cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Un tranquillo week-end di paura
Sunt
Rivâ a na stasiòṅ ad sarvìsi, i turìsta i dmànd'n a 'n vèć s'a gh'è qualchidòṅ ch'al prév far un lavursèṅ par lōr. In cal méntar Drew al véd un baghét autìstic ch'al strinś in dal maṅ un banjo e, par tacàr butòṅ, al s mét a sunàr la sò chitàra, sprand ch'al ragàs al gh vaga a drē, cum a sucéd pò dabòṅ. Da n'atra banda Lewis e Ed i s métan 'd acòrd cun un mecànic ch'al s ciàma Griner (Seamon Glass) par purtàr insém a sò fradèl (Randall Deal) la sò màchina più a val.
1265 (nùmer)
Al 1265 (milduśeintessantasìnc, milleduecentosessantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1264 (milduśeintessantaquàter) e 'l vin prìma dal 1266 (milduśeintessantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCLXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintessantasinchéśim post.
Èter progèt
}}
Un tranquillo week-end di paura
Sunt
I quàtar i tàc'n a 'ndàr śò p'r al fiùm cun na canòa, pasànd anc na cascàda, e pò i càt'n un pòst par pasàr la nòt. Prima ad culgàr-as i partìsan cun al dascórar ad questiòṅ filuśòfichi cum al fat ch'la siviltà mudèrna la sia lè lè par dasfàr-as e in sal fat ch'in dal furèsti a gh sia quèl ch'l óm mudéran 'l à pardû.
Al dè dòp Ed, ch'al s éra alvâ ad bonóra, al próa a masàr un dant cun 'l arc ma al n gh la cava mia parchè al n è minga bòṅ ad tgnir-al stric cum a ś dév. Méntar Lewis e Drew i tōśan la canòa par far un gir lè 'd intóran, Ed e Bobby i vaṅ a pés. Tut 'd un trat i s pàran davànti dū bruti ghigni ch'i tàc'n a far di dascōrs strâṅ e a dvintàr śgarbâ, anc parchè i gh'aṅ un sćiòp sèg. Mént'r òṅ, cun la ganàsa e i dènt tut dasfurmâ, al ligâ atàc a 'n àrbul Ed, c'l àtar al cava śò Bobby e pò al gh al mét in dal cûl, «cuma a 'n bèl ninét». Finî cun quàl là, al viulentadōr al s davśìna a Ed par far-as far un buchèṅ ma pròpria in cal mumènt a riva lè Lewis ch'al 'l insfìlsa cun na frécia, in dla schina e in dal pèt, cupànd-al. C'l àtar al scapa via, cun Drew ch'al gh cur adrē. Al grup al n sà mia s'a sia 'l caś ad saplìr-al o no, se dir-'l a la pulisìa, parchè a s pōl dar ch'i vàg'n in di guàj p'r al fat 'd avér masâ òṅ. La vacànsa in mèś a la natùra l'è drē a dvintàr 'n arbgàt par lōr.
Culegamènt estéran
}}
93 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 93, mo invéci 'l an 93 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 93 (novantatrī, novantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 92 (novantadū) e 'l vin prìma dal 94 (novantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1105
Al 1105 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Neglèria fowleri
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Neglèria fowleri (nóm sientìfic Naegleria fowleri, cgnusùda anc cuma Améba Magna-Sarvèl ) 'l è 'n èsar prutìsta (p'r inténd'r-as, la n è minga na bèstia e gnanc na piànta) che dal vòlti la pâr n'améba e dgl'atri vòlti 'n còrp flagelâ. Par 'l óm cal parasìta chè 'l è da spés fatàł, praticamènt a 'l 100%.
La viṿ in di àqui dōlsi di fiùm e di lâg in dua la s cata bèṅ quànd i èṅ caldi méntar s'la temperadùra la s arbàsa 'd sóta di déś grâd la s sèra 'd dèntar dna cisti par prutéś'r-as. La scampa bèṅ anc da par lē ma a difarénsa dgl'atri dū spéci ad Neglèri, la Neglèria gruberi e la Neglèria lovaniensis, la pōl dvintàr anc un parasìta patògen par 'l óm cauśànd un mâł ciamâ Meningoencefalît amébica primària ch'la pòrta a la mòrt in dal 97% di caś in dal gir dna stmana. S'un qualchidòṅ a vîṅ in cuntàt cun la Neglèria tirànd sù p'r al naś dl'àqua in dua a gh 'n è, bvénd-la a n sucéd gnint invéci, l'améba la s fà strada p'r i bulb ulfatìṿ e la riva a 'l sarvèl in dua la s multiplìca magnànd-al in quàt'r e quàt'r-òt. Dòp soquànt dè ad févra, gòmit, mâł ad tèsta, alucinasiòṅ e còma, la parsòna ch'la 'l ciàpa l'è praticamènt cundanàda.
An 1780
I an 1780 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1780 infìn a 'l 1789 ciapê dèinter.
47 (nùmer)
Al nùmer 47 in dla Chìmica
Al 47 'l è al nùm'r atómic edl argìnt (Ag).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 47 al vōl figurèr "al mort" (’o muorto in napoletàṅ, cma dir il morto in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
1057 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1057 (milecinquàntasêt, millecinquantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1056 (milecinquàntasē) e 'l vin prìma dal 1058 (milecinquàntaòt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milecinquàntasêtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1057 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 7 col 151: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Diresiòun relatìva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El diresiòun relatìvi (direzioni relative in itagliàṅ) gl'ìn cal diresiòun, c'ma la drìta, la manca, al sù e 'l śò, 'l dednàns e 'l dedrē, ch'i s dìś'n in sìm'a 'n quêl ch'a s ciàpa c'ma sistéma 'd riferimèint. Di fât, quèla ch'la pōl èser na diresiòun relativa p'r un quèlc lavōr, la prèv anc ann'èser-la minga per 'n èter.
Noti e referèinsi
}}
229
Al 229 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
16 d'utóber
Al  l'è al 289śum dè dal calendàri gregoriàn (290śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 76 dè a la fin dl'an.
Alligator
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ùndas mét'r ad lunghésa, na tunelàda 'd péś, al vivìva quìndas mét'r ad sóta dla sità... adès 'l è drē a salìr sù in superfìsi...|Tagline dal film}}
Alligator (Aligadōr) 'l è 'n film ad scarésa dal 1980 ad Lewis Teague, śibî a 'l inìsi a Joe Dante. Custâ gnanc dū migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù dagnóra siē e mèś. Anc s'al tìtul al fà riferimènt a 'n aligadōr, al móstrar 'l è invéci 'n cucudrìl.
L'atōra Sue Lyon chè la fà la sò ultma part dla caréra, qvéla dna giurnalìsta dla NBC.
Sunt
Durànt na vacànsa in Flòrida la pìcula Marisa Kendall (Leslie Brown) la còmpra 'n cucudrìl péna nâ parchè i gh pìàś'n i rètil ma turnàda a Chicago sò pàdar Bill (Robert Doyle), ch'al n s al cumpatìs briśa, 'l al buta śò p'r al cèso e pò al tira l'àqua.
Dód'ś an dòp la Marisa (Robin Riker), dvintàda dutōra faghénd di studi su 'l bèsti, la gh'à da far i cònt c'n al sò cucudrìl ch'in cal méntar 'l è carsû in dal canaléti dla sità magnànd di caṅ tratâ cun di urmòṅ par crésar par di esperimènt pruibî fat da Slade (Dean Jagger), amìg dal sìndag (Jack Carter) ch'l al quàcia. Cla bistiàsa lè, dvintàda lunga dódas métar, adès la gh'à na fam da lóv e la salta fóra da la canaléta par magnàr di cristiàṅ.
A dar na maṅ a la Marisa a gh pénsa 'l detective David Madison (Robert Forster).
Culegamènt estéran
}}
24 ore (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La paùra la tórn' a culpìr.|Tagline dal film}}
24 ore (24 óri) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ e tedésc dal 2002 ad Luis Mandoki trat da 'n rumànś ad Greg Iles da 'l tìtul „Óri 'd terōr“.
Custâ trénta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù tréd'ś e quàtar.
Sunt
Will Jennings (Stuart Townsend) 'l è 'n cirùśig ad sucès ch'l è spuśâ cun la Karen (Charlize Theron) e 'l gh'à na fiōla pìcula malàda 'd aśma ch'la gh'à biśógn ad druàr al sprusèṅ quànd la fà fadìga a tiràr al fiâ o sinò bévar dal cafè. Na sira ch'al mèdag al s cata a Seattle p'r un cunvégn, un delinquènt ciamâ Joe Hickey (Kevin Bacon) al s insfìlsa in dla sò vila par rapìr la baghéta ch'la vîṅ purtàda via da sò fradèl Marvin (Pruitt Taylor Vince) méntar lò al tîṅ a bada a sò màdar.
Al sò piàṅ 'l è qvél 'd un rapimènt da cunclùd'r in présia in dal gir ad vint-quàt'r óri in cambi 'd un squantèr'n ad bèsi ch'al dutōr al gh'à d'andàr a tōr in banca cumpagnâ par sò mujēr, la Cheryl (Courtney Love).
.attorney
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 31 ed mâǵ dal 2014.
Io (Loredana Bertè)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ragazzi sparano i loro sguardi a raffica e sono caldi di sesso ma io non cerco che la tua faccia, di più, se devi farmi fuori, la mia bocca cretino non è il muro di berlino, scendo giù dall'altalena della vita, non gioco più, ho consumato le mie dita, è vero sei lontano, che sia il telefono che parla piano, quanto mi mancherai.|Di ragàs i spàr'n al sò uciàdi una adrē a cl'atra e i èṅ cald ad sès ma mè a pésc sōl la tò fàcia, da piò, s'at gh'à da far-um fóra, la mè bóca cretèṅ la n è minga 'l mur ad Berlîṅ, a śmónt śò da la plinga dla vita, a n śōg piò, a-j-ò frustâ i mè dî, l'è véra ch'at sē luntàṅ, ch'a sia 'l telèfun ch'al dascór piàṅ, quànt ta m mancarà.|Proiezioni, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Par cuciàr in élt al disc la Berté l'à pò preśentâ Angelo amerikano a 'l Festivalbar e a Azzurro e La corda giusta a 'l Festivalbar e a Vota la voce.
Culegamènt estéran
}}
Veliko Tărnovo
{{Metacaixa
.fit
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Veliko Tărnovo
Veliko Tărnovo (Велико Търново in bùlgar, a s lèś [vɛˈliko ˈtɤrnovo]) l'è na sità ch'la s cata in dal nòrd dla Bulgarìa, a 220 métar su 'l livèl da 'l mâr.
La fà sù ssant'òt-mila abitànt a 'l incìrca e da 'l 1185 a 'l 1393 l'è stada la capitàl dal Secónd impēr bùlgar. Al sò sìndig 'l è Daniel Panov dal partî pupulìsta cunservadōr dal GERB.
Culegamènt estéran
}}
878 (nùmer)
{{Metacaixa
Il momento di uccidere (film 1996)
{{Metacaixa
878 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 878, mo invéci 'l an 878, 't ê da 'ndèr chè) 'L 878 (otseintestantòt, ottocentosettantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 877 (otseintestantasèt) e 'l vin prìma edl 879 (otseintestantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintestantotéśim post.
Il momento di uccidere (film 1996)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'N avucàt e la sò asistènta i difénd'n un pàd'r acuśâ 'd masamènt. 'L è 'l mumènt ad pinsàr incóra a i sò ideài. 'L è 'l mumènt 'd avēr di dubi su 'l sò cunvinsiòṅ. Sénsa cumétar di erōr.|Tagline dal film}}
Il momento di uccidere (Al mumènt ad masàr) l è 'n film dramàtic dal 1996 ad Joel Schumacher trat da 'l rumànś umònim ad John Grisham.
La pelìcula l'è custàda quarànta migliòṅ a 'l incìrca, siē finî in bisàca dla prutagunìsta dóna, la Sandra Bullock, ma la 'n à fat sù da piò ad sènt-sinquànta.
Sunt
Mént'r i èṅ in gir su 'l sò pick up trucâ, cun na bandéra di stat cunfederài a i vēdar, a far dal cativèri a i négar in un paiśèṅ dal Missisìpi, i dū rasìsta biànc Billy Ray Cobb (Nicky Katt) e James Louis Willard dit Pete (Doug Hutchison) i incróśan par strada na putìna 'd déś an 'd culōr ciamàda Tonya (RaéVen Kelly), fiōla d'l uperàj Carl Lee Hailey (Samuel L. Jackson). Dòp avēr-la ligàda e viulentàda a tùran, i dū óm i próvan prima a impicàr-la a 'n àrbul, ma 'l ram al sa scavśa p'r al pēś, pò i la bùtan śò p'r un pònt. Cardénd-la mòrta, chi lōr i vàn'n a bévar quèl in un bar.
La putìna però la s salva e, turnàd a cà, la cònta incòsa a i suo. Al sierìf Ozzie Walls (Charles S. Dutton) al mét i criminài in parśòṅ. Quànd Carl Lee però al capìs ch'l è fàcil ch'la n gh'arà mia giustìsia listés, esénd in un pòst dal sud di Stat Unî in dua i dirìt di négar i èṅ da spés butâ in dal rusc, al tōś un sćiòp e 'l masa chi dū delinquènt là in tribunàł. Durànt i spâr a 'rmàgn frî al pulisiòt Dwayne Looney (Chris Cooper) ch'al pèrd na gamba.
A diféndar 'l óm a prucès, in dū a gh'è 'n giùdas minga tant gustóś, Omar Noose (Patrick McGoohan), a gh'è 'l avucàt Jake Tyler Brigance (Matthew McConaughey), jutâ p'r i sò culéga Harry Rex Vonner (Oliver Platt), Lucien Wilbanks (Donald Sutherland), radiâ da 'l alb, e l′Ellen Roark (Sandra Bullock), rivàda diretamènt da la liberal Boston par lauràr sèg a gràtis. Da 'l cant suo 'l prucuradōr distretuàł Rufus Buckley (Kevin Spacey) al fà da tut par far-al cundanàr a la cambra a gas. Anc di mémbar dal Ku Klux Klan, cuma Freddie Lee Cobb (Kiefer Sutherland), fradèl ad Billy Ray, Stump Sisson (Kurtwood Smith) e Winston (Tim Parati), i dànan cónt'r a la diféśa, prima bruśànd la cà 'd Jake e pò piciànd l′Ellen.
Lingva franca nóva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Il momento di uccidere (film 1996)
Sunt
Quànd a s sarnìs la giurìa pupulàr, fata tuta 'd biànc, al destîṅ ad Carl Lee al pâr sgnâ.
Lingva franca nóva
La lingva franca nóva, scurtèda in LFN, ch'a s lēś e a s ciàma anca elefen (lingua franca nova in itagliàṅ), 'l è 'n parlèr mìs sù apòsta da 'l profesōr americàṅ Cornelis George Boeree a tachèr da 'l 1965 tulènd ispirasiòun dala lingva franca mediterànea o sabir, cun na gramàtica śèinpia e dal paròli tolti a prest vōt da 'l itagliàṅ, vōt da 'l francéś o da 'l spaggnōl, da 'l portoghéś o da 'l catalàṅ, perchè che i agìnt ed diferèint Paéś i s pòsen capìr cun dla facilitê. Cla parlèda chè po', in dal tèinp, l'è stèda perfesionèda e rifinìda da di agìnt ch'i la druèven dòp dal fundadōr e ch'la gh'piaśìva.
Colegamèint estèren
}}
Il momento di uccidere (film 1996)
Culegamènt estéran
}}
Calsèt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I calsèt (scóltel chè, calze in itagliàṅ) gl'ìn cl indumèint ed sòta ch'a cuàcia i pē, i śgarlèt e na pert dal gambi, sia ed chi òm che 'd cal dòni. A gh'è pò anca i calsèt lung e i collant ch'i tìnen cuacèda tuta la gamba ed cal dòni.
A gh'n è 'd soquànti qualitê diferèinti ch'a dipènd anca dal rest di vistî ed cal dè lè, o da quêl ch' i servìsen: acsè a gh' è i calsèt da tènis, quī per la muntàggna, quī da 'ndèr in ufìsi, i collant elegànt ed cal dòni, i calsèt a réda, stampê, intarsiê, e vìa descurènd.
Ligàm a fōra
}}
601 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 601, mo invéci 'l an 601, 't ê da 'ndèr chè) Al 601 (seseintùn, seicentouno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 600 (sesèint) e 'l vin prìma dal 602 (seseintdū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
2024
Al 2024 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.
228
Al 228 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
1115
Al 1115 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Imenéo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L Imenéo (Υμέναιος in gréc) in dla mitulugìa greca, 'l è 'l dio ch'al porta bèin ai dū spōś.
El tradisiòun i vrèven al dio Imenéo na volta fiōl ed na Muśa e dl Apòl e n'ètra volta fiōl dal Bâc e dla Vener. Al srèv e-dvintê prutetōr di spōś dòp 'd aver'gh-la cavèda ed spuśèr l'aristocràtica ch'l amèva, in prémi p'r aver salvê lē e 'l só cumpàgni dai pirêt ch'i i avìven rapìdi. N'ètra tradisiòun la dirèv che lò, b'lìsim e brevìsim in dla mùśica, mèinter che 'l Bâc al se spuśèva l'Ariàna, al srèv mort o 'l avrèv pers la vōś tùt 'd un colp, 'd in dû a dvintèva importànt p'r i spōś ch'i gnìven dòp, la só protesiòun pròpi in cal mumèint lè.
Colegamèint estèren
}}
Eraldo Baldini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Rumagnòl}}
Eraldo Baldini l'è un scritòr rumagnòl cnussu par scrivàr d'la roba ambinteda in Rumagna e ciameda "gotico rurale".
Biugrafia
L'a cminz a scrivar int'i en utanta, dop c'la avu la specializzazion in antropologia culturale e etnografia e l'a scritt di libar sora st'argument. Pù l'a cmenz a scrivar d'e mystery cun Nella nebbia,
Int'e 1991 l'a vent 'e Mystfest di Cattolica cun e cont Re di Carnevale. L'a scrett un libar c'us ciama Gotico rurale e alòra la zent l'a cminz a ciamer acsé tott 'e su' zenàr. 'E scriv sora tott d'la roba ambinteda int'al campagn rumagnòli. L'a scrett neca dal robi ed teatar ed television.
L'è stè assessor d'e su pais nadel, Russi. 'E sta a Porto Fuori, un paisen avsen a Ravenna.
Opàr
Narrativa
Èrba mèdga (Medicago sativa)
èrba mèdga (Medicago sativa L.) ćiamèda anca èrba Spagnà o, pù raramént alfalfa a la mòda d'ingles (cal véna da la paròla araba al-fáṣfaṣa c'la vól dir"forağ"), l'é n'èrba dla famija dil Fabacei (che fin a socuant ani fà la s'ćiamèva dil Léguminósi).
Lèrba médga l'é originèria ed l'Asia e, in Italja, l'é coltivèda bombén a caval dl'Emilja, dla Lómbardia e dal Vènèto.
Descrisión
Il foij i'én trifoijèdi tant c'me i tarfoj, mo i s'cònòsén par via d'la présénsa dal picól che i trafoj i n'gan miga. Al fioór, c'al pol isór bianc, rósa o violètt al ga la forma tipica di fioór dil Leguminosi, l'è compign –o par lo meno simil– a col chi fan il fävi (Viccia faba) e i revjoòt (Pisum sativum). L'èrba médga la fa di frutt pićen (che in pratica pò i'én d'il teghi tant c'me culì di fasò) a fórma ed còva ed gozèn con dentór sinc'o sés sminsén'ni (sént i pesén si e no 200 milìgram).
Mod éd drovèrla
L'é la pianta da forağ pù difusa e la vén drovèda principalmént par fèr dal fén o dil farén'ni disidratèdi. Al momént bón par tajer l'èrba médga da fén l'é quanda la fiorisà, dòpa la vénà pù legnósa e la pèrda in nutriént, specialmént in protéini. Al fén d'èrba médga l'é praticament la bèsa dl'alimentasión dil vachi in t'la produsiòn dal formaj nòstran.
A l'èrba médga i n'ghe piäson miga il téri acidi e la produsà pù sè in t'il téri pini ed calsén'na con un pH bén pù ält. La véna coltivèda c'me prè in tal stés sit par pù ani, ed sòlit tri o quator, e la pól där anc quattr'o sinc taij ed fén con dil produsión chi pólén pasèr, s'la ven daqueda bén, i 40 quintäl par Biólca ed Pärma.
Al fioór, o mej, col ca ghe dentór, al ven drovè bombén par la produsiòn ed méla ed bésión.
Étimológia
L'èrba médga (in latén medica e in greco μηδική, pronuncè mediké) la ne s'ćiama miga acsì parché la pól curèr quél, ma parché l'é originèria d'un pòst ćiamè anticamént Média (ch'incò la sarìs la Pèrsia)
Blade (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I putēr 'd 'n èsar ch'al viṿ in etéran. L'anma 'd 'n ès'r umàṅ. Al cōr 'd 'n eróe.|Tagline dal film}}
Blade (id.) 'l è 'n film fantàstic americàṅ dal 1998 ad Stephen Norrington trat da 'l persunàǵ di fumét dla Marvel Comics creâ par Marv Wolfman e par Gene Colan. In dla part dla Racquel a gh'è l'èx atōra ad film pòran Traci Lords.
Custâ quarànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sènt-trént'òṅ. Al gh'à abû dū séguit, Blade II in dal 2002 e Blade: Trinity in dal 2004.
Sunt
In di an Ssanta na dóna 'd culōr la parturìs al sò putèṅ ma la mōr p'r un śbóc ad sangṿ. Chi lò 'l è Eric Brooks (Wesley Snipes). Dvintâ grand, c'n al scutmàj 'd “Al Diùran”, lì lò tut vistî ad nég'r e cun di uciài da sōl adòs al taca na batàja sénsa quartēr c'n i vampîr. Dòp na lòta cun chi èsar lè in na discutéca al bruśa 'l còrp ad Quinn (Donal Logue), òṅ ch'al lavóra p'r al sò nemìg più catìṿ ch'a sa gh sia, al Diàcun Frost (Stephen Dorff).
Da n'atra banda, in dla “House of Erebus”, al cunsìli di vampîr, Lord Dragonetti (Udo Kier) al s la tōś c'n al Diàcun Frost parchè 'l è 'n ciùcia-sangṿ dvintâ e minga nâ cuma lò.
Culegamènt estéran
}}
Luigi Tenco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ragazzo mio, un giorno i tuoi amici ti diranno che basterà trovare un grande amore e poi voltar le spalle a tutto il mondo, no, no, non credere, no, non metterti a sognare lontane isole che non esistono, non devi credere, ma se vuoi amare l'amore, tu non gli chiedere quello che non può dare.|Al mè ragàs, un dè i tò amìg i t diràṅ ch'a bastarà catàr 'n amōr grand e pò prilàr al spali a tut al mónd, nò, nò, minga crédar, nò, minga mét'r-at a insuniàr dgl'ìśuli luntàni ch'i n eśìstan briśa, ta n gh'à mia da crédar, ma s'at vō vlēr bèṅ a 'l amōr, tè ta n gh'à minga da dmandàr qvél ch'al n pōl mia dar.|Ragazzo mio, 1964|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Luigi Tenco (Cassìne, 21 ad Mars dal 1938 - Sanrémo, 27 ad Śnar dal 1967) 'l è stâ 'n puvéta, cantànt e sunadōr itagliàṅ, espunènt dla scóla genuvéśa.
Al s è tòlt la vita durànt la 17śma edisiòṅ dal Fèstival ad Sanrémo dòp ch'la sò canta Ciao amore, ciao l'è stada eliminàda da la cumpetisiòṅ («A fag qvést chè […] cuma at ad prutèsta cónt'r un pùblic ch'al manda Mè, tè e 'l róśi in finàl e na cumisiòṅ ch'la sarnìs La rivulusiòṅ»).
Culegamènt Estéran
}}
Refûś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al refûś ("refuso" in itagliàṅ, "refūsus" in latèin) in dal camp tipogràfic, 'l è 'n erōr, na śvìsta mèinter che 'l tipògraf al cumpòun la riga da stampèr coi caràter mòbil, che per śbàli a gh' pōl gnìr na lèttra in meno o na lèttra in piò, o anca na lèttra scambièda cun n'ètra. In dla prìma próva 'd stampa 'l è fàcil ch'a s in cata soquànt, mo dòp 'd avér-i corêt, al lavōr al 'n armàgn sàinsa e alóra al cliscè al pōl gnìr stampê. I refûś i s càten anca in di scrìt a 'l cumputer, quand a s è cunvìnt 'd avér scrìt giùst, mo invéci al n'è pò mia acsè. P'r estensiòun a s pōl anca ciamèr refûś 'n erōr in dal descòrer.
.hiv
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 31 ed mâǵ dal 2014.
Stefano Bonaccini
Stêven Bunazén (nèd a Canpgajàn dal 1mm ed żnèr dal 1967) l é un puléttic emigliàn, preṡidänt atuèl dla Regiån Emégglia-Rumâgna.
Puliticamänt al s câta a sinésstra; al fà pèrt dal Parté Demucrâtic, mo al sô lavurîr a chèp dla regiån l é aprezè anc a drétta.
Roberto Casalino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Roberto Casalino (Avelìn, 9 ad Śugn dal 1979) 'l è 'n cantànt, parulēr e cumpuśidōr itagliàṅ, famóś p'r avēr scrit soquànt braṅ dvintâ nùmar òṅ in clasìfica in Itàglia cuma Non ti scordar mai di me e Novembre dla Giusy Ferreri, Cercavo amore dl'Emma Marrone, Distratto dla Francesca Michielin, Magnifico ad Fedez e L'essenziale purtâ a 'l sucès a 'l Fèstival ad Sanremo dal 2013 par Marco Mengoni.
In dla sò caréra R. Casalino 'l à anc laurâ par l'Alessandra Amoroso, l'Annalisa, l'Iva Zanicchi, la Nina Zilli, Francesco Renga, i Dear Jack e Antonello Venditti.
Culegamènt estéran
}}
Luca Vanni
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luca Vanni, (Arés, 4 ad Śugn dal 1985, a s lèś [lu:ka 'vanni] in Itagliàṅ) 'l è 'n tenìsta tuscàṅ. 'L è élt un mét'r e nuant'òt e al péśa nuanta-quàtar chilo. Esénd 'n umòṅ acsè grand i al ciàm'n anc Lucòṅ.
Al dróa 'l bras dèst'r e al tira 'l arvèrs cun dū maṅ. In dla sò caréra, in dua 'l à vins sédas tìtui Futures e 'n turnèo challenger a Pòrtrōś, 'l è rivâ a ès'r al nùmar sènt dal mónd 'l 11 ad Maǵ dal 2015. 'L à anc śugâ na finàl ATP 250 su tèra batùda a San Pàulo in dal 2015 pardénd-la cun Pablo Cuevas.
Al gh'à da spés abû di prubléma fìśic, specialmènt a la schina e a i śnòć ch'l è stâ custrét a uperàr-as. Inólt'r in dal 2016 al s è bcâ anc la mononucleóśi.
Caréra
In dal Favràr dal 2015 al riva in finàl a San Pàulo baténd 7-6 7-6 Dušan Lajović e pò, dòp na batàja ad tri óri, al padròṅ ad cà João Souza par 6-4 6-7 6-4. Al 15 dal méś però al pèrd 'l ùlt'm incóntar cun 'l uruguajàṅ Pablo Cuevas par 4-6 6-3 6-7 dòp avér sarvî p'r al match su 'l 5-4 par lò a 'l tèrs. In Maǵ al bat 'l austragliàṅ Bernard Tomić a 'l prim tùran dal Master Mila 'd Madrid par pò pérdar cun Simone Bolelli. In Agóst al vins al challenger ad Pòrtrōś baténd al śugadōr ad cà, al śluvèṅ Grega Žemlja, par 6-3 7-6. In Agóst, dòp avér tòlt part a 'l Roland Garros e a Wimbledon, al próa a qualificàr-'s anc par gl'US Open ma dòp avér batû Taylor Fritz par 6-3 6-3 al céd a Máximo González. In Utóbar al riva in semifinàl in dal challenger ad Brest (6-7 1-6 da Benoît Paire) e 'l méś dòp in qvél ad Brésa (6-7 6-7 da Igor Sijsling).
Culegamènt estéran
}}
Body of Evidence - Il corpo del reato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Capricorn One
{{Metacaixa
Body of Evidence - Il corpo del reato
{{CITAZIONE|'N at 'd amōr o 'n at... ad mòrt.|Tagline dal film}}
Capricorn One
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Body of Evidence - Il corpo del reato
Body of Evidence - Il corpo del reato (Body of Evidence - Al còrp dal reàt) 'l è 'n thriller eròtic americaṅ dal 1992 'd Uli Edel prudót par la Dino De Laurentiis Company e par la Neue Constantin Film. Par cla pelìcula chè la Madonna la s è bcada un Razzie Awards par l'atōra più lòfi.
Custâ trénta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù trént'òt.
Capricorn One
{{Film }}
Body of Evidence - Il corpo del reato
Sunt
Andrew Marsh (Michael Forest), óm 'd afâr ad Pòrtland dimóndi ric, al vîṅ catâ mòrt in dla sò cambra da lèt dòp 'n atàc ad cōr. La pulisìa la n créd minga ch'a sia stada na daśgràsia ma piutòst un masamènt e la suspèta ch'la galerìsta Rebecca Carlson (Madonna) la gh'àppia fat vgnir 'n infàrt faghénd sèg di śōg eròtic purcùs e sadumàś, druànd al sò còrp cuma arma dal delìt. Al pùblic ministēr Robert Garrett (Joe Mantegna) 'l è sicûr ch'la sia culpévula anc parchè, cun la mòrt dal sò amànt ch'al gh'iva anc dal trasi 'd cucaìna in dal sànguv, la s è misa in bisàca un quèl cuma òt migliòṅ ad dòlar. A gh'è anc na testimòni d'l umisìdi, la segretària dla vitma Joanne Braslow (Anne Archer).
Capricorn One
{{CITAZIONE|Sarév-at sóta shock s'at saìs ch'al mumènt più bèl dla nòstra stòria 'd adès al prév mai èsar sucès dabòṅ?|Tagline dal film}}
Body of Evidence - Il corpo del reato
Culegamènt estéran
}}
Capricorn One
Capricorn One (Capricór'n Òṅ) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e britànic dal 1977 scrit e dirèt par Peter Hyams, baśâ su la teurìa dla cuspirasiòṅ, dimóndi fòrta in di an Stanta, ch'la misiòṅ d'l Apól 11 su 'l prim śbarc d'l óm su la Luna al sia stâ 'n cumplòt dla NASA p'r infnuciàr la gint.
La pelìcula l'è custàda sinc migliòṅ ad dòlar e in dal dupiàǵ itagliàṅ la fà riferimènt a 'n prugràma dla televiśiòṅ itagliàna di an Ssanta ad candid camera, Specchio segreto ad Nanni Loy, quànd òṅ di astrunàuta al n capìs minga cuś 'l è drē a sucéd'r e al s aspèta ch'i gh dìgan ch'l è tut un schèrs mo invéci nò.
Sunt
Dòp quìnd'ś an ad preparasiòṅ e dimóndi bèsi spēś, la NASA l'è prònta a far un viàś spasiàł par métar pē su Mart dòp èsar bèla stada su la Luna. Al guèr'n americàṅ però al n vōl minga métar-'g la fàcia, magàri dòp in dal caś, parchè al gh'à paùra che quèl a pòsa 'ndàr stòrt e 'l Cungrès al n aspèta àtar par tajàr i finansiamènt. Al presidènt di Stat Unî (Norman Bartold) al preferìs acsè armàgn'r a la Cà Biànca e mandàr a Houston al sò vice Price (James Karen), un tisi piutòst malmustóś c'n al respunsàbil dla misiòṅ “Capricorn One”, al dutōr James Kelloway (Hal Holbrook). Chi lò, fra 'l àtar, 'l è in pinsēr parchè al sà ch'al raś al prév avēr-'g un difèt esénd che l'aśiénda ch'la gh'à vindû di cumpunènt la i à fat in ecunumìa par guadàgnàr-ag da piò.
Quànd tut 'l è prònt, a vîṅ urdnâ a i tri austràuta, al culunèl Charles Brubaker (James Brolin), al tenènt culunèl Peter Willis (Sam Waterston) e a 'l cmandànt John Walker (O.J. Simpson), ad śmuntàr śò ad nascòst in présia e 'd lugàr-'s in un sit segrét minga tant luntàṅ. Al raś al partìs acsè sénsa equipàǵ a bōrd.
In séguit Kelloway al và da lōr par dir-ag ch'la misiòṅ l'è saltàda par paùra ch'l'andìs mâł, e a risć dal viti, ma lōr i gh'aṅ da far finta 'd rivàr listés su 'l pianēd rós p'r al bèṅ dla nasiòṅ e di piàṅ dla NASA ch'la gh'à biśógn di fónd dal guèran p'r andàr avànti o sinò l'è la fiṅ. 'L è tut bèla urganiśâ, lōr i gh'aràṅ da giràr un pôc su 'n sit marsiàṅ fat 'd sàbia e giaròṅ in un studi televiśìṿ. In séguit, quànd la navéta la turnarà su la Tèra, i i andràṅ a tōr su n'ìśula. Quànd Brubaker al fà inténdar ch'la sò cusînsia la gh diś ch'al n pōl minga, Kelloway al gh fà capìr ch'l è méj ch'al faga cum al gh'à dit lò o sinò la sò famìja e sò mujēr Kay (Brenda Vaccaro) i prév'n anc far na bruta fiṅ.
A riva 'l mumènt dal śbarc e tut l'Amèrica la s al bév in dirèta televiśìva, a gh'è sōl un tècnic, Elliot Whitter (Robert Walden), ch'al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa parchè al véd ch'al cumunicasiòṅ di astrunàuta i rìvan da tarśènt mia da la baś. Dòp avēr-an dascōrs cun Kelloway e c'n un sò amìg giurnalìsta, Robert Caulfield (Elliott Gould), al sparìs sénsa dir gnint.
Al dè dal ritóran dal Capricorn One a sucéd ch'la navéta la ciàpa fōg. I tri astrunàuta, ch'i éran prònt a 'ndàr su l'ìśula p'r èsar pò recuperâ cuma di eróe, i vìnan fat turnàr indrē in dal capanòṅ di studi televiśìṿ. Brubaker al capìs ch'la misiòṅ l'è andàda stòrta e dònca adèsa p'r al Stat i n pōlan piò armàgn'r in vita, c'n al risć ad psēr cuntàr qvél ch'l è sucès dabòṅ, anc parchè par la nasiòṅ i èṅ tut mòrt. Insém a chi àtar dū al decìd acsè ad scapàr via in aparéć finénd però in dal deśèrt maśagnóś a òvest da Tèxas avénd finî 'l carburànt, cun di elicòtar federài ch'i gh dànan la casa par cupàr-i.
Culegamènt estéran
}}
.marriott
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Forbśi
{{Metacaixa
El forbśi o forbiś (forbici in itagliàṅ) gl'ìn cl atrès che, tgnènd-el sodi cun du dî, da cl èter cô 't vê a strichèr du lamtèini tajìnti 'd metâl l'ùna su cl'ètra, che tùt i lavōr ch'i gh'pasen da mêś i gh'vinen strichê e tajê.
Come perdere una moglie e trovare un'amante
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Come perdere una moglie e trovare un'amante (Cuma pèrdar na mujér e catàr n'amànta) l'è na cumèdia vulgaròta dal 1978 ad Pasquale Festa Campanile.
Al regìsta in dal film al fà véd'r un squantèr'n ad téti, anc qvéli dla Stefania Casini e dla Barbara Bouchet, mujér dal prudutōr Luigi Borghese, mént'r al prutagunìsta Johnny Dorelli al canta 'l pès Golosona.
Sunt
Al dutōr Alberto Castelli (Johnny Dorelli), spuśâ cun l'americàna Helen (Anny Papa), al lavóra cuma cunsulènt publicitàri par la dita rumàna “Al lat dla salùt”. L'ulandéśa Eleonora Rubens (Barbara Bouchet) l'è la mujér 'd un sunadōr Arturo (Gino Pernice) e dimóndi amìga dla purcùsa Marisa (Stefania Casini) ch'a gh piàś far yoga da 'n napulitàṅ (Enzo Cannavale) ch'al s fà pasàr p'r un guru indiàṅ (Enzo Cannavale).
Un dè, dòp avēr buciâ la sò màchina cun qvéla dl’Eleonora in un parchéǵ, Alberto al tórna a cà prima e acsè al bèca sò mujér in dal bagn nûda cun 'l idràulic (Ugo Maria Morosi). Anc l’Eleonora la gh'à na surpréśa cumpàgna quànd la vèra 'l us dla sò vila, praticamènt la gh'à i còr'n anc lē. I dū i próan a tōr-as la vita par la depresiòṅ pò i tàc'n a 'ndàr da 'n psicòlug, al dutōr Rossini (Felice Andreasi), par far-as pasàr al magòṅ. Chi lò al gh cunsìlia 'd far un viàś in muntàggna in Val Malènc in Valtelìna e i dū i partìsan par la Lumbardìa sénsa savēr ch'i èṅ drē a far al stés quèl.
Alberto e l’Eleonora i s incróś'n in dla bàita di spóś Anselmo (Carlo Bagno) e Anita (Elsa Vazzoler), padròṅ ad cà. A 'l inìsi i s quistiónan, arcurdànd 'l incidènt ad soquànt dè prima, pò però i dvènt'n amìg tant che Alberto al s insfìls' in dal lèt dla dóna sénsa savēr che sōta i linsōi a gh'è la Marisa ch'l'éra vgnuda a catàr la sò amìga. La risulìna, in tut al manéri, la taś parchè dū cōlp la i s fà dar vluntéra.
Al dè dòp, durànt un gir su la néṿ in sî, Alberto e l’Eleonora i finìs'n in un muć ad paja muciàda fóra in un camp e i dū còrp ślâ i s unìsan par caś in un baś. Quànd i sucuridōr i i càt'n in fiṅ 'd vita, pinsànd ch'i fùsan dū muróś, i i spóś'n in articulo mortis. Anc s'al ròbi i n stàvan minga acsè, quànd chi lōr dū i s armìt'n in salùt, i decìd'n ad métar-'s insém dabòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Siacàl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al siacàl (sciacallo in itagliàṅ) 'l è 'n mamìfar dla famìja di Canidae ch'al mét insém quàtar spéci 'd bèsti imparentàdi c'n i caṅ, c'n i lóv e c'n i coyote (cgnusû anc cuma siacàl americàṅ):
Descrisiòṅ
Lung stanta cm a 'l incìrca e c'n un mantèl śal-rusàstar, al siacàl l'è na bèstia ch'in gènar la và in gir ad nòt e ch'l ubedìs, faghénd dal vòlti di grup pìcui insém, a na còpia masć e fémna ch'la cmanda e ch'l'armàgn insém par tuta la vita. Chi lōr i sarnìs'n un teritòri par vìv'r-ag e i al batéśan cun di pét e dla pisa par far savēr a chi àtar siacài che qvàl lè 'l è 'n quèl lōr.
Dal vòlti par catàr da magnàr i rìv'n anc a 'l masi in du a s mùcia 'l rusc di óm. In di tèmp atìg, in dla siviltà egisiàna, al siacàl 'l éra 'l dio dla mòrt ciamâ Anubi. La paròla "siacàl" la daśvîṅ da 'n tèrmin turc, "Çakal", ch'a sò vòlta 'l è parènt dal persiàṅ "Shaghāl" e dal sànscrit "Śṛgālaḥ".
P'r al fat ch'i èṅ 'd bòca bòna e ch'i màgnan vluntéra anc al carógni, in dal linguàǵ cumùṅ un siacàl l'è na bruta parsòna ch'la s imprufìda dal daśgràsi 'd chi àtar par ciapàr di vantàś par lò sénsa mèrit.
Àtar prugèt
}}
26 d'utóber
Al  l'è al 299śum dè dal calendàri gregoriàn (300śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 66 dè a la fin dl'an.
1843 (nùmer)
{{Metacaixa
483 (nùmer)
{{Metacaixa
1843 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1843, mo invéci 'l an 1843, 't ê da 'ndèr chè) Al 1843 (mileotseintquarantatrī, milleottocentoquarantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1842 (mileotseintquarantadū) e 'l vin prìma dal 1844 (mileotseintquarantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintquarantatriéśim post.
483 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 483, mo invéci 'l an 483, 't ê da 'ndèr chè) Al 483 (quaterseintutantatrī, quattrocentottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 482 (quaterseintutantadū) e 'l vin prìma dal 484 (quaterseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintutantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1843 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
227
Al 227 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Femina ridens
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Femina ridens (Fémna ch'la rid) 'l è 'n śal dramàtic dal 1969 ad Piero Schivazappa.
In dal film a s véd na statṿa dla figa dintàda ch'la tōś spunt da l'òpra 'd Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely e Per Olof Ultvedt.
Sunt
Al dutōr Sayer (Philippe Leroy), migliardàri diretōr 'd 'n istitùt filantròpig, al gh'à 'n segrét ch'al tîṅ lugâ, qvél 'd èsar na parsòna cumplesàda in fat ad sès da quànd da pìcul 'l à vdû na fémna 'd scurpiòṅ masàr e magnàr al masć dòp avēr ciulâ. Na sira, prufitànd-as dal fat che na giurnalìsta ciamàda Mary (Dagmar Lassander) l'éra vgnuda a cà sua par tōr di lìbar, al decìd ad dar-ag la śdòrmia par far-la parśunēra e tacàr acsè un śōg sàdig sèg.
'L óm al la liga atàc a na cróś e al la custrìnś a baśàr un fantòs ch'al gh sumìlia, pò al gh mét dal manéti lasànd-la da par lē a pinsàr che prèst al la cuparà. Sayer al fà véd'r a la Mary dal fóto 'd atri dóni da lò turturàdi dgénd-ag ch'al li à cupàdi p'r al gust ad far-li patìr, specialmènt a livèl psiculògic, parchè i sànan ch'i muriràṅ anc s'i gh'aṅ listés in cōr suo na spransa piculìna ad scampàr-la.
Dòp avēr purtâ la ragàsa dagnóra a 'l punt ad tōr-as la vita, 'l óm al gh cunfèsa ch'l'éra tuta na cumèdia, ch'al pagàva dal putàni, cuma na sòcla (Mirella Pamphili) ch'la gh'iva da ès'r a 'l sò pòst, par recitàr la part dla dóna schisa e in sò putēr custréti a far tut qvél ch'al vliva lò e ch'adès, vdénd-la da par lē a cà sua, 'l iva tòlt l'ucaśiòṅ ad far un śōg véra anc s'l à capî a la fiṅ ch'al n è minga bòṅ ad masàr dabòṅ.
La Mary la decìd ad jutàr-'l a pasàr cal distùrub lè ch'al gh'à in di cunfrònt ad cal dóni ma Sayer al n s rénd minga cònt 'd èsar drē a finìr in trapla.
Culegamènt estéran
}}
.dentist
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 31 ed mâǵ dal 2014.
691 (nùmer)
{{Metacaixa
879 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1125
Al 1125 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
691 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 691, mo invéci 'l an 691, 't ê da 'ndèr chè) Al 691 (seseintnovantùn, seicentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 690 (seseintnovànta) e 'l vin prìma dal 692 (seseintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintnovantunéśim post.
879 (nùmer)
Al 879 (ôtseintstantanōv, ottocentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 878 (ôtseintstantaòt) e 'l vin prìma dal 880 (ôtseintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintstantanōvéśum post.
691 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
879 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 879 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 293: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.one
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
An 1770
I an 1770 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1770 infìn a 'l 1779 ciapê dèinter.
Nostra éra
77777777999999998
L'uccello dalle piume di cristallo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut i sîg ad cal mónd chè i n t jutaràṅ briśa|Tagline dal film}}
L'uccello dalle piume di cristallo (’L uśèl da 'l plumi ad cristàl) 'l è 'n film śal dal 1970 ad Dario Argento ch'al vèra al perìud thriller dal regìsta rumàṅ, quél di tri film cun dal bèsti in di tìtui, prima 'd Il gatto a nove code e ad Quattro mosche di velluto grigio.
Quànd 'l è gnû fóra in dal sali, al film 'l à muciâ sù 2 migliàrd e 400 migliòṅ ad Franc.
L'òpra l'è la prima giràda par Dario e la tōś ispirasiòṅ da 'l lìbar La statṿa ch'la siga (The Screaming Mimi) ad Fredric Brown. Gl'estéran i èṅ stâ fat dagnóra tut in dal quartér Flamìni ad Róma.
Sunt
Sam Dalmas (Tony Musante) 'l è 'n americàṅ uriginàri dl'Itâglia ch'al lavóra a Róma in 'n istitùt ad siénsi naturàli dòp èsar stâ jutâ a catàr-al da 'n sò amìg ch'al stùddia gl'uśèi, al prufesōr Carlo Dover (Raf Valenti). Sam al s divertìs però anc a scrìvar di lìbar e al gh'à na muróśa itagliàna, la Giulia (Suzy Kendall).
Na sira, méntar 'l è drē a turnàr a cà, al véd un tintatìṿ 'd umicìdi in na galerìa 'd art mudérna. Par strada al tîn 'd òć a na litgàda fra 'n óm e na dóna rósa ad cavìi, ch'la stramàsa par tèra frida da na scurtlàda. Quànd a riva lè la pulisìa, a s vèṅ a savér ch'a s trata dla mujér dal diretōr dal musèo Alberto Ranieri (Umberto Raho), la Monica (Eva Renzi).
A próa a cavàr-ag fóra quèl al cumisàri Morosini (Enrico Maria Salerno) ch'al s è anc mis in tèsta che qvél ch'l à tirâ 'l cōlp al sia un manìac ch'l iva in cal méntar cupâ tri dóni in dal gir 'd un méś.
Dalmas al gh'à da réndar cònt a la pulisìa cuma testimòni e al cònta incòsa ma a gh par ad daśmindgàr quèl 'd impurtànt. In cal méntar al masadōr al cópa na śuvnòta ad vint-i-òt an ch'la viṿ da par lē, tirànd-ag na scurtlàda dòp avér-ag cavâ via al mudandìni. Quànd la Monica la vèṅ fóra da 'l uśdàl, Sam al la và a catàr a cà sua par far-ag dal dmandi ma sò marè al gh diś ch'la n è minga bòna ad dascórar parchè la tōś di sedatìṿ.
'L americàṅ, dòp ch'i gh'aṅ purtâ via al pasapòrt parchè indagâ anca lò, al và in dal negòsi 'd antiquariâ in dua la lauràva la prima vitma par pascàr dal nutìsi. Al titulàr al gh cònta ch'al dè dal masamènt 'l iva vindû un quàtar naif particulàr, in dua na ragasōla la patìva na viulénsa. Dalmas al s fà dar na foto dal dipìnt e al s la pòrta a cà, miténd-la atàc a 'l mur par tgnir-la sèmpar sót a i òć.
Cla nòt lè però a mōr cupàda 'n atra dóna, in 'n asinsōr a cólp ad raśōr.
Culegamènt estéran
}}
7 d'utóber
Al  l'è al 280śum dè dal calendàri gregoriàn (281śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 85 dè a la fin dl'an.
226
Al 226 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
A fortiori ratione
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
A fortiori ratione, scurtê anca in a fortiori, l'è na manéra 'd dir latèina ch'a vōl significhèr "incòr de più", c'ma in dl itagliàṅ a maggior ragione.
Cla manéra 'd dìr chè l'è abàsta druèda quànd a s tira fóra 'n argumèint ch'al fortìfica un quèl ch'a s era bèle drē a dìr.
Colegamèint estèren
}}
.jcb
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
1135
Al 1135 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Omid Djalili
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
.market
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 31 ed mâǵ dal 2014.
Omid Djalili
Omid Djalili (Lóndra, 30 ad Setémbar dal 1965, a s lèś [əˈmiːd dʒəˈlɪli] in ingléś) 'l è 'n còmig, 'n atōr e 'n ardupiadōr britànic, fiōl dna famìja 'd iraniàṅ ch'l'è andàda a star in Inghiltèra.
In dal 2010 'l à vins al prèmi cuma mijór atōr prutagunìsta a 'l Festìval dal Film ad Turèṅ par la pelìcula Infedele per caso.
Àtar prugèt
}}
Rob Paulsen
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Robert Fredrick Paulsen III, cgnusû méj cuma Rob Paulsen (Detroit, 11 ad Mars dal 1956), 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
225
Al 225 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tabù - Gohatto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L ùltim caplavōr ad Nagisa Ōshima.|Tagline dal film}}
Tabù - Gohatto (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1999 ad Nagisa Ōshima, turnâ a giràr dòp 'l ìctus ch'l iva patî in dal 1996, trat da 'n rumànś ad Ryōtarō Shiba.
Sunt
Vèrs la mità dal XIX sécul al śōvan Kanō Sōzaburō (Ryuhei Matsuda) al tōś part a na selesiòṅ ad samurài in dla regiòṅ ad Kyòto. A sarnìr i óm giùst p'r al còrp di Shinsengumi a gh'è i cmandànt Isami Kondo (Yôichi Sai) e Toshizo Hijikata (Takeshi Kitano) e 'l tenènt Soji Okita (Shinji Takeda).
Tashiro al gh buta subìt i òć adòs e 'l ragàs al vîṅ sarnî insém a 'n àtar samurài, Hyozo Tashiro (Tadanobu Asano).
Culegamènt estéran
}}
168 (nùmer)
{{Metacaixa
Paradòs d'l impicâ
{{Metacaixa
168 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Paradòs d'l impicâ
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al “paradòs d'l impicâ”, cgnusû anc cuma 'l “paradòs dl'interugasiòṅ a surpréśa”, 'l è 'n paradòs lògic strulgâ da 'l matemàtig Martin Gardner. A s trata 'd un paradòs ch'al cata rispòsta in di ragiunamènt dla lògica sfumàda.
Descrisiòṅ dal paradòs
Un giùdas al cundàna a mòrt un parśunēr dgénd-ag sōl ch'al sarà impicâ a meśdè 'd un dè dla stmana a vgnir da lunadè a venardè e che par lò a sarà na surpréśa. Al delinquènt al gh pénsa bèṅ sù e al riva a pinsàr ch'al la scamparà faghénd al ragiunamènt descrìt chè 'd sóta.
P'r èsar cupâ 'd venardè al parśunēr al gh'arév 'd ès'r incóra viṿ giuidè dòpmèśdè mo s'a sucidìs un quèl dal gènar a n sarév piò na surpéśa èsar masâ 'l dè dòp (esénd 'l ùltim giōran ch'a gh armàgn), dònca 'l venardè al gh'à da èsar scanślâ. Mo in cla manèra chè 'l ùltim dè bòṅ par l'impicagiòṅ al dvènta 'l giuidè ch'al gh'à da èsar tirâ via anc lò parchè a n sarév piò na surpréśa 'l mercurdè par la stésa pinsàda. Faghénd al stés ragiunamènt a 'l indrē al cundàna 'l è sicûr ad far-la franca mo invéci al vîṅ masâ mercurdè.
Spiegasiòṅ
Tachém c'n al dir ch'al fat ad cuntàr a òṅ ch'a sucedrà un quèl a surpréśa più avànti 'l è bèla ruinàr la surpréśa e al 'l è incóra da piò s'a gh'è pôc dè prima ch'a sucéd al fat. Calculànd al paradòs in na questiòṅ ad prubabilità a s pōl dir séns àtar ch'al fat ch'al masamènt a gh sia subìt al prim dè l'è na surpréśa 'd sicûr parchè al parśunēr al sà ch'l'impigagiòṅ la gh pōl èsar in òṅ di sinc dè a vgnir dònca, s'la gh fus pròpria 'd lunadè, chi lò al n la sa spetàva briśa esénd 'n evènt par lò ch'al gh'iva na prubabilità 'd 1/5. Andànd avànti c'n i dè la surpréśa la gh armàgn sōl fiṅ a mercurdè dla matìna (1/3) parchè bèla da la basōra in avànti al risć 'd èsar masâ al pasa a 1/2 dònca a n è piò 'n fat minga atéś pinsànd a la lògica.
}}
La casa delle ombre maledette
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd a cala 'l Sōl, al terōr al taca!|Tagline dal film}}
La casa delle ombre maledette (La cà dgl'òri maladìdi) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1971 ad Dan Curtis, séguit dal sò film d'l an prima La casa dei vampiri.
'L è stâ girâ in dal stat ad New York e 'l à fat sù un migliòṅ e quàt'r ad dòlar dòp ès'r-an custâ nuvsènt-mila.
Sunt
Quentin Collins (David Selby) e sò mujér Tracy (Kate Jackson) i èṅ na còpia 'd śōvan ch'i erèditan un castèl in campàggna. Quànd i rìvan là i càtan la guernànta Carlotta Drake (Grayson Hall), ch'la sà incòsa di fat sucès anc sècui prima, e 'l custōd, Gerard Stiles (Jim Storm). I s pòrtan sèg anc dū amìg, Alex Jenkins (John Karlen), scritōr ad rumànś ad scarésa, e sò mujér Claire (Nancy Barrett).
Stand lè Quentin, ch'al fà 'l pitōr 'd art astràta, 'l armàgn impresiunâ da i quàdar di mémbar dla sò rasa, specialmènt qvél dna bèla dóna biónda, l’Angelique (Lara Parker), amànta 'd òṅ ch'al gh sumìlia dimóndi, Charles Collins (David Selby), fradèl ad sò marè Gabriel (Christopher Pennock). La dóna l'éra stada impicàda 'l sècul prima parchè cardùda na stria ma l'iva prumìs ad turnàr a sò fiōla pìcula, la Sarah (Monica Rich).
.barclaycard
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
La casa delle ombre maledette
Sunt
Dòp che Quentin al diś a la Carlotta ch'ad nòt al gh'à di arbgàt ad chi persunàǵ lè, lē la gh cunfèsa 'd èsar la reincarnasiòṅ dla Sarah e lò ad Charles. Chi lò 'l éra stâ murâ viṿ in na cripta insém a 'l cadàv'r ad sò cugnàda.
Una lucertola con la pelle di donna
{{Metacaixa
La casa delle ombre maledette
Culegamènt estéran
}}
Una lucertola con la pelle di donna
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un terōr ch'al mòrśga e ch'al róśga al s tacarà a 'l tò sarvèl!|Tagline dal film}}
Una lucertola con la pelle di donna (Un nigrōl cun la pèl ad dóna) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Lucio Fulci.
Sunt
La Carol Brighton (Florinda Bolkan) l'è na dóna burghéśa ch'la viṿ a Lóndra e l'è pîna ad bèsi parchè l'è la fiōla 'd un avucàt ch'al vrév tacàr na caréra pulìtica, Edmond (Leo Genn). L'è spuśàda cun Frank Hammond (Jean Sorel), 'n avucàt anca lò ch'al gh'à na fiōla, la Joan (Edy Galleani).