj tiutempaj kosmogonioj per kiuj estas rakontata la sorto de la homaro. Ĉu licas vidi en ĝi iujn kombinaĵojn "mitajn" kiel en aliaj kosmogonioj? Al tiu demando praktike, ĉe sciencistoj kaj ekleziaj aŭtoritatuloj, venis konsento. Sume en la jaroj 50-aj kaj 60-aj la geneza origina stato de la homo estis komplete senmitigita; oni agnoskis ke la kutimaj priskriboj pri la kondiĉoj de la origina homaro ne apartenas al la kredo, sed referencas al tradicioj kaj popolaj mitologiaj sistemoj: aparte tio videblas rilate la komencan feliĉon kaj la senmortecon... La vero estas nur ke 'la homo estas pekulo kaj bezoananta de elaĉeto. '''.
La origina peko
Post la Dua Vatikana Koncilio, la plej grava diskutenda problemo ĉe teologoj estis la origina peko. La surkampe problemoj estis esence du: 1) Certiĝi pri ''ĉu vere necesas agnoski veran specifan eventon originan (aŭ la pekon de Adamo kaj Evo kiel rakontite en la Genezo ĉap. 3; 2) Certiĝi pri ĉu la aŭtenta doktrino pri la Origina Peko, dogme difinita de la Koncilio de Trento, estas akordiĝebla kun la hipotezo de poligenismo.''