cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sabine Lisicki
Caréra
Dòp avér patî na scunfìta a 'l secónd tùran di Australian Open p'r òpra dla Samantha Stosur, in dal Favràr dal 2009 la s fà strada a Memphis baténd via via in dū sét còmad l'Ekaterina Bychkova, la Stéphanie Foretz Gacon e la Lucie Šafářová, prima ad lasàr-'g al péni cun la Viktoryja Azaranka (4-6 6-3 6-7 al puntéǵ). A Indian Wells (6-7 5-7 da l'Elena Vesnina) e a Miami (2-6 4-6 da l'Iveta Benešová) la pèrd subìt ma chè l'è almànc bòna ad dar la paga a la Petra Kvitová. In Avrìl a riva finalmènt al sò prim tìtul WTA in sla tèra vérda ad Charleston: chè la tedésca la mét in riga tri top quìndas cuma la Venus Williams, la Marion Bartoli e, in finàl, la Caroline Wozniacki par 6-2 6-4, sénsa lasàr par strada gnanc un sét. A Stucàrda la bat subìt la nùmar vint dal mónd Patty Schnyder ma pò la céd p'r un pēl a la Jelena Janković par 5-7 7-5 3-6. A Esturìl la bat la Kirsten Flipkens e l'Elena Bovina ma pò la và fóra a 'l tèrs tùran pardénd da l'Anna-Lena Groenefeld. Dòp dū prim tùran a 'l Roland Garros (2-6 6-1 1-6 da la Lucie Šafářová) e a Eastbourne (2-6 1-6 da la Samantha Stosur) la śōga un Wimbledon da incurniśàr baténd la nùmar sinc dal mónd Svetlana Kuznecova 6-2 7-5 (vinsìdōra dal Roland Garros e la nùmar nóṿ Caroline Wozniacki 6-4 6-4 prima ad cédar in di quàrt a la nùmar òṅ Dinara Safina 7-6 4-6 1-6. Dòp soquànt turnèo americàṅ andâ minga tant bèṅ e 'n prim tùran a Pechîn (0-6 0-1 bandòṅ cun la Francesca Schiavone), la riva in finàl in Lussembûrg ma chè la pèrd da la Timea Bacsinszky par 2-6 5-7. La finìs 'l an cuma nùmar vint-a-tri dal mónd, cun un record in bisàca: qvél dal servìsi tirâ più fòrt par na dóna: 210 km/h a Bali.
A 'l inìsi dal 2011 l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ par śugàr a Auckland e a Melbourne: la i pasa sōl in dal turnèo neo-śelandéś ma pò la gh'à da far i cònt cun la Yanina Wickmayer a 'l secónd tùran ch'la la bat 6-2 3-6 6-2. A Indian Wells la và a cà subìt (6-4 6-7 2-6 da la Sorana Cîrstea), a Miami invéci la bat la Nadia Petrova 4-6 6-3 3-1 bandòṅ prima 'd èsar asfaltàda da la Marija Šarapova 2-6 0-6. A Charleston la riva a 'l tèrs tùran baténd la Marion Bartoli 6-2 6-3 ma pardénd pò da l'indiàna Sania Mirza. A Stucàrda la manda a cà la Dominika Cibulková 7-5 7-6 e anc la Na Li 6-4 7-5 prima ad cédar a la Julia Görges 6-4 6-4. Par muciàr sù di punt la và a śugàr in Maǵ dū ITF a Praga e a Réś, pardénd da la Mandy Minella a 'l secónd tùran dal turnèo céc e in semifinàl da la Sloane Stephens in qvél emigliàṅ. A salvàr-ag la stagiòṅ i rìv'n i turnèo in sl'èrba. A Birmingham la vins al tìtul dand la paga a la Daniela Hantuchová 6-3 6-2 mént'r a Wimbledon la riva in semifinàl baténd incóra la Na Li (ch'la gh'iva in bisàca al tìtul dal Roland Garros) e la Marion Bartoli prima ad cédar a la Marija Šarapova par 4-6 3-6. Anc a Stanford la s fà strada baténd in d'l órdan la Simona Halep 6-1 6-2, la Samantha Stosur 6-3 7-5 e l'Agnieszka Radwańska 7-6 2-6 6-2. In semifinàl però la cata na Serena Williams, nùmar 169 dal mónd in alóra, ch'la gh fà magnàr la pólvra. Dòp i quàrt a Carlsbad, la vins al tìtul a Dallas vinsénd sinc incóntar sénsa lasàr gnanc un sét par strada e sōi trédas śōg a chi atri. A gl'US Open la riva a 'l quàrt tùran pardénd da la nùmar dū dal mónd Vera Zvonarëva par 2-6 3-6. La finìs 'l an cun un prim tùran a Linz (5-7 6-4 3-6 da la parmśàna Alberta Brianti) a 'l 15śum pòst dal ranking.
Una notte al cimitero
Culegamènt estéran
}}
La donna scimmia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Ninsùn'atra dóna la parìva cuma lē, la sintìva qvél ch'la sintìva lē, la vliva bèṅ cuma lē.|Tagline dal film}}
Sunt
Dòp soquànt méś 'l óm al la spóśa p'r interès ma anc un pôc par cumpasiòṅ. Durànt na tournée a Parì lì lē la capìs ad spitàr un putèṅ. Purtròp durànt al part la mōr, acsè cuma sò fiōl. Antonio al decìd listés ad purtàr avànti i sò spetàcui, cuntinuànd a śibìr par tuta l'Europa i còrp imbalsamâ ad sò mujér e dal putèṅ.
E Marchè
E Marchè (Mercato Saraceno in italièn) l'è un cumòn ad 6.569 abitìnt int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna.
Chi diavolo ho sposato?
{{CITAZIONE|Vita dópia? Marè al cunfèsa 'l reàt. Tradimènt schock, mujér la n gh véd piò da 'l amōr.|Tagline dal film}}
Pärma
Pärma l'è n c'mòn äd 187.214 abitant, capoluôg d'la provênsa 'd Pärma. Antiga capitäla dal Ducät ed Pärma e Piasensa (1545 - 1859), dal 2003 l'è seda dl'Autoritä Europea par la Sicuresa Alimentära (EFSA) e dal 1956 del Magistré pr'al Po, al dì d'incò Agensia Interegionäla pr'al fium Po (AIPO).
Lòster
Etimologìa
Al deśvìn dal latèin lustrum, ònna cerimònia ed purificaziòun ch'a s tgniva ogni 5 ân.
Ildebrando Pizzetti
Collegamént estèrén
}}
Terror! Il castello delle donne maledette
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
'''Terror! Il castello delle donne maledette' (Terōr! Al castèl dal dóni maladìdi) 'l è 'n film ad scarésa dal 1974 ad Dick Randall, che chè al s filma Robert H. Oliver'', ispirâ a 'l rumànś Frankenstein dla Mary Shelley.
.dubai
.dubai 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Beatrice ed Lotaringia
Matrimòni ed erēd
Armêşa vèdva int al 1052 per l'asaséni ed Bonifacio, int al 1054 la se spōşa cun al cuşèin Goffredo al Barbuto, Dóca ed la Bâsa Lorena, sèinsa al permès ed l'imperadōr Enrico III. Armêşa incòra vèdva int al 1069, la gvernê in só nòm fîn a la môrt int al 1076.
Guido Fassi
Guido Fassi (nê a Chèrp al 5 ed disèmber 1584 – mort a Chèrp al 21 ed setèmber 1649 ) 'l è stê 'n inventór e 'n artìsta emigliàṅ.
In più, 'l è stê sèimper lò a fèr al progèt e a tirèr sù la tòrr edl artlói ch'a s càta in dal castèl ed Chèrp (al palàs di Pio). A gh' è di só manufàt in dla catedrèla 'd Cherp e in dla césa ed san Nicolò. In só nòm, i an ciamê Guido Fassi un viêl e 'na scóla a Chèrp.
Zitè metrupulitèna ed Bulåggna
La pruvénzia ed Bulåggna, a partîr dal 2015 zitè metrupulitèna ed Bulåggna, l é na pruvénzia dl'Emégglia-Rumâgna ed 1 017 806 abitànt.
69 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Comme facette mammeta
L'è na cansòun popolêr ch'la s è sintìda cantèr da dimòndi cantànt in dimòndi spetàcol, in del piàsi, in di teàter e pò anca in dla televiśiòun, 'd lung a 'l tèimp a rivèr fin a incō. La cansòun la descòr galànta a na ragàsa, dgènd-egh che só mèder, per fèr-la acsè bèla, l'a'rà druê sàinsa dùbi dal róśi e dal lât per fèr-'gh el cherni, e fravli, sùcher, miēl e canèla per fèr-eg la bèla bòca.
Ski College 2
{{CITAZIONE|Acsè bujènta da far-uv dasfàr.|Tagline dal film}}
.volkswagen
.volkswagen 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Leteratûra bulgnaiṡa
Prémma metè dal Novzänt
La prémma metè dal Novzänt l'è stè segnè par dåu guèr, ónna pió brótta ed cl'ètra. Int la secånnda guèra mundièl al Teâter dal Cåurs l andé zå. Al teâter al vadd di nûv autûr ch'i cånten dla nôva vétta ed Bulåggna dåpp la guèra: Remo Scoto con A.S.M.A., Umberto Bonfiglioli con El bèl int'l'ultom e Umberto Morucchio con al sô adatamänt ed Che cuccagna, sgnèr Felîz!, tótti scrétti dal 1945. Mo stra i pió grand còmic bulgnîs ed tótt i ténp ai fó Bruno Lanzarini, ch'al lavuré anc con Strehler, e al scréss däli ôver såura al Dutåur Balanzån, e Arrigo Lucchini. La prémma metè dal Novzänt la fó furtunè anc par la poesî. Ón di pió grand povêta dla prémma metè dal Novzänt al fó Oreste Trebbi, gran studiåus ed Bulåggna, ch'al scréss däl narcisè e däl poesî såura la zitè: Bulåggna la Grâsa, La vècia afadè. Eter autûr inpurtànt én Ugo Balestri, d ispiraziån tstugnèna, e Odoardo Baroni. Zirudlèr famåus ed st'êpoca l é stè Eugenio Roncagli.
Canòsa (faméja)
Sigifredo
I Canòsa a gh' l' àn cavêda ânch a intrêregh in môd perfèt int al sistēma ch' al procurêva cârichi religiōşi: dal j êtri fûnti ed richèsi ch' a 's andêven a zuntêr a còli che bèle a gh'îven.
Bonifacio
A partîr dal 1076, vést che quêşi int al 'stès mumèint a mōr sia al pêder che la mêdre, a srà Matélda, ónica erēd dal pêder, a duvèir decéder se dêr al só 'apôg al papêt o a l'impēr. Quând int al 1115, Matélda l'é môrta sènsa lasêr erēd dirèt, la râsa di Canòsa la s'é şmarîda e in pêrta la finés.
Bêrch
Personâg
Ind la localitê è nasû al cumpoşidōr, muşicésta e diretōr 'd orchèstra Iller Pattacini. 'N' eter personâg cgnusû int al câmp ed la muşica e dimòndi lighê a la frasiòun l'é stê al tenōr Ferruccio Tagliavini
Collegamèin d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Barco (Bibbiano) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Frantic
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Premaicùr
Premaicùr (Premilcuore in italièn) l'è un cumòn ad 817 abitìnt int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna.
Anàdra
Tasónómìa
Ali anadréni an dal piomm divérs a scand dal sès. Pòc stmén dåpp la canbiaziån dal piumagg', al masti al tol un piumagg' cumpagn a quall d'la fammna. Ali anèder fan al nid in tèra o in di bûs.
Messina
Storia
Messina la g'ha una Ünivarsitè tra i püsèè vècc d'Itaglia, fundä in dal 1548.
Morirai a mezzanotte
Sunt
L'agìnt ad pulisìa Nicola Levi (Leonardo Treviglio) al tîṅ a drē a sò mujér (Loredana Romito) parchè al gh vōl rigalàr di fiōr e far-ag na surpréśa, ma la surpréśa la gh la fà lē a lò quànd, andàda dènt'r a 'n negòsi ch'al vénd dal mudàndi e dal sotvèsti, la s lōga par far la purcùsa cun 'n àt'r óm. Dòp avér-la bcada ad nascòst, Nicola al s in và dascunsulâ. Lung la via 'l incróśa na prufesōra 'd università e studiōśa dal crìmin sò amìga, l’Anna Berardi (Valeria D'Obici), e al decìd ad dar-'g i fiōl a lē.
Vinnie Paul
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Runfrèd
Runfrèd o Ronchfrèdd (Roncofreddo in italièn) l'è un cumòn ad 3.113 abitìnt.
0521
0521 al é al parfes tlefônich dal distrèt ed Pêrma, int al cunpartimaint ed Buloagna.
Benedetto Antelami
Benedetto ( in dialètt: Bendètt) Antelami (Val d'Intelvi,pu o meno dal 1150 – 1230 ) l'è stè un scultor e architètt italian.
418 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Tardózi
Tardózi (Tredozio in italièn) l'è un cumòn ad 1.315 abitìnt.
Al Butèighi (Abinèa)
{{Metacaixa
Nonàntla
Nunàntla (Nonantola in Itagliàn) l'é 'na sitê itagliana ad 15.315 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 10 km da Mòdna a andä vèrs Frara.
Bariṡèla
Barisèla (in Itagliàn Baricella, La Barisèla lucalmänt) l è na cmònna ed 6.931 abitànt in pruvénzia ed Bulåggna (2014).
1697
Al 1697 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Metal Works: '73-'93
{{Album }}
Marzabòt
Chi fat lè i èṅ cuntâ in dal film L'Uomo che verrà ad Giorgio Diritti.
L'assassino è tra di noi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sunt
Na nòt, turnànd a cà, Addison al cata dintór'n a la sò vila un muć ad pulisiòt e a gh vèṅ al magòṅ. Sò mujér l'è stada cupàda a lèt e 'l sò putèṅ śbatû par tèra. In si mur a gh'è scarabuciàda na fraś ch'la śéla 'l sangṿ: “Adès a sém para”. A 'l avucàt a gh vèṅ in mènt che soquànt tèmp prima al s éra dâ da far par far cundanàr al stupradōr Sonny Bruton (Mark Hanson), òṅ ch'l iva ligâ a lèt tri dóni a la stésa manéra ch'l'éra sucèsa a la Rebecca. Ma 'l criminàł 'l è in parśòṅ, o méj, al gh'éra in fiṅ a sinc dè prima parchè adès 'l è lìbar c'n un patéǵ. Par catàr in du 'l è, Addison al dmanda ajùt a 'n ex pulisiòt, Vargas (Giancarlo Esposito).
Dmitrij Ivanovič Mendeleev
Biografìa
Cla Tabèla chè scrìta da Mendeleev l'è stèda la prìma Tèvla dal Sistéma periòdic di elemèint, publichèda in sul "Giurnèl edla socetê chìmica rùsa" in dal 1869.
Caldarèra
Caldarèra (in Itagliàn Calderara di Reno) l è na cmònna ed 13.271 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Skinheads
{{Metacaixa
Cà di Frê
Cà di Frê (Ca' de' Frati in italiân, Domus Fratrum in latèin) l'é 'na frasiòun ed campâgna dal cmûn ed Ré, a 4 chilômeter dal cèinter dal paèiş e a 26 chilômeter dal cèinter ed  Rèz. Al cunfîna cun i cmûn ed Fâbrich, Campagnōla e la sitê ed Chêrp.
La cēşa
La parôchia ed Cà di Frê, dóve la cēşa l'é dedichêda a Sânt' Antòni da Pâdva, l'é stêda fundêda al 14 avrîl dal 1948, divîsa da Ré. Da sèimper l'é dal civariê ed Curèz, la fà pêrt ed la zôna pastorêla ed la Cēşa ed Ré, in dó l'é lighêda in un ónica unitê pastorêla. Da la só fundasiòun la gh'à al tétol ed priorê.
Swing Out Sister
Fra i sò sìngui più famóś a 'rcurdém Breakout, You On My Mind, Surrender, Twilight World, Waiting Game e la cover Am I the Same Girl dl'Eugene Record.
Bahia
Storia
Al partüghès Pedro Álvares Cabral all'è rüä in dal 1500]] indùa gh'è Santa Cruz Cabrália (a süd ad Bahia); infàti la tradisiòn la dìs cà Bahia all'è stä la premma capitäla dal Brasil. Dal mâg 1624 a l'aprìl 1625 l'è stä ucüpä dai Ulandès.
Ride the Lightning
Ride the Lightning (Cavàlca la silta) 'l 'l è secónd àlbum in studi dal grup di Metallica, vgnû fóra in dal Luj dal 1984 par la cà discugràfica Megaforce (e pò par l'Elektra). 'L è stâ registrâ fra Favràr e Mars dal 1984 in di studi Sweet Silence ad Cupenàghen. A tut al 2012 'l à vindû da piò ad siē migliòṅ ad còpi in di sōi Stat Unî.
Bahia
Storia
Incö Bahia, all'è un impurtänt cëintar türistic cugnusìd in tütt al mònd.
Parsunägg famùs
A Bahia a i'enn nasìd tantìsim müsicista, tàme: Carlinhos Brown, Dorival Caymmi, Gal Costa, João Gilberto, Gilberto Gil, Daniela Mercury, Ivete Sangalo, Caetano Veloso e sò suräla Maria Bethânia.
Sasól
Sasōl (Sassuolo, in italiân) l'è un cmûn ed 41.746 abitânt ed la pruvîncia ed Mòdna.
Vampires (film 1998)
{{CITAZIONE|I èṅ in gir da 600 an... e i aṅ dimóndi ma DIMÓNDI sē.|Tagline dal film}}
Dalton Trumbo
Mémbar dla Hollywood Ten, un grup ad prufesiunìsta dal cìnema ch'i s éran rifiutâ 'd testimuniàr davànti a la Cumisiòṅ par gl'atività anti-americàni in dal 1947 p'r al sò apòǵ a 'l cumunìśum, al s è fat ùndas méś ad parśòṅ in dal 1950 par reśisténsa a 'l lavōr dal Cungrès ch'al vliva di nóm da lò. Inóltar 'l è finî in dla lista négra, un quèl ch'al gh'à sarâ tut i us a Hollywood. Par lauràr Trumbo 'l è stâ custrét a 'ndàr a star in Mèsic e a firmàr al sò senegiadùri cun di pseudònim.
Fra gl'àtar sò lavōr più impurtànt a 'rcurdém La sanguinaria (1949), Spartacus (1960), Exodus (1960) e Papillon, film in du 'l à anc fat un camèo. Da regìsta in dal 1971 'l à dirèt al film dramàtic E Johnny prese il fucile trat da 'l sò rumànś umònim e vinsidōr dal Grand Prix Speciàł dla Giurìa a 'l 24{{sup|śum}} Fèstival ad Cannes.
Àtar prugèt
}}
Michele Pertusi
Al gh'à 'd la potensa e 'd l'agilitè insèmma.
Surbèra
A l'è famós, in chi pèrti lè e anch in tótta Itàlia, al vèin Lambrósch ed Surbèra, cun la sô festa, a metê ed setèmber.
Scarpulèin
Al scarpulèin, ciamê anc savatèin, 'l è cl artiśàṅ ch'al fàbrica dal schèrpi ch'i 'gh vìnen dmandèdi apósta, e despès al li giùsta anca. Mèinter che ind un pasê mia dimòndi luntàṅ a s gh'ìva sèimper biśògn dal scarpulèin, ch'a vgnìva còmed fer-egh giustèr el scherpi ròti in dla sóla s'a gh'era gnû un bûś, fer giustèr un tâc cunsumê o destâc che, cun dla còla, dal pesi, di ciuldèin, a se gh'la cavèva incòri 'd fer-i turnèr nóvi, mo incō 'l è bèin più difìcil 'd purtèr a giustèr chel schèrpi 'd gòma ch'a s sòm abituê a cumprèr in di baśàr e in di merchê; dòunca incō a gh'n è armêś pôc, di scarpulèin, giust per quand a servìs dal schèrpi própi a mśùra o anca specièli, e p'r i giustamèint ed soquànti schèrpi incòri 'd curàma e 'd pela, quìli più elegànti.
Ghirlandèina
La Ghirlandèina l'è al nàm d'al campanil d'al Dòm ed Modna. L'è èlta 86 meter e 12 zentimeter, e l'as vèd da tot al pèrti ed'la zitê, e as pôl dir ch'la sia al simbol ed Mòdna piò gnusû. L'è parte ed la Piaza Grand ch'le un patrimoni d'l'umanitê d'l'UNESCO. Prèmma la-s ciameva Torre ed San Zemiàn, quadreda e ed zinc piàni, tireda sò in dal 1179. Dàp, i l'an tireda sò ancàra (anch per ferla piò elta dal tàrri ed Bulàgna) e i gh'an zuntê la punta ottagonèl ed stil gòtic, disegnèda da Arrigo da Campione. La punta l'è orneda da do ghirlandi, do ringheri ed mèrm, chi eg dàn al nàm.
Canzòun
La Ghirlandén'na l'è al nàm dal campanil dal Dòm ed Modna. L'è èlta 86 metèr e 12 centimeter, e l'as vad da tot al pert ed'la zitè.
Pivpélegh
L'è anca un cëintar türistic cungnusìd a bòta.
40 gradi all'ombra del lenzuolo
Tèrs epiśòdi: La guàrdia dal còrp
Par tgnir adrē a sò fiōla Marina (Dayle Haddon) e prutéśar-la, 'n imprenditōr pîṅ ad bèsi in viàś a New York par lavōr, al dà 'l incàrag a la guàrdia dal còrp Alex (Marty Feldman), magnadōr ad caròti, 'd andàr in dla sò vila par tgnir-la 'd òć. Chi lò al tîṅ adrē a la létra a 'l sò còmpit e al n la mòla mai, al s insfìlsa par la fnèstra anc in dal bagn méntar lē la s lava in dla vasca. Un dè la ragàsa la mét in pē na móstra 'd art mudèrna in sò dal giardèn e la ciàma 'l artìsta 'd Palèrum François (Mimmo Crao), ch'al pâr un fiōl di fiōr, par far véd'r al sò òpri. Alex al s fà càr'g ad tastàr c'n al maṅ tut i amìg hippy ch'i gh'aṅ da vgnir. Quànd a rivâ lè 'n travestî, lò par 'n àtim al créd ch'al sia armâ parchè al lugàva quèl in mèś a 'l gambi. In dal méntar ch'i òspit i bàlan e i nōdan in pisìna, la Marina la s pòrta in cà François par baśàr-al ma Alex al s mét in mèś incóra. La ragàsa la dmanda ad far-as da na banda p'r un pôc parchè la vōl far 'l amōr sèg, quàl lè al gh diś ad sè ma al n fà minga dabòṅ. Par paràr-al via François al gh tira na ghèga e pò al próa a saplìr-al in na statṿa cun dal cimènt („a la manéra di sicigliàṅ“, al diś lò) ma Alex a gh salta fóra sćiancànd-la c'n un śghét, péna in tèmp par mandàr a gambi a l'ària un piàṅ par rapìr la Marina da part dla banda ad François.
Quìnt epiśòdi: Un pòst tranquìl
Al raśunēr Adriano Serpetti (Aldo Maccione) al gh'à da tōr 'n apartamènt in un palàs a Nàpuli. Vrénd la frèstra al véd na dóna ch'la s vōl cupàr butànd-as śò da 'l ùltim piàṅ, la Marcella Fosne (Sydne Rome), sunadōra 'd arpa. In na quàlc manéra al gh la cava a tiràr-la dènt'r e a far-ag pasàr la vója 'd masàr-as ma pò la vója la gh vîṅ a lò, qvéla ad far-'s-la parchè l'è pròpria na bèla ragasōla. Chi lē, ch'la gh'à biśógn ad śnum, la 'l invìda in dal sò apartamènt par gusàr insém, al prubléma 'l è ch'la gh'à anc un caṅ lóv ciamâ Otello dimóndi gelóś dla sò padròna e rabî c'n i furastēr. Al cōlm dla sfurtùna 'l è ch'al raśunēr 'l è dimóndi spauróś. Mént'r i èṅ a lèt Adriano al s caga adòs e dònca al gh dà a muć. Al fà sù i linsōi par lavàr-'g-i e al s in và dgénd a la Marcella ch'al g'à bèla na mujér e dū fiōi e s'al gh'à dit ch'al la vliva spuśàr 'l éra sōl par purtàr-'s-la a lèt ma 'l cagnàs al n è minga 'd acòrd e al gh baja adòs. Adriano al scapa via par la fnèstra e al rìsćia 'd vulàr śò. Tut i crédan ch'al s vōl tōr la vita, anc la Marcella che quànd la 'l véd la créd ch'l al faga par lē. Sù 'd gir par la cuntintésa, la gh và adrē muntànd insìma a 'l curniśòṅ dal palàs par baśàr-al ma invéci la n fà àtar che butàr-'l ad sóta. Par furtùna che śò a gh'è 'l tlòṅ di vìgii dal fōg ma anc Otello ch'al gh cur adrē.
Il mattino dopo
Sunt
L’Alex Sternbergen (Jane Fonda) l'è n'atōra in sal viâl dal tramònt e l'è anc n'imbariagòsa. Al sò matrimòni cun Joaquin Manero (Raul Julia), ad mistēr paruchēr, al và mâł parchè qvést chè, dòp déś an ad vita insém, al s è mis a tgnir a drē a l’Isabel (Diane Salinger), fiōla dal giùdas Harding (Michael Prince), e adès al vōl al divòrsi. Anca lē però la gh mét dal suo andànd a lèt cun di óm péna cgnusû.
Kill 'Em All
Furmasiòṅ
}}
Suléra
Suléra (Soliera in Itagliàn) l'é 'na sitê ad 15.144 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Norte do Brasil
Al Nord dal Brasil (in Portoghês: Região Norte do Brasil) all'è voina d'i sëincu regiòun ch'i furman al teritòri dal Brasil.
Midgéṅna
Midgénna (in Itagliàn Medicina) l è na cmònna ed 16.739 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna.
Ab hoc et ab hac
Ab hoc et ab hac l'è na manéra 'd dir latèina ch'la vōl significhèr "ded sà e ded là", e la s dróva per dir che i ragionamèint che un quelchidùn 'l è drē a fèr, i stan a tōr dal motivasiòun da na pert e da cl'ètra, mo sàinsa bèin mèt'r a fōg al buśìllis ed na quistiòun. {{CITAZIONE2|"Ma, col nome del cielo, non mi tenga così sulla corda, e mi dica chiaro e netto cosa c’è." "Sapete voi quanti siano gl'impedimenti dirimenti?" "Che vuol ch'io sappia d'impedimenti?" "Error, conditio, votum, cognatio, crimen, Cultus disparitas, vis, ordo, ligamen, honestas, Si sis affinis,...." cominciava don Abbondio, contando sulla punta delle dita. "Si piglia gioco di me?" interruppe il giovine. "Che vuol ch'io faccia del suo latinorum?"|"Mo, per noster Sgnor, al n'em tegna minga acsè in di spîn, e al me dìga cêr cuś'a gh'è adès." "Saî-'v vò quant i sìen j impedimèint dirimèint?" "Cuśa vō-'l el ch'a sapia mè 'd impedimèint?" Error, conditio, votum, cognatio, crimen, Cultus disparitas, vis, ordo, ligamen, honestas, Si sis affinis,...." Al tachèva al don Abòndi, drē a cuntèr in sìm'a i dî. "Ē-'l drē a tōr'm in gir? 'l al fermèva al śóven. "Sa vō-'l el ch'a 'm in faga mè, dal só latinorum?"|I Promessi Sposi, cap. II, dal Manśòun, 1840|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
Castèl d Sravâl
Castèl d Sravâl (in Itagliàn Castello di Serravalle) l é stè na cmóṅna ed 4.917 abitànt (2010) in pruvénzia ed Bulåggna. Al fa pèrt dal 2014 dla cmóṅna ed Valsamûż.
Per favore, non toccate le vecchiette
Culegamènt estéran
}}
641
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Paulinho Nogueira
Paulinho Nogueira, al sò nùm cumplët all'era Paulo Artur Mendes Pupo Nogueira (Campinas Brasil, 8 d'utùbar 1929 - São Paulo, 8 d'agùst 2003) all'è un stä un chitarìsta e cantant brasilian, cl'ha invantä la craviola, una chitàra partuiculär cun 12 cordi.
La comunidad - Intrigo all'ultimo piano
La pelìcula l'è custàda dū migliòṅ e mèś 'd euro a 'l incìrca faghénd-an pò sù da piò ad siē e sèt.
Labirinto di passioni
Labirinto di passioni (Labirìnt ad pasiòṅ) 'l è na cumèdia dal 1982 ad Pedro Almodóvar, chè a la sò secónd'òpra. Custâ vint-i-òṅ migliòṅ ad peśéti, al 'n à purtâ a cà dagnóra sènt.
La rivincita dei nerds II
{{Metacaixa
Granarôl
Granarôl (in Itagliàn Granarolo dell'Emilia) l è na cmònna ed 11.881 abitànt (2016) in pruvénzia ed Bulåggna
Paramore
Culegamènt estéran
}}
419 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 419, mo invéci 'l an 419, 't ê da 'ndèr chè) Al 419 (quaterseintdeśnōv, quattrocentodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 418 (quaterseintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 420 (quaterseintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintdeśnovéśim post.
Nordeste do Brasil
Geugrafia
All'è la tèrsa regiòun par grandësa e la scònda par pupulasiòn (53.591.197), e la cunfëina cul Nord, cul Centro-Oeste e cul Sudeste.
Calēren
L' urégin ed la parola "Calēren" an n'é mia sicûra; a pré tratêres d' un nòm 'd urégin tedèsca (Ha Lern) che, in léngva longobêrda a vré dîr "trèin fât ed tèra crēta". Un pôst cun un nòm quêşi cumpâgn (Calernet) a 's câta in Provèinsa (Frância), Êlpi Marétimi, atâch al Plateau de Calern.
La strada (film 1923)
{{dialort | dial=Carpśàn}} {{Film }} Die Straße (La strèda) 'l è 'n film mut dramàtic dirèt da Karl Grune in dal 1923.
La scala a chiocciola
{{CITAZIONE|Paùra ch'la n pōl minga catàr vóś! Amōr ch'al n pōl briśa èsar cuntâ!|Tagline dal film}}
Sunt
Quànd na sira la cata in cantìna al cadàvar dla Blanche la sà ch'la sò óra la pōl èsar lè davśèṅ.
Vitória
La gh'ha 317.085 abitant (2006) par 93 kmq. e l'è cunsiderä una sitê ìsula parchè l'è bagnä dal mar in trè pärt.
Sandròun
L'è esteé al burattiner Luigi Rimini a creèr Sandróun, vérs la fein dal Setzeint, con un nàm dimondi long: Sandróun Paviròn dal Bosch ed satta da Modna.
40 giorni & 40 notti
Custâ darsèt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad nuànta-sinc.
Fireproof
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Milàn
Êtri fotograféi
La zitè l'à bèle 1.3 migliån d abitant, mo la sô ârea metrupulitèna l'arivarà a 6.5 migliån.
Al nómm ed Milàn vén da la parôla cêltica Mid-lan, ch'la vré dîr int al mèż dla bâsa. L'é advintè Mediolanum cun i romàn. I tudéssc i la ciamèven (e la ciâmen) Mailand parchè quand i arivénn żå ai parèva ed stèr in premavaira anca s l êra invêren.
Èter futugrafî
Al sëindich ad Milan l'é 'l siur Giuliano Pisapia (dal 2011).
Àtar futugrafìi
}}
Metallica (àlbum)
{{Album }}
Il demone sotto la pelle
{{CITAZIONE|Al terōr 'l è sōl 'l inìsi|Tagline dal film}}
1840
Al 1840 (MDCCCXL in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Laurel Canyon (film)
Culegamènt estéran
}}
Zuzana Kučová
La preferìs śugàr in sal dûr e la dróa al bras dèstar, tirànd 'l arvèrs a dū maṅ. I film ch'a gh piàś da piò i èṅ quéi ad Fantozzi e dla Pantéra Ròśa.
San Marein
La Ripóbblica d' San Marein (San Marino in itaglièn, "San Maroin" tel dialètt ad Saravâl) l'è un stèd znîn ad 61 kmq encleva d'l'Itâglia, fra l'Emégglia-Rumagna e al Merchi e la sorż sò e' Mont Titén. L'azzettìv d'j abitìnt l'è "sammarinêṡ" ("sammarinoiṡ" in seravaloiṡ).
Giovanni Fattori
Giovanni Fattori (Livóren, 6 'd setèmber dal 1825 - Firèins, 30 agòst dal 1908), 'l è stê 'n pitōr dla curàinta di maciarōl edl Otsèint itagliàṅ. Al tachèva a sperimentèr la tètnica impresionìsta edla "màcia" in soquànt estùdi in sìm'ai suldê francéś dal 1859, pò al piturèva dal seni realìstichi 'd besti dal canpàgni, di artrât ed cgnusìnti, e via descurènd. Dimòndi di só quèder i ìn tgnû da cât in dla Galerìa 'd Êrt Modèrna dal Palâs Pitti ed Firèins.
Sangvègna
{{Metacaixa
Råmma
Personâg famōṣ
}}
Basic Instinct 2
{{Film }}
Mzàn
Mzàn o Amzàn (Mezzani in italiân ) l'è n c'món äd 3.055 abitant, ad la Bàsa Pramsàna. A difarénsa d'etär c'món an gh'è mja un centär gros e d'il frassjón ma l'è costituì da divèrs paés pö o meno d'il stèsi dimensjón. Al nom Mzàn al vén dal latén Medianus c'a vól dir in mèza a. Töt i paès dal c'món da ch’indré j’érin dj’isòli in meza al Po. I paés j’en: al Casäl, Mzàn di Rondin, Mzàn Sora e Mzàn Sott, j’én invéci ciòp ed cà: Bóca d’Ensa, il Giäri e la Vâl. Al dialét d’Amzàn cme cól dla bàsa l’è influnsé da col de d’là da Po mo anca un pò da col ed Rèz.
.lifeinsurance
.lifeinsurance 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Artigli
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Gàt
{{dialortCass | dial=Pramsân |cass=PRA}}
Mònag 'd Bavéra
Al sìndic 'l è 'l sucialìsta Dieter Reiter.
Ernesto Che Guevara
Al só nòm l’êra: Ernesto Guevara, pió cgnusû cme Che Guevara, l’êra nê a Rosario in Argintèina al 14 zógn dal 1928 l’é môrt a La Higuera in Bolévia al 9 utòber 1967
I fât in ōrdin ed tèimp
Al patés ed ‘na fōrma crônica d’âsma e la faméja la se spôsta inséma a la ‘’Sierra di Alta Gracia’’ atâch a Córdoba.
Tra agòst e setèmber, bèle brachê da fôrsi in sustânsa pió grôsi, la só preṣèinsa la vîn segnalêda da soquânt cuntadèin ind al valêdi tr’al ré Grând e Pucarà. L’ 8 utòber in ‘na batâlia al vîn frî al gâmbi e ciapê ind la "quebrada del Yuro". Al dé dôp al vîn masê a sângov frèd ind la scōla dal vilâg ed La Higuera per ōrden ed Barrientos. Felix Rodriguez, agînt ed la CIA d’urègin cubâna, cunsiliêr militêr ed l’eṣêrcit boliviân, al fà al j ûltmi fôto in véta dal Che.
Al ṣluntanamèint da Cuba
L’é dvintê pió suspetōṣ ind i cunfrûnt ed l’Uniòun Soviètica URSS. Cme é gnû fôra dal só ûltem discōrs a ‘d Algêri, la cumincê a vèder la pêrta in êlta dal mònd, guidê a sîra da i Stêt Unî e a matèina da l’Uniòun Soviètica, cme quî che duvîven sfutêr la pêrta in bâs dal mònd.
Al spieghêva: "Altri paesi nel mondo necessitano dei miei modesti sforzi". Ind la ‘stèsa lètra Guevara al fêva savèir ed dimètres da tóti al cârghi ch’al tgnîva, int al gvêren, int al partî, e int l’eṣêrcit. L’à rinuncê ânch a la citadinânsa ed Cuba, ch’ la gh’êra stêda dêda int al 1959 per i sômêrit ind la rivulusiòun.
Point of Entry
Point of Entry 'l è 'l sètim àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 26 ad Favràr dal 1981.
Cattive inclinazioni
Sunt
In un palàs rumàṅ un manìac al taca a cupàr dal dóni druànd na squàdra da diségn, ad qvéli ad metàl. La prima vitma l'è n'insgnànta. Qvéi dla televiśiòṅ i gh ś bùtan a pēś mòrt, cun la Laura Melli (Gianna Paola Scaffidi) ch'la gh dà dèntar. In dal cundumìni a viṿ anc na pitōra pîna ad bèsi e in là cun i an, la Mirta Valenti (Florinda Bolkan) e la lèśbica Otilia (Elisabetta Cavallotti) cun la sò muróśa e cantànta Nicole Cardente (Eva Robin's). La manager ad chi lē la gh cunsìlia ad dir 'd avér patî dal mnasi da part dal sasèṅ, par far-as cgnósar méj, ma pò l'è pròpria lì lē a èsar cupàda.
L'albero del male
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sunt
Un dè Ned Runcie (Brad Hall), 'n architét amìg ad famìja, al dascóva al segrét dla Camilla ma al n fà briśa in tèmp a cuntàr incòsa a i Starling che lē la 'l cópa. Phil al gh riva da par lò, al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa parchè ninsòṅ a cgnós la Camilla, gnanc na famìja, e p'r al mistēr ch'la fà 'l è impusìbil.
John Buscema
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sofia Arvidsson
Caréra
In dal 2005 la pasa al qualificasiòṅ dal Roland Garros ma la s férma a 'l secónd tùran incruśand la rusa Svetlana Kuznecova ch'la la bat 6-3 6-4. La i pasa anc a Wimbledon (lasànd par strada sōi sèt śōg in tri incóntar) e a Lóndra la pasa 'l prim tùran prima ad cédar a l'Antonella Serra Zanetti par 5-7 6-2 5-7. In d'l ITF ad Petange la cata na śóvna Viktoryja Azaranka ch'la gh'à la méj sèg in di quàrt par 7-5 7-6. In Utóbar la riva in di quàrt anc a Tokyo (6-2 3-6 2-6 da la céca Nicole Vaidišová). A Linz invéci la bat la Barbora Záhlavová-Strýcová prima ad lasàr strada a la Nadia Petrova par 3-6 3-6. In Nuvémbar la śōga la sò prima finàla WTA a Quebec City ma la la pèrd 1-6 6-7 da l'Amy Frazier. La finìs 'l an da nùmar ssanta-sèt dal mónd.
Peggy Sue si è sposata
{{dialort | dial=Miranduléś}}
John Cale
Biugrafìa
Dòp da piò ad quarànt'an in sal gir, John Cale al cuntìnua cun i sò impégn. In dal 2007 'l à fat vgnir fóra na racòlta da 'l viṿ (Circus Live), rigistrâ durànt un tour europeo in dua 'l à sunâ anc a Milàn e Urbìn.
Längua emiglièna-rumagnôla
{{Metacaixa
Le nozze di Muriel
{{Film }}
Le nozze di Muriel (Al nòsi dla Muriel) 'l è na cumèdia austragliàna dal 1994 ad P. J. Hogan.
L'è stada preśentàda a 'l 47śum Fèstival ad Cannes, in dal sesiòṅ dla Quinzaine des Réalisateurs. Custàda nóṿ migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à purtâ a cà pò quìndas.
Horror - Caccia ai terrestri
Sunt
Tom (David Caruso), Greg (Christopher S. Nelson), la Beth (Lynn Theel) e la Sandy (Tarah Nutter) i èṅ quàtar śōvan ch'i èṅ drē a far un viàś in furgunsèṅ in dla campàggna americàna, par far un bagn in un lâg. In cal pòst lè a gh'è anc un casadōr (Cameron Mitchell) e 'l cap 'd un grup ad boy-scout (Larry Storch). Chi lōr dū i finìsan vitmi ad soquànti criatùri aglièni ch'i pàran dal piàtli e ch'i ciùcian via la carna e 'l sànguv insfilsànd di tub urgànic in di sò còrp. In séguit i pèrdan la vita anc Tom e la Beth, cun la Sandy e Greg ch'i scàpan via par dmandàr pò ajùt a la gint 'd un bar.
Vâchi Ròsi Râsa Arzâna
Al qualitê principêli dal lât.
=Al Grâna dal Vâchi Ròsi.=
Fiuränza
Fiuränza l’é la capitèl dla Tuschèna. La zitè l'a bèle 368.059 abitant, mo la su area metropolitèna l'arivarà a 1.506.098.
Cristalina
Storia
La storia d'la sitê la cumëincia in dal 1592, quand Sebastião Marinho l'ha purtä a Rio de Janeiro d'i cristäi da c'la region chè. In dal 1879, i francès Etiene Lepesqueur e Leon Laboissière i'hann fä istës e i'hann mandä d'i cristäi a Paris.
Quâra
Stòria
In un documèint tgnû da cât ind l'Archévi dal Dôm ed Rèz dal 1052, ân ed la môrt dal Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa, la Cappella de Aquaria la riṣûlta, insèm al castèl ed Toân cme prooprietê dal Marchèiṣ môrt, lé pasê pôch ân dôp a la fiōla Matélda ed Canòsa. La Capella de S.Salvatore de Aquaria l'é numinêda dôp in un documèint dal 1191 (cunsacrasiòun da pêrt dal vèschev ed Rèz Alberio) e int al "Rationes Decimarum" dal 1302 e dal 1318 cme dipendèint, cun al tétol ed S.Salvatore, da la Pēv ed Toân. Tra la fîn dal XIII e j inési dal XIV sècol la localitê la dvèinta ûn di fèdev ed la faméjaôbila di Sgnōr da Dallo o Dalli, oriónd ed l'êlta Garfagnâna. Int al 1338 l'é la préma vôlta che vîn numinê al castèl ed Quâra; difâti in cl'ân lé, mèinter l'ēra ind i bèin ed Vannuccio da Dallo, j abitânt dal paèiṣ e dal j êtri cuntrêdi aṣvèin a s'în arblê l' àn ocupê e mandê vìa Vannuccio. Al castèl l'é stê pó turnê a cunquistêr da j Arzân, mandê là dal sgnōr d' alōra ed la sitê, Feltrino Gonzaga; però al Gunṣêga l'à tgnû Quâra per ló sèinsa dêrla indrē a Vannuccio. Cun la casêda vìa dal Gunṣêga da Rèz, Quâra, insèm a Gôva, l'é turnê in pusès di Dallo che l'àn tgnû fîn a la fîn dal XVI sècol. Int al 1454 es gh'à la préma nutésia dal j âchev chêldi ed Quâra ("Balneum Aquarium"). Int al 1601 al fèdev ed Quâra l'é pasê da i Dalli a i cûnt Sassi-Nigrelli oriónd ed Ruvîgh mó ed cà a Mòdna. L'antîgh castèl l'è dvitê la cà di cûnt che int al 1605, dôp che 'na frâna l'îva butê zò l'antîga cēṣa ed S.Salvatore, àn dunê a i parochiân, ṣlarghê, l'uratôri atâch a la cēṣa, ch' l' è dvintêda la nōva cēṣa parochiêla cun al tétol ed S.Maria Assunta. I Sassi în armêṣ padròun ed Quâra fîn a la scanşlêda di fèdev ind l'ân 1796. Ind al tèimp ed la guèra ed liberasiòun 1943-1945, Quâra l'à fât pêrt dal Teritôri Léber o Repóblica ed Muntfiurèin (1944). Ocupêda divêrsi vôlti dal trópi tedèschi, l'à dê cà a divêrs destacamèint partigiân garibaldèin 26 Brighêda Garibaldi e catôlich Bataliòun Fiâmi Vèirdi. Tr'al 31 mêrs e al 1 d'avrîl 1945 atâch a Quâra, in localitê Munt ed la Castâgna, é stê cumbatû óna dal pió dûri batâli ed la guèra ed libarasiòun ed l'Apenèin arzân: dō clòuni tedèschi fôrti ed cîrca 200 òm ciaschidóna, ch'îven circundê préma soquânt destacamèint partigiân més a presèdi ed la lénia Scèl-Sècia, în stê cucê indrē in la matèina dal 1 avrîl da furmasiòun partigiâni, cōrsi lé, ed la 26 Bigata Garibaldi (destacamèint Orlandini, Costi, Fornaciari, Secchiello), dal Bataliòun Fiâmi Vèirdi e da 'na pêrta dal Batliòun Aleê, guidê dal cmandânt rós A.Pigorov (Mòdna). A la fîn ad la giurnêda al trópi tedèschi àn duvû ritirêres d'ed là dal Sècia vêrs Flèina e Castelnōv di Mûnt. Al pêrditi tedèschi a rivêven a 'na vintèina ed môrt, dimòndi frî e tredéṣ perṣunêr; tra i partigiân a s'în cuntê ôt môrt e dimòndi frî. Dôp sté fât al teritôri ed Toân l'é stê dal tôt bandunê dai tedèsch e da i fasésta.
The Cure
Al perìud pop (1983-1986)
Dòp i prubléma ad Pornography, Robert Smith praticamènt da par lò al regìstra un braṅ par la rivìsta "Flexipop Magazine" ch'al s intìtula Lament. Al parti ad bas i èṅ sunàdi par Steven Severin. A s trata dna cansòṅ ch'la dascór incóra 'd 'n àtar persunàǵ andgâ, dòp The Drowning Man e A Strange Day.
I Cure i pàsan anc dal nòstri bandi: al 20 ad Maǵ dal 1984 i èṅ a Bulógna.
Madurasiòṅ artìstica e cunsacrasiòṅ internasiunàla (1987-1993)
In Itàglia quést chè 'l è 'l secónd disc di Cure ch'a gh la cava a finìr in di prim vint pòst dal clasìfica (13śum). A la fiṅ d'l an al sarà al 54śum disc più vindû dal 1987. Al vìddeo dal sìngul Just Like Heaven 'l è girâ in dla baja ad Beachy Head (cuma anc Close to Me) ch'l'è dvintàda famóśa par tut i suicìdi ch'a gh'è. In d'l àlbum a gh'è anc na canta ispiràda a Les yeux des pauvres (I òć di pòvar) ad Charles Baudelaire, How beautiful you are.
Al disc dal 1989, Disintegration (Diśintegrasiòṅ), al tórna a 'l dark a róta 'd còl ma al vénd bèṅ listés, difàti 'l è stâ 'l prim di sò disc a intràr in di prim déś pòst in dla calsìfica itagliàna (a 'l sètim pòst) c'n al sìngul Lullaby cuciâ in élt da 'n vìddeo spavintóś in dua Robert, culgâ a lèt, al s impinìs via via 'd tlarédi par pò èsar magnâ da 'n ragn gigànt. 'L àlbum al misćia bèṅ di braṅ rock, adàt a i cuncèrt (cuma Fascination street e Disintegration), di braṅ più persunài e vilî (cuma Plainsong, Pictures Of You, Closedown e Homesick) e di àtar dark dal tut (Prayers For Rain e The Same Deep Water As You).
Antonio Mazza
Al sò mòtt
« Omnia charitate »
Ligamm ad föra
}}
0549
Par quant al faga pêrt d on distrèt tlefônich itajan, a San Marein as adrauva +378 cum parfes internasiunêl, par ciamêr dal êster, fôra che de l'Itaia e de la Sitê dal Vatican, e meinga +39.
Pulinègh
Pulinègh (Polinago in Itagliàn) l'é 'na sitê italiana ad 15.315 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Lawrence O'Donnell
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Deftones
Gl'Inìsi
Dòp sinc an ad cuncèrt (soquànt insém a i Korn), in dal 1993 i Deftones i regìstran un demo ciamâ (Like) Linus. In dal 1994 i gh la càvan a firmàr un cuntràt cun la Maverick, diviśiòṅ pìcula dla Warner Bros, purtdàda avànti diretamènt par la cantànta Madonna ch'l'iva scultâ al demo e al gh'éra piaśû dimóndi.
Adrenaline e Around the Fur (1995-1999)
In dal 1996 i Deftones i faṅ n'aparisiòṅ in dal film Il Corvo 2 ad Tim Pope, regìsta ad dimóndi di vìddeo di The Cure, in du i sònan al braṅ inèdit Teething, anca lò tòlt diretamènt da (Like) Linus p'r andàr a far part dla culòna sunóra dal film. Anc n'atra cansòṅ dal grup, Can't Even Breathe, la vèṅ sarnìda in dal 1996 p'r al film Fuga da Los Angeles ad John Carpenter.
Fra i sò braṅ più impurtànt a s cata: Headup fat insém a Max Cavalera di Sepoltura dedicâ a 'l sò fiàstar Dana Wells mòrt in 'n incidènt stradàl 'l an prima, i sìngui My Own Summer (Shove It) (sarnî par la culòna sunóra dal film Matrix) e Be Quiet and Drive (Far Away) e al canti Dai the Flu, Lhabia e specialmènt Mascara, un pès cun un sòṅ ch'al tōś ispirasiòṅ in dla new wave e in dal darkwave. Da nutàr anc che in fónd a 'l disc i gh'èṅ dū braṅ lugâ: Bong Hit e Damone.
In dal 2003 la rivìsta metal Kerrang! la 'l mitrà al 17śum pòst in dla lista di sinquànt'àlbum più influènt ad sèmpar mèntar al 7 ad Śugn dal 2011 al và da 'd là dal migliòṅ ad còpi vindùdi dvintànd un disc ad plàtin ('l éra dvintâ 'd òr in d'l Utóbar dal 1997).
Al sucès ad White Pony (2000-2002)
White Pony al véd anc far 'l ingrès in di Deftones dal DJ Frank Delgado, un vèć culaburadōr dal grup ch'l iva bèla sunâ in soquànt pès di prim dū àlbum faghénd-ag dèntar dal campiunàdi: Minus Blindfold, Fireal, My Own Summer (Shove It), Around the Fur, Dai the Flu, Headup e MX. Dal cant suo, Chino Moreno chè al taca anc a sunàr la chitàra.
Giuliana Calandra
Biugrafìa
La Giuliana Calandra la taca a lauràr p'r al cìnema quànd la gh'iva vint-a-dū an in dal film par la televiśiòṅ ad Vittorio Cottafavi La spada di Damocle dal 1958. In di an Ssanta e fîṅ a 'l 1973 la cuntìnua incóra a far dal part par dal sèri tv.
Fanàn
Al g'hä un'altësa variàbil tra 600 e 2.165 m e 'l fa pàrta ad'la Cumunitä Muntä dal Frignàn.
Riòl
Riòl o Riö (Riolo Terme) l'è un cumùn ad 5.556 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna.
Skid Row (àlbum)
Furmasiòṅ
}}
Cruising
{{Metacaixa
Sunt
Steve al tōś na cambra in afìt e al dvènt' amìg dal sò vśèṅ ad cà, Ted Bailey (Don Scardino), un śōvan culatèṅ ch'al scriv di tèst p'r al teàtar e ch'al s è mis c'n un balarèṅ, Gregory (James Remar).
Goiânia
Storia
Nasìda in dal sècul XX, al 24 d'utùbar 1933 par màn ad Pedro Ludovico Teixeira, (stima IBGE 2008), a l'è in d'una pianüra granda a bòta cun divèrs fiüm, al püsä impurtùànt l'è al Meia Ponte. L'è lùnt 210 km da la capitäla Brasilia.
Pio IX (Braṡil)
Storia
L'è stà in dal 1800 che i'enn rüà i prìm abitànt in da cla zona chè. In dal 1871 pèr José Pereira de Maria Ibiapina l'ha custrüd la prima cèsa dedicà a Nossa Senhora do Patrocínio, l'è par cuschè che la sitê la s'ciamava Patrocìnio.
Vasco Ascolini
Al percôrs e i riferimèint
In tal 1983, a Chalon-sur-Saone (Francia), al fà 'na móstra al Musèo dla Fotograféia di N. Niépce. In Francia l'é dimòndi stimê e l'à otgnû divêrsi mansiòun da Eint e Istitut dal Minister dla Cultura Musée du Louvre, Musée Rodin, Tuileries, Versailles, Parc Royal, St. Cloud.
L'intervîn a l’espuṣisiòun "Une incertaine Folie" trêda insèm ind la Sêla dal Conclave ed Lille (Francia) cun al figûri di sît ed cûra per i malê ed mèint.
La sitê ed Mântva agh dà un incâregh (int al 2002-03) ind al prugèt "Al segrêt ed la sitê" per 'na publicasiòun cun di tèst ed Jacques Le Goff e Pierre Sorlin.
A New York, dèinter al MOMA e al Metropolitan Museum, cme al Guggenheim Musem, ’în tgnûdi da cât e méṣi in mòstra fotograféi dal peréiod teatrêl. Acsè ânca da êtri impurtânti istitusiòun internazionêli cme al Lincoln Center Public Library, la Texas University di Austin, la Fondasiòuun Italiâna dla Fotograféia, Turèin, a la Biblioteque Nationale a Parigi, al Musée Carnevalet (Parigi); ecc.
Quella villa accanto al cimitero
{{Metacaixa
Sunt
In cal mént'r a New York al pìcul Bob (Giovanni Frezza) al buta 'l òć in sna futugrafìa in du a ś véd na putìna ch'la guàrda fóra da na fnèstra cun la téma adòs. I dū i gh la càvan a mét'r-as in cuntàt telepaticamènt.
Il terrore viene dalla pioggia
{{CITAZIONE|Un viàś spavintóś ad travèrs i mónd da arbgàt dal mâl, dla matéria e dla vindéta terìbla.|Tagline dal film}}
Sunt
Hildern al decìd ad druàr-i par curàr sò fiōla Penelope (Lorna Heilbron) ch'l'è mèśa mata e al gh'à paùra ch'la pòsa far la bruta fiṅ ad sò màdar. Ma invéci ad guarìr chi lē la s impinìs dn'arlìa ad cupàr. Al prufesōr 'l è custrét a purtàr-la in dal manicòmi purtâ avànti da sò fradèl, James Hildern (Christopher Lee).
Lola Anglada
Colegamèint estèren
}}
Slaròl
Slaròl (Solarolo) l'è un cumùn ad 4.311 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna.
Turistas
Turistas (Turìsta) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2006 dirèt par John Stockwell. Custâ 10 migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò ciapâ 14,7. 'L è stâ girâ prinsipalmènt a Ubatuba (in dal stat ad San Pàulo) e a Lençóis (in dal stat ad Bahia).
'L atōr Josh Duhamel, ch'in dal film al fà la part 'd Alex, 'l è stâ custrét a dmandàr pardòṅ in na puntàda dal prugràma ad Jay Leno The Tonight Show dgénd ch'a n éra briśa intensiòṅ dal film purtàr di dan a 'l turìśum braśigliàṅ arbaténd acsè a 'l guèran dal Braśìl ch'al s 'n éra abû a mâl dla bruta figùra ch'al film al fava far a gl'abitànt dal pòst.
Quando Alice ruppe lo specchio
Quando Alice ruppe lo specchio (Quànd l'Alìce l'iva śbragâ 'l spèć) 'l è 'n film ad scarésa dal 1988 ad Lucio Fulci, dirét par l’Alpha Cinematografica, pinsâ a 'l inìsi p'r al marcâ televiśìṿ.
Sunt
Un dè Person al cgnós la Virginia (Zora Kerova) na dóna ch'la n sarés gnanc tant mâl s'a n fus par chi pòr ch'la gh'à 'd sōv'r i làbar. Chi lē però la sà al fat suo ma a gh'è anc 'n àtar prubléma p'r al malandrèṅ: la sò òra 'l è sparìda e quànd al gira p'r al stradi a n gh'è vèrs ad véd'r-la. Par lò i dè i pàran cuntâ: a 'l telegiurnàl i lèś'n al sò DNA.
Slave to the Grind
{{CITAZIONE2|You said you never let me down but the horse stampedes and rages in the name of desperation, is it all just wasted time, can you look at yourself when you think of what you left behind.|'T iv dit ch'at n m arév mai delûś ma 'l cavàl al cur arliâ a tuta in dal nóm dal daspramènt, 'l è sōl tèmp butâ via, gh la cav-at a guardàr-at quànd at pèns a qvél ch't à t sē lasâ adrē?|Wasted Time, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Eva Todor
Eva Todor, che in realtà la s'ciäma Eva Todor Nolding (Budapest, Ungherî, 9 ad nuëimbar dal 1919) all'è una atùra brasiliana.
Muntecrê
Muntecrê (Montecreto in Itagliàn) l'é un paesëin italian ad 943 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 900 m d'altësa, in mës ai bòsc.
Jacqueline Bisset
Biugrafìa
La cunsacrasiòṅ par lē la riva però in dal 1973 quànd François Truffaut al la pésca p'r al sò Effetto Notte, anc p'r al fat che la Jacqueline la dascór in na manéra parfèta in Francés. In dal 1974 la s mét a fiànc ad Lauren Bacall, Sean Connery, Anthony Perkins e Ingrid Bergman in dal film śal Assassinio sull'Orient Express ad Sidney Lumet.
In Itâlia la gira La donna della domenica in dal 1975 insém a Marcello Mastroianni e Jean-Louis Trintignant. Sèmp'r in c'l an lè l'è in dal cast ad Candidato all'obitorio, film cun Charles Bronson.
Par Claude Chabrol la gira in dal 1995 Il buio nella mente insém a la Sandrine Bonnaire e a l'Isabelle Huppert. In di ùlt'm an l'à girâ na séna tiràda via a 'l ùltim minùt in dal film Mr. & Mrs. Smith cun Brad Pitt e l'Angelina Jolie (l'è stata la sò madrìna, fra i atri ròbi) e l'à fat na partecipasiòṅ in di telefilm Ally McBeal e Nip/Tuck (IV stagiòṅ), in du la fà la part dla catìva James.
Culegamènt estéran
}}
I promessi sposi
I promessi sposi, 'l è stê al gros romàṅś estóric scrìt na prìma volta in dal 1827 e in dla manéra finèla in dal 1840 da 'l Manśòun. A s pèinsa che cal romàṅś chè al sia al più famōś e 'l più lêt ed quī itagliàṅ. Màinter che 'l Manśòun 'l ìva anch' escrìt cl èter romàṅś Fermo e Lucia in dal 1823, ch'a 'l s prèv pinsèr c'ma la prìma versiòun di Prumès espōś, a gh'è dimòndi critic ch'i dìśen che i dū romàṅś i ìn di quèl diferèint. Per scrìver cal romàṅś chè, al Manśòun 'l ìva bèin studiê tùt i śavàj stòric ch'a gh'è drē, e difàt dimòndi avenimèint e soquànt personàģ i ìn vera. Ma po' la storia romaṅśèda la cata anc la manéra ed tōr in bal al Bèin che la Santa Providèinsa la vōl śuntèr in di avenimèint difìcil e catîv, e tùt i tribolamèint e dificoltê che i dū spōś i gh'àn da deśgumbièr, i van a finìr invéci p'r al vers giust. {{CITAZIONE2|Che i due descritti di sopra stessero ivi ad aspettar qualcheduno, era cosa troppo evidente; ma quel che più dispiacque a don Abbondio fu il dover accorgersi, per certi atti, che l’aspettato era lui. Perchè, al suo apparire, coloro s’eran guardati in viso, alzando la testa, con un movimento dal quale si scorgeva che tutt’e due a un tratto avevan detto: è lui; quello che stava a cavalcioni s’era alzato, tirando la sua gamba sulla strada; l’altro s’era staccato dal muro; e tutt’e due gli s’avviavano incontro. Egli, tenendosi sempre il breviario aperto dinanzi, come se leggesse, spingeva lo sguardo in su, per ispiar le mosse di coloro; e, vedendoseli venir proprio incontro, fu assalito a un tratto da mille pensieri. Domandò subito in fretta a sè stesso, se, tra i bravi e lui, ci fosse qualche uscita di strada, a destra o a sinistra; e gli sovvenne subito di no.|Che chi dū bele dit chè 'd sóver, i fusen lè a 'spetèr quelchidùn, 'l era fin tròp cêr; ma quèl ch'a despiaśìva de più a don Abòndi 'l era 'd adères, per soquànt só muimèint, che chilōr i ér'n adrē a 'spetèr propria lò. Perchè, quand lò 'l era vgnû lè, chilōr i s éren guardê in ghigna, tulènd in sù al cô, 'd un muvimèint ch'a s capìva che tùt e dū ed colp i ìven dìt: 'l è lò; quèl ch'a steva a cavàl dal mùr al s era alvê, tulènd la só gamba in sìm'a la strèda; c'l èter al s era destachê dal mùr; e tùt e dū i éren lè ch'i gh'andèv'n incòuntra. Chilò, tgnènd sàimp'r al só breviàri avèrt davànti, c'ma ch'l alśìs, al tachèva a ducèr in sù, per spièr quèl ch'i fèven lalōr; e, col vèder che i gniven pròpi da la só pert, a gh'gniva subìt mìl pinsér. Al s edmandèva subìt a se stès, se tra chi brêv lè e lò, a gh'fùs na quèlch surtìda de strèda, a drìta o a manca; e al s adèva subìt ed nò.|I Promessi Sposi, cap. I, dal Manśòun, 1840|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
La finta dal manuscrìt dal Sesèint
In dl'introdusiòun a 'l romàṅṡ, al Manśòun al spiéga ch'l avrèv vlû trascrìver un manuscrìt dal Sesèint ch'l ìva lêt e ch'al gh'era piaśû, mo avènd-el catê pin ed pastìs e 'd śgumbìi barōc, tra 'l tidiōś e 'l śguaiê, al gh'a'rà invéci da ciapèr-en sól i fât, ed ginta puvrèta dal Sesèint, e scrìv'r-i n'ètra volta in dla lengva piò nurmèla di só dè.