cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
L'ombra del dubbio (film 1998)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In un mónd ad bali gnint 'l è più periculóś dla véra.|Tagline dal film}}
L'ombra del dubbio (L'òra dal dubi) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1998 ad Randal Kleiser girâ a Los Angeles c'n un budget stimâ 'd dódas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Al cantànt rapper califurgnàṅ Bobby Medina (Wade Dominguez), èx spaciadōr ad dròga, al finìs in di guàj quànd a vîṅ catâ in na vasca da bagn al cadàvar dla Jana (Sandra Guibord), fiōla dal famóś imprendidōr Norman Calloway (James Karen), che lò 'l iva gusâ la nòt dla sò mòrt. A difénd'r-al 'l óm al ciàma l'avucàta Kitt Devereux (Melanie Griffith), na dóna ch'in pasâ l'éra stada bòna ad far asòlvar Laird Atkins (Craig Sheffer), un śōvan a prucès par viulénsa sesuàla. Chi lò, dòp èsar dvintâ anc al sò amànt, al gh'iva pò cuntâ ch'al 'l iva fat dabòṅ.
La Kitt a prucès la gh'à da far i cònt cun Jack Campioni (Tom Berenger), ambisióś prucuradōr distretuàł e sò èx marè. Al caś al n è minga dal tut ciàr e 'l preśénta di risć esénd ch'al prév tiràr dènt'r anc Paul Saxon (James Morrison), un pulìtig ch'al vrév dvintàr presidènt di Stat Unî e ch'l è 'n amìg ad Jack e 'l éra stâ 'l amànt dla Jana.
Culegamènt estéran
}}
81 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 81, mo invéci 'l an 81 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) 'L 81 (utantùn, ottantuno in itagliàṅ, octoginta unus in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 80 (utànta) e 'l vin prìma edl 82 (utantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l utantunéśim post.
Al nùmer 81 in dla Chìmica
'L 81 'l è al nùm'r atómic dal tali (Tl).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmorfia, al nùmer 81 al vōl dìr "I fiōr" (′E sciure in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen I fiori in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Slevin - Patto criminale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Butter
{{Metacaixa
Slevin - Patto criminale
{{Film }}
Butter
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Slevin - Patto criminale
Slevin - Patto criminale (Slevin - Pat criminàł) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ dal 2006 ad Paul McGuigan.
Butter
{{Film }}
Slevin - Patto criminale
Custâ vint-sènt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù praticamènt da piò 'd utànta-tri, sinquànta-siē a 'l cìnema, al rèst in dal marcâ d'l home video.
Sunt
Max (Scott Gibson) al vîṅ a savēr ch'in d'l ipòdrum 'd Acqueduct a gh sarà na cursa 'd càvai trucàda esénd ch'una dal bèsti l'è stada dupàda par vìnsar. Catànd-'s in buléta, 'l óm al decìd ad dmandàr in prèst di bèsi a di strusèṅ par scumétar ma purtròp al sò cavàl al mōr durànt la gara e i creditōr i gh la faṅ pagàr masànd lò, sò mujēr e sò fiōl pìcul. Cla stòria chè l'è cuntàda vint an dòp da 'n tisi misterióś (Bruce Willis) a 'n viaśadōr (Sam Jaeger) a la stasiòṅ di àutubus prima 'd scavśàr-ag 'l òs dal còl sénsa gnanc un mutìṿ.
Butter
{{CITAZIONE|Culesterōl élt, murâł basa.|Tagline dal film}}
Slevin - Patto criminale
Sunt
In cal méntar, da n'atra banda dla sità, un śōvan ciamâ Slevin Kelevra (Josh Hartnett) al và a catàr Nick Fisher, un sò amìg ch'al gh'iva śibî na cambra parchè cà sua l'è da giustàr esénd pîna 'd tèrmuli. Chi lò però al n gh'è mia. Dòp avēr cgnusû la Lindsey (Lucy Liu), na ragàsa ch'la stà lè darènt e ch'la lavóra a 'l ubitòri, Slevin al ricév la vìśita 'd dū delinquènt, Lento (Mykelti Williamson) e Elvis (Dorian Missick), ch'i lavóran p'r un gangster ch'al s fà ciamàr „Al Boss“ (Morgan Freeman). Chi lōr i péscan Nick e i crédan 'd avēr-al catâ in Slevin ch'al stà in dal sò apartamènt e ch'al n gh'à minga i ducumènt sèg parchè fargâ da 'n làdar prima. Al śuvnòt al vîṅ purtâ via da 'l Boss ch'al gh diś ch'al vansa da lò dagnóra sènt-mila dòlar e che, s'al n vōl briśa murìr, al gh'à da far un lavursèṅ par lò, qvél ad masàr al fiōl 'd un delinquènt sò rivàł, 'n ebrèj cgnusû da tut cuma „Al Rabèṅ“ (Ben Kingsley), parchè lò 'l iva fat àtar tant c'n al suo. Cal ragàs là al s ciàma Yitzchok (Michael Rubenfeld) e 'l è 'n fnòć che tut i aṅ batśâ cuma „La Fatìna“. Cuma s'a n fus minga abàsta, anc i óm dal rabèṅ i al ciàpan dmandànd-ag indrē di bèsi ch'l iva dâ in prèst a Nick.
Butter
Butter (Butér) l'è na cumèdia dal 2011 ad Jim Field Smith giràda in Luiśiàna.
Slevin - Patto criminale
Sunt
In séguit a salta fóra che 'l óm masâ in stasiòṅ 'l éra pròpria Nick e ch'al sò sasèṅ 'l è 'n mercenàri ch'al s fà ciamàr „Mr. Goodkat“ e ch'al lavóra p'r al Boss' mo anc p'r al Rabèṅ''.
Culegamènt estéran
}}
Butter
L'à fat sù sentsìnc-mila dòlar a 'l incìrca e l'è stada preśentàda a 'l Fèstival internasiunàł dal cìnema ad Turònt.
Sunt
La Destiny (Yara Shahidi) l'è na putìna òrfna ad culōr ad déś an che dòp soquànt afidamènt andâ mâł la và a vìvar cun Ethan Emmet (Rob Corddry) e sò mujér Julie (Alicia Silverstone) ch'la n pōl minga avér fiōl. Durànt na vìśita a la „Féra dal stat d'l Iowa“ la finìs a védar la statṿa 'd butér dal Graal Sàcar ad Bob Pickler (Ty Burrell), 'n artìsta che fiṅ da pìcul 'l à sèmpar fat dal creasiòṅ cun cal lavōr lè. La baghéta la finìs dimóndi bèṅ un bicér a la sò manéra faghénd védar 'd èsar purtàda par 'l art.
Bob al gh'à na fiōla 'n pôc arvèrsa, la Kaitlen (Ashley Greene), abùda prima 'd spuśàr la Laura (Jennifer Garner), na dóna sénsa cōr ch'la pénsa sōl a 'l sucès. Quànd al giùdas Orval Flanagan (Garrett Schenck) al śibìs a sò marè ad dar-'g un taj dòp quìnd'ś an ad sucès e ad pasàr la maṅ a di àtar, lē, ch'la 'l vdiva bèṅ in futûr cuma sìndig e cuma guvernadōr, la s incàsa 'd brut e la n céd minga vlénd purtàr avànti la tradisiòṅ da par lē. La s iscrìv dònca a na gara 'd statṿi 'd butér ma la gh'à da cumbàtar cun la Carol Ann Stevenson (Kristen Schaal), na bruta figa ch'l'à sèmpar tgnû adrē a 'l móstri ad Bob, cun la Brooke (Olivia Wilde), na putàna ch'la vansàva siesènt dòlar da sò marè par na gusàda in màchina minga finìda par cólpa dla Laura ch'la gh'éra andàda adòs apòsta par l'arlìa, e cun la Destiny in parsòna. A vìnsar l'è pròpria la putìna ma la Laura la n gh la cava pròpria minga a mandàr śò 'l ròsp.
Piràmid di biśògn ed Maslow
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La Piràmid di biśògn ed Maslow l'è na figurasiòun schemàtica di biśògn edl òm, da quī più śèimpi a quī più sofistichê, che 'l psicòlog Maslow 'l ìva scrìt in dal 1943 in dla só tratasiòun "A Theory of Human Motivation" publichèda in dla Psychological Review. Più têrd el stèsi spiegasiòun, ampièdi, al Maslow al li publichèva in dal só lìber dal 1954 Motivation and Personality.
Butter
Sunt
La dóna la decìd acsè 'd andàr a catàr 'n sò vèć muróś da i tèmp dla scóla ch'adès al vénd dal màchini, Boyd Bolton (Hugh Jackman), par far-as jutàr. La s fà anc gusàr ma in cambi la vōl che lò al vaga a dir a i giùdas che Ethan al gh'à dâ di bèsi par jutàr la putìna, dònca la gara l'è da 'rfàr ad nóṿ. Boyd al gh'astà anc parchè al gudiōł 'l è stâ dimóndi, l'éra tant strica ch'a parìva ch'la n l'is piò druàda da vint an.
Piràmid di biśògn ed Maslow
A partìr da 'l bâs edla piràmid, 'l òm al gh'avrèv di biśògn "fiśiològic" indispensàbil da giustèr, cma quī dal respirèr, dal magnèr, dal bèver, dal descarghèr, dal durmìr, dal sès e via descurènd. Un pò più secondàri i srèven i biśògn ed "sicurèsa", a 'l riguêrd dal só fìśic, del só proprietê, dal só lavōr, dla só famìja e vìa acsè. Incòr più rafinê da sodisfèr i srèven i biśògn 'd "apartenèinsa", c'ma quī dl'amicìsia, di afêt famiglièr e dl'intimitê sesuèla. Di biśògn incòr più fîn da mèt'r a post i srèven quī dla "stìma", a dìr dla realiśasiòun, dal rispêt cun chi èter, dla padronànsa, e acsè vìa. In sìma, in dla piràmid, a gh'starèv l'"avtorealiśasiòun", c'ma quand ùn, send pròpia na brèva persòuna, al n'gh'avrèv più di pregiudìsi mo invéci edl'acetasiòun, dla creativitê, la capacitê 'd catèr dal solusiòun ai probléma, dla spontanitê e dla moralitê.
Butter
Sunt
Anc a frònt dna bala acsè grôsa, 'l óm al gh'à abû da lèś'r al dascórs da 'n fujét lugâ sóta 'l sò capèl da cowboy da 'l tant ch'l è minciòṅ, la Destiny la decìd ch'a n gh'è mia prubléma, lē l'è prònta par la próa.
Piràmid di biśògn ed Maslow
Colegamèint estèren
}}
1571
Al 1571 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
1572
Al 1572 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
984 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 984, mo invéci 'l an 984, 't ê da 'ndèr chè) Al 984 (novseintutantaquàter, novecentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 983 (novseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 985 (novseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintutantaquatréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 984 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 492: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1573
Al 1573 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Killer Party
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A la fiṅ dal bal al studénti i cascaràṅ tuti śò a i sò pē!|Tagline dal film}}
Killer Party (Fèsta ad masamènt) l'è na cumèdia americàna ad scarésa dal 1986 dirèta par William Fruet. Al regìsta 'l à tacâ a giràr-al in dal 1978 ma pò, quànd al 'l iva dagnóra finî, 'l è stâ custrét a farmàr-as parchè i bèsi i éran stâ druâ tut. A 'l inìsi la pelìcula la gh'iva da ciamàr-as „April Fool“ (Pés 'd Avrìl) ma pò 'l à cambiâ nóm parchè, in cal méntar, a 'n éra vgnû fóra 'n àtar cun cal tìtul lè, Pesce d'Aprile ad Fred Walton.
Fra i prutagunìsta a gh'è anc na śōvna Joanna Johnson dvintàda pò famóśa par la part dla Caroline Spencer Forrester e dla Karen Spencer in dla telenuvéla Beautiful.
Sunt
Tri amìghi dl'università, la Vivia (Sherry Willis-Burch), la Jennifer (Joanna Johnson) e la Phoebe (Elaine Wilkes) i decìdan ad śuntàr-as a 'n grup studentésc ad fémni ch'al gh'à da preparàr la fèsta p'r al prim 'd Avrìl. Al pòst sarnî 'l è na cà vècia bandunàda da quànd un śōv'n ad nóm Allan 'l è stâ cupâ là vint-a-dū an prima. La Jennifer la n sarév minga tant dal parēr ma la Phoebe e 'n ragàs ch'a gh piàś dimóndi, Blake (Martin Hewitt), i gh faṅ cambiàr idéa.
Quànd i èṅ là, masć e fémni i tàc'n a dar-ag dèntar, soquànt i faṅ dal purcarìi, di àt'r i bàlan cun di vistî ad carnevàl adòs. Ma la Jennifer la n gh'à minga sōl al diàv'l adòs quànd a s trata 'd balàr o 'd andàr a lèt cun Blake, ma anc par dabòṅ, difàti la ciàpa sù 'n furcàr e la próa a masàr la Phoebe e la Vivia.
Culegamènt estéran
}}
Si può fare l'amore vestiti?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al 69% dgl'itagliàṅ al s al dmanda.|Tagline dal film}}
Si può fare l'amore vestiti? (S pōl-al far 'l amōr vistî?) l'è na cumèdia itagliàna dal 2012 ad Donato Ursitti, chè a 'l sò debùt. L'è stada giràda a Pulignàṅ a Mâr in Pùglia.
A gh'à dâ na maṅ al prufesōr Fabrizio Quattrini, presidènt d'l Istitùt Itagliàṅ ad Sesuolugìa Sientìfica (IISS).
Sunt
L’Aurora (Bianca Guaccero), dòp avér studiâ psiculugìa, adès la fà la sesuòluga a Róma in du la dascór a i śōvan dal sès in dal scóli. La dà anc di cunsìli in chat par jutàr la gint. Un dè la ricév na telefunàda da l’Elsa (Anna Ferruzzo), na butgàra dal sò paéś ch'a gh diś che sò màdar Francesca (Daniela Marazzita) l'è in criśi cun sò marè Stefano (Paolo De Vita), òṅ dal sćiòp fàcil, par na questiòṅ ad còran. La śōvna la tórna acsè in Pùglia dòp déś an par catàr i suo.
L’Aurora la decìd 'd armàgnar lè e la vèra 'l sò studi in un tanabùś dla butéga 'd Andrea. La prima a dmandàr al sò ajùt l'è l’Elsa ch'la n gusa piò cun sò marè Anselmo (Maurizio Battista) da dū an, pò a riva na ragasōla, fiōla 'd un pàd'r armàś véduv, Pietro (Michele Venitucci). Giusà ch'a n sia minga lò 'l óm giùst par l’Aurora ch'la dascór tant ad sès ma l'è incóra puta.
Culegamènt estéran
}}
Kiss (àlbum)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Out on the streets for a living, picture's only begun, your day is sorrow and madness, got you under their thumb, whoo, black diamond.|Viṿ p'r al stradi, al film 'l è sōl tacâ, al tò dè 'l è fat ad dulōr e 'd matéria, at tîṅ 'd òć tut qvéi ch'i t pàsan davànti, whoo, diamànt négar.|Black Diamond, 1974|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Kiss 'l è al prim àlbum in studi dal grup Hard rock di Kiss. 'L è stâ publicâ al 18 ad Favràr dal 1974 druànd soquànt pès scrit da Gene Simmons e Paul Stanley qvànd i ér'n incóra di mémbar dal grup di Wicked Lester.
Culegamènt estéran
}}
Òra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Òra (Ombra in Itagliàn) l'è la part scùra ch'a ś véd da 'd là 'd un còrp quànt qvést chè al ś mét in mèś fra la luś e ch'la śòna là, in manéra che la fònt luminóśa la n pòsa minga pasàr da cl'atra banda.
La fórma e 'l aspèt dl'òra i càmbian a secónd ad quànt l'è élta la luś e dla sò diresiòṅ, da 'l dimensiòṅ dal còrp in cunfrònt a la luś (s'l è più grand o più pìcul) e s'la daśvèṅ da 'n punt sōl o da na fònt più granda (in gènar 'l è acsè). In dal prim caś l'òra la gh'à 'n aspèt tut cumpàgn, in c'l àtar caś in di bórd al négar 'l è più ciàr.
Talete 'l à druâ l'òra par tōr al miśùri dal piràmidi di egisiàṅ e da 'd lè 'l è vgnû fóra al sò teuréma famóś.
Culegamènt estéran
}}
Lunfêrd
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al lunfêrd, dìt anca lunfa per fèr prìma là in dû 'l vin druê (lunfardo in itagliàṅ), 'l è 'n parlèr da puvrèt ch'a s descòr, insèm a la lengva uficèla, in di dintóren dal Rio dla Plata, indû a gh'è la sitê 'd Buenos Aires, anc se in di ùltem tèimp al gh'l à cavèda 'd stremnèr-es anca in dal Cîl, in dal Paragvài e in dl Urugvài. In lunfêrd a s canta anca 'l paróli di bâl 'd soquànt tango. Al lunfêrd al tōś in prêst el só paróli da dimòndi ètri lengvi che 'd lung a 'l tèimp i éren druèdi da 'l persòuni ch'i pasèven dai post puvrèt dla capitèla Buenos Aires, damànd soquànt dialèt castigliàn, ocitàn, itagliàṅ, dôp che anc di prêst in lengva gvaràni e quèciua. Na só caraterìstica ch'la selta ai óć, l'è che soquànti paròli i deśvìnen sè dagli ètri lìngui, mo cun soquànti sìlabi arbaltèdi, e la spiegasiòun la srèv che acsè in del galéri i perśunér i psiven descòrer méj sàinsa fères capìr da 'l guèrdi.
Bibliugrafìa
}}
Asé
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
L'asé l'è un condiment c'a-s costruèss dal vein, dal sidro, da la bèrra e altri bevandi per fermetazioun. L'asé l'usé in cuseina per cundir l'insaleda e per altri piàt.
La parola asé la vin dal latein acetum, stessa radiz dal vereb acere, gnìr acid.
Asé balsamic
L' Asé balsamic l'è un condimeint tipic ed la pruvenza ed Mòdna e quàla ed Rèz.
Le du versiouni i an du divérs marchi ed Denominazioun d'Origen Protetta:
}}
1530 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Èter progèt
}}
Nanutecnulugìa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La nànutècnùlugìa (a s' pôl anca scurtèrla in "nànutèc") l' è al drûamèint e la manipulasiòun edla matéria in 'na schèla atòmica u anca muleculèr. In dla definisiòun ch' la gh' à dê l' americàna "National Nanotechnology Initiative", la nànutècnùlugìa l' è presiśamèint la manipulasiòun dla matéria ch' la gh' àpia 'na dimensiòun ed tàja da 1 a 100 nanòmeter. A s' pôl dòunca catèr cùma sinònim anca el paròli "tècnulugìa dla nànuschèla".
Crunulugìa
}}
Roger Federer
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Roger Federer, (Baśilèa, 8 'd Agóst dal 1981, a s lèś /ˈrɒdʒər ˈfɛdərər/ in Tedésc) 'l è 'n tenìsta śvìsar prufesiunìsta da 'l 1998, nùmar òṅ dal mónd par 302 stmani in tut (237 ad fila, da 'l 2 ad Favràr dal 2004 a 'l 17 'd Agóst dal 2008). 'L è élt 186 cm e al péśa 85 chilo. Al sò stîl clàsic ad śōg, fat ad cólp a 'l vōl e cun 'n arvèrs a na maṅ sōla, a s véd a fadìga in di sircùit d'l ATP, adèsa pîṅ ad piciadōr da fónd camp.
In dla sò caréra Federer 'l à vins darsèt tìtui dal Gran Slam (dapartùt), stanta-siē turnèo ATP (al prim a Milàṅ in dal Śnar dal 2001), e siē Masters. 'L à anc vins na mdaja 'd argìnt a gl'ulimpiàdi da par lò e una 'd òr in dópi.
Al sò rivàl stòric 'l è Rafael Nadal: sèg l'à vins siē finàli ATP pardénd-an trédas.
Caréra
Dòp avér fat al sò debùt in dal sircùit ATP in dal 1998, Roger al pòrta a cà al sò prim tìtul in Itâglia in dal 2001 baténd Julien Boutter. A e 'l Roland Garros e a Wimbledon al riva a i quàrt ma chè 'l è bòṅ ad far fóra Pete Sampras in sinc sét tirâ par 7-6 5-7 6-4 6-7 7-5, farmànd acsè al sò record ad vìnsiti ad fila a 31. Al finìs 'l an a 'l 13śum pòst.
In dal 2002 al fà 'n pas in avànti śgranfgnànd a la fiṅ d'l an al sèst pòst di tenìsta masć, rivànd in finàl in dal turnèo ad Miami pardénd da Andre Agassi. In dal 2003 al dvénta al prim śvìsar a vìnsar Wimbledon e 'l al fà cóntar 'l austragliàṅ Mark Philippoussis in finàl. Gl'urganiśadōr dal turnèo ad Gstaad i gh pòrt'n in regàl na vaca da lat par prèmi e lò al la tōś dand-'g al nóm ad Juliette. Ma al regàl più bèl al s al fà lò purtànd-'s a cà al Master dla fiṅ d'l an spasànd via Andre Agassi par 6-3 6-0 6-4, rivànd pò a èsar al nùmar dū dal ranking da drē ma tacâ a Andy Roddick.
Chebèch
Al fa pêrt dla regioun ciamê dal Canadà fransaix, par la pió ’d laingua fransaixa. La varietê dal fransaix ch'al veign bacajê par ’d sti band ché ’l é al fransaix dal Chebèch. Al Chebèch ’l é la soula pruveinsia canadaixa int la quêl al inglaix ’l é brixa laingua ufisiêl, e ona del dou int el quêl al fransaix ’l é ufisiêl (l’êtra l’é al Nauf Brûnsvich, in fransaix Nouveau-Brunswick). Quej ch'i dscoarn inglaix int al Chebèch en na minuransa argnusû de la lèz.
Roger Federer
Caréra
Al 2004 al taca par lò a la granda, tant ch'al vins al sò secónd Slam (in Austràglia) e pò anc a Dubai, a Indian Wells e a Ambûrg. In sla tèra rósa al và fóra a 'l tèrs tùran a Parì p'r òpra dal braśigliàṅ Gustavo Kuerten ma al gh la cava a vìnsar par la prima vòlta in Śvisra (a Gstaad). In mèś, al sò secónd Wimbledon (Roddick al gh'à da cédar par 4-6 7-5 7-6 6-4).
Culegamènt estéran
}}
Chebèch
I su 8 326 089 carstian, ciamê chebecheix, en al 24% dla populasioun tutêla dal Canadà. Al Chebèch as cata del band canadaixi ’d mateina, anca se Teranauva e Lâbrador es el tse det "pruveins maretmi" (Nauf Brûnsvich, Nauva Scôsia, Ixla dal Prainsip Duvêrd) ej s câten incoar pió a mateina.
La capitêl dla pruveinsia l’é la sitê ’d Chebèch (ville de Québec in fransaix, Quebec City in inglaix), mo la sitê pió granda l’é Mountriêl (Montréal in fransaix, Montreal in inglaix).
Aristèus al Vèć
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Aristèus al Vèć, in grēc antìg ᾿Αριστεύς (370 prìma 'd Crist - 300 p.C.) 'l è stê 'n matemàtic grēc antìg ch'al studièva el sesiòun cònichi. Dla só vìta a n's in sà briśa dimòndi, mo i matemàtic Pappus 'd Alesàndria e Ipsicle i in ciacàren - sernènd-el da 'n èter 'Aristèus' matemàtic a s vèd piò śóven, mo che nuèter a n'cgnusòm briśa - per via di só Sinc liber in sìm'a 'l cònichi, tratê andê pers per nuèter. I só stùdi, insèm a quī dal só contemporàni 'l Euclîd, i vgnaràn po' superê 200 an dòp, da quī piò śvélt edl Apolòni.
Colegamèint estèren
}}
The Pool - Inizia l'incubo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tîṅ dènt'r al fiâ ch'a taca 'l arbgàt.|Tagline dal film}}
The Pool - Inizia l'incubo (La pisìna - 'L arbgàt al gh'à inìsi) 'l è 'n film ad scarésa tedésc dal 2001 ad Boris von Sychowski.
'L è stâ girâ a Praga.
Sunt
Par festegiàr al diplòma ciapâ a scōla, un grup ad trédas studènt dal „Lìceo Internasiunàł ad Praga“ al decìd 'd urganiśàr na fèsta 'd nòt in dla pisìna dal cumùṅ par dar-ag dèntar. Cl'idéa lè l'è vgnuda a 'l cap cariśmàtic di studènt, Greg (Paul Grasshoff), che insém a 'l sò amìg Martin (Jason Liggett) al gh la cava a pasàr i sistéma 'd sicurésa.
Na vòlta mis i pē dènt'r al grup al s buta subìt in dl'àqua e 'l taca a bévar dla bira a ròta 'd còl. A n sèrt punt però a salta fóra 'n sasèṅ cun na sabla in maṅ e cun na mascra 'd tésć in sal grugn ch'al taca a cupàr-i òṅ a òṅ cuma 'l iva bèla fat in dal bòsc cun la Kim (Isla Fisher) ch'la n s cata minga a la fèsta parchè l'éra stada buciàda.
Martin e la Mel (Cordelia Bugeja) i pénsan bèṅ 'd andàr a gusàr in palèstra ma quànd al ragàs al và a pascàr di guldòṅ lasànd da par lē la ragàsa, chi lē la vîṅ masàda. Al sò cadàv'r al s śònta a qvéi dla Svenja (Linda Rybová) e 'd Carter (Bryan Carney). I śōv'n i tàc'n a pinsàr ch'al sasèṅ al sia òṅ 'd lōr. Méntar Greg e Diego (Maximilian Grill) i vàn'n a pascàr ajùt, Chris (Jonah Lotan), Martin, Mike (James McAvoy), la Carmen (Elena Uhlig) e la Sarah (Kristen Miller) i decìd'n ad tintàr ad śluntanàr-as da 'd là pasànd p'r i cundót da l'ària.
Culegamènt estéran
}}
1575
Al 1575 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Giberto I Pio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Gibèrt I Pio (?-† 1389), 'l era al fiōl dal Galàs I Pio, sgnōr ed Chèrp e al gh'era sucedû in dal guèr'n ed la sitê.
Noti
}}
.frontdoor
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Lech Walesa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lech Waleśa (Lech Wałęsa in Pulàc, a s lèś /ˈlɛx vaˈwɛ̃sa/) 'l è stâ 'n óm pulìtic e sindacalìsta pulàc.
Biugrafìa
Nâ a Popowo al 29 ad Setémbar dal 1943, da śóvan al fava 'l eletricìsta e al s éra impgnâ in dal sindacàt e par diféndar i dirìt ad 'l óm. 'L à fundâ Solidarność, la prima urganiśasiòṅ sindacàla indipendénta dal bloc sovietic.
Par mèś dal muvimènt uperài Cieśa catolica, dòp na lunga e tribulàda stagiòṅ ad cunfrònt cun al regìm cumunìsta, 'l à finî par guidàr la Pulógna, purtànd a tèrmin na rivulusiòṅ pasìfica che, muvénd-as da cumpàgni radiś catòlichi, 'l à dat incóra la libertà a 'l pòpul pulàc.
In dal 1983 'l à vins al Prèmi Nòbel par la paś.
In dal 1990 al dvénta al presidènt dla Pulógna e al gh rèsta in fiṅ al 1995 quand Aleksander Kwaśniewski al tóś al sò pòst. In dal 2000 Wałęsa al s preśénta incóra a gl'elesiòṅ par dvintàr presidènt dal sò paéś ma al cata sù sól 'l 1% di vōt e al decìd acsè ad dar-gh un taj a la pulìtica, tacànd a tgnir dal lesiòṅ ad stòria e pulìtica in soquànti università a 'l èstar.
Lech Waleśa 'l è spuśâ cun la sgnóra Danuta da 'l 1968 e al gh'à òt fiōi.
Cuś 'l à dit
}}
Hotter Than Hell
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Little lady, can't you see, you're so young and so much different than I, I'm 93, you're sixteen, can't you see I'm goin' blind, 'cause I think I'm goin' blind and I know how it's to be, yeah.|Ragasōla, n véd-at mia, at sē acsè śóvna e acsè difarénta da mè, a gh'ò 93 an, tè sédas, n véd-at mia ch'a sòṅ drē a dvintàr òrub, parchè a pèns ad dvintàr òrub e a sò cum a gh'à da èsar, sè.|Goin' Blind, 1974|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Hotter Than Hell 'l è al secónd àlbum in studi dal grup Hard rock di Kiss. 'L è stâ publicâ al 22 'd Utóbar dal 1974 dòp èsar stâ registrâ in Califòrgna a Los Angeles.
Culegamènt estéran
}}
Il mistero di Sleepy Hollow
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|At pō mét'r al cadnàs a i us, at pō srar al fnèstri cun dal piàni, ma ta n pō minga scampàr a 'l cavalēr sénsa cô!|Tagline dal film}}
Il mistero di Sleepy Hollow (Al mistēr ad Sleepy Hollow) 'l è 'n film ad scarésa dal 1999 ad Tim Burton ispirâ in na manéra libra da 'l racònt „La legénda 'd Sleepy Hollow“ ad Washington Irving.
La pelìcula, ch'l'à vins al Prèmi Òscar p'r al séni, l'è custàda stanta migliòṅ ad dòlar ma l'è stada anc bòna ad catàr-an sù duśènt-siē.
Sunt
I vèć saǵ dal vilàǵ, al magistrâ Philipse (Richard Griffiths), al prevòstar Steenwyck (Jeffrey Jones), al nutàr Hardenbrook (Michael Gough), al dutōr Lancaster (Ian McDiarmid) e Baltus stés, i gh dìśan ch'al respunsàbil di masamènt 'l è 'n cavalēr sénsa cô (Christopher Walken), un suldâ a pagamènt ch'al daśvgnìva da l'Àssia, ch'in di tèmp antig 'l éra sòlit cavàr via 'l tèsti di sò nemìg cun na sabla. Adès 'l è mòrt, parchè i 'l ìvan ciapâ e i gh'ìvan fat far na fiṅ cumpàgna, ma a pâr ch'al sia turnâ par vindicàr-as.
Culegamènt estéran
}}
David Ogden Stiers
{{dialort|dial=Miranduléś}}
David Allen Ogden Stiers (Peoria, 31 'd Utóbar dal 1942 – Newport, 3 'd Mars dal 2018) 'l è stâ 'n atōr e ardupiadōr americàṅ, cgnusû p'r avēr fat al magiōr Charles Emerson Winchester III in dal telefìlm M*A*S*H e p'r avēr girâ dimóndi pelìculi cun Woody Allen.
In dal Maǵ dal 2009 'l à fat savēr 'd èsar gay méntar 'l è mòrt a stanta-sinc an p'r un cànc'r a la psiga dl'urìna.
Àtar prugèt
}}
.hgtv
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Pulp Fiction
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Pulp Fiction: Un lìbar ch'a trata di argumènt sinìstar, in gènar stampâ su dla carta da gnint.|Tagline dal film}}
Pulp Fiction (Rumànś da quàtar sòld) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ dal 1994 ad Quentin Tarantino numinâ par sèt vòlti a i Prèmi Òscar dal 1995 e vinsidōr ad qvél par la senegiadùra uriginàla, scrita da lò insém a Roger Avary, regìsta ch'in dal 2007 'l à cupâ in 'n incidènt in màchina 'n inśgnēr mudnéś in viàś ad nòsi in di Stat Unî. La pelìcula l'à anc vins la Palma 'd Òr a 'l 47śum Fèstival ad Cannes.
Custâ òt migliòṅ ad dòlar o pôc da piò, al film al 'n à pò purtâ a cà dagnóra duśènt-quatórdas.
In dal 1998 'l American Film Institute al 'l à mis dènt'r a la lista di sènt film americàṅ più bèi ad sèmpar.
Sunt
Méntar "Suchèṅ" (Tim Roth) e "Cunìna" (Amanda Plummer) i èṅ drē a strulgàr in un bar un cōlp ch'i gh'aṅ da far, àtar dū delinquènt, Vincent Vega (John Travolta) e Jules Winnfield (Samuel L. Jackson) i s daṅ da far par tōr indrē na valìś che soquànt ragàs i aṅ fargâ a 'l sò cap, Marsellus Wallace (Ving Rhames), un tisi specialiśâ in tragatèṅ ch'l órdna a Butch Coolidge (Bruce Willis), un pùgil a la fiṅ dla sò caréra, ad pèrd'r apòsta 'l incóntar ch'al gh'à da far.
Cla sira lè Vincent, su incàrag dal sò cap, al pòrta a séna sò mujér, la Mia (Uma Thurman), par far-la divertìr. Dòp avér vins un prèmi a na gara 'd bal, la ragàsa la tira sù p'r al naś dl'eruìna e par pôc la n gh'armàgn minga séca.
Nòti
}}
Butér
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
1577
Al 1577 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Butér
A temperadùra ambièint al butér l'è sòlid ma tànder, as squàia a metê tra 28 e 33 °C.
Ed sòlit l'è 'd culó zal sbiadê, mo al varia da zal impiê a quèsi bianch. Pió o meno, al butér sèinsa tratamèint al vin fóra bianch d'invéren e zal d'istê, per via ch'i dan da magnèr di lavór advérs al vach a secànda dla stagiòun.
Cóm l'è fat
Al butér tipicamèint l'è fat da:
L'è un alimèint cun dimòndi vitamèina A e sèl minerèl e, acsè cóm tótt i èter gras animèl al gh'à anch dimòndi colesteròl. Per lég' al butér al gh'à da èser fat per pió ed l'80% ed gras e per méno dal 16% d'aqua.
Ligamèint ed fóra
}}
.travelchannel
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Fratelli d'Italia (film 1989)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Fratelli d'Italia (Fradèi 'd Itàglia) l'è na cumèdia dal 1989 ad Neri Parenti ch'la mét insém tri epiśòdi ligâ da 'l fat ch'in tut tri a s tōś a nuléǵ na màchina.
Prim epiśòdi
Cesare Proietti (Christian De Sica), cumés in un negòsi 'd scarpi 'd Róma gréś cuma la śmalta, al decìd ad partìr insém a Sergio (Fabrizio Bracconeri) e àtar dū sò amìg par na vacànsa in Sardéggna ma la sò màchina tòlta a nuléǵ la 'l lasa a pē lung la strada méntar chi àtar tri i gh la càvan listés a ciapàr al traghét a Sivitavècia.
Faghénd-as pasàr p'r al fiōl d'l industriàł Gardini, Cesare, al dvènta amìg dla fiōla 'd De Benedetti, la Turchese (Nathalie Caldonazzo), ch'la 'l invìda sèg a far na vacànsa in barca in Còsta Śmeràlda cun di àtar sò amìg migliardàri. Quànd chi lē l'incróśa 'l fiōl 'd Mercedes ciamâ Poldino (Sebastian Harrison), ch'al gh śibìs un brasalét ch'al cósta 'n òć dla tèsta, la ragàsa la 'l mòla in quàt'r e quàt'r òt.
Secónd epiśòdi
Al raśunēr Marcolin (Jerry Calà) 'l è impiegâ in dla dita dal cumendadōr Sauli (Gian) ch'al gh'à na fàbrica a Veróna ch'la fà di pandôr. Méntar 'l è a 'l bar insém a di sò amìg, Marcolin al véd pasàr cla bèla figa dla mujér dal sò cap, la Michela (Sabrina Salerno), e 'l scumét un migliòṅ 'd franc ch'al gh la cav'rà a purtàr-'s-l' a lèt.
La ragàsa, ch'la s è spuśàda sōl p'r i bèsi e ch'la ciàma sèmpar sò marè Mona, la gh astà e i dū i decìdan 'd andàr a gusàr in 'n albêrg fóra da i pē a Bèrgam méntar Sauli 'l è in viàś in aparéć p'r i Stat Unî par lavōr. Purtròp par via 'd un siòpar al vōl 'l è scanślâ e 'l cumendadōr 'l è custrét a pasàr la nòt pròpria in dal stés hutèl sarnî da Marcolin, in dla cambra darènt la sua.
Tèrs epiśòdi
Carlo Verdone (Massimo Boldi) 'l è 'n raśunēr milanéś, tifóś sfegatâ dal Milan. Par la prima vòlta in dla sò vita al decìd 'd andàr a védar la sò squàdra a śugàr fóra 'd cà cóntar la Roma. Par via 'd un siòpar a 'l aeropòrt ad Bèrgam, al tōś na màchina a nuléǵ par rivàr in tèmp a Róma ma lung la via 'l incróśa dū periculóś ultras śai-rós péna vgnû fóra da parśòṅ, Romolo (Angelo Bernabucci) e Remo (Maurizio Mattioli).
Carlo 'l è acsè custrét a far finta 'd ès'r un tifóś rumanìsta p'r a n pasàr mia di guàj.
Culegamènt estéran
}}
Pesce d'Aprile
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Próa a dir chi è drē a dar vita a la fèsta!|Tagline dal film}}
Sunt
Durànt al viàś in barca vèrs l'iśula in du a stà la sò amìga, al marinâr Buck (Mike Nomad) al patìs un brut incidènt e al pèrd 'n òć. Na vòlta rivâ a destinasiòṅ, la Muffy la gh fà di schèrs par rìdar ma pò i tàc'n a sucédar di fat strâṅ. Skip al sparìs e piàn piàṅ i òspit i mōran òṅ a la vòlta. L'è la pòvra Nikki a catàr al tèsti tajàdi 'd Skip e 'd Arch e 'l cadàvar dla Nan. Inólt'r i telèfun i n funsiónan piò e a n s pōl minga bandunàr l'ìśula prima 'd Lunadè.
Culegamènt estéran
}}
227 (nùmer)
{{Metacaixa
Proprietê matemàtichi
Al 227 'l è 'l 49śim nùmer prim, gnend dop dal 223 e prìma dal 229: ... 157, 163, 167, 173, 179, 181, 191, 193, 197, 199, 211, 223, 227, 229 ...
Colegamèint estèren
}}
Isabelle Huppert
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Nada a Parì, ultma ad sinc fiōi, da na famìja cun di bèsi, la pasa la sò infànsia a Ville-d'Avray. Cuciàda par sò màdar a recitàr, la stùddia a 'l cunservatòri a Versailles. Dòp na caréra ad sucès a teàtar, la taca a lauràr p'r al cìnema in dal 1972 cun Faustine et le bel été, anc s'l'éra bèla cumpàrsa in televiśiòṅ 'l an prima. Sèmpar in c'l an, la rècita in dal film È simpatico ma gli romperei il muso (L è simpàtic ma a gh śbragarév al grugn) a fiànc 'd Yves Montand e Romy Schneider.
La sò prima part da prutagunìsta l'è dal 1977 cun La merlettaia (La rudlàra).
La fà 'l sò debùt in dal cìnema americàṅ cun al filmòṅ ad Michael Cimino, I cancelli del cielo (I cansèi dal cēl, 1980), che però 'l è un diśàstar cumerciàl clamuróś. In di an Utànta la vèṅ dirèta da di regìsta famóś cuma Bertrand Tavernier, Jean-Luc Godard, Joseph Losey e al nòstar Marco Ferreri.
'L incóntar ch'l à sgnâ la sò vita 'l è quél cun al regìsta francéś Claude Chabrol. Sèg la gira dimóndi film: Violette Nozière, Un affare di donne (Na ròba da dóni), Madame Bovary, Il buio nella mente (al buj in dla mènt), Grazie per la cioccolata (A t ringràsi par la ciuculàta) e La commedia del potere (La cumèdia dal putēr).
Dégni ad nòti al sò interpretasiòṅ in dal film curàl ad François Ozon 8 donne e un mistero (Òt dóni e un mistér), in du la fà la part dna puta daśgustóśa di an Sinquànta, e in dla pelìcula Ma mère (Mè màdar).
In dla sò caréra l'à vins par dū vòlti al prèmi par la mijóra atōra a' l Fèstival ad Cannes: in dal 1978 par Violette Nozière e in dal 2001 par La pianista ad Michael Haneke. Anc a Venèsia la 'n à purtâ a cà dū vinsénd la Cópa Volpi in dal 1988 p'r Un affare di donne e in dal 1995 p'r Il buio nella mente.
A 'l inìsi dal 2009 l'à ciapâ la Legiòṅ 'd Unōr da 'l presidènt Nicolas Sarkozy e l'à dirèt la giurìa dal Fèstival ad Cannes.
Culegamènt estéran
}}
Bariansa
La Bariansa (Briànsa in dialèt briansaul) l’é n'aria geugrafga dla Lunbardie, dedsoura ’d Milan e dsoata dal lêgh ed Coam.
Cun la parôla Bariansa a veign indichê un teritôri dla Lunbardie ch'al é brixa lighê a na sudivixioun aministrativa ufisiêl. Defat i sau cumon en pêrt del pruveins ed Coam, Lèch, Mounsa e Bariansa e, int una pêrt cicheina, dla sitê metrupulitana ’d Milan.
Il seme della discordia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
792 (nùmer)
{{Metacaixa
Il seme della discordia
{{Film }}
Il seme della discordia (La scménsa dal cuntràst) l'è na cumèdia itagliàna dal 2008 ad Pappi Corsicato, giràda a Nàpuli.
792 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 792, mo invéci 'l an 792, 't ê da 'ndèr chè) Al 792 (setseintnovantadū, settecentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 791 (setseintnovantùn) e 'l vin prìma dal 793 (setseintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintnovantaduéśim post.
Il seme della discordia
La pelìcula l'è stada preśentàda in cuncōrs a 'l 65śum Fèstival ad Venèsia.
Sunt
La Veronica dita Vera (Caterina Murino) l'è na śuvnòta 'd Nàpuli ch'la lavóra insém a la cumésa balarìna Nike (Martina Stella) in dal negòsi 'd vistî e 'd scarpi 'd sò màdar (Valeria Fabrizi). Da sinc an l'è spuśàda c'n al rapreśentànt ad cuncìm Mario (Alessandro Gassmann) ma la n gh'à incóra di fiōi tant che sò màdar la và sèmp'r adrē ch'l'è óra ch'la dvintìs finalmènt nunóna. Par far-la cuntènta la Veronica la và a far di eśàm ch'i gh dìśan ch'l'è tut a pòst. Anc Mario al fà àtar tant.
792 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Il seme della discordia
Sunt
Soquànd dè dòp, vdénd ch'la n gh'à minga 'l mestruasiòṅ, la Veronica la fà 'l tèst e la capìs ad spetàr un putèṅ. Purtròp al fiōl al n pōl minga èsar 'd sò marè parchè la sò andròluga (Monica Guerritore) la gh riferìs ch'l è stèril.
Marsiglio Pio
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Marsiglio Pio (?-† 1384), 'l era ùn di fiō dal Galàs I Pio, sgnōr ed Chèrp e al gh'era sucedû in dal guèr'n ed la sitê insèm a 'l fradèl Galàs I.
Noti
}}
349 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 349, mo invéci 'l an 349, 't ê da 'ndèr chè) Al 349 (terśeintquarantanōv, trecentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 348 (terśeintquarantòt) e 'l vin prìma dal 350 (terśeintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Paula Ormaechea
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Paula Ormaechea (Sunchales, 28 ad Setémbar dal 1992) l'è na tenìsta argentìna vinsidōra ad nóṿ tìtui ITF.
L'è élta un mét'r e stanta, la péśa sinquànta-sèt chilo e la stà a Buenos Aires. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ anc s'al sò cōlp preferî 'l è 'l drit. La scólta i Coldplay e l'è bòna ad dascórar in Spagnōl e in Ingléś.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta-nóṿ dal mónd al 21 'd Utóbar dal 2013.
Caréra
La Paula la śóga sinc finàli ITF in dal 2011 vinsénd a Santiàgo cun la Catalina Pella, a Podgorica cun la Danka Kovinić e a Fógia cun la Renata Voráčová e pardénd a Praga cun la Lucie Hradecká e a Madrid (al nùmar nóṿ) cun la Nastassja Burnett.
La taca mâł al 2013 a n pasànd minga 'l qualificasiòṅ a Bisbane, a Sydney e a Melbourne. In Favràr invéci la s fà strada a Cali e a Bugutà baténd par dū vòlti la María Teresa Torró Flor e anc la Francesca Schiavone e acsè la riva prima in semifinàl (3-6 1-6 da la Lara Arruabarrena Vecino) e pò anc in finàl (1-6 2-6 da la Jelena Janković), la sò prima in dal sircùit WTA. In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ dal Roland Garros e lè la riva anc a 'l tèrs tùran pardénd par 6-4 1-6 3-6 da la Bethanie Mattek-Sands. A Washington la s férma in di quàrt cun l'Andrea Petković par 6-4 1-6 3-6.
In dal 2014 la pèrd subìt a Auckland (6-7 1-6 da la Karolína Plíšková), a Sydney (6-3 6-7 2-6 da la Carla Suárez Navarro) e a Melbourne (4-6 2-6 da la Karin Knapp). A Rio de Janeiro l'è invéci cl'atra itagliàna, la Nastassja Burnett, a mandàr-la fóra in di quàrt par 7-5 2-6 5-7. In Mars la pèrd a 'l secónd tùr'n a Miami da la Petra Kvitová mènt'r a Charleston al turnèo par lē al finìs subìt cóntar la Kiki Bertens. A 'l Roland Garros la và fóra a 'l tèrs tùran paténd un séc 0-6 0-6 da la Marija Šarapova e na multa ad tri-mila dòlar par coaching.
Nòti
}}
Nadia Petrova
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1978 (nùmer)
{{Metacaixa
Nadia Petrova
La Nadežda Viktorovna "Nadja" Petrova, (Mósca, 8 ad Śugn dal 1982, Надежда Викторовна Петрова in Rus) l'è na tenìsta rusa ch'l'è stada la nùmar tri dal mónd (al 21 ad Mars dal 2005). L'è élta 178 cm par 70 chilo e l'è prufesiunìsta da 'l 1999. La s è stablìda a Miami.
In dla sò caréra l'à vins trédas tìtui WTA in singulàr e vint-a-tri in dópi, rivànd par dū vòlti in semifinàl a 'l Roland Garros (2003 e 2005).
1978 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1978, mo invéci 'l an 1978, 't ê da 'ndèr chè) Al 1978 (milnovseintestantòt, millenovecentosettantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1977 (milnovseintestantasèt) e 'l vin prìma dal 1979 (milnovseintestantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintestantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Nadia Petrova
Caréra
La rusa la vins al sò prim turnèo WTA in d'l Utóbar dal 2005 baténd la Patty Schnyder, dòp quàtar finàli pardùdi da la Ai Sugiyama (Linz 2003 e Gold Coast 2004), da la Justine Henin a Berlîṅ 2005 e da la Nicole Vaidišová a Bangkok 2005. Dòp avér purtâ a cà al tìtul ad Doha (cóntar l'Amélie Mauresmo) la dvénta la nùmar sinc dal mónd.
In dal 2006 la taca a vìnsar anc in sla tèra (vérda a Amelia Island e Charleston cóntar la Francesca Schiavone e la Patty Schnyder, rósa a Berlîṅ cóntar la Justine Henin).
597
Al 597 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nadia Petrova
Caréra
In dal 2007 la pèrd da la Serena Williams a gl'Australian Open par 1-6 7-5 6-3 dòp èsar stada avànti 6-1 5-3 e servìsi. A Parì la pèrd incóra in tri sét a 'l quàrt tùran da l'Ana Ivanović. La finìs 'l an a 'l 14śum pòst. In dal 2008 la pèrd subìt a Gold Coast da l'itagliàna Tathiana Garbin. Quànd la riva a gl'Australian Open la céd a l'Agnieszka Radwańska par 6–1 5–7 0–6: anca chè l'éra avànti lē 6-1 3-0 prima ad lasàr-'g al péni. Stés quèl in sl'èrba 'd Eastbourne: la pulàca la vins incóra in dla finàla par 6–4 6–7 6–4. La rusa la s tōś l'arvìnsida sèg in dal 2012 quànd la la bat in dla finàla ad Tokyo par 6–0 1–6 6–3. Sémp'r in dal 2012 la Petrova la vins anc 's-Hertogenbosch (cóntar l'Urszula Radwańska) e a Sòfia (cóntar la Caroline Wozniacki par 6–2 6–1).
In n'intervìsta a na rivìsta ad spòrt rusa, fata in dal Favràr dal 2013, la Nadia la gh và śò péśa in di cunfrònt dla Sara Errani dgénd ch'l'è na piva acsè cuma la sò manéra ad śugàr, nujōś e ch'al ténd a tiràr-la in lung, spétand i śbali ad chi atri.
Nòti
}}
Turtåṅna
Turtåṅna (in turtunaiṡ Turtona, in piemuntaiṡ Torton-a) l'é na cmóṅna ed 27.248 abitànd dla pruvénzia d Lisändria, in Piemånt.
Da żå che ai s dscårr un dialàtt ed tîp emigliàn (fén al fiómm Scrîvia), anc se äli inflóss piemuntîṡ e lîgur as fan sénter, la fa pèrt dl'Emégglia.
628 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 628, mo invéci 'l an 628, 't ê da 'ndèr chè) Al 628 (seseintveintòt, seicentoventotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 627 (seseintveintsèt) e 'l vin prìma dal 629 (seseintveintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintveintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Signorina Effe
{{Metacaixa
B. Monkey - Una donna da salvare
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Signorina Effe
{{dialort | dial=Miranduléś}}
B. Monkey - Una donna da salvare
{{Film }}
Signorina Effe
{{Film }}
B. Monkey - Una donna da salvare
{{CITAZIONE|'N àngil ad dè, armàda e periculóśa 'd nòt!|Tagline dal film}}
Signorina Effe
Signorina Effe (Sgnurìna Effe) 'l è 'n film dramàtic dal 2007 dla Wilma Labate, ispirâ a la Màrcia di quaratamìla di impiegâ dla FIAT dal 14 'd Utóbar dal 1980 a Turèṅ.
B. Monkey - Una donna da salvare
B. Monkey - Una donna da salvare (B. Monkey - Na dóna da salvàr) 'l è 'n thriller sentimentàł dal 1998 ad Michael Radford trat da 'n rumànś 'd Andrew Davies. A 'l inìsi la pelìcula l'éra stada śibìda a Michael Caton-Jones che però 'l à dit ad nò.
Signorina Effe
La pelìcula l'è stada candidàda a dū Dàvid ad Dunatèl e a dū Nàstar 'd Argìnt.
B. Monkey - Una donna da salvare
Al film al n è minga stâ bòṅ ad far sù gnanc quarànta-mila dòlar 'd incàs in di Stat Unî.
Signorina Effe
Sunt
La dóna l'è drē a laureàr-'s in matemàtica e la lavóra in d'l ufìsi d'l inśgnēr Silvio Forti (Fabrizio Gifuni), un pès grôs dla sucietà 'd Gianni Agnelli. I dū i tàcan na relasiòṅ insém dòp che 'l óm 'l è armàś véduv cun na putìna da tiràr sù. A na séna fra culéga a cà di Martano a sucéd che Sergio al gh la cava a purtàr-'s a lèt l’Emma, ch'la finìs c'n al mét'r-as cónt'r i sò genitōr, mént'r Antonio al s fà muróś cun sò surèla, la Magda (Sabrina Impacciatore).
B. Monkey - Una donna da salvare
Sunt
La Beatrice (Asia Argento) l'è na ragàsa itagliàna ch'l'è andàda a star a quatórd'ś an a cà 'd Paul (Rupert Everett) a Lóndra ma pò la gh'è armàśa par far dal rubarìi cun di sò amìg, in un gir periculóś ad sès e dròga. Par via 'd un tatuàǵ dna sìmia ch'la gh'à in na spala chi lōr i la ciàman „B. Monkey“.
Signorina Effe
Sunt
A 'l inìsi di an Utànta però al ròbi i s métan mâł p'r i uperàj ch'i decìd'n acsè ad far di siòpar ad cuntìnuv par mijuràr al sò cundisiòṅ 'd lavōr e par prutestàr cóntar di licensiamènt. I lavuradōr i impedìs'n anc a i culét biànc 'd andàr in ufìsi.
B. Monkey - Una donna da salvare
Sunt
Na sira la cgnós un mìstar elementràr in un bar, Alan (Jared Harris), e la gh và a lèt par pò mét'r-as insém. Al sò cap Frank (Tim Woodward) al vōl che lē la faga di àtar cōlp par lò ma lē la n è minga 'd cl'idéa lè parchè la gh'à mis na préda insìma. Cun 'l ajùt dal sò amìg Bruno (Jonathan Rhys Meyers) e c'n al catìvi la ragàsa la fà in manéra che Alan al gh'àppia indrē al sò pòst a scóla ma i óm ad Frank i gh'èṅ adòs.
Signorina Effe
Culegamènt estéran
}}
B. Monkey - Una donna da salvare
Culegamènt estéran
}}
Il pasto nudo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sterminâ tut i pinsēr ch'i gh'aṅ dal critèri.|Tagline dal film}}
Il pasto nudo (Al past nûd) 'l è 'n film fantàstic e dramàtic dal 1991 ad David Cronenberg trat in na manéra libra da 'l rumànś umònim ad William S. Burroughs.
'L è custâ quèl ad manc ad vint migliòṅ ad dòlar ma al 'n à fat sù sōl dū e siē.
Sunt
Al drugâ e sterminadōr ad scaravàś William Lee dit Bill (Peter Weller) al dascóva che sò mujér, la Joan (Judy Davis), la s dròga tulénd in véna la pólvra śala che lò al dróa par far fóra chi insèt là. Quànd 'l óm al vèṅ arestâ parchè i gh càtan di stupefacènt, al gh'à di alucinasiòṅ in dal méntar ch'l è in cumisariâ in du al véd 'n agìnt segrét cun la fórma 'd un scaravàś gigànt fat cuma na màchina par scrìvar. 'L insèt al gh dà na misiòṅ, qvéla 'd cupàr la Joan parchè la sarév na spia dl'urganiśasiòṅ Interzone Incorporated. Lee al n gh dà mia a mènt e 'l al śbraga pò al tórna a cà giùst par védar sò mujér a lèt gusàr c'n al sò amìg scritōr Hank (Nicholas Campbell) méntar 'n àtar sò amìg, Martin (Michael Zelniker), al lèś dal puesìi a vóś élta. Bill al dmanda a la sò spóśa ad śugàr a 'l Guglielmo Tell c'n un bicér e na pistòla ma pò sénsa vlér al gh tira 'n cōlp a la tèsta masànd-la.
Dòp avér fat, sénsa savēr ad far-al dabòṅ, qvél ch'al gh'iva dit 'l agìnt segrét, 'l óm al vèṅ mandâ in dl’Interśòna a Tangeri in Algerìa par scrìv'r un rapòrt su qvél ch'a fà l'urganiśasiòṅ nemìga. Sèmpar sóta 'l efèt di alucinasiòṅ da pólvra śala, Bill al véd na màchina par scrìvar dvintàr un scaravàś e dascórar p'r al buś dal cûl ch'al gh'à in sla schina e ch'a sarév pò la sò bóca. La bestia la gh diś ad pascàr un sèrt dutōr Benway (Roy Scheider) faghénd-as jutàr par la Joan Frost, na dóna ch'la sumìlia dimóndi a sò mujér e ch'l'è spuśàda cun Tom (Ian Holm). La còpia la s fà jutàr a far i fat in cà par la Fadela (Monique Mercure), na dóna ch'la gh'à sèmpar na scùria in maṅ.
Bill in cal mént'r al cgnós anc dū fnòć, Kiki (Joseph Scoren) e Yves Cloquet (Julian Sands) ch'al gusa 'l sò amìg par da drē tulénd la fórma 'd un scaravàś e inculànd-'s a lò inculànd-al, e pò al vèṅ a savēr che Benway 'l è a cap dn'urganiśasiòṅ ch'la fà na dròga ciamàda "carna négra" druànd di mila-pē gigànt. Al dutōr al n è minga fàcil da catàr parchè al s lóga sóta la pèl dla Fadela.
Culegamènt estéran
}}
Loïc Wacquant
{{Metacaixa
A tutta velocità
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|'L sà't cum è-la èsar śōvan?|Tagline dal film}}
A tutta velocità (A tuta bala) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 1996 ad Gaël Morel, chè a 'l sò prim lungumetràǵ, ch'al 'l à scrit insém a la Catherine Corsini.
La pelìcula, giràda a Villefranche-sur-Saône in dal dipartimènt dal Ròdan, l'è stada preśentàda a 'l 49śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòn „Quinzaine des Réalisateurs“.
Sunt
Quentin (Pascal Cervo) 'l è 'n śōvan scritōr ad daśnóṿ an ch'al viṿ in dla campàggna dal sud-èst dla Frància. 'L à péna scrit al sò prim lìbar ch'l è dimóndi piaśû a 'l sò editōr ch'al vrév ch'al spatinìs a Parì. In cl'òpra lè al ragàs al dascurìva 'd integrasiòṅ ma a s véd ch'a dir dabòṅ a gh in ciàva pôc d'l argumènt, al s sarvìs dla gint sōl p'r avēr quèl da cuntàr.
Decìś a far caréra, al mét da na banda la sò muróśa pîna 'd bèsi, la Julie (Élodie Bouchez), e i sò amìg. Jimmy (Stéphane Rideau) 'l è òṅ ad lōr, al daśvîṅ da Tulóśa e 'l 'n mutariòṅ patintâ. A gh piàś giràr in mòta ma 'l patìs dimóndi 'l fat ch'i sò genitōr i n gh'aṅ mai fat védar 'd vlēr-ag bèṅ dabòṅ.