cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Fabbiano
Caréra
In dal 2015, dòp ès'r-as mis in bisàca tri tìtui Features ad fila, al riva in semifinàl in dal Challenger ad Nàpuli pò in Maǵ al s qualìfica a Róma ma 'l cata subìt Richard Gasquet ch'l al bat par 6-1 7-6. In Agóst al tōś part a 'l Challenger ad Cordenons. Dòp avér batû Federico Gaio par 6-2 6-2 al pèrd da Paolo Lorenzi par 6-7 6-4 1-4 bandòṅ.
In dal 2016, baténd al lusemburghéś Gilles Muller par 6-4 7-5, al riva in di quàrt in dla turnèo ad Chennai in dua 'l pèrd da Benoît Paire par 4-6 5-7.
Culegamènt estéran
}}
Alejandro Falla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Alejandro Falla (Cali, 14 ad Nuvémbar dal 1983, a s lèś /aleˈxandro 'faλa/ in Spagnōl) 'l è 'n tenìsta culumbiàṅ prufesiunìsta da 'l 2000. 'L è élt 185 cm e al péśa 77 chilo. Al dróa 'l bras sinìst'r e 'l tira 'l arvèrs a dū maṅ.
Al 16 ad Luj dal 2012 'l è rivâ a ès'r al nùmar quarànt'òt dal mónd in singulàr, al secónd dal sò paéś a finìr in di prim sènt dòp Mauricio Hadad. L'è stâ bòṅ ad bàt'r anc un Top 10 cuma Nikolaj Davydenko e di àtar cuma Gaël Monfils e Juan Martín del Potro. In dal 2010 'l è andâ in a risć ad far fóra Roger Federer a Wimbledon pardénd sèg sōl par 6-4 7-5 4-6 6-7 0-6 mént'r in dal 2011 al gh l'à cavàda a rivàr in di utàṿ a 'l Roland Garros.
Culegamènt estéran
}}
882 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 882, mo invéci 'l an 882, 't ê da 'ndèr chè) 'L 882 (otseintutantadū, ottocentottantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 881 (otseintutantùn) e 'l vin prìma edl 883 (otseintutantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintutantaduéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 882 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 441: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.hangout
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
.vet
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 31 ed mâǵ dal 2014.
221
Al 221 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Frenesie... militari
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L èśèrcit 'l à fat 'd Eugene 'n óm ma la Daisy la gh'à dâ 'l adestramènt ad baś!|Tagline dal film}}
Frenesie... militari (Freneśìi... militàri) 'l è 'n film dramàtic dal 1988 ad Mike Nichols trat da la cumèdia 'd Neil Simon Biloxi Blues.
Cal film chè 'l è stâ bòṅ ad far sù da piò ad sinquànt'òṅ migliòṅ ad dòlar, esénd-an custâ sōl vint.
Sunt
Eugene Morris Jerome (Matthew Broderick) 'l è 'n śōv'n ad vint an ad Brooklyn. Durànt 'l ùltim an dla secónda guèra mundiàla i al ciàm'n a far al suldâ e i al màndan a Bilòxi in Missisìpi par 'n adestramènt ad sinc stmani.
Insém a di àtar suldâ, al tacabrìghi Wykowski (Matt Mulhern), 'l ebrèj Epstein (Corey Parker), al cuntabàli Selridge (Markus Flanagan), al tìmid Carney (Casey Siemaszko) e 'l fnòć Hennesey (Michael Dolan), al gh'à da far i cònt c'n un sergìnt sénsa cōr, Merwin J. Toomey (Christopher Walken).
Culegamènt estéran
}}
.temasek
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Hellraiser
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Di lìmit a n gh 'n è briśa.|Tagline dal film}}
Hellraiser (Caśèṅ Infernàł) 'l è 'n film ad scarésa ingléś dal 1987 ad Clive Barker trat da 'n sò racònt da 'l tìtul “The Hellbound Heart”. Al gh'à abû òt séguit: Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno (1989), Hellraiser III - Inferno sulla città (1992), Hellraiser IV - La stirpe maledetta (1996), Hellraiser 5: Inferno (2000), Hellraiser: Hellseeker (2002), Hellraiser: Deader (2005), Hellraiser: Hellworld (2005) e Hellraiser: Revelations (2011).
Custâ un migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad quatórdas.
Sunt
Larry Cotton (Andrew Robinson) e la sò secónda mujér, la Julia (Clare Higgins), i decìd'n ad spatinàr in di dintór'n ad Lóndra in na vila bandunàda da an in dua, soquànt tèmp prima, la dóna e sò cugnâ Frank (Sean Chapman) i éran sòlit gusàr prima che lò al murìs e i sò rèst i armagnìsan là. Rivâ in dal pòst Larry al s fà mâł a na maṅ pardénd sangṿ. Al gósi i déśdan Frank ch'l éra in na cunsisiòṅ ad dasfacimènt fìśic dòp avér pruâ a vèrar na scatla misterióśa. Sinténd di stus vgnir da la cambra da lèt, la Julia la và a védar e la cata 'l sò ex amànt mis da schiva parchè p'r armét'r-as al gh'à biśógn ad sangṿ nóṿ. La dóna la decìd ad jutàr-al purtànd-ag dal vitmi fréschi.
Culegamènt estéran
}}
692 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 692, mo invéci 'l an 692, 't ê da 'ndèr chè) Al 692 (seseintnovantadū, seicentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 691 (seseintnovantùn) e 'l vin prìma dal 693 (seseintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintnovantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1175
Al 1175 (MCLXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Kyōto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Kyōto (京都市 in Giapunéś) l'è na sità dal Giapòṅ ad un migliòṅ e sincsènt mìla abitànt ch'la s cata in dla regiòṅ dal Kansai, in d'l ìśula 'd Honshu, a la fōś di fiùm Kamo e Katsura. Al sìndic 'l è Taisaku Kadokawa.
Ligamm ad föra
}}
220
Al 220 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Jared Fogle
{{metacaixa
Jared Scott Fogle (Indianàpulis, 23 'd Agóst dal 1977), cgnusû anc c'n al scutmàj ad “the Subway Guy”, 'l è 'n atōr americàṅ e èx óm sìmbul dal campàgni publisitàri dla cadéna 'd risturànt fast food dla Subway.
Àtar prugèt
}}
603 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 603, mo invéci 'l an 603, 't ê da 'ndèr chè) Al 603 (seseinttrī, seicentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 602 (seseintdū) e 'l vin prìma dal 604 (seseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseinttriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Lee Grant
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Lyova Haskell Rosenthal, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Lee Grant (New York, 31 'd Utóbar dal 1927), l'è n'atōra americàna.
In dla sò caréra l'è stada candidàda par quàtar vòlti a i Prèmi Òscar, vinsénd in dal 1975 cuma atōra minga prutagunìsta in Shampoo 'd Hal Ashby. L'è stada premiàda anc a la quìnta edisiòṅ dal Fèstival ad Cannes par la sò part in Pietà per i giusti ad William Wyler, al sò film ad debùt. In di an Ssanta l'à recitâ in stant'òṅ epiśòdi dal telefìlm Peyton Place ch'al gh'à frutâ 'n Emmy Award.
L'è la màdar dla Dinah Manoff abùda da 'l sò prim marè, al scritōr Arnold Manoff. in di an Sinquànta l'è stata custréta a testimuniàr cónt'r ad lò, batśâ cuma 'n cumunìsta, davànti a la Cumisiòṅ par gl'atività anti-americàni dal guèran di Stat Unî ma, esénd-as tiràda indrē, l'è finìda anc lē in dla lista négra, catànd pò di prubléma a lauràr a Hollywood parchè i gh'ìvan sarâ tut al pòrti.
Culegamènt estéran
}}
.goog
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Sentìmeter
{{Metacaixa
Al sentìmeter (centimetro in itagliàṅ), scrìt col sìmbol cm, 'l è n'unitè 'd amśùra ed lunghèsa ch'la corespònd a 'n sentéśim ed mēter:
Colegamèint estèren
}}
18 d'utóber
Al  l'è al 291śum dè dal calendàri gregoriàn (292śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 74 dè a la fin dl'an.
Finalmente maggiorenni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Quàtar ragàs, 'n ubietìṿ: andàr a fighi a la salvàdga!|Tagline dal film}}
Finalmente maggiorenni (Finalmènt grand) l'è na cumèdia ingléśa dal 2011 ad Ben Palmer trata da la série televiśìva britànica The Inbetweeners. In dal Régn Unî la gh'à abû 'n bèl sucès, l'è stada la cumèdia più vduda in dla sò prima stmana 'd prugramasiòṅ, tant ch'in dal 2014 la gh'à abû 'n séguit, The Inbetweeners 2.
Custâ tri migliòṅ e mèś ad sterlìni, al film 'l à pò purtâ a cà utànt'òt migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Jay Cartwright (James Buckley), Will McKenzie (Simon Bird), Simon Cooper (Joe Thomas) e Neil Sutherland (Blake Harrison) i èṅ quàtar ragàs ingléś da 'l bandi ad Manchester ch'i decìd'n ad far-as na vacànsa a Créta per festegiàr i lōr daśdòt an e anc par cgnósar dal ragàsi da purtàr-'s a lèt anc se Simon al pènsa sèmp'r a la sò èx muróśa, la Carli (Emily Head), ch'la 'l à péna mulâ e ch'la s cata a Malia anc lē.
1060 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1060 (milessànta, millesessanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1059 (milecinquàntanōv) e 'l vin prìma dal 1061 (milessàntaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MLX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milessàntaéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1060 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 530: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Pupàs ad néṿ
{{Metacaixa
Un Pupàs ad néṿ 'l è na figùra fata 'd néṿ par divertimènt ch'l'arcòrda in na quàlc manéra 'n óm. 'L è fat miténd insém tri bòci 'd néṿ una insìma a cl'atra faghénd acsè cô, bust e gambi. A s trata 'd un śōg da spés fat p'r i putèṅ in dla stagiòṅ d'l Invéran in di pòst in du a néva e a fà fréd o sinò al pupàs al s dasfà in présia.
Àtar prugèt
}}
An 1900
I an 1900 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1900 infìn a 'l 1909 ciapê dèinter.
219
Al 219 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Sadismo (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Debùt a la granda su 'l schérum ad Mick Jagger!|Tagline dal film}}
Sadismo (Sadìśum) 'l è 'n film dramàtic dal 1970 ad Donald Cammell e 'd Nicolas Roeg, chè a 'l sò debùt da regìsta. La pelìcula, giràda in dal 1968 a dir dabòṅ, l'è finìda in dal 1999 in dla lista di sènt film britànic mijōr dal XX sécul, a la puśisiòṅ 48 p'r al British Film Institute.
Al 19 ad Setémbar dal 1970 'l è vgnû fóra 'n disc cun la culòna sunóra dal film da 'l tìtul Performance cun dènt'r al pès ad Mick Jagger Memo from Turner.
Sunt
Chas (James Fox) 'l è 'n delinquènt ch'al fà 'l piciadōr par na banda 'd criminài 'd Lóndra cmandàda p'r Harry Flowers (Johnny Shannon). Quànd Chas al decìd ad far ad tèsta sua, andànd cónt'r a 'n órd'n ad Flowers miténd-'ś in mèś a na questiòṅ fra lò e 'l pruprietàri 'd un negòsi 'd scumési ciamâ Joey Maddocks (Anthony Valentine), a scòpia 'n masèl fra i óm ad Maddocks, Chas e Flowers stés.
Chas al vrév scapàr via a 'l èstar jutâ p'r al sò amìg Tony Farrell (Kenneth Colley), in dal méntar però al cata la manéra 'd andàr a lèt c'n al dū ragàsi. La Pherber la gh fà però magnàr di funś psichedèlig.
Culegamènt estéran
}}
1267 (nùmer)
{{Metacaixa
1185
Al 1185 (MCLXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1267 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1267, mo invéci 'l an 1267, 't ê da 'ndèr chè) Al 1267 (milduśeintessantasèt, milleduecentosessantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1266 (milduśeintessantasē) e 'l vin prìma dal 1268 (milduśeintessantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintessantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.ifm
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Che fine ha fatto Baby Jane?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
.淡马锡
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Che fine ha fatto Baby Jane?
Che fine ha fatto Baby Jane? (Che fiṅ à-la fat la Baby Jane?) 'l è 'n thriller psiculògic in biànc e négar dal 1962 ad Robert Aldrich trat da 'l rumànś umònim 'd Henry Farrell. 'L è stâ preśentâ a 'l Fèstival ad Cannes dal 1963 e 'l à pò vins al Prèmi Òscar p'r i custùm dla Norma Koch. Al gh'à abû àtar quàtar Nomination, c'n anc qvéla par l'atōra prutagunìsta, la Bette Davis, ch'la fava la part dla Baby Jane. Cal persunàǵ chè 'l è stâ mis in dal 2003, da 'l American Film Institute, a 'l 44śum pòst di sinquànta più catìṿ ad sèmpar dal cìnema americàṅ.
Al film al mét insém dū star 'd Hollywood di an pasâ, la Davis e la Crawford, ch'i gh'ìvan d'l òdi dabòṅ l'una cun cl'atra tant che la Bette la s éra misa a bévar sèmpar dla Coca-Cola in sal sét saénd ch'al marè dla Joan al fava 'l aministradōr delegâ dla Pepsi Cola. Quànd la Davis l'è stada numinàda p'r al Prèmi Òscar, la Crawford, ch'la sprava che lē la n vinsìs minga la statṿa, la s éra śibìda 'd andàr a tōr al prèmi a 'l pòst dl'Anne Bancroft, numinàda p'r al film Anna dei miracoli, ch'la n psiva briśa. Quànd pò l'è andàda pròpria acsè, la Crawford l'à dit a la Davis: “La gh'à da scuśàr-um, a gh'ò 'n Òscar da ciapàr”. La Davis, da 'l cant suo, la dgiva dla Crawford «L'à durmî cun tut al stéli dla MGM, a part la caggna Lassie» e quànd l'è mòrta in dal 1977 «Òṅ al n gh'à mai da dir di quèi brut in si mòrt, sōl di quèi bèi... La Joan Crawford l'è mòrta, che bèl!».
Par la cansòṅ I'm Written a Letter to Daddy (A-j-ò scrit na létra a 'l mè papà) cantàda a 'l inìsi dal film da la Baby Jane a s è tòlt spunt da 'l braṅ cantâ par la Marilyn Monroe in dla pelìcula Facciamo l'amore dal 1960, My Heart Belongs to Daddy (Al mè cōr 'l è 'n quèl dal papà).
Sunt
In dal 1917 la Jane Hudson (Bette Davis) l'è na putìna prudìgi ch'la gira i teàtar di Stat Unî par śibìr-as, insém a sò pàdar ch'al gh sòna al piàṅ, in spetàcui dal gènar vaudeville in dua lē la canta e la fà di balét, cun di fiòc e di nàstar in si cavìi biónd e risulèṅ. Al sò sucès l'è acsè grôs ch'i gh fàn'n anc dal bàmbuli sumiliànti. In cà però l'è visiàda e la fà i caprìs cuma na diva e la dà sèmp'r adòs a sò surèla timda, la Blanche (Joan Crawford).
Al ròbi però i càmbian, e dimóndi, soquànt an dòp. Dvintàda na baghéta granda, la Baby Jane la pèrd al frésc di an indrē e la gint la taca a daśmindgàr-'s ad lē. Par cóntar la Blanche la taca na caréra ad sucès in dal mónd dal cìnema quànd la dvènta na star in dla Hollywood di an Trénta. Purtròp par lē, in dal 1935 la patìs 'n incidènt minga ciàr quànd na màchina la gh và adòs śbragànd-ag la spina dursàla. La pòvra Blanche l'è acsè custréta a vìv'r in na scrana a rudèli p'r al rèst dla sò vita. A pōl èsar ch'a sia stada pròpria sò surèla a mét'r-la sóta quànd lē l'éra drē a vèrar al cansèl p'r andàr in cà.
Dimóndi an dòp, in dal 1962, al dū surèli i èṅ dvintàdi vèci e i vìv'n insém in dla vila granda dla Blanche. La Jane la gh'à da tgnir-'g a drē ma la l'òdia parchè la gh dà la cólpa 'd avér-ag fargâ al sucès, la gh'à di distùrub in dla tèsta e l'è da spés imbariàga. La Jane la gh fà patìr incòsa, un dè la gh fà catàr in dal piàt al sò canarèṅ mòrt e in séguit anc na póndga rustìda, dgénd-ag prima, in dal méntar ch'la gh dava la clasiòṅ, ch'l'a catâ di sórag in cantìna.
Cardénd ad psēr tiràr indrē al lanséti dal tèmp, la Baby Jane, ch'l'à pasâ i sinquànta, la ciàma in cà un śóvan pianìsta śbandâ, Edwin Flagg (Victor Buono), par turnàr a far i sò nùmar da na vòlta vistìda da putìna, cuma la canta ad I'm Written a Letter to Daddy. Vdénd-as a 'l spèć però lē la capìs ch'l'è 'n diśàstar, ch'la fà sōl rìd'r i pui e ch'l'è dvintàda bruta e vècia. Al magòṅ ch'la s pòrta dèntar al crés incóra, acsè cuma la sò matéria.
La Blanche, in cal méntar, la próa in tut al manéri a persuàdar la surèla a véndar la sò cà e a far-as curàr in na clìnica par malâ psichiàtric ma a n gh'è gnint da far, la Jane la dvènta incóra più catìva sèg, rivànd anc a cupàr a śmartlàdi la camaréra dla Blanche, l’Elvira (Maidie Norman), ch'la tulìva la sò part e ch'l'iva capî i quèi catìṿ ch'la gh fava patìr. Un dè, amprufitànd-as dal fat che sò surèla la fus fóra, la Blanche la fà 'l scali, traśànd-as par tèra, p'r andàr a telefunàr a 'l sò dutōr par dmandàr ajùt ma la n gh la cava minga parchè la Jane la fà in tèmp a turnàr e a bcàr-la méntar la dascurìva sèg. Dòp avér ciamâ lē al dutōr, dgénd-ag che sò surèla la 'n iva sarnî 'n àtar, la taca a dar di cals a la Blanche par far-'g-la pagàr e pò la la sèra in cambra sua, ligànd-la a lèt.
In un mumènt in dua la tórna putìna in dla tèsta, la Jane la decìd ad purtàr sò surèla a 'l mâr. L'è lè ch'la Blanche la gh cònta cuś'éra sucès dabòṅ al dè d'l incidènt. Cl'atra la n fà na piga, la gh śibìs un ślâ e la gh diś «Alóra in tut chi an chè a 'révan psû ès'r amìghi».
Culegamènt estéran
}}
Steve Bannon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Stephen Kevin Bannon, cgnusû méj cuma Steve Bannon (Norfolk, 27 ad Nuvémbar dal 1953) 'l è 'n giurnalìsta, regìsta, prudutōr ad film e pulìtig americàṅ, espunènt dla curènt republicàna dla dèstra suvranìsta biànca Alt-right. 'L à anc fat al broker par la Goldman Sachs.
'L à prudót i film Lupo solitario ad Sean Penn (1991) e Titus dla Julie Taymor (1999) e dirèt soquànt ducumentàri cuma Undefeated (in unōr dla Sarah Palin) e Battle for America (dedicâ a 'l Tea Party).
Da 'l 20 ad Śnar dal 2017 a 'l 18 'd Agóst dal 2017 'l è stâ 'l cap stratéga dal 45śum presidènt di Stat Unî Donald Trump. Dòp i fat dla manifestasiòṅ Unìr la Dèstra dal 2017 a Charlottesville, in du a gh'è stâ 'n mòrt e dimóndi frî, Trump al 'l à licensiâ. Dòp avér cumintâ che “La presidénsa ch'a-j-ém tut lutâ par lē l'è finìda”, Bannon 'l à decìś ad turnàr a far al diretōr dal sit internet ad dèstra pēśa Breitbart News ch'l iva purtâ avànti da 'l 2012.
Culegamènt estéran
}}
Il pozzo e il pendolo (film 1961)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al tradimènt al taja da tut dū 'l bandi!|Tagline dal film}}
Il pozzo e il pendolo (Al pós e 'l péndul) l è 'n film ad scarésa dal 1961 ad Roger Corman trat a la lunga da 'l racònt umònim 'd Edgar Allan Poe.
Custâ tarśènt-mila dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù dū migliòṅ in di sōi Stat Unî.
Sunt
In dla Spaggna dal XVI sécul Nicholas Medina (Vincent Price), fiōl 'd un mémbar dla Santa Inquiśisiòṅ, al viṿ in un castèl insém a sò mujēr, l’Elizabeth (Barbara Steele), e a sò surèla Catherine (Luana Anders). Quànd chi lē la mōr in na manéra minga tant ciàra, a riva da l'Inghiltèra sò fradèl Francis Barnard (John Kerr) ch'al vōl andàr-'g a fónd. Nicholas al gh cònta ch'al créd 'd avēr-la saplìda viva cuma 'l iva fat sò pàdar cun sò màdar quànd 'l iva savû ch'la gh'iva fat i còran cun sò fradèl Bartolomeo (Charles Victor).
Al dutōr Charles Leon (Antony Carbone) al pénsa invéci ch'la dóna la sia mòrta 'd paùra dand 'n òć a la cambra dal turtùri.
Culegamènt estéran
}}
Bórgnèrbi (Petroselinum crispum)
Il bórgnèrbi (Petroselinum crispum (Mill. ) Fuss, 1866 ) i én una pianta biénäla dla famija di Apiaceae, originèria dil zòni meditéranei. Al crèsà spontaneamén in-t-i boòsc e in-t-i prä dil zoni a clima tempérè.
Descrisión
Il foij i én completamènt plädi e i gan un contorén frastaliè. L'infióresensa l'é a forma d'ombrélà e l'é formèda da 'na cincuantén'na ed fiôr pićin bianc tendént a l'azurén.
Mòd ed dróvèrèl
I s'dróvn'al foij, i fust e raramént anca il ravisi par preparär dil supì e dil sälsi. Pr'ésempi la sälsa vérda, fata'd bórgnèrbi, d'ôli e'na pónta'd concentrè'd tomachi, la s'cata de spès insèm'ma al lèss.
A s'dróva fär d'impâc col foij pistèdi par alévièr il bochèdi d'insétt c'me còlì'd bésión.
484 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 484, mo invéci 'l an 484, 't ê da 'ndèr chè) Al 484 (quaterseintutantaquàter, quattrocentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 483 (quaterseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 485 (quaterseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
East is east
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ 'l è più ingléś 'd un pachistàṅ.|Tagline dal film}}
East Is East (’L èst 'l è 'l èst - Na famìja ideàla) 'l è na cumèdia ingléśa dal 1999 ad Damien O'Donnell, chè a la sò prima òpra. 'L à vins al prèmi p'r al film mijór dâ da l'urganiśasiòṅ dla British Academy of Film and Television Arts.
'L è stâ preśentâ a la Quinzaine des Réalisateurs a 'l 52śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
George Khan (Om Puri) 'l è 'n pachistàṅ ch'al viṿ vindénd di frit a Manchester cun la sò famìja ad sèt fiōi (siē masć) e la mujér Ella (Linda Bassett) ch'la stà sèg da vint-sinc an. I prubléma par lōr i tàcan quànd al fiōl più grand, Nazir (Ian Aspinall), ch'al prév èsar fnòć, al n vōl minga spuśàr la ragasōla dal sò paéś sarnìda par lò diretamènt da sò pàdar. La serimògna la và acsè a raméngo. Par George 'l è na vargóggna ch'al n pōl briśa cumpatìr-as e alóra al decìd 'd a n vlér piò Nazir, in cal méntar scapâ via, cuma fiōl.
Ian Curtis
{{Metacaixa
East is east
Sunt
La vita la và avànti par la famìja e adès 'l è al tùran dal pìcul Sajit (Jordan Routledge) parchè i gh'aṅ da tajàr-ag la pèla dla capèla dal sò pistulèṅ p'r èsar circuncîś. Chi lò al próa ad mét'r-as a l'arvèrsa ma a n gh'è vèrs.
Ian Curtis
{{dialort | dial=Miranduléś}}
East is east
Sunt
A gh 'n è anc par Tariq (Jimi Mistry) e Abdul (Raji James), incóra put. George al vōl far-i spuśar-i cun al fiōli minga tant bèli dal sgnór Shah. Ma Tariq, ch'al và anc a divertìr-as in discutéca, al gh'à in tèsta sōl na ragasōla biànca sò vśina ad cà.
Culegamènt estéran
}}
Ian Curtis
Ian Kevin Curtis, cgnusû méj cuma Ian Curtis (Stretford, 15 ad Luj dal 1956 – Macclesfield, 18 ad Maǵ dal 1980), 'l è stâ 'n cantànt e sunadōr ingléś, mémbar fundadōr dal grup new wave di Joy Division. In di vèrs dal sò canti i saltàvan fóra di tèst pîṅ ad patimènt, alienasiòṅ e vōd.
Epilètig a la luś e deprès, Ian al s è cupâ a vint-a-tri an impicànd-'s in dla cuśìna 'd sò mujēr ch'la s éra separàda da lò, la Deborah. Al cantànt al gh'iva 'n disc bèla prònt da far vgnir fóra, al sò secónd lavōr Closer, e 'l gh'iva da partìr par na tournée in di Stat Unî. Al sìngul Love Will Tear us Apart, vgnû fóra in chi dè lè, 'l à purtâ i Joy Division par la prima vòlta in dla sò caréra in dla Top Ten britànica.
'L à lasâ na fiōla pìcula ciamàda Nathalie mént'r al grup 'l è andâ avànti cambiànd nóm in New Order.
Culegamènt estéran
}}
28 d'utóber
Al  l'è al 301śum dè dal calendàri gregoriàn (302śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 64 dè a la fin dl'an.
1195
Al 1195 (MCXCV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tramûnt
Al tramûnt (tramonto in italiân) l'é al mumèint in dóv' al Sōl al sparés sòta l'urizûnt vêrs sîra.
Carateréstichi
In tót al manēri dal pûnt ed vésta astronômich, al pûnt insém a l'urizûnt da dōve al tramûnt a pâsa al cèinter dal désch dal Sōl al cumbîna gióst cun la diresiòun ed sîra sōl int al dâti di dé quând al giōren l'é cumpâgn a la nôt: difâti al se spôsta, ind la pêrt ed la Tèra in dó sòm, rispetivamèint tra nôt  e matèina int i mèiş ed la premavèira e 'd l' istê (cun al rivêr al pûnt pió a nôt int al giōren quând, int l'istê, al dé l'é pió lòngh ed la nôt e tra mezdé e sîra int i mèiş ed l'avtûn e'd l' invêren (int l'istèsa manēra, cun al rivêr al pûnt pió a mezdé int al giōre quând la nôt l'é pió lònga dal dé. La zôna ed l'urizûnt ch' la va tr'al pûnt pió a nôt e còl pió a mezdé l'é ciamêda zona occasa.
Dal vôlti, apèina dôp al tramûnt o apèina préma ed l'alvêr dal Sōl, as pōl vèder un râg vèird.
218
Al 218 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tramûnt
Tramûnt insém a êter pianēta
Al tramûnt al gh'é ânch insém a chiêter pianēta, mó le diferèint per la distânsa dal Sōl e la cumpoşisiòun ed l'âria.
95 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 95, mo invéci 'l an 95 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 95 (novantasìnc, novantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 94 (novantaquàter) e 'l vin prìma dal 96 (novantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XCV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al novantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Kim Kardashian
{{Metacaixa
La Kimberly Noel Kardashian dita "Kim", cgnusùda méj cuma Kim Kardashian mo anc cuma Kimberly Kardashian West (Los Angeles, 21 'd Utóbar dal 1980) l'è na showgirl, 'n persunàǵ televiśìṿ, n'atōra, na “socialite”, na mudèla, na stilìsta e n'imprendidōra americàna.
La Kim l'è amìga dla Paris Hilton dòp ch'la s è giustàda sèg. L'à recitâ par Ben Stiller e in Disaster Movie e in soquànt telefìlm cuma CSI: NY ('n epiśòdi), 90210 ('n epiśòdi) e Punk'd ('n epiśòdi).
L'à muciâ sù dimóndi migliòṅ ad dòlar tulénd part a di reality show a la televiśiòṅ cuma „A 'l pas c'n i Kardashian“, „Al surèli Kardashian a New York“ e „Al surèli Kardashian a Miami“. L'à anc fat vgnir fóra di sò parfùm e l'è la pruprietària dal marc ad famìja DASH.
La s è spuśàda tri vòlti (cun Damon Thomas in dal 2000, cun Kris Humphries in dal 2011 e c'n al rapper, èx dl'Amber Rose, Kanye West in dal 2014) e la gh'à na fiōla e 'n fiōl suo, più atri dū, la Chicago e la Psalm West, abùdi da dal màd'r in prèst.
Un bacio prima di morire
{{Metacaixa
Kim Kardashian
Biugrafìa
La Kim la nas in Califòrgna da 'l avucàt 'd urìgini arméni ch'l'à fat asòlvar 'l atōr O.J. Simpson, Robert Kardashian. La gh'à dū surèli, la Kourtney e la Khloé, 'n fradèl, Robert jr, e dū surèli abùdi da sò màdar Kris Jenner cun 'n àt'r óm, dòp ch'la s éra divìśa da sò pàdar, la Kendall Jenner e la Kylie Jenner.
Un bacio prima di morire
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Kim Kardashian
Biugrafìa
In dal 2008 la gh'à na part in dla cumèdia ad cretinìśia Disaster Movie (Diśàstar Film) ad Jason Friedberg e 'd Aaron Seltzer e in soquànt telefìlm. La tōś anc part a la versiòṅ americàna dal prugràma „Balànd c'n al Stéli“. In dal 2010 la canta na cansòṅ da 'l tìtul Jam (Turn It Up).
Un bacio prima di morire
{{Film }}
Kim Kardashian
Biugrafìa
In dal 2012, Forbes al mét par la prima vòlta la Kardashian in dla lista di sènt persunàǵ famóś più putènt a 'l mónd (la Kim l'è sètma cun daśdòt migliòṅ ad dòlar mis in bisàca in 'n an).
Un bacio prima di morire
{{CITAZIONE|Amàr-al 'l è stâ 'n quèl fàcil, créd'r-ag... murtàl.|Tagline dal film}}
Kim Kardashian
Biugrafìa
Quànd in dal 2015 la cantànta Sinead O'Connor la véd la sò ghigna in sla cupertìna dla rivìsta “Rolling Stones” la gh dà adòs in sla sò paśna Facebook scrivénd «Mo csa gh fà-la cla ninéta chè su “Rolling Stone”? La mùśica incō l'è mòrta uficialmènt. Ninsòṅ a psiva pinsàr ch'a cupàr-la a sarév stâ pròpria “Rolling Stone”. Simon Cowell e Louis Walsh i n gh'aràṅ piò da tōr-as la cólpa. Bob Dylan al gh'à da èsar pîṅ ad sèns ad schiva».
Un bacio prima di morire
Un bacio prima di morire (Un baś prima 'd murìr) 'l è 'n thriller americàṅ e britànic dal 1991 ad James Dearden trat da 'l rumànś umònim dal 1952 'd Ira Levin.
Kim Kardashian
Biugrafìa
Al 2 'd Utóbar dal 2016, méntar la s catàva a Parì par la stmana dla mòda, l'è stada vitma dna rapìna in dal sò apartamènt da part dna banda 'd sinc delinquènt ch'i l'aṅ ligàda e mis al bàv'r adòs prima 'd purtàr-ag via déś migliòṅ in prédi presióśi.
Un bacio prima di morire
La pelìcula, ch'la psiva cuntàr su 'n budget ad vint-sèt migliòṅ ad dòlar, la 'n à muciâ sù sōl quìnd'ś e quàtar.
Kim Kardashian
Biugrafìa
In dal 2017 la mùcia sù quatórdas migliòṅ e quàt'r ad dòlar in dū óri vindénd in internet al sò kid p'r al contouring ciamâ KKW Beauty.
Un bacio prima di morire
Sunt
Jonathan Corliss (Matt Dillon) 'l è 'n puvràs śóvan ch'al n s è mai cumpatî, fiṅ da pìcul, la famìja d'l industriàl Thor Carlsson (Max von Sydow), òṅ ch'l à fat i bèsi faghénd e vindénd dal ram. Da la sò fnèstra al tîṅ 'd òć tut i dè al trên ch'al gh pasa davànti par purtàr dapartùt, anc a 'l èstar, al metàl rós. Thor al gh'à dū fiōli śmèli cumpàgni in d'l aspèt e puti, la Dorothy e l’Ellen (Sean Young).
Kim Kardashian
Àtar prugèt
}}
Un bacio prima di morire
Sunt
Dvintâ più grand, Jonathan al taca a far la cōrt a la Dorothy e al gh s mét insém. Prèst chi lē la gh'à da 'vér fiōl ma lò al la cópa prima traplànd un suicìdi. Dòp ès'r-as spustâ a New York e tòlt 'n àtar nóm, chi lò al gh la cava a spuśàr l’Ellen che la n saìva gnint dla stòria che lò al gh'iva cun sò surèla.
La ragàsa, ch'la tîṅ a drē a n'asuciasiòṅ ch'la juta i putèṅ cun di prubléma e al putàni e ch'la n à mai cardû ch'la Dorothy la s sia masàda da par lē dabòṅ, la dmanda ajùt a 'l detective Dan Corelli (James Russo) p'r andàr-'g a fónd.
Culegamènt estéran
}}
Il gatto a nove code
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Apartheid
L'apartheid l'è stê ciamê cmé crémin internażiunêl da 'na convenziòun d'le Naziòuni Unî, vutèda da l'Assemblea Generèla in d'al 1973 e entrèda in vigôr in d'al 1976 (International Convention on the Suppression and Punishment of the Crime of Apartheid) ed è stê méss da pòch in d'la lésta d'i crémin còunter l'umanitê pr'i quèli la Côrt pnèla internażiunèla la pôl cundanêr.
Il gatto a nove code
{{Film }}
{{CITAZIONE|Faghénd un sunt, al pisti i èṅ qvisti chè: i sinc studióś più l'Anna i faṅ siē; più la Bianca Merusi i faṅ sèt; al foto sparìdi... òt; e al furt tintâ a 'l istitùt... nóṿ! Nóṿ vìi da tgnir a drē... un gat a nóṿ cói!}}
Riz Ortolani
{{Metacaixa
Apartheid
I uréggin
Cun i eleziòuni d'al 1924 i sun stèdi fâti in d’al paês i prémm elemèint ed segregaziòun rażiêl. Mo in d'al 1939 Jan Smuts (ex chèp d'al guvéren africân) l'è turnê al putêr e al nazionalìsem afrikaner l'an n'à mia pssû cuntinuêr al sô prugêt pulétich.
Riz Ortolani
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Riz Ortolani (Pēśar, 25 ad Mars dal 1926 - Róma, 23 ad Śnar dal 2014), nâ Riziero, l'è stâ 'n cumpuśidōr itagliàṅ, famóś specialmènt p'r avér scrit da piò ad duśènt culóni sunòri ad film. 'L à vins dū David ad Donatello in dal 1986 e in dal 2005.
Biugrafìa
In dal 1954 al firma la sò prima culòna sunóra p'r al film Le vacanze del Sor Clemente e in dal 1962 una dal sò più impurtànti cun Il sorpasso. In séguit al mét la sò firma in dal film ad Vittorio Salerno dal 1973 No, il caso è felicemente risolto.
'L à laurâ da spés c'n i regìsta Lucio Fulci (in di film Una sull'altra, Non si sevizia un paperino e I guerrieri dell'anno 2072), Tinto Brass (Miranda, Capriccio, Paprika, L'uomo che guarda, Fermo posta Tinto Brass), Flavio Mogherini (La ragazza dal pigiama giallo e I camionisti) e specialmènt Pupi Avati (Zeder, Noi tre, Festa di laurea, Regalo di Natale, Ultimo minuto, Storia di ragazzi e di ragazze, Fratelli e sorelle, Magnificat, Il testimone dello sposo, La via degli angeli, I cavalieri che fecero l'impresa, Il cuore altrove, La rivincita di Natale, La seconda notte di nozze, Ma quando arrivano le ragazze?, La cena per farli conoscere, Il nascondiglio).
Famóś i èṅ dvintâ anc i sò lavōr in film western e ad scarésa cuma La vergine di Norimberga, Danza macabra, Così dolce... così perversa, Nella stretta morsa del ragno, L'etrusco uccide ancora, Sette orchidee macchiate di rosso, La morte negli occhi del gatto, Chi sei?, Passi di morte perduti nel buio, Enigma rosso, La casa sperduta nel parco, Cannibal Holocaust, Killer Crocodile, tant ch'al regìsta Quentin Tarantino 'l al sarnìs p'r i sò film Kill Bill vol. 1 e Kill Bill vol. 2.
Culegamènt estéran
}}
Apartheid
I uréggin
In d'im tèimp d'la scánda guêra mundièla un grópp d'i inteletuêli afrikaner influenzèdi d'al nazìsem i ân cumpletê la teorizażiòun d'al prugêt d'l'apartheid. La filosufî d'l'apartheid la dgîva d'vulêr dêr ai vèri grópp etnich la pusibilitê d'condùrr al pròpri svilópp suciêl in armunia cun i propri tradiziòuni. Cmé a-s srèvv vést, sta giustificaziòun chè l'a-n n'éra èter ch’un paravèint pa adfènder 'na pulética razzésta. La vîn crièda 'n'organizażiòun sgréta par prumôver j'interês d'i afrikaner.
L'istituziòun d'l'apartheid
In d'al 1948 l'apartheid l'à ciapê definitivamèint fórma.
Al léżi prinżipèli ch'i ân méss in pê al sistèma i én stèdi:
La lòta còunter l'apartheid
In d'un prémm tèimp sia i négher ch'i biànch, i ân fât d'i prutésti còunter l'apartheid, chi gnìven puntualmèint sofuchèdi cun brutalitê d'la pulizìa afrikaner. In d'al 1960 l'ANC insìma a un grópp d'i sôl négher, al Pan-African Congress of Azania, utiliżò par la prémma vòlta la fòrsa; l'ANC, c'l'avìva 'na sòlida tradiżiòun pacifésta, a-s limitò a i ubietîv stratègich cmé spachêr al żentrèli elêtrich (mutîv d'arêst d'al futûr presidèint Nelson Mandela) ed ètri strutùri, mèinter il Pan-African Congress a-s dedicò al terorìsem.
In d'al 1975, i guvernànti decìser ed fêr rispetêr 'na léż sminghèda da tèimp: tót i fój ufiżièli i dvìven èser scrétti in léngua afrikaans. Sta léż che la-s slungò in tótt al scóli, in d'i quèli di mòndi mìstri e studèint i féser resistèinsa i gnìren butê fóra d'al scóli Sta chè l'éra sôl ónna d'i fiumàni ed léż cmandèdi a-l quèli di mònd négher i-s opunìven par fêr acsè c'al guvéren al caschèss.
Fîn d'l'apartheid
Cun la liberażiòun ed Nelson Mandela in d'i ân '90 agh fù la fîn d'l'apartheid: i ùltem eleżiòuni i ân vést la schiasèint vitòria d'l'ANC, ch'l'à prumôs 'na nóva costitużiòune totalmèint democràtich c'la guvérna ininterottamèint d'alóra al paês, prémma cun Nelson Mandela. La Truth and Reconciliation Commission ("Cumisiòun per la Veritê e la Riconciliaziòun"), istituìda in d'al 1995, la s'è è occupèda ed catêr testimunièinżi sóvra al violażiòuni d'i dirétt umân e ha cuncês l'amnistî a chi l'à cunfesê spuntaneamèint e totalmèint i crémin fèdi sóvra i órden d'al guvéren. La Comisiòun l'à anca stabilî l'amuntêr d'i risarcimenti ch'il guvéren l'è tgnû a versêr a chi é-l stêato vìtima d'al vec' argîm. Al Sudafrica d'al dòp-apartheid l'à ażûnt nôv léngui africhèni a l'ulandês-afrikaans e a l'inglês, cmé léngui ufiżièli, purtànd al tutêl a óndes. Un èter gést d'al nôuovov guvéren l'è stê l'abatimèint d'l'arsenêl sudafricân. Atualmèint al Sudafrica al gh'à ancòra da lutêr pr'arivêr a la cumpléta ugualitê d'i biànc cun i Bantù.
Il gatto a nove code
Il gatto a nove code (Al gat a nóṿ cói) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Dario Argento ch'al fà part 'd un grup ad tri film cun dal bèsti in di tìtui, dòp L'uccello dalle piume di cristallo e prima ad Quattro mosche di velluto grigio. 'L è stâ girâ a Róma, Turèṅ e Pumèsia, faghénd sù in alóra 2 migliàrd e 400 migliòṅ ad Franc.
Gl'elemènt ch'i piàś'n al regìsta chè i gh'èṅ tut: tensiòṅ misćiàda a 'l irunìa e di persunàǵ curióś ad cuntóran (al barbēr sicigliàṅ, al futògraf rumàṅ, al làdar genuéś, al pulisiòt Morsella ch'al dascór sōl ad cuśìna, un fnòć milurdèṅ e via acsè).
Al film al s è psû far par via di americàṅ dla National General ch'i èṅ andâ a drē dimóndi cun quéi dla Titanus par far-al, dmandànd però ch'i gh fùsan dèntar di atōr più cgnusû lè da lōr cuma 'l prutagunìsta James Franciscus ch'al daśgnìva da L'altra faccia del pianeta delle scimmie.
A 'l èstar i al cgnósan cuma Die neunschwänzige Katze in Germâgna, Le Chat à neuf queues in Frància, El gato de las 9 colas in Spaggna e The Cat o' Nine Tails in di marcâ ingléś.
Sunt
Òṅ ad quéi ch'i ér'n in màchina la sira prima, al Dr. Calabresi (Carlo Alighiero), al finìs sóta 'n tréno e subìt a s pénsa ch'a sia 'n incidènt ma Carlo e Franco i s daṅ da far par catàr quèl e i vènan a savér ch'in stasiòṅ, ch'al dè là, i gh'ér'n anc di paparazzi parchè i gh'ìvan da tōr śò 'n vip. Righetto (Vittorio Congia), òṅ ad lōr, guardànd al foto, al véd che un bras 'l iva dâ 'n cuć a Calabresi, faghénd-al murìr. Purtròp al killer al và in dal sò studi e 'l al stròsa, purtànd-ag via al foto e i negatìṿ.
Cardénd ch'al sasèṅ al sia òṅ fra 'l Dr. Morbelli (Emilio Marchesini), Casoni, al Dr. Esson (Tom Felleghy) e Braun, Giordani al và a dascórar cun al diretōr d'l istitùt, pròpria quànd al ''pruf. Terzi (Tino Carraro) al taca na relasiòṅ cun sò fiōla Anna''. Arnò invéci al và a catàr la muróśa ad Calabresi, la Bianca Merusi (Rada Rassimov). In cal méntar l’Anna la cònta a 'l giurnalìsta che in d'l istitùt i éran drē a lauràr a na madśìna ch'la sarvirés par cumbàtar i cambiamènt negatìṿ di crumuśóma. Anc al dutōr Braun, catâ da Giordani in un bar par fnòć, al gh diś la stésa ròba ma gnint da piò.
Cla sira lè la Bianca la telèfuna a Arnò dgénd-ag 'd avér catâ un bijitèṅ cun scrit insìma al nóm dal sasèṅ ma la n fà minga in tèmp a far savér gnint da piò parchè la vèṅ cupàda a cà sua. Però al fujét al n s cata minga parchè lē la 'l iva lugâ déntar 'n arlój 'd òr. Al dè dòp Franco al lèś na létra mandàda a lò ch'la diś: „na vòlta a gh'éra 'n enigmìsta che, insém a 'n giurnalìsta, al vliva savér parchè sèrta gint la mōr. Acsè 'l enigmìsta e al giurnalìsta i finìsan anca lōr in sla lista!“.
Giordani al và avànti listés e al vèṅ a savér che Braun 'l è pîṅ ad bèsi sénsa ch'a s sàppia da in du i s daśvnìsan e che Casoni 'l éra stâ lasâ a cà da 'n àtar istitùt in dal pasâ. Chi lò al gh cònta ch'al fàrmag ugèt di studi al sarés stâ pinsâ par curàr la cumbinasiòṅ di crumuśòma XYY ligâ a la predispuśisiòṅ in d'l óm a la viulénsa e a far dal mâl.
Culegamènt estéran
}}
Lock & Stock - Pazzi scatenati
{{Metacaixa
.dclk
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
Lock & Stock - Pazzi scatenati
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Agresìṿ? Traśgresìṿ? Dimóndi da piò...|Tagline dal film}}
Lock & Stock - Pazzi scatenati (Lock & Stock - Mat scadnâ) 'l è na cumèdia 'd asiòṅ dal 1998 ad Guy Ritchie, chè a 'l sò debùt dòp al curtumetràǵ “The Hard Case” dal 1995.
La pelìcula l'à fat sù da piò ad vint-i-òt migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda sōl òṅ e tri.
Sunt
Quàt'r amìg ad Lóndra, Bacon (Jason Statham), Tom (Jason Flemyng), Soap (Dexter Fletcher) e Eddie (Nick Moran) i mét'n insém vintsìnc-mila sterlìni a tèsta par muciàr-an sù sènt-mila ch'i sarvìsan par cumpàr un tàvul da poker da Harry dit “al Manarèṅ” (P. H. Moriarty), boss dla malavìda dal pòst e c'n al maṅ in dal mónd dal pòran.
Spavintâ e sénsa savēr cuma far par catàr i bèsi ch'a gh vōl, i quàt'r i nàśan ch'i sò vśèṅ ad cà, na banda c'n a cap Dog (Frank Harper), i gh'aṅ da far un cōlp a i dan ad soquànt śmarciadōr ad marijuana. Ma 'l tèmp al cur: Big Chris (Vinnie Jones), óm 'd Harry, al s fà viṿ c'n al pàdar 'd Eddie, J (Nicholas Rowe), par dir-ag ciàr e tónd che s'i n càtan briśa i bèsi in présia, al gh cuparà sò fiōl.
Culegamènt estéran
}}
Cùfia (capèl)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La cùfia, ciamèda anca scùfia o brèta, l'è 'n capêl ed stòfa o 'd lana ch'al tîn bèin cuacê la sùca di agìnt in tùt i só cantòun.
La cùfia 'd lung a 'l tèimp
Di catamèint archiulògic i s còunten ch'el scùfi i éren druèdi anca in dl Egìt antîg e tra i gréc. I romàn antîg, i s mitìven dal rédi, in di cavî, piutôst che dal scùfi. Fin dal Mèdi Êv el scùfi, lighèdi sòt'a 'l mèint, i ér'n ed lèin e purtèdi da tùti el clasi dla societê, mo a partìr dal Sesèint i avrèven tolt sù, p'r el clâs più rìchi, di pìs e di ornamèint che invéci i cuntadèin i n'tulìven mìa incòri.
Giustizia privata (film 2009)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Custâ sinquànta-tri migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù da piò ad sènt-vintsiē.
Sunt
P'r a n andàr minga in a risć ad pèrdar la càuśa e maciàr al sò record ad sucès dal 96%, 'l avucàt ad Clyde, Nick Rice (Jamie Foxx), al diś a la giùdas Laura Burch (Annie Corley) ch'l à decìś ad pategiàr cun 'l avucàt ad Darby, Bill Reynolds (Richard Portnow), parchè chi lò 'l à firmâ na cunfesiòṅ in du 'l dà la cólpa di masamènt a Rupert anc s'l'è véra 'l cuntràri. Anc se Clyde al vliva andàr avànti, Nick 'l à decìś ad śugàr cla carta chè parchè quànd al próvi i n èṅ briśa bòni 'd inciuldàr i culpévui, piutòst che gnint 'l è méj piutòst, la giustìsia la và acsè. Darby al s bèca déś an méntar Ames al vîṅ cundanâ a mòrt. Durànt l'ignesiòṅ dal vlèṅ però chi lò al patìs un dulōr ad c'l àtar mónd prima 'd murìr parchè Clyde 'l à cambiâ 'n ingrediènt da na saca ma qvél 'l è gnint in cunfrònt a qvél ch'a sucéd a Darby parchè 'l inśgnēr 'l al cópa turturànd-al sćiancànd-ag di pès dal sò còrp òṅ a òṅ.
Anc d'in parśòṅ Clyde al gh la cava a purtàr avànti la sò vindéta cóntar qvéi ch'i n aṅ briśa fat giustìsia, tancànd par Reynolds, saplî viṿ, e la giùdas Burch ch'a gh sćiòpa la tèsta quànd la rispónd a 'l telefunèṅ. Adès a gh armàgn sōl Nick parchè la sò asistènta, la Sarah Lowell (Leslie Bibb), la salta p'r ària in dla sò màchina. Sōl qvéla d'l avucànt la n gh'iva mia na bómba dèntar.
Culegamènt estéran
}}
.kyoto
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2015.
217
Al 217 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Elesiòṅ generài in dal Régn Unî dal 2017
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gl’Elesiòṅ generài in dal Régn Unî dal 2017 i gh'ènan stadi 'l 8 ad Śugn dal 2017 p'r elèśar 650 mémbar dal 57śum Parlamènt dal Régn Unî.
A s trata 'd elesiòṅ antisìpadi vludi par la prima minìstra Theresa May ch'l'à fat un dascōrs in mèrit 'l 8 'd Avrìl dal 2017 fóra da 'l purtòṅ dal n.10 ad Downing Street. Chi lē la vliva 'l apòǵ dal pòpul par psēr andàr in Európa a 'lvàr la vóś cun più fòrsa par rivàr a di acòrd più favurévui p'r al sò paéś sénsa pagàr gnint dòp ch'al referendum dla Brexit 'l iva decìś al dastàc dal Régn Unî da l'Ugnòṅ Européa.
Par la May «Brexit a vōl dir Brexit» e «Piutòst ch'un piutòst lòfi 'l è méj gnint». La prima minìstra la vliva aprufitàr-as dal fat ch'in di sundàǵ i sò Tories i éran davànti a i laburìsta 'd vint punt e dònca la cuntàva 'd purtàr a cà 'n squantèr'n ad parlamentàr, dimóndi da piò ad qvéi fat sù da David Cameron in dal 2015, anc parchè in dal Régn Unî a gh'è 'n magiuritàri séc a 'n tùran sōl.
I sò rivài i ér'n al laburìsta “rós” Jeremy Corbyn, la scuséśa indipendentìsta Nicola Sturgeon, ch'in dgl'elesiòṅ ad dū an prima l'iva praticamènt fat al pîṅ in Scòsia faghénd suo 56 séǵ su 59, al liberàł demucràtic Tim Farron, Paul Nuttall dal Partî par l'indipendénsa dal Régn Unî ch'l iva ciapâ 'l pòst lasâ lìbar da Nigel Farage, la nòrd-irlandéśa cunservadōra Arlene Foster dal Partî Demucràtic Ugnunìsta, Gerry Adams dal Sinn Féin e la separatìsta galéśa Leanne Wood dal Plaid Cymru.
Riśultâ
Al Partî Cunservadōr al gh l'à cavàda a rivàr prim ma 'l à pardû la magiurànsa dla cambra di Cumùṅ par via dl'armuntàda di laburìsta ch'i aṅ guadagnâ 'l 9,5% di vōt rispèt a 'l 2015. Al Partî par l'indipendénsa dal Régn Unî 'l è stâ spasâ via pasànd da 'l 12,6% a 'l 1,8% e anc al Partî Nasiunàł Scuséś 'l è crudâ dimóndi calànd a 'l 3,0% da 'l 4,7% ad dū an prima.
Par turnàr a 'l guèran, la Theresa May la vōl strìnśar 'n acòrd c'n al Partî Demucràtic Ugnunìsta dl'Irlànda dal Nòrd.
Nòti
}}
A bene placito
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
A bene placito l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "a piaśér, cum'a s vōl". 'D lung a 'l tèimp a in sarèv desgnû la paròla itagliàna beneplacito.
Colegamèint estèren
}}
Totò Savio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gaetano Savio, cgnusû méj cuma Totò Savio o anc c'n al pseudònim 'd Antonio Rosario (Nàpuli, 18 ad Nuvémbar dal 1937 – Róma, 25 ad Luj dal 2004) 'l è stâ 'n sunadōr, 'n arangiadōr, un parulēr, 'n cantànt, 'n cumpuśidōr e prudutōr discugràfic itagliàṅ, famóś p'r avér scrit soquànt pès ad sucès dla mùśica itagliàna cuma Cuore Matto, Maledetta primavera e Erba di casa mia e p'r èsar stâ 'n mémbar dal grup di Squallor in dua 'l cantàva di pès in Napulitàṅ.
'L à anc laurâ da par lò e cun di àtar grup cuma Totò Savio & the Shamrocks. 'L è mòrt in dal 2004 p'r un cànc'r a 'l fégat dòp avér ciapâ na ciróśi epàtica cun na traśfusiòṅ e avér in cal mént'r anc pardû la vóś.
1061 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1061, mo invéci 'l an 1061, 't ê da 'ndèr chè) Al 1061 (milessàntaùn, millesessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1060 (milessànta) e 'l vin prìma dal 1062 (milessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Petròli
{{Metacaixa
Al petròli (da 'l latìn tard petroleum ch'a vōl dir „òli 'd préda“) 'l è 'n misćiùs lìquid fat ad soquànt idrocarbûr, specialmènt alcàṅ dònca cumpòst ad carbóni (da 'l 79,5% a 'l 88,5%) e idrògen (da 'l 10,0% a 'l 15,5%), ch'i s càt'n in giacimènt in dla part élta dla grósta terèstra. 'L è na fònt dimóndi impurtànta 'd energìa p'r al gèn'r umàṅ e da lò a s tira fóra la benśìna p'r al màchini.
Ciamâ anc „òli mineràł“ e „òr négar“ p'r al sò valōr, 'l è 'n lìquid viscóś ch'al pōl ciapàr fōg facilmènt. Al sò culōr al vària da 'l nég'r a 'l maròṅ scûr, pasànd p'r al vérd mars a 'l aransòṅ. Quànd al vîṅ pumpâ fóra da la tèra 'l è dit „gréś“ parchè al gh'à biśógn 'd èsar laurâ in dal rafinerìi prima 'd psēr èsar druâ dabòṅ. Quànd al s vénd al vîṅ miśurâ in barìi.
In dal mónd i paéś ch'i gh'aṅ più petròli 'd tut in di sò giacimènt i èṅ al Venezuéla, l'Aràbia Saudìta, al Cànada, 'l Iràn, 'l Iràq e 'l Kuwait.
Culegamènt estéran
}}
An 2000
I an 2000 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 2000 infìn a 'l 2009 ciapê dèinter.
1846 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Monella
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La virginità l'è cuma na briśa 'd paṅ, a riva 'n uśèl e 'l s la pòrta via.}}
Monella (Dìscula) 'l è 'n film eròtic dal 1998 ad Tinto Brass girâ in pruvìnsa 'd Mantṿa a Dözul e a Pumpunésch.