cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cinéś mandarèin
Al cinéś mandarèin (in dal cinéś semplifichê scrìt 官话 e in dal cinéś tradisionêl scrìt 官話; in dal pinyin scrìt Guānhuà, a dir la lengva di funsionàri) 'l è 'n insèm ed varietê dal cinéś parlèdi in dal nord e in dal sud-óvest edla Cina. El varietê dal cinéś mandarèin egl'ìn: al mandarèin dal nord-est, al mandarèin ed Pechîṅ, al Ji Lu, al Jiao Liao, al Zhongyuan, al Lan Yin, al mandarèin dal sud-ovest e 'l Jin. C'l insèm chè ed varietê dal cinéś, tolt tùt intēr, al vìn ciacarê da 'n quèl cuma quèśi un milièrd ed persòuni.
Jolly Roger: Il massacro ha inizio...
Sunt
Jolly Roger 'l à fat un pat c'n al Diàvul: in cambi ad soquànti tèsti lò al gh darà indrē al sò òr.
1065 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1065, mo invéci 'l an 1065, 't ê da 'ndèr chè) Al 1065 (milessantasìnc, millesessantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1064 (milessantaquàter) e 'l vin prìma dal 1066 (milessantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milessantasinchéśim post.
Per te ho ucciso
In alóra 'l à muciâ sù un migliòṅ e siē ad dòlar in dal sità più grandi di Stat Unî, un riśultâ minga da śbàtar via cuntànd ch'l éra na prudusiòṅ indipendènta.
Sunt
Bill al scapa via da la pulisìa e 'l s lōga in d'l apartamènt dna śōvna infarméra puta, la Jane Wharton (Joan Fontaine). Chi lē la gh créd quànd 'l óm al gh diś ch'l'è stada na daśgràsia. I dū i s fàn'n amìg e i tàc'n a 'ndàr fóra insém ma 'n dè, a na cursa 'd cavài, Harry al s fà viṿ sèg par dmandàr-'g ad far soquànt lavursèṅ da delinquènt par lò, s'al vōl ch'al tgnis la bóca saràda, ma Bill 'l al para via parchè al vōr rigàr drit. Purtròp par lò, da lè a pôc dè, Bill al s questiòna c'n un pulisiòt tirànd-'g un pugn e 'l finìs dèntar. Cundanâ a daśdòt cōlp ad scùria e a soquànt méś ad parśòṅ, a pâr pròpria ch'la sò stòria cun la Jane la finìsa lè mo invéci l'infarméra la 'l spèta quànd 'l è mandâ lìbar. La dóna la gh cata anc un lavōr in dal sò uśdàł cuma autìsta.
Schiave bianche - Violenza in Amazzonia
A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n i tìtui ad “Holocausto caníbal 2” in Spaggna e 'd “Amazonia: L'esclave blonde” in Frància.
Európa
L’Európa l'è na regiòṅ geugràfica dal mónd, ad sòlit batśàda cuma 'n cuntinènt da par lò separâ da 'l supercuntinènt euroaśiàtic esénd la sò part più a òvest. La gh'à na superfìsi 'd 10.180.000 km² e la mùcia sù 734.183.926 abitànt (dat dal 2014).
Monsters at Work
Vōś lighèdi
televiśiòun
Gary Coleman
Àtar prugèt
}}
Saléra dal Cellini
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Fasìśum
{{CITAZIONE2|Il fascismo si è presentato come l'anti-partito, ha aperto le porte a tutti i candidati, ha dato modo a una moltitudine incomposta di coprire con una vernice di idealità politiche vaghe e nebulose lo straripare selvaggio delle passioni, degli odi, dei desideri. Il fascismo è divenuto così un fatto di costume, si è identificato con la psicologia antisociale di alcuni strati del popolo italiano.|Al fasìśum al s è preśentâ cuma 'l anti-partî, 'l à vèrt al pòrti a tut i candidâ, 'l à parmés a 'n squantèr'n ad gint diśurdnàda 'd quaciàr cun na varnìś 'd idéi pulìtighi insèrti e minga tant ciàri al trabucàr salvàdag dal pasiòṅ, dgl'òdi, di deśidèri. Al fasìśum 'l è dvintâ acsè un fat ad custùm, al s è identificâ cun la psiculugìa anti-suciàla dna part dal pòpul itagliàṅ.|Antonio Gramsci, L'Ordine Nuovo 26 'd Avrìl dal 1921|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Blood Theatre
Sunt
Dean Murdock (Rob-Roy Fletcher), pruprietàri dla cadéna 'd cìnema Starlite, al còmpra 'n teàtar bandunâ da dimóndi tèmp. Par vèrar-'l, al gh manda tri sò dipendènt, la Jennifer (Jenny Cunningham), Adrian (Andrew Cofrin) e Malcolm (Daniel Schafer). La sò asistènta Miss Blackwell (Mary Woronov), ch'la gh in fà 'd tut i culōr e ch'la gh mét da spés i pē in cô, la n è minga tant 'd acòrd. In séguit anc la Selena (Joanna Morales) e la Darcy (Stephanie Dillard), dū sò impiegàdi piutòst arvèrsi, i finìsan là.
Il ritorno delle aquile
Sunt
Noel Holcroft (Michael Caine) 'l è 'n americàṅ ch'al fà 'l architét a New York. Sò màdar Althene (Lilli Palmer) la gh'à 'n negòsi 'd lìbar e l'è la védva 'd un generàł naśìsta mòrt in dal 1945.
Un dè Noel al vîṅ ciamâ a Ginévra da 'l banchēr śvìsar Ernst Manfredi (Michael Lonsdale) ch'al gh'à da dar-ag dal nutìsi su sò pàdar. Prima 'd tōr-as la vita vèrs la fîṅ dla secónda guèra mundiàla, durànt i bumbardamènt a Berlîṅ, chi lò 'l iva bandunâ gl'idéi 'd Adolf Hitler, insém a dū sò culaburadōr, e 'l iva fargâ dimóndi bèsi a 'l guèran naśìsta dasfrutànd la sò puśisiòṅ a 'l intéran dal regìm. Par far-as pardunàr di sò śbali 'l iva scrit na létra in du al dmandàva a sò fiōl, e a qvéi di sò culaburadōr ch'i s éran masâ insém a lò, ch'i druìs'n i quàtar migliàrd e mèś ad dòlar lugâ in dal banchi śvisri par dar vita a na fundasiòṅ ch'la faghìs dal bèṅ. Noel, ch'al s éra sèmpar vargugnâ 'd sò pàdar, al decìd ad star-'g e 'l partìs par Lóndra par cgnósar Johann von Tiebolt (Anthony Andrews), giurnalìsta dal The Guardian e àtar mémbar numinâ, e sò surèla Helden (Victoria Tennant). L'atra parsòna ch'la gh'à da far part dal grup 'l è Erich Kessler (Mario Adorf) ch'al fà 'l diretōr 'd urchèstra in Germàgna.
Culegamènt estéran
}}
Scrana lètrica
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La scrana lètrica 'l è 'n machinàri ch'al sarvìs par cupàr la gint cundanàda a mòrt, specialmènt in di Stat Unî in du 'l è stada invintàda par Thomas Alva Edison a la fiṅ dal XIX sécul. Al prim stat ch'al l'à druàda par l'eśecusiòṅ 'd un cristiàṅ, William Kemmler, 'l è stâ 'l stat ad New York in dal 1888.
In Amèrica adès a s preferìs druàr l'iniesiòṅ letàla a 'l sò pòst ma in soquànt stat la gh'è incóra, almànc cuma secónda sulusiòṅ, cuma 'l Tennessee in du i giùdas i pōlan sarnìr-la subìt quànd i gh càl'n i fàrmag o diretamènt anc al cundanâ.
Fra i cundanâ più cgnusû mòrt in cla manéra chè a 'rcurdém al masadōr seriàł Ted Bundy e gl'itagliàṅ Nicola Sacco e Bartolomeo Vanzetti che però i ér'n insusènt.
608 (nùmer)
{{Metacaixa
1851 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Maurizio Solieri
{{Metacaixa
Maurizio Solieri (Cuncòrdia, 28 'd Avrìl dal 1953) 'l è 'n chitarìsta emigliàṅ, famóś p'r avér sunâ par dimóndi tèmp cun Vasco Rossi e anc c'n al grup dla Steve Rogers Band e dal Custodie Cautelari.
Lucien de Rubempré
Colegamèint estèren
}}
Casey Dellacqua
Caréra
In dal Śnar dal 2005 la vins al sò prim incónt'r in dal sircùit prinsipàl a Hobart par pò pèrdar par 6.7 0-6 da la Na Li. In dal 2006 la riva a 'l secónd tùr'n anc a Bali (1-6 3-6 da la Marion Bartoli) e a Calcùta (3-6 2-6 da l'Iroda Tulyaganova). La s tira sù śugànd pò quàtar finàli ITF ad fila e s'rànd 'l an a la puśisiòṅ 172 dal mónd.
Praticamènt fóra da 'l primi mila, l'austragliàna la pōl cuntàr in dal 2010 su tri carti salvàdghi in di turnèo ad cà ad Brisbane, Sydney e Australian Open. La pasa dū tùran sōl a Melbourne in dua la pèrd pò da la Venus Williams par 1-6 6-7. In Favràr, par far sù di punt, la vins 'n ITF da vintsìnc-mila dòlar in sl'èrba. In Mars la pasa 'l qualificasiòṅ a Miami ma pò la và fóra a 'l prim tùran cun l'Ekaterina Makarova. La Casey la patìs 'n àt'r infurtùni e la pèrd incóra 'l rèst dla stagiòṅ. La próa a turnàr a Wimbledon ma a n gh'è gnint da far, la pèrd 1-6 0-6 cun la Bojana Jovanovski.
Còsta Méśa
{{Metacaixa
Còsta Méśa (a s lèś /ˌkoʊstə ˈmeɪsə/ in ingléś) l'è na sità americàna dla Cuntèa 'd Orange in Califòrgna, incurpuràda in dal 1953, ch'la s cata a ssanta km a sud ad Los Angeles. La mùcia sù sènt-tredasmìla abitànt a 'l incìrca.
Delinquèint
Al delinquèint (delinquente in itagliàṅ) 'l è cla persòuna catìva ch'l'à tolt sù na manéra 'd fèr minga cunvgnìnta, ch'al gh'à la tendèinsa a 'l delìt, ch'al và còuntra el réghli edla comunitê civìla.
Stèregh sēg a nn'è minga arcmandàbil, perché chelò pròpia al stà da na banda cuntrària al vìver civìl.
11 ed nuvèmber
Al  l'è al 315śum dè dal calendàri gregoriàn (316śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 50 dè a la fin dl'an.
Tina DeRosa
{{Metacaixa
Furmàj
{{dialortArz| dial=Arzân}}
Al furmâj l'é un magnêr ch'al vîn dal lât (ed vâca, mó ânca ed chêvra e d' êteri bèsti), grâsia a al fisóm ed la sustânsa dal lât la casèina.
Colegamèint estèren
Ai n é 'd dimónndi qualitè ed furmâi int al månnd: i furmâi ch'i s fân e i s mâgnen da nuèter i én:
James Franco
In dla sò caréra 'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar par la part 'd Aron Ralston in 127 ore (2010) e 'l à vins dū Golden Globe p'r avēr fat James Dean in dal film televiśìṿ James Dean - La storia vera (2001) e par la pelìcula The Disaster Artist. Da 'l 2013 al gh'à na stéla su la Hollywood Walk of Fame.
The Fall Before Paradise
{{Film }}
Chi ha ucciso i ragazzi di Atlanta?
{{Metacaixa
{{Film }}
Sunt
Ron Larson (Gregory Hines) 'l è 'l diretōr dna rivìsta muśicàla 'd New York, Spin. Òṅ di sò giurnalìsta più pulèmic 'l è Pat Laughlin (James Belushi) ch'al gh l'à cun Bob Geldof e i sò evènt par l'Àfrica. Chi lò 'l è spuśâ cun la Sally (Debra Sharkey) e 'l gh'à na baghéta ch'la sòna 'l sibiōl.
Na sira a telèfuna in redasiòṅ la deputàda dla Geòrgia Mildred Glover (Lynda Gravatt) par dmandàr a Larson 'd andàr-'g a fónd su 'l caś di masamènt seriài 'd ragàs négar 'd Altànta parchè la pulisìa l'à mis dènt'r un sèrt William Kunstler (Kenneth Welsh) ma par lē a gh'è quèl ch'a traśa. Al diretōr al partìs subìt par Dixie Land insém a Pat p'r intervistàr i parènt dal vitmi e la sgnōra Lois Evans (Karen Robinson) la cònta che par lē 'l cadàvar ch'i gh'aṅ fat védar al n éra briśa qvél ad sò fiōl, anc la Willie Mae Mathis (Quancetia Hamilton) la gh'à di dubi su 'l schéltar catâ dal sò Jeffries. La Mildred la gh fà savēr che soquànt ragàs pòvar ad qvi lè masâ i éran finî in dal gir dla prustitusiòṅ par di pulìtig dal pòst.
Savàta
Ed sólit a s dróva el savàti da stèr in cà, mo a gh'è pò anca quìli da spiàgia, da dòcia, e 'd quìli elegànti da mèt'r-es 'd istê.
Elesiòṅ presidensiàli americàni dal 2020
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il castello dalle porte di fuoco
{{Film }}
Eighth Wonder
{{Metacaixa
.msd
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
890 (nùmer)
{{Metacaixa
Eighth Wonder
Biugrafìa
Dòp àtar dū sìngui (Baby Baby dal 1988 e Use Me dal 1989), al grup al s mòla e la Patsy Kensit la taca na caréra in dal mónd dal cìnema a tèmp pîṅ.
890 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Josh Ryan Evans
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Matt Dillon
Matthew Raymond Dillon (New Rochelle, 18 ad Favràr dal 1964), cgnusû méj cuma Matt Dillon, 'l è 'n atōr e regìsta americàṅ.
Il cartaio
{{Metacaixa
Liliana Segre
{{Metacaixa
Monster (film 2003)
Culegamènt estéran
}}
Ante meridiem
Al j ōri ed la sesiòun dal giōren préma dal mezdé în:
1620 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1620, mo invéci 'l an 1620, 't ê da 'ndèr chè) Al 1620 (milseseintvèint, milleseicentoventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1619 (milseseintdeśnōv) e 'l vin prìma dal 1621 (milseseintveintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintveintéśim post.
LOL :-)
LOL :-) l'è 'na serie tv comica canadaisa dal 2011.
Go - Una notte da dimenticare
Sunt
Avénd biśógn ad bèsi, la Ronna la decìd ad cunclùdar lē 'l afâr andànd insém a la sò amìga Claire Montgomery (Katie Holmes) a catàr al furnidōr Todd Gaines (Timothy Olyphant) ma pò la finìs in di guàj.
A mia sorella!
In di marcâ ad léngua ingléśa 'l è cgnusû cuma Fat girl (Budlòna) o For my sister (Par mè surèla). 'L à ispirâ al film dal 2002 Sex is Comedy, sèmpar dla Breillat.
Black & White (film 1999)
Sunt
Rich Bower (Oliver 'Power' Grant) 'l è 'n impreśàri ad Manhattan ch'al lavóra in dal camp dla mùśica rap e hip hop e 'l vrév lasàr-'s a 'l sò spali di tràfic minga tant lècit ch'l iva fat prima. In dal sò apartamènt a gh'è sèmp'r un via-vai ad muśicìsta, sunadōr, sustenidōr e “hipster”, minga sōl di négar, anc di biànc ch'a gh piàś ch'al gènar lè. La Sam (Brooke Shields) l'è na regìsta ch'la gh'à da giràr un ducumentàri su Rich e i sò amìg stric cun 'l ajùt ad sò marè Terry Donager (Robert Downey Jr.), fnòć in segrét.
Culegamènt estéran
}}
Boise City
{{Metacaixa
Sleepers
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Black Book
Culegamènt estéran
}}
Cenerentola (film 1950)
Colegamèint estèren
}}
1067 (nùmer)
{{Metacaixa
Wake of Death - Scia di morte
{{Metacaixa
Black Hole (film 2006)
{{Film }}
Sunt
Da 'l laburatòri a partìs da tut: taramòt e anc 'n èsar 'd energìa ch'al taca a spustàr-as par la sità pasànd p'r fii di pai dla luś. I rìv'n i militàr par capìr cuś a pōl èsar sucès e i daṅ 'l órd'n ad śgumbràr la sità dal Missouri. In cal méntar la Shannon la ciàma in ajùt al dutōr Eric Bryce (Judd Nelson), èx culéga 'd Hauser in dal prugèt ch'adès al viṿ da par lò dòp che sò mujēr, la Beth (Jennifer Lyn Quackenbush), la s 'n è andàda via daśgustàda sèg, insém a sò fiōla Kayley (Julia Sinks).
Taguatinga
Taguatinga a l'è una sitä dal Brasil in dal Distrëtt Fadaräl Distrito Federal. La gh'ha 221.909 abitant (2020).
.wow
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 26 ed setèmber dal 2016.
Mille peccati... nessuna virtù
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Michael Caine
Culegamènt estéran
}}
Mercy - Senza pietà
Sunt
La detective Catherine Palmer (Ellen Barkin) la gh'à da far luś su 'l masamènt dla Dorothy Samenov (Lara Daans), na śōvna turturàda e masàda nuda culgàda su 'l lèt c'n al pàlpebri tajàdi. In na valìś i vìnan catàdi dal fóto dla vitma insém a 'n óm mascrâ. L'investigadōra la taca a far dal dmandi a na sò amìga, la Vickie Kittrie (Peta Wilson), e la vîṅ a savēr ch'a gh'è 'n gir 'd incóntar lèśbo e sadumàś fra soquànti sgnōri dla sità. La Vickie, che da pìcula l'éra stada abuśàda da di ómi dla sò famìja, la gh próa cun la detective, prima 'd vgnir cupàda anc lē, in na manéra cumpàgna, da 'l sasèṅ dla sò amìga.
Il mistero dell'acqua
{{Film }}
Cuntintèsa
La cuntintèsa l'è l'emosiòun 'd ecitasiòun mulśèina o più grosa, ch'a prova 'n cristiàṅ quand i só lavór i gh'van p'r al vers giùst, o anc sōl quand al vèd ch'al n'è gnanc luntàn da ved'ri andèr bèin.
Noti e referèinsi
}}
Il mistero dell'acqua
Sunt
Méntar la Jane la fà dal risérchi su 'l caś, dand 'n òć a 'l archìvi giudisiàri, sò marè al mét al maṅ adòs a l’Adaline par far-'s-la avénd ciapâ la ciùca.
1621 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1621, mo invéci 'l an 1621, 't ê da 'ndèr chè) Al 1621 (milseseintveintùn, milleseicentoventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1620 (milseseintvèint) e 'l vin prìma dal 1622 (milseseintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintveintunéśim post.
Tenacious D
{{metacaixa
Bradipnèa
Frequèinsi normèli dal respîr in di cristiàṅ
Send ch'a s è fisê determinèdi frequèinsi 'd respîr da catèr in dal persòuni divìśi per etê, per l'ativitê ch'i fan, e per la só salùt, catèr dla bradipnèa diferèinta da quêl ch'a se vrèv, al prèv mèt'r in alèrta a 'l riguèrd ed na quèlc patologìa ch'a gh'prèv èser. Difât, na bradipnèa la prèv gnìr provochèda anc da:
49 (nùmer)
{{Metacaixa
Al nùmer 49 in dla Chìmica
Al 49 'l è al nùm'r atómic edl indi (In).
Fratellastri a 40 anni
{{Film }}
Ingannevole è il cuore più di ogni cosa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Valley Girl (canta)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sotto corte marziale
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ólt'r al curàǵ, óltar 'l unōr.|Tagline dal film}}
Arsérca quantitatìva
I valōr quantitatìv gl'ìn tut quî ch'i gh'àn la forma ed nùmer, come 'l statìstichi, el persentuèli, e via acsè.
L'anniversario
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Òṅ 'l à śibî dal sès... òṅ 'l à masâ c'n al sès... òṅ 'l à fat c'l àtar sès - e una la i tîṅ 'd òć cun 'n òć ad vēdar par cuma i s daṅ adòs 'l un cun c'l àtar!|Tagline dal film}}
Marina Malfatti
{{Metacaixa
Biugrafìa
La Malfatti la s iscrìv a darsèt an a 'l „Cours d'Art Dramatique“, scōla 'd recitasiòṅ che René Simon al gh'iva a Parì. Dū an dòp la tórna in Itàglia in du i gh dànan na bórsa da studi p'r al „Sèntar sperimentàł dal cìnema“. La Marina la taca acsè a ciapàr dal parti pìculi in soquànt film di an Ssanta.
A teàtar 'l è Arnoldo Foà ch'al gh buta gl'òć adòs e ch'al la sarnìs par recitàr sèg in „Due sull'altalena“ ad William Gibson in un rōl ch'l éra bèla stâ dla Lea Massari. Par la Malfatti a taca acsè anc na caréra in cal mónd lè e in televiśiòṅ par di telefìlm cuma „Sherlock Holmes - l'Ultimo dei Baskerville“.
1622 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Il diavolo in blu
{{Metacaixa
Praski Vitti
Praski Vitti (pseudònim ad Vitalij Petrovič Petrov, in Róss Виталий Петрович Петров Algazino, 17 ed stëimbar 1936), all'è 'n pitor rüs, d'urìzin ciuvàsa.
San Prôsper ed Rèz
Venerasiòun
La só venerasiòun l'é dimòndi antîga e la s'é sparpagnêda tra l' XI e al XIV sècol. Prôsper l'ēra venerê a Pèrma, Lóca e da êtri sitê in pió ed Rèz. Almēno 31 cēşi e capèli în stêdi dedichêdi a ló int al Medioēv. Però, dōp al Cuncéli ed Trēnto, la só venerasiòun la s'é arduşîda sōl a Rèz. La diōceşa ed Rèz la festègia la só divusiòun a livèl lochêl al 24 ed novèmber. Mó al 25 ed zógn l'é al só giōren ed fèsta int al  Martirologio Romano.
Arléqui
Al só arléqui în stêdi spustêdi in al 703 in 'na cēşa nōva fâta tirêr só in só unōr dal vèschev arzân Tommaso. In stêdi mési atâch a còli ed sân Venerio l'Ereméta e Cosma e Damiano
CO.RO.
Culegamènt estéran
}}
612 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 612, mo invéci 'l an 612, 't ê da 'ndèr chè) Al 612 (seseintdòdeś, seicentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 611 (seseintùndeś) e 'l vin prìma dal 613 (seseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintdodicéśim post.
Bég luzoór
I bég luzoór, ćiamè'd frecueént anca luzì ( sing. luzà), i'én'd insétt ed la famija di Lampyridae ( Latreille, 1817) c'la fa pärta'd l'órdin di coleòtéri. In tut al moónd a ghe pù'd dò-milà sòrti ed bég luzoór ch'i vénén ragrupèdi in cincov sòtà-famij:
Adûlt
I masć a pära ch'i n'magnón miga gninta (i polén fär sénsa parché i scampén pòc bombén) e il fèmni, a seconda d'la sòrta, i magnón dil foij o di insétt. Adiritura i an scóvèrt ch'il fèmni ed'na sòrta ed bég luzoór américan i én bón'ni'd imitär al lampegiamént ed chiätri sòrti par färni gnir asvén un quälch individóv e magnérèl.
1623 (nùmer)
{{Metacaixa
Nick Kamen
Culegamènt estéran
}}
Un gatto nel cervello
{{Film }}
Sunt
Un regìsta ad film ad scarésa, Lucio Fulci (Lucio Fulci), al taca a 'vér di arbgàt durànt al sò giurnàdi parchè a gh pâr ad védar cuma s'i fùsan di quèi véra di masamènt che lò 'l à girâ in dal sò òpri. Par saltàr-'g-an fóra al decìd 'd andàr da 'n mèdag specialiśâ, al psicòlug Egon Swharz (David L. Thompson), ch'al próa a guarìr-al faghénd-ag l'ipnóśi.
Carrie 2: la furia
Culegamènt estéran
}}
Joe Alaskey
Joseph Francis "Joe" Alaskey III (Troy, New York, al 17 'd Avrìl dal 1952 – Green Island, 3 ad Farvàr dal 2016) 'l è stâ 'n atōr e 'n dupiadōr americàṅ.
Chino (Califòrgna)
{{Metacaixa
Atri sità impurtànti lè datóran i èṅ San Barnardèṅ (53 km), Los Angeles (56 km), Santa Ana (48 km) e Anaheim (39 km).
Culegamènt estéran
}}
173 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Il giorno degli zombi
{{Film }}
Custâ tri migliòṅ e mèś ad dòlar, al 'n à pò fat sù trénta-quàtar.
Sunt
Al capitàṅ Rhodes (Joseph Pilato), vdénd ch'al magnàr 'l è drē a finìr e ch'a n s riva a gnint, al taca a 'rliàr-as e al decìd ad far cum a gh pâr a lò, al tōś al cumànd e al diś ch'al cuparà tut qvéi ch'i n faràṅ minga cum a diś lò. Quànd soquànt śómbi i màsan dū di sò óm, Rhodes al diś abàsta e 'l dà 'l órda'n ad far fóra tut i mòrt viṿ. Subìt dòp al s rénd anc cònt che Logan 'l iva druâ la carna di sò suldâ par prèmi da dar a i śómbi ch'i ubìdivan. Al capitàṅ 'l al cópa acsè cuma 'l dutōr Ted Fisher (John Amplas).
1276 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1276 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 638: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Paul Rudd
In dla sò caréra 'l à recitâ anc in soquànt telefìlm cuma Sisters e Friends, chè faghénd la part ad Mike Hannigan. In dal 2003 'l à spuśâ la prudutōra Julie Yaeger ch'la gh'à dâ dū fiōi.
296 (nùmer)
{{Metacaixa
Bàmbula vudù
{{Metacaixa
La bàmbula la pōl anc èsar druàda par tgnir sóta cuntròl la vitma o par custrìnśar-la a vlēr bèṅ a qualchidòṅ.
Donatella Rettore
Biugrafìa
In dal 2015 la regìsta na sò cover dal pès Donatella insém a 'l mudnéśi Le Donatella.
Sette scialli di seta gialla
Sette scialli di seta gialla (Sèt siâi ad séda śala) 'l è 'n thriller dal 1972 ad Sergio Pastore.
Sunt
Quànd a sucéd un fat cumpàgn a n'atra mudèla, la Helga Schurn (Annabella Incontrera), Peter, jutâ par la sò amìga Margot Thornhill (Shirley Corrigan) e p'r al majurdòm Burton (Umberto Raho), al capìs finalmènt qvél ch'l è sucès dabòṅ. A masàr cal dól chè i èṅ stadi al grifàdi 'd un gat négar esénd ch'al sò grinfi i éran stadi puciàdi prima in dal curâr. A far andàr fóra 'd tèsta cla bèstia chè 'l éra na sustànsa ch'la gh dava fastìdi misa da 'l sasèṅ pròpria in di siâi.
Steven Seagal
Àtar prugèt
}}
Bloody Psycho
{{CITAZIONE|Trist, spavintóś, sénsa spiegasiòṅ!|Tagline dal film}}
Soquànti parti ad cal film chè i ś véd'n anc in dla pelìcula Un gatto nel cervello ad Lucio Fulci dal 1990.
6 ed nuvèmber
Al  l'è al 310śum dè dal calendàri gregoriàn (311śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 55 dè a la fin dl'an.
181
Al 181 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
.news
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
La casa degli Usher (film 2006)
Sunt
L'infarméra Jill Masters (Izabella Miko) l'è turnàda puta da quànd al sò muróś Roderick Usher dit Rick (Austin Nichols), scrtitōr ad sucès, al l'à mulàda sénsa dar-ag spiegasiòṅ. Dòp tri an chi lò al s fà viṿ incóra lasànd-'g un mesàǵ in dla segreterìa telefònica dgénd-ag che purtròp sò surèla Maddy (Danielle McCarthy) l'è mòrta. Prima 'd saràr i òć par sèmpar la s éra però arcmandàda che la Jill l'andìs a 'l sò funeràł esénd dimóndi amìga sèg.
1070 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1070, mo invéci 'l an 1070, 't ê da 'ndèr chè) Al 1070 (milestànta, millesettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1069 (milessantanōv) e 'l vin prìma dal 1071 (milestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantéśim post.
Alicànt
{{Metacaixa
Apocalypse Pompeii
{{Metacaixa
Sunt
Jeff Pierce (Adrian Paul), èx mémbar dal cumànd Special Ops, 'l è a Nàpuli par lavōr insém a sò mujēr Lynne (Jhey Castles) e a sò fiōla Mikaela (Georgina Beedle), esénd ch'al gh'à da dascórar ad quistiòṅ ad sicurésa c'n al sgnōr Rosso (Yordam Yositov).
Arrapaho
Culegamènt estéran
}}
50 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 50, mo invéci 'l an 50, 't ê da 'ndèr chè) Al 50 (sinquànta, cinquanta in itagliàṅ, quinquaginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 49 (quarantanōv) e 'l vin prìma dal 51 (sinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt L. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sinquantéśim post.
Al nùmer 50 in dla Chìmica
Al 50 'l è al nùm'r atómic dal stàgn (Sn).
La bottega che vendeva la morte
Sunt
In dal tèrs epiśòdi (The Elemental) Reginald Warren (Ian Carmichael) al farga 'l butgàr cambiànd ad nascòst al prèsi dna scatla 'd argìnt cun qvél 'd 'n artìcul da gnint e in cla manéra chè al gh la cava a cumpràr-la par pôc. Turnànd a cà in trêṅ, al cgnós na sensitìva, la Madame Orloff (Margaret Leighton), ch'la gh fà nutàr ch'in sla spala al gh'à 'n spìrit catìṿ ciamâ “'l Elementàri”. Chi lò al custrìnś al parsòni ch'i gh 'l aṅ adòs a cupàr par lò. 'L òm al gh dà minga a mènt ma al tōś listés al nùm'r ad telèfun dla dóna. Rivâ a cà da sò mujér Susan (Nyree Dawn Porter), 'l óm al próa a strusàr-la méntar la dórm a lèt tgnénd adrē a i vulēr d'l “Elementàri” ma par furtùna la sò spóśa la s salva. Reginald al dmanda ajùt subìt a la Madame Orloff ch'la gh la cava a casàr via 'l spìrit ma purtròp chi lò al cata pò pòst in dla còrp dla Susan che acsè, cla nòt lè, la fà fóra sò marè.
Quasi niente
Quasi niente (Dagnóra gnint) l'è na cumèdia dramàtica francéśa e bélga dal 2000 ad Sébastien Lifshitz ch'al l'à anc scrita insém a Stéphane Bouquet.
Pùlsar
Culegamènt estéran
}}
Bisàca
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El bisàchi i servìsen c'ma dal spéci 'd sachèt ed stófa, cuśìdi atâc, despès in dal dedèinter, del giàchi, del brèghi, del vésti e in generêl atâc a indû a gh'è da sfrucèr di quêl gnanc tròp gròs.
Les fruits de la passion
Sunt
Quànd in séguit un ragasōl dal pòst (Kenichi Nakamura) al gh la cava a catàr sù di bèsi abàsta p'r andàr in dal caśèṅ a far-'s-la, la O la gh cata gust dabòṅ e Stephen al capìs ch'al l'à pardùda o fórsi nò.
Il passo dell'assassino
Il passo dell'assassino (Al pas dal sasèṅ) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1971 ad Sidney Hayers.
Parentesi tonde (film)
Sunt
La Vanessa (Raffaella Lecciso) l'è n'avucàta 'd sucès ch'a gh piàś druàr al sarvèl. In dal dè dal sò matrimòni, quànd al sò muróś Luca (Antonio Zequila) e 'l prevòstar (Giucas Casella) i èṅ tut prònt par la serimògna, la dóna la gh'à 'n mancamènt, pò la decìd ad mulàr-i tut par cambiàr vita. Su 'n traghét la cgnós na ragàsa ciamàda Manuela (Francesca D'Auria) e la dvènta sò amìga. Insém i decìd'n ad pasàr na vacànsa in un vilàǵ turìstic dla Basitàglia.
Balànd la mùśica di Gipsy Fint, i cgnósan 'l insgnànt ad bal Cristiano (Karim Capuano), ch'al gh'à 'n putèṅ pìcul da na furastéra ciamàda Inga (Éva Henger), 'l animadōr Francesco (Pippo Pelo) e 'n ragàs ad nóm Mark (Rocco Pietrantonio) ch'al tîṅ dacàt al mudàndi ad tut cal dóni ch'al s pòrta a lèt.
I ragazzi della porta accanto
{{CITAZIONE|A sa scriv AMÈRICA a s lèś VIULÉNSA.|Tagline dal film}}
I ragazzi della porta accanto (I ragàs dla pòrta darènt) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1985 dla Penelope Spheeris girâ in Califòrgna c'n un budget ad sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Finî par śbali in un licàl par fnòć, i ragàs i màs'n al buśòṅ Chris (Paul C. Dancer), ch'l i iva invidâ a cà sua, pò cun la sò pistòla i cópan na còpia 'd muróś (Richard Pachorek e Lesa Lee) e anc na dóna cartumànta, la Angie Baker (Patti D'Arbanville), méntar l'éra drē a gusàr cun Bo. Chi lò al capìs che Roy 'l è sèmpar più fóra 'd mlòṅ e al gh śibìs ad turnàr a cà daśmindànd-'s incòśa.
Sant Antóni ad Pòrtmàgn
Al nóm Portmany ([pur'maɲ] ch'al daśvèṅ da 'l latìn "portus magnus" ch'a vōl dir pòrt grand) 'l è stâ sarnî da i Àrab e pò cunfirmâ in séguit anc da i Catalàṅ ch'i èṅ gnû dòp.
Révioòt
Al révioòt (Pisum sativum L., 1753 ) l'é un èrba anuèla c'la fa pärta'd la famijia dil Fabaceae e óriginèria'd la zòna dal mar Méditérâni.
Al révioót l'é coltivè c'me alimeént par i omén e par il bésti. Con la stésa paróla as ćiama sia la pianta che la sménsa, che po l'é col ca s'magna.
Aut aut
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nôt
Stôria ed la parôla
La parôla settentrione la deşvîn dal latèina septem triones, oséia "sèt bō" (sette buoi in italiân), parôli che j antîgh Rumân a druvêven per sgnêr al sèt e-stèli ed l' Ōrsa Magiōr, cun còst a spieghêven al muvimèint lèint che fân al strèli dintōren a la Strèla ed la Nôt. Da còst l'urégin ed la parôla settentrione, oséia "nôt".
Al nord magnètich
Al pûnt Nôt Magnètich  l'é 'na diresiòun ch' la câmbia. Difâti sté Nord al câmbia ed 7' a l'ân. Incō al VAR (Variation angle) oséia al cambiamèint ed l'ângol l'é cumpâgn a 3°. Cla diresiòun ché l'é druvêda int i strumèint insém a j aparèc e insém al nêvi.
Brad Pitt
{{Metacaixa
William Bradley Pitt (Shawnee, 18 ad Dicémbar dal 1963), cgnusû méj cuma Brad Pitt, 'l è 'n atōr e prudutōr americàṅ.
Dòp avr abû dal relasiòṅ cun la Juliette Lewis da 'l 1991 a 'l 1993, cun la Gwyneth Paltrow da 'l 1996 a 'l 1998, e èsar stâ spuśâ cun la Jennifer Aniston da 'l 2000 a 'l 2005, Brad 'l à pò tòlt par mujér l'Angelina Jolie ch'l'è armàśa sèg in fiṅ a 'l 2016 quànd la s 'n è andàda c'n i tri putèṅ abû da lò e i tri ch'l'iva adutâ da par lē.
Bruce Willis
'L è stâ spuśâ par tréd'ś an cun l'atōra Demi Moore ch'la gh'à dâ tri fiōli, la Rumer, la Scout LaRue e la Tallulah Belle.
Biugrafìa
Dòp èsar stâ scartâ in di pruvèṅ ad Cercasi Susan disperatamente, al vîṅ invéci sarnî par la part ad David Addison in dal telefìlm Moonlighting, pò in dal 1987 al lavóra cun la Kim Basinger in dla cumèdia Appuntamento al buio ad Blake Edwards.
Blastucìsta di óm
Al fà anc di metabulìta tòsic. Al s pōl preśentàr in quàtar fórmi: vacuolàra, améba, magalòta e cisti. A gh'è di àtar parasìda dal grup di blastocystis ch'i pōlan ciapàr anc i gugiōi, i scaravàś, gl'uśèi, i sórag, i pés e 'l simi.
Par malàr-'s ad blastucistóśi a gh'è da bévar dl'àqua cuntaminàda o magnàr dla vardùra lavàda mâł, dla carna còta pôc o tucàr i pét dal bèsti ch'i vìvan nòsc.
1278 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Helicopter Mom
Helicopter Mom (Màdar sèmp'r adòs) l'è na cumèdia americàna dal 2014 dla Salomé Breziner.
Al di là del desiderio
Al di là del desiderio (Da 'd là da 'l deśidèri) 'l è 'n drama eròtic americàṅ e canadéś dal 1997 scrit e dirèt par Lance Young.
Sunt
La Maria (Sheryl Lee) e Joseph (Craig Sheffer) i s èṅ spuśâ da sōi siē méś ma sóta i linsōi la situasiòṅ la n è minga tant bèla. Tintànd ad giustàr al ròbi, la còpia la próa a far-as jutàr p'r al cunsulènt matrimuniàł Alfred (Spalding Gray). Durànt al prucès, 'l óm al vîṅ a savēr che sò mujēr la n à mai pruâ 'l gudiōl sèg, pròpria na bruta surpréśa. La dóna la decìd ad pruàr 'n àtar dutōr e la pasa a Baltazar (Terence Stamp), un luminàri di prubléma dal sès più vèć ad lē.
Gemma Bovery
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Montpelier (Vermònt)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Trèsa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Repùblica
La só storia
L'idéa ed repùblica c'ma forma 'd guèren, ed stêt, la deśvìn da dimòndi tèimp fa, e a in cgnusòm dal pinsèdi a partìr da 'l discórs dal Platòun ciamê Πολιτεία, Politeia, a dìr "La Repùblica" o anca "Al Stêt, Al Guvèren" (inìsi dal IV sèc. prìma 'd Crìst), in dû al filòśuf al vlìva sernìr i diferèint tîp ed guèren, e secònd lò quèl miōr, al gh'avrèv avû 'd avér i filòśuf in cô, e chilōr, da ginta istruìda cum'i éren, i avrèven savû parśèr i biśògn ed tùt chi èter. A in descurìva anc 'l Aristòtel e 'l Ciceròun, che in di só discōrs in sìm'a 'l argumèint, i turnèven un pô adrē a 'l pinsèdi dal filòśuf grēc. A s càta i prìm eśèimpi ed repùblichi in dla Ròma antìga e in del poleis gréchi antìghi, cun Sparta e Atèin piò grosi: chilōr, dòp 'd avér avû per soquànt sécol di rè a cmandèr-i, 'd intór'n a la fin dal VI sèc. prìma 'd Crìst, i gh'la cavèven ed mandèr sù i sō guvernadōr cun dagli elesiòun, che acsè i i avrèven avû in sìm'a 'l cupèt sōl p'r un sert tèimp pò i i avrèven cambiê cun dagli ètri elesiòun. In dal Bas Mediēv in dl'Itàglia a gh'è al repùblichi marinèri che, cun l'avtonomìa econòmica tolta sù col comérsi per mêr, 'i gh'la chèven 'd avér al guvèren in dla forma dla repùblica. I Stêt Unî, a la fin dal XVIII sèc., dòp 'd avér vint la guèra 'd indipendèinsa, i scrivìven la Costitusiòun in dal 1787 e i s proclamèven la repùblica federêl presidensièla ch'egl'ìn anc incō. Soquànt èter Stêt, c'ma la Fransa in dal 1792 e di Paéś edl'América dal sud, i pruvèven a dvintèr dal repùblichi, mo i tèimp i nn'éren mia incòr madûr.
Uviêd
La sità l'è stada fundàda intór'n a 'l VIII sècul, dvintànd pò capitàla dal Régn di Astùri in dal IX sècul. L'à patî pò di sachéǵ da part di Francéś durànt al guèri ad Napulèòṅ e l'è stada misa sóta scac durànt la guèra sivìla spagnōla.
Teâter Municipêl ed Rèz
Al d’ed dèinter
Al sepâri l’è stê piturê da Alfonso Chierici ch’al gh’à scrét: "II Genio delle Arti che loro addita i più chiari uomini d'Italia perché in essi si inspirino e risorgano". Ind al cartòun al pitôr l’îva dê ‘n sunêda a l' Itâlia, mó al dôca, an l’îva mia tòta luntēra ch’ l’arfêres al Risorgimèint, l’à fât piturêr ûn fulèt cun la fasèla vultêda vêrs al bâs. Al secònd sepâri (ed cômed) al fa vèder ‘na gran vésta ed paèiṣ e l’è ôvra ‘d’l' artésta Giovanni Fontanesi.
Come l'acqua per il cioccolato
Culegamènt estéran
}}
174
Al 174 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mezdé
L'ângol che gh'é tr'al pès ch' l'unés la Tèra al Sōl a mezdé e al piân ed l'urizûnt dal pôst, l'incrûşa l'urizûnt dal pôst insém a la sfēra celèsta int al pûnt ciamê Mezdé.
Int i Stêt Unî, al parôli "al Mezdé" al vîn druvê per arfêres a i Stêt ch' a 's în divîş da l'Uniòun al tèimp ed la Guèra ed sucesiòun americâna.
Int al fōli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin més a mezdé ch' al tgnîva só al quarciòun: Suðri.
Fratelli in erba
Culegamènt estéran
}}
704 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Matèina
Matèina (est o oriente o levante in italiân) l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinel. L'é al cuntrâri ed la Sîra e l'é a piòmb a Nôt e Mezdé.
Paradòs dal dū busti
{{Metacaixa
Spiegasiòṅ
A dir dabòṅ però a gh'è quèl ch'a traśa in dal ragiunamènt. Al tutàl di bèsi ch'i s càt'n in dal dū busti i èṅ na cunstànt ch'la vâł c = 3x, cun x in na busta e 2x in cl'atra.
Far un cambi a n è minga méj ch'armàgnar férum. Al valōr atéś 'l è cumpàgn par tuti e dū 'l busti dònca al paradòs al n gh'è minga.
Soulkeeper
{{Film }}
Soulkeeper (Al custōd 'd anmi) 'l è 'n film ad scarésa dal gènar fantàstic dal 2001 scrit e dirèt par Darin Ferriola.
Limòśna
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Pinàcul (śōg)
Al pinàcul (pinnacola o pinella in itagliàṅ) 'l è 'n śōg ad carti uriginàri 'd Burdighéra ch'a s fà druànd dū mas ad carti francéśi (sènt-òt carti in tut cuntànd anc al mati). A s pōl śugàr da dū a siē parsòni o anc in quàtar faghénd dū còpi alternàdi. Par vìnsar a gh'è da far soquànti partìdi in fiṅ tant ch'un śugadōr al riva a muciàr sù di punt abàsta par pasàr un traguàrd fisâ a 'l inìsi, in gènar dumìla punt. S'a s śōga in còpia, i s mùć'n insém i punt di śugadōr dla còpia.
Il trionfo di Bacco e Arianna (poveśìa)
{{CITAZIONE2|Quant’è bella giovinezza,<BR>che si fugge tuttavia!<BR>chi vuol esser lieto, sia:<BR>di doman non c’è certezza.<BR><BR>Quest’è Bacco e Arïanna,<BR>belli, e l’un dell’altro ardenti:<BR>perché ’l tempo fugge e inganna,<BR>sempre insieme stan contenti.<BR>Queste ninfe ed altre genti<BR>sono allegre tuttavia.<BR>Chi vuol esser lieto, sia:<BR>di doman non c’è certezza.<BR><BR>Questi lieti satiretti,<BR>delle ninfe innamorati,<BR>per caverne e per boschetti<BR>han lor posto cento agguati;<BR>or da Bacco riscaldati<BR>ballon, salton tuttavia.<BR>Chi vuol esser lieto, sia<BR>di doman non c’è certezza...|Quant l'è bela giuvinèsa,<BR>che però la scapa vìa!<BR>chi vōl èser cuntèint 'l al sìa:<BR>che dal dmàn a n gh'è certèsa.<BR><BR>Quist gl'ìn Bâc e l'Ariàna,<BR>bē e 'l ùn 'd cl'èt'r'apasionê:<BR>perchè 'l tèimp al scapa e 'l tōś in gìr,<BR>sèimp'r insèm i stan cuntèint.<BR>Cal ninfi chè e di èt'r agìnt<BR>anca lór i stan alégher però.<BR>Chi 'vōl èser cuntèint 'l al sìa:<BR>che dal dmàn a n gh'è certèsa.<BR><BR>Chi satirèt briōś chè,<BR>dal ninfi inamurê,<BR>per dal gróti e di buschèt<BR>sèint trapli i gh'àn preparê;<BR>Adèsa da 'l dio Bâc scaldê<BR>i balen e i selten però.<BR>Chi vōl èser cuntèint 'l al sìa<BR>che dal dmàn a n'gh'è certèsa...|Il trionfo di Bacco e Arianna ind i Canti carnascialeschi ed Lorèins al Magnìfic, ’d intór'n a 'l 1490|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Dave Dave
Àtar prugèt
}}
Cupio dissolvi
{{CITAZIONE2|Coartor autem e duobus desiderium habens dissolvi et cum Christo esse multo magis melius permanere autem in carne magis necessarium est propter vos.|A gh sòṅ in mèś fra chi dū quèi chè: da na banda 'l deśidèri 'd èsar dasfàt da 'l còrp p'r èsar cun Crist, ch'a sarév méj; da cl'atra banda, 'l è più necesàri par vuàt'r a 'rmagnìs in dla carna.|Létra a i Filipéś 1, 23-24|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{La}}}}
898 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 898, mo invéci 'l an 898, 't ê da 'ndèr chè) 'L 898 (otseintnovantòt, ottocentonovantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 897 (otseintnovantasèt) e 'l vin prìma edl 899 (otseintnovantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintnovantotéśim post.
An 1610
I an 1610 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1610 infìn a 'l 1619 ciapê dèinter.
171
Al 171 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
American Pie
Sunt
Jim Levenstein (Jason Biggs), Kevin Myers (Thomas Ian Nicholas), Paul Finch (Eddie Kaye Thomas) e Chris Ostreicher dit Oz (Chris Klein) i èṅ quàtar śuvnòt ch'i vaṅ a scóla insém, i èṅ a 'l ùlt'm an, ma i gh'aṅ anc 'n àtar quèl in cumùṅ, qvél 'd ès'r incóra vìrgin. Dòp n'atra fèsta pasàda in biànc sénsa psēr puciàr al biscòt, gl'àmig i decìdan ad far un pat par jutàr-as a ciulàr prima ch'a finìs la scóla. I gh'aṅ n'ultma ucaśiòṅ durànt na fèsta a cà dal galét Steve Stifler (Seann William Scott).
Paradòs di dū vendidōr ad ślâ
{{Metacaixa
Al “paradòs di dū vendidōr ad ślâ” 'l è 'n paradòs lògic druâ in ecunumìa e in pulìtica, in di paéś in du a gh'è 'n sistéma bipulàr dèstra-sinìstra, par spiegàr cum a sia strulgàda bèṅ, par di cuncurènt, far di prudót praticamènt cumpàgn anc sè pò a rimét'r-ag i èṅ i cliènt ch'i gh'aṅ 'd adatàr-as. Al paradòs 'l è spiegâ bèṅ da 'l mudèl 'd Hotelling.
Querelle de Brest (film)
{{Metacaixa
{{Film }}
Sèst San Śvan
{{Metacaixa
Fra i persunàǵ famóś nâ chè a 'rcurdém al giurnalìsta Alessandro Milan e 'l mèdag pasifìsta Gino Strada fundadōr 'd Emergency.
Passioni e desideri
{{Metacaixa
La gatta sul tetto che scotta
{{Film }}
La gatta sul tetto che scotta (La gata in sal téǵ ch'al scòta) 'l è 'n film dramàtic dal 1958 ad Richard Brooks trat da 'l drama teatràl umònim ad Tennessee Williams.
Master of Reality
Braṅ
Tut i braṅ i èṅ stâ scrit par Tony Iommi, Bill Ward, Geezer Butler e Ozzy Osbourne a part qvéi sgnâ chè 'd sóta:
170
Al 170 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Albert Nobbs
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al sógn più straurdinàri 'l è vìvar na vita urdinària.|Tagline dal film}}
Conviction - Condannato
Culegamènt estéran
}}
L'allievo
{{CITAZIONE|S'ta n créd minga ch'al mâł 'l eśìst dabòṅ at gh'à incóra d'imparàr dimóndi.|Tagline dal film}}
Sîra
Cun l'Ovest despès as vōl arfêres al nasiòun ocidentêli. Quând al vîn druvê in sté sèins, al pōl vrèir dîr tânt lavōr da la NATO, a Europa e Nord Amèrica, cun o sèinsa Giapòun, fîn a l'intēra civiltê ocidentêla
Int la Cina préma ch' la dvintés modêrna, l' ovest al sgnêva la tèra dal Budda e al pôst da dó deşvînen al sâcri scritûri budésti
Sguardi di fuoco
Sunt
Rivâ in di Stat Unî al taca a far di dan a soquànti fàbrichi e 'l fòrsi d'l órdan i tàc'n a ciamàr-al „Tèsta 'd Fōg“. Al culunèl Vaughn (Christopher Plummer) al dmanda a 'l siensiâ Warren Hart (Chris Lemmon), chìmic ch'al lavóra par 'l Istitùt Nasiunàł dla Salùt e ch'l è 'l pàdar dna ragasōla ciamàda Smith (Lauren Levy), ad ciapàr-al laurànd insém a l'agìnta speciàla Meila Buchanan (Gretchen Becker).
Prìm (nòm)
Prìm l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Primo o Prìma per Prima, in dl itagliàṅ.
Martha
{{Metacaixa
Culegamènt estéran
}}
Ōra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Edda Ducci
L'Edda Ducci (Arès, 5 ed śnêr 1929 - Ròma, 20 ed mâǵ 2007) l'è stèda na filòśofa itagliàna. L'ìva insgnê per dimòndi luster, in dagli universitê 'd Ròma, la filośofìa dl'educasiòun e la pedagogìa in dla só impostasiòun "poiètica". P'r i só insgnamèint, la Ducci l'iva tolt ispirasiòun dai scrìt ed Platòun, ed Sòfochel, 'd Aristòtel, ed Kierkegaard, ed Buber e dala "Pnevmatologìa dla paròla" ed Ferdinand Ebner.
Avértîs
I avértîs (o, pù rär, avèrtîgh) i én il pònti di bùt dla fórma salvâdga dla pianta Humulus lupulus che, par intendórs, l'é cól c'al s'dróva a fär la birà.
1158
Al 1158 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Le iene (film)
{{Metacaixa
Sunt
La rapìna la dvènta subìt un bagn ad sànguv cun Mr. Blue e Mr. Brown ch'i vìnan cupâ par la pulisìa méntar Mr. Pink al pòrta via i diamànt.
1159
Al 1159 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Electric Six
Culegamènt estéran
}}
Apri gli occhi
In dal 2001 i americàṅ i aṅ arfàt cal film chè cun al tìtul ad Vanilla Sky cun Tom Cruise, la Cameron Diaz e la Penélope Cruz ch'la gh fà un rōl cumpàgn.
Mahmood
In dal 2022 'l è turnâ a 'l Fèstival ad Sanrémo c'n al pès Brividi, cantâ in còpia cun Blanco, rivànd incóra prim davànti a l'Elisa e a Gianni Morandi.
Ślâ
{{Metacaixa
Al ślâ (gelato in itagliàṅ) 'l è 'n magnàr dōls fat misćiànd insém di ingrediènt purtâ a 'l stat sòlid dòp avér-i ślâ e pò squasâ butànd-ag dèntar dl'ària. Òṅ di cumpunènt più impurtànt dal ślâ 'l è 'l sùcar.
Ronald Reagan
I an dla pulìtiga
Dòp 'n inìsi in di an Quarànta in du 'l éra da la banda di demucràtic, 'l éra stâ 'n sustenitōr ad Harry S. Truman, in dal cōrs di an Ssanta al s davśìna invéci a i republicàṅ.
Finìda la sò caréra pulìtiga, da èx presidènt, Reagan al fà savēr 'd èsar malâ 'd Alzheimer, murénd al 5 ad Śugn dal 2004 dòp déś an a 'l incìrca. C'n i sò 69 an chi lò 'l è stâ in alóra 'l presidènt elèt più vèć ad sèmpar (batû sōl par Donald Trump in dal 2016 quànd al Tycoon 'l iva bèla cumpiû 70 an) e 'l presidènt ch'l è scampâ da piò (93 an) dòp Gerald Ford.
Actor sequitur forum rei
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Amarcord
La paròla Amarcord, ch'a vōl dir „A m arcòrd“ in Emigliàṅ e Rumagnōl, literalmènt „iomiricordo“, 'l è dvintâ un neulugìśum dla léngua itagliàna p'r indicàr quànd òṅ 'l arcòrda i tèmp indrē vlénd ch'i n fùsan mai pasâ. Fellini al vliva catàr na paròla sōla ch'la misćìs insém “amàr” (in dal sèns ad “vlēr bèṅ”), “cōr”, “arcòrd” e “amàr” (in dal sèns ad “gust”), dònca al gh l'à pròpria cavàda.
Sunt
Al film 'l è ambintâ a Rèmin fra la Primavéra dal 1932 e qvéla d'l an dòp, durànt al regìm fasìsta in Itâglia. In dal bōrg ad San Giugliàṅ i èṅ drē a festegiàr la fugaraza in dua a s "bruśa la vècia" par purtàr bòṅ. Par la piàsa i pàsan pò da 'd lè anc al màchini dla sètma edisiòṅ dla Mila Mii.
Sêt Surèli (universitê)
Tùti cal scóli chè i gniven fundèdi tra 'l 1837 e 'l 1889. A gh'n è quàter in Massachusetts, dō a New York e ùna in Pensilvània.
Norma Blum
Norma Blum, che in realtà la 's ciäma Norma de Lacerda Blum (Rio de Janeiro, 11 d'utóber dal 1939) l'è una atùra e mudèla brasiliana, laüreäda in püblisitä.
.doha
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Insnierìa
In prinsìpi d'un prugèt d'insnierìa, i tecnic prugetista, i gh'an da capí i vincul che i cundisionan al prublema, tant che 'l sia un rob o ch' la sia un'applicassion püsé cumplicä. I vincul inclüdan il risurs dispunibil, il pruspetivi p'r al fütür e i limit fisich o tecnich. Capì chi vincul ché, gl'insniér i lavuran par tirä föra i particulär e i requisí ch' un rob, un cuntroll o una solüsion, i gh'an d'avéig, par iés fat o uperä in un camp specìfic.
1629 (nùmer)
Al 1629 (mileseseintveintnōv, milleseicentoventinove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1628 (mileseseintveintòt) e 'l vin prìma dal 1630 (mileseseinttrèinta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintveintnovéśim post.
Entaméba istulìtica
Quànd 'l óm al manda śò dal magnàr cuntaminâ cun dal cisti dl’Entaméba istulìtica (o anc bvénd dl'àqua o avénd-ag di rapòrt sesuài ad qvéi malnét) al s mala. Rivâ in dal budèli, al parasìta al vèra la cisti e al taca a multiplicàr-as cuma “trufuśòid” dvindénd-as sèmpar da piò. Na part dgl’Entamébi i finìs'n in dal sangṿ e da lè a i palmòṅ, a 'l fégat, a 'l cōr e a 'l sarvèl, gl'atri i vènan butàdi fóra c'n i pét dòp ès'r-as saràdi dènt'r a na cisti ch'i li prutéś'n anc par dal stmani (s'i fìnisan fóra cuma “trufuśòid” in dal cagaròt i n scàmpan minga invéci). Fóra da 'l còrp umàṅ i pōlan cuntaminàr acsè al magnàr e tacàr 'n àtar cìcclo.
Vgnóla
L'è famosa pr'él sô zrési, tànt ch'in dô ucasiòuni, dla fioridùra (Mèrs-Avréll) e dla sô fìn, (Maz-Giógn), agh én di fèsti in lór unór.
1488 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al '1488 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 744: Fatoriśasiòun:
Léber dal j Ōri
Nôti
<References/>
151 (nùmer)
{{Metacaixa
Sabato, domenica e venerdì
{{Film }}
In d'l epiśòdi Venardè i rècitan al ragàsi dal còrp ad bal dal Crazy Horse ad Parì. Al cantànt Leone di Lernia al canta i braṅ „La megghiaire sfaticata“ e „Ce vuò ce fè“ méntar Celentano al canta „Constantin“.
Prim epiśòdi: Sàbat • regìa ad Sergio Martino
Nicola La Brocca (Lino Banfi), ciamâ "Tòpolo" par la sò muróśa e culéga Clelia (Milena Vukotic), una ch'la gh astà sèmp'r adòs, 'l è 'n raśunēr ch'al lavóra par n'aśiénda giapunéśa, la Zaikoto. P'r al fiṅ dla stmana a gh'à di rivàr a Milàṅ 'l inśgnēr Tokimoto (Edwige Fenech) e al diretōr (Daniele Vargas), ch'al gh'à da divértìr-as cun la sò pràtica Baby (Lory Del Santo) al vōl śbulugnàr-al pròpria a 'l pugliéś Nicola ch'al gira cun na màchina lòfi c'n un trul a 'l pòst dal parfùm in sal cruscòt. Quànd a riva 'l inśgnēr a gh'è na surpréśa parchè l'è n'inśgnēra e anc dimóndi fata bèṅ tant che Nicola al pèrd la tèsta par lē e al s daśméndga ad sò mujér a 'l mâr da par lē in Ligûria in na pensiòṅ pîna 'd vèć. Chi lē, ch'l'è dimóndi gelóśa, la decìd ad turnàr subìt in Lumbardìa par far-'g-la pagàr e dar-'g-i, jutàda da 'n bagnarōl tracagnòt, Gustavo (Salvatore Baccaro).
Culegamènt estéran
}}
Brendan Fraser
{{Metacaixa
Inganno fatale (film 2006)
L'è stâ girâ a Los Angeles (Califòrgna).
1862 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1862 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 931: Fatoriśasiòun:
Stecadènt
I dentìsta dal dè 'd incō i cunsìlian però 'd druàr di àtar bagàj par tgnir pulî i dènt cuma 'l spasulèṅ, al fił intedentàł e 'l scuvlèṅ parchè druànd di stecadènt a s và in a risć ad dar fastìdi a 'l gingìvi.
Sècia
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
706 (nùmer)
{{Metacaixa
Pasatèimp
Colegamèint estèren
}}
Il cubo 2 - Hypercube
Sunt
Òt parsòni ch'i n s cgnósan briśa i s déśdan in un pòst misterióś tirâ sù cun dal cambri fati a cûb e cun di us da tut al bandi ch'i pòrt'n in di cûb lè darènt. A gh vōl pôc a cumpréndar ch'i cûb i s mōvan da par lōr in dal spasi e in dal tèmp e dal vòlti i gh'aṅ dèntar dal trapli murtàli. Tut i persunàǵ i èṅ ligâ p'r al fat 'd èsar tut insaplâ cun n'indùstria ch'la custruìs dgl'armi, la „Izon“.
The Rapture
Braṅ
In dal 2014 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun tri pès śuntâ.
Linea mortale
{{Metacaixa
1630 (nùmer)
{{Metacaixa
176 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Io ti salverò
Io ti salverò (Mè a t salvarò) 'l è 'n film śal dal 1945 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś La cà dal dutōr Edwards ad Francis Beeding. Al prudutōr 'l è David O. Selznick.
Sunt
La duturésa Constance Peterson (Ingrid Bergman) la lavóra in na clìnica psichiàtrica in dal Vermònt ciamàda Green Manors (Vila Vérda) dirèta p'r al dutōr Murchison (Leo G. Carroll). Chi lò l'à fat admànda p'r andàr in pensiòṅ prima parchè al gh'à 'n eśaurimènt narvóś. A 'l sò pòst al gh'à da rivàr al śóv'n e brâv dutōr Edwards.
Quànd al s preśénta lè però a s capìs subìt che 'l óm (Gregory Peck) al gh'à quèl ch'a traśa parchè al s daśméndga facilmènt i quèi e al s cupatìs briśa la néṿ e védar dal righi tiràdi su sfónd biànc, cuma qvéli dna fursìna in sla tṿaja. Faghénd un cunfrònt cun la sò firma e qvéla dal dutōr Edwards, la Constance la s rénd cònt che lò al n è minga la parsòna ch'la diś 'd èsar. A s créd ch'al pòvar dutōr Edwards al sia mòrt e lò 'l àppia tòlt al sò pòst dòp avér-al cupâ.
Mad Season
{{Metacaixa
Le donne e il desiderio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
901 (nùmer)
{{Metacaixa