cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I promessi sposi
La sighèda dal Frê Cristòfor a 'l don Rodrîg
Al Rèins, 'd in facia a la nuvitê incredìbil che 'l curê al n'gh'à mia piò vója ed selebrèr al só matrimòni, al gh'armàgn cuma 'n sióc, mo po' a gh'vin in a-mèint ed fèr ciacarèr la Perpètva, che da petègla cuma l'ē, la n'gh'la chèva gnanc ed tgnir strìc la pìsa: la serva dal prēt la scuśìs la bòca e la còunta dal spavèint che i brêv dal Rodrìg i àn fat ciapèr al curê se chilò 'l ìs spuśê i dû śóven. Al Rèins 'l armàgn incòr de piò istupidî e al ne sà piò a che Sant e-dmandèr. Mo a s sà che 'l reśdóri i 'n sàn ùna più dal dièvel e alóra al Rèins al scolta quèl ch'la diś la nòna Agnēś; chilē la sà ed 'n avuchêt ed sitê, 'l Aśèca-garbùj, ch'l è dimòndi brêv a dèr di cunsìli in sìm'ai quèl difìcil da śgumbièr, a gh'è sól 'd andèr-'l a catèr, purtèr-egh dū pùi, e lò 'l savrà sicùr c'ma ghe srà da 'ndèr avànti. Tolt sù quater capòun, al Rèins al s invìa per la campàgna per 'rivèr in sitê da 'l avochêt, mo chilò, dòp 'd avér capî che 'l Rèins 'l è 'n ragàs a mōd, ma piò che èter ch'a gh'è da mêś al don Rodrìg, al n'in vōl gnanc savér 'd aiutèr-el in nisùna manéra e 'l al spedìs n'etra volta 'd indû 'l è deśgnû, cun indrē anch'i quater capòun. In cal mèinter, el dō dòni, armèśi a cà, i strolghen ed mandèr a ciamèr al frê Cristófor, ch'a s sà ch'al gh'à dal curàģ còunt'r ai prepotèint (diferèint da 'n quelchidùn èter) e 'l savrà sains'èter c'ma vgnir fóra da cal pastìs chè. Al frê 'l è difàt 'l ùnic ch'al s atèinta a 'ndèr dèint'r in cà da 'l don Rodrîg a sighèr-el.
Carpi Football Club 1909
Storia
Tra 'l 1964 e 'l 1966 l'à zughê in serie C, ma pò l'è turnê in serie D. Al gh'l à cavèda ed turnèr in dla serie C in dla stagiòun 1974-75, ma ala fin 'l è rivê 20° e 'l è blisghê n'etra volta in D. Da 'l 1989 a 'l 1999 'l à zughê in dla serie C1. In sti an l'è steda dimondi bèla la stagiòun 1996-97, quand la squèdra l'è rivèda térza e l'à zughê i playoff: dòp ch'l à cazê fóra al Saronno in dla semifinèla, a s pudìva anc pruvèr a rivèr a la serie B, mo i àn pers 2-3 la finêl ch'i àn zughê a Frèra cun al Monza.
I promessi sposi
In dal cunvèint ed Monśa
Rivê da cl'ètra pert dal lêg, al Rèins al gh'à da lasèr cal dòni, ch'a n'cunvìn mia tròp ed fèr-es vèder tròp insèm, e dòunc al barusêr al li porta infìn a 'l cunvèint ch'a éra prevìst. Chè al pèder gvardiàṅ al li tóś in cunsègna però per purtèr-i dala sgnóra sóra ed Monśa, che lè la gh'cmànda lē. Chilē la deśgnìva da na famìja rìca ed Monśa e l'era steda destinèda, c'm'a sucedìva despès in chi tèimp là, a dvintèr sóra, per lasèr l'ereditê piò granda a 'l fradèl ch'a era nê prìma. La Gertrùde (acsè la s ciamèva da śovna) la nn'era mia tant purtèda per cla vìta ed clavsùra lè, e alóra a gh'capitèva anch' ed fèr dimòndi dispèt e sighèdi cun cagli ètri sóri, infin ch'a s savrèv ch'l'ìs "rispòst a 'l salùt" 'd un śuvnàs ch'al gh'ìva la fnèstra 'd cà ch'la dèva in dal curtìl privê ed lē.
Al mêl edla pesta
I suldê lansichenèc ch'i éren vgnû in dal mantvàṅ per via dal batài per la sucesiòun, i porten in sà anc la pesta, ch'la fà presti a spànd'r-es anch'in dal paiśèin di prumès espōś, mo la gint ch'la pōl, la scapa vìa e 'l don Abòndi, la Perpètva, l'Agnéś i caten post in dla cà edl Inominê, dvintê bòun. Al don Abòndi al vin sighê da'l Cardinêl, al Rèins al cata la Lucìa, ch'la vin deśbrujèda da 'l vōt fàt ala Madòna, al don Rodrîg al mór ed pesta, e acsè i dū inamurê i s polen spuśèr, catèr da lavurèr in dal bergamàsc e mèter sù famìja.
Víctor Català
Ōvri piò importànti
Egli ōvri dla scritóra i s pólen divìder in trī mumèint:
Gòr
Gòr (Goro in Italiàn) l'è na zità ad 4.091 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Civêgh
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Mercè Rodoreda
{{dialort | dial=Carpśàn}} Mercè Rodoreda i Gurguí  (Barcelóna, Catalògna, 10 'd utòber 1908 - Girona, 13 'd avrîl 1983) l'è stèda na scritōra catalàna in lèngva catalàna.
Miarìn
Miarìn (Migliarino in Italiàn) l'è na zità ad 3.672 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Tabâch
Al s pōl catêr in tabacarî, ânch ciamê palteiṅ a Rèz, o la pêl di tabâch a Buloagna.
Jade (film 1995)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Spawn
Custâ quarànta migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò muciâ sù da piò 'd utànta-sèt.
Taxi Driver
{{Film }}
Sunt
Travis al và śò 'd tèsta e al taca a cumpràr dal pistòli.
Buderiòun
Eventi
Tót i an in fervèr a s'arcòrda cun anch i autoritê la Batàja ed Buderiòun, un fàt sucès in dal mèz dla guèra. Tót i an in znèr agh è al "Pallino d'oro", una gara ed bòci cla ciàma ginta zò da tóta Italia.
Provetta d'amore
{{Metacaixa
Provetta d'amore (Pruvéta 'd amōr) l'è na cumèdia dal 2012 ad Jay Chandrasekhar giràda in Califòrgna.
Sunt
Tommy Macklin (Paul Schneider) e sò mujér Audrey (Olivia Munn) i èṅ na còpia śōvna ch'i decìd'n ad far un fiōl dòp tri an insém par ślargàr la famìja ma dòp nóṿ méś ad tintatìṿ a n gh'è gnint da far e 'l putèṅ al n riva briśa. Dòp avér pruâ di rimèdi naturài cuma 'l pavrunsèṅ o di impàc a i maròṅ, i dū i decìdan 'd andàr a far-as védar da 'n dutōr, prima però Tommy al gh'à da far na śburàda par gl'anàlìśi. A 'l uśdàł al n gh la cava minga parchè in dal film pòran ch'i gh'aṅ mis sù par jutàr-al a salta fóra 'n cavàl e pò a gh'è la dutōra fóra da 'l us ch'la spéta e a lò a gh vîṅ l'angùstia. Al próa a far-'l a cà sua ma méntar 'l è a lèt ch'al s fà na pugnéta i sònan qvéli di Testimòṅ ad Géuva (Carrie Clifford e Sophia Marzocchi) ch'i n vànan via gnanc s'a t li cóp. Tommy al gh'à da lasàr pèrdar p'r andàr a vèrar. Finalmènt 'l óm al gh la cava a impinìr da pruvéta e a purtàr-la in laburatòri anc se lung la via al śbuśìs na rōda dla màchina. Purtròp par lò al prubléma 'l è 'l suo, i sò spermàtuzoo i pàr'n imbariàg.
Durànt na séna c'n i genitōr dl’Audrey, par difénd'r al sò argój, Tommy al diś che lò 'l è a pòst parchè 'l anèl ad fidansamènt par sò mujér al s 'l è cumprâ faghénd-as dal pugnéti par vint stmani e vindénd pò la sò śbòra a na banca dla scménsa p'r utànta-sinc dòlar a cōlp, dònca 'l sèntar mèdag al n psiva minga dar di bèsi p'r avér in cambi dal lìquid lòfi. A n 'l is mai dit! L’Audrey la s ufénd dimóndi e 'l sò matrimòni 'l è a risć.
I Mas
I Mas (Masi Torello in Italiàn) l'è na zità ad 2.328 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Port Mazor
Port Mazor (Portomaggiore in Italiàn) l'è na zità ad 12.159 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Dialét bàs mantuan
{{Metacaixa
Trasgàl
Trasgàl (Tresigallo in Italiàn) l'è na zità ad 4.754 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Ipotonìa muscolèra
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Comma 22
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
59 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
La donna che visse due volte
'L è stâ candidâ a dū Prèmi Òscar minōr sénsa però purtàr a cà gnint.
Sunt
John al taca a tgnir-'g adrē e un dè, dòp che lē l'iva purtâ di fiōr in sla tómba ad sò nóna, al la véd ch'la s butà śò in di àqui dal Golden Gate. Tiràda fóra da 'd là, dòp avér-la sugàda in dal sò apartamènt, lò al gh prumét ad jutàr-la a guarìr anc parchè 'l à pardû la tèsta par lē.
Un dè però la Madeleine la próa a masàr-'s incóra, butànd-as sò p'r un campanìl, e 'sta vòlta la gh la cava anc parchè Scottie al n è minga bòṅ ad cùr'r-'g adrē e ad tgnir-la sòdi par via di sò tarabaciòṅ. Pîṅ ad séns ad cólpa in di sò cunfrònt e ardùt cum un śdas al cata cunfòrt in dla sò amìga Midge (Barbara Bel Geddes) ch'la gh vōl bèṅ dabòṅ ma lò invéci al n è minga inamurâ 'd lē.
002 operazione Luna
{{CITAZIONE|“Al furgunsèṅ al n gh'è piò!” “S èṅ-i fargâ 'l mèś?” “Nò, i s 'l èṅ fargâ tut!”}}
Sunt
Al guèran suviètic 'l è drē a mandàr in sla Luna dū astrunàut, al culunèl Paradowsky (Franco Franchi) e 'l magiōr Borovin (Ciccio Ingrassia), ma a và mâł quèl parchè al raś “Popoff I” al sćiòpa durànt al viàś. Esénd ch'al sò foto i èṅ finìdi su i giurnài ad tut al mónd, p'r a n far minga bruta figùra, al Cremlîṅ al dà 'l incàrag ad catàr in présia dū persunàǵ ch'i gh sumìlian par pò far-i partìr su 'n àtar raś, al “Popoff II”, e acsè far finta 'd gnint.
Molière
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Pisalèt
L'è na piànta ch'la viṿ tut 'l an rivànd a ès'r élta da 3 a 9 cm e la s pōl anc magnàr. Al sò fój a la fiṅ i pàran dgl'uréci quànd prima invéci i gh'aṅ na fórma a dènt. Al stéc ad dèntar 'l è vōd e i sò fiōr i èṅ śai. I frut i èṅ biànc e i s dastàcan facilmènt supiànd-ag cóntar.
Simona Halep
Caréra
In dal 2012 la mét in fila tri prim tùran in di prim quàtar turnèo śugâ, ciapànd la paga da la Kim Clijsters a Brisbane, da la Paula Ormaechea a gl'Australian Open e da la Roberta Vinci a Parì a 'l quèrt. A Dubai, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la bat l'Anastasija Pavljučenkova 6-4 6-2 prima 'd lasàr strada a la danéśa Caroline Wozniacki cun al puntéǵ ad 2-6 3-6. A Doha la riva a 'l tèrs tùran baténd la Daniela Hantuchová 3-6 6-2 7-6 e l'Iveta Benešová par 6-4 6-4 par pò pèrdar da la Viktoryja Azaranka 3-6 1-6. Tèrs tùran anc a Indian Wells (3-6 4-6 da la Marija Šarapova) e a Miami (4-6 6-7 da la Marion Bartoli). A Barcelóna la fà fóra Sloane Stephens e Roberta Vinci in dū sét ma in di quàrt la gh'à da mandàr śò al ròsp sarvî da la Carla Suárez Navarro ch'la gh'à la méj sèg par 6-4 6-1. A Fès la s férma in semifinàl ad òpra dl'ulandéśa Kiki Bertens mént'r a Madrid e a Róma l'è la Venus Williams a dar-ag la paga par dū vòlti a 'l prim tùran. A Bruxelles la s fà strada baténd via via la Jelena Janković, la Monica Niculescu, la Dominika Cibulková e la Sofia Arvidsson prima ad cédar a la pulàca Agnieszka Radwańska par 5-7 0-6. Da lè a la fiṅ d'l an la fà sù sōl di prim e di secónd tùran srand la stagiòṅ a 'l 47śum pòst.
Al Puz
Al Puz (Poggio Renatico in Italiàn) l'è na zità ad 7.653 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Muntfiurèin
Al sendic l'è Mavrezi Paladin (Maurizio Paladini)
= Turism = Essend una lucalite turistica, Muntfiurein e g'à: -do piscini comunali (ona regulamenter e ona per i pupin) -do campi da tennis -ona palestra -do camp da paloun (piò i campi dali frasioni) -Palazat (Palazzetto dello sport), inaugure in t'l'estee 2012, con anch l'ostel = Ativite =
In t'la frasion ed Vederiola e ghè la Ca' d'la Carite, draverta e 15 d'otubre 1960. La fa part dali Ca' d'la Carite fundädi da don Mario Prandi. Lè, ig' lavornen ali Carmelitäni Minuri e d'l'atra genta brisa cunsacreda.
Rò
Rò (Ro in Italiàn) l'è na zità ad 5.333 abitànt int l'Emiglia-Rumagna
Il campo di cipolle
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rio Tinto
Rio Tinto a l'è una citadëina ad 23.788 abitànt (2009), dal Brasil in dal Stät dal Paraíba.
Le età di Lulù
{{Metacaixa
Sunt
Cun al matrimòni chi lē la capìs che 'l ùnic quèl ch'al i tîṅ insém 'l è al sès. Dòp avér mis a 'l mónd na putìna, la Lulù la taca a spinś'r-as sèmpar da piò in dla perversiòṅ faghénd-as tiràr dènt'r a 'n rapòrt a tri cun sò marè e 'l travestî Ely (María Barranco). Vlénd incóra da piò, a n avénd-ag mai abàsta, 'd acòrd cun sò marè, la decìd ad pruàr a 'ndàr a lèt cun 'n óm sénsa véd'r-al, cun na fasóla adòs: chi lò 'l è sò fradèl Marcelo.
Chinatown (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Catòlga
Catòlga (Cattolica in italièn) l'è un cumòn ad 15.601 abitìnt.
Enclave
{{Metacaixa
Klévisson Viana
Klévisson Viana, al so nùm cumplët a l’è  Antônio Klévisson Viana Lima (Quixeramobim, Brasil, 3 ad nuëimbar 1972) l'è un puèta e scritùr brasiliàn, c'al fa part ad la Leteratüra ad cordèl.
Nave fantasma
{{CITAZIONE|Paùra da 'l fónd|Tagline dal film}}
Màriu Nasalli Rocca
Biugrafia
Cunsacrä Arcivèsc al 20 d'aprìl 1969 e Cardinäl al 28 d'aprìl dal 1969 da Papa Pàul VI, l'è mort a Ruma al 9 adnuëimbar 1988.
Motorhead
La band, ch' l'à cambià da spés la furmasiòṅ in dal scòrer di an e la gh'à abû da un mìnim ad 3 ad un màsim ad 4 elemént, l'à tucâ al punt piò grand dal sucès in di an Utànta, cun i braṅ Ace of Spades (As da spadi) e Orgasmatron.
1744 (nùmer)
{{Metacaixa
Nùmer eśagonèl
Soquànt eśèimpi:
Curtògn
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Ladário
Storia
Fundä in dal mès ad mêrs dal 1984, l'è voin d'i quätar cumoin enclave dal Brasil: a l'è tütt dëintar in dal cumoin ad Corumbá. I ätar cumoin enclave i'enn: Arroio do Padre, Águas de São Pedro e Portelândia.
Nicola Bettoli
Nicola Bettoli (Pärma, 3 'd setembor dal 1780 – Pärma, 16 'd luj dal 1854) l'è stè 'n architètt pramzàn.
Chi giace nella mia bara?
{{CITAZIONE|I éran dū śmèli che na vòlta i parìvan cumpàgni in tut in fiṅ tant che...|Tagline dal film}}
La coda dello scorpione
Par la part dla prutagunìsta a s éra pinsâ a l'Edwige Fenech, ch'l'iva tòlt part a 'l prim śal ad Martino Lo strano vizio della signora Wardh, ma pò a n s 'n è fat gnint parchè in alóra lì lē la gh'iva 'd avér fiōl.
Rosy Mauro
Biugrafìa
In dal Dicémbar dal 2010, al sò cumpurtamènt ad presidénta dal Senàt durànt al vōt di emendamènt dla rifórma Gelmini dla scōla al pòrta a la suspinsiòṅ dla sedùda p'r al masèl e al caśèṅ ch'a gh'éra gnû in cal mèntar p'r al fat ch'l'iva mis a i vōt un emendamènt che prima al cambiàva, pò al scrivéva ad nóṿ e pò al scanślàva un ùnic artìcul ad léǵ.
Ballata macabra
'L è stâ girâ a Oakland (Califòrgna) e 'l à muciâ sù a i butghèṅ di Stat Unî un migliòṅ e mèś ad dòlar.
Sunt
La famìja Rolf la tōś in afìt par l'Istâ da i fradèi Arnold (Burgess Meredith) e Roz Allardyce (Eileen Heckart) na cà vituriàna a 'n bòṅ prèsi par parsàr-'g al vacànsi. La vila l'è dimóndi bèla, la gh'à na pisìna granda e l'è in mèś a 'l vérd, anc s'l'è 'n pôc małmìsa. I padròṅ ad cà i s arcmàndan a Ben (Oliver Reed) e a sò mujér, la Marian (Karen Black), ad tgnir a drē a la sò vècia màdar ch'la stà in dal tasèl mansardâ. P'r al fat che lē l'è dimóndi timda, 'l è abàsta lasàr-'g al magnàr fóra da 'l us parchè la dóna la n vōl dascórar cun ninsòṅ. Cla cundisiòṅ lè la pâr un quèl da gnint e Ben, ch'al gh'à adrē anc sò fiōl David (Lee Montgomery) e sò sîna Elizabeth (Bette Davis), al cata 'l acòrd facìlmènt.
Grécia
La Grécia (a s diś Ελλάδα → Ellada o Ελλάς → Ellas in Grèc) l'è na nasiòṅ dl'Európa dal sud ch'la s cata in dla part ad sóta dla penìśula balcanìca, in frònt a i Mâr Egéo, Jòni e 'd Créta. La sò capitàł l'è Atēn cun Salunìc, Patràs, Pirèo e Càndia àtri sità impurtànti. La cunfìna a nòrd cun l'Albanìa, la Macedògna e la Bulgarìa e a nòrd-èst cun la Turchìa. La gh'à na superfìsi 'd 131.940 km² e la mùcia sù dagnóra ùndas migliòṅ 'd abitànt.
Cruatëina
La Cruatëina (in Itagliàn Croatina) a l'è un vëin c'al vëign da un'üga ad la Pruvincia d' Piasëinsa, al cunfëin cun cùla ad Pärma, ma anca un po' in dal Piemùnt e in dal Vènet.
Sylvia Sidney
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
New York
Culegamènt estéran
}}
Águas de São Pedro
Storia
L'è voin d'i quätar cumoin enclave dal Brasil. I ätar cumoin enclave i'enn: Arroio do Padre, Ladário e Portelândia.
Sylvia Sidney
Dòp ès'r-as farmàda 'd recitàr par vint an a 'l incìrca, l'è turnàda a 'l cìnema in dal 1973 girànd la pelìcula Summer Wishes, Winter Dreams ad Gilbert Cates. In di sò ùlt'm an ad vita l'à tòlt part a 'l film ad scarésa La maledizione di Damien, a Hammett - Indagine a Chinatown ad Wim Wenders e a dū film ad Tim Burton, Beetlejuice - Spiritello porcello e Mars Attacks!.
San Climènt
San Climènt (San Clemente in italièn) l'è un cumòn ad 5.138 abitìnt in Pruvëinsa ad Rìmin.
Mòntnégar
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
Coléc
Relasiòn Internasionél
Coléc l'è lighéda amichevolmènt con Melide, Spagna.
Morituris
Sunt
Al ragàsi i próv'n a 'rvuntàr-as e a scapàr via ma i finìsan da la padèla a la braś parchè da i àlbar i sàltan fóra par cupàr-li sinc gladiadōr śómbi di tèmp dla Róma antìga, giustisiâ in alóra par Spàrtac in parsòna par la sò cativèria. A s trata 'd Trace (Mariano Baffi), Secutor (Carlo De Angelis), Caronte (Flavio Fortuna), Reziario (Adriano Malloni) e Mirmillone (Francesco Bernardini). Anc i masć i vìnan fat fóra òṅ adrē a c'l àtar. I sinc cadàvar i vìnan pò inciuldâ a dal crōś piantàdi lung la strada.
Culegamènt estéran
}}
Nicky Hayden
Nicholas Patrick Hayden, cgnusû ad sòlit cuma Nicky Hayden (Owensboro, 30 ad Luj dal 1981 - Ciśéna, 22 ad Maǵ dal 2017) 'l è stâ 'n curidōr ad mòti americàṅ uriginàri dal stat dal Kentucky, campiòṅ dal mónd dla MotoGP in dal 2006. In dal 2009 'l à curs par la cà bulgnéśa ad Båurg Panighèl Ducati insém a Valentino Rossi.
Gl'Inìsi
In dal 2001 al finìs tèrs in cal campiunàt lè ma 'l an dòp al s tōś al sfisi ad vìnsar la belésa ad nóṿ gari, dvintànd acsè al più śóvan campiòṅ dla categurìa e al curidōr cun più vìnsidi muciàdi sù ad sèmpar.
Clas MotoGP
Quànd però al campiunàt al pâr sarâ, Hayden al taca a far di riśultâ da schiva, pardénd dimóndi dal vantàś ch'al gh'iva su Valentino. A dū gari da la fiṅ al tîṅ stric sōi 12 punt ad difarénsa. Durànt la gara dal Purtugàl pò Pedrosa al gh và adòs butànd-al fóra da la cursa e faghénd acsè in manéra che Rossi, rivâ secónd a 'l traguàrd pasâ in sla riga par Toni Elias, al mucìs a sò vòlta 8 punt ad vantàś. Ma durànt 'l ùltim Gran Prèmi a sucéd incòsa: Valentino, partî mâŀ da la pole position, al ślìcia śò in dal tentatìṿ ad rimuntàr e al finìs 13śum. Hayden invéci al gh la cava a far sù i punt ch'a gh mancàva rivànd tèrs da drē da 'l Ducati ad Troy Bayliss e Loris Capirossi. Cun 252 punt còntra 247 Nicky Hayden al dvénta al campiòṅ dla MotoGP 2006. A far la difarénsa i èṅ pròpria i sinc punt che Valentino 'l iva pardû da Elias par dū miléśum in sal traguàrd a 'l Estoril.
Vróc
Vróc (Verucchio in italièn) l'è un cumòn ad 9.365 abitìnt.
Gianni Ippoliti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bob Dole
{{metacaixa
Annika Beck
L'è stada la nùmar quarànta-tri dal mónd al 17 ad Mars dal 2014 e in dla sò caréra l'à vins sèt tìtui ITF, śugànd anc na finàl in dal turnèo WTA dal Lussembûrgh in dal 2012.
972 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 972, mo invéci 'l an 972, 't ê da 'ndèr chè) Al 972 (novseintestantadū, novecentosettantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 971 (novseintestantùn) e 'l vin prìma dal 973 (novseintestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintestantaduéśim post.
2 ed znèr
Religióśi
La céśa catòlica l'arcòrda i sant Baśili e Gregòri
Bob Dole
Biugrafìa
Avucàt e senadōr dal Kànsas da 'l 1969 a 'l 1996, in dal 1976 'l è candidâ cuma vice-presidènt ad Gerald Ford ma in di elesiòṅ chi lò 'l è batû p'r al demucràtic Jimmy Carter. Dòp avēr mancâ la candidadùra a presidènt in dal primari dal GOP dal 1988 (vinsi par George H. W. Bush), in dal 1996 al gh la cava a curàr par cla carga lè ma 'l finìs da drē a Bill Clinton.
Ragazzi fuori
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Róśa (fiōr)
La s divìd in sènt-sinquànta spéci a 'l incìrca, qvéli ch'i s càtan da piò in Itàglia i èṅ al Róśi canìni (ch'i èṅ cgnusùdi anc cuma Róśi mati o Róśi salvàdghi) ma i gh'èṅ anc al Róśi gàlichi (ch'i s càtan bèṅ in dla tèra cun di giaròṅ), al Róśi glàuchi (i vìv'n in di Alpi), al Róśi pendulìni (al sò pòst i èṅ al muntàgni dl'Élt Itàglia) e al Róśi sempervirens.
Shining
Culegamènt estéran
}}
Cicerenella
Al têst edla cansòun
Cicerenella teneva 'nu culo ca pareva 'nu cofanaturo, e l'ammustava la notte di stelle, chisto è lo culo de Cicerenella.
Colegamèint estèren
}}
Manifèst dal Partî Comunìsta
Sunt
Per soquànti vicèndi stòrichi edl'economìa, a s è rivê a catères col dō clâs socèli di proletàri e dla borgheśìa in lota i ùn cun chièter. Dimòndi ingiustìsi, patìdi 'd lung ai ùltem sécol, i avrèven śbatû i agìnt in dla povertê mèinter che la borgheśìa la i desfrutarèv per crèser sèimper de più la só richèsa e 'l capitèl. I proletàri i gh'avrèven dòunca da tōr in man al guèren cun la ditadùra dal proletariêt.
La bestia (film 1975)
{{CITAZIONE|Dagnóra la più ufensìva fantaśìa eròtica mai druàda in un film.|Tagline dal film}}
Culegamènt estéran
}}
973 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 973, mo invéci 'l an 973, 't ê da 'ndèr chè) Al 973 (novseintestantatrī, novecentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 972 (novseintestantadū) e 'l vin prìma dal 974 (novseintestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintestantatriéśim post.
1667
Al 1667 (MDCLXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Pàul Gorini
Biugrafia
In Piàsa Uspadäl a gh'è un munümeint dedicä a lü, e in dl'Uspadäl a gh'è un Müsée' Pàul Gorini (o anca Collezione anatomica Paolo Gorini) cun tütt i sò reperti urgànich amò counsarvà.
Bibiliugrafia
}}
Mûnt Cùşna
Caschêdi dal Lavachièl
Al Ré Lavachièl (Rio Lavacchiello in italiân) al nâs atâch al Lêgh dal Caricadōr a i Prê 'd Sara e al và zò lòngh al fiânch a sîra ed la muntâgna vêrs la Vâl ed l'Ôşla in dóve a 's và a butêr. Al fiânch rât al fà 'na sèria ed caschêdi, magnéfichi quând a 's desfà la nèiva e in avtûn.
Búzios
Búzios (al sò num cumplët a l'è Armação dos Búzios) a l'è una sitä dal Brasil, in dal Stä ad Rio de Janeiro, a quäsi 170 km a Nord ad la sò capitäla.
Êli
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Búzios
Storia
Búzios a l'è sëimpa stä un vilàgg ad pascadù dal cumoin ad Cabo Frio. A l'è dvantä indipendëint al 12 nuëimbar dal 1995.
Êli
Cùm' al s' drôva
}}
Kiss Me Kiss Me Kiss Me
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Danza di sangue
Sunt
Agustín Rejas (Javier Bardem), na vòlta avucàt, adès al fà 'l agìnt ad pulisìa in un paéś dl'Amèrica dal Sud. 'L è spuśa cun la Sylvina (Alexandra Lencastre) e 'l gh'à na baghéta ad nóm Laura (Marie-Anne Berganza) ch'la stùdia balét a scóla da la sò insgnànta Yolanda (Laura Morante).
Batik
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Via Emélia
Ind i pès fôra al sitê la via l’ēra ed sôlit salghêda cun ‘d la gêra, mèinter al d’ed dèinter dal sitê l’ēra despès salghêda cun di grôs lastròun ed prēda. Per traversêr i fióm e i turèint a gnîven fât di pûnt dal vôlti grandiōṣ, cme còl insèma al turèint Gaiana atâch a Castèl Sân Pêder, purtrôp butê zò ind al tèimp ed l’ûltma guèra.
Deadly cargo - Terrore in mare aperto
{{Metacaixa
{{CITAZIONE|Gnanc na via 'd scamp... ma i gh'aṅ 'd armàgnar viṿ.|Tagline dal film}}
Jean-Pierre Cassel
{{Metacaixa
Biugrafìa
In di An Nuànta al vèṅ ciamâ da Robert Altman par dū sò film, Vincent e Theo (1990) e Prêt-à-Porter (1994). In dal 2000 'l è in dal cast dal film I fiumi di porpora (I fiùm ad pórpura) ad Mathieu Kassovitz.
Culegamènt estéran
}}
Sex Crimes - Giochi pericolosi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|I mōran da la vója 'd śugàr tèg.|Tagline dal film}}
Sunt
Ma 'l surpréśi i n èṅ minga incóra finìdi.
Culegamènt estéran
}}
Matthew McConaughey
Matthew David McConaughey (Uvalde, 4 ad Nuvémbar dal 1969, a s lèś [ˈmæθjuː ˈdeɪvɪd məˈkɒnəheɪ] in Ingléś), cgnusû méj cuma Matthew McConaughey, 'l è 'n atōr americàṅ, vinsidōr dal Prèmi Òscar dal 2014 p'r al film Dallas Buyers Club.
Biugrafìa
In dal 2014 McConaughey al vins al Prèmi Òscar cuma atōr prutagunìsta p'r al film d'l an prima Dallas Buyers Club in dua al fà al cowboy malâ 'd AIDS. I èṅ i an più impurtànt par la sò caréra parchè al lavóra anc par Steven Soderbergh (Magic Mike, 2012), par Martin Scorsese (The Wolf of Wall Street, 2013), par Christopher Nolan (Interstellar, 2014) e par Gus Van Sant (The Sea of Trees, 2015). Al 17 ad Nuvémbar dal 2014 McConaughey al gh'à 'l unōr 'd avér-ag na stéla a sò nóm in dla Hollywood Walk of Fame, la nùmar 2534, durànt na serimògna insém a la sò famìja e a di sò culéga.
Anna Karolína Schmiedlová
Culegamènt estéran
}}
Bagnōl in Piân
La préma testimuniânsa
L’é dal 946 la préma testimuniânsa scréta insèma a Bagnōl: un ât dal Vèschev ed Rèz, Adelardo, cun còst la Cēsa ed Sânta Mustiola, "...quae sita est prope castrum Baniolum.", la vîn cunsgnêda a l'iluminasiòun ed l'altêr di Beêt Mârtir Grisante e Daria ind la catedrêla ed Sânta Maria. Da alōra, ‘na sèria d’ât, dunasiòun, barât, costitusiòun ed servitó, dirèt fevdêl, ecc., àn més al teritōri  e al cēsi ed Bagnōl sóta la giurisdisiòun del domòndi putèint Cunvèint Benedetèin ed Sân Prôsper, in dōve al só cmând al s’è purtê avânti ind al  cōrs di sècol XI, XII, XII, fîn a  j-inési dal XIV sec., quând Feltrino Gonzaga, l’é dvintê padròun dal teritōri e ‘d la sitê ed Rèz (1335), l’à butê zò al Cunvèint e l’à sequestrê i bèin e i privilèg. Fr’ al cēṣi e al capèli, în da numinêr, d’ed là ed còla bèlo déta ed Sânta Mustiola (martîra cristiâna): Sânta Maria ed Purtiliôl (o Portiôl), nòm dimòndi vèc dal pôst, che al sta, in môd cêr, a spieghêr l'uriégin dal sît primitîv int ‘na zôna atâch al traghèt che, atraversând i stâgn armêṣ (Gōregh e Fôsa), al permetîva al trafîch d’ òm e a la mercanséia vêrs Nuvalêra, Guastâla e al Po. I prémi documèint ed lê a gh’àn la dâta tra la fîn dal X sec. e l'inési ed XI sec. e la relatîva sêgra la caschêva al 2 ed fervêr, alōra fèsta ‘d la "Purificasiòun ed la Vêrgin". Un'êtra cēṣa l’êra còla ed S. Pêder ed Bagnōl (o Cēṣa Biânca): dal 1156 privilèg ed Pêpa Adriano in favōr del Cunvèint ed Canòsa. A gh’êra pó la Cēṣa Nōva ed la Maternitê ed Maria ed Bagnōl, dal vôlti scambiêda cun Sânta Maria ed Portiôl, mó ch’la va identifichêda cun la cèca capèla ed la Nativitê ed la Vèrgin dal Castèl. L’é numinêda la préma vôlta al 17 dicèmber 1258. L’é ‘d sicûr, a l’antîga Sêgra ed la Nativitê ed la Vèrgin (8 ed setèmber), celebrêda atâc a sta cēṣa, che biosògna lighêr la tradisionêla Fêra ed Setèmber, ch’ a’s gh’à memôria bèle ind l’ inési dal XVII sec. Sègn particolêr a pêrt mèrita la Pēv ed Bagnōl, ciamêda dôp Pēv Ròsa, perché intestatâria d’êtri capèli. Al prémi nutèsi insèma a lê în dal 1144, mó sèmbra verifichê che la só costrusiòun la s’arfâga ad un sècolo prêma (1040). La giuriṣdisiòun civîla insèma al castèl, l’êra, in sté peréiod, ai Sgnōr ed Curèz, d'ed ché l’urégen ed "Da Bagnōl”, la sèmbra documentêda da soquânti chêrti.
La Sgnurìa di Gunşêga
• che la lasê in testamèint (12 utòber 1362) 1550 duchêt, da invistîr per cumprêr dû fònd ind al bulgnèiṣ, e che al rènditi, a la môrt di parèint, êren destinêdi ai zôven arzân, sèinsa sôld, che êre studèint a Bològna. La môrt ed Guido da Bagnōl la pōl èser avgnûda intôren al 1370 circa, a Venèsia, in dōve l’é suplî ind la Cēṣa di Frê. La lâpida l’arcôrda i scrét ed filosoféia, medzèina e stòria, peró, ed quilé purtrôp, an s’é rivê gnînto.
Mara Venier
Biugrafìa
In di an Nuànta la fà in tèmp a cumparìr in d'l ùltim film ad Nanny Loy (Pacco, doppio pacco e contropaccotto, Pac, pac dópi e còntar-pàc) par pò tacàr a giràr in soquànti fiction par la televiśiòṅ.
Dòp soquànti edisiòṅ incóra ad Domenica In in dal 2010 la cata un cuntràt par preśentàr al prugàma dal dopmeśdè La vita in diretta, prima cun Lamberto Sposini e pò cun Marco Liorni.
1679
Al 1679 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1654
Al 1654 (MDCLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Brookesia micra
Colegamèint estèren
}}
María Teresa Torró Flor
Caréra
Al salt la valensiàna la 'l fà in dal 2012 quànd l'è bòna ad purtàr-'s a cà sinc tìtui ITF ad fila in sla tèra batùda, i ùltim dū da sènt-mila dòlar a Bùcarest cóntar la Garbiñe Muguruza Blanco e a Olomuc cóntar l'Alexandra Cadanțu. Cun tut chi punt lè, lì lē la s davśìna a la puśisiòṅ sènt dal mónd e la gh'à di punt asè par śugàr dirèt soquànt turnèo International WTA ma la n s in 'mprufìta minga parchè la mùcia sù tri scòpli cun l'Urszula Radwańska a Taškent 4-6 5-7, cun la Laura Robson a Cantòn 2-6 1-3 bandòṅ e cun l'Ayumi Morita a Pechîṅ 3-6 0-6. Prima dla fiṅ d'l an la gh la cava a mét'r-as in bisàca anc 'n àtar ITF da vintsìnc-mila dòlar in Spaggna baténd par 6-1 6-4 l'Estrella Cabeza Candela e finénd acsè 'l an a 'l 99śum pòst.
Joseph von Fraunhofer
Biugrafìa
Fraunhofer al murìva in dal 1826 a 39 an ed tuberculōś polmonêr, mo anca forsi tùt ch'i vapōr ed metal peśànt inalê per custruìr i vēder (c'm'a sucedìva anca ai só coléga) i ìven dê na màṅ a la malatìa. I 'l suplìven in dl Alter Münchner Südfriedhof (l' antìgh simitéri sud ed Móneg).
1521 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Universitê di stódi 'd Fògia
Colegamèint d'ed fōra
Sît Internèt ed l'Universitê
.weatherchannel
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Jovanotti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Deee-Lite
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Praticamènt la stòria di Deee-Lite però la finìs lè parchè da 'd lè in avànti i càtan la luś sōl dū racòlti, Sampladelic Relics & Dancefloor Oddities un disc ad remìx dal 1996 e The Very Best of Deee-Lite dal 2001.
Jovanotti
Culegamènt Estéran
}}
Fulminànt
I fulminànt ed sicurèssa i én di fulmànt ch'i s'impìen sól a sferghèrel su un lavór apòsta, che ed sòlit l'è sul fiànch dal scatlòt..
Eliseu Maria Coroli
Biugrafia
L'è stä cunsacrä prelä ad Guamá al 13 d'utùbar dal 1940, dal cardinäl Benedetto Aloisi Masella.
Faith No More
I Califurniàṅ Faith No More i èṅ un grup rock americàṅ fundâ in dal 1982. I èṅ stâ tra i prim a sunàr al nu metal/crossover, miténd insém 'l hard rock cun dal cantàdi rap.
'L arìṿ ad Mike Patton
Al pès più famóś 'l è al rap metal Epic, mèntar i àtar sìngui i èṅ From Out of Nowhere e Falling to Pieces. Da nutàr anc la cover di Black Sabbath War Pigs e la rabìda, da bòṅ o da burla, '''Surprise! You're dead' (druàda in dal film Gremlins 2'').
0546
0546 l ê al parfes tlefônich dal distrèt ad Fajèinsa, int al cunpartimèint ad Buloagna.
Taylor Townsend
Caréra
Dòp avér vins 'n incóntar in dal qualificasiòṅ dal turnèo ITF 'd Amelia Island in dal 2010, in dal Maǵ dal 2011 la Townsend la riva subìt in semifinàl in 'n ITF americàṅ da sinquànta-mila dòlar. In Luj la fà cumpàgn in 'n àtar ITF da déś-mila, prima ad śugàr al qualificasiòṅ a gl'US Open in dua la bat l'Arantxa Parra Santonja e la fà sudàr dimóndi la Laura Robson ch'la gh'à la méj sèg sōl c'n al puntéǵ ad 6-3 4-6 7-6.
In dal 2012 la śōga quàtar turnèo ITF rivànd dū vòlti in di quàrt e na vòlta in di utàṿ. In dal 2013 la ciàpa dū carti salvàdghi par śugàr a Indian Wells e a Charleston. In sal cimènt califurgnàṅ l'è bòna ad bàtar la nùmar 57 dal mónd, la Lucie Hradecká, par 3-6 7-6 6-3 ma la n pōl far gnint cun l'Ana Ivanović. In sla tèra vérda dla Carulìna dal Sud invéci la cata sù tri śōg e basta cun l'Andrea Petković. P'r al rèst pòca ròba, dimóndi prim tùran in di turnèo ITF e qualificasiòṅ mancàdi, e na pulèmica cun la federasiòṅ di Stat Unî ch'la n gh dà minga 'n cuntribùt ecunòmic par śugàr gl'US Open di śōvan p'r al fat 'd èsar na budlòna e 'n catìṿ eśèmpi p'r i baghét. Tut qvést anc se lē l'éra la nùmar òṅ dal tenìsti śōvni.
217 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
The Top
The Top 'l è al quìnt àlbum in studi dal grup dark di The Cure. 'L è stâ publicâ al 22 ad Maǵ dal 1984 in un perìud in dua al cantànt dla banda, Robert Smith, 'l éra anc impgnâ a sunàr la chitàra p'r i Siouxsie and the Banshees.
Paolo Canè
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sex is Comedy
Al film al fà riferimènt a n'atra pelìcula dla regìsta francéśa, A mia sorella! (A mè surèla!) dal 2001, in dua la gh'iva da giràr na séna dn'inculàda fata da Libero De Rienzo a la Roxane Mesquida che chè la fà la stésa part.
Gianluca Mager
Gianluca Mager (Sanrémo, 1 ad Dicémbar dal 1994, a s lèś [dʒanˈluːka ˈmaːger] in Itagliàṅ, minga [ˈmaːdʒer]) 'l è 'n tenìsta itagliàṅ. 'L è élt un mét'r e utànt'òt e 'l péśa stanta-sèt chilo. Al dróa 'l bras dèst'r e 'l tira 'l arvèrs a dū maṅ. Ciamâ anc Giangi da gl'amìg, 'l è tifóś dal Milan.
In dla sò caréra al s è mis in bisàca quàtar tìtui future e tri challenger.
Lady killer (docufiction)
Lady killer (Sgnōra sasìna) l'è na docufiction americàna dal canàł Oxygen ch'la dascór ad fat sucès dabòṅ ad sangṿ o 'd tintatìṿ ad masamènt, mis in òpra da dal dóni in di cunfrònt di sò spóś o di sò óm in generàł.
26 p.d.C.
Al 26 prema ’d Crest l é un ân dal I séchel dal Calendêri gregurian.
Dmân
Dmân 'l è al dè ch'al vìn dòp 'd incō, ch'al drôva chèl 24 ōri ch'i gnaràn dòp edla meśanòt dal dè 'd adèsa. A s' dìś e-"dmân" anca per significhèr dal tèimp piò lung ch'l a'rà da gnîr in dal futûr.
Djurgårdens IF Fotboll
{{Metacaixa
.unicom
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
Fernandel
Véta
Fiōl ed gînta puvrèta ch' la stêva a Perosa Argentina, in dóve, s' a 's và vêrs al Sestriere, un cartèl a sègna dóve a gh'é la cà di só genitōr, la carêra ed Fernandel l’é incumincêda cun dêṣ ân ed  lavōr pôch impurtânt  per sbarchêr al lunâri, dal 1915 al 1925.
Sharon Fichman
Caréra
La Fichman la taca a pistàr i camp ITF in dal 2005 e a la fiṅ d'l an la śōga subìt dū finàli, vinsénd-an una. 'L an dòp la próa a far al salt in dal mónd WTA ma la n pasa minga 'l qualificasiòṅ a Amelia Island, Montreal e Quebec City. A 'l inìsi dal 2007 la pèrd dū finàli ITF e pò la pèrd da la Dominika Cibulková in dal qualificasiòṅ dal Premier ad Turònt.
La Fichman la taca la stagiòṅ 2013 vinsénd subìt 'l ITF ad Pòrt Santa Luśìa (6-3 6-2 a la Tadeja Majerič). A Bugutà la pasa 'l qualificasiòṅ par pò pèrdar da la Francesca Schiavone par 6-4 4-6 4-6. In Maǵ la pèrd da l'Yvonne Meusburger la finàla d'l ITF ad Wiesbaden in Germâgna mént'r in Śugn, in sl'èrba, la céd in semifinàl a Nottingham a la Petra Martić. In Luj la bat la Kimiko Date-Krumm e la Barbora Záhlavová-Strýcová in d'l ITF ad Vancouver ma minga la Johanna Konta in finàl. In Agóst la dasfrùta na carta salvàdga par śugàr al Premier ad Turònt. A 'l prim tùran la fà fóra cl'atra carta salvàdga canadéśa, la Stéphanie Dubois, ma pò a 'l secónd tùran l'incróśa la Jelena Janković e la gh céd par 4-6 6-7.
About Adam
{{Metacaixa
Maringá
A Maringá è nasìda l'atùra Sônia Braga.
Anche gli uccelli uccidono
{{Metacaixa
Jamie Hampton
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar vint-sinc dal mónd al 24 ad Śugn dal 2013. L'à vins in tut sinc tìtui ITF.
Pòrtrōś
Àtar prugèt
}}
Vacanze in America
{{CITAZIONE|P'r al fèsti tut prònt a partìr!|Tagline dal film}}
Vacanze in America (Vacànsi in Amèrica) l'è na cumèdia dal 1984 ad Carlo Vanzina.
Elesiòṅ federàli in Germàgna dal 2017
La sgnōra Angela Merkel, canselēra in carga, la curìva p'r un quàrt mandâ p'r al partî di Cristiàṅ Demucràtic (CDU) insém a la sò cumpunènta bavaréśa dl'Ugnòṅ Cristiàna-Suciàla (CSU). I sucialìsta demucràtic dl'SPD, ch'i ér'n a 'l guèran sèg in dla “Grosse Koalition”, i aṅ candidâ 'l èx presidènt dal parlamènt européo Martin Schulz, i Vérd Cem Özdemir e la Katrin Göring-Eckardt, la sinìstra dla Linke Dietmar Bartsch e la Sahra Wagenknecht, i liberài dal FDP Christian Lindner mént'r al partî neo-naśìsta dl'Alternatìva par la Germàgna (AfD) Alexander Gauland e l'Alice Weidel.
Emégglia
La's ciama acsì par via dal consùl rumàn Marco Emilio Lepido, che dal sò temp l'avea fatt far na strada par andar da Rimini a Piasénza, la Via Emilia, par l'apùnt, e acsì l'è dvantà al nom dla región. Frara l'è la sola zità e pruìnza dl'Emilia, cl'è brisa sull'ass dla Via Emilia e c'la'n g'à mai avést nient da spartir con cla storia lì. Difàtt Frara l'è brisa gnuda sù co i antigh rumàn cumpagn' il zità dla Via Emilia, ma dal'Alt Medioevo.
Cunfein
L’à int al sau intêren el pruveins ed Piaxainsa, Pêrma, Rèz, Môdna, Frêra e Buloagna (fôra che al sircundêri ’d Jomla). Quèl ed Mantva (fôra che ’l Êit Mantvan), Carmouna (admè al sircundêri ’d Caxelmazour), Pavie (soul al Vugaraix), Lisandria (admè al Turtunaix), la Masa e Carêra, Speiza (soul al Sarzanaix) e Ruigh (admè la Transpadana Fraraixa) ’j en draint dl’Emeja linguestga, mo brixa toti el vault mitû int l’Emeja stôrga. }}
Giuliano Gemma
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Romina Oprandi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Romina Sarina Oprandi (Jegenstorf, 29 ad Mars dal 1986), cgnusùda méj cuma Romina Oprandi, l'è na tenìsta śvisra, prufesiunìsta da 'l Favràr dal 2005. L'è rivàda a èsar la nùmar trénta-dū dal mónd al 10 ad Śugn dal 2013. L'è bòna ad dascórar in Tedésc, Ingléś, Francéś, Spagnōl e Itagliàn.
L'è élta 172 cm e la péśa 65 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs cun dū maṅ. Al cōlp ch'a gh piàś da piò l'è la bucìna curta.
La maschera di cera (film 2005)
Al film 'l è 'l arfacimènt ad La maschera di cera cun Vincent Price, dirèt in dal 1953 p'r André De Toth, a sò vòlta remake ad La maschera di cera dal 1933 ad Michael Curtiz.
Age Bassi
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Rumâgna
La Rumâgna l é na regiån stòrica dl'Èlta Itâglia ch'la fà pèrt, insàmm a l'Emégglia, dla regiån Emégglia-Rumâgna.
5 bambole per la luna d'agosto
{{Film }}
Don Camél (félm)
{{Metacaixa
{{Film }}
La stòria
Soquânti ragiòun di scûnter în:
An s’ vèd mìa sa sucêd dôp per un câmbi ed sēna, mó a la fîn Pepòun, mèinter a’s jósta al vistî al dîṣ: "D'accordo, avete vinto voi".
15 ed znèr
Al  l'è al 15śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 350 dè a la fin dl'an (351 in di an biśestìl).
Testimone nudo
{{Metacaixa
Keys to Tulsa
{{CITAZIONE|Ricàt, pasiòṅ e geluśìa in un thriller ch'al n lasa gnanc na via 'd scamp.|Tagline dal film}}
Keys to Tulsa (Al ciàṿ par Tulsa) 'l è 'n thriller americàṅ e britànic dal 1997 ad Leslie Greif trat da 'l rumànś dal 1989 The Keys to Tulsa ad Brian Fair Berkey.
La pelìcula, giràda a Tulsa, Dàllas e Fort Worth, l'à fat sù sōl sinquantasèt-mila dòlar.
Pussy Riot
Al Pussy Riot (Pèpi arvèrsi) i èṅ un grup rus punk ad fémni rabìdi impgnàdi in pulìtica a Måssca, cgnusû p'r al sò manifestasiòṅ ad prutèsta fati cun di flash mob e eśibisiòṅ ad tant in tant. I dascóran dla situasiòṅ pulìtica in Rùsia e dla vita dal dóni là, dand anc còntra gl'elesiòṅ presidensiàli dal 2012, cun al pasàǵ a cap dal Stat ad Vladimir Putin che, in alóra, 'l éra prim minìstar.
Ennio Morricone
Ennio Morricone (Róma, 10 ad Nuvémbar dal 1928 - Róma, 6 ad Luj dal 2020) 'l è stâ 'n cumpuśidōr itagliàṅ, famóś specialmènt p'r avēr scrit da piò ad sincsènt culóni sunòri ad film. 'L à vins dū Prèmi Òscar (in dal 2007 a la caréra e in dal 2016 p'r al film The Hateful Eight ad Quentin Tarantino), tri Grammy Awards, tri Golden Globes, sinc prèmi BAFTA tra 'l 1979 e 'l 1992, déś Dàvid ad Dunatèl, ùndas Nàstar 'd Argìnt, dū European Film Awards, un Lèòṅ 'd Òr a la caréra e 'n Polar Music Prize. Al gh'à anc na stéla, la nùmar 2574, in dla Hollywood Walk of Fame. Da śōvan 'l iva studiâ la trómba.
I guerrieri dell'anno 2072
Sunt
In d'l an 2072 i canài televiśìṿ, par far ascōlt, i métan sù sōl di prugràma viulènt cuma la rēda Seven Seas ch'la traśmét di cumbatimènt fra mutuciclìsta c'n al campiòṅ ch'l è Drake (Jared Martin). Sam (Gianni Di Benedetto), al cap dal canàł cuncurènt Wbasic, al decìd acsè ad mandàr in ónda anca lò un prugràma cumpàgn cun di cundanâ a mòrt ch'i gh'àṅ da cumbàtar par meritàr-as la gràsia. A sarnìr i cuncurènt 'l è al computer Junior ch'al tîṅ in cunsiderasiòṅ qvéi ch'i èṅ bòṅ ad far crésar i spetadōr e dònca al pésca sù anc Drake. In cal méntar sò mujér, la Susan (Valeria Cavalli), la vèṅ masàda e Drake al finìs in parśòṅ p'r ès'r-as fat giustìsia da par lò, a dita dla pulisìa, e pò in un pòst in dua al gh'à da cumbàtar cun di àtar gladiadōr e lè al gh cata Monk (Donald O'Brien), òṅ ch'al cgnusìva bèla da prima e ch'l è armàś ufēś in dla ghigna tant ch'adès al gh'à 'n òć biònic. Chi lò al fà al mecànic par qvéi dla Wbasic.
Cambra ed Gargamèla
Colegamèint estèren
}}
Flavia, la monaca musulmana
Flavia, la monaca musulmana (Flavia, la mònaga musulmàna) 'l è 'n film dramàtic dal 1974 dirèt da 'l regìsta bulgnéś Gianfranco Mingozzi. 'L è stâ girâ in Pùglia a Trâṅ, a Barléta e a Ustùni.
Gino Cervi
Véta
Atōr cun al dòun ed ‘na grânda preṣèinsa inséma a la sēna, e cun un impurtânt môd ed parlêr ed quî che lassèn al sègn, Gino Cervi l’é stê ûn  d’ j-atōr brêv a fêr tót ed la stòria dal spetâcol italiân, al s’é ṣlarghêva dal teâter sèri e còl brilânt, dal cínema a la televisiòun.
Flavia, la monaca musulmana
Culegamènt estéran
}}
Palanzàn
Palanzàn (Palanzano in italiân) l'è n c'mòn äd 1.277 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Irina-Camelia Begu
L'è élta 181 cm e la péśa 67 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. In dla sò caréra, in dal sircùit WTA, l'à vins dū tìtui in singulàr e quàt'r in dópi ólt'r a ùndas in qvél ITF. Al 12 'd Utóbar dal 2015 l'è rivàda a èsar la nùmar vint-sinc dal mónd.
Balanzunè
L'é un cunpunimänt téppic dla leteratûra in bulgnais.
Vendicadōr
{{Metacaixa
Al prim fumét dal grup 'l è vgnû fóra in dal Setémbar dal 1963, cun i tèst ad Stan Lee e i diségn ad Jack Kirby. In di an Utànta i èṅ nadi anc al furmasiòṅ di Vendicadōr dla Còsta Òvest (in Califòrgna) e di Vendicadōr di Lâg Grand.
In dal 2012 qvéi dla Paramount Pictures e dla Marvel Studios i aṅ girâ un film ad sucès ch'al dascór di persunàǵ dal fumét, The Avengers cun Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, la Scarlett Johansson, Jeremy Renner e la Gwyneth Paltrow.
Pulésen
Pulésen (Polesine Parmense i italiân) l'è n c'mòn äd 1.481 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
1832
Al 1832 (MDCCCXXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Se ti mordo... sei mio
Sunt
Par soquànt sècui (quàtar-sènt an a 'l incìrca), la Cuntésa (Lauren Hutton) l'à muciâ sù na scudarìa ad śóvan masć e fémni par far-as cumpagnàr par sèmpar in dla nòt etérna, esénd lē na vampìra. Al gh dà na maṅ in di sò lavōr al sò jutànt chichèṅ négar Sebastian (Cleavon Little). Par scampàr bèṅ e tgnir-as sèmp'r in salùt la gh'à però da bévar tut i an e par tri vòlti, in dal dè 'd Halloween, al sangṿ 'd un śuvnòt vìrgin. Ma 'l è 'n quèl minga facìl da far, specialmènt in chi tèmp mudéran chè in dua i ragasōi i èṅ tut di malnét, a Los Angeles pò a n s in dascór.
421 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 421, mo invéci 'l an 421, 't ê da 'ndèr chè) Al 421 (quaterseintveintùn, quattrocentoventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 420 (quaterseintvèint) e 'l vin prìma dal 422 (quaterseintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintveintunéśim post.
Mèr Adriâtic
Al Mèr Adriâtic l'è divîs int'al:
La ragasóla 'd Pskov (Rimskij-Korsakov)
Secònd Ât
Prìma séna - Secònda séna -
Peter Nalitch
{{Metacaixa
La pelle che abito
La pelle che abito (La pèl ch'a gh stag) 'l è 'n film dramàtic dal 2011 ad Pedro Almodóvar trat da 'l rumànś „Taràntla“ ad Thierry Jonquet. A vint-i-òṅ an da Légami!, al regìsta manciàṅ al tórna a lauràr cun Antonio Banderas.
Burèt
Burèt (Boretto in italiân) l’é un cmûn ed 5.208 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, a 30 km tra mezanôt e sîra ed Rèz. L’é insém a l’êrṣen dal Po e l’é tajê da la ferovéia Pèrma – Suṣêra cun la stasiòun. A vîn cultivê ‘na particulêra sigòla, ciamêda apûnt sigòla boretâna
Stòria
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Boretto trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Lègn
Al lègn l'è el materièl ch'a s tira fóra dai èlber; l'è la pèrt sòlida e léssa dal trónch, di ram e di radìs, sòt ala curtècia. Al pól servìr da fèr na móccia ed lavór: al s pól bruśèr per fèr al fógh, per fèr di ugèt cécch, di strumèint e anch di lavór grôs, com ad eśèimp na cà.
C
C l'è la tersa lettra de l'alfabet italian e anche del nostar. L'è na lettra latena.
Una storia moderna: l'ape regina
Sunt
Alfonso (Ugo Tognazzi) al s la pasa bèṅ in dla vita. Vindénd dal màchini al pōl pròpria dir ch'i bèsi i n gh màncan minga però, vśinànd-'s a i quarànt'an, 'l è incóra put e 'l decìd acsè 'd catàr mujér. Un dè, cun 'l ajùt 'd un sò amìg frâ, Lorenzo (Polidor), al cgnós la Regina (Marina Vlady), na bèla ragàsa cun di prinsìpi e incóra vìrgin. Chi lē la dvènta acsè la sò muróśa e dòp un fidansamènt minga tant lung, sénsa di quèi spurcaciòṅ in mèś, la 'l spóśa.
1967 (nùmer)
Èter progèt
}}
Alibi.com
Alibi.com (id.) 'l è na cumèdia francéśa dal 2017 ad Philippe Lacheau. L'è stada bòna 'd far sù dagnóra vint-sinc migliòṅ 'd euro, dòp ès'r-an custàda sèt e mèś, muciànd sù un migliòṅ e sènt-mila spetadōr in Frància.
Jimmy Wales
Ligà ad föra
}}
Mine vaganti
Sunt
Quànd però i èṅ tut a tavla, sò fradèl al tōś la paròla par prim dgénd 'd èsar gay e tut i gh armàgnan, specialmènt sò pàdar ch'l arév vlû dar-'g al pastifìsi par purtàr-'l avànti insém a Tommaso. Esénd che lò 'l è dimóndi tradisiunàl e 'n óm dal sud a l'antìga, al n pōl minga pardunàr-'g un quèl dal gènar. Par cal mutìṿ lè 'l al para via subìt e 'l al scanśèla da la gestiòṅ dal pastifìsi. Tommaso 'l è custrét acsè a tgnir-as dènt'r incòsa e a tacàr a lauràr insém a l’Alba Brunetti (Nicole Grimaudo) la fiōla dal sòci ad sò pàdar.
Roulette cinese
Sunt
L’Ariane Christ (Margit Carstensen) e sò marè Gerhard (Alexander Allerson) i èṅ na còpia cun di bèsi ch'la viṿ a Mònag 'd Bavéra. Chi lōr i gh'aṅ na ragasōla ch'la fà fadìga a giràr da par lē parchè da pìcula la gh'à abû la pòlio, l’Angela (Andrea Schober). A tgnir-'g adrē a gh pénsa na badànta muta, la sgnōra Traunitz (Macha Méril).
Un dè i spóś i gh'aṅ da far un viàś ad lavōr tut dū, lò a Òślo e lē a Milàṅ, ma invéci Gerhard al gh'à in mènt 'd imprufitàr-as dal fat che sò mujér l'è via par purtàr-as la sò pràtica, l’Irene (Anna Karina), in dla vila 'd campàgna fóra di pē tgnuda a pòst da la sgnōra Kast (Brigitte Mira) ch'la gh astà insém a sò fiōl Gabriel (Volker Spengler). Quànd però al riva là al gh'à na bruta surpréśa: in sal pavimènt dal salòt, par tèra, al cata l’Ariane tuta anvlupàda a 'l sò asistènt Kolbe (Ulli Lommel). Adès 'l è ciàr a tut ch'i còran in famìja i vólan ch'l'è na balésa e dòp un prim mumènt ad śēl i quàt'r i s faṅ na ridùda.
Sò fiōla Angela, ch'la sà incòsa da sèmpar, la s fà scarusàr là par la Traunitz acsè da bcar-i su 'l fat ma i sò genitōr, p'r a n dar-'g-la minga vinsa, i decìdan listés ad pasàr la nòt in cambra c'n i sò amànt. Al dè dòp l’Angela la śibìs a tut chi àt'r ad śugàr a la “Roulette cinéśa”, un śōg in dua a gh'è da indvinàr al nóm dna parsòna pinsàda da chi àtar faghénd dal dmandi dal gènar „S'al fus... Chi sarév-al?“.
Lóṅna
{{dialortArz| dial=Arzân}}
La Lûna int al fôli e int al cultûra popolêra
La Lûna l'é despès prutagonésta in dimòndi fôlo antîghi e cunvinsiòun popolêri. I dimòndi dio în despès fèmni, cme al dèj grēchi Selene e Artemide, e còli cumpâgn a lōr rumâni Lûna e Diâna. As spōlen catêr ânca di dio mâs'c cme Nanna o Sin dio Mesopotanici, Thoth e j Egisiân, Men di Frigi e al dio giapunèiş   Tsukuyomi, e ânca  Isil, ch'la fà pêrt ed la fôla antîga Arda, mònd inventê fât da J.R.R. Tolkien.
Titti Bianchi
Titti Bianchi (al sò num a l'é Maria Attilia, Säls 15 d'agòst dal 1948) a l'é 'na cantanta italiana. A l'ha cminsä a cantä liscio in dal 1966.
Lóṅna
La Lûna int al fôli e int al cultûra popolêra
Parôli cme lunâtich a deşvînene da Lûna a câşva ed la cunvinsiòun popolêra che la Lûna la sia 'na câsvâ ed la matâna ògni tânt.
Bêc (tradî)
Colegamèint estèren
}}
Corda tesa
Culegamènt estéran
}}
Cerēto Lêgh
{{dialort | dial=Arzân}}
Renato Pozzetto
Biugrafìa
In dal 2009 al gira dal reclàm cónt'r 'l fum p'r al Guèran dal tìtul "Fumare uccide: difenditi!" (Fumàr a masa: difénd-at!). A la fiṅ d'l an al patìs la mòrt ad sò mujér Brunella Gubler.
Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto
{{Metacaixa
Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto (Indàśin su 'n sitadèṅ ad sōv'r ad tut i suspèt) 'l è 'n film dramàtic dal 1970 'd Elio Petri, vinsidōr dal Gran Prèmi Speciàł dla Giurìa a 'l 23śum Fèstival ad Cannes e dal Prèmi Òscar p'r al film furastēr.
Barely Legal - Doposcuola a luci rosse
Sunt
Deacon (Erik von Detten), Matt (Daniel Farber) e Fred (Tony Denman) i èṅ tri studènt 'd un culéǵ d'l Ohio ad darsèt an incóra vìrgin e piutòst ingiangulâ c'n al ragàsi. Par far sù un pôc ad bèsi i vénd'n a i sò amìg dal còpi ad film pòran che Fred al regìstr' in cà esénd ch'al lavóra sóta padròṅ in un negòsi ad film a nuléǵ. Quànd però al titulàr al bèca Fred al decìd ad licensiàr-al.
24 ed znèr
Al  l'è al 24° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 341 dè a la fin dl'an (342 in di an bisestìl).
.natura
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
Giancarlo Magalli
Nòti
}}
Daria Bignardi
Biugrafìa
Dòp èsar-'s diplumàda a 'l licèo clàsic "Ludovico Ariosto", la s trasferìs a Bulógna par studiàr a 'l DAMS, cōrs ad làurea in Disiplìni di Arti, dla Mùśica e dal Spetàcul in dla facultà ad Létri e Filuśufìa. La mòla i studi dòp 'n an parchè la pénsa 'd n èsar mia in dal sò ambînt.
782 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Anna Tatišvili
Culegamènt estéran
}}