cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
L'albero del male
Culegamènt estéran
}}
Vicente Lusitano
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Vicente Lusitano 'l era stê 'n muśicìsta purtughéś (forsi nê a Olivèinsa, a 'l inìsi dal Sinc-sèint - mort a Ròma in dal 1561). 'L era stê 'n cumpuśidōr 'd ōvri per côr cuma 'd mutèt e 'd madrighêl mo 'l era piò cgnusû p'r i só scrìt in sìm' a la tiurìa dla mùśica, in dû al rivèva a quistiunèr-'n a Ròma in dal 1551 c'n al Nicòla Visintàin che a diferèinsa 'd lò, al vlìva śluntanèr-es da la tradisiòun. In dal só scrìt ed tiurìa Introdutione facilissima et novissima de canto ferma (1553), al Luśitàṅ al s introdûś a la mùśica, pò al descòr in sìm' al cuntrapùnt impruviśê, e 'l preśèinta 'l só idèi al riguèrd di trī gèner muśichêl dal diatònic, dal cromàtic e dl enarmònic.
Colegamèint estèren
}}
Franc itagliàṅ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Franc (in itagliàṅ Lira) l'è stada la valùda druàda in Itâglia da 'l 17 ad Luj dal 1861 ('l an dl'unificasiòṅ dal paéś) in fiṅ a 'l 28 ad Favràr dal 2002, quànd a 'l sò pòst a s è tòlt 'l Euro, cun al cambi fisâ a 1936,27 franc. 'L òrgan ch'la i fava l'éra la Banca 'd Itàglia.
Chi bèsi chè i éran bòṅ anc in dal stat ad San Marèṅ e in dla Sità dal Vaticàṅ.
I sìmbui scurtâ in èṅ stâ L., Lit e ₤.
Bòṅ e Munédi
In dla sò stòria al Franc in Itâglia 'l à druâ da spés al faci ad persunàǵ famóś da métar in si bòṅ.
I taj druâ par bòṅ e munédi i èṅ qvist chè 'd sóta:
Culegamènt estéran
}}
Bóbla
La Bóbla (plurel: Bóbblel) al pol éser:
John Buscema
{{Metacaixa
John Buscema, nâ Giovanni Natale Buscema (New York, 11 ad Dicémbar dal 1927 - 10 ad Śnar dal 2002), 'l è stâ un diśegnadōr ad fumét americàṅ, cun di urìgini sicigliàni, cgnusû specialmènt p'r i sò lavōr cun i supereroe dla Marvel Comics cuma Silver Surfer, i Quàtar Fantàstic, i Vendicadōr e Conan al Bàrbar. 'L è arcurdà anc cun i scutmaj ad Michelàngil di Fumét e Big John. Al gh'à un fradèl più śóvan, Sal Buscema, anca lò diśegnadōr ad comics.
Biugrafìa
Pasiunâ da sèmpar ad fumét cuma Prince Valiant 'd Hal Foster, Flash Gordon 'd Alex Raymond o al Tarzan diśgnâ da Burne Hogarth, John al nas a Brooklyn, famóś quartēr ad New York. Da śóvan al stùdia a 'l licèo High School of Music and Art ad Manhattan e pò al tōś al diplòma a 'l Pratt Institute muciànd sù na pasiòṅ p'r i mìstar dal Rinasamènt itagliàṅ. In sèguit al stùdia diśégn a 'l Brooklyn Museum par 'n an ciapànd sù da di artìsta da na vòlta cuma Michelàngil, Leonardo Da Vinci, Raffaello Sanzio e Pieter Paul Rubens ma anc da chi nóṿ cuma Norman Rockwell e Al Dorne.
Dòp soquànt diségn fat par di lìbar e rivìsti, in dal 1948 al taca a lauràr p'r un pôc ad tèmp par la Timely Comics/Atlas Comics (che pò la dvintarà la Marvel Comics). In dal 1951 al fà al servìsi militàr par la U.S. Army ma 'l è custrét a turnàr a cà cungedâ par n'ùlcera. Dū an dòp al tōś mujér.
Dòp soquànt lavōr publicitàri, in dal 1966 al tórna a diśgnàr a tèmp pîṅ par la cà ad Stan Lee curànd la culàna ad Silver Surfer e purtànd avànti da par suo i fumét di Quàtar Fantàstic dòpa che Jack Kirby 'l iva mulâ tut. In séguit al s dèdica, in dū mumènt difarènt, anc a i Vendicadōr, cun al chini ad Tom Palmer.
Ma al sò persunàǵ favurî 'l è sèmpar stâ Conan al Bàrbar. Buscema al 'l à diśgnâ in di an Stanta e Utànta, gnénd dòp ad Barry Windsor-Smith.
Buscema 'l è armàst a la Marvel in fiṅ a 'l 1996. Malâ ad càncar a 'l stómag, al mōr in dal Śnar dal 2002, lasànd sò mujér Dolores e dū fiōi John Jr. e Dianne.
John Buscema 'l éra dimóndi ligâ a l'Itâglia e dal vòlti al sa stablìva in dal raguśàṅ a Pozzallo a cà di sò parènt.
Culegamènt estéran
}}
Simone Bolelli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Simone Bolelli (Bulógna, 27 ad Dicémbar dal 1984, a s lèś [siˈmoːne boˈlɛlli] in Itagliàn) 'l è 'n tenìsta emigliàṅ prufesiunìsta da 'l 2003. Al 23 ad Favràr dal 2009 'l è rivâ a ès'r al nùmar trénta-siē dal mónd in singulàr. In dla sò caréra 'l à vins dódas turnèo Challenger e dū Futures rivànd na vòlta in finàl in un turnèo ATP a Mònag 'd Bavéra in dal 2008 pardénd però da Fernando González par 6-7 7-6 3-6.
'L è élt un mét'r e utànta-tri e al pésa stanta-nóṿ chilo. Al dróa al bras dèstar e al tira 'l arvèrs cun na maṅ sōla anc s'i sò cōlp mijōr i èṅ al servìsi e 'l drit. Al sò punt débul, in du 'l è 'n pò lòfi, 'l è la rispòsta. Al stà a Montecarlo. Sò pàdar Daniele 'l è 'n dentìsta, sò màdar Stefania na raśunēra e sò surèla più granda Simona na banchēra. Da 'l Agóst dal 2009 'l è spuśâ cun la mudèla Ximena Fleitas. A gh piàś al cìnema (Il Gladiatore 'l è 'l sò film preferî) e la mùśica (al scólta i Queen e Michael Jackson).
Caréra
Simone al s davśìna a 'l tènis a sèt an tgnénd a drē a i sò śugadōr preferî, Stefan Edberg e Patrick Rafter. In dal 2004 al s mét in bisàca i sò prim dū tìtui Futures, a Veróna e a Bulógna, e al fà cumpàgn in dal 2006 c'n i Challenger ad Bjèla e ad Côm.
In dal 2007 al s qualìfica p'r al turnèo ad Miami e pò al riva a 'l tèrs tùran baténd Gaël Monfils e Dmitrij Tursunov prima 'd cédar a David Ferrer par 6-7 2-6. In sla tèra rósa 'd Barcelóna al gh'à la méj su 'l èx nùm'r òṅ dal mónd Marat Safin par 6-4 7-6 ma a 'l secónd tùran al pèrd cun c'l àt'r itagliàṅ, Potito Starace. Al pasa pò 'n tùr'n a 'l Roland Garros, a Wimbledon e a gl'US Open, chè baténd Julien Benneteau. Al sèra 'l an a 'l 67śum pòst dal ranking.
A 'l inìsi dal 2008 al gh'à da pigàr-as a Novak Đoković a gl'Australian Open, a Richard Gasquet a Marsìglia e a David Ferrer a Rotterdam ma pò al bat Marin Čilić a cà sua a Śagàbria quànd in dal turnèo cruàt al riva par la prima vòlta in semifinàl in 'n ATP, in dua al pèrd però cun Serhij Stachovs'kyj par 4-6 4-6. A Miami al fà fóra Santiago Giraldo e Philipp Kohlschreiber prima ad lasàr strada in tri sét a 'l rus Nikolaj Davydenko. In Avrìl al riva in finàl a Mònag 'd Bavéra ma al la pèrd cun Fernando González par 6-7 7-6 3-6. A Róma al dà la paga a i francéś Olivier Patience e Gilles Simon par cédar pò in di utàṿ a Andy Roddick par 6-7 3-6. A 'l Roland Garros al bat al nùmar daśdòt dal mónd Marcos Baghdatis e anc 'l argintèṅ Juan Martín del Potro ma pò al lasa strada a Michael Llodra par 6-7 4-6 6-7. Al riva a 'l tèrs tùr'n anc a Wimbledon in dua al pèrd da Lleyton Hewitt par 1-6 3-6 6-7. In Luj al bat Kevin Anderson a Cincinnati prima ad pèrdar par 6-7 6-7 cun Novak Đoković, nùmar tri dal mónd. A Madrid al manda a cà Nicolás Almagro ma a 'l secónd tùr'n al gh'à da bandunàr cun Andy Murray quànd 'l éra sóta 0-6 1-2. In Utóbar a Baśilèa, dòp avér vins cun Tomáš Berdych e cun Marcel Granollers, al patìs un 2-6 3-6 da Roger Federer in di quàrt.
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
{{Metacaixa
Simone Bolelli
Caréra
Al bulgnéś al taca mâł al 2009 pardénd nóṿ di prim quìnd'ś incóntar śugâ anc se a Rotterdam al fà sudàr dimóndi Rafael Nadal pardénd sèg par 6-4 2-6 5-7. In Avrìl a Montecarlo al bat prima Robin Söderling e pò Janko Tipsarević prima ad lasàr strada a Ivan Ljubičić par 5-7 6-7. A 'l Roland Garros al bat incóra Tomáš Berdych ma pò al pèrd in sinc sét cun Jeremy Chardy. Dòp avér mulâ 'l sò alenadōr Claudio Pistolesi in Maǵ e èsar rivâ a gl'utàṿ a New Haven (2-6 4-6 da Leonardo Mayer) al mét in fila sèt scunfìti ad fila. Al sò 2010 'l è incóra pèś parchè al pèrd sèt partìdi ad fila, vinsénd fra 'l àtar sōl un sét, e finénd a 'l 126śum pòst in clasìfica. Simone al taca a pistàr incóra i camp di Challenger. In Maǵ al pasa 'l qualificasiòṅ a 'l Roland Garros ma pò al céd a 'l prim tùr'n a Pablo Andújar par 6-7 4-6 2-6. In Istâ al vins al Challenger ad Turèṅ baténd Potito Starace par 7-6 6-2 e pò al riva a 'l secónd tùr'n a Ambûrg (1-6 6-3 3-6 da Thomaz Bellucci) e a Umâg (6-7 7-6 1-6 da Juan Ignacio Chela), p'r al rèst gnint in tut. Al sèra la stagiòṅ da nùmar 167.
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Simone Bolelli
Caréra
Anc in dal 2011 Bolelli al fà fadìga a catàr dal sudisfasiòṅ in dal sircùit ATP. A Róma i gh dànan na carta salvàdga ma lò al pèrd subìt da Nicolás Almagro, nùmar déś dal mónd, par 0-6 5-7. Da qulificâ al riva a 'l secónd tùr'n a 'l Roland Garros ma al pèrd da Andy Murray par 6-7 4-6 5-7. A Wimbledon al fà incóra méj, pasànd al qualificasiòṅ e pò baténd prima Martin Fischer e pò Stanislas Wawrinka (nùmar 14 dal ranking) in tri sét. A 'l tèrs tùr'n al cata 'l francéś Richard Gasquet ch'l al manda a cà. In Setémbar al śōga al turnèo ad Bangkok e lè al s cava la sudisfasiòṅ ad dar la paga a Ernests Gulbis par 7-6 7-6 prima ad lasàr-'g al péni c'n al bùlgar Grigor Dimitrov.
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
{{Film }}
Simone Bolelli
Caréra
In dal 2012 al s mét in bisàca al Challenger ad Florianòpulis baténd par 6-3 6-4 al śluvèṅ Blaž Kavčič. Dòp avér ciapâ la paga da Rafael Nadal a 'l Roland Garros, in s'l èrba dal Queen's al bat Ernests Gulbis e Gilles Simon prima 'd andàr fóra in di utàṿ p'r òpra ad Xavier Malisse. A Wimbledon al pasa 'l qualificasiòṅ ma pò al céd in quàtar sét a Jerzy Janowicz. In Luj al riva in di quàrt a Kitzbühel in dua al pèrd par 6-1 5-7 1-6 da Martin Kližan. C'n al śluvàc al gh pèrd incóra in Agóst in dla finàl dal Challenger ad San Marèṅ e in di utàṿ a San Pirènbûrg.
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
{{CITAZIONE|Far minga al pirla, ti te sé minga de Milan, chi volta al cül a Milan volta al cül al pan|Benedetto al scólta na lesiòṅ ad Milanéś ch'la vōl dir: „A n far minga 'l minciòṅ, tè ta n sē minga 'd Milàṅ, chi vòlta 'l cûl a Milàṅ al vòlta 'l cûl a 'l paṅ“}}
Simone Bolelli
Caréra
'L emigliàṅ al taca bèṅ al 2013. A Doha Bolelli al fà fóra Daniel Gimeno Traver e Łukasz Kubot prima ad lasàr strada a Nikolaj Davydenko pò finalìsta. Dòp un prim tùr'n a gl'Australian Open (5-7 4-6 3-6 da Jerzy Janowicz), in dua al riva almànc in semifinàl in dópi insém a Fabio Fognini, al cata la semifinàl a San Pàvel mandànd a cà in d'l órdan Tommy Robredo par 6-2 6-4, Juan Mónaco par 7-5 6-2 e Albert Montañés par 6-4 6-4. A 'l ùltim al céd però a David Nalbandian par 3-6 5-7. Insém a Fognini al riva anc in semifinàl in dópi e pò sèg al vins al turnèo ad Buenos Aires, al secónd tìtul par gl'itagliàṅ dòp Umâg dal 2012. In Mars al s infurtùna a 'l pōls a Miami durànt 'l incóntar cun Grigor Dimitrov. Par cólpa dla lusasiòṅ a i òs al pèrd dagnóra tuta la stagiòṅ, al próa a śugàr a 'l Roland Garros e a Wimbledon ma a n gh'è gnint da far.
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi (A s ringràsia la regiòṅ dla Pùglia p'r avēr-as dâ i milanéś) 'l è 'n film còmic dal gènar rusc dal 1982 ad Mariano Laurenti.
Simone Bolelli
Caréra
Crudâ dimóndi śò in clasìfica in dal 2014 par 'l infurtùni patî 'l an prima, da nùmar 321 dal mónd al śōga in Favràr al Challenger ad Bêrgum e 'l al pòrta a cà vinsénd c'n i tedésc Dustin Brown in semifinàl e Jan-Lennard Struff in finàl. A Montecarlo i gh dànan na carta salvàdga ma lò al pèrd subìt cun Philipp Kohlschreiber par 3-6 4-6. In Avrìl al śōga àtar dū Challengers a Varsèj e a Tùniśi e 'l i vins. A Róma al riva a 'l secónd tùran in dua al pèrd cun Milos Raonic, nùmar déś dal mónd, par 3-6 6-7. A 'l Roland Garros al pasa 'l qualificasiòṅ e pò al riva anc a 'l secónd tùran (2-6 3-6 2-6 da David Ferrer). A Wimbledon 'l è lucky loser ma in dal tablòṅ prinsipàł al śōga a la granda baténd Tatsuma Ito 7-5 7-6 3-6 7-6 e pò anc Philipp Kohlschreiber 4-6 6-4 6-3 2-6 7-5. Par na cria al n gh la cava briśa invéci a bàtar Kei Nishikori, al céd sèg 6-3 3-6 6-4 6-7 4-6, ma c'n i 106 punt purtâ a cà al s tira sù dimóndi in clasìfica rivànd a la puśisiòṅ nùmar 109. In Luj al vins al sò quàrt Challenger dla stagiòṅ in Germâgna. In Istâ a gl'US Open al vins la maratóna cun Vasek Pospisil par 2-6 6-4 6-2 3-6 6-3 ma pò al pèrd qvéla c'n al spagnōl Tommy Robredo ch'al gh'à la méj in sinc sét. In Setémbar al śōga in Śvisra 'l singulàr ad semifinàl ad Cópa Davis cóntar Roger Federer pardénd-ag par 6-7 4-6 4-6 e lasànd par strada sōl dū servìsi. Vint giōran dòp al tōś part a 'l ATP 250 ad Shenzhen. Dòp avér batû par 6-4 6-2 Matthew Ebden, al céd in dū partìdi a Andreas Seppi.
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
Al prutagunìsta Giorgio Porcaro al pòrta avànti chè al persunàǵ dal “Tarunsèl”, a sò dita suo e minga ad Diego Abatantuono.
Simone Bolelli
Culegamènt estéran
}}
Si ringrazia la regione Puglia per averci fornito i milanesi
Sunt
Benedetto (Giorgio Porcaro) 'l è 'n pugliéś ch'al viṿ a Milàṅ insém a sò surèla Carmela (Manuela Gatti). Par sintìr-as dabòṅ un lumbàrd, la matìna 'l è sòlit scultàr dal caséti cun dal ripetisiòṅ in dialét meneghìṅ che lò al ripét minga tant bèṅ parchè al dascór sèmpar cun 'n asènt dimóndi fòrt dal sò bandi.
Par vìvar al fà al camarēr e al gira in sna 128 ròśa che lò 'l à impinî ad pèli ad leupàrd, putòć ch'i faṅ i còran a quéi da drē e dal piànti. Sò surèla, ch'la và a 'n cōrs ad balét, l'è tgnuda sèmpar sót òć e par purtàr-'s a cà al sò amànt l'è custréta a far-al vistìr da dóna. Chi lò al n è minga al maruchèṅ (fint) ch'al lava śò in dal bar in dua al lavóra sò fradèl, anc se lò (Teo Teocoli) al vrév dvintàr al sò murōś.
Un dè Benedetto al cgnós 'l imprendidōr Max Bernasconi (Massimo Boldi), òṅ ch'al fà i bèsi cun al sò televiśiòṅ. Par far cólp su 'd lò, al pugliéś al fà finta 'd èsar Mogol e al s mét incô di capèi a la JR.
Culegamènt estéran
}}
1839
Al 1839 (MDCCCXXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
0573
0573 ’l é al parfes tlefônich dal distrèt ed Pistoaja, int al cunpartimaint ed Fiurainsa.
Fuoco cammina con me
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In na sità cuma Twin Peaks, ninsòṅ 'l è inusènt.|Tagline dal film}}
Fuoco cammina con me (Fōg gira mèg) 'l è 'n thriller dal 1992 ad David Lynch, prequel dla série televiśiva Twin Peaks dal 1990. Trat in part da 'l rumànś Il diario segreto di Laura Palmer dla Jennifer Lynch, al film al cònta gl'indàgin in sla mòrt dla Teresa Banks e gl'ùltim sèt dè ad vita dla Laura Palmer, na studénta cgnusùda dimóndi in dal paéś imaginàri ad Twin Peaks.
'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 45śum Fèstival ad Cannes. Custâ déś migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la n 'n à purtâ a cà gnanc sinc.
Sunt
A séguit dal masamènt dla pòvra Teresa Banks (Pamela Gidley) in dal paiśèṅ ad Twin Peaks, in dal stat ad Washington darènt a 'l Cànada, l'agìnt d'l FBI Gordon Cole (David Lynch) al ciàma al sò culéga Chester Desmond (Chris Isaak) par dascórar dal caś. Insém a Sam Stanley (Kiefer Sutherland) chi lò al taca a indagàr faghénd dal dmandi a la balarìna Lil (Kimberly Ann Cole). Chester al véd subìt ch'a la Teresa a gh manca 'n anèl, inóltar la gh'à scrit na létra T sóta n'ùngia. Tut 'd un trat però Desmond al sparìs.
'N an dòp a Twin Peaks la Laura Palmer (Sheryl Lee) e la Donna Hayward (Moira Kelly) i vaṅ a scóla in dua la Laura la tira sù dla cucaìna p'r al naś e la s baśa cun James Hurley (James Marshall). Dòp avér cuntâ la difarénsa ch'a gh'è fra lò e Bobby Briggs (Dana Ashbrook), chi lē la tórna a cà, in tèmp par far a mènt ch'in dal sò diàri i gh màncan dal paǵni sćiancàdi via. La śóvna la 'l pòrta a Harold Smith (Lenny von Dohlen) par far-'g-al védar.
Culegamènt estéran
}}
Bedònia
Bedònia (Bedonia in italiân) l'è n c'mòn äd 3.724 abitant in d'la provênsa d' Pärma.
Sofia Arvidsson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Lena Sofia Alexandra Arvidsson (Halmstad, 16 ad Favràr dal 1984) l'è na tenìsta śvedéśa prufesiunìsta da 'l 1999. Sò pàdar al fà al pulisiòt, sò màdar l'insgnànta 'd piàṅ.
La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è élta 176 cm e la péśa 69 chilo. Al cantànt ch'a gh piàś da piò 'l è Bruce Springsteen.
In dla sò caréra l'à vins dū tìtui WTA e daśdòt ad qvéi ITF. L'è stata bòna ad rivàr a èsar la nùmar vint-nóṿ dal mónd al 12 ad Setémbar dal 2006.
Caréra
In d'l Avrìl dal 2002 la pèrd i sò dū singulàr ad Fed Cup śugâ in Itâglia cóntar la mudnéśa Adriana Serra Zanetti e la Roberta Vinci. In Maǵ però la s cava la sudisfasiòṅ ad rivàr in finàl in d'l ITF 'd Edinbûrg, pasànd p'r al qualificasiòṅ, baténd a 'l prim tùran la Marion Bartoli e pardénd in ùltim da la Barbora Záhlavová-Strýcová 6-4 4-6 6-7.
In dal 2003 la pèrd la finàl d'l ITF 'd Urtiśèi (6-2 2-6 2-6 da la Mara Santangelo) e la semifinàl ad qvél ad Turèṅ (3-6 5-7 da la Kaia Kanepi) ma la fà suo al turnèo ad Jersey (7-6 6-2 a la Sybille Bammer). In Utóbar la śōga dū WTA in Lussembûrg e a Quebec City, rivànd a 'l secónd tùran pardénd pò da la Marion Bartoli e da la Marija Šarapova. La finìs 'l àn vinsénd dū ITF e piasànd-as a 'l 113śum pòst.
In dal Favràr dal 2004 la bèca la Galina Voskoboeva a 'l prim tùran ad Memphis e la gh pèrd 6-7 7-6 1-6. Stés quèl anc a Vancouver: a càmbia sōl al puntéǵ, 2-6 4-6. A la fiṅ d'l an la riva in finàl in d'l ITF ad Pittsburgh (baténd, fra gl'atri, la nùmar òṅ dal tablòṅ Samantha Stosur 6-2 7-5) ma pò la pèrd 2-6 1-6 da la Shenay Perry.
A gl'Australian Open dal 2006 l'è bòna ad bàtar la Dinara Safina prima ad cédar a 'l tèrs tùran a cl'atra rusa Anastasija Myskina. In Favràr la vins al tìtul a Memphis pigànd in finàl la Marta Domachowska par 6-2 2-6 6-3 (e in di quàrt na śóvna Caroline Wozniacki). A Miami la s férma a 'l quàrt tùran (7-6 3-6 2-6 da l'Ai Sugiyama). A Róma in Maǵ la ciàpa la paga (da nùmar trénta dal mónd) da la Roberta Vinci 6-2 6-1. In Agóst a Stucólma la pèrd incóra (par la quàrta vòlta ad fila) in semifinàl da l'Anastasija Myskina 2-6 4-6. La finìs mâl 'l an suo più bèl miténd in fila sōl di prim e di secónd tùran.
Prima ad vìnsar in dal Favràr dal 2007 'l IFT ad St. Paul, la pèrd quàtar vòlti a 'l prim tùran, a Hobart a òpra dla Serena Williams. Andànd fóra in di quàrt a Memphis la cróda śò in clasìfica, da 'd là da 'l sentéśum pòst. La pasa 'l qualificasiòṅ a 'l Roland Garros (ma la pèrd subìt da l'Ana Ivanović 2-6 0-6) ma minga a Wimbledon (6-7 4-6 da la Stéphanie Foretz Gacon). In Luj la s mét in bisàca al tìtul ITF ad Båstad (baténd però sōl dal śugadōri misi pèś dal 280śum pòst). In Utóbar la vins àtar dū ITF a Joue-Les-Tours e a Glasgow.
La taca bèṅ asè al 2008 baténd 6-1 7-5 l'Elena Dement'eva (nùmar ùndas dal mónd) a Sydney, 6-7 6-4 6-3 la Marion Bartoli (nùmar déś) a gl'Australian Open e 6-3 7-5 l'Anna Čakvetadze (nùmar siē) a Antwerp. La riva pò in di quàrt a Memphis (6-3 1-6 3-6 da la Shahar Peer). In Utóbar la pasa al qualificasiòṅ a Śurîg pigànd via via la Petra Martić, la Shuai Peng e l'Iveta Benešová. Dòp avér mandâ a cà anc la Sybille Bammer, la s férma a 'l secónd tùran p'r òpra dla Petra Kvitová ch'la gh lasa sōl tri śōg. In cal méś lè la śōga àtar dū turnèo WTA ma la pèrd subìt in Lussembûrg (6-2 3-6 4-6 da la Sabine Lisicki) e a Quebec City (3-6 2-6 da la Voskoboeva, cun la Galina che sèg la pōl alvàr sèmpar la crésta esénd 5-1 in di cunfrònt dirèt, la sò bistiàsa négra). La śvedéśa la finìs 'l an rivànd in finàl in d'l ITF 'd Udénse, pardénd 2-6 1-6 da la padròna ad cà Caroline Wozniacki ma baténd in di tùran precedènt prima l'Andrea Petković e pò anc cl'atra tedésca, l'Angelique Kerber.
'L inìsi dal 2009 par lē l'è 'n diśàstar: siē prim tùran ad fila. La s tira 'n pò sù vinsénd in Setémbar 'l ITF ad Saguenay e in Utóbar qvél ad Joue-Les-Tours (baténd incóra l'Angelique Kerber e la Jelena Dokić in finàl 6-2 7-6). In Nuvémbar la fà suo anc 'l ITF ad Poitiers baténd incóra l'austragliàna in finàl 6-4 6-4 e via via anc la Mandy Minella e la Jaroslava Švedova in di utàṿ par 7-5 6-1.
In dal 2010 la śōga n'atra finàl a Memphis ma 'sta vòlta la pèrd da la Marija Šarapova 2-6 1-6. A Miami la riva a 'l secónd tùran baténd l'Alberta Brianti 6-2 6-4 ma pardénd séc da la Dominika Cibulková par 0-6 2-6. A gl'US Open la dà la paga a la Sorana Cîrstea 6-1 6-2 prima ad cédar a cl'atra ruména, l'Alexandra Dulgheru 6-7 1-6. In Utóbar la gh'à da pigàr-as a la Roberta Vinci a Linz e in Lussembûrg. L'ardópia però al tìtul a Poiters baténd la Petra Kvitová in semifinàl e la Pauline Parmentier in finàl.
In dal 2011 la pèrd subìt a Melbourne (1-6 5-7 da la Na Li), a Memphis (3-6 1-6 da l'Alexandra Stevenson) e a Miami (1-6 4-6 da la Bethanie Mattek-Sands), però la bat par dū vòlti l'Alizé Cornet a Parì e a Charleston. A Madrid la fà arbasàr la crésta a la Sloane Stephens in dal qualificasiòṅ ma a 'l secónd tùran la gh'à da magnàr la pólvra cóntar la Viktoryja Azaranka. A Bruxelles la bat la Coco Vandeweghe 6-3 7-6 e la Jelena Janković 3-6 6-3 6-3 prima ad lasàr strada in di quàrt a la Shuai Peng par 2-6 4-6. A Wimbledon la gh và mâl cun la Nastas'sja Jakimava (6-4 2-6 1-6). A Båstad la s imprufìta dal bandòṅ dla Caroline Wozniacki par rivàr in semifinàl (3-6 1-6 da la Johanna Larsson). A Cincinnati la bat incóra l'Alizé Cornet in dal qualificasiòṅ par pò pèrdar a 'l secónd tùran da l'Andrea Petković. Gl'US Open i gh vànan mâl (prim tùran cun la Samantha Stosur) acsè cuma 'l turnèo ad Quebec City in dua la riva a 'l secónd tùran baténd l'Elena Bovina ma pò la pèrd da l'Heather Watson par 5-7 3-6. A Pechîn la bat incóra la Petra Kvitová ma pò la lasa strada a l'Agnieszka Radwańska a 'l tèrs tùran. In Utóbar la pèrd la finàl d'l ITF ad Limoges cóntar la Sorana Cîrstea 2-6 2-6.
In dal 2012 a Sydney la bat in d'l ùltim tùran dal qualificasiòṅ l'Alexandra Dulgheru par 6-7 7-6 7-5 ma pò la s la cata incóra cóntar cuma pardénta furtunàda in dal prim tùran dal tablòṅ prinsipàl e 'sta vòlta la gh'à la méj la ruména 6-1 6-1. La śvedéśa la s tira sù in Favràr vinsénd par la secónda vòlta al tìtul ad Memphis (6-3 7-5 a la parmśàna Alberta Brianti in semifinàl e pò 6-3 6-4 a la Marina Eraković). A Acapûlc invéci la pèrd a 'l secónd tùran da la Flavia Pennetta ch'la la bat 2-6 7-6 6-1. In Maǵ la Sofia la s fà strada a Bruxelles baténd la Shuai Peng 7-5 6-3, l'Arantxa Rus 6-2 3-1 bandòṅ e l'Urszula Radwańska. La pèrd però la semifinàl da la Simona Halep par 4-6 3-6. A 'l Roland Garros la bat subìt la Roberta Vinci par 6-2 4-6 6-3 par pò èsar asfaltàda da la Jaroslava Švedova 1-6 0-6. A 'S-Hertogenbosch l'è bòna ad far fóra la Jelena Janković e incóra l'Arantxa Rus prima ad cédar a l'Urszula Radwańska 2-6 6-7. A Wimbledon la và a cà subìt par maṅ dl'Anastasija Pavljučenkova (1-6 2-6 al puntéǵ). A Båstad la gh'à raśòṅ dla Roberta Vinci e dl'Arantxa Rus, sèmpar par 6-4 7-5, ma in di quàrt la gh'à 'd alvàr la bandéra biànca cóntar la Mona Barthel. Dòp soquànt prim e secónd tùran, la riva in di quàrt a Linz (1-6 4-6 da la Julia Görges) e in semifinàl a Mósca in dua la bat facilmènt la Bojana Jovanovski, la Marion Bartoli e la Marija Kirilenko prima ad pèrdar in tri sét da la Caroline Wozniacki 3-6 7-6 4-6.
In dal 2013 la bat a cà sua la Samantha Stosur a Brisbane ma a 'l secónd tùran la pèrd da la Sloane Stephens. A Memphis e a Indian Wells la riva incóra a 'l secónd tùran, pardénd da la Marina Eraković e da la Julia Görges. Dòp avér batû la Sloane Stephens in Fed Cup e avér ciapâ la paga da la Serena Williams, la fà sù tri prim tùran a Esturìl (3-6 4-6 da la Galina Voskoboeva), a Madrid (3-6 1-6 da la Sabine Lisicki) e a Bruxelles (3-6 0-6 da la Shuai Peng).
Culegamènt estéran
}}
Pìmaz
Pìmaz l'è un paés in dla cmónna ed Castelfrànch in pruvèinsa ed Mòdna. L'è fams par al tùraz, par la cìsa et San Giacum, e par la Samuz, nà fiòma cineina cla và fein al Reno. L'ultum mirqual ed maz, à Pìmaz a ghè la fèsta ed la Madana ed la pruvidainzia; à ghè la prùcesiaun cla taca dal santueri (cl'è situè à la Madana ed la pruvidainzia) e la fines 'dnanz à la cisa. L'è la fèsta piò bela dal mand.
.tiffany
.tiffany 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Lugh
Lugh (Lugo) l'è un cumùn ad 31.095 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna.
Niterói
Niterói a l'è una sitä dal Brasil, in dal Stä ad Rio de Janeiro, visìn a bòta da la sò capitäla Rio. Apëina un pont al divìd al dù sitê.
In dal 2009 la cüntava 479.384 abitant, par 129,3 km2.
Storia
La sitê l'è stä fundä al 22 nuëimbar dal 1573 da un Indiàn Tupì ch'as ciamàva Araribóia (quand a l' stä batzä, as ciamàva Martim Affonso de Souza). Niterói a l'è l'ünica sitê brasigliana fundä da un Indio.
0542
0542 al é al parfes tlefônich dal distrèt ed Jomla, int al cunpartimaint ed Buloagna.
0426
0426 ’l é al parfes tlefônich dal distrèt d Adria, int al cunpartimaint ed Veneisia.
La Màcia
La Màcia o Masa Lumbèrda (Massa Lombarda) l'è un cumùn ad 8.167 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna.
Marco Bellocchio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Marco Bellocchio (Bòbi 21 ad mäz 1939) l'é un regista italian ad cinema e ad teatar.
Biugrafia
Nasì a Bòbi al 21 ad mag' 1939, a gh'é piasì sübit da picin al cine. In dal 1959 l'ha stüdia al Centro Sperimentale di Cinematografia ad Ruma e 'l s'é diplumä in dal 1962. L'ha stüdiä anca a Lùndra.
Al sò prìm laurä l'é I pugni in tasca, in dal 1965. Incö, a Bòbi, al dirìg al Laburatòri Farecinema e al Bobbio Film Festival.
Ligamm ad föra
}}
Peggy Sue si è sposata
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at psis turnàr indrē farév-at tut cumpàgn a prima?|Tagline dal film}}
Peggy Sue si è sposata (La Peggy Sue la s è spuśàda) l'è na cumèdia americàna dal 1986 ad Francis Ford Coppola, candidàda a tri Prèmi Òscar.
Custâ daśdòt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù da piò ad quarànt'òṅ.
Sunt
La Peggy Sue (Kathleen Turner) l'è na dóna 'd quarànta-tri an cun dū fiōi, spuśàda da vint-sinc cun 'n óm ciamâ Charlie Bodell (Nicolas Cage). Al matrimòni però al n và minga tant bèṅ, esénd che chi lò al gh mét anc i còran, e la còpia l'è drē a divìd'r-as.
Cumpagnàda par sò fiōla Beth (Helen Hunt) a la fèsta di diplumâ dal 1960, là la véd al sò amìghi 'd scóla, la Maddy (Joan Allen) e la Carol (Catherine Hicks), e la vins anc al tìtul ad regìna dal grup di studènt ma, na vòlta su 'l palc, la pèrs i sèns crudànd par tèra. La s déśda a 'l uśdàł ma a i tèmp ad quànd l'éra incóra puta e muróśa 'd Charlie, in alóra cantànt in un grup. La Peggy Sue la próa a cuntàr qvél ch'a gh'è sucès a Richard Norvik (Barry Miller), inventōr dla clas, pò la gh'à na nòt ad sès sóta 'l stéli cun 'l artìsta Michael Fitzsimmons (Kevin J. O'Connor). La ragàsa la s è persuàśa a mulàr Charlie, saénd qvél ch'a gh sucederà, ma chi lò al n mòla mia.
Culegamènt estéran
}}
John Cale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Who's in Charge? Is it the army? Is it the money? Are you responsible? I'm not responsible. You wanna die now? Why not, it's a good day to die.|Ad chi è-la la cólpa? È'l 'l èśèrcit? Èṅ-i i bèsi? Sē't tè al respunsàbil? Nò a n sòṅ minga respunsàbil. Vō't murìr adès? Parchè nò, 'l è un dè bòṅ par murìr.|Who's in Charge?, 1994|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
John Cale (Garnant, 9 ad Mars dal 1942) 'l è 'n muśicìsta, cantautōr, sunadōr e prudutōr galéś, cgnusû p'r èsar stâ òṅ di fundadōr di Velvet Underground. 'L è bòṅ ad sunàr praticamènt tut i strumènt muśicài.
In dla sò caréra 'l à prudót o culaburâ a i lavōr 'd artìsta cuma, fra i àtar, Lou Reed, John Cage, Brian Eno, Patti Smith, The Stooges, Manic Street Preachers, Marc Almond, Happy Mondays e Siouxsie and the Banshees. Cun la cantànta ad cal grup lè, la Siouxsie Sioux, Cale al s è śibî in dal 1998 da 'l viṿ a 'l Paradiso 'd Amsterdam in un duét dal braṅ Murdering Mouth dòp avér anc prudót 'l ùltim disc fat dal grup ingléś, The Rapture dal 1995.
In dal 2010 'l è dvintâ mémbar d'l Órdan d'l Impēr Britànic, òṅ di arcgnusimènt più impurtànt dal Régn Unî.
Biugrafìa
In dal 1965 Cale al cgnós Lou Reed che in alóra al lavuràva cuma cumpuśidōr ad canti pop par di àtar e al s rénd cònt 'd avér cumpàgn a lò la pasiòṅ p'r al rock'n'roll e par dar vita a di quèi nóṿ e sperimentài. Sèg al mét insém al grup di Velvet Underground. Al prim disc 'l è dal 1967 e al gh'à al tìtul ad The Velvet Underground & Nico. Cla Nico lè l'è na mudèla ch'la gh'iva dâ na maṅ. Dòp al secónd disc White light/White heat, Cale al lasa 'l grup par tacàr na caréra da par lò.
Dòp siē disc fat catàr in di negòsi fra 'l 1970 e 'l 1975, in dal 1977 al pùblica 'l EP Animal Justice e durànt i sò cuncèrt al taca a mét'r-'s in fàcia na mascra da śugadōr 'd hockey in sal giàs, prima ch'al faśìs Jason Voorhees in di sò film ad scarésa ad Venerdì 13. Cale al strica 'l òć a 'l punk ch'l è drē a nàsar in chi an lè. Durànt na sò eśibisiòṅ da 'l viṿ, drugâ pódag ad cucaìna, al taja la tèsta a 'n pui cun un manarèṅ. Par prutèsta, i àtar mémbar dal grup i móntan śò da 'l palc.
Culegamènt estéran
}}
Caccia al ladro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mistēr, intrîg, amōr.|Tagline dal film}}
Caccia al ladro (Casa a 'l làdar) 'l è na cumèdia dal 1955 'd Alfred Hitchcock trat da 'l racònt umònim ad David Dodge dal 1952. L'à vins al Prèmi Òscar par la futugrafìa. Al film, girâ a Montecarlo, 'l à dâ la manéra a 'l prìnsip Ranieri III ad Mònag ad cgnósar la Grace Kelly ch'la dvintarà sò mujér 'l an dòp.
Custâ dū migliòṅ e mèś ad dòlar, al 'n à fat sù quàt'r e mèś in di sōi Stat Unî.
Sunt
John Robie (Cary Grant), làd'r ad presiōś cgnusû c'n al scutmàj ad Gat, al gh'à dâ a 'l élta da dimóndi tèmp dòp avér decìś ad rigàr drit e avér tòlt part a la Reśisténsa in Frància. Adès al gh'à 'n sit ad vidi in dal culìni dla Còsta Aśùra. Quànd in rivéra i sucédan di furt fat cumpàgn a la sò manéra, lì lò al s dà da far par dimustràr ch'l è inusènt. Al decìd ad lauràr insém a Hughson (John Williams) ch'al s cata là par cònt ad qvéi di Lloyd's ad Lóndra ch'i gh'aṅ dâ 'l incàrag 'd andàr-'g a fónd.
Par ciapàr al làdar c'n al maṅ in dal sac, Robie al s fà dar na lista dla gint pîna 'd bèsi ch'la s cata da cal bandi là. Faghénd finta 'd èsar 'n óm 'd afâr americàṅ, al cgnós acsè la Jessie Stevens (Jessie Royce Landis), védva 'd un petrulēr, ch'la gh'à adrē sèmpar la fiōla, la bèla e sufisticàda Frances (Grace Kelly). Chi lē l'è persuàśa ch'al làd'r al sia pròpria John ma la n pōl minga far finta 'd a n pruàr gnint par lò. Quànd i pòrtan via i presiōś dla sgnóra Stevens, John al s lóga e al taca a pinsàr a na trapla par ciapàr al làdar véra che lò al créd 'd avér arcgnusû.
Culegamènt estéran
}}
Längua emiglièna-rumagnôla
{{dialort|dial=Arzân}} L’emiliân-rumagnōl ({{in it|emiliano-romagnolo|ARZ}}) l’é un gróp ed léngui ed la famàéja ed léngui gallo-italica parlê int l’Êlta Itâlia. L’insèm de sté varietê, cgnusûda cme léngua emiliâna-rumagnōla, l’é arcgnusûda tr’al léngui pió céchi ed l’Europa fîn dal 1981.
La léngua emiliâna-rumagnōla l’é ‘na léngua regionêla cme la dîs la {{lang|it|Carta europea delle lingue regionali o minoritarie}}, ch’ la cunfêrma che per: « {{lang|it|… lingue regionali o minoritarie si intendono le lingue […] che non sono dialetti della lingua ufficiale dello stato}} ». La {{lang|it|Carta europea delle lingue regionali o minoritarie}} l’é stêda cunfermêda al 25 ed zògn dal 1992 e l’é in vigōr dal 1 mêrz 1998. L’Itâlia l’à firmê sté chêrta al 27 ed zògn dal 2000 mó l’an ‘n’à mìa incòra apruvêda.
La léngua emiliâna-rumagnōla l’é stêda arcgnusûda fîn da i tèimp dal Biondelli* cme ‘na léngua gallo-italica, insèm al légor, al lumbêrd e al piemuntèiṣ. Al lèngui gallo-italichi fân pêrt dal léngui gallo-romanzi e dal gròp pió grând dal léngui romanzi ed sîra, secònd la distinsiòun ed von Wartburg*.
La léngua emiliâna-rumagnōla l’é parlêda int l’Emélia-Rumâgna, int la pêrt ed sōvra dal Mêrchi (pruvîncia ed Pêṣer) e in Tuscâna (pruvîncia ed Mâsa-Carēra). L’a ‘s divèd in dō pêrti: l’Emigliàn e al Rumagnōl. A’s pèinsa che la divisiòun tr’al dō sesiòun descréti sōvra la sia sucèsa a l’inési dal Medioēv, quând i Bizantèin gvernêven la Rumâgna e i Longobêrd l’Emélia.
Colegamèint d'ed fōra
Al emigliàn-rumagnôl l é un grópp ed dialétt dla famàjja ed länguv gâl-itâlica bacajè int l'Èlta Itâglia. Al insàmm ed ste varietè, cgnusó cme längua emiglièna-rumagnôla, l é arcgnussó stra äl länguv pió céṅni dl'Euròpa fén dal 1981.
La längua emiglièna-rumagnôla l é na längua regiunèla cme al dîṡ la Carta europea delle lingue regionali o minoritarie, ch’la cunfairma che par « … lingue regionali o minoritarie si intendono le lingue […] che non sono dialetti della lingua ufficiale dello stato ». La Carta europea delle lingue regionali o minoritarie l é stè cunfarmè al 25 ed żóggn dal 1992 e l é in vigåur dal prémm ed mèrz dal 1998. L’Itâglia l'à firmè sta chèrta al 27 ed żóggn dal 2000 mo 'l an brîṡa ancåura ratifichè.
La langua emiglièna-rumagnôla l é stè arcgnussó fén di ténp dal Biondelli* cme ‘na längua gâl-itâlica, insamm al léggur, al lunbèrd e al piemuntaiṡ. Äl länguv gâl-itâlichi fan pèrt däl länguv gâl-rumànżi e dal grópp pió grand ed länguv rumànżi ed sîra, secånnd la distinziån dal von Wartburg*.
La langua emiglièna-rumagnôla l é bacajè int l'Emégglia-Rumâgna, int la pèrt ed såura dal Mèrc (pruvénzia ed Pêṡer) e in Tuschèna (pruvénzia ed Mâsa-Carèra), in Lunbardî (pruvénzia ed Mantva, sud-est dla pruvénzia ed Carmåṅna) e Vênet (Transpadèna Fraraiṡa). La s divîd in dû troncón: l’emigliàn e al rumagnôl. As pänsa che la diviṡiån stra äl dåu sezión descrétti såura la sia capitè al cminzéppi dal Mediuêv, quand i Bizantén guvernèven la Rumâgna e i Lungubèrd l’Emégglia.
Riferimént
Al emijan-rumagnaul l é un grop ed dialet dla famèja ed laingv gal-italga bacajê int l'Êita Itaja. Al insèm ed ste varietê, gnusû cum laingua emijana-rumagnaula, l é argnusû str’el lainguv pió ceini dl’Evrôpa fin dal 1981.
La laingua emijana-rumagnaula l’é na laingua regiunêla cum la dix la Carta europea delle lingue regionali o minoritarie, ch’la cunfairma che par « … lingue regionali o minoritarie si intendono le lingue […] che non sono dialetti della lingua ufficiale dello stato ». La Carta europea delle lingue regionali o minoritarie l’é stê cunfarmê al 25 ed zogn dal 1992 e l’é in vigour dal prem ed mêrç dal 1998. L’Itaja l’à firmê sta chêrta ché al 27 ed zogn dal 2000 mo ’l an mega incoara ratifichê.
La laingua emijana-rumagnaula l’é stê argnusû fin di teinp dal Biondelli* cum na laingua gal-italga, insèm a’l ligurein, a’l lunbêrd es a’l piemuntaix. El laingv gal-italghi fan pêrt del laingv gal-rumanzi e dal grop pió grand ed lainguv rumanzi ed sira, secound la distinsioun dal von Wartburg*.
La laingua emijana-rumagnaula l’é bacajê int l'Emeja-Rumagna, int la pêrt ed soura del Mêrch (pruveinsa d Peixer) e in Tuscana (pruveinsa dla Masa e Carêra), in Lunbardie (pruveinsa d Mantva, sud-est dla pruveinsa d Carmouna) e Vènet (Transpadana Fraraixa). La s partes in du truncon: ’l emijan e al rumagnaul. As painsa che la divixioun str’el dou seçioun dscreti soura la sepa capitê al cminsepi dal Mediueiv, quand i Bizantein guarnêven la Rumagna e i Lungubêrd l’Emeja.
Riferimeint
}}
Le nozze di Muriel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Mai cunfóndar 'l amōr c'n al sès. Al sès 'l è méj.|Tagline dal film}}
La culòna sunóra dal film l'è impinìda dal canti di ABBA, al grup preferî dla prutagunìsta Muriel. I pès sarnî p'r al film i èṅ Dancing Queen, Mamma Mia, Waterloo, Fernando, e I Do, I Do, I Do, I Do, I Do.
Sunt
La Muriel Heslop (Toni Collette) l'è na ragàsa austragliàna ch'la viṿ cun la sò famìja a Porpoise Spit. L'è piutòst in carna e anc ingiangulàda. La pòrta avànti i sò ideài e la s pasa 'l tèmp scultànd la mùśica di ABBA in dla sò cambra da lèt, in dal méntar ch'la sóggna ad spuśàr-as cun un prìnsip aśùr. Sò pàdar Bill (Bill Hunter) 'l è 'n pulìtic curót ch'al la trata mâl e sò màdar Betty (Jeanie Drynan) l'à arbasâ da tèmp la crésta sèg, esénd tgnuda schisa.
Cun i prim bèsi catâ sù faghénd un lavursèṅ par l'amànta ad sò pàdar la s fà 'n viàś a Bali in dua la cata na sò vècia cumpàggna ad scóla, la Rhonda (Rachel Griffiths).
Turnàda a cà, par scapàr via da sò pàdar incasâ négar, la và a vìvar a Sydney in d'l apartamènt dla Rhonda, adatànd-as a far la cumésa in un negòsi ch'al dà al caséti vìddeo a nuléǵ.
Culegamènt estéran
}}
Horror - Caccia ai terrestri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al terōr aglièṅ 'l è chè su la Tèra.|Tagline dal film}}
Horror - Caccia ai terrestri (Scarésa - Casa a i teréstar) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1980 ad Greydon Clark, girâ c'n un budget ad sènt-sinquantamìla dòlar.
Sunt
Fra 'd lōr a gh'è anc al pruprietàri dna stasiòṅ 'd servìsi ciamâ Joe Taylor (Jack Palance), ch'al gh l'à cavàda a scampàr a 'n atàc di aglièṅ, e 'n èx sergìnt ciucâ in dla suca, Fred Dobbs (Martin Landau).
Culegamènt estéran
}}
Sudeste do Brasil
Al Sud-Est dal Brasil (in Portoghês: Região Sudeste do Brasil) all'è voina d'i sëincu regiòun ch'i furman al teritòri dal Brasil.
Geugrafia
All'è la prèma regiòun par pupulasiòn (80.779 802), anca parchè in sal sò teritòri a gh'è i dù sitê püsä grànd: São Paulo (10.886.534) e Rio de Janeiro (6.136.652), e la cunfëina cul Sud, cul Centro-Oeste e cul Nord-Est.
Bragança Paulista
Bragança Paulista a l'è una sitä dal Brasil in dal Stä ad São Paulo. A l'è a 90 km da la sò capitäla, São Paulo.
La gh'ha 136.264 abitant (2007).
Giovanni Aurelio Augurello
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Giovanni Aurelio Augurello u anca Augurelli, Agorelli (in lat. Joannes Aurelius Augurellus) (Rìmin 1441 – Trevîś 1524) 'l era stê 'n umanìsta, puvêta e alchimìsta. L' îva studiê lēś a Ròma, Firèins e Pèdva, in dû 'l dvintèva amîg dal Bernardèin e dal Péder Bembo. In cal mèinter ch' l' éra a Firèins, al dvintèva amîg 'd al Marsìli Ficino e 'd 'l Àngel Polisiàno. In dal mèinter invéci ch'l era in Venésia cùma segretàri 'd al vèscuṿ ed Trevîś Niccolò Franco, a s sa ch' al frequentèva l' Acadèmia Aldèina 'dl' elìte culturêl umanìsta e grecìsta 'd cal mumèint lè. Dòp 'd al 1503 'l Augurêl al starà quesi sèimper in Trevîś sìa per insgnèr che per scrìver. Dòp che 'd lettri, al s interesèva anca 'd alchimìa, fènd di esperimèint cui metâl e anca produśènd 'd al pàsti colorèdi p'r al pitōr ermètic só amîg Giulio Campagnola. 'L era però méj cgnusû p'r al só puéma alegòric ins a l' alchimìa Chrysopoeia, dedichê al Pèpa Leòun X in dal 1515. Di èter só lavōr i éren stê i Carmina (1505), al Geronticon liber, ai Iambici libri, e i Sermonum libri.
Colegamèint estèren
}}
Dialèt arzân
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al dialèt arzân l'é 'na léngua, o na variant dal Gal-Italich, pió precişamèint al fà pêrt dal gróp ed l' emiliân centrêl, parlê principalmèint int la pruvîncia ed Rèz.
Zôna quacêda e diferèinsi
Ciamê da j arzân "Dialèt Arzân" l'é parlê in 'na zôna che da pió a mēno l'é cumpâgn a còla che incō l'é la pruvîncia ed Rèz. Però an 's pōl mia parlêr 'd un sōl gèner ed dialèt arzân per tót al teritôri pruvincêl. S' a 's pèinsa che fîn a la Secònda guèra mundiêla sōl int al cèinter ed Rèz ēren parlê bèin quâter dialèt diferèint: còl dal cèinter, còl ed Sân Pēder, còl ed Sân Stēven, e còl ed Sânta Crōş dóve a gnîva parlê ânch un secònd dialèt ciamê "arzân arsavè". Int al ghèt, fât fêr int al cèinter stôrich ed la sitê da Laura Martinozzi (vèvda 'd Alfonso 'd Este) int al 1669, a gnîva parlê, da j ebrèi, un dialèt ch' l' ēra 'na smerciânsa 'd ebràich e arzân, mó quând a s'é sarê al ghèt (int al peréiod napoleônichi), cun al tèimp l'é stê bandunê e quêşi scurdê a i prém dal '900. In pruvîncia, a pêrt soquânt cmûn e véli dal circundâri, l'arzân pió al se şluntâna dal cèinter ed Rèz pió al se şmêrcia cun diêter dialèt.
Int la bâsa arzâna i cmûn ch' în insém a la rîva dal Po a sèinten in manēra pió o mēno marchêda, a secònd dal pôst, dal pèiş dal Mantvân. L'é alzêr a Burèt e Gualtēr dóve a 's mantînen i sòun ö e ü in ûş in Lumbardìa. A rişûlta pèiş a Guastâla, Lusêra e Rezōl dóve l' é parlê, cun pôchi sfumadûri tra i paèiş, al guastalèiş, sòt gróp dal dialèt mantvân e un bèl pô divêrs da l'arzân. Int al zôna ed Curèz al dialèt l'é quêşi cumpâgn al dialèt carpşân, mèinter int la zôna ed Muntèc e in generêl int la Vâl d' Èinsa l'é pèişa l'impurtânsa dal dialèt pramzân. Diferèint l'é al chêş int l'Apenèin arzân, in particulêr môd da la lénia Vèt-Baîṣ vêrs l'êlt dal crinêl, dóv' în parlê un insèm ed dialèt ch' a 's arvîşen al dialèt lumbêrd ocidentêl mó ch' a preşèint carateréstichi diferèint da paèiş a paèiş. Al civaghîn parlê a Civêgh l'é un chêş a pêrt perchè al paeşèin l'é ârmêş işolê, dal rèst ed la pruvîncia, fîn a j ân '50 dal Novsèint quând è stê finî la strêda ch' l'unîva al paèiş a la Val d'Asta e a Véla Mnôs. Per còl che riguêrda sté dialèt a 's pōl dîr che a gh'é un bòun ligâm cun al parôli e al prunûnsi in ûş in Tuscâna. Civêgh, vést la só puşisiòun ed cunfîn insém al nôster Apenèin, l'é sèimper stê lighê sia cme ûş che cme scâmbi 'd ògni gèner, pió cun al versânt tuscân ed la Garfagnâna che cun al versânt arzân. S ' andòm a fêr di cunfrûnt t'r al parôli dal dialèt a vdòm che soquânti ed còli dal civaghîn an vînen mia druvêdi int i dialèt di paèiş aşvèin ânca s' în luntân sōl pôch chilômeter.
A se stéma che cîrca la metê ed la gînt ed la pruvîncia ed Rèz la pôsa capîr al dialèt parlê.
Isabella Ferrari
{{Metacaixa
1695
Al 1695 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Isabella Ferrari
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Isabella Ferrari (al sò cugnùm vèr all'è Fogliazza, Al Pont da l'Oli 31 ed mèrz dal 1964) l'è un'atùra Itagliana ad sìnima e ad televisòn.
Biugrafia
Nasìda a Pùnt ad l'Oli al 31 ad màrs dal 1964, a 16 ann l'ha vansì al cuncùrs Miss Teenager. L'ann dòpu, 1981, l'ha fä Sotto le stelle. A la fëin dal 1981 la laùra al sò prìm film, Sapore di mare, ad Carlo Vanzina.
Dialèt arzân
Un racûnt dal Vangēl
Un zért òm avì dù fió. Al più pznén 'd 'sti dù diss a sò päder: Papà, däm la mé purzión dla ròba che 'm sta a mé; e al 'gh dividè al sò. E 'n passò miga tant dé che, muciä su tut, al fiól più cich andò int un paés luntàn luntàn, e là 'l strussiò la sò ròba, vivènd ind i vìzzi. E quànd l'eb consumä tutt, a véns in cól paés una gran caristìa, e lu cminzipiò a patìr la fam. E l'andò e 'l s'afermò con un zittadén 'd cól paés, ch'el mandò a una sò pussión a pasclär i nimä. E l'avìva voja d'impìrs la panza 'd chèl giànd ch'a magnäva i pòrc: e nsun gh'i 'n däva. Alóra, turnànd in sé, al diss: Quànt servitór in cà 'd mè päder e sguazzn in t' al pan, e mé ché m'in mór d' neclénza! E 'm turò su, e s'j andarò da mé päder es egh dirò: Papà, mé i jò pecä dnanz al zél e dnanz a vó; E 'n son ormèi più dègn d'èsser ciamä vóster fiól; tgnìm come un di vóster servitór. E, tuléndes su, al véns da sò päder. Mò quànd incòra l'era luntàn, sò päder le vdì e 'l 's mòss a cumpassión e, sbalzàndegh incontra, a 'gh trò i brazz al còl e al le basò. E 'l fiól gh'diss: Papà, mé i jò pecä cóntr'al zél e contra d' vó; mé n' són più dègn d'èsser ciamä vóster fiól. Alóra 'l päder dsì ai servitór: Prèsti, cavä fóra al più bèl àbit e vestìl, metìgh un anèl in dì e del schèrp in pè; E mnè ché un vidèl apastä e mazzäl, e che magnèm e fèm un prans; Perché 'st mè fiól era mort e l'è risussitä; al s'era pèrs e l'è stä catä es prinzipiòrn a fär prans. A 's da mò che so fiól più grand éra pr i camp e, vëgnénd in zà e svinànds' a la cà, al sintì l'orchèsta e l' ball. E 'l ciamò un servitór e 'l ghe dmandò cosa vrìva dir st' tèl còss. Al quäl gh'rispós: L'è rivä vóster fradèl, e vóster päder ha mazzä un vidèl apastä in gràzia d'avérel turnä san e sälev. E ló s'instizzò e 'l ne vrìva brìsa andär dénter. Dònca so päder, send vgnù fóra, al 's fò a pergèrel. Ma ló in rispòsta 'l diss a sò päder: Èco, tant ann ch'e v' sèrev e mèi i jò mancä d'ubdìrev, e mèi che m'issi dä un cavrèt da magnär con i mè amìg; Mò da dòp che st' vóster fiól, che ha magnä tut al sò con del zamàrr, è vgnù, j'avì mazzä per ló un vidèl apastä". Ma ló gh' diss: Al mé fiól, té t'j ë sèmper mégh, e tutt quèl ch'i jò mé l'è anc tò; Mgnäva bén fär un prans e fär alegrìa, perché st' tò fradèl éra mòrt e l'è risussitä; al s'éra pèrs e l'è stä catä".
Isabella Ferrari
Biugrafia
L'ha laurä a bòta anca i d'i fotoromanzi e i d'la TV privä Antenna 3.
Dialèt arzân
Da un giurnêl
Al mé chèr Prusproun, i tö lettor appèina e vedran sta corrispondeinsa dateda da Roma j armagnrann per sicur a boca averta, perché a dirann: l'amigh Zresa al fa sti viazz? Ma chi él st'originèl? Ma mè en m'imbarazz dal ciaccer ech possen fèr i tö lettor, mè èt dirò sol che son arivè a Ròma jer matèina dop un viazz ch' al m' iva empi al bregh. Smuntè dal convoli e muntè in un fiàcher,che ché i ciamen botti, e mè èt giur che quand un l'é dèinter int una de stel vittor, l'é cumpagna Diogene dèinter int la so bota famosa. Em fè condurr a ca d' un mè amigh, seinsa l'invit da quèl probabilmeint pr' un pezz a gnir Roma la n' aviva miga l' unor dla mè preseinsa. Al mè amigh am ricevè a brazz avert e appeina am fu cambiè al vesti e magnè un pcoun al voss, secondand un mè desideri, gnir a fèr da ciceron. Figuret che piaseir per mè. En prinzipien a girèr e mè et garantiss che a veder chi bë palazz fat ed fresch, el stredi che li prinzipien a slerghèr, as capiss propria che i Roman en hann po’ miga gnan da esser tant melcunteint de buzzurri, perché se sotta al Sant Peder e pagheven meno tass egh iven però pr' el sö cuntred di pultii bel e bon, (am al dziva un Romano de Roma); egh iven meno ginta che adess perchè se al prucissioun e el festi religiosi en attireven che un quelch sgnor curioson (cun quant vatagg ed la religioun me en al so) adessa oltre al mare magnum di impieghe agh corr i negoziant e Roma l'as ved a ghir su come una bella ragazza dal bagn.
Isabella Ferrari
Ligamm ad föra
}}
Dialèt arzân
Da un giurnêl
Mè come a fa tott j' eter giornalista en ét dirò miga d'avei parlè chè a Roma con di grand personagg, ma seét ho da dèr dal notizi ét dirò sol col ch' j' ho vist e col ch' j' hò sinti. Al pepa ét capirè bein che essend malè al n' ha psu ricever al rapresentant ed Prusproun: ma despiaseint de ste contrattemp l'ha mandè al me allogg, perché l'am fissa el sö scus, una commission ed set Cardinej quatordes Monsgnor e vintot fra camerër, segretari ect. Mè an saviva dove lugher tutta sta gint, ma fortunatamèin per mè e per lor la visita dla Commission em l'era sol insunnièda. Et capire, quand as sa d' esser publicista e dzommel pur con la dovuta modestia, ed quï ch' egh veden cièr, l'é naturel st' insonni perché come ét sé j' insonni en eter che l' immagini del dì guaste e corrotte.(…)
Vōş coleghêdi
Cme scréver in Dialèt Arzân
Nôti
}}
.tmall
.tmall 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Vâchi Ròsi Râsa Arzâna
=Un pô de stòria=