cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phone (film 2002)
{{Metacaixa
Red e Toby nemiciamici
Sunt edla fóla
In cal màinter, al vêć Amos al n'mòla mìa l'idèa 'd cupèr la vólpa apèina ch'al pōl e, dal mumèint ch'l à capî che adês chilē la s cata in dla risèrva protèta, lò al n'è mìa ch'al guèrda tròp per al sutìl, e dòunc al prepèra la só batùda ed casa per ciapèrla. Al càṅ Tobìa, l'è la vólta ch'l è rabî anca lò con Red, perchè a nn'è mìa stê un bel lavōr 'd avér supê al vêć cunpàgn Naśuplòun. Al casadōr e Tobìa i fan présti a catèr la tana ed Red e dla Vicky, e 'l du besti i rìven anc a muśghères. Al vêć Amos al gh'à l'astùsia 'd impièr dal fōg in dal stròpi da l'intrèda dla tana, mo 'l du vólpi egl'ìn più śgalvìdi che lò e i gh'la chèvn ed bliśghèr fóra 'l istès e scapèr ed fùria. A 'l casadōr e a 'l só càṅ però la n'gh'và pò mìa più acsè lìsa cum i cherdìven, perchè 'l vêć 'l armàgn strichê col pē in na trapla ch'l ìva stremnê pròpia lò, e adiritùra 'd un cólp a selta fóra 'n ōrs grìśli ch'al i vrèv magnèr.
Red al ne śmèindga minga la sacra 'micìsia ch'al gh'à sàimper per Tobìa, e anc se chilò 'l era stê 'n mumèint catîv sēg, Red al torna indrē e 'l gh'la cheva 'd parèr vìa l'atensiòun dal griśli da lalōr e purtèrel a bliśghèr śò da na caschèda lè atēś. Anc per Red l'è stèda na fadìga mìa cìca cumbàter cun 'l ōrs e cun la caschèda 'd àqua, mo gnint al prà mai desfèr al gran sentimèint che tùt e dū i amìg i gh'àn dàint'r a 'l cōr 'l ùn per cl èter, anca se 'l sō vìti i gh'aràn da cuntinvèr bèin diferèinti.
Sigàgn
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I sigàgn ad léngua romaní i s divìd'n in Europa in:
501
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Anna Oxa
In dal 1988 e in dal 1989 l'à preśentâ cun sucès al prugràma dal sàbat sira 'd Raiuno Fantastico, prima cun Enrico Montesano e pò cun Massimo Ranieri. Sèmp'r in televiśiòṅ l'à cundót al Fèstival ad Sanrémo dal 1994 insém a Pippo Baudo e l'à tòlt part a Torno sabato ad Giorgio Panariello in dal 2001. Dòp n'esperiénsa cuma cuncurènta a Ballando con le stelle (2013), in dal 2016 la fà la giùdas a Amici di Maria De Filippi.
Anna, quel particolare piacere
Sunt
Riccardo al gh'à da far rivàr un càr'g ad dròga in Śvisra e Guido, in cambi 'd un 10%, al strulga 'n piàṅ par lugàr-la in dal fónd 'd un car da mòrt. Quànd a pâr ch'a sia a pòst incòsa al boss al vîṅ a savēr ch'la pulisìa 'd fruntéra la sà incòsa dònca al taca a pinsàr ch'al sò sòci al s sia mis 'd acòrd c'n al sò nemìg Zuco (Ettore Manni), un mafióś sicigliàṅ. Par cal mutìṿ chè 'l al fà impinìr ad bòti, pò quànd Guido al gh diś che lò a n gh'èntra gnint, al gh śibìs ad far purtàr la dròga da 'd là da 'l cunfìṅ par l’Anna in parsòna. A spétar-al là par fargàr-'g incòsa a gh'è 'n óm ad Zuco, 'l “Albèṅ” (Bruno Corazzari), ma Guido 'l al fà fóra sparànd-ag quàtar cōlp méntar l’Anna l'è sèg. P'r a n avér briśa di testimòni cóntar, Riccardo al gh diś ad cupàr la sò dóna o sinò ad tiràr-la dènt'r in dal gir e par far-al al vōl ch'la faga la putàna p'r un sò amìg, un vèć śbavóś ad nóm Frossi (Ennio Balbo), tant la farév incòsa par Guido. Quànd però chi lò al gh al diś, lē la vèra la bóca par dir-ag ch'al gh fà schiva. 'L óm al la mét in riga mulànd-'g un marùc in dal grugn e l’Anna la và a far qvél ch'la gh'à da far.
In séguit chi lē la capìs 'd èsar drē a spétar un putèṅ. Quànd Guido al gh admànda ad chi 'l è 'l fiōl e lē la gh rispónd «mio, sōl mio», lò al gh órdna 'd aburtìr. Al dutōr ciamâ da lò (Corrado Gaipa) al gh diś ch'l'è tròp avànti, a gh'è da far un rasćiamènt. Par furtùna dl’Anna a riva la pulisìa giùst in tèmp par purtàr-'l in parśòṅ. La sò amìga Lisa (Shirley Corrigan) la gh ślunga di bèsi acsè la pōl andàr a star da la Loredana e là la parturìs un masć mént'r in Śvisra Soriani al fà saltàr p'r ària Zuco.
L'appartamento spagnolo
{{Metacaixa
Gril
{{Metacaixa
35 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 35, mo invéci 'l an 35 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 35 (treintasìnc, trentacinque in itagliàṅ, triginta quinque in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 34 (treintaquàter) e 'l vin prìma dal 36 (treintasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintasinchéśim post.
Dakòta dal Sud
La sò ecunumìa l'è in bòna part ligàda a l'agricultùra, specialmènt in dla cultivasiòṅ dal graṅ, dal furmintòṅ e dla sòja, e su 'l alevamènt di bóv e di nimài. In dal Luj dal 2011 i diśucupâ i ér'n al 4,7% dla sò pupulasiòṅ. Anc al setōr tersiàri e di servìsi al và fòrt chè specialmènt da quànd al stat 'l à mis in camp dal pulìtichi fiscàli par far in manéra ch'la sò gint l'armagnìs chè.
L7
Al declìṅ
'L ùltim disc dal grup 'l è dal 1999 Slap-Happy cun i sìngui Freeway e Mantra Down.
Brugna
Culegamènt estéran
}}
361 (nùmer)
{{Metacaixa
1544 (nùmer)
{{Metacaixa
1196 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Proprietê matemàtichi
Al 1196 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 598: Fatoriśasiòun:
Caterina Caselli
La Caterina Caselli 'l è na cantànta itagliàna dimóndi famóśa, specialmènt in di an Ssanta. Al sò scutmâj 'l è Casc 'd òr par via dla sò patnadùra e i cavìi biónd. Adès l'è na prudutōra discugràfica.
Biugrafìa
Al Festival 'l è vins da Domenico Modugno e da la Gigliola Cinquetti cun Dio, come ti amo ma i èṅ pròpria Caterina e al Mulegiâ a far al bòt vindénd da piò 'd un migliòṅ ad còpi p'r òṅ.
253
Al 253 (CCLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Giulio Vivanti
Colegamèint estèren
}}
Turc
Gramàtica
La gramàtica la tiṅ a drē bèṅ a 'l sò règhli, difàti in Turc a gh'è sōl un sustantìṿ minga regulàr (su ch'a vōl dir àqua). Stésa ròba p'r i vérub (èsar ch'al fà paṅ par sò cònt).
Eśèmpi
Nùmar da 1 a 10: bir (òṅ), iki (dū), üç (tri), dört (quàtar), beş (sinc), altı (siē), yedi (sèt), sekiz (òt), dokuz (nóṿ), on (déś).
Il mio ragazzo è un bastardo
{{CITAZIONE|S'ta s mòl a t masém!|Tagline dal film}}
Par cóntar la Jenny McCarthy l'è stada numinàda par vìns'r al prèmi par l'atōra più lòfi a i Razzie Awards dal 2006.
Monamour
Sunt
Dario (Max Parodi) 'l è 'n diretōr edituriàł ch'l è sèmp'r impgnâ par lavōr. In Setémbar, cuma tut i an, al gh'à da 'ndàr a 'l fèstival dla literadùra 'd Mantṿa insém a sò mujér, la biónda Marta (Anna Žimskaja). Chi lē là la cgnós 'n artìsta pariśèṅ ch'al fà di diségn, Leon (Riccardo Marino), e sèg a scròca la mòla parché chi lò al gh piàś dimóndi. Sò marè pò al n vâl più na cica a lèt parchè al gh'à la tèsta sèmpar da n'atra banda.
La dóna l'è dimóndi cuntènta e la scriv incòsa su 'l sò diàri. Quànd Dario 'l al lèś al capìs che sò mujér la gh piàś un muć, a sarà parchè 'l è gelóś o parchè 'l à vdû quànd l'è malnéta la Marta, in tut al manéri al matrimòni adès al n è piò in perìcul.
Adam & Evil
Adam & Evil (Adam e 'l Mâł) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2004 scrit, prudót e dirèt p'r Andrew Van Slee.
Il servo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Un bèl film ch'al dà i śgriśōr.|Tagline dal film}}
200 Cigarettes
200 Cigarettes (Duśènt cichi) 'l è na cumèdia americàna dal 1999 prudóta p'r al canàl televiśìṿ 'd MTV cun la regìa dla Risa Bramon Garcia. Al cantànt Elvis Costello al gh fà 'n camèo.
Washington
Washington (a s lèś [ˈwɔʃɪŋtn̩] in ingléś) l'è la capitàl di Stat Unî. La s cata in dla còsta èst dal paéś a sinquànta km da 'l mâr, a sud dal stat dal Maryland e a nòrd dal stat dla Virgìgna. La ciàpa 'l sò nóm in unōr dal prim presidènt americàṅ, George Washington, ch'l iva decìś in dal 1791 ad tiràr-la sù apòsta par far-la dvintàr la capitàl dal paéś su 'n prugèt d'l architét Pierre Charles L'Enfant.
La settima profezia
Culegamènt estéran
}}
Fasa prinsipàla
Nòti
}}
Malòun (torèint)
Referèinsi
}}
Bombo Fica
Daniel Haroldo Fica Roa (Purén, 4 ad Setémbar dal 1963), cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Bombo Fica, 'l è 'n còmig cilén.
The Stag - Se sopravvivo mi sposo
The Stag - Se sopravvivo mi sposo (Fèsta par 'l ùltim dè da put - S'a scamp a m spóś) l'è na cumèdia irlandéśa dal 2013 ad John Butler, chè a 'l sò debùt a 'l cìnema. L'è stada prudóta c'n un budget stimâ ad siesènt-mila euro.
Sunt
Chi lò al cunvìs Fionnán a star-ag, anc se dimóndi malvluntéra, ma 'l prubléma 'l è ch'la sò muróśa la vrév ch'i ciamìs'n anc sò fradèl Richard dit The Machine (Peter McDonald), fan sfegatâ di U2, par cgnós'r-as méj. Purtròp chi lò 'l è 'n tisi minga tant gustóś e dimóndi śbraga-maròṅ e Fionnán al fà da tut par lasàr-'l a cà, sénsa cavàr-'g-la però parchè la Ruth la gh dà 'l indirìs e The Machine, ch'l è in criśi cun sò mujér Rachel (Amy De Bhrún), al s unìs acsè a Davin, a c'l àt'r amìg infurmàtig buletàri Simon (Brian Gleeson), a 'l fradèl ad Fionnán, Kevin (Michael Legge), e a 'l sò muróś più grand ch'al s ciàma Kevin anc lò (Andrew Bennett).
Nella morsa del ragno
Nella morsa del ragno (In dla strica dal ragn) 'l è 'n thriller americàṅ, tedésc e canadéś dal 2001 ad Lee Tamahori trat da 'l rumànś „Arcòrda la Maggie Rose“ ad James Patterson. 'L è 'l séguit dla pelìcula Il collezionista dal 1997 sèmpar cun Morgan Freeman.
Luca Carboni
Biugrafìa
In dal Śnar dal 1984 al fà gnir fóra al sò prim disc ...intanto Dustin Hoffman non sbaglia un film ch'al vénd 30.000 còpi. A gh và méj 'l an dòp cun al sò secónd àlbum Forever ch'al riva a 70.000 cun al sìngul sarnî Sarà un uomo. Ma al sucès par lò al riva dabòṅ cun al disc dal 1987 Luca Carboni. Cuciâ in élt da 'l canti Silvia lo sai e Farfallina, cal lavōr chè al in vénd 700.000 còpi e 'l armàgn a 'l prim pòst dal clasìfichi par dimóndi tèmp. Anc al disc dòp Persone silenziose (gnû fóra al 24 ad Nuvémbar dal 1989) al vénd bèṅ: 500.000 còpi.
I an Nuànta i s vèran par lò cun 'n àtar sucès da 'n migliòṅ ad còpi, Carboni (1992), cun dèntar di braṅ dimóndi famōś cuma Ci vuole un fisico bestiale, Mare mare, tradót anc in Grèc, La mia città e Le storie d'amore. Àtar disc 'd in alóra i èṅ MONDO world welt monde (1995) e Carovana (1998).
Dal tramonto all'alba 2 - Texas, sangue e denaro
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bunéfica Parmigiana Moglia
Mundèini
Dal 10 bòchi a i pē dal fabrichêt, l'âcva la vîn pumpêda da 5 pûmpi, ch' la cócen fîn a 7,5 mêter d'altèsa e la vôden a vâl dal stabilimèint grâsia a 5 tûb che la pôrten fîn in fònda a la vâsca de scâregh.
362 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 362, mo invéci 'l an 362, 't ê da 'ndèr chè) Al 362 (terśeintessantadū, trecentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 361 (terśeintessantùn) e 'l vin prìma dal 363 (terśeintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintessantaduéśim post.
Cascàdi dal Buśamànt
Al cascàdi dal Buśamànt i èṅ dal cascàdi ch'i s càt'n in dal cumùṅ ad La Sèra in pruìnsa 'd Mòdna, in lucalità „Granarōl“. I nàs'n a 650 métar s.l.m. da 'n afluènt dal turènt Tévad, al Rio Buśamànt, in dla góla gh'a gh'è fra 'l mònt ad Munfestîn a òvest e 'l mònt Curasàṅ a èst.
A gh s pōl rivàr pasànd in mèś a 'n bòsc tulénd òṅ di dū sintēr ciamâ Titiro e Odina, i nóm ad dū amànt che, tgnénd adrē a na legénda dal pòst, i arévan pardû la vita andànd a fónd in dal „buś di amànt“ dla cascàda.
Culegamènt estéran
}}
Vuoi sapere un segreto?
Sunt
'N an dòp la Beth la próa a 'rfàr-as na vita andànd in vacànsa in Flòrida insém a 'l sò muróś nóṿ, Hank (Joey Lawrence), e a di àt'r amìg, Oz (Thomas Anthony Jones), la Tina (Leonora Scelfo), la Nellie (Elsie Escobar) e Brad (Chad Allen). Qvést chè al vrév mét'r al maṅ adòs a la Beth ma lì lē la 'l para via subìt dgénd-ag ch'i èṅ sōl di amìg. Cla nòt lè Brad al và a far un gir in barca e al sparìs. La sò camìśa insagvinàda la vèṅ catàda in mâr mént'r in dal sò computer impiâ a gh'è scrit la fraś „vō't savēr un segrét?“.
In séguit, dòp na nòt pasàda in discutéca, un ragàs ch'l iva pruâ a far tōr a la Beth dla dròga par pò ciulàr-la sénsa prubléma (Andrew Raffelson), al vèṅ cupâ da 'l killer cun la tùnica che pò al gh scriv c'n un curtèl „vō't savēr un segrét?“ in sla schina. A riva lè 'l agìnt d'l FBI Owen Sacker (Jeff Conaway) ch'al diś a i ragàs 'd a n lasàr minga la vila parchè i èṅ tut indagâ. Al dè dòp, méntar Hank e la Beth i s divertìsan sóta la dócia, al manìac al s fà viṿ incóra, tirànd na śbutigliàda in cô a Oz, par far-ag pèrd'r i sèns, e pò tajànd la góla a cal spurcaciòni dla Nellie e dla Tina. Prima 'd andàr via, lò al fà sparìr i cadàvar. La pulisìa la pòrta in parśòṅ Oz cardénd ch'a sia stâ lò.
Claret (Hérault)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1431 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Chikara
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dal disc a s cata la versiòṅ ślungàda dal sucès I Was Made for Lovin' You che pò l'è stada publicàda in séguit anc su 'l sìngul Psycho Circus dal 1998.
La macchia umana (film)
La pelìcula l'è custàda trénta migliòṅ ad dòlar che pò la n è mia stada bòna ad purtàr a cà avénd-an fat sù gnanc vint-sinc.
Roxette
In dla sò caréra i aṅ muciâ sù daśnóṿ sìngui Top 40 in dal clasìfichi dal Régn Unî, e quàtar pès nùm'r òṅ dla Billboard americàna: The Look, Listen to Your Heart, It Must Have Been Love (druàda anc in dla culòna sunóra dal film Pretty Woman) e Joyride, vindénd da piò ad stanta-sinc migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Festivaletteratura
{{Aboz}}
15 ed zógn
Al  l'è al 166śum dè dal calendàri gregoriàn (167śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 199 dè a la fin dl'an.
Zelanda
{{Metacaixa
Ligamm ad föra
}}
1545 (nùmer)
{{Metacaixa
997 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 997, mo invéci 'l an 997, 't ê da 'ndèr chè) Al 997 (novseintnovantasèt, novecentonovantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 996 (novseintnovantasē) e 'l vin prìma dal 998 (novseintnovantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintnovantasetéśim post.
Streamers
{{CITAZIONE|Unî da la guèra, divìś da gl'idéi.|Tagline dal film}}
Marisa Sannia
La Marisa Sannia (Iglèśias, 15 ad Favràr dal 1947 - Càgliari, 14 'd Avrìl dal 2008) l'è stada na cantànta itagliàna, cgnusùda speciamènt par soquànti canti 'd sucès di an Ssanta cuma Casa bianca.
Frank Caliendo
Culegamènt estéran
}}
Hoffmanns Erzählungen (film 1916)
{{Film }}
Nocturne
{{Metacaixa
{{Album }}
I segreti del lago
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vergìli
{{Metacaixa
Vergìli (Virgilio in Italiàn) l'é un comün italian, dla regiùn adla Lumbardìa, da 11.293 abitant in Pruincia da Mantua.
1473
Al 1473 (MCDLXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Utrecht
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
25 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 25, mo invéci 'l an 25 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 25 (veintsìnc, venticinque in itagliàn, viginti quinque in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 24 (veintquàter) e 'l vin prìma dal 26 (veintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al veintsichéśim post.
Tutto quello che avreste voluto sapere sul sesso* (*ma non avete mai osato chiedere)
{{Metacaixa
The Brown Bunny
{{CITAZIONE|Al film ch'l à scandaliśâ 'l mónd c'n una dal séni più purcùsi dal cìnema americàṅ.|Tagline dal film}}
The Brown Bunny (Al cunèṅ maròṅ) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e giapunéś dal 2003 scrit, dirèt e prudót par Vincent Gallo ch'l è anc al prutagunìsta dla pelìcula.
Sunt
Cuntinuànd par la sò strada Bud al s férma 'n àtim a cà di genitōr dla Daisy pò al tira drit in fiṅ a farmàr-'s in n'àrea 'd sòsta in autostràda. L'è a gh'è la Lilly (Cheryl Tiegs) ch'l'è dimóndi śò, lò al gh fà curàǵ, al la baśa e pò al la lasa da par lē in di sò pinsēr. Rivâ a Las Vegas, al fà 'n gir in dal quartēr dal putàni. Al in férma una, la Rose (Elizabeth Blake), al gh śibìs 'd andàr a magnàr quèl insém a 'l McDonald's, pò al gh ślunga di bèsi dascargànd-la par strada.
Rivâ finalmènt a Los Angeles, Bud al s férma a cà dla Daisy ch'la pâr bandunàda. La ragàsa la riva più tard, l'è piutòst narvóśa, e dòp avēr fumâ dal crack e avēr dascōrs sèg, la gh fà 'n buchèṅ. Bud 'l è arliâ parchè, durànt na fèsta, chi lē l'à fat sès cun soquànt óm, pardénd al putèṅ ch'al gh'iva da nàsar, ma lē la gh diś ch'i l'ànan viulentàda e lò al n à fat gnint par jutàr-la.
Disciplitus est prioris posterior dies
{{Metacaixa
1199 (nùmer)
Al 1199 (milesèintnovàntanōv, millecentonovantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1198 (milesèintnovàntaôt) e 'l vin prìma dal 1200 (miledūseint). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèintnovàntanōvéśum post.
Disciplitus est prioris posterior dies
Colegamèint estèren
}}
Alien - La clonazione
Sunt
La Ripley la capìs incòsa e la gh'à da far saltàr p'r ària la „Betty“ prima ch'la pòsa rivàr in sla Tèra. La s fà jutàr par l'andròida Call (Winona Ryder), p'r al siensiâ ch'al l'à clunàda, al dutōr Dr Wren (J. E. Freeman), e p'r al suldâ Distephano (Raymond Cruz).
Lita
{{Album }}
Furmasiòṅ
}}
642 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 642, mo invéci 'l an 642, 't ê da 'ndèr chè) Al 642 (seseintquarantadū, seicentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 641 (seseintquarantùn) e 'l vin prìma dal 643 (seseintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al 'seseintquarantaduéśim post.
Giuseppe Veronese
Dvintê in dal 1881, profesōr ed Giometrìa analìtica in dl'universitê ed Pèdva, Veronese al publichèva dagli idèi originèli in sìm'ala giometrìa di spàsi multidimensionèl (giometrìa "minga archimedèa"), ala teorìa di modē e ai nùmer transfinî. P'r al só scrìt "Fondamenti di geometria" dal 1891, al ciaparà anc dal crìtichi da di èter studiōś, c'ma da Peano e da Georg Cantor, ed pòc rigōr in dal spiegasiòun, crìtichi che però i n'catèven minga tròp 'd acòrd soquànt èter matemàtic.
Colegamèint estèren
}}
Bug - Insetto di fuoco
{{CITAZIONE|Lì lōr i pàran dal prédi... i èṅ dimóndi inteligènt... i n gh'ànan mia di òć... i màgnan la pólvra... i gìran p'r i tub ad scapamènt dla màchina... i 'mpìns'n al fōg... lōr i màsan.|Tagline dal film}}
Bug - Insetto di fuoco (Bug - Insét ad fōg) 'l è 'n film ad scarésa dal 1975 ad Jeannot Szwarc trat da 'n rumànś dal 1973 ad Thomas Page, „The Hephaestus Plague“.
Critters 3
Critters 3 (id.) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1991 dla Kristine Peterson, séguit dal pelìculi Critters, gli extraroditori dal 1986 e Critters 2 dal 1988, prima dal capìtul finàł Critters 4 dal 1992.
Sunt
Méntar Charlie MacFadden (Don Keith Opper) 'l è incóra drē a pascàr 'l ùltim Critters su la Tèra, na rasa aglièna magna-óm ch'i pàran dal bòci quaciàdi 'd pēi, 'l incróśa par strada na famìja americàna ch'la vōl far un picnic: a s trata 'd Clifford (John Calvin) e di sò fiōi Johnny (Joseph Cousins) e l’Annie (Aimee Brooks). Charlie al próa a mét'r-i in guàrdia da i Critters ma a 'l impruvìś a rivà lè 'n ragasōl, Josh (Leonardo DiCaprio), ch'a gh diś 'd a n far-ag mia a mènt ch'l è mat. Mo invéci gl'aglièṅ i gh'èṅ dabòṅ tant che 'l ùltim dla sò rasa la lasa di óṿ sóta la màchina di turìsta.
Roberta Vinci
Caréra
La tenìsta pugléśa la vèra al 2013 pardénd subìt a Brisbane da la Jarmila Gajdošová, carta salvàdga austragliàna, ma a Sydney l'è bòna ad far fóra la Nadia Petrova e la Jelena Janković prima ad cédar a l'Agnieszka Radwańska in di quàrt. A gl'Australian Open la buta a gl'urtìghi un match point cun l'Elena Vesnina e la céd acsè a la rusa par 6-4 6-7 4-6 a 'l tèrs tùran. A Parì a 'l quèrt la sćiànca la Simona Halep par 6-0 6-3 ma in di utàṿ la s férma 6-4 1-6 3-6 cun la Mona Barthel, pò vinsidōra dal turnèo. In Favràr in Dubai la manda a cà subìt la Svetlana Kuznecova par 6-3 6-2 e pò dū top déś cuma l'Angelique Kerber e la Samantha Stosur, sèmp'r in dū sét. In semifinàl però la pèrd incóra da la sò amìga Sara Errani par 3-6 3-6. A Miami la śōga un turnèo lung e fadigōś tacànd cun al bàtar, dòp un bye, l'americàna Christina McHale par 6-7 6-1 6-3 e pò la Carla Suárez Navarro par 5-7 6-4 6-4. In di utàṿ la gh la cava incóra a 'rbaltàr na partìda tacàda mâl cun l'Alizé Cornet, mandàda a cà par 2-6 6-4 6-4. In di quàrt però al miràcul al n gh vèṅ minga e la pugléśa la gh'à da cédar a la Jelena Janković par 4-6 7-6 3-6. In Avrìl la Roberta la tōś part a 'l turnèo nóṿ ad Katowice in Pulògna. In di quàrt la bat la Karolína Plíšková 6-1 6-0 e cun al stés puntéǵ anc l'Annika Beck in semifinàl. In finàl la cata la nùmar òt dal mónd, la céca Petra Kvitová, e la la bat par la prima vòlta in caréra par 7-6 6-1, vinsénd in cla manéra chè al tìtul e rivànd a èsar la nùmar dódas dal mónd. Dū stmani dòp la la bat incóra in dla semifiàl ad Fed Cup śugàda a Palèrum e la fà cumpàgn anc cun la Lucie Šafářová, dand acsè al punt deciśìṿ a l'Itâglia. A Stucàrda e a Madrid la paga la fadìga, andànd fóra subìt. A Róma invéci la riva a 'l tèrs tùran dand la paga a l'Elena Vesnina, tribulànd dimóndi, e a la Nastassja Burnett par pò lasàr strada a la rivelasiòṅ Simona Halep par 4-6 2-6. A 'l Roland Garros la Vinci la riva in di utàṿ, batùda par 1-6 3-6 da la Serena Williams. A 'S-Hertogenbosch la cata incóra la Halep ch'la la sćiànca 6-0 6-1 a 'l secónd tùran. In Śugn la riva in di utàṿ anc a Wimbledon, ciapànd però pò la paga da Na Li. In Luj la s pòrta a cà al turnèo ad cà ad Palèrum baténd in finàl la Sara Errani, dòp avér-ag pèrs par sinc vòlti ad fila, par 6-3 3-6 6-3. A la fiṅ 'd Luj la riva in di quàrt a Carlsbad baténd la Bethanie Mattek-Sands par 6-4 6-2 ma pò la gh'à da pigàs-'s a l'Ana Ivanović par 1-6 7-6 2-6. A Turònt la bat la Julia Görges e l'Ekaterina Makarova prima ad pèrdar cun la Dominika Cibulková par 3-6 6-7. A Cincinnati la riva in di quàrt (0-6 4-6 da la Jelena Janković) dòp i sò sucès cun la Bethanie Mattek-Sands, l'Andrea Petković e la Sara Errani. A gl'US Open la gh'à incóra l'ucaśiòṅ ad rivàr in dal primi déś dal mónd parchè la riva in di quàrt baténd la Tímea Babos, la Lucie Šafářová, la Karin Knapp e la Camila Giorgi, a gh cala sōl un sucès ma la pèrd da la Flavia Pennetta par 4-6 1-6. La Roberta la s pōl tiràr sù vinsénd a la fiṅ d'l an la Fed Cup cóntar la Rùsia vinsénd a fadìga 'l sò singulàr cun l'Aleksandra Panova par 5-7 7-5 8-6.
Malvagi
{{Metacaixa
Puppet Master: The Legacy
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Libero De Rienzo
{{Metacaixa
Biugrafìa
Fiōl d'l ajùt regìsta 'd Citto Maselli Fiore, al taca na caréra in dal mónd dal cìnema a la fiṅ di an Nuànta laurànd p'r Antonello Grimaldi e par Pupi Avati. In dal 2001 'l è prutagunìsta dla pelìcula A mia sorella! dla francéśa Catherine Breillat, pò 'l cata 'l sucès anc in Itàglia tulénd part a Santa Maradona ad Marco Ponti insém a Stefano Accorsi, lavōr ch'al gh fruta 'n Dàvid ad Dunatèl e 'l prèmi cuma atōr più braṿ a 'l fèstival internasiunàł dal cìnema 'd Mar del Plata.
Faizon Love
Àtar prugèt
}}
The Chosen Few
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Indiàna
Al sò mòt 'l è „The Crossroads of America“ (Al cruśvìa dl'Amèrica) mént'r al gh'à 'l scutmàj ad „The Hoosier State“ da 'l nóm di sò abitànt ciamâ in gèrg „hoosiers“. Al stat invéci al tōś al nóm da 'l fat che chè na vòlta i gh stàvan di indiàṅ.
Al stat, ch'l è divìś in nuànta-dū cuntèi e in sincsènt-ssant'òt cumùṅ, al gh'à la péna 'd mòrt fata cun dgl'iniesiòṅ ad vlèṅ. Al sò clima 'l è cuntinentàł ùmid a nòrd e sub-trupicàł ùmid a sud. In Indiàna tut i an a gh'è na famóśa cursa 'd màchini ciamàda la 500 mia 'd Indianàpulis.
La sò agricultùra la prudùś furmintòṅ e sòja méntar 'l alevamènt al furnìs bóv, nimài e pui.
In di elesiòṅ par numinàr al presidènt di Stat Unî, da 'l 1976 in avànti, 'l Indiàna 'l à sèmpar vutâ p'r i republicàṅ a part al 2008 in du Barack Obama 'l à ciapâ 'n 1% da piò 'd John McCain. Al sò guvernadōr, da 'l 2013, 'l è 'l republicàṅ Mike Pence sarnî cuma vice par Donald Trump durànt gl'elesiòṅ p'r al presidènt di Stat Unî dal 2016.
Brësa
La so "area urbana" (i dinturan cun i cumoin tac a la citä) la 'riva a avigh tra i 350.000 e i 500.000 abitant, a seconda d' la manera da msürä
Lucia Borgonzoni
Lucia Borgonzoni (Bologna, 18 ad Setémbar dal 1976) all'è 'na pulìtica emigliâna dla Léga.
Biugrafìa
Nasìda a Bologna, la s'è lureä Accademia di belle arti.
Basic Instinct
{{CITAZIONE|'T al sà ch'a n pòrt minga 'l mudandìni. Dig-j-a bèṅ Nick?}}
242 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
The Devil's Double
{{CITAZIONE|Sès... Putēr... Un muć ad bèsi... Csa pō't śibìr a 'n “Prìnsip” ch'al gh'à bèla incòsa?|Tagline dal film}}
La pelìcula, preśentàda a 'l 27śum Sundance Film Festival e giràda a Malta e in Giurdàgna, l'è custàda da piò ad daśnóṿ migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù gnanc sinc.
Lady Gaga
Śuntànd-ag anc i disc sucesìṿ (Born This Way dal 1011, Artpop dal 2013 e Cheek to Cheek dal 2014 fat insém a Tony Bennett), la Lady Gaga l'è rivàda a vint-sèt migliòṅ 'd àlbum e a sènt-vintsìnc migliòṅ ad sìngui.
Culegamènt estéran
}}
Sussurri e grida
{{CITAZIONE|N'esperìnsa dal film ch'la fà 'rmàgnar e ch'la squàsa dèntar.|Tagline dal film}}
Blue movie (film 1978)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Blue movie (Film malnét) 'l è 'n thriller eròtic dal 1978 'd Alberto Cavallone ch'al 'l à anc scrit. Dal film a gh 'n è dū versiòṅ o fórsi anc da piò: una cinsuràda e una cun dal séni pòran.
Culegamènt estéran
}}
Dal tramonto all'alba 3 - La figlia del boia
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ 'l è bòṅ ad libràr-as da 'l pasâ, sangṿ e sès i cùran p'r al sò véni.|Tagline dal film}}
Taekwondo
Storia
Conforme al tradition, al disveloppamento ed al taekwondo comenciava circa 2000 annos retro, sed vermente ste qué a l'è appellate "taekwondo" desde circa 1955. Hodie ste qué ha devenite un sport asê expandite. Ind al Jocos Olympic ed Seoul, Republica de Curéa, ed al 1988 al taekwondo faceva la so prime apparition in iste concurso como un sport d'exhibition. In iste evento competeva 183 athletas (120 homines e 63 feminas) ed 34 paises diverse in 8 differente divisiones ed peso tanto pär homines como pär feminas. Ind al Jocos Olympic ed Barcelona 92 ste qué continuava como un competition d'exhibition, e non esseva usque al Jocos Olympic ed Sydney 2000 que ste qué deveniva un sport olympic official.
Home Movies - Vizietti familiari
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd l'Amèrica la rid.|Tagline dal film}}
L'uomo senza ombra
{{CITAZIONE|Pèns-at 'd èsar da par tè? Pènsa-'g bèṅ.|Tagline dal film}}
Fedde Schurer
Fedde Scurer (Drachten, 25 ad lüi 1898 - Heerenveen al 19 ed mèrz 1968) all'è stä un maèstar, pueta, giurnalista e pulìtic ulandais, püsä precisamëint frisòn. ;
Dario Argento
Biugrafìa
Fiōl dal prudutōr Salvatore Argento e dla futógrafa braśigliàna Elda Luxardo, Dario al mòla da śōv'n al lìceo clàsic p'r andàr a star a Parì in du al scampa lavànd śò a i piàt. In séguit al tórna in Itàglia par far al crìtig cinematugràfic a Paese Sera scrivénd anc soquànti senegiadùri cuma qvéli ad Metti, una sera a cena ad Giuseppe Patroni Griffi e ad C'era una volta il West insém a Bernardo Bertolucci e a Sergio Leone.
27 ed fervèr
Al  l'è al 58° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 307 dè a la fin dl'an (308 in di an bisestìl).
Sapere aude
'N èter pinsadōr minga cìc ch'al druèva cla frêś chè, 'l era stê Kant in dal mèinter ch'al spieghéva al significhêt edla paròla "iluminìśem": {{CITAZIONE2|Aufklärung ist der Ausgang des Menschen aus seiner selbstverschuldeten Unmündigkeit. Unmündigkeit ist das Unvermögen, sich seines Verstandes ohne Leitung eines anderen zu bedienen. Selbstverschuldet ist diese Unmündigkeit, wenn die Ursache derselben nicht am Mangel des Verstandes, sondern der Entschließung und des Muthes liegt, sich seiner ohne Leitung eines anderen zu bedienen. Sapere aude! Habe Muth, dich deines eigenen Verstandes zu bedienen! ist also der Wahlspruch der Aufklärung.|'L iluminìśem 'l è la gnuda fóra edl òm dala só minoritê deśgnùda da lò medéśum. Minoritê ch'l'è l'incapacitê 'd druèr la só testa sàinsa tgnìr adrē a di èter. Cla minoritê chè la deśvìn da nuèter medéśum, quand a nn'è minga che a nuèter a s chèla l'inteligìnsa, mo l'è ch'a nn'es decidòm minga e a n'gh'òm gnanc al curâǵ ed druèr-la sàinsa che di èter i n's in dìghen la manéra. Sapere aude! Cata al curâǵ ed druèr la tó inteligìnsa! Queschè 'l è al cmand edl iluminìśem.|Inìsi dla Rispòsta ala dmanda: Cuś ē-'l 'l iluminìśem? ed Kant, 1784|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{de}}}}
Colegamèint estèren
}}
Joseph Stalin
Iosif Vissarionovič Džugašvili, pô numinè Stalin, osía òmen de fèr, (nèd dal 21 ed dṡanber dal 1879 e môrt dal 5 ed mèrz dal 1953) l é stè un leader comunéssta suviètic ed naziunalitè georgièna.
L é stè a'l psair dal 1922 fén a l ân quand al stiupé, al 1953.
Cazevieille
Cazevieille (a s léś 'Caśvièi') 'l è 'n cumùn ed 203 abitànt in dal sùd edla Fraṅsa, a nord-òvest ed Montpelié, in dla regiòun dla Lengvadòca-Rusijòun, dipartimèint edl Hérault. Al só sindeg 'l è 'l Jean Vallon.
Teresina
Teresina a ll'è una sitä ad 570.039 abitànt dal Brasil dal Nord-Est, capitäla dal Stät dal Piauí.
Ab antiquo
Ab antiquo l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl dìr "Fin dal'antichitê".
1200 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1200, mo invéci 'l an 1200, 't ê da 'ndèr chè) Al 1200 (mileduśèint, milleduecento in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1199 (mileseintnovantanōv) e 'l vin prìma dal 1201 (mileduśeintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintéśim post e 'l è 'l 12{{sup|śim}} sintunèr, gnend dop edl 11{{sup|śim}} e prìma dal 13.{{sup|śim}}
Bojana Jovanovski
In dla sò caréra l'à śugâ e vins dū finàli WTA, la prima a Baku al 28 ad Luj dal 2012 (6-3 6-1 a la Julia Cohen) e la secónda a Taškent al 14 ad Setémbar dal 2013 (4-6, 7-5, 7-6 a l'Ol'ga Govorcova). Inóltar al 27 ad Setémbar dal 2013 la s è misa in bisàca anc al tìtul WTA 125 ad Ningbo dand un 6-7 6-4 6-1 a la śugadōra ad cà, la cinéśa Shuai Zhang.
Bobby Lee
{{dialort|dial=Miranduléś}}
1548 (nùmer)
Èter progèt
}}
Ucciderò un uomo
{{Film }}
Zack & Miri - Amore a... primo sesso
{{Film }}
Un posto ideale per uccidere
Un posto ideale per uccidere (Un pòst parfèt par masàr) 'l è 'n śal dal 1971 'd Umberto Lenzi girâ a Firénse e prudót par Carlo Ponti.
Sunt
Dick Butler (Ray Lovelock) e l’Ingrid Sjoman (Ornella Muti) i èṅ dū śóvan fiōi di fiōr danéś ch'i s càt'n in vacànsa in Tuscàna. I èṅ di studènt chi pènsan sōl a divertìr-as. Na vòlta finî tut i bèsi, par pagàr-'s al viàś, i decìdan ad véndar dal materiàl pòran e dal foto malnéti in dua la ragasōla la n s fà minga diu prubléma a cavàr-as śò. Un quèl dal gènar al pōl andàr bèṅ in Danimàrca, a gh'è 'l caś, ma minga in Itâglia in dua la pulisìa la ś mét ad travèrs e la gh cur adrē.
Patto di sangue (film 2009)
{{Metacaixa
643 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
816 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 816, mo invéci 'l an 816, 't ê da 'ndèr chè) 'L 816 (otseintsèdeś, ottocentosedici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 815 (otseintquìndeś) e 'l vin prìma edl 817 (otseintdersèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintsedicéśim post.
Ulànda Setentriunàla
Ligamm ad föra
}}
243 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 243, mo invéci 'l an 243 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 243 (duśeintquarantatrī, duecentoquarantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 242 (duśeintquarantadū) e 'l vin prìma dal 244 (duśeintquarantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintquarantatriéśim post.
Ulànda Meriudiunàla
L'Ulànda Meriudiunàla all'è vòina dàl dòdas pruìnsi dl'Ulànda. La g'ha 3.546.589 abitänt (2011) e la sò capitäla all'è L'Aja (in Ulandais Den Haag), call'è anca la capitäla nasiunäla.
Sesso & potere
{{CITAZIONE|Cuma salvàr al presidènt da 'l Sexgate? Invintànd na guèra!!!|Tagline dal film}}
Nicola Sturgeon
Biugrafìa
Al 19 ad Setémbar dal 2014 l'à pardû al referendum par dastacàr la Scòsia da 'l Régn Unî cun qvéi ch'i vlìv'n armàgnar ch'i aṅ purtâ a cà 'l 55,3% di vōt. Dòp al dimisiòṅ dal segretàri dal sò partî Alex Salmond l'à tòlt lē in maṅ al SNP al 14 ad Nuvémbar dal 2014. In dal 2016 la pòrta avànti la campàgna cóntar la Brexit vinsénd al referendum in cà sua c'n al 62% ma pardénd a livèl nasiunàł.
Bòṅ dal Teśôr
Cum 'l è fat
Gl'emisiòṅ i vènan fati dū vòlti a 'l méś cun n'asta marginàla, cun di taj mìnim ad 1.000 €. L'è la Banca 'd Itàglia ch'la s fà càrag ad vénd'r-i in si marcâ. Al Teśôr, par cal servìsi lè, al dà a la banca sentràla na bòna maṅ dal 0,20% p'r al tìtul ad tri an, dal 0,30% par quél ad quat'r an e dal 0,40% par quéi più lung. La cumisiòṅ la vèṅ pò dada in càrag a gl'intermediàri ch'i faṅ l'asta, cunsiderànd al fat che chi lōr i n pōlan minga dascargàr-la in di cunfrònt di cliènt.
L'amour est un oiseau rebelle
Colegamèint estèren
}}
Missisìpi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
San Ròc
Storia
Al sa ciamarës adsä parchè as dìs ca San Ròc, quant al s'era malä ad pèst, al sa sarës farmà in di sò campagni. Quant al Porto, in dl'antichitä a gh'era un pòrt ca purtava a Piasëinsa.
1773 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1773, mo invéci 'l an 1773, 't ê da 'ndèr chè) Al 1773 (milsetseintestantatrī, millesettecentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1772 (milsetseintestantadū) e 'l vin prìma dal 1774 (milsetseintestantatquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintestantatriéśim post.
Five Man Acoustical Jam
{{Metacaixa
Aragunéś
Al “Pàdar Nòstar”
Spagnōl
Parla con lei
{{Metacaixa
Amici vitia si feras, facis tua
{{Metacaixa
Nôn
Colegamèint estèren
}}
Dieci piccoli indiani (film 1945)
{{Film }}
Sunt
Cla sira lè, mént'r i òspit i èṅ in salòt a far dū ciàcri, Thomas al mét sù 'n disc in du a s sènt la vóś dal sgnōr Owen ch'al gh dà di sasèṅ a tut e subìt dòp Starloff al mōr velenâ cun dal cianûr in dal bicér, pò 'l è 'l tùran dl’Ethel ch'la pèrd la vita parchè i gh'ìvan dâ tròp sunìfar. Al grup al capìs che Owen al vōl vindicàr-'s ad lōr cupànd-i òṅ a òṅ ma, esénd ch'in dl'ìśula a n gh'è ninsòṅ àtar, 'l è ciàr che 'l padròṅ 'd cà 'l è in mèś a lōr. E quànd òṅ al mōr a sparìs anc na statṿa da 'l tàvul.
Invito a cena con delitto
{{CITAZIONE|In dal méntar ch'i detective più famóś a 'l mónd i próv'n a imparàr chi 'l 'l à fat... vuàt'r a prî anc murìr da 'l rìdar!|Tagline dal film}}
Coop Consumatori Nordest
Insèm al coperatîvi Coop Adriatica e Coop Estense e al coperatîvi mzâni Coop Casarsa, Coop Eridana, Coop Reno e Coop Veneto (e pió a soquânti coperatîvi céchi in Emélia-Rumâgna, Trivènet, Mêrchi e Abrós) la fà pêrt al Distrèt Adriâtich.
Nâsita e şvilóp ed Coop Nordemilia
L'é cumincê un lavōr de şlergamèint int al Vènet: int al 1990 per mèz ed 'na socetê cuntrolêda lé stê tirê dèinter l' Unicoop veneto, ch' l' êra nêda vêrs la metê d' j ân Otânta da l'uniòun ed divêrsi coperatîvi dal Venét Orientêl, mó ch' la gh' avîva 'na delichêda situasiòun cunômica; ind l'istès ân è stê tirê dèinter ânca 'na Cop ed Montichiari (BS). Int val 1992 l'à avêrt 'n'êter Ipercòp, al Virgilio ed Mântva e, a l'ân dôp, l'à avêrt ânca L'Ariosto ed Rèz.
Nâsita e şvilóp ed Coop Nordest
In fònda a j inési dal têrs milèni a s'é stabilî 'n acôrd cun êtri coperatîvi, osaèja Coop Lombardia, Coop Liguria e Coop Adriatica per arvîr 'd j ipermarchê in Sicélia: int al 2004 è stê costituî la socetê Ipercoop Sicilia S.p.A. cun centrêla Palermo, e int al mâg 2007 l'à avêrt al prém di 7 Ipercòp, pervést in tóta la Sicélia, a Ragusa.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Coop Consumatori Nordest trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1774 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1774, mo invéci 'l an 1774, 't ê da 'ndèr chè) Al 1774 (milsetseintestantaquàter, millesettecentosettantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1773 (milsetseintestantatrī) e 'l vin prìma dal 1775 (milsetseintestantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintestantaquatréśim post.
Yes Nurse! No Nurse!
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sunt
I stàn'n invéci da la Klivia na ragàsa ciamàda Jet (Tjitske Reidinga), 'n inśgnēr (Beppe Costa) ch'al vrév invintàr na madśìna par réndar la gint più bòna, al ciciòṅ Bertus (Edo Brunner) e Bobby (Lennart Vader) ch'al s litga sèmpar sèg quànd l'è óra 'd lavàr śò.
Un dè, durànt na giurnàda 'd piōva, la Jet la cgnós un ragàs ciamâ Gerrit (Waldemar Torenstra) ch'al la cumpàgna prima a cà e pò al decìd 'd armàgn'r a durmìr lè esénd ch'i dū i s piàśan dimóndi. Purtròp chi lò, ch'al gh'à la pasiòṅ p'r i clómb, 'l è anc un làdar e 'l à bèla aduciâ 'l arlói 'd òr ad Buurman.
Wonderland - Massacro a Hollywood
Wonderland - Massacro a Hollywood (Wonderland - Masèl a Hollywood) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ e canadéś dal 2003 ad James Cox ch'al cònta i fat di masamènt ad Wonderland Avenue dal 1981.
Custâ sinc migliòṅ e mèś ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù dū e mèś.
Sunt
Holmes al s éra fat amìg dal boss malavitóś Eddie Nash (Eric Bogosian) ch'al 'l iva cgnusû par via di sò film. Ron 'l iva dâ dgl'armi rubàdi a John par véndar-li a Eddie ma chi lò, faghénd al fùrub, 'l iva decìś invéci 'd tgnir-'s-li lò dgénd ch'a n è briśa fàcil dar-li via parchè i éran di pès ch'i scutàvan. John al strulga 'n piàṅ p'r andàr a rubàr a cà 'd Nash dand na piantìna dla vila a Ron, esénd ch'al gh'è stâ òspit un muć ad vòlti. Inólt'r al fà in manéra 'd lasàr 'l us dla cuśìna avèrt.
Culegamènt estéran
}}
Matélda ed Canòsa
Matélda (Matilde in italiân - Mathildes in latèin medievêl )  ed Canòsa (di Canossa in italiân) l’é stêda fevdatâria medievêla, e ‘n'ardèinta sustgnidōra dal Papêt ind la lôta pr’ al j invistidûri.
La râsa
Matélda l’îva utgnû in dôta la sgnuría e al tétol ed cuntèsa ed Canòsa, Rèz, Mòdna, Mântva, Brèsa e Ferêra, marchèişa ed Tuscâna e la sgnûría só grând teritôri ed la Lumbardìa, Emélia-Rumâgna dal dé d’incō e insém al tèri cun dèinter al marcheşêt ed Tuscâna, pó in sègvit l’à quistê la sgnuría insém al Duchêt de Spoleto, só sgnurèi e castèl ereditê da la mêdra in quî che al dé d’incô în Bēlgio, Lusembûrgh, Frância, Germâgna e só dimòndi êter teritôri dal padrégn Goffredo il Barbuto.
Al matrimòni cun Goffredo
Matélda a la fîn dal 1069 l’ é andêda a catêr al padrégn Goffredo ch' l’ēra drê murîr in Lotaringia; préma ed la só môrt Matélda la spôşa al só luntân cuşèin e fradlâs Goffredo al Gôb per asicurêr la sucesiòun ai tétol e al properietê, cme l’ēra stê stabilî in ‘n’ artécol dal matrimòni dal padrégn cun la mêdra Beatrice. Al marî l’è un zōven curagiōş e onèst mó carghê da difèt fîşich, a tót al manēri Matélda, ch' la sà di duvèir aristocrâtich per còl ch’ l’ ēra stêda duchêda e cun la persuasiòun ed la mêdra, ânca se ritentîva l’armagn in Lotaringia in cà cun al marî e l’armâgn in cînta ind l ‘avtûn 1070; tra la primavèira e l'istê del 1071 la parturés ‘na putîna ch’ la ciâma Beatrice per prèir arnuvêr al nòm ed la mêdra, nòm dimòndi frequèint ind la râsa di Lotaringia. Al pêrt an n’é mìa stê fâcil, cme quêşi tót i pêrt dal medioēv, dôp pôch dé la céca Beatrice la mōr. La Beatrice mêdra la tîra só al cunvèint ed Frasinòr ind l'Apenèin Mudnèiş, cme l'ēra uşânsa tra i potèint, per: la grazia dell'anima della defunta Beatrice mia nipote.
40 ân ed règn
Al 18 avrîl 1076 mōr Beatrice, la mêdra ed Matélda, e da sté mumèint, ânca se préma l’îva bèle regnê ed fiânch a la mêdra, la dvèinta a 30 anni l'ónica sovrâna ed tóti al tèri che vân dal Lâsi al Lêgh ed Ghêrda.
Cultûra
Al vicèndi rumanşêdi ed Matélda e 'Enrico IV în cuntêdi da Luigi Pirandello ind la só tragèdia teatrêla e caplavōr dal 1921, in trî ât, Enrico IV, dvintê pó un félm ind al 1984 dirèt dal regésta Marco Bellocchio.
La morte negli occhi del gatto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ti ho visto uccidere
{{Film }}
Diàvul dla Taśmàgna
Àtar prugèt
}}
Billy Connolly
Sir William Connolly, cgnusû méj cuma Billy Connolly (Glasgow, 24 ad Nuvémbar dal 1942), 'l è 'n atōr, còmig, ardupiadōr e sunadōr scuséś. Da 'l 2003 'l è Cumendadōr d'l Órdan d'l Impēr Britànic.
267
Al 267 (CCLXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Madòna d'la Funtä
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al Santüäri d'la Madòna d'la Funtä, l'è 'na cesëina in dal cumoin ad Castelgeründ, frasiòn ad Camirägh, in Pruvincia d' Lôd.
1202 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1202 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 601: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Marsillargues
Referèinsi
}}
Plaśma
Al plaśma 'l è òṅ di quàtar stat dla matèria dòp sòlid, lìquid e gasóś. Al cunsìst in gas juniśâ in du a gh'è 'n misćiùs 'd eletròṅ e jôṅ cun carga lètrica nèutra. 'L è stâ catâ in dal 1879 par Sir William Crookes e pò ciamâ acsè in dal 1928 par Irving Langmuir. I studi 'd Crookes i aṅ purtâ a la realiśasiòṅ di tûb ad Crookes, gl'antenâ di tûb catòdig e dal làmpadi a 'l nèon.
Su la Tèra 'l è difìcil catàr al plaśma in natùra, a part al silti e gl'auròri bureàli, mént'r invéci in d'l Univèrs al custituìs al 99% dla matèria cgnusùda, a part la matèria scura e l'energìa scura, esénd la cumpunènta prinsipàla dal stéli e dal nebulóśi.
Ceṡa Catòlica
La Ceṡa Catòlica a l'é al grüp ad cristian püsè nümerus, cun presapòch 1,1 miliärd ad parson. L'agetìv catòlic al vegna dal Gréc antig καθολικός (katholikòs), ca völ dì ünivarsäl.
Peter Steele
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nùmer otagonèl sentrê
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al nùmer otagonèl sentrê 'l è 'n nùmer poligonèl sentrê ch'al figùra 'n otàgon cumpòst da di pùnt (el só unitê), mìs in fila tùt intór'n a 'l ùnic punt ch'a gh'stà in dal mèś e cun soquànt èter otàgon fat sàimper dai punt, ch'i gh'giren incòra intòren.
Vera Duševina
La Vera Evgen'evna Duševina (Mósca, 6 'd Utóbar dal 1986, ciamàda in Rus Вера Евгеньевна Душевина) l'è na tenìsta rusa prufesiunìsta da 'l 2003. L'è élta 180 cm e la péśa 73 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
Culegamènt estéran
}}
Céśa 'd San Pusidóni
La céśa l'à patî dimóndi dan da 'l taramòt in dla Basa Mudnéśa e in dal Fraréś dal 2012.
Stòria
La céśa ch'a gh'è adès l'è stada custruìda in dal XVIII sécul in stîl neuclàsic, cun na navàda sōla, par mèrit dal marchéś Achille Tacoli. Durànt i lavōr i èṅ saltâ fóra i òs ad San Pusidóni ch'l éra stâ saplî lè dèntar.
1550 (nùmer)
Al 1550 (milsincseintsinquànta, millecinquecentocinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1549 (milsincseintquarantanōv) e 'l vin prìma dal 1551 (milsincseintsinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintsinquantéśim post.
1436 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1436 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 718: Fatoriśasiòun:
Luiśiàna
{{Metacaixa
La sò capitàl l'è Baton Rouge ma la sò sità più granda l'è New Orleans. Àtar sènt'r impurtànt i èṅ, in d'l órdan, Shreveport, Metairie e Lafayette ch'i pàsan tut i sènt-mila abitànt. La Luiśiàna la gh'à ssanta-quàtar paròci (a 'l pòst da 'l cuntèi) e tarśènt-trî cumùṅ. Al stat al gh'à na superfìsi ad 135.382 km² méntar la sò pupulasiòṅ l'è 'd quàtar migliòṅ e siē 'd abitànt a 'l incìrca, divìśa fra 'n 62,6% ad biànc e 32,0% ad négar.
Cuma dimóndi stat dal sud la Luiśiàna l'è sèmpar stada da la banda di demucràtic in dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî di di an dla ricustrusiòṅ ma dòp la secónda guèra mundiàla 'l à tacâ a butàr 'l òć da la banda di republicàṅ o vèrs di candidâ 'd un tèrs partî. Da 'l 1980 in avànti però l'è pasàda decìśa p'r al partî cunservadōr a part quànd al candidâ demucràtic l'éra 'd un stat dal sud cuma Jimmy Carter dla Geòrgia in dal 1976 o Bill Clinton d'l Arkànsas in dal 1992 e in dal 1996. Al sò guvernadōr, da 'l 2016, 'l è però 'l demucràtic John Bel Edwards.
L'ultimo inganno
Culegamènt estéran
}}
Turdus merula
Aspèt
Al mâs'c l'è lòngh fîn a 25 centémeter e al preşèinta dal piómi in gèner dal tót nîgri o maròun scûr; al bèch, e al cutōren ed j ôc în 'd un zâl vîv ch' al tènden a l' aransòun. Al sâmpi în murôti e a scâj. La fèmna l'é, invēci, ed culōr maròun scûr, cun la gōla pió cêra e righêda. Soquânt mâs'c a preşèinten un culōr maròun dal bèch, piotôst che zâl o aransòun. Ind i mâs'c dal vôlti a 's pōlen catêr di elemèint mèz albèin, ch' a 's arcgnòsen dal pèni dal j êli o còli ed la còva in pêrta biânchi.
Fotograféi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Turdus merula trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1487
Al 1487 (MCDLXXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Divini illius Magistri
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Oliver & Company
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Cartòun animê Mike Gabriel Joe Ranft Jim Mitchell Chris Bailey Kirk Wise Dave Michener Roger Allers Gary Trousdale Kevin Lima Michael Cedeno Pete Young Leon Joosen Billy Joel Natalie Gregory Dom DeLuise Cheech Marin Bette Midler Robert Loggia Richard Mulligan Roscoe Lee Browne Sheryl Lee Ralph }} Oliver & Company (ciamê acsè anca in itagliàn, a dìr "Oliver e cumpagnìa") 'l è 'n cartòun animê dal 1988 disgnê e prodòt da l'americàna Walt Disney Feature Animation.
Il delitto perfetto
{{CITAZIONE|...Sē't tè, teśôr?|Tagline dal film}}
Io zombo, tu zombi, lei zomba
Io zombo, tu zombi, lei zomba (Mè a śómb, tè at śómb, lē la śómba) l'è na cumèdia négra dal 1979 ad Nello Rossati.
Il delitto perfetto
In dal 1998 'l è stâ fat 'n arfacimènt ad cal film chè intitulâ Delitto perfetto cun Michael Douglas, la Gwyneth Paltrow e Viggo Mortensen.
Doro Pesch
I an c'n i Doro
In dal 1989 Doro la sa spòsta in di Stat Unî e la sfruta la prudusiòṅ rica dla Vertigo par dar vita a Force Majeure (un tìtul in francéś ch'al vól dir Fòrsa più granda), un bèl disc ch'al sòna cum al precedènt cun al clàsic Hard times, la cover parfèta ad A whiter shade of pale di Procol Harum (tut i du sìngui par MTV), al lènt ch'al tóś al cór Beyond the Trees, al rock da cuncèrt Save my soul e la rabìda World gone wild. Al disc al finìs cun un braṅ pìcul ch'al dura sól 36 secónd, Bis aufs blut (Fiṅ a sangvinàr), cantâ a capèla in dla sò lingua, in du la fà védar quant al pōl èsar muśicàl e bèl anc al tedésc.
In dal 1991 Doro la fà vgnir fóra na racòlta di sò braṅ più famóś, suo e di Warlock, fra i quài i s càtan Für Immer e na East Meets West sunàda da 'l viṿ.
Ad chi du disc chè a s pōl catàr na versiòṅ in digipack cun di braṅ da piò.
Par védar un cuncèrt ad cal perìud lè, a s pōl tór al DVD muśicàl dal 2003 Für Immer pîṅ ad materiàl interesànt, cun un live rigistrâ in na spilónca a Balve durànt al Fight tour e tut i sò viddèoclip muciâ sù.
1488
Al 1488 (MCDLXXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
La via della prostituzione
Sunt
Turnàda in di Stat Unî, l’Emanuelle la dmanda a 'n sò amìg futógrafar, Jim Barnes (Bryan Rostron), s'al sà quèl su 'n americàṅ ch'l'iva vdû a l'aeropòrt ad Nairòbi cuciàr na carusìna cun na négra śōvna insìma. Dòp avēr dâ n'uciàda a dal fóto, Jim al gh diś ch'a s trata 'd Francis Harley (Gabriele Tinti), un delinquènt ch'al s è fat soquànt an in parśòṅ par sfrutamènt dla prustitusiòṅ. 'L óm al cunsìlia a la fotoreporter 'd andàr a sintìr da l’Eva Trett (Manuela Romano), n'èx amànta 'd Francis ch'l è fàcil ch'la sàppia in du 'l stà adès.