cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uficîni Regiâni
Fr’ al dō guèri
Al 22 mêrs al prém Re.2000 in funsiòun al vîn cunsgnê a l' Aviasiòun dal Rè, mó sōl pôch êter mudê, ind al divêrsi versiòun, a gnirân impieghê da l' Aviasiòun e da la Marèina dal Rè.
Mutōr só licèinsa
Piaggio P VII (C/16-C/35-C/45) 	1.231 unitê Fiat A-74 R.C. 38 1.722 " Piaggio p. XI bis 1.121 "
Mutōr uriginêl
=Nuvitê=
=Riferimèint e nôti =
= Colegamèint estêren =
An
<!- Da tradurre In astronomia, vengono definiti diversi tipi di anno:
1757 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Salùt (stèr bèin)
La salùt (salute in itagliàṅ) la pōl gnir spieghèda, cma 'l l'à fat l'Organiśasiòun mondièla dla sanitê in dla só costitusiòun, c'ma 'l "stèr bèin in dal fìśic, in dla mèint e in dal socèl, piutòst che in dla mancànsa ed malatìa".
Full Monty
La manéra ad dir ingléśa “Full Monty” la vōl dir “Servìsi Cumplét” e la s riferìs a quànd a la fiṅ dal film i óm i s càvan śò dal tut armagnénd nûd sénsa gnint adòs.
.macys
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Ceṡa Catòlica Malkita
{{Metacaixa
Gerard Piqué
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cēşa 'd Sânt'Agustèin (Rèz)
La cēşa 'd Sânt'Agustèin (chiesa di Sant'Agostino in italiân) l'é un stâbil religiōş in Piasèta Pignedoli, int al cèinter stôrich ed Rèz, La 's câta int la zôna a mezdé dal cèinter ed la sitê, atâch al j antîghi pōrt Castèl e Brenòun
Kristina Mladenovic
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Marco Simoncelli
Marco Simoncelli (Catòlga, 20 ad Śnar dal 1987 - Sepàng, 23 'd Utóbar dal 2011) 'l è stâ un curidōr ad mòti rumagnōl, campiòṅ dal mónd dla 250cc cun la Gilera in dal 2008. Cgnusû da tut par la sò tèsta pîna ad ris e p'r al sò dascórar in itagliàṅ cun n'acènt rumagnōl dimóndi pēś, al gh'iva un caràtar da gigiòṅ a la bòna, sćèt un muć, e al purtàva sèg al scutmàj ad Supersic (Sic, IPA /sitʃ/, 'l éra al còdas ch'al gh'iva dâ la Dorna par cgnós'r-al durànt al gari). 'L à catâ la mòrt in na manéra dasfurtunàda in dal sircùit ad Sepàng durànt na gara dla MotoGP dal 2011 a sōi vint-quàt'r an.
Clas 125
In dal 2003 al fà tut al campiunàt e al mùcia sù 31 punt, finénd 21śum in clasìfica e ciapànd un quàrt pòst in dal gran prèmi dla Cumunità Valensiàna.
Clas MotoGP
L'ASL ad Catòlga la fà savér ch'l'à tòlt la deciśiòṅ ad dedicàr al laburatòri ad biomecànica d'l uśdàr Cervesi a Marco che pròpria lè 'l éra nâ.
Elèinc ed povéta itagliàṅ
Queschè 'l è 'n elèinc di povéta ch'i àn scrìt in itagliàṅ (o ind un dialèt edl'Itàglia) :
987 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Luiz Inácio Lula da Silva
Prima da dvantä Presidëint brasiliän a l'era cunsiderä ad sinistra radicäla. Da Presidëint al s'è spustä püsé in s'la Sucialdemucrasìa.
4:13 Dream
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1414 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1414 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 707: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Luster (film)
Culegamènt estéran
}}
Sergio Endrigo
Referènsi
}}
Léǵ ad Titius-Bode
La relasiòṅ l'è stada catàda in dal 1766 par Johann Daniel Titius e pò publicàda siē an dòp par Johann Elert Bode.
Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân
Teritôri
Al teritôri dal Pêrch l'interèsa 'na zōna ed 23.613 èter, dóve 16.424 in Emélia-Rumâgna e 7.189 in Tuscâna e al ghà dèinter pcòun dal crinêl dal pruvînci ed Lóca, Mâsa-Carêra, Pèrma, Rèz tr' al vâl dal turèint Dôl, Vâl d'Asta, dal Sècia, ed l' Èinsa, dal turèint Cedra, dal Bratica e dal Vâl Pèrma int la pêrt emiliâna e int la pêrt tuscâna tr' al vâl dal Taverone e dal Rosaro. Int al Pêrch a gh'é i teritôri ed 16 Cmûn: Tra i pâs: Pâs dal Ciròun, Pâs dal Fôrbis a gh'é al sémi ed l' Êlp ed Sucîş, dal Mûnt Prêd e dal Mûnt Cùşna che în pió êlt ed 2.00mēter. Pió in bâs, da la pêrt emiliâna, la Prēda ed Bişmântva la guêrda al paeşâg cun al só parèidi a piómb a fiânch dal Sècia. Al Pêrch Nasionêl ed l'Apènèin Tôsch-Emiliân al gh'à 'na strordinâria richèsa 'd ambiĵnt, da i bôsch ed fâz a i castegnê, dal pianâsi, antîghi pastûri per miêr ed pêgri e chêvri, al piâni ed piânti ed mertél e incòra lêgh 'd urégin giasèint, caschêdi, parèidi dimòndi anyîghi cme la Prēda ed Bişmântva o i Gès Tr' al bèsti ed la zôna a gh'é al lōv, al cêrev, al caveriōl. Al tâs e l' âquila reêla e a gh' é dal pîanti furastēri rêri che fât dal zōni intēri ed giardèin ed piânti furastēri naturêl. Al valōr turéstich de sté zôna naturêla al pûnta ânca insém a i prodòt dal pôst cme al Persót ed Pèrma al Grâna int la pêrt emiliâna e al Mēl D.O.P. ed la Lunigiâna e al Fariulòun I.G.P. ed la Garfagnâna int la pêrt tuscâna.
The Mother
{{CITAZIONE|Al curàǵ 'd vìv'r in fiṅ in fónd tut gl'emusiòṅ.|Tagline dal film}}
The Mother (La Màdar) 'l è 'n film dramàtic britànic dal 2003 ad Roger Michell preśentâ a 'l 56śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ dla „Quinzaine des Réalisateurs“.
Baśèti
{{Metacaixa
1415 (nùmer)
{{Metacaixa
Cēşa ed Sân Spiridiòun
{{dialort | dial=Arzân}}
La figlia del diavolo (film 1973)
{{Film }}
La figlia del diavolo (La fiōla dal Diàvul) 'l è 'n film ad scarésa dal 1973, fat par la televiśiòṅ, ad Jeannot Szwarc.
Cēşa ed Sân Spiridiòun
Nutési de stôria e spiegasiòun
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Chiesa di Santo Spiridione trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Violenza estrema
'L è stâ girâ c'n un budget ad quàtar migliòṅ e quàt'r ad dòlar ma al n gh l'à minga cavàda a far cònt para parchè al s è farmâ a òṅ a 'l incìrca.
Tokyo
Aministraziån
Guvernadåur: Yuriko Koike (dal 2017).
64 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 64, mo invéci 'l an 64 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 64 (ssantaquàter, sessantaquattro in itagliàṅ, sexaginta quattuor in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 63 (ssantatrī) e 'l vin prìma dal 65 (ssantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrit LXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al ssantaquatréśim post.
Relative Strangers
Relative Strangers (Parènt furastēr) l'è na cumèdia dal 2006 ad Greg Glienna ch'la tōś ispirasiòṅ da qvél ch'l è sucès dabòṅ a 'l mijór amìg dal regìsta.
Antonio Panizzi
Al bibliotecâri
La stéma d’ Antonio Panizzi lighêda préma ed tōt a l'ativitê fâta in qualitê ed diretôr ed la bibliotêca dal British Museum. La British Museum Library l’ēra la bibliotêca nazionêla di Règn Unî. Ind al tèimp ed la gestiòun ed Panizzi l’êra dvintêda la pió grôsa bibliotêca ind al mònd. L’é stêda fâta la famōsa Reading Room, la sêla ed letûra a fōrma circolêra, l’à ardupiê al nòmer di volóm posedû da la bibliotêca, da 235 méla a 540 méla, l’à fât mèter só al sistêma ed properietê leterâria riservêda (Copyright Act) dōve, per lèg, j editōr inglèiṣ a dêven cunsgnêr a la bibliotêca ‘na côpia d’ ògni léber stampê in Inghiltèra, l’à incumincê al lavōr ‘d un nōv catâlog, pugê insém al novantûn rególi ed Catalogasiòun (Ninety-One Cataloguing Rules) da ló preṣentêdi int al 1841 e che în al fundamèint ed l'ISBD dal XXI sècol e dal mudèl ed descrisiòun dal risôrsi in furmê eletrônich Dublin Core. In pió l’é andê dèinter al dibâtit culturêl ed l'època. L’é stê dimondi amîgh, per esèimpi, ed Prosper Mérimée.
Scurnècia
{{Metacaixa
Tanabûś
{{Metacaixa
Chopper
'L è stâ girâ p'r Andrew Dominik cun prutagunìsta 'l atōr Eric Bana che durànt al film, par métar sù dla pansa, 'l è stâ custrét a mandàr śò par quàtar stmani dal magnàr “rusc” a róta 'd còl.
Culegamènt estéran
}}
Ops... Ho ammazzato Berlusconi
Ops... Ho ammazzato Berlusconi (Cajùsi... A-j-ò masâ Berlusconi) l'è na cumèdia négra itagliàna dal 2008 ad Gianluca Rossi e 'd Daniele Giometto ch'i l'aṅ scrita tulénd spunt da 'l rumànś L'omicidio Berlusconi 'd Andrea Salieri.
Sunt
Dòp avēr savû che sò marè, 'l inśgnēr e prufesōr ad matemàtica Matteo Luisi (Alberto Bognanni), 'l iva vutâ par Silvio Berlusconi a gl'elesiòṅ pulìtichi dal 2001 vinsi pròpria da la Cà dal Libertà, la cumunìsta sò mujér Livia (Sabrina Paravicini) la decìd 'd andàr via 'd cà 'd nòt. Rivàda in giardèṅ a gh salta adòs n'ala 'd 'n aparéć scupiâ in vōl e la dóna la mōr su 'l cōlp.
Alexandre Manceau
Biugrafìa
Disgnadōr e inciśōr in sìm'a la curàma, amîg dal Maurice Sand ch'l era fiōl dla George Sand, al vin invitê da queschè a pasèr al Nadêl dal 1849 in dla cà 'd só mèder a Nohant e però lò 'l dveintarà in cal mumèint lè 'l ìntim e 'l segretàri dla mèder e 'l n'se turà via ded lè che quìnd'ś an dôp, butê fóra da 'l amîg Maurice, gelōś edla mèder. Andèda la còpia a stèr in na cà a Palaiseau, lò al patirà ed tuberculōś curê dala Sand, mo 'l murà 'l an dôp, e 'l gnarà suplî in dal simitéri lè śvèin.
.fujixerox
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Il piccolo campo
{{Metacaixa
Sunt
Ty Ty Walden (Robert Ryan) 'l è véduv e 'l stà in Geòrgia in di an dla “depresiòṅ granda”. Al gh'à dū fiōi masć ch'i vìvan sèg, Buck (Jack Lord) e Shaw (Vic Morrow), e 'n àtar ric ch'al viṿ a Augùsta, al vendidōr ad cutòṅ Jim Leslie (Lance Fuller), che però 'l è daśgustâ sèg. Ty Ty, che tut in famìja i ciàman “pà”, al pésca 'l òr in dal sò sit da quìnd'ś an pinsànd ch'un sò nunòṅ al 'l àppia lugâ sót-tèra. La mujér ad Buck la s ciàma Griselda (Tina Louise) ma 'l ròbi fra i dū i n vànan minga tant bèṅ parchè 'l óm al créd che lē la gh méta i còran cun Will Thompson (Aldo Ray), 'n èx uperàj dna fijànda saràda e śénd'r ad Ty Ty esénd spuśâ cun sò fiōla, la Rosamund (Helen Westcott). Buck al n s al cumpatìs briśa e 'l al ciàma sèmp'r „al cutunēr“ méntar lò al gh dà dal „cuntadèṅ“.
L'uomo dell'altra
{{Metacaixa
Culegamènt estéran
}}
Jar Of Flies
Jar Of Flies 'l è 'l secónd EP dal grup alternative metal di Alice in Chains, al prim lavōr cun Mike Inez a 'l bas. 'L è stâ publicâ al 25 ad Śnar dal 1994, cavànd-'g-la a rivàr a 'l prim pòst dla Billboard, un quèl mai sucès par 'n EP.
Cunèṅ
Cumpurtamènt
I cunèṅ i èṅ dimondi pasìfic e i n daṅ minga fastìdi, i èṅ pulî e i vìvan in spasi sarnî da lōr e marcâ, anc più dna vòlta, sfargànd-as cun al grugn.
1759 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Stefanie Vögele
Caréra
In dal 2013 la fà secónd tùran a Shenzhen (5-7 4-6 da la Marion Bartoli) e a Parì a 'l quèrt. Chè l'è bòna ad bàtar la Mandy Minella, la Stéphanie Foretz Gacon e la Mónica Puig in dal qualificasiòṅ e pò anc la Cvetana Pironkova prima ad lasàr strada par 6-7 3-6 a la Petra Kvitová. In Favràr la pèrd in dla semifinàla ad Memphis da la Marina Eraković e pò in Mars la riva a 'l secónd tùran a Indian Wells (2-6 3-6 da la Nadia Petrova) e a Miami (4-6 2-6 da la Kirsten Flipkens), sèmpar dand la paga a la Petra Martić. In Avrìl la śōga dimóndi bèṅ al turnèo ad Charleston parchè la gh bat la Carla Suárez Navarro, la Julia Görges e la Caroline Wozniacki. La céd sōl in tri sét a la Jelena Janković in semifinàl. A Madrid in Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ ma briśa 'l prim tùran in dua la cata la valensiàna Anabel Medina Garrigues ch'la la mét in riga cun un 6-3 6-3. A 'l Roland Garros la manda a cà l'Heather Watson e la vinsidōra in sla tèra rósa ad Bruxelles dla stmana prima, l'èstuna Kaia Kanepi. La śvisra la gh'à pò da far al valìś cun la Marija Kirilenko par 6-7 5-7. A 'S-Hertogenbosch la bat a 'l prim tùran la Julija Putinceva ma pò la pèrd da la Lesja Curenko 1-6 6-7. La gh và mâl anc a Wimbledon (5-7 6-7 a 'l prim tùran da la Sorana Cîrstea).
Elina Svitolina
{{dialort | dial=Miranduléś}}
539 (nùmer)
{{Metacaixa
Teâter Cavalerésa (Rèz)
Al pōl cuntgnîr al mâsim 500 persòuni.
Maurizio Ferrini
Biugrafia
Vèrs al 2000 al s'è pü vist nè in televisiòn nè al sìnima, ma in dal 2005 l'ha partecipä a L'Isola dei Famosi e l'ha dìtt c'al vurìva turnä a laurä.
Mia moglie è un'attrice
{{Metacaixa
{{Film }}
Fermo posta Tinto Brass
Al guldòṅ
Guido (Paolo Lanza) e l’Elena (Erika Savastani) i èṅ dū vènet malnét, marè e mujér, ch'i pàs'n al sò tèmp fra cà e caśèṅ. La dóna la fà la putàna e lò al la gusa faghénd finta 'd a n cgnósar-la briśa.
La strada di Félix
La strada di Félix (La strada 'd Félix) l'è na cumèdia dramàtica francéśa dal 2000 diréta p'r Olivier Ducastel e par Jacques Martineau.
Bernarda Pera
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Caréra
In dal 2013 a pâr incóra ch'la n sia minga bòna ad srar al partìdi in di incóntar deciśìṿ parchè la Pera la s piànta incóra in dal finàl ad Madrid (nùmar dū) e ad Ból, in dua la pèrd in tri sét. In Maǵ la và a śugàr 'n ITF da sènt-mila dòlar a Praga e la pasa 'l qualificasiòṅ ma pò la pèrd a 'l prim tùran da l'Elina Svitolina par 1-6 6-3 4-6. La Bernarda la pōl far fèsta finalmènt in tèra ulandéśa parchè la gh la cava a mét'r-as in bisàca tri tìtui, a Alkmaar, a Bréda e a Ròtterdam.
The Glove
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rossia
La cunféṅna con la Norvegia, la Finlandia, l'Estògna, la Letògna, la Róssia biânca, la Lituânia, la Pològna, l'Ucraina, la Geòrgia, l'Azerbaigiàn, al Kazakistan, la Zéṅna, la Mungòglia e la Corea dal Nòrrd.
.panasonic
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Alizé Cornet
{{Metacaixa
Lunâri Gregoriân
Ân bişestîl
Dal 325, ân dóve al Cuncéli ed Nicea l'à decîş la règola pr' al câlcol ed la Pâsqva, al 1582 a s' ēra bèle mucê 'na diferèinsa ed 10 dé cîrca. Còst a vrîva dîr, per eşèimpi, che la prèmavèira, secònd al j uservasiòun astronômichi, an rişultêva mìa pió cumincêr al 21 ed mêrs mó l' 11 ed mêrs. Acsé la Pâsqva, cl' aré duvû caschêr la préma dumènica dôp a la lûna pîna ed premavèira, la gnîva despès a caschêr int la dâta şbaliêda.
Al chêş şvedèiş
In tōti al manēri, j ân dōp, al gvêren şvedèiş l'à trascurê ed fêr al piân programê: acsé sìa al 1704 che al 1708 în stê bişestîl. Arcgnusû l'erōr al rè şvedèiş Carlo XII l'à tôt la decişiòun ed lasêr lé al piân, ch' al fêva sōl dimòndi cunfuşiòun.
La cûnta ed j ân
La dâta ed la nâsita ed Gesó l'é dòunca al 25 dicèmber ed l' ân 1 p.C., 'na smâna préma ch' a sré cumincés al 1 d.C.. Incō a 's pèinsa che i câlcol ed Dionigi ēren sbaliê: scecònd la grôsa pêrt di studiōş de stôria la dâta ed la nâsita ed Gesó l'é stêda tra al 7 p.C e al 4 d.C..
Vincenzo Spadafora
Culegamènt estéran
}}
L'ultimo appello
{{Film }}
Kathy Bates
{{dialort | dial=Miranduléś}}
546
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Il cerchio di sangue
{{CITAZIONE|Al vòstar pòst in prima fila par la mòrt!|Tagline dal film}}
In dla part dl’Angela Herman Cohen 'l arév vlû tōr pròpria la Christina Crawford ma sò màdar l'à dit ad nò. 'L à muciâ sù dimóndi in dl'Amèrica dal Nòrd e 'l à purtâ a cà da piò ad tri migliòṅ ad dòlar in tut al mónd. In cla manéra chè al film 'l è dvintâ al più gròs sucès cumersiàł ad Cohen.
Sunt
La pulisìa ad Scotland Yard la decìd ad mandàr-'g un sò óm p'r andàr-'g a fónd, al detective Brooks (Robert Hardy). Méntar lò al fà dal dmandi a la sgnōra Rivers, a tórna da 'l culéǵ in du l'éra stada malvluntéra sò fiōla Angela (Judy Geeson) ch'la decìd ad lauràr c'n al tiradōr ad curèi Gustavo parchè la Wanda l'è n'imbariagòsa. Cla sira lè, durànt un spetàcul, a mōr anc la Matilda, śgada in dū parchè qualchidòṅ 'l iva śbragâ al mecanìśum ch'al gh'iva da far-la andàr śò par salvàr-la méntar la séga lètrica la gh pasàva insìma. La Monica la n in pōl piò e la vrév vénd'r incòsa.
Regipêt
Al regipêt 'l è cal pês dal vestiàri 'd sòta ch'a cuàcia e però anc al tin strìc e sustgnû el tèti ed cal dòni. In di tèimp più modèren, a s pōl anc fèr-el vèder, per na só pert, fóra da na camiśèta o da na giachèta, e dòunca 'l è gnû a fer pèrt di cmand edla moda di vistî.
990 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Non aprite quella porta (film 2003)
{{CITAZIONE|Al terōr al n è mai stâ acsè darènt.|Tagline dal film}}
La pelìcula la tōś spunt (cuma anc Psyco, Il silenzio degli innocenti e Deranged) da quél ch'l iva fat dabòṅ Ed Gein, al Killer dal Wiscònsin dit anc al Maslàr ad Plainfield, òṅ ch'l à masâ e magnâ soquànti parsòni e dasquaciâ dal casi da mòrt in di an Sinquànta, faghénd-as 'l aredamènt in cà druànd di òs e di pès umàṅ e cupànd cun la pèla dal sò vitmi in sal grugn.
Amzûri druvêdi ind la pruvîncia ed Rèz
Lunghèsa
As cgnusîven però dal j êtri amzûri ed lunghèsa: préma ed tót pr' i tsû as druvêva al "Brâs mercantîl" (o da pân), cumpâgn a 0,641 mēter, ch' al ghîva mìa amzûri d'ed sōver e gnân còli d'ed sòta, mó sōl pêrti frasionâri ( mèz, têrs, quêrt, via acsé). Al "Méj" pó as dividîva ânca in 1.000 "Pâs", ch'êren dòunca cumpâgn a 3 Brâs. "Brâs mercantîl" e "Brâs perdgadōr" êren cîrca int al rapôrt ed 27 a 29. Int al Medioēv l'êra in ûş ânca al "Pè", cumpâgna 0,5308981 mēter (divîş in dòdeş "Òunsi" da 4,424 centeméter), la só lunghèsa l'é in sustânsa cumpâgn al "Brâs perdgadōr".
Metradûra
La "Têvla" l'ēra ânca ciamêda "Pêrdga quêdra", e al "Mèj quêder" l'ēra cumpâgn a 868 Biôlchi e 4 Têvli. 17 "Biôlchi" în cumpâgn a cîrca 5 "Èter".
Volóm e tgnûda
Per i léquid l'amzûra pió impurtânta l'ēra la "Brèinta" cumpâgn a 75,898 léter, ch' as dividîva in 60 "Buchêi"(da 1,26 léter); dû "Buchêi a fêven 'na "Pînta" e 4 "Fujèti" fêven ûn "Buchêl".
Pèiş
Pèiş = 25 Lébri = 300 Òunsi
Biōlca
Mirândla= 2933,63 m{{sup|2}}
544
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Washington (stat)
In dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî al stat 'l è pasâ da la banda di demucràtic da 'l 1988 dòp quàtar vòlti ch'invéci 'l iva vutâ p'r i republicàṅ. Al sò guvernadōr, da 'l 2013, 'l è 'l demucràtic Jay Inslee. In dal stat ad Washington a s pōl dmandàr ajùt par tōr-as la vita, a gh'è 'l matrimòni p'r al parsòni dal stés sès, a s pōl tgnir o véndar la cànnabis e in part anc la marijuàna, tut quèi pasâ cun di referéndum.
Taramòt
Descrisiòṅ
Tut i dè in sla Tèra i sucédan più ad mila taramòt ma la gint l'è bòna ad sintìr-an sōl na part (da méno ad sènt) e da spés a n sucéd gnint. In gènar un taramòt al dura dimóndi ad méno ad trénta secónd ma par quéi più fòrt a s pōl rivàr anc a di minùt. Gl'óndi elàstichi ch'i partìsan in tut al diresiòṅ i pōlan èsar susultòri (s'i squàsan sù e śò) o undulatòri (s'i squàsan da 'l dū bandi).
Léǵ 'd Omori e ad Gutenberg-Richter
N'atra léǵ statìstica dimóndi impurtànta ch'la dascór di sam sìśmic l'è quéla ad Gutenberg-Richter ch'la fà dal previśiòṅ in sal nùmar e in sla magnitùdo dal rèplichi, secónd la fórmula:
A s è vdû che cla fórmula chè la và bèṅ praticamènt par tut i taramòt. Par far 'n eśèmpi, se la magnitùdo 'd un taramòt l'è 4.0, i gh saràṅ 10 scòsi ad magnitùdo 3.0 e 100 scòsi ad magnitùdo 2.0.
Pierantonio Tremolada
Pierantonio Tremolada (Lissone, al 4 d'utùbar 1956) l'è un Vèsc católic italián, vèsc ad Brësa dal 12 ad lüi 2017.
Novak Đoković
{{Metacaixa
Al 29 ad Śnar dal 2012 'l à sugâ la finàla 'd un Gran Slam più lunga dla stòria (a Melbourne, 5 óri e 53 minùt) vinsénd-la cónt'r al spagnōl Nadal.
Nòti
}}
Orietta Berti
Biugrafìa
La tórna incóra a Sanremo in dal 1967 cun al braṅ Io, tu e le rose (Mè, tè e al róśi) e Luigi Tenco al s masa par prutèsta parchè la sò canta "Ciao amore ciao" la vèṅ scardàta méntar quéla 'd Orietta Berti, cun un tèst dimóndi più alśér, la và avànti.
L.A. Confidential
Al film, ch'al cònta di fat sucès dabòṅ in dal 1951 cgnusû cuma “Al Nadâł ad sangṿ”, 'l à muciâ sù a i butghèṅ da piò ad sentvint-siē migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ trénta-sinc. 'L è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 50śum Fèstival ad Cannes.
1183 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1183, mo invéci 'l an 1183, 't ê da 'ndèr chè) Al 1183 (mileseintutantatrī, millecentottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1182 (mileseintutantadū) e 'l vin prìma dal 1184 (mileseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseintutantatriéśim post.
A latere
A latere l'è na manéra 'd dìr latèina che a la lettra la vōl significhèr "in dal cô", a dìr che atâc a 'n argomèint principêl ch'a s è drē a descòrer, a ghe s'rèv da considerèr anc cl argomèint chè secondàri ch'a s egh śunta.
Gli amanti passeggeri
{{Metacaixa
Veronica Guerin
Biugrafìa
La Veronica Guerin, cgnusùda anc c'n al scutmàj ad “Ronnie”, da śōvna la stùdia in na scōla catòlica dla sò sità, Dublîṅ, faghénd dimóndi spòrt. Dòp la làurea la lavóra par tri an in dla dita 'd sò pàdar par pò métar sù na sucietà 'd pùblichi relasiòṅ. In séguit la s davśìna a 'l partî pulìtic irlandéś dal Fianna Fáil laurànd-ag cuma segretària e cuma teśurēra.
Àtar prugèt
}}
L'uomo senza legge
Culegamènt estéran
}}
Akiko Morigami
Culegamènt estéran
}}
Tizén
Al Tizén l'è un fiómm d'la Svézzra e d l'Itâglia ed såura; al côver un basin ed 7.230 km². Al nâs atais al Pâs d'la Nuvêna, a la cunfénna stral Cantån Tizén e la Pruvénzia ed Verbàn-Cûsi-Òssla, dåpp ch'l à traversè la Vâl Bedrètt, la Vâl Leventénna e la Pièna ed Magadén prémma 'd cazèrs int'al Lèg Mazåur. Ai véggn fòra a Sèst e al cårr in direziån ed såtta a maténna marcànd la cunfénna stra la Lunbardî e al Piemånt; atais a Pavî (4 km pió såtta) al s câza int'al Po, dåpp 248 km de cåurs, cun una purtè mêdia ogni ân ed 350 m³/s (ch'al fà al fiómm pió récc d'âqua strai afluént dal Po).
Nùmer poligonèl sentrê
In dla matemàtica giomètrica i nùmer poligonèl sentrê i ìn na clas ed séri ed nùmer naturèl (\mathbb N) ch'i gh'la chèven anca ed figùrer di polìgon mìs sù con di pùnt (el só unitê), mìs in fila ùn adrē a cl èter, a fèr sù chi polìgon lè ùn dèint'r a c'l èter tùt intór'n a 'l ùnic punt ch'a gh'stà in dal mèś.
Cimitero vivente
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Con la zia non è peccato
Sunt
La sgnōra Antonia Lamborghini (Antonella Antinori) la fà l'insgnànta e la viṿ in Sicìglia cun sò fiōl Rosario dit Saro (Pietro Aiello) dòp ès'r armàśa védva. Un dè a riva in paéś da l'Amèrica so cugnàda, la Gloria (Marina Hedman), parchè la gh'à da mét'r a pòst na questiòṅ su 'n sit ad famìja davśèṅ a 'l mâr ch'al cap d'l ufìsi tècnig dal cumùn, 'l inśgnēr Antonio De Vita Palmachiara Urzì dit Totò (Alex Partexano), al vrév cumpràr par quàtar sòlt par far na speculasiòṅ edilìsia.
Santa Cèra (Chèrp)
La só stòria
Al cunvèint 'l era stê tirê sù in dal 1490 dala Camilla Pio, dla famìja di prìnsip ed Chèrp. La Camìla la s fèva sóra in dal 1500 e la 'rèv vultê i pē a 'l ùs quàtr an più tèrd. I só rest i s pólen vèder e venerèr dàintr in dla ciśulèina anch incō. In dal Setsèint, n'ètra badèsa importànta l'era stèda l'Eleonòra surèla dal dùca Céśer 'd Este.
Cimitero vivente
{{CITAZIONE|Na quàlc vòlta 'l è méj èsar mòrt.|Tagline dal film}}
Salvador - 26 anni contro
{{Metacaixa
Urban Legend 3
{{CITAZIONE|Sèrti legéndi i n s pōlan minga saplìr.|Tagline dal film}}
Sunt
In dal 1969, in n'università dal stat dal Utah, un śugadōr ad fùtbol americàṅ d'l istitùt al culpìs c'n un marùc faghénd-la cascàr a 'l indrē na ragàsa ch'al vliva gusàr-as cun la śdòrmia, la Mary Banner (Lillith Fields). Cardénd-la mòrta, al la sèra dènt'r a 'n baùl par lugàr al sò còrp, pò al scàpa via par far-la frànca acsè cuma dū àtar sò cumpàgn ch'i gh l'ìvan cavàda invéci a ciulàr dū śōvni a 'l bal dla scóla druànd al rivotril. La Mary, ch'l'iva ciapâ sōl na bòta in dla suca pardénd i sèns, la mōr lè dèntar par fam e par sē.
Salvador - 26 anni contro
{{CITAZIONE|Un ragàs, na stòria véra.|Tagline dal film}}
.45 (film)
Sunt
Albert dit Big Al (Angus Macfadyen) 'l è 'n brut grintèṅ delinquènt ch'al viṿ in dal quartēr dal Queens ad New York vindénd ilegalmènt dal pistòli. La sò muróśa la s ciàma Kat (Milla Jovovich) e l'è cuntènta 'd èsar-'s misa sèg anc parchè chi lò al gh sà far a lèt, purtròp al la trata sèmpar mâł, piciànd-la e dand-ag dla rója ad cuntìnuṿ.
H.I.M.
La Madurasiòṅ
A dita dal cantànt (intervìsta a Kerrang!) 'l àlbum 'l à tòlt la sò ispirasiòṅ da la relasiòṅ cun la sò dóna ch'l'éra finìda mâl in cal mèntar: «'L è un diàri sunôr ad cal lavōr lè. 'L àlbum al dascór anc di dū aspèt, in sla carta e dabòṅ, dal relasiòṅ amuróśi ch'i èṅ un prubléma ch'al n s pōl briśa risòlvar. Screamworks 'l è un sîg primàri e liberatòri, un dî mèdi tirâ sù, un “Ma andâ a ciapàr-'l in dal cûl”, mè a vój far cum a m pâr a mè».
Fetònt (astrunumìa)
{{Metacaixa
Ozzy Osbourne
Biugrafìa
A quatórd'ś an Ozzy al taca a cantàr in un grup muśicàl ciamâ The Black Panthers ma pò al lasa la scóla 'l an dòp par lauràr e purtàr a cà di bèsi faghénd al maslàr, al muradōr e 'l idràulic, ma qvìst chè i èṅ di mistēr ch'i gh faṅ schiva e John al decìd acsè ad far invéci di furt. Durànt un tentatìṿ ad tōr un televiśōr da 'n apartamènt, chi lò al ślìcia par tèra cun cal péś lè adòs e al vèṅ acsè purtâ in parśòṅ. Scuntâ la péna, Ozzy al decìd ad sunàr incóra, prima cun i Music Machine e pò cun gl’Approach tulénd par lò al nóm 'd art 'd Ozzy Zig.
Caréra da par lò
'L an dòp 'l è al tùr'n ad Diary of a Madman (1981), disc ad sucès anc qvést chè, cun i sìngui Flying High Again e Over the Mountain. 'L àlbum al dascór dal studiōś d'l ucultìśum Aleister Crowley. Al 19 ad Mars dal 1982 a mōr in 'n incidènt in aparéć al chitarìsta Randy Rhoads (in sò unōr al gnarà pò fóra un disc da 'l viṿ in dal 1987 da 'l tìtul Tribute). Par finìr al tour a vèṅ tòlt Bernie Torme (ex Gillan).
Soquànt vìddeo da 'l canàł uficiàł 'd Ozzy Osbourne in sal YouTube
}}
Reśdōr
Sirudèla dal Reśdōr
«Lév-et présti la matèina, spàsa l'èra e và in cantèina, fà la mèśda per la stàla, porta 'l pcòun a la cavàla, dà la bièda a 'l sumarèin, ai ragàs insègn-'g al bèin, quand l'è óra edla c'asiòun, scumpartìs-'gh-l'a òun a òun, dop magnê và a fèr al sòn quand i 't làsen stèr cal dón. Che pinsēr, ech brùt lavōr fèr el perti dal Reśdōr!»
Razdóra...
«Razdóra, 'm unzì-'v la sprucadóra? (Brasà-la, brasà-la, ad cô dala sprucaróla...).
Shelley Winters
La sò ultma part prima 'd murìr l'è stada in un film dal 1999, La bomba ad Giulio Base, insém a Vittorio Gassman ch'l è stâ anc sò marè da 'l 1952 a 'l 1954.
Culegamènt estéran
}}
539
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Nicolás Almagro
Culegamènt estéran
}}
1420 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1420, mo invéci 'l an 1420, 't ê da 'ndèr chè) Al 1420 (milquaterseintvèint, millequattrocentoventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1419 (milquaterseintdeśnōv) e 'l vin prìma dal 1421 (milquaterseintveintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintventéśim post.
Wake (film 2010)
{{CITAZIONE|Sèrti pòrti i n gh'arévan mia da ès'r avèrti.|Tagline dal film}}
Siegfried & Roy
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Lusêra
Al Cēṣi dal frasiòun
Fr' al patrimòni artèstich ch' es pōl mirêr a l'intêren ed la Cēṣa Parochiêla a 's segnêla un côro ed lègn a scrâni ed bòuna fatûra dal Setsèint.
Cēṣa Parochiêla ed Sân Rôch ed Velaròta
Benoît Paire
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il ragazzo ha visto l'assassino e deve morire
{{CITAZIONE|Par soquànt ragàs... la ricreasiòṅ la pōl èsar murtàla!|Tagline dal film}}
634 (nùmer)
{{Metacaixa
Il colore della menzogna
{{Metacaixa
{{CITAZIONE|La véra la gh'à dimóndi faci, la bala la gh 'n à sōl una.|Tagline dal film}}
'L è stâ preśentâ a 'l 49śum Fèstival ad Berlîṅ.
Treṣnêr
Al Treṣnêr o Treṣnêra (Tresinaro in italiân) l'é un turèint ed la pruvîncia ed Rèz, al nâs dal surzéi dal mûnt Fôṣla a cîrca 900 mēter, ind la frasiòun ed Flèina, ind al cmûn ed Castelnōv di Mûnt, a l'òmbra ed la Prēda ed Bişmântva. Al Treṣnêr ind l'andêr vêrs la bâsa al pâsa atâch a Carpnèida, al travêrsa Sigarèl al gîra a dréta Viân, al travêrsa Rundanêra, Jân, Scandiân, Arsèi, Zimèl e a Rubēra al 's bóta in Sècia. Int al 1788 ind la só Corografia Lodovico Ricci al li spiêga acsé:
L'antîgh cōrs
Al Chêv Treṣnêr l'é còl ch' a gh' armâgn incō ed l'antîgh cōrs dal turèint  Trixinaria che incō al cór ind la zôna tra i Cmûn de Scandiân e Rubēra fîn a dêr int al Sècia. Ind al cōrs di sècol al turèint a gh'é stê fât cambiêr diresiòun divêrsi vôlti per cōlpa dal só ṣregolatèsi che dêven dân al coltivasiòun di câmp e al metîva a rés'c al mantgnimèint dal popolasiòin ch' l' incuntrêva lòngh a la só strêda. Atravêrs al stódi di vèc lèt di cōrs d'âcva ed la Regiòun a s' é vést la grôsa impurtânsa dal turèint Treṣnêr ind la pianûra arzâna: al divêrsi zôni quacêdi da i cambiamèint ed diresiòun a gh'àn, in totêl, 'na larghèsa cumpâgna a còli dal Sècia e dal Cróstel. Ind i sècol i cōrs di fióm e turèint ed la Pianûra Padâna per cōlpa ed l'òm o per cōlpa 'd fât naturêl àn cambiê diresiòun divêrsi vôlti. Ânca int l' Arzân in spēce ind la pêrt spiâna ed la pruvíncia l'é sucès tót còst. Al Treṣnêr insèm al Cróstel àn cambiê ed dimòndi la diresiòun a còl ch' l'êra, ind la luntâna època dal fèr, al só lèt naturêl. In cl' època e in còla dôp, l'època rumâna, al Trenṣêr l'andêva dêr int al Cróstel dal pêrti ed Sân Mavrési (Rèz) ch' al cuntinvêva pó vêrs mezanôt, secònd la dréta Gavâsa, Bódri, Curèz, Miljêra; ind l'êlt medioēv al Cròstel l'à 'vû divêrs câmbi ed diresiòun e al s'é spustê vêrs sîra l'é pasê da la lénia Gavâsa-Miljêra, Gavâsa-Fâbrich, a còla Gavâsa-Bagnōl, e Nuvalêra; al Treṣnêr invêci l'à cambiê diresiòun atâch a Véla Runcadèla vêrs mezanôt, l'é andê, prubabilmèint, ind j antîgh lèt dal Cróstel, al percōrs ed Sân Martèin l'ēra atîv ânch int l'XI sècol (Cremonini,1985); int al 1229, bâs medioēvo, al Cròstel a gh' àn cambiêr la diresiòun a mezdé ed Rèz, l'é stê spustê divêrsi vôlti fîn arivêr a la puṣisiòun dal dé d' incô(Cremaschi e Marchesini, 1978); ind l'istès peréiod ânch al Treṣnêr a 'gh vîn cambiê diresiòun cun al fêrel andêr in Sècia, secònd al cōrs dal dé d'incô Arsèi-Rubēra. (Cremonini, 1986);ind l'etê modêrna i cōrs d'âcva che gh'în armêṣ ind la bâsa în quêṣi tót dovû a i turèint Cróstel e Treṣnêr. Ind l'antichitê la situasiòun dal j âchev l'êra bèin divêrsa da còla dal dé d'incô, cun al Pó pr ' un bèl pô spustê a mezdé cun un efèt de schisamèint só la diresiòun di fióm che gnîven zò da la muntâgna, custrèt a d'andêr in gîr per la lêrga Vâl Padûṣa, préma ed butêres in mêr.
La só vâl
La particulêra puṣisiòun ed la vâl dal turèint Treṣnêr, ind la pêrta a matèina ed la pruvîncia ed Rèz, a l'à fâta dvintêr 'n' impurtânta véia de spustamèint e 'd trâfich. La fōrma di maṣégn e dal trèin cun al vicèndi stôrichi che ind i sècol l'àn travetsêda àn lasê divêrs sègn ind al paeṣâg e int l'architetûra di bōregh e àn richî la vâl d' uṣânsi e 'd cultûra. La Vâl Treṣnêr la 's presèinta incō cme un pôst réch d'incânt, dal surzéi a l'êlt e mèdi percōrs, tipicamèint apenénich, fîn a la pêrta pió bâsa dóve la dà ind la pianûra ed fiânch a la capitêla Scandiân. A s' arcâten in lē ricōrd stôrich sparpagnê e, despès, spetacolêr ind al ṣlâns in âria di castê, dal tòri campanâri, dal cà a tòr, insèm a un tsû cunômich brilânt mó mìa preputèint vêrs al paeṣâg cun al ritôren, un pô a la vôlta, ed la gînta ind i bōregh da tèimp bandunê e che incō în 'na siēlta léfa a la véta ed sitê. Al paeṣâg ed la Vâl Treṣnêr l'é diferèint e al câmbia di mân in mân che da la mèdia muntâgna, dóve a nâs al cōrs ed l'âcva, a 's va zò vêrs la lêrga pianûra. La cultûra int la vâl la s'é ṣvilupêda a l'òmbra de sté gustôs paeṣâg, per j abitânt l'é un elemèint ed carâter, che, per cêrt aspèt, l'é incòra pió impurtânt ed còl d' èser 'd un precîṣ paèiṣ. L'elemèint centrêl de sté paeṣâg l'é ed sicûr al Turèint mìa sèimper visébil perché despès l'é incanalê drēda a di maciòun d' êlber, se nò l'é divîs da la strêda da di sît e da fabrichêt. L'é pusébil vèdrel e ânca traversêrel a mezanôt ed Sigarèl, al Mulèin dal Vèini, a mezanôt ed Cà Orsino, Al Mulèin dal Cmûn, a Viân, Rundanēra e naturalmèint a Scandiân. Per cgnòser al turèint, per gôdres al belèsi ed la vâl o andêr a la sêrca 'd j ângol naturêl o paeṣâg personêl ( e magâra ed gôdres in solitódin, cun al piaṣèir ed la nuvitê) l'é necesâri mètres ind i pâgn ed 'n esploradōr e andêr per avintûri ind i bōregh iṣolê e só per di sintêr tót da sperimentêr, perché al turèint e la vâl în mìa incòra stê atresê per un turîṣem fâcil e bundânt. Secònd al diretîvi ed la Comunitê Europèa in Vâl Treṣnêr è stê catê soquânti zôni ed particulêra impurtânsa naturaléstica: Cà dal Vèint, Cà dal Lōv, i Gès ed Bursân, Mûnt Dûr, la Vâl ed mèz dal Treṣnêr, Vâl Durgôla
Castèl di Pic
Nòti
}}
Maurice Sand
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al Maurice Sand, scurtamèint ed Jean-François-Maurice-Arnauld, Baròun Dudevant (Parì, 30 ed śùgn dal 1823 - Nohant-Vic, al 4 ed setèmber dal 1889) 'l è stê 'n disgnadōr, pitōr e scritōr francéś e ùn di du fiō dla George Sand col marì Casimir Dudevant. Dôp che scritōr e disgnadōr, al Sand al s impgnèva anc in soquànt estùdi ed pitùra, sòt'a 'l Delacroix, ed giulugìa e biulugìa. Al Sand al scrivìva dimòndi nuvèli, mo 'l è armêś importànt p'r al só grôs estùdi in sìm'a la Cumédia edl'êrt, da 'l nòm ed "Masques et bouffons (comédie italienne)", 1860.
Referèinsi
}}
David Bowie
David Robert Jones, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad David Bowie (Lóndra, 8 ad Śnar dal 1947 – New York, 10 ad Śnar 2016), l'è stâ 'n cantànt, sunadōr, atōr e prudutōr discugràfic ingléś.
Da la mità di an Ssanta 'l à fat vgnir fóra vint-sinc àlbum in studi, 'l ùltim Blackstar dū dè prima 'd murìr dal càncar ch'al gh'iva da daśdòt méś, e dū c'n al grup di Tin Machine. 'L à dâ vita a soquànt persunàǵ ch'i ér'n i sò alter ego cuma Ziggy Stardust, Halloween Jack, Nathan Adler e The Thin White Duke, cgnusû in Itàglia cuma 'l „Duca Biànc“. In dal 1996 'l à catâ pòst in dla Rock and Roll Hall of Fame. Al gh'iva dū fiōi: Duncan Zowie Haywood e l’Alexandria Zahra.
1184 (nùmer)
{{Metacaixa
538
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Velluto blu
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Velluto blu (Vlû blù) 'l è 'n thriller dal 1986 ad David Lynch prudót da Dino De Laurentiis. La pelìcula la s ciàma acsè par via dla cansòṅ Blue Velvet ad Bobby Vinton cantàda in dal film par l'Isabella Rossellini méntar la s śibìs in dla lucàl nutùran Slow Club.
Culegamènt estéran
}}
Coremas
Coremas a l'è una sitä picëina ad 15.607 abitànt (2006) dal Brasil in dal Stät dal Paraíba.
803 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 803, mo invéci 'l an 803, 't ê da 'ndèr chè) 'L 803 (otseinttrī, ottocentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 802 (otseintdū) e 'l vin prìma edl 804 (otseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseinttreéśim post.
Porto mio fratello a fare sesso
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ossessione
{{CITAZIONE|Vèŋ źò da lì e càvat da i pî!|LINGUA={{FRAR}} batùda in Fraréś a 'l inìsi dal film}}
La ragnatela del vizio
{{Metacaixa
Ferdinand Marcos
{{Metacaixa
Auguste Comte
Auguste Comte (scurtamèint 'd Isidore Marie Auguste François Xavier Comte, Montpellier 17 śnèr dal 1798 – Parì al 5 ed setèmber dal 1857) 'l era stê 'n pinsadōr francéś e ùn di fundadōr dla sociologìa.
Taramòt in dla Basa Mudnéśa e in dal Fraréś dal 2012
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Pernambuco
In dal 2017 al g'hava 9.473.266 abitänt e 'na süparfìs ad 98.311,616 km2.
Taramòt in dla Basa Mudnéśa e in dal Fraréś dal 2012
Culegamènt estéran
}}
233 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 233, mo invéci 'l an 233 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 233 (duśeinttreintatrī, duecentotrentatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 232 (duśeinttreintadū) e 'l vin prìma dal 234 (duśeinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeinttreintatriéśim post.
Dioceṡi ad Carmona
La dioceṡi a l'é antiga a bota: bèle in dal 55 a gh'era di cristian in chi post lé, e al véscuv a l'era Liutprando. All'è guernä dal véscuv Mons. Antonio Napolioni dal 2015.
La camera verde
Sunt
Vèrs la fiṅ dla prima guèra mundiàla, in na sitadìna dla Frància, Julien Davenne (François Truffaut) al tórna a cà dòp di an a cumbàtar e al taca a lauràr a 'l giurnàł «Le Globe» tgnénd adrē specialmènt a i murtòri anc parchè la mòrt al l'à vduda da spés davśèṅ e cal pinsēr lè al gh 'l à sèmp'r in tèsta in tut i mumènt. Bernand (Jean Dasté), al sò capredatōr, al diś che lò 'l è 'l as ad brìscula in cal camp lè.
Martin Landau
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra 'l à laurâ dimóndi in televiśiòṅ girànd di telefim ad sucès cuma Ai confini della realtà, Missione Impossibile e Spazio 1999 (al fava 'l cmandànt Koenig), qvist dū chè insém a sò mujér 'd in alóra, la Barbara Bain, ch'la gh'à dâ dū fiōli, la Susan (1960, prudutōra) e la Juliet (1965, atōra).
A 'l cìnema 'l à laurâ p'r Alfred Hitchcock in Intrigo internazionale dal 1959, par Joseph L. Mankiewicz in Cleopatra dal 1963, par Francis Ford Coppola in Tucker - Un uomo e il suo sogno dal 1988, par Woody Allen in Crimini e misfatti dal 1989 (pelìcula in du 'l è stâ candidâ a 'l Òscar) e par Phillip Noyce in dal thriller eròtic Sliver dal 1993.
Sant Ignàsi 'd Loyòla (Chèrp)
Colegamèint estèren
}}
CAS
{{Metacaixa
Gigolò (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sunt
Durànt la prima guèra mundiàla al tenènt prusiàṅ Paul von Przygodsky (David Bowie), sénsa gnanc avér mai sparâ 'n cōlp, 'l armàgn frî da l'espluśiòṅ dna bómba méntar 'l è drē a cumbàt'r in sal frònt francéś. Dòp ès'r-as curâ a 'l uśdàł e dòp 'l armistìsi e 'l tratâ 'd Versailles, in dal 1921 al tórna a Berlîṅ ma 'l ròbi i èṅ cambiàdi dimóndi. I partî 'd dèstra i èṅ drē a crés'r in Germâgna, acsè cuma qvéi dla sinìstra radicàla, e la miśèria la s fà strada dapartùt. Sò màdar (Maria Schell) la s è misa a lauràr in un bagn turc, p'r i dèbit i gh'aṅ purtâ via incòsa, méntar sò pàdar Gustav (Rudolf Schündler) 'l è paraliśâ e 'l fà fadìga a dascórar. Paul al cgnós la cantànta Cilly (Sydne Rome) e al s gh mét insém ma pò chi lē, guardànd a Hollywood, la gh prila 'l spali e la spóśa 'n prìnsip tedésc.
L'innocenza del peccato
Sunt
C'n al pasàr dal tèmp al scritōr al la cunvìns a pruàr di quèi più malnét e a far sès cun dl'atra gint, a n impòrta mia l'età, e scambi ad còpia. La Gabrielle la gh cata gust però la capìs ch'al vèć al n è briśa la parsòna ch'la faga a 'l caś suo anc par via dal sò cinìśum sénsa lìmit. La s mét acsè cun Paul definitivamènt e la 'l spóś' anc, cun sò màdar che però la gh dà sèmp'r adòs. Durànt na fèsta a sucéd però che lò, gelóś mat ad Charles, 'l al cópa in frònt a tut, finénd acsè in parśòṅ. Daspràda la Geneviève la dmanda ajùt a sò nōra p'r avér al sò apòǵ par catàr di mutìṿ par réndar più lśéra la sò puśisiòṅ. La Gabrielle, da minciòna, la s fà cunvìnśar e sōl a 'l ùltim la gh'à la manéra ad védar 'd èsar stada imbujàda parchè la n pòrta a cà gnint da i Gaudens, a part na màchina da pôc. Inóltar l'è anc custréta a far al valìś cun Paul ch'al dmanda 'l divòrsi.
534
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
La morte accarezza a mezzanotte
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un viàś àcid in dal cōr d'l arbgàt.|Tagline dal film}}
Ōrc (astrunumìa)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1185 (nùmer)
{{Metacaixa
Io vengo ogni giorno
{{Metacaixa
Cosa avete fatto a Solange?
Culegamènt estéran
}}
Essi vivono
Sunt
Cun 'l ajùt ad Frank (Keith David), 'n uperàj ad culōr cgnusû in dal cantēr, e 'd na dóna pîna ad mistēr, l’Holly Thompson (Meg Foster), chi lò al próa a far quèl par daśdàr la gint e par paràr via gl'aglièṅ.
Unplugged (Alice in Chains)
Culegamènt estéran
}}
Billy Idol
{{CITAZIONE2|Last night a little dancer came dancin' to my door, last night a little angel came pumpin' cross my floor, she said “Come on baby I got a licence for love and if it expires pray help from above”. In the midnight hour she cried “more, more, more”, with a rebel yell she cried “more, more, more”.|Ajér 'd nòt na balarìna l'è gnuda a la mè pòrta, ajér 'd nòt 'n angiulét al s è arbatû mèg in dal mè piâṅ, la m à dit “dai-mò teśòr, a gh'ò al parmès 'd amàr e s'al scad at gh'arà da dmandàr ajùt a di pès grôs”. A meśanòt la sigàva “incóra, incóra, incóra”, cun un strid arvèrs lē la sigàva “incóra, incóra, incóra”.|Rebel yell, 1984|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
A gl'inìsi dla sò caréra 'l è stâ al frontman dal grup punk di Generation X par pò tacàr na caréra da par lò. Al s è fat cgnósar specialmènt in di an Utànta cun di braṅ dimóndi famóś cuma White Wedding, Rebel Yell, Eyes Without A Face e Cradle of love.
Biugrafìa
Anc al tèrs disc 'l è fat insém a Stevens e al véd la luś dū an dòp, cun al cansòṅ ad punta ch'i èṅ To Be A Lover, Don't Need A Gun e Sweet Sixteen.
In dal num dal pär
In dal num dal pär o In dal nòm dal pèr (Nel nome del padre) a l'é un film dal 1972 dirigì da Marco Bellocchio.
Grembiêl
Noti e referèinsi
}}
Amapá
Amapá (in Portoghês: Estado do Amapá) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, voin di püsä a Nord, e al fa part ad'la Regiòun Norte. La sò capitäla all'è Macapá.
531
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Adam Węgrzecki
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al filòśof al scrivìva più 'd 80 artìcol siaintìfic (pubblichê in polàc, ingléś, francéś, tedèsc e itagliàṅ), dimòndi liber ed lesiòun, vucabulàri enciclopèdic e disiunàri.
Stófa
La stófa 'd lung al tèimp
Anca la sernidùra di materiē da tèser, la cumpagnarà la stòria 'dla tesidûra: el prìmi fîbri druèdi i éren stèdi quìli ch' a s' cavèva dai fùst e dintòr'n ai sèm ed soquànti piànti cum' al lèin, la càṅva, la jùta, la râfia e vìa descurènd. Man a man ch' l' òm primitìv al tgnarà 'drē al bésti, dòunca al cavarà dala lôr pelìsa cal fîbri tèsil ch' a gh' cunvgnarà, cùma la lana dal pégri, dal chèvri, dai camē, dai cunìi u incòri in Cina la séda dai bòś edla parpàia 'dla spēs Bombyx mori.
Quel motel vicino alla palude
{{CITAZIONE|In dal mutèl ta t regìstar viṿ ma 't và via mòrt!|Tagline dal film}}
Sunt
Dòp ès'r-as tiràda indrē a 'l ùltim da 'l vój ad cal purcùs dal cowboy Buck (Robert Englund), la putàna Clara Wood (Roberta Collins) la vèṅ mandàda via subìt da la padròna dal burdèl in du la lauràva, la sgnōra Hattie (Carolyn Jones). La ragàsa la dmanda alóra na cambra in dal mutèl ad Judd (Neville Brand), un vèć suldâ ch'l iva fat la guèra in Vietnam e ch'al n è minga tant a pòst esénd paranòic. Chi lò al gh'à anc un cucudrìl ch'al viṿ in dal padól ch'al riva 'd sóta 'l pòrdag, un pustàs sèmpar pîṅ 'd fumàna.
Culegamènt estéran
}}
1540 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Avtostrêda dal Sōl
Stôria
L'Avtostrêda dal Sōl l'é stêda dimòndi vrûda dal Gvêren d' j ân '50 per dêr 'na mân a fêr turnêr a tirêr la cunuméia nasionêla.
Madonna (cantànta)
{{CITAZIONE2|My name is Dita, I'll be your mistress tonight, I'd like to put you in a trance, If I take you from behind, push myself into your mind when you least expect it, if I'm in charge and I treat you like a child will you let yourself go wild? Let my mouth go where it wants to, give it up, do as I say, give it up and let me have my way, I'll give you love, I'll hit you like a truck, I'll give you love, I'll teach you how to... ah! I'd like to put you in a trance, all over, erotic, erotic, put your hands all over my body.|A m ciàm Dita, stanòt a sarò la tò padròna, a m piaśrév mandàr-'t in trance, s'a t tóg par da drē, a m cuciarò in dla tò mènt pròpria quànd ta n t 'l aspèt minga, at pruarà a paràr-al via, s'a t dag di órdan e a t trat cuma 'n putèṅ, ta t lasarà 'ndàr dal tut? Lasa che la mè bóca la vaga in du la vōl lē, dà gh sù, fà cum a dig, dà gh sù e las'um far a la mè manéra, a t darò 'l amōr, a t gnarò adòs cum un càmion, a t darò 'l amōr, a t insgnarò a... ah! A m piaśrév mandàr-'t in trance, dal tut, eròtic, eròtic, mét-'m al maṅ adòs, dapartùt.|Erotica, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
La Madonna Louise Veronica Ciccone, cugnóm itagliàṅ ch'a s lèś /tʃɪˈkoʊneɪ/ in Ingléś, (Bay City, 16 'd Agóst dal 1958), in art Madonna, l'è na cantànta, atōra, regìsta, scritōra ad lìbar par putèṅ, balarìna, stilìsta e prudutōra americàna. In dla sò caréra l'è stada bòna ad véndar tarśènt migliòṅ ad disc in tut al mónd (nuànta-sinc in di sōi Stat Unî), meritànd-as al scutmàj ad Regìna dal Pop.
Avtostrêda dal Sōl
Trât Milân-Bològna
A mezanôt ed Pèrma as unés l' l'Avtocamionêla ed la Cîşa, a mezanôt ed Mòdna as unés l' Avtostrêda dal Brennero. A Bològna a cumîncia la diramaziòun per la Tangensiêla e per l' Avtostrêda A14 Adriâtica al trât Mòdna-Bològna l'é stê şlarghê a quâter corsèi.
Carl Reiner
{{Metacaixa
Avtostrêda dal Sōl
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
1423 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Henry, pioggia di sangue
{{Film }}
{{CITAZIONE|A n gh'è minga di lìmit a la cativèria sagvinària 'd Henry...|Tagline dal film}}
Madonna (cantànta)
1992-1993: La faś Sex, Erotica e The Girlie Show Tour
'L àlbum al vénd sōl sinc migliòṅ ad còpi, un nùmar bas p'r i sò livèi. I n vànan minga bèṅ gnanc i sò film Body of Evidence - Il corpo del reato, cun lē ch'la ciàpa un Razzie Award, e Occhi di serpente 'd Abel Ferrara ma Woody Allen al la sarnìs listés p'r al sò film dal 1993 Ombre e nebbia.
Sandrine nella pioggia
Sunt
Mént'r i sò cap i péns'n ad mandàr-'l a lauràr a Róma, Leonardo al cgnós par caś na biónda ciamàda Sandrine (Sara Forestier) e i dū i tàc'n a véd'r-as anc s'la ragàsa l'è piutòst misterióśa sèg. Al pulisiòt al in dascór c'n al sò culéga Luigi (Marco Zangardi) ch'al gh para 'l cûl cun la Giuliana parchè chi lē, turnànd a cà na sira, la 'l iva bcâ a 'l telèfun cun la Sandrine e la vliva savēr cun chi al dascurìs.
Faltéra
Faltéra (in Itagliàn Filattiera) i è un comun d'la toscana d' 2.315 abitànt (2015) int'la Provincia d' Masa-Carara.
Tòch
Biológia
Al pît a n'l'é miga tant esigént par cól ca riguèrda la diéta e di fati al magna pù o méno tut col ca'l cata in gîr: verduri ed tut'i tîp, dil granaij, dla fruta, dil nozi, d'insétt e par fén di ringól.
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
Nòti
}}
China Blue
{{Metacaixa
Dipartimèint dal Cròstel
Stôria
Al dipartimèint l'é stê fât al 5 de znêr 1797 a sègvit ed la costitusiòun ed la Repóblica Cispadâna e pó unî a la Repóblica Cişalpèina dôp l'uniòun di dû èint.
Int l' agòst dal 1811 al Dipartimèint dal Cròstel l'unés soquânt cmûn stachê dal dipartimèint dal Târo, francèiş, mó a n' in perdrà a só vôlta soquânt êter (la vîce prefetûra 'd Aóla), dê al dipartimèint 'd j Apenèin, francèiş ânca ló.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Rock and Roll Over
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vérub fraśàł
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rock and Roll Over
Rock and Roll Over 'l è 'l quìnt àlbum in studi dal grup Hard rock di Kiss. 'L è stâ publicâ 'l 11 ad Nuvémbar dal 1976 cun la prudusiòṅ 'd Eddie Kramer.
Maniac (film 2012)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jacques Offenbach
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Toquinho
{{Metacaixa
Viale del tramonto
{{Film }}
1434
Al 1434 (MCDXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
La casa dalle finestre che ridono
{{Metacaixa
La rosa purpurea del Cairo
{{Film }}
{{CITAZIONE|A la fiṅ l'à catâ 'l óm di sò sógn. Al n è briśa reàł ma ta n pó minga avēr incòśa.|Tagline dal film}}
Globaliśasiòun
Globaliśasiòun (globalizzazione in itagliàṅ) l'è na paròla abàsta nóva, però tolta fóra da dimòndi pinsadōr e scritōr in di ùltem perìod.
A s ciacàra ed globaliśasiòun per intènder ch'a gh'è na difuśiòun econòmica e culturèla ed soquànt modē ch'i se strèmnen per tut al mond in di tèimp dimòndi curt.
353 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 353, mo invéci 'l an 353, 't ê da 'ndèr chè) Al 353 (terśeintsinquantatrī, trecentocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 352 (terśeintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 354 (terśeintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintsinquantatriéśim post.
Podënzàna
Podënzàna (in Itagliàn Podenzana) i è un comun d'la toscana d' 2.188 abitànt (2015) int'la Provincia d' Masa-Carara.