cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caramelle da uno sconosciuto
{{CITAZIONE|La stòria la trata cun dal curàǵ al téma cald dla prustitusiòṅ, anc qvéla di minōr, e di efèt ch'la pōl cauśàr in dla mènt.|Tagline dal film}}
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
{{Metacaixa
Caramelle da uno sconosciuto
Caramelle da uno sconosciuto (Caramèli da 'n furastēr) 'l è 'n film thriller dal 1987 ad Franco Ferrini ch'al 'l à scrit insém a Andrea Giuseppini.
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Caramelle da uno sconosciuto
In dal film l'Athina Cenci la canta 'l braṅ Donne così. Ólt'r a lē, prutagunista dal prugràma TV Emilio, in dla pelìcula a gh'è di atri stéli dla televiśiòṅ itagliàna cuma la Mara Venier (Katia e Mara verso oriente), la Barbara De Rossi (Amore criminale) e la Sabrina Ferilli (Amici di Maria De Filippi) in dla part dna putàna cgnusùda cuma „la Rumàna“.
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
{{Film }}
Caramelle da uno sconosciuto
Sunt
In un parc ad Róma, na putàna (Antonella Ponziani) la vîṅ masàda da 'n manìag a cōlp ad raśōr. Soquànt dè dòp da Ravèna a riva in sità na śōvna ciamàda Lena (Barbara De Rossi) par prustituìr-as lè ma prima la gh'à da far di favōr a 'l scaj più vèci cuma la Bruna (Lidia Broccolino) e l’Isa (Anna Galiena) ch'in dal dòpmèśdè a gh'è da tgnir adrē a sò fiōla, la Valentina (Ilaria Cecchi), quànd la và a bàtar.
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
{{CITAZIONE|“Psycho” 'l è sénsa lìmit.|Tagline dal film}}
Caramelle da uno sconosciuto
Sunt
In séguit, quànd al sasèṅ al cópa anc la Bruna, a s fà viva n'atra putàna 'd prim órdan, la Stella (Mara Venier), ch'la tōś part a 'l sò funeràł insém a di atri culéghi cuma la Nadine (Athina Cenci) e la Monica (Anny Papa). La Nadine la salta sù e la dmanda a gl'atri dóni ad métar-'s insém par ciapàr al sasèṅ. In cal méntar na ragàsa ciamàda Angela (Marina Suma) la dmanda a la Stella ad jutàr-la a tacàr a far al sò mistēr parchè a far la paruchéra la n pòrta a cà gnint. La Stella la gh'astà ma in cambi la vōl la sò part di bèsi.
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia (Dr. Jekyll e Mr. Hyde: datéś a śbactàr) 'l è 'n thriller ad scarésa dal 1989 ad Gérard Kikoïne, adatamènt dal racònt “Al càś strâṅ dal dr. Jekyll e mr. Hyde” ad Robert Louis Stevenson.
Sunt
In dla Lóndra dla fiṅ dal XIX sécul Henry Jekyll (Anthony Perkins) 'l è 'n dutōr dimóndi stimâ ch'l è drē a lauràr su na dròga nóva invintàda da lò ch'la prév èsar druàda in camp mèdag. 'L è spuśâ cun l’Elisabeth (Glynis Barber) ma 'd nòt al gh'à da spés di arbgàt spavintóś cauśâ da 'n tràuma sesuàl ch'l à patî da ragasōl.
Caramelle da uno sconosciuto
Sunt
In dal gir ad pôc tèmp al manìag dal raśōr al fà sù la sò tèrsa vitma, na putàna in là c'n i an ciamàda Jolanda (Laura Betti).
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
Sunt
Dòp avēr pruâ la dròga persunalmènt al càmbia caràtar, dvintànd più sfaciâ e catìṿ ma anc sù 'd gir e fòrt fiśicamènt tant ch'a gh pasa anc al distùr'b a 'n pē ch'al 'l iva rēś sòp. Sóta 'l efèt di stupefacènt al gira p'r al stradi 'd nòt faghénd-as ciamàr Jack Hyde, tajànd la góla a 'l baldràchi ch'l incróśa par caś.
Mötley Crüe
{{Metacaixa
Jason Alexander
In dla sò caréra 'l à laurâ cun di regìsta cuma Peter Weir, Adrian Lyne, Ron Howard, Rob Reiner e Lasse Hallström e dâ la vóś a soquànt persunàǵ di cartòṅ animâ dla Walt Disney in di lungumetràǵ Il ritorno di Jafar, Il gobbo di Notre Dame, Il gobbo di Notre Dame II e La carica dei 101 II - Macchia, un eroe a Londra.
Mötley Crüe
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jason Alexander
A 'l cìnema 'l à tòlt part a Pretty Woman insém a Richard Gere e a la Julia Roberts, a 'l thriller dramàtic Allucinazione perversa insém a Tim Robbins e a la cumèdia négra Una cena quasi perfetta in du 'l fava 'n avucàt ch'a n gh in ciavàva gnint d'l ambînt e dal bèsti.
Àtar prugèt
}}
Mötley Crüe
{{CITAZIONE2|Says he never broke no law, two time loser running out of juice, time to move out quick, heard a rumour going round, Jimmy's going down, this time it's gonna stick. He's the one they call Dr. Feelgood, he's the one that makes ya feel alright, he's the one they call Dr. Feelgood, he's gonna be your Frankenstein. Let him soothe your soul, just take his hand, some people call him an evil man, let him introduce himself real good, he's the only one they call "Feelgood".|Al diś ch'al n à mai dâ còntra a la léǵ, 'l à pardû dū vòlti armanénd sénsa bénśa, 'l è óra ad dar-as na mòsa, a-j-ò sintî un rumōr chè 'd intóran, Jimmy al s è culgâ par tèra, 'sta vòlta i 'l aṅ ciapâ. Chi lò 'l è quél ch'i ciàman dr. Feelgood, 'l è quél ch'a t fà star bèṅ, 'l è quél ch'i ciàman dr. Feelgood, al sarà al tò Frankenstein. Lasa ch'al calma la tò anma, at gh'à da dar-ag sōl la maṅ, soquànt i dìśan ch'al sia catìṿ, lasa ch'al s faga cgnósar bèṅ, sōl lò i al ciàman "Stàdadìo".|Dr. Feelgood, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Mötley Crüe ([ˈmɑːtli kɹuː]) i èṅ un grup hard rock califurgnàṅ mis sù a Los Angeles in dal 1981. I aṅ vindû da piò 'd utànta migliòṅ ad disc (vint-quàtar migliòṅ sōl in dal sò paéś) ma i èṅ arcurdâ anc p'r i sò prubléma cun la léǵ, p'r al sò casutarìi, p'r i sò mesàǵ a 'l arvèrsa e p'r al vagunàdi 'd alcol e ad dròghi ch'i s èṅ fat.
Culegamènt estéran
}}
Dr. Jekyll e Mr. Hyde: sull'orlo della follia
Culegamènt estéran
}}
309
Al 309 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nudi e felici
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A mòl incòśa e a cambi vita.|Tagline dal film}}
Nudi e felici (Nûd e cuntènt) l'è na cumèdia americàna dal 2012 ad David Wain ch'al l'à anc scrita insém a Ken Marino. Al wanderlust dal tìtul uriginàł 'l è na paròla derivàda da 'l tedésc ch'la s dróa in psiculugìa p'r indicàr al deśidèri 'd andàr da di atri bandi e pascàr quèl àtar rispèt a 'l pòst in du a s è carsû.
Custàda trénta-sinc migliòṅ ad dòlar, la 'n à fat pò sù sōl vint-quàtar.
Sunt
George Gergenblatt (Paul Rudd) e sò mujēr Linda (Jennifer Aniston), dòp avēr cumprâ 'n apartamintèṅ cic in dal quartēr fîg ad West Village a New York, i finìs'n in buléta dòp che lò 'l à pardû 'l lavōr a séguit dna redàda di federài in di ufìsi dal sò cap méntar lē l'è lasàda a cà parchè i sò ducumentàri par la HBO su i pinguèṅ, tròp da la banda dal bèsti e dla natùra, i èṅ scartâ da la respunsàbila dal canàł televiśìṿ. Dimóndi malvluntéra i decìd'n acsè ad dmandàr ajùt e 'n lavōr a 'l fradèl minga tant gustóś ad George, Rick (Ken Marino), ch'al viṿ a Atlànta insém a sò mujēr Marissa (Michaela Watkins) e ch'l à fat i bèsi vindénd di bagn chìmig.
Lung la via par la capitàl dla Geòrgia, i dū i decìd'n ad farmàr-'s in un mutèl par la stufìśia dal viàś dimóndi lung. Lung al caradòṅ ch'al pòrta a la strutùra i Gergenblatt i védan 'n óm ch'al gira tut nûd ad nòt c'n al cas ad fóra e pinsànd „mo in du sém-j-à capitâ?“ i próan a far màrcia indrē ma i finìsan sōl p'r arbaltàr la màchina. 'L óm, Wayne Davidson (Joe Lo Truglio), al i pòrta a 'l intéran dal bed and breakfast, 'l Elysium, na cumùna 'd hippie ad pruprietà 'd un vèć ciamâ Carvin (Alan Alda). Custrét a 'rmàgnar lè, la còpia la dmanda na cambra par pasàr la nòt.
La matìna dòp, jutâ p'r al santòṅ Seth (Justin Theroux) e p'r i àtar mémbar dla cumunità a prilàr la màchina, la Linda e George i partìsan p'r andàr da sò fradèl ma, p'r al via dal litgàdi cuntìnui, i decìdan pò 'd turnàr a la cumùna in du a s fà 'l amōr lìbar, a n s fà minga afidamènt a la tecnulugìa e a s viṿ tut insém in paś c'n al bèsti e la natùra. Al prubléma l'è che soquànt speculadōr i vrévan vèrar lè 'n caśinò esénd ch'al sit 'l è cuntéś fra lōr e Carvin che, p'r al fat 'd ès'r un pôc tarulî in dla suca, al s è daśmindgâ in du 'l àppia ficâ 'l rògit.
Culegamènt estéran
}}
1248
Al 1248 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.zip
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Tipografìa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Tipografìa (dal grèc τύπος, "ségn" e γράφειν, "scrîver") l' è na tètnica 'd stampa impurtéda chè in Itâglia a la fìn dal Quatersèint da soquànt tipógraf, che 'l piò famóś 'l era al venesiàṅ Aldo Manusio, e druèda dimòndi subìt in dla regiòun véneta per stampèr i prìm lìber coi caràter móbil.
Descrisiòun
Al mistēr dal tipógraf al s divîd in piò pert:
P'r estensiòun, la tipografìa la nn'è mìa solamèint la tètnica 'd stàmpa, mo anc al laburatòri o la fàbrica indû a se stanpa.
Ligàm ed fóra
}}
23 ed setèmber
Al  l'è al 266śum dè dal calendàri gregoriàn (267śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 99 dè a la fin dl'an.
308
Al 308 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Spartacus
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Spartacus (id.) 'l è 'n film stòric americàṅ dal 1960 ad Stanley Kubrick trat da 'l rumànś umònim 'd Howard Fast dal 1952 senegiâ par Dalton Trumbo. 'L à vins quàtar Prèmi Òscar.
Al regìsta ch'l iva tacâ a giràr 'l éra Anthony Mann che però dòp 'l è stâ mandâ a cà da 'l prudutōr e da Kirk Douglas ch'i aṅ tòlt a 'l sò pòst Kubrick ch'l iva bèla dirèt Douglas in dl'òpra Orizzonti di gloria ad tri an prima.
Custâ dódas migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà ssanta, al più grand sucès par la Universal in fiṅ a i tèmp 'd Airport dal 1970.
Sunt
In dal prim sècul prima 'd Crist, in dal muntàgni dla Lìbia, Spartaco (Kirk Douglas) al gh'à da stlar-as la schina a lauràr in dal mini di rumàṅ insém a chi àtar sćiàṿ. Dòp èsar stâ ligâ sóta 'l sōl parchè al s éra arvultâ, Lentulo Batiato (Peter Ustinov) 'l al tōś p'r andàr a cumbàtar cuma gladiadōr. P'r al fat ch'in di alenamènt al s fà valēr, a gh vèṅ sibìda na dóna ch'la daśvîṅ da la Britàgna, la Varinia (Jean Simmons), ma lò al n gh và minga a lèt a cumànd anc s'al s éra inamurâ dabòṅ.
Dòp èsar stâ custrét a cumbàtar p'r al divertimènt ad Marco Licinio Crasso (Laurence Olivier) e dal sò amìg Marco Publio Glabro (John Dall), Spartaco al s mét a cap dn'arvòlta cónt'r i rumàṅ.
Culegamènt estéran
}}
494 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 494, mo invéci 'l an 494, 't ê da 'ndèr chè) Al 494 (quaterseintnovantaquàter, quattrocentonovantaquattro in itagliàṅ) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 493 (quaterseintnovantatrī) e 'l vin prìma dal 495 (quaterseintnovantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintnovantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Luca Palamara
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luca Palamara (Róma, 22 'd Avrìl dal 1969, a s lèś ['luka pala'maɾa] in itagliàṅ) 'l è 'n magistrâ itagliàṅ, mémbar tugâ dal Cunsìli Superiōr dla Magistradùra e èx presidènt dl'Asuciasiòṅ Nasiunàla Magistrâ.
Biugrafìa
Luca al s làurea in Giurisprudénsa a La Sapienza 'd Róma in dal 1991 cun na vutasiòṅ ad 110 e lôd. In dal 1997 al vîṅ numinâ prucuradōr dla Repùblica a Réś dla Calàbria par pò pasàr a 'n incàrag cumpàgn a Róma in dal 2002 in du 'l tîṅ adrē a gl'indàśin su 'l caś Aldo Moro e su i tragatèṅ muśnènt in dal mónd dal fólbar.
Dòp avēr fat al presidènt di magistrâ in dal 2008, al dvènta mémbar tugâ dal CSM in dal 2014.
Culegamènt estéran
}}
1042 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1042 (milequaràntadū, millequarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1041 (milequaràntaùn) e 'l vin prìma dal 1043 (milequaràntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaràntadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1042 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 521: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Pèdva
Pâdva (Padova in italiân) l'é 'na sitê ed 210.938 abitânt dal Vènet. L'é 'l cèinter pió impurtânt dla pruvîncia cun al 'stés nôm. L'é 'na sitê cun un' universitê dimòndi antîga.
Aministrasiòun
Al séndech l'é Ivo Rossi (dal 28/04/2013).
Colegamèint estêren
Pèdva (Padova in itagliàn, Padoa in veneto) l'è 'na zitè dal Vènet ed 210.938 abitànt, chèplôgh d'la pruvénzia ch'la g'ha al stèss nómm. L'è una zitè con un'universitè di mondi antîga.
Aministraziån
Al sénndich l'è Massimo Bitonci (dal 09/06/2014).
Curiositè
In dialatt bulgnais quand un purtirâz, zugànd a balån, al zûga di mondi mèl, tótt i al ciâmen purtirâz dal Pèdva. An s sà brîsa parché.
Emmanuelle 7
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Emmanuelle 7 (id.) 'l è 'n film eròtic francéś dal 1993 ad Francis Leroi.
Sunt
L’Emmanuelle (Sylvia Kristel) adès l'à muciâ sù di an ma la gh'à incóra 'l ciòld fis p'r al sès e p'r al deśidèri. L'à vèrt da pôc un sènt'r in dua la gint la pōl far dal sès in na manéra virtuàla lasànd-'s andàr a 'l sò fantaśìi. 'L è abàsta mét'r-as adòs di uciài e na tuta in culegamènt c'n al computer e 'l śōg 'l è fat cum la sà cla purcùsa dla Maria (Carolyn Monroe), una ch'la sèmpar vlû èsar la Marilyn Monroe mént'r al vènt al gh alvàva la stanèla faghénd véd'r incòsa sóta.
Adès l’Emmanuelle la vōl jutàr la sò amìga Sophie (Caroline Laurence) ch'la gh'à di prubléma cun chi óm da quànd Carlos (Roberto Malone) al l'à viulentàda in un masèl. Giusà, magàri se da śōvna la gh fus stada cun Frantz Gotzerman (Roland Waden) sóta 'l dóci dla scōla dal sōri invéci ad pasàr-al a l’Emmanuelle parchè la n s sintìva minga prònta, al ròbi i psìvan cambiàr. In cal méntar chi lò 'l éra dvintâ un siensiâ e al s éra mis a studiàr al furmìghi. L’Emmanuelle la vōl a tut i cóst ch'adès la sò amìga la s faga ciavàr par Frantz druànd i sò machinàri acsè da psēr tiràr via finalmènt al blòc ch'la gh'à in tèsta p'r al sès. E quànd al śōg al finìs lē la n gh pōl gnanc créd'r-ag da 'l tant ch'l'è cuntènta. Adès ch'l'è andàda ólt'r a 'l tràuma ch'l iva patî da ragàsa, quànd na sōra la gh'iva tirâ adòs un séć 'd àqua ślada par dar-ag na punisiòṅ p'r i sò pinsēr malnét, lē l'è prònta a dar-ag dènt'r anc cun l’Emmanuelle arcundànd-'s ad quànd la l'iva paràda via in alóra méntar lē la gh vliva andàr a lèt insém.
Culegamènt estéran
}}
Piemånt
Al Piemånt l é 'na regiån itaglièna cun stra sé e nå 4'200'000 d'abitànt. Al cunféṅna pió só cun la Val d'Aosta e la Svézzra, a sîra cun la Fränza, a matéṅna cun la Lunbardî e l'Emégglia-Rumâgna, pió zå cun la Ligûria. La capitèla dla regiån l é Turén, c l é stè anca capitèla d Itâglia fén al 1866.
Battaglia nel cielo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Erutìśum e sès minga par finta, al film scàndal dal Fèstival ad Cannes.|Tagline dal film}}
Battaglia nel cielo (Batàja in dal cēl) 'l è 'n drama eròtic dal 2005 scrit e dirèt par Carlos Reygadas.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 58śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Marcos (Marcos Hernández) al gh'à sinquant' an e 'l è spuśâ cun na budlòna (Bertha Ruiz) ch'la gh'à dâ soquànt fiōi. Ad mistēr al fà 'l vigilànt e 'l autìsta 'd un generàł d'l eśèrcit mesicàṅ e 'l è respunsàbil dla sicurésa durànt la serimògna dal léva-bandéra in dla piàsa dal tri cultùri a Sità dal Mèsic.
Un dè, durànt al rapimènt 'd un baghét par far sù di bèsi, al putèṅ al finìs par murìr par na daśgràsia. Marcos al decìd ad cuntàr cal brut fat lè ch'a gh'è sucès a la fiōla dal militàr sò cap, na ragàsa ciamàda Ana (Anapola Mushkadiz) ch'la s prustituìs par visi, anc cun lò. Dòp n'atra giurnàda 'd sès sèg, 'l óm al finìs par scurtlàr-la masànd-la, pò al và in prucesiòṅ in śnòć par lavàr via i sò pcâ.
Culegamènt estéran
}}
San Jòśè
{{Metacaixa
Fradêl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al fradêl e la surèla (fratello e sorella in itagliàṅ) gl'ìn i fiō e 'l fióli di stès genitōr. Na quelc volta a s dà 'l chêś ch'a s gh'àpia un sōl genitōr in cumùn cun cl èter fradêl o surèla. Dagli ètri volti a s prèv dèr 'd ann avéregh gnanc un genitōr in cumùn, c'ma quand a s vin adotê, e alóra a s gh'avrà di fradlàster o dal surlàstri.
Na quelc volta a s pōl ciamèr acsè anc di religiōś ch'i stàn in di cunvèint.
Noti e referèinsi
}}
San Jòśè
San Jòśè (a s lèś /sæn hoʊˈzeɪ/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'la fà sù nuvsènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca, la quàrta più impurtànta dla Califòrgna dòp Los Angeles e San Diego, e la dècima dal paéś. La s cata in dla cuntèa 'd Santa Clara e la sèra a sud la baja 'd San Francisco. In di an 1850 e 1851 l'è stada la capitàl dal stat e in di tèmp dal dè 'd incō l'è cunsideràda la capitàl dla Silicon Valley.
Tgnénd adrē a i dat dal censimènt dal 2010, la sò pupulasiòṅ la s spartìs fra 'n 42,8% ad biànc, un 33,2% 'd ispànig, un 32,0% 'd aśiàtic e 'n 3,2% ad négar.
La sità 'd San Jòśè la pōl cuntàr su vint-sic aśiéndi c'n almànc mila dipendènt cuma Adobe Systems, BEA Systems, Cisco, eBay e Apple.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è 'l demucràtic Sam Liccardo.
1249
Al 1249 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Adriano Celentano
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Cattivo come adesso non lo sono stato mai e quando mezzanotte viene se davvero mi vuoi bene pensami mezz'ora almeno e dal pugno chiuso una carezza nascerà. E stringerò il cuscino tra le braccia mentre cercherò il tuo viso che splendido nell'ombra apparirà.|Catìṿ cum adès a n al sòṅ stâ mai e quànd a vîṅ mèśanòt se ta m vō bèṅ dabòṅ péns'um mèśóra almànc e da 'l pugn sarâ na carésa la nasrà. E a strinśarò 'l cusèṅ fra i mè bras mént'r a pescarò 'l tò grugn che spléndid in dl'òra al parrà.|Una carezza in un pugno, 1968|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Adriano Celentano (Milàṅ, 6 ad Śnar dal 1938, a s lèś [adriˈaːno tʃelenˈtaːno] in itagliàṅ) 'l è 'n cantànt, óm ad spetàcul e atōr itagliàṅ, cgnusû anc c'n al scutmàj 'd Al mulegiâ par via dla sò manéra 'd balàr. In dla sò caréra 'l è stâ bòṅ ad véndar duśènt migliòṅ ad disc a 'l incìrca, 'l artìsta itagliàṅ a 'l prim pòst in cal camp lè.
Tacànd da 'l 1957 'l à cantâ, e da spès scrit, di pès dimóndi impurtànt cuma 24mila baci, Il tuo bacio è come un rock, Azzurro ad Paolo Conte, al lènt Una carezza in un pugno, al rap ante litteram Prisencolinensinainciusol, Yuppi du, Svalutation, la canta in favōr d'l ambînt Il ragazzo della via Gluck, Soli, L'emozione non ha voce, Acqua e Sale (insém a la Mina) e Chi non lavora non fa l'amore preśentàda a Sanremo insém a sò mujér, la Claudia Mori.
'L à tòlt part a dimóndi film, vinsénd anc dū Dàvid ad Dunatèl, tacànd da la pelìcula I ragazzi del juke-box ad Lucio Fulci pasànd pò a 'l cumèdi pupulàri giràdi in di an Stanta e Utànta cun di regìsta cuma Sergio Corbucci, Castellano e Pipolo e Pasquale Festa Campanile e insém a di atōri cuma l'Ornella Muti, la Federica Moro e l'Edwige Fenech.
Àtar prugèt
}}
Al Pont da l'Oli
Al Pont da l'Oli l'é un cumoin italian aad 4.902 abitant in d' la Pruvincia d' Piasëinsa. L'é in d' la media Val Nür.
Fabio Rovazzi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Album }}}}
Fabio Rovazzi (Milàṅ, 18 śnêr 1994) 'l è 'n rapper Itagliàṅ e youtuber famōś, gnû fóra col singol Andiamo a comandare.
Colegamèint estèren
}}
.prof
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
1250 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Proprietê matemàtichi
Al 1250 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 625: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Pelòpia (fiōla 'd Tièste)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Pelòpia (Πελόπεια in gréc), in dla mitulugìa gréca, l' è la fiōla 'd Tièste e sacerdotèsa 'dla dea Aténa a Sicyone śvèin al re Thesprotos.
Al pèder 'd lē, al Tièste, 'l éra sèimper in na maledèta lota cul fradèl Atrèo per regnèr a Micéne. Dòp dal vendèti ed sàng'v ch' i n' finìven piò, 'n oràcol al predìva al Tièste che sól al fiōl che lò 'l ìs avû da la só stèsa fiōla Pelòpia, 'l avrèv mìs fin a la fàida infinìda e 'l gh' avrèv permìs ed guvernèr finalmèint in sìm' a Micéne. Al Tièste al s prèsta a la violasiòun 'd la só stèsa fiōla cun la ghigna quacèda p'r an fèr-es cgnùser. Mo però lē l' è anca lesta a robèr-eg la spèda prìma che lò 'l scapa vìa.
In cal mèinter, al chèś al vól che 'l Atrèo al vaga a la cort ed Thesprotos e 'l vója tór per mujér pròpi la Pelòpia. Piò tèrdi, apèina a nasarà al putèin, ciamê Egìsto, la mèder la 'l spòun fóra e lò al vgnarà catê e latê da di pastōr cul lat ed chèvra (in gréc αις, 'd in dû al só nòm Αἴγισθος, Egìsto). Vlend pò alvèr al fiōl, che 'l Atrèo al crèd suo, i 'l turàn indrê in cà. 'L Egìsto, dvintê grandèin, al vgnarà tolt dèinter la vècia fàida da 'l Atrèo, ch' al ghe dmandarà 'l aiùt per masèr al Tièste e quand 'l Egìsto al tirarà fóra la só spèda per cupèr-'l in dal sòn, al Tièste al se scansa e 'l arcgnùs in quela lè la só vècia spèda rubèda i an indrê, e acsè al ghe spiéga sìa a 'l Egìsto e sìa a la Pelòpia che pròpi lò 'l è 'l pèder 'd al ragàs. Pelòpia a sintìr-el, la s masa a 'l istànt cun cla stèsa spèda, mèinter che 'l Egìst al cur a masèr 'l Atrèo e insèm al só ver pèder Tièste, i andràn a guvernèr a Micéne.
Colegamèint estèren
}}
1824 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1824, mo invéci 'l an 1824, 't ê da 'ndèr chè) Al 1824 (mileotseintveintquàter, milleottocentoventiquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1823 (mileotseintveintetrī) e 'l vin prìma dal 1825 (mileotseintveintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintveintquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
4 ed setèmber
Al  l'è al 247śum dè dal calendàri gregoriàn (248śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 118 dè a la fin dl'an.
New Orleans
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
New Orleans (a s lèś /nuː ˈɔːrlᵻnz/ o /nuː ˈɔːrli.ənz/ o /nuː ɔːrˈliːnz/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad quatarsènt-mila abitànt dagnóra ch'la s cata in dal stat dla Luiśiàna, la sò più granda, in dla paròcia 'd Orleans. In di an Ssanta la sò gint la pasàva però i siesènt-vintmìla abitant.
La ciàpa 'l sò nóm da 'l prinsìp Filìp II 'd Orléans, sità dla Lòira, p'r al fat che na vòlta la sò regiòṅ l'éra na culògna francéśa (pò anc spagnōla). L'è stada fundàda in dal 1718.
L'è famóśa p'r al sò pòrt, par la sò architetùra créula, par la mùśica jazz e par la sò fèsta 'd carnevàł ciamàda Mardi Gras (Martedè Gras). La sò ecunumìa la ciàpa dimóndi da l'indùstria dal petròli, dla petrulchìmica e dal gas.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ négar p'r al 60.2%, biànc p'r al 33,0%, ispànig p'r al 5,2% e aśiàtic p'r al 2,9%. Al sò sìndig, da 'l 2010, 'l è 'l demucràtic Mitch Landrieu.
Par via sò clima ùmid sub-trupicàł e dla sò puśisiòṅ su 'l gōlf dal Mèsic, a la fóś dal Missisìpi, l'à patî da spés di uragàṅ cuma qvél ch'l à spasâ via la sità in dal 2005, 'l uragàṅ Katrina, cun l'80% ad New Orleans ch'l'è andàda 'd sóta, anc parchè da 'l inìsi dal XX sécul la Luiśiàna l'à pardû sinc-mila km² dla sò còsta che, in na quàlc manéra, la la prutiśìva anc.
Culegamènt estéran
}}
Il mostro dell'obitorio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Òcio a 'l gòb! Un schèrs dla natùra ch'i sò crìmin i vaṅ ólt'r a i tò terōr più salvàdag!|Tagline dal film}}
Il mostro dell'obitorio (Al móstar d'l ubitòri) 'l è 'n film ad scarésa dal 1973 ad Javier Aguirre.
La pelìcula l'è stada giràda a Madrìd e in dal regiòṅ dla Castìglia-La Màcia e dla Catalógna.
Sunt
Gotho (Paul Naschy) 'l è 'n gòb mèś mat ch'al lavóra in d'l ubitòri 'd 'n uśdàł universitàri par cònt dal siensiâ Orla (Alberto Dalbés). Esénd che tut i rìd'n ad lò e i gh daṅ cóntar, al daśgrasiâ al taca a ligàr-as a na śōvna malàda c'n i cavìi biónd ciamàda Ilse (María Elena Arpón) ch'l'è sèmpar gustóśa sèg. 'L óm, inamurâ 'd lē, al gh pòrta 'n fiōr frésc tut i dè ma purtròp la ragàsa la mōr p'r un brut mâł ch'a n gh'è gnint da far.
Gotho al pòrta via 'l sò còrp lugànd-al sót-tèra in un pòst segrét ch'al sà sōl lò in du qvéi dl'Inquiśisiòṅ na vòlta i turturàvan la gint. Al gòb al dmanda a 'l dutōr Orla, ch'al fà di esperimènt su la rigenerasiòṅ di tisû di cadàvar e su la vita artifisiàla insém a 'l sò culaburadōr Tauchner (Víctor Barrera), ad far-la turnàr in vita. Lò al gh rispónd ad sè ma al gh'à biśógn dal sò ajùt p'r avēr di cadàvar frésc par dar da magnàr a na criatùra in vîdar ch'l è drē a tiràr sù tacànd da na cèlula. Inólt'r al trasferìs i sò laburatòri lè sóta parchè i sò esperimènt i èṅ cóntar la léǵ.
Culegamènt estéran
}}
Bêrgum
Bêrgum (Berghem in bergamasch, Bergamo in itagliàn, Bergum in lunbèrd ed Milàn; Wälsch-Bergen in tudàssc antîg; Bergomum in latén) l'è una zitè ed la Lunbardî, capitèla d'la só pruvénzia, e la gh'à 116.510 abitànt (2004). La zitè l'è mesdè in dåu pèrt: Zitè Èlta, ch' l'è la pèrt pió vècia e la Zitè Bâsa.
= Stòria =
Del prinzéppi a la Cmónna
Bêrgum l'è nèda dal XII sècol prémma 'd Crésst, in cal tänp, dî lîgur i avêven fundè Barra, indovv incû a gh'è la Fara de Sità Ólta. In dal VI sècol prémma 'd Crésst i Etróssch e po i Gâl i àn conquistè Barra, e i l'àn ciamè Bêrgum. Bêrgum a l' vôl dî "qué (hem) in vatta i mónt (Berg)" e anch'incû i Bergamâsch i ciâmen la låur zitè come 2500 ân fà, quand i êren rivè i Gâl Cenomani.
In dal II sècol prémma ed Crésst, i Romàn i àn conquistè Bêrgum e i l'àn ciamè Bergomum. Int'al 49 dåpp Crésst, tótt i bergamâsch i êren dvintè zitadén ed Råmma, pr'una làzz fâta da Giulio Cesare.
Int'al V sècol a gh'è l'invasiån dî bârber. Int'al VI sècol i lungubèrd i s fairmen int'la zitè.
Int'al IX sècol Bêrgum l'è una pèrt d'l'Inpêr 'd Carlo Magno, e al vàsscuv al raggna int'la zitè.
Cmónni lébbri
Int'al XI sècol i zitadén i fàn lêga e métten só un parlamänt zitadén, che la tâca a gvarnèr la cmónna da par lî. I tâchen bèli ad avairn só con Brèsa.
Dal 1165 Bêrgum la fa pèrt d'la Lêga Lunbèrda, cånter Federico I, insamm a 16 zitè d'la Lunbardî col Zuramänt ed Pontida. Dal 1184 al Bèrbaråssa l'èntra a Bèrghem, salutè da la zänt.
A la fì del XII sècol cumensa a furmàs la sità basa e l'è cüstrüit ol palàss de la régiù. Po a Bêrgum gh'è di beghe fra i Guelfi e Ghibellini, i Colleoni in di guelfi e i Suardi in di ghibellini. Al guèr stral dåu famàj i tàchen coi Suardi chi vénzen i Visconti ed Milàn. Int'al 1335 i tôlen al castèl ed san Vile.
I milanîs e la Repóbblica venezièna
La zitè l'è conquistè dai Malatesta dal 1407 e dåddg' ân dåpp, Filippo Maria Visconti al guida una riòlta 'd ghibelén.
Dal 1428 Bèrghem la va såtta a la Repóbblica Venezièna, ch'la fà tirèr só i Müraine, e dal 1437 Filippo Maria Visconti al tôl Bèrghem mo Bartolomeo Colleoni la dà indrî a la Repóbblica.
Dal XVI sècol Bèrghem l'è conquistè dåu vôlt dai Franzîs e sèt vôlt dai Spagnôl. La Repóbblica la tâca a fèr tirèr só äl mûr dal 1561.
Dal 1630 la pèst e la fâm i cåppen pió 'd 10000 cristiàn.
Da Napoleån a l'Itâglia Uné
A la fén dal XVIII sècol a l'è trè só al Sentierù. Int'al 1796 i suldè rivoluzionèr franzîs i äntren a Bêrgum e i strôlghen la Repóbblica Bergamâsca che la finéss col trattato di Campoformio dal 1797. Int'al Cungrès ad Vièna Bêrgum la finéss såtta l'Austria cme tota la Lunbardî e al Vènet.
Dal 1837 l'è creè la Pórta Nôva e al vièl Vittorio Emanuele II. Dal 1848 Bêrgum la fa cme Milàn int'äl Sèt dé. Al treno al rîva a Bêrgum dal 1857.
Dal 1872 la cmónna l'è spustè int'la Zitè Bâsa, dal 1887 i tachen a viazèr äl funivî. Dal 1901 câzen zå äl Müraine.
XX sècol
Int'la prémma guèra mundièl di mondi 'd bergamâsch i vân in guèra.
Int'la Secånda guèra mundièl Bêrgum l'è mia stè bunbardè.
Dal 1958 Angelo Roncalli l'è pèpa.
Dal 1972 i fàn l'aeropôrt a Ôri al Sêri e dal 1985 int'i Sbdèl Riuné Riuniti i trapiànten al prémm côr. A Bêrgum as dscårr al dialatt bergamâsch.
Zitè Èlta
Da l'ètra pèrt ed Piâza Vècia a gh'è al Dòm, la Capèla dal Coliù pinsè da l'architatt Giovanni Antonio Amadeo con dänter la tånba dal Bartolomeo Colleoni, al (battistero) e la cîsa ed Santa Maria Maggiore. L'ûltma cîsa, che l'è mia dal vàsscuv, la gh'à di séggn ed totti äli êpoch.
Via Colleoni, ch'i Bergamâsch i ciâmen "Corsaröla", la va da la Piâza Vècia a la Piâza d'la Zitadèla e la vî däl butaig.
677 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 677, mo invéci 'l an 677, 't ê da 'ndèr chè) Al 677 (seseintestantasèt, seicentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 676 (seseintestantasē) e a vin prìma dal 678 (seseintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Sette femmine per un sadico
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sès e scarésa in dal castèl dal cònt Zaroff.|Tagline dal film}}
Sette femmine per un sadico (Sèt fémni p'r un sàdic) 'l è 'n film eròtic e ad scarésa francéś dal 1976 ad Michel Lemoine, ch'al 'l à anc scrit e recitâ.
Sunt
Al cònt Boris Zaroff (Michel Lemoine) al viṿ in un castèl iśulâ insém a 'l sò majurdòm Karl (Howard Vernon) e a 'n grôs caṅ négar, 'n alàṅ. Da quànd l'è mòrta la sò amànta Anne (Joëlle Coeur), cascànd śò da 'n fnil sénsa vlēr ma par cólpa sua, lò al gh'à na quàlc rudèla fóra 'd pòst esénd dvintâ un sàdic cuma qvéi dla sò rasa.
Incóra più catìṿ però 'l è 'l sò jutànt ch'al n pèrd 'l ucaśiòṅ par far patìr dimóndi al dóni che lò al s pòrta in cà cuma la sò segretària nóva (Sophie Grynholc) o na còpia ch'l'iva busâ a 'l us ad nòt parchè la sò màchina la n andàva piò. Quànd a mōr anc la Jeanne (Patricia Mionnet), Boris al và a 'l simitèri parchè, cunfundénd-la cun l’Anne, al n capìs piò se lē l'è viva o mòrta.
Culegamènt estéran
}}
.channel
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Profondo Rosso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta n t al daśmindgarà mai!|Tagline dal film}}
Profondo rosso (Rós fónd) 'l è 'n film śal e ad scarésa dal 1975 ad Dario Argento.
L'òpra la stà a mèś fra 'l perìud thriller dal regìsta rumàṅ (quél di tri film cun dal bèsti, uśèl, gat e mósca, in di tìtui, L'uccello dalle piume di cristallo, Il gatto a nove code e Quattro mosche di velluto grigio, e difàti al tìtul pinsâ subìt par qvést chè 'l éra La tigre dai denti a sciabola) e quél sucesìṿ dla scarésa, ch'al gh'à abû inìsi cun Suspiria dal 1977.
A gl'efèt speciài al gh'à laurâ anc Carlo Rambaldi méntar la mùśica l'è di Goblin, cun soquànt braṅ dal pianìsta jazz Giorgio Gaslini. Al film, ambintâ a Róma, 'l è stâ girâ anc a Turèṅ e Perùśa.
Fîṅ da subìt, quànd 'l è gnû fóra in dal sali, al film 'l à cgnusû al sucès dal pùblic, muciànd sù 2 migliàrd e 700 migliòṅ ad Franc in alóra.
A 'l èstar i al cgnósan cuma Rojo oscuro in Spaggna, Les Frissons de l'angoisse in Frància e Deep Red in di marcâ ingléś.
Sunt
Durànt un cungrès ad parapsiculugìa a Róma, la sensitìva tedésca Helga Ulmann (Macha Méril) la diś tut 'd un trat ch'l'à sintî in dal teàtar i pinsér catìṿ 'd un sasèṅ ch'l à bèla masâ in pasâ e ch'l al farà incóra. A la fiṅ d'l incóntar la fà savér a 'l psichiàtar Giordani (Glauco Mauri) ch'la sà anc al sò nóm. Turnàda a cà, chi lē la sènt na canta da putèṅ e pò la vîṅ cupàda a cólp ad manarèṅ. In cla manéra chè la n fà minga in tèmp a vudàr al sac.
Lè 'd sóta al pianìsta ingléś Marc Daly (David Hemmings), ch'al s éra pròpria stablî in dal stàbil dla Ulmann, al véd sénsa vlér, insém a 'l sò amìg imbariagòs Carlo (Gabriele Lavia), al cadàvar dla dóna śbragàr al vēdar dla fnèstra. Curs sù in sò ajùt, al véd scapàr via na figùra vistìda ad négar. Pôc tèmp dòp a rìva lè anc la pulisìa e na giurnalìsta dimóndi curióśa, la Gianna Brezzi (Daria Nicolodi), ch'la decìd ad dar-ag na maṅ par catàr al sasèṅ.
La sira, méntar 'l è drē a sunàr al pianufòrt in dal sò apartamènt, Marc al sènt di stus: al sasèṅ 'l è rivâ a cà sua par masàr-al. Chi lò al mét sù la mùśica da putèṅ ma 'l ingléś al la scampa dmandànd ajùt par telèfun a la Gianna e sarànd-as dèntar a ciàṿ.
Al dè dòp Giordani e 'n sò culéga i gh dìśan che cla canta lè da putèṅ, ch'la sarvìs a 'l killer par dar incóra vita a 'l climax ad na sèrta situasiòṅ ch'l iva visû durànd di àtar masamènt, la s cata in un lìbar vèć ciamâ Fantàśum dal dè 'd incō e legéndi négri 'd adès. Catâ al lìbar, Marc al decìd 'd andàr a far dal dmandi a la sò aṿtóra, l’Amanda Righetti (Giuliana Calandra). Ma 'l manìag al 'l à tgnû 'd òć in bibliutéca e a cà dla scritóra al gh và prima lò. La pòvr' Amanda la cata un putòć impicâ e pò, in dal tintatìṿ ad difénd'r-as dòp ch'l'éra andàda via la luś, l'insfìlsa un sò mèrul cun un fèr d'l uncinét, prima ad murìr andgàda in dl'àqua bujìnta. Prima ad far-al però la gh la cava a scrìvar cun un dî al nóm dal killer in sal mur mój ad vapōr ma 'l vènt al scanśèla incòsa.
Al dè dòp Giordani, andâ persunalmènt a cà dl’Amanda, al véd la puśisiòṅ strana dal sò dî còntra 'l mur e al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa. Vrénd dal tut i rubinét dl'àqua calda, a s fórma incóra la cundénsa atàc e acsè al psicòlug al pōl lèśar finalmènt al nóm dal sasèṅ.
In cal méntar Marc al cata la vila cuntàda in dal lìbar, la "Vila dal putèṅ ch'al siga", e al s fà dar al ciàṿ da 'l custòdi ch'al gh'à na fióla c'n i cavìi rós, l’Olga (Nicoletta Elmi), ch'la s diverìs a insfilsàr al luśérti cun dal guci. Andâ dèntar, Marc al cata sóta 'l intónag 'd un mur al diśégn 'd un putèṅ ch'al tîṅ in maṅ un curtlàs cun da na banda 'n óm cun al pèt pîṅ ad sangṿ davśèṅ a 'n àlbar ad Nadâł.
La sira Giordani al vrév ciamàr-al par dir-ag al nóm dal sasèṅ ma a n al cata minga. Méntar 'l è drē a bév'r-as un tè, in dla sò cambra al s gh para incóntar un putòć mecànic dòp ch'l'éra partìda la mùśica da putèṅ. Al psicòlug al al śbraga ridénd ma pò al vèṅ cupâ anc lò.
Tut quéi ch'i psìvan jutàr Marc a risòlvar al mistēr i vìnan fat fóra. A lò a n gh armàgn àtar da far ch'andàr, insém a la Gianna, in dla scóla dl’Olga par pascàr al nóm ad quél che, dimóndi an prima, 'l iva fat di diségn cuma quél dla vila parchè la putìna la 'n iva tòlt òṅ da 'd là cumpàgn e la 'l tgniva in dla sò cambra.
Culegamènt estéran
}}
1251
Al 1251 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
The Eye - Lo sguardo
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'usesiòṅ l'è in di òć ad chi guàrda.|Tagline dal film}}
Al regìsta, par cl'òpra chè, 'l à vins al „Còruv 'd Argìnt“ a 'l Fèstival internasiunàł dal cìnema fantàstic ad Bruxelles dal 2000.
Sunt
Stephen Wilson (Ewan McGregor) 'l è 'n agìnt di servìsi segrét britànic ch'al lavóra a Washington. Al sò scutmàj 'l è "The Eye" (’L Òć) e al n è mai stâ bòṅ 'd cavàr-as da la tèsta 'l pinsēr ad sò fiōla pìcula, la Lucy (Anne-Marie Brown e Kaitlin Brown), purtàda via da la sò èx mujēr. Al gh'à da spés di alucinasiòṅ in du 'l véd la sò putìna.
Al sò ùlt'm incàrag 'l è qvél ad tgnir 'd òć na dóna, la Joanna Eris (Ashley Judd), suspetàda 'd ricatàr Paul Hugo (Steven McCarthy), al fiōl 'd un senadōr americàṅ. Tgnénd-'g adrē, 'l óm al gh'à la manéra 'd védar la dóna masàr-'l a scurtlàdi cun na pirùca in cô e pò butàr-'l in un laghét par lugàr al cadàvar. In séguit la Joanna la cópa 'n àt'r óm in dla stasiòṅ ad Pittsburgh. Invéci ad ciamàr la pulisìa, The Eye al la lasa andàr via. Chi lò al vîṅ pò a savēr che la Joanna l'à patî 'n tràuma quànd da pìcula l'è stada bandunàda par sò pàdar e adès la fà fadìga a 'vēr di rapòrt saṅ c'n i masć.
Quànd l’Eris la taca na relasiòṅ c'n un ragàs òrub, Alexander Leonard (Patrick Bergin), The Eye al s rénd cònt 'd èsar gelóś 'd lē e ch'al n pōl minga cumpatìr-as l'idéa 'd lasàr-la andàr via.
306
Al 306 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Batman (film 1989)
{{Metacaixa
André Sogliuzzo
{{metacaixa
Batman (film 1989)
{{Film }}
André Sogliuzzo
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Batman (film 1989)
{{CITAZIONE|Sōl òṅ al pōl rivendicàr la nòt.|Tagline dal film}}
André Sogliuzzo
André Sogliuzzo (New York, 10 'd Agóst dal 1966) 'l è 'n ardupiadōr, atōr e còmig americàṅ.
Batman (film 1989)
Batman (id., literalmènt „Óm Papastrèl“) l è 'n film fantàstic dal 1989 ad Tim Burton ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l fumét dla DC comics creâ par Bob Kane. Al gh'à abû 'n séguit in dal 1992 sèmpar dirèt par Burton, Batman - Il ritorno, e pò àtar dū girâ par Joel Schumacher: Batman Forever (1995) e Batman & Robin (1997).
André Sogliuzzo
Àtar prugèt
}}
Batman (film 1989)
Custâ trénta-sinc migliòṅ ad dòlar, al film, vinsidōr dal Prèmi Òscar par la senugrafìa, al 'n à catâ sù da piò ad quatarsènt-ùndas.
La culòna sunóra dal film l'è òpra ad Danny Elfman, cun anc soquànt braṅ ad Prince (The Future, Vicki Waiting, Electric Chair, Partyman e Trust).
1043 (nùmer)
{{Metacaixa
Batman (film 1989)
Sunt
Al migliardàri 'd Gotham City Bruce Wayne (Michael Keaton) al gh'à na relasiòṅ cun la futògrafa di giurnài Vicki Vale (Kim Basinger) ma in segrét 'l è 'l vendicadōr in mascra Batman ch'al cumbàt par la giustìsia da quànd al criminàł Jack Napier, cgnusû cuma Joker (Jack Nicholson), 'l à cupâ i sò genitōr quànd 'l éra pìcul. Sōl al sò magiurdòm ingléś Alfred Pennyworth (Michael Gough) al cgnós al sò segrét.
Adès 'l „Óm Papastrèl“ al gh'à da cumbàt'r al boss mafióś Carl Grissom (Jack Palance) e anc Joker ch'al gh'à di piàṅ segrét par la sità.
Culegamènt estéran
}}
1043 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1043 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 7 col 149: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Il merlo maschio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vistìda l'éra na dóna nurmàla... però cuma al la preśentàva sò marè l'éra 'n quèl fóra da 'l cumùṅ!|Tagline dal film}}
Il merlo maschio (Al mérul masć) l'è na cumèdia dramàtica e eròtica dal 1971 ad Pasquale Festa Campanile trat da 'l racònt Il complesso di Loth ad Luciano Bianciardi ad tri an prima.
Sunt
Par curàr in na quàlc manéra i distùr'b ad sò mujēr, Niccolò al la pòrta a Säls par far-ag far di sfrēg cun la śmalta. Vdénd al dutōr ch'al la vìśita (Pietro Tordi) ch'al gh cala śò 'l regipèt, al sunadōr al pénsa ch'al mèdag al gh catìs gust a guardàr-'g al téti ma anc a lò a gh piàś che di furastēr i dàgan 'n òć a la sò dóna cavàda śò parchè 'l è cuntènt 'd ès'r invidiâ acsè tant da chi àt'r óm, lò che prima ninsòṅ al 'l à mai tgnû in cunsidèrasiòṅ in gnint.
Niccolò al dà la śdòrmia a sò mujēr, pò al gh fà dal fóto nudi da far véd'r a Cavalmoretti e da pasàr anc a na rivìsta pòran par publicàr-li. Par la vargóggna la Costanza la decìd ad tōr-as la vita ma a 'l ùltim sò marè al la salva. Niccolò al scriv su 'l sò diàri che par lò 'l màsim a sarév che sò mujēr la cantìs in dal côr dla prima dl'Aida, in du al gh'à da sunàr lò, e che méntar tut i spetadōr i la guàrdan lē la s faśìs cascàr śò la vésta armagnénd acsè nuda davànti a tut. Par cuntintàr-al, sénsa dir-ag gnint, la Costanza la decìd ad far-al dabòṅ.
Culegamènt estéran
}}
La scelta (film 2004)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I aṅ rapî i tò famigliàr: at pō salvàr-an sōl òṅ. Chi sarnìs-at?|Tagline dal film}}
La scelta (La sarnìda) 'l è 'n thriller americàṅ par la televiśiòṅ dal 2004 scrit e dirèt par Stuart Alexander.
La pelìcula l'è stada giràda a New Orleans.
Sunt
Dòp un matrimòni dasfurtunâ, la dutōra Vicki (Tia Carrere) la s è arfàta na vita spuśànd al psichiàtra Billy Westin (Richard Burgi) ch'al gh'à dâ na putìna ciamàda Jordan (Zoe Gaffin). In dal dè dal sò cumpleàn la ricév un pactèṅ cun 'n arlój dènt'r e un fujét cun scrit insìma „l'è óra ch'at faga la tò sarnìda, cun tut al mè amōr in dal dè dal tò cumpleàn“. Sò marè al s arlìa parchè al créd ch'a mandàr-'l a sia stâ al sò èx marè da pôc vgnû fóra da parśòṅ.
Al dè dòp la dóna la và a lauràr a 'l uśdàł in du la prèsta servìsi ma quànd la tórna a cà la n cata ninsòṅ. La Vicki la và a denunsiàr la sparisiòṅ di suo a la pulisìa, in du la dascór cun gl'agìnt Bingham (Michael Arata) e Forbes (Anthony Michael Frederick), pò la ricév na telefunàda da part dal rapitōr ch'al gh diś ch'l è stâ lò a sequestràr sò marè e sò fiōla e ch'la gh'à da sarnìr, in quarantòt óri, chi di dū salvàr. 'L óm al gh diś 'd a n dir gnint a la pulisìa o sinò lò al cuparà i suo.
Cla sira lè Bingham e Forbes i la vàn'n a catàr a cà sua parchè i aṅ catâ la màchina vōda 'd sò marè in dal fòs. La dóna, par prutèś'r-i, la diś ch'la gh'à péna dascōrs a 'l telèfun e ch'a và tut bèṅ. In cal méntar tri dirigìnt dl'asicurasiòṅ Entcom i vìnan masâ.
La Vicki la dmanda ajùt a la sò amìga Cindy (Lara Grice) ch'la gh fà avēr na pistòla. Dascurénd sèg, la s admànda: chi pōl'l èsar stâ? Al sò èx? Un sò pasiènt o òṅ ad sò marè? Al sò culéga cirùśig Lou Crenshaw (Matthew Henerson)? La Vicki la decìd 'd andàr a cà sua ma la 'l cata mòrt masâ e la finìs fra i suspetâ esénd che di testimòni i aṅ vdû là la sò màchina.
Al ricatadōr 'l è 'l sò culéga infurmàtig Jerry Bender (Dale Midkiff) ch'al s vōl vindicàr di respunsàbii 'd 'n intervènt andâ mâł su sò mujēr, l’Alice Raymond (Andrea Frankle).
Culegamènt estéran
}}
A cena col vampiro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Se Nosferatu, Dracula e Frankenstein Junior i t śibìs'n ad tōr part a 'l balét di vampîr... Pò a crés la fèsta dla scarésa dal sècul!|Tagline dal film}}
A cena col vampiro (A séna c'n al vampîr) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Lamberto Bava, girâ par la televiśiòṅ. Al fà part dal pachét “Brivido giallo” insém a àtar tri film dal regìsta rumàṅ, La casa dell'orco, Una notte al cimitero e Per sempre.
Dimóndi di atōr i rìvan diretamènt da 'l mónd televiśìṿ cuma l'Yvonne Sciò (Non è la Rai), l'Isabel Russinova (Discoring), Riccardo Rossi (Forum) e la Patrizia Pellegrino (L'isola dei famosi). Chi lē la canta anc al braṅ “Near Magic”.
Sunt
Gianni (Riccardo Rossi), la Sasha (Valeria Milillo), la Monica (Yvonne Sciò) e la Rita (Patrizia Pellegrino) i èṅ quàtar śōvan chi vrévan far caréra in dal mónd dal spetàcul. Quànd un regìsta ad film ad scarésa americàṅ ciamâ Jurek (George Hilton) al i sarnìs par la sò nóva pelìcula, da giràr pròpria in dal sò castèl, chi lōr i èṅ cuntènt cuma dal Pàsqui.
Purtâ c'n un machinòṅ da Jurek, i gh'aṅ da spetàr pò la mèśanòt prima che lò al s faga védar. Al regìsta al gh cònta 'd ès'r un vampîr in vita da piò ad quatàr-mil' an in dua al 'n à fat ad tut i culōr. 'L à masâ tant gint par scampàr e 'l è anc dvintâ un pasiènt ad Sigmund Freud ma adès 'l è stuf e al vrév dar-'g un taj. Al gh dmanda dònca 'd cupàr-al, s'i gh la càvan, o sinò i saràṅ lōr a lasàr-'g al péni e anc tut al sangṿ. Par Gianni, ch'l è dimóndi pēś da cumpatìr-as cun tut al batùdi ch'al fà, adès a gh'è pôc da rìdar.
Culegamènt estéran
}}
Badia Pavese
Badia Pavese 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 407 abitànt, cun na superfìsi ed 5,06 km² e na densitê 'd 80,43 ab./km².
'L è atēś ai cumûn ed Chignolo Po, Monticelli Pavese, Pieve Porto Morone, Santa Cristina e Bissone.
Bugutà
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bugutà (Bogotá al sarés al nóm uficiàl in Spagnōl e prim' incóra Santa Fé de Bogotá in fiṅ a 'l 1998) l'è la capitàl dla Culómbia. La gh'à nóṿ migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca e l'è divìśa in vint quartēr. La tōś al sò nóm da la paròla indìgina Bacatá ch'la sarés na manéra ad cultivàr i camp.
La s cata in muntàgna, a 2640 métar a 'l élta, difàti al sò mòt 'l è «2600 metros más cerca de las estrellas» (2600 métar più davśina da 'l stéli). I culōr dla sò bandéra i èṅ al śal (ad sōvar) e al rós (ad sóta).
Al piàt più famóś ad Bugutà 'l è 'l ajiaco, na supa fata cun di faśói, arvèa o śéś tajâ un tant a 'l bras e cun di pès ad carna.
In di ult'm an l'è dvintàda anc na sità p'r i turìsta, ch'i èṅ stâ un migliòṅ e quatarsènt-mila in dal 2010.
14 ed setèmber
Al  l'è al 257śum dè dal calendàri gregoriàn (258śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 108 dè a la fin dl'an.
Bugutà
A Bugutà la temperadùra l'è praticamènt sèmpar cumpàgna tut 'l an e la pasa da i daśdòt grâd dal dopmeśdè a i sèt dla nòt.
Culegamènt estéran
}}
586 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 586, mo invéci 'l an 586, 't ê da 'ndèr chè) Al 586 (sincseintutantasē, cinquecentottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 585 (sincseintutantasìnc) e 'l vin prìma dal 587 (sincseintutantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantaseéśim post.
Lèg ed Suvièna
Al Lèg ed Suvièna l'è un basén artificièl fât da l'ômen trè só dal 1928, ai ténp dal Fâsio, int'l Apenén bulgnais ed cô d'la vâl d'la Limäntra. Äl dåu rîv i mójen la cmónna ed Camugnàn a maténna e 'd Castèl d Chèsi a sîra. L'âcua la fà zirèr dåu centrèl par prodûser energî: ónna l'è a vâl, l'ètra l'è insó e la tôl l'âcua dal basén dal Brasimån.
L'è dänter al pârc regiunèl dî lèg ed Suvièna e dal Brasimån. .
1252
Al 1252 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
7 ed zógn
Al  l'è al 158śum dè dal calendàri gregoriàn (159śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 207 dè a la fin dl'an.
Rainier Fog
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Too late now, show's over, real life is much closer, take the make up off, you wonder why I look the same only bolder, blowing up like a red giant, expansive, a star and I'm coming to burn this down and laugh my ass off, all my children sing it again and again 'cause a lie ain't a lie if you're winnin' 'em over.|Adès 'l è tròp tard, al spetàcul 'l è finî, la vita véra l'è pròpia chè darènt, a m tir via cal truc chè d'adòs, ta t dmandarà „mo parchè sē't cumpàgn a prima ma plâ?“, supiànd cuma 'n gigànt rós, espansìṿ, na stéla e a turnarò par bruśàr-al e a m ridarò adrē, tut i mè putèṅ i 'l cànt'n incóra e incóra parchè na bala la n l'è mia s'at vins baténd-i.|Red Giant, 2018|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Rainier Fog 'l è 'l sèst àlbum dal grup alternative metal di Alice in Chains, al prim par la BMG, publicâ al 24 'd Agóst dal 2018.
Al tìtul dal disc al fà riferimènt a 'l Mònt Rainier e a la sò fumàna, un vulcàṅ ch'al s cata a nuànta-sinc km da Seattle, batśâ cuma òṅ di più periculóś a 'l mónd.