cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Washington (stat)
Dimóndi impurtànt in dal stat ad Washington l'è la lavurasiòṅ dal légn ma anc la cultivasiòṅ 'd àlbar da fruta cuma i póm, pir, sréśi, lampòṅ e òli 'd mènta (prim pòst in dla federasiòṅ) ma anc ad mugnàghi, spàraś, arvéa, ua, patàchi e lintéci. L'indùstria la prudùś aparéć (Boeing), màchini (Paccar), nâṿ e mìsii, qvéla dal pés invéci la s è specialiśàda in dla pésca dal salmòṅ. Anc l'infurmàtiga chè la fà fòrt (Microsoft, Bungie, Amazon e Nintendo). In dal Śnar dal 2015 al sò tas ad diśucupasiòṅ 'l éra 'l 6,3%. A Washington a n gh'è minga dal tasi p'r al parsòni ma a s paga 'n 6,5% ad baś su i prudót in véndita, pò al sità i èṅ libri ad śuntàr-ag quèl a piaśēr (Seattle e soquànti atri sità i dmànd'n al 9,5%).
Culegamènt estéran
}}
.lplfinancial
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Taramòt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla fìśica dla tèra, al taramòt (da 'l Latèin “terrae motus” ch'al vōl dir “muimènt dla tèra”), dit anc siśma, 'l è na vibrasiòṅ o 'n squasamènt tut 'd un cōlp dla grósta dla tèra ch'a sucèd quànd dal masi rucióśi i sa spòstan da 'd sót tèra. Ch'i spustamènt lè i tōśan vita da dal fòrsi ad natùra tetònica ch'i gh'èṅ sèmpar da 'd dèntar dla grósta dla tèra e ch'i stràmnan dl'energìa in un punt precìś (dit iposèntar) dla scavśadùra ch'la s è furmàda in cal mèntar. L'è da lè ch'i s fórman da gl'óndi elàstichi diti óndi sìśmichi ch'i partìsan da tut al bandi, rivànd anc in superfìsi, tucànd un punt dit episèntar, quél che in gènar al patìs da piò al fenòmen. La siénsa ch'la 'l stùddia l'è la sismulugìa.
Dagnóra tut i taramòt ch'i sucèdan in dal superfìsi dla tèra i s càtan da spés in mèś a di pòst definî bèṅ, a cavàl dna placa e cl'atra ch'i èṅ bòni ad móv'r-as lentamènt o anc no, sfargànd-as insém o tulénd-as incòst.
Descrisiòṅ
Soquànt taramòt i s pòrtan sèg di sam sìśmic, prima (foreshocks) o dòpa (aftershocks, cgnusû anc, faghénd un sbali, cuma scosi ad giustamènt), sèmp'r in chi pòst. Dal vòlti un taramòt in un pòst al pōl sćiancàr da gl'atri ròci lè davśèṅ ch'i éran lè lè par sbragàr-as da par lōr, dand vita a di taramòt indót.
Al taramòt al pōl purtàr-as sèg anc di stus ch'i pàran di tròṅ o dal sćiuptàdi quànd gl'óndi i vènan a cuntàt cun l'ària. Quéi più fòrt, cuma quél dal Giapòṅ d'l 11 ad Mars dal 2011 i pōlan anc spustàr 'l as dla Tèra (in cal caś lè, 'd 11 sentìmetar).
Par miśuràr la fòrsa 'd un taramòt a s dróa la scalaróla Richter invintàda par Charles Richter in dal 1935. L'è na scalaróla ch'la miśùra l'energìa ch'la s fórma durànt i taramòt e la la descrìv baśand-as in sla magnitùdo dada da 'l lugarìtum a baś déś dal màsim spustamènt dla trasa 'd un siśmògraf a tursiòṅ ad Wood-Anderson se 'l evènt al fus sucès a 100 chilómetar da 'l episèntar.
Na vòlta a 'l sò pòst a s druàva la Scalaróla Mercàlli ch'la dascrivìva i taramòt in baś a i dan ch'i fàvan.
Al taramòt ch'l à masâ più gint in di ùltim mil'an 'l è stâ quél ad Shaanxi (Cina) dal 1556 (magnitùdo 8,3) ch'l à cupâ 830.000 parsòni. Invéci quél più pēś 'l è stâ quél ad Valdivia (Cîl) dal 1960 (magnitudo 9,5).
Léǵ 'd Omori e ad Gutenberg-Richter
Quànd un taramòt 'l è sugèt a di sam sìśmic, al rèplichi in gènar i tìnan a drē a la Léǵ 'd Omori dal 1894, mudificàda par Utsu in dal 1961, ch'la diś ch'al lōr nùmar al và śò in présia cun al pasàr dal tèmp, secónd la fórmula:
in dua
Quést a vōl dir che s'a tulém un p=1, dòp 10 dè la prubabilità ch'a gh sia un taramòt la calarà ad dèś vòlti rispèt a quéla d'l inìsi. La léǵ la figùra un cumpurtamènt statìstic e la n è briśa bòna ad dir quànd e in dua i gh saràṅ di taramòt.
in dua:
Manéri ad dir
'T sé pròpia 'n taramòt!: A 's dìś a chi n'stà mai férum
e
Culegamènt estéran
}}
Mirasōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Mirasōl (nóm sientìfic Helianthus annuus) l'è na piànta ch'la gh'à 'n cicclo 'd 'n an e la fà part dla famìja di Asteraceae, c'n un fiōr śal dimóndi grand insìma.
Al nóm genèric (Helianthus) al daśvîṅ da dū paròli grèchi, “helios” (= sōl) e “anthos” (= fiōr) in riferimènt a 'l fat che cla piànta chè la s prila durànt al dè p'r èsar sèmpar in diresiòṅ dal Sōl, tgnénd adrē a 'n cumpurtamènt cgnusû cuma eliotrupìśum.
In gèn'r al gamb al pōl rivàr a dū mètar 'd altésa (ma anc a tri o quàtar). Al fój i s càt'n ad sóta e i s càtan da tut al bandi. Al fiōr 'l è cumpòst da dimóndi fiōr mis insém, tut ad culōr śal (dal vòlti, ma briśa da spés, i pōlan èsar anc aràns o maròṅ). Quànd i fiōr i madùran, i dvèntan dal rumèli, par môd ad dir parchè i èṅ pò di frut ad culōr négar o griś.
Da 'l Mirasōl, al fiōr preferî dal pitōr Vincent van Gogh, a s pōl tiràr fóra 'n òli da druàr in cuśìna.
Pierantonio Tremolada
{{Metacaixa
Mirasōl
Culegamènt estéran
}}
Pierantonio Tremolada
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Vèsc catòlic }}
Biugrafia
Nasìd a Lissone in dal 1956, l'è dvantä prèt in dal 1981.
Cunsacrä vèsc aüsiliär ad Milan al 28 ed zógn 2014, al 12 ad lüi 2017, al papa Francesco l'ha trasfarì a Brësa.
Al sò mòtt
« Haurietis de fontibus salutis »
Ligamm ad föra
}}
Abdelmalek Sayad
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Abdelmalek Sayad (Beni Djellil, 1933 – Parì, 13 ed mèrs 1998) 'l è stê 'n sociòlog algerèin, diretōr ed risérca a 'l CNRS e a l’École des hautes études en sciences sociales (EHESS), asistèint ed Pierre Bourdieu.
Biografìa
Abdelmalek Sayad al nas a Aghbala, un comùn ed Beni Djellil in dla Cabìlia, regiòun bèrbera dal nord edl'Algerìa, ùnic masć da mèś a ètri quàter surèli. Al taca a 'ndèr a scóla in dal só vilàǵ ch'al gh'à sèt an e più terdi 'l andrà a studdièr in dal licèo ed Béjaïa. Quand al taca a 'ndèr a l'Universitê 'd Algéri, 'l incòuntra Pierre Bourdieu ch'l avrèv ispirê dimòndi só ragionamèint in di tèimp a vgnìr. In dal 1963, Sayad al và a stèr in Fransa. Prìma precàri a 'l Centre de sociologie européenne ed l’École des hautes études en sciences sociales (EHESS), in dal 1977 al dvèinta pò diretōr dla risérca in sociologìa a 'l Centre national de la recherche scientifique (CNRS). Ala só mort, só mujéra Rebecca Sayad, la cunsgnèva i archìvi dal studiōś ala Cité nationale de l'histoire de l'immigration ed Parì.
Soquànt pinsér dal studiōś
Sayad al stùddia, insèm a 'l só profesōr Bordieux, in na manéra calèda dèintr in dla stòria edl'ùltem sécol dla coloniśasiòun francéśa edl'Algerìa, che i emigrê algerèin i nn'ìn minga seimper cunpàgn in dal tèinp, che sociologicamèint a nn es pòsa minga vèdri in na manéra generaliśèda, mo invéci ch'i gh'àpien dal caraterìstichi 'd adatamèint e 'd śvilùp lavoratìv e socèl diferèint a secònda dal vicèndi stòrichi sucèsi tra i du Paēś ed lung i decèni. In dal só lìber La double absence, Sayad al dìś che i algerèin i lasen dal vōd in dal só Paéś ch'i partìsen vìa, mèinter che anca in dal Paéś indû i finìsen, per forsa la srà dimòndi dura ed sintìrs a cà, che i agìnt lè 'd lung la nn'è minga dìta ch'i gh'lasen viver facil al só trasferimèint lè.
Colegamèint estèren
}}
.lpl
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Novak Đoković
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Novak Đoković, (Belgrâd, 22 ad Maǵ dal 1987, ciamâ in Sèrb Новак Ђоковић, /ˈnɔvaːk 'ʥɔːkɔviʨ/, a l'ingléśa Novak Djokovic, a la miranduléśa Nòvac Giòcović scólta'l chè) 'l è 'n tenìsta sèrb nùm'r òṅ dal mónd, la prima vòlta al 4 ad Luj dal 2011.
'L è élt 188 cm e al péśa 80 chilo. In dla sò caréra 'l è stâ bòṅ ad vìnsar ssanta-sinc tìtui ATP (al prim in sla tèra batùda di Dutch Open al 23 ad Luj dal 2006 cóntar Nicolás Massú), c'n in mèś dódas ad qvéi dal Gran Slam (siē Australian Open, tri Wimbledon, dū US Open e 'n Roland Garros dònca 'l gh l'à cavàda a far al Career Grand Slam) e vint-nóṿ Masters Mila, siē sōl in dal 2015 ('l è 'n rècord). Inóltar 'l à anc vins sinc Masters.
In dal sircùit 'l è anc cgnusû dimóndi parchè al tōś in gir da spés, faghénd-an l'imitasiòṅ, soquànt di sò culéga cuma Rafael Nadal (quànd, dòp avér fat sù al mandghi dla majéta par tiràr fóra i mùscui di bras, al tira tut chi topspin cun al braghéti mèśi śò mulànd òṅ di sò sîg o quànd al s mét a pòst i sò cavìi da drē da 'l uréć prima ad bàtar), Filippo Volandri (ch'al gira cuma 'n nàdar), Andy Roddick (cun al sò brét tirâ śò), Roger Federer e anc na fémna, la Marija Šarapova (ch'la s prila sèmpar a 'l indrē prima ad mét'r-as a far di saltèṅ muvénd al sò cûl da 'l dū bandi). 'L è anc bòṅ ad dascórar dimóndi bèṅ in Itagliàn (cum anc al Tedésc, 'l Ingléś e, a n s in dascór, al Sèrb ch'l'è la sò léngua màdar) e al tîṅ la squàdra ad balòṅ dal Mìlan.
540 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 540, mo invéci 'l an 540, 't ê da 'ndèr chè) Al 540 (sincseintquarànta, cinquecentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 539 (sincseinttreintanōv) e 'l vin prìma dal 541 (sincseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquarantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Giàs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al giàs 'l è 'l stat dl'àqua quànd la dvènta sòlida, in dla fórma 'd un sòlid cristalîn trasparènt. La 'l fà a 0°C s'la presiòṅ l'è qvéla standard (101 325 Pa).
In gènar quànd 'n elemènt al pasa da 'l stat lìquid a qvél sòlid al s restrìnś mo invéci par l'àqua a n è minga acsè parchè al giàs al ténd a ślargàr-as.
Culegamènt estéran
}}
351 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 351, mo invéci 'l an 351, 't ê da 'ndèr chè) Al 351 (terśeintsinquantùn, trecentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 350 (terśeintsinquànta) e 'l vin prìma dal 352 (terśeintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintsinquantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1460
Al 1460 (MCDLX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1773
Al 1773 (MDCCLXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Orietta Berti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Il grillo disse un giorno alla formica "il pane per l'inverno tu ce l'hai, perché protesti sempre per il vino, aspetta la vendemmia e ce l'avrai". Mi sembra di sentire mio fratello che aveva un grattacielo nel Perù, voleva arrivare fino al cielo e il grattacielo adesso non l'ha più.|Al gril al dgiva un dè a la furmìga "al paṅ par 'l invèran tè ta gh 'l à, parcòsa t lamènt-at sémpar p'r al vèṅ, spèta la vindémmia e ta gh 'l arà". A m par ad sintìr mè fradèl ch'al gh'iva un gratacēl in dal Perù, al vliva rivàr fîṅ in cēl e 'l gratacēl adès al n gh 'l à piò.|Fin che la barca va, 1970|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Orietta Berti l'è na cantànta itagliàna nada a Queriêgh in pruvîncia ed Rèz al prim ad śugn dal 1943. Al sò nóm vèr 'l è Orietta Galimberti.
Biugrafìa
Orietta la taca a cantàr da śóvna, cun sò pàdar ch'al gh dà còrda. In dal 1964 la firma un cuntràt cun la Polydor par cantàr al cansòṅ ad Suor Sorriso (Sōra Suriś) cuma Dominique ch'la va anc in televisiòṅ.
Al prim grand sucès 'd Orietta Berti 'l è Tu sei quello (Tè 't sē quél) ch'al vins al Disc par 'l Istâ in dal 1965. 'L an dòp la và a Sanremo cun la canta Io ti darò di più (Mè a t darò da piò), scrita da Alberto Testa e Memo Remigi.
In séguit la Berti l'incìd Non illuderti mai (Minga ilud'r-at mai), 'n àtar grand sucès.
I aṅ Stanta i tàcan a la granda p'r Orietta Berti: Fin che la barca va (Fin ch'la barca la và) dal 1970, a s pōl dar, la sò cansòṅ più cgnusùda (anc s'la gh'à un tèst muralìsta e 'n pôc reasiunàri), Tipitipitì dal stés aṅ, Una bambola blu (na bàmbula blù) e Via dei Ciclamini (Via di Ciclamèṅ) dal 1971 (canta ch'la trata 'l argumènt dla prustitusiòṅ).
In dal 1978 la canta Quelli erano i giorni (Qvi lè i ér'n i dè), na canta pina ad lancōr ch'l'arcòrda i bèi tèmp d'l inamuramènt, cantàda anc da la Gigliola Cinguetti.
In séguit la fà anc dal cansòṅ p'r i putèṅ cuma Barbapapà e La Balena.
In di aṅ Nuànta la taca anc a lauràr in soquànti trasmisiòṅ par la televiśiòṅ: Rai e Mediaset.
Vita Privàda
Da 'l 1967 l'è spuśàda cun Osvaldo Paterlini e sèg la gh'à dū fiói: Omar, nâ in dal 1975 e Otis, nâ in dal 1980.
Culegamènt estéran
}}
Cónt
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Dai ténp antîg l'omen l'à sänper druvè däl prêd cénni par contèr. In Grêcia antîga e a Råmma as druvèven dî âbec (ch'î éren fât ed balutén furè ch'i s infîlèven in fitón ed fèr) par fèr di cónt d'l aritmetica. As dîs anch ch i pastûr cuntèven äl pîguer e al vâc druvànd dal prêd ch'i butèven zå quand äl bisti äli gnèven dänter o andèven fòra.
Po dåpp, in matemâtica, sta parôla la gné druvè con un significhè elementèr ch'la vré dîr realizaziån dî cónt. In aritmetica, sti cónt i vrénn dîr zontèr, tirèr vî, moltiplichèr e divîder.
In generèl as dîs ch'i én cónt äl combinaziån (col rispèt ed rêgol prezîsi) ed sîmbol (mégga sänper dî nómmer) con dî operadûr (par esänpi + - x :) par avair un risultè sôlid. As pôl dîr acsé ch'l è un pruzès vló ed trasformaziån ed valûr inizièl o ed risultè diferént.
Sta conceziån la s permatt ed dscårrer ed tant cónt divêrs, ognón coi só fén e äl só rêgol: int'l aritmetica, int'i cónt infinitesimèl (cónt differenzièl e cónt integrèl), int'i cónt d'la probabilitè, int' i cónt proposizionèl, int'i cónt dî nómmer, e vî acsé.
Riferimént
}}
543
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
L.A. Confidential
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut 'l è suspèt, tut i gh'aṅ un prèsi e gnint 'l è qvél ch'a pâr.|Tagline dal film}}
L.A. Confidential (id.) 'l è 'n film noir dal 1997 ad Curtis Hanson trat da 'l rumànś umònim ad James Ellroy. A i Prèmi Òscar dal 1998 'l à purtâ a cà dū statvi, una par l'atōra minga prutagunìsta (a la Kim Basinger) e una par la senegiadùra minga uriginàla (a Brian Helgeland e a Curtis Hanson).
Sunt
Tri pulisiòt ad Los Angeles a gl'inìsi di an Sinquànta i próv'n a far caréra e a cùr'r adrē a 'l sucès. Ed Exley (Guy Pearce) al fà sù dal nutìsi in sal cònt di sò culéga par psēr-li druàr s'a gh fà còmad e al vōl tgnir a drē a qvél ch'l à fat a i sò tèmp sò pàdar, agînt anca lò, prima ch'al fus masâ da 'n tisi ciamâ Rolo Tomassi. Bud White (Russell Crowe) al patìs dimóndi cal dar-as da far chè 'd Ed. Jack Vincennes (Kevin Spacey) al dà dal cunsulénsi p'r un show televiśìṿ e al fà arestàr soquànt persunàǵ dal mónd dal spetàcul par cònt ad Sid Hudgens (Danny DeVito), editōr dna rivìsta sénsa scrùpui.
Quànd Ed al vèṅ cupâ, Bud al s dà da far par dasquaciàr i rapòrt minga ciàr fra la pulisìa e 'l mónd di delinquènt. A dar-ag na maṅ a gh'è anc na ragàsa ch'la sumìlia dimóndi a la Veronica Lake, la Lynn Bracken (Kim Basinger), una ch'la lavóra par 'l impreśàri Pierce Morehouse Patchett (David Strathairn).
Culegamènt estéran
}}
232 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 232, mo invéci 'l an 232 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 232 (duśeinttreintadū, duecentotrentadue in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 231 (duśeinttreintùn) e 'l vin prìma dal 233 (duśeinttreintatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeinttreintaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Dialët bubieṡ
Al dialët bubieṡ (dialèt bubièiṡ in bubieṡ) l'é un dialët d' la lëingua emiliana dal grüp linguistic "gallo-italico" e 'l sa pärla in dal cumoin ad Bòbi, e in d' una la zona dl'appennèin piasintëin taca a Bobi, in d' la pruvincia d' Piasëinsa. L'é un dialët imbastardì parché l'é stä cuntaminä a bota da la lëingua lumbärda, da la lëingua piemuntesa e da la lëingua ligüra. In sert rob al sa sméia paric' al dialët lumbärd ucidentäl (ch' i ciaman anca insübar).
I prunom
Cumpagn ed ätar parlad gallo-italich, al bubièiś in d'li verbi al gh'ha bisogn d'un prunom raffurzativ. In dal bubièiś ogne parsona la g'ha al sò prunom.
1183 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
A latere
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla Céśa catòlica a s ciàma "cardinèl a latere" cal cardinèl ch'l è dimòndi śvèin a 'l pepa e 'l fa i lavōr in soquànti misiòun importànti in dal só post.
In dal Dirìt i "giùdes a latere" gl'ìn quî ch'i stàn ed fiànc a 'l presidèint e i 'l iùten a tōr el deciśiòun.
Ligàm estèren
}}
1419 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1419, mo invéci 'l an 1419, 't ê da 'ndèr chè) Al 1419 (milequaterseintdeśnōv, millequattrocentodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1418 (milequaterseintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 1420 (milequaterseintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintdeśnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
991 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 991, mo invéci 'l an 991, 't ê da 'ndèr chè) Al 991 (novseintnovantùn, novecentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 990 (novseintnovànta) e 'l vin prìma dal 992 (novseintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintnovantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
2 Unlimited
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|No no limits, we'll reach for the sky, no valley to deep, no mountain too high, no no limits, we'll reach for the sky, we do what we want and we do it with pride, lemme hear ya say yeah!|Nò minga lìmit, a rivarém a 'l cēl, gnanc na val tròp fónda, gnanc na muntàgna tròp élta, a rivarém a 'l cēl, a fém qvél ch'a vlém e a 'l fém cun argój, fâ'm sintìr ch'a dgî sè!|No Limit, 1993|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I 2 Unlimited i èṅ un grup muśicàł ulandéś eurodance e techno mis in pē in dal 1991 p'r i prudutōr bélgi Jean-Paul DeCoster e Phil Wilde, pruprietàri dal marchi, e di cantànt Ray Slijngaard (rapper) e l'Anita Doth.
In dla sò caréra i èṅ stâ bòṅ ad véndar da piò ad vint migliòṅ ad còpi in tut al mónd.
Biugrafìa
A 'l inìsi di an Nuànta i gh'aṅ abû un bèl sucès faghénd di sìngui dimóndi vindû cuma Twilight Zone (1992), No Limit, Tribal Dance (1993) e The Real Thing (1994) e dū àlbum ch'i gh l'aṅ cavàda a rivàr a 'l prim pòst dal clasìfichi ulandéśi e britànichi, No Limits e Real Things.
Dòp na racòlta dal 1995, Hits Unlimited, al grup al s è mulâ ma i prudutōr i gh'aṅ pruâ incóra ciamànd a 'l sò pòst dū cantànti, la Romy van Ooijen e la Marjon van Iwaarden, sénsa catàr però 'l sucès ad prima. In cal méntar Slijngaard e la Doth i cuntinuàvan da par lōr cuma Ray & Anita in fiṅ a 'l 2012 quànd i aṅ turnâ a lauràr cun DeCoster, incóra cuma 2 Unlimited.
In dal 2016 la cantànta Anita Doth l'à bandunâ 'l prugèt par na caréra da par lē e in Agóst la Kim Vergouwen l'à tòlt al sò pòst.
Culegamènt estéran
}}
Gli amanti passeggeri
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A 'l cìnema al più prèst pusìbil.|Tagline dal film.}}
Gli amanti passeggeri (Gl'amànt pasagēr) l'è na cumèdia spagnōla dal 2013 scrita e dirèta par Pedro Almodóvar, cun di camèo dla Penélope Cruz, dla Paz Vega e 'd Antonio Banderas.
Al film 'l à fat sù da piò 'd ùndas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Durànt al viàś 'd 'n aparéć dla cumpagnìa Peninsula da Madrìd a Sità dal Mèsic, i pilòta Álex Acero (Antonio de la Torre) e Benito Morón (Hugo Silva) i s réndan cònt ch'al carèl al gh'à di prubléma e che dònca i gh'aṅ da pruàr 'n ateràǵ 'd emergénsa in 'n aeropòrt dla Spaggna ch'i gh'aṅ incóra da càtar. In cal mént'r i èṅ custrét a giràr a vōd par finìr al carburànt.
A bōrd i tri steward fnòć, Joserra (Javier Cámara), Fajas (Carlos Areces) e Ulloa (Raúl Arévalo), i próan a tgnir élt al spìrit di pasagēr dla prima clas, dand-ag dal spìrit misćiâ cun dla dròga. Al banchēr Más (José Luis Torrijo), delinquènt ch'al próa a scapàr via da la pulisìa, la escort Norma Boss (Cecilia Roth), 'l atōr squasamarléti balìsta Ricardo Galán (Guillermo Toledo), al sgnōr Infante (José María Yazpik), la medium Bruna (Lola Dueñas), incóra vìrgin, e na còpia 'd spóś in viàś ad nòsi (Miguel Ángel Silvestre e la Laya Martí) i gh'aṅ acsè di atàc ad cretinìśia e 'd lusùria e i tàc'n a far sès. La Bruna, ch'la s gusa 'n turìsta dla secónda clas in dal méntar ch'l éra drē a durmìr (Nasser Saleh), la sènt che cal viàś lè al cambiarà la vita 'd tut.
Culegamènt estéran
}}
Veronica Guerin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Veronica Guerin (Dublîṅ, 5 ad Luj dal 1958 – Dublîṅ, 26 ad Śugn dal 1996) l'è stàda na giurnalìsta irlandéśa mòrta masàda p'r avér denunsiâ di traficànt ad dròga.
In dal 2003 al regìsta Joel Schumacher 'l à fat un film biugràfic su 'd lē cun prutagunìsta la Cate Blanchett, Veronica Guerin - Il prezzo del coraggio.
Biugrafìa
In dal 1990 la dvènta giurnalìsta p'r al Sunday Business Post, p'r al Sunday Tribune e p'r al Sunday Independent. 'L è cun cal giurnàł chè ch'la taca a denunsiàr i tràfic ad dròga in dal marcâ dla capitàł irlandéśa e la ricév acsè dal minàsi 'd mòrt. In dal Śnar dal 1995 'n óm cun na pistòla al và a catàr-la a cà sua parchè al vliva tiràr-ag dū cōlp a 'l gambi par dar-ag na lesiòṅ. La Veronica però la và avànti listés e cun curàǵ la dmanda a 'l criminàł John Gilligan cum è-la ch'l è pîṅ ad bèsi anc s'al n gh'à gnanc un lavōr. 'L óm al gh i dà pò 'l gh prumét ad purtàr-ag via sò fiōl Cathal e 'd far-la fóra s'la s parmét incóra 'd scrìvar quèl su 'l sò cònt.
Al 26 ad Śugn dal 1996, méntar l'éra férma a 'n semàfur cun la sò màchina, dū óm in mòta i la cópan sparànd-ag. Gl'indàśin su la sò mòrt i purtaràṅ a catàr i respunsàbii in na gang ad spaciadōr e a 'l arèst ad sènt-sinquànta parsòni e pasa.
Curòun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Curòun (Curone in itagliàn e Ël Cròu in piemontéś) 'l è 'n torèint piemontéś ch'al nâs da 'l mòunt Garave a 1500 meter in sìm'a 'l livêl dal mêr, in dla Cadèina di Apenèin, e dôp ed 50 km ed viâś, al 'riva dàint'r a 'l Pò da drìta, a l'altèsa dal Gèri 'd Coràna.
Referèinsi
}}
1772
Al 1772 (MDCCLXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
L'uomo senza legge
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dla sèla dal nemìg.|Tagline dal film}}
L'uomo senza legge (’L óm sénsa léǵ) 'l è 'n film dramàtic e 'd asiòṅ britànic dal 2002 ad Gillies MacKinnon.
Sunt
Denis Hopkins (Jonny Lee Miller) 'l è 'n śōvan pilòta 'd aparéǵ spuśâ cun na ragàsa ciamàda Valerie (Paloma Baeza) ch'la spèta na putìna da lò. Na nòt la famìja la patìs un tintatìṿ ad rapìna da part dal psicòtig Ricky Barnes (Andy Serkis), canàja patintàda, e dla sò banda 'd laśaròṅ. 'L óm, prima 'd scapàr via, al spara a la dóna cupànd-la ma la putìna la la scampa faghénd un taj ceśàri a 'l ùltim.
Dastrùt da 'l dulōr Denis al n gh'à più mutìṿ ad vìv'r a part pascàr la vindéta cónt'r al sasèṅ cundanâ a vint an da pasàr in dla parśòṅ ad Sullom Voe su n'ìśula in dal Mâr dal Nòrd. Dòp avēr lasâ sò fiōla da sò cugnàda Christine (Jodhi May) al fà créd'r a tut 'd èsar mòrt e 'l sparìs. In séguit, faghénd finta 'd ès'r un barbòṅ sénsa ducumènt, al s fà arestàr dòp avēr dastrùt na màchina dla pulisìa druànd na masa. A sarév un quèl da pôc ma Denis, ch'al vōl èsar mis dènt'r a Sullom Voe, al próa sèmp'r a scapàr in fiṅ tant ch'al finìs dabòṅ in na sèla su l'ìśula esénd batśâ cuma 'n sugèt a risć. Adès ch'al s cata darènt a 'l sò nemìg al pōl pruàr finalmènt a far-al fóra e a far-as giustìsia da par lò ma Ricky 'l è 'n tisi dimóndi periculóś.
La famiglia Addams
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La stranésa l'è 'n quèl relatìṿ.|Tagline dal film}}
La famiglia Addams (La famìja Addams) 'l è 'n film fantàstic dal 1991 ad Barry Sonnenfeld ch'al tōś ispirasiòṅ da i persunàǵ creâ in di an Trénta par Charles Addams. Al gh'à abû dū séguit: La famiglia Addams 2 dal 1993 e La famiglia Addams si riunisce dal 1998 vgnû fóra però sōl p'r al marcâ d'l home video.
L'è stâ prudót par qvéi dla Paramount ch'i aṅ tòlt al pòst dla Orion Pictures ch'la gh'iva i dirìt e ch'l à pò decìś ad tgnir sōl qvéi internasiunàł. Custâ trénta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò catâ sù da piò ad sènt-nuant'òṅ.
La canta 'd MC Hammer Addams Groove, druàda in dal film, l'à vins un Razzie Awards p'r al pès più lòfi.
Sunt
La famìja Addams l'è na famìja americàna dimóndi strâna. Al cap famìja al s ciàma Gomez (Raúl Juliá) e al fuma sèmpar di sìgar, sò mujér l'è la Morticia (Anjelica Huston) na dóna ch'la s vistìs sèmp'r ad négar e ch'a gh piàś tajàr via 'l róśi par tgnir dacàt sōl i gamb c'n i spèṅ da mét'r in di vaś. La còpia la gh'à dū fiōi pìcui, la Mercurdè (Christina Ricci), na putìna ch'la taja via 'l tèsti a 'l sò bàmbuli, e Pugsley (Jimmy Workman), un ciciòṅ ch'al s divertìs a far saltàr p'r ària i sò trêṅ śugàtui. Sèg i gh'aṅ la nóna (Judith Malina), ch'l'è sèmpar daspatnàda ch'la pâr na stria, un majurdòm ch'a sumìlia dimóndi a Frankenstein, Lurch (Carel Struycken), al cuśèṅ It ch'al gh'à di cavìi ch'i rìv'n a i pē e Maṅ ch'la viṿ in na scatla ma ch'la pōl giràr da par lē. Purtròp al sîṅ Fester (Christopher Lloyd), òṅ ch'l impìsa 'l lampadìni miténd-'s-li 'n bóca, al s 'n è andâ da vint-sinc an parchè al s éra litgâ cun sò fradèl Gomez par na questiòṅ ad dóni.
Tut i an i Addams i al péscan faghénd dal sidùdi spirìtichi par dascórar sèg in dal da 'd là ma a n gh'è gnint da far. Adès i gh'aṅ da far i cònt cun na dóna ch'la gh vōl purtàr via di bèsi, l’Abigail Craven (Elizabeth Wilson).
Akiko Morigami
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Akiko Morigami (Uśàka, 12 ad Śnar dal 1980, scrit 森上亜希子 in Giapunéś) l'è stada na tenìsta giapunéśa prufesiunìsta da 'l 1998 a 'l 2009. Al sò ranking più bèl l'è stâ al nùmar quarànt'òṅ, tucâ al 15 'd Agóst dal 2005.
In dla sò caréra l'à purtâ a cà òt tìtui in tut (òṅ ad qvéi WTA e sèt ad qvéi ITF) e mis in bisàca 1.177.175 dòlar.
Al film ch'a gh piàś da piò 'l è Pearl Harbor.
Caréra
Dòp avér vins siē turnèo ITF (da 'l 2000 a 'l 2004) la s fà nutàr a 'l Roland Garros dal 2006 quànd la fà fóra a 'l prim tùran la nùmar tri dal mónd Nadia Petrova.
La Morigami la vins pò al sò prim turnèo WTA al 7 ad Maǵ dal 2007 a Praga baténd in dla finàla la Marion Bartoli par 6–1 6–3. La s pòrta a cà anc 'l ITF in sal dûr ad Taoyuan dand la paga a la Yanina Wickmayer par 6–4 7–6.
L'à śugâ pardénd anc dū finàli a Cincinnati: in dal 2005 cóntar la Patty Schnyder e in dal 2007 cóntar la rusa Anna Čakvetadze. La giapunéśa la gh dà sù in dal 2009 dòp avér śugâ al turnèo ad cà sua a Uśàka in dua la pèrd a 'l secónd tùran da la Samantha Stosur (che pò l'al vinsarà) par 1-6 2-6.
La famiglia Addams
Culegamènt estéran
}}
542
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXLII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
633 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 633, mo invéci 'l an 633, 't ê da 'ndèr chè) Al 633 (seseinttreintatrī, seicentotrentatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 632 (seseinttreintadū) e 'l vin prìma dal 634 (seseinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseinttreintatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Tizén
Al fiómm l'è di mondi inpurtànt par l'economî lunbèrda. In Svézzra i al drôven pr'al centrèl idroelètric, mänter che in Itâglia i al drôven par tirèr l'aqua int'la Bâsa Padèna cme al Navéll Grand ch'al partéss dal Tizén. L'anbiänt naturèl dal fiómm l'è, al cuntrèri ed squèsi tott i fiómm itagliàn, tgnó bän: al tragétt itagliàn l'à dè vètta a dû pèrch naturèl regiunèl (Pèrch naturèl d'la vâl dal Tizén, quall lunbèrd e quall piemuntais) cun una superfézzi generèl ed pió ed 97.000 ha, la pió granda d'Euròpa.
Més
Al Més l'è una unitê ed misura dal teimp c'as dróva in di calendari. La sô durèda la vin dalla durèda (aprosimèda) dl'orbita lunèra (zirca 30 dè).
Terafurmasiòṅ ad Vènar
{{Metacaixa
.招聘
.招聘 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2018.
Terafurmasiòṅ ad Vènar
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Terafurmasiòṅ ad Vènar 'l è 'n prugèt teòric 'd inśgnerìa di pianēd par cambiàr 'l ambînt e 'l clima ad Vènar par réndar-l' adàta a la vita di cristiàṅ e a na sò culuniśasiòṅ, esénd ch'l'è 'l pianēd più darènt a la Tèra (a 0,72 UA a 'l incìrca da 'l Sōl) e l'è cunsideràda 'l sò śmèl, cun na masa e dal dimensiòṅ praticamènt cumpàgni e na gravità dagnóra dal 90% rispèt a la nòstra.
Sulusiòṅ strulgàdi
Al prim prubléma da risólvar 'l è qvél 'd arbasàr la temperadùra ch'la riva a quatarsènt-sinquànta grâd par via dla presiòṅ élta dla sò atmusféra (92 vòlti qvéla dla Tèra) fata 'd anidrîd carbònica ch'la cumpòrta anc 'n efét sèra spavintóś e dal piōvi 'd àcid sulfànic.
Scûd sulàr
Al siensiâ Geoffrey A. Landis 'l à prupòst ad purtàr-ag na série 'd sità alśēri ch'i stàg'n a gala ad sōvar dal nuvli, in du a gh'è na temperadùra 'd vint grâd, in manéra da far da scûd a i raś sulàr e arbasàr c'n al tèmp al cald ad sóta.
Arbasamènt dl'anidrîd carbònica
A s prév anc pinsàr ad cunvertìr l'anidrîd carbònica in usìgen druànd dgl'alghi ma a gh'è 'l prubléma che su Vènar praticamènt a n gh'è minga àqua inólt'r al radiasiòṅ dal vènt sulàr i èṅ tròpi fòrti p'r i èsar vivènt da cumpatìr-as.
Al siensiâ Robert Zubrin al sugerìs invéci 'd druàr un scûd gigànt par farmàr i raś dal Sōl e acsè arbasàr la temperadùra in manéra che quànd l'andìs sóta da 'l sò punt crìtic (-78 °C), l'anidrîd carbònica la tacarév a giasàr e dònca la prév èsar saplìda sót-tèra o purtàda adiritùra da n'atra banda, su Mart par dir-'n una in du a gh'è 'l prubléma upòst e anc n'atmusféra dimóndi alśēra. Ma pò a gh sarév al prubléma dl'àqua ch'la prév èsar purtàda lè diśintegrànd-'g insìma na luna 'd Satùran.
S'a s gh la cavìs a purtàr dimóndi idrògen su 'l pianēd, 4×1019 kg (quàtar-mila vòlti la masa 'd Fobos), a n gh sarév più biśógn ad far gnint parchè 'l idrògen, reagénd cun l'anidrîd carbònica, al farév subìt dal carbòni elementàr (grafît) e dl'àqua, secónd la reasiòṅ ad Bosch. Cal squantéran lè 'd gas al prév èsar tòlt da i pianēd giasâ o da na quànc sò luna ma a 'l dè 'd incō la tecnulugìa umàna la n parmét briśa 'n quèl dal gènar.
}}
.sport
.sport 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2018.
Nùmer poligonèl sentrê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Cimitero vivente
{{Metacaixa
Nùmer poligonèl sentrê
Cal sèri chè i ìn quisti chè ch'a seguìs:
.doctor
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Con la zia non è peccato
{{Metacaixa
Nùmer poligonèl sentrê
... e via acsè ...
Colegamèint estèren
}}
Con la zia non è peccato
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La sîna 'd Amèrica l'éra turnàda... par far cuntènta tuta la famìja.|Tagline dal film}}
Con la zia non è peccato (Cun la sîna a n è mia pcâ) l'è na cumèdia dal gènar eròtic dal 1980 'd Giuseppe Pulieri ch'al l'à anc scrita insém a Giuseppe Rosati. L'è muciâ sù un squantèr'n ad bèsi in Grécia.
La prutagunìsta dal film la gh'iva da èsar l'Irene Papas ma quànd la s è tiràda sù la stanèla al regìsta 'l à pò cambiâ idéa vdénd i sò mudandòṅ e dal còsi pîni 'd véni varicóśi.
Sunt
La Gloria la pòrta subìt un rigàl a l’Antonia, un para 'd mudàndi sfaciàdi e pò la s śibìs ad tajàr via i pēi 'd intór'n a la sò pasra parchè a n stà mia bèṅ ch'i s védan. Dòp avér pasâ la sira in discutéca insém a 'l sò muróś farmacìsta, 'n óm cun la barba ch'al s ciàma Calogero (Salvatore Puntillo) e ch'al gh'à 'l mâł dla lumàga, l’Antonia la s déśda 'd nòt ch'la n stà minga tant bèṅ e la Gloria, ch'la dòrum sèg in dal sò lèt, la gh và a tōr un gós 'd àqua. Quànd chi lē la tórn' in cambra la cata sò cugnàda ch'la s prila in dal lèt cuma s'la gh'is al diav'l adòs parchè la gh'à spiùra in mèś a 'l còsi e dònca, par jutàr-la, la mòla lè 'l bicér e la s cava śò par far dal purcarìi insém.
La sîna 'd Saro la và pò a cà 'd Totò par vénd'r al sò sit a sò màdar, la barunésa (Catherina Zago), ma in dal méntar la s 'n imprufìta par far anc na gusàda sèg tgnénd-as strica a 'l casét 'd un cumò durànt la ciulàda. In cla manéra chè la gh la cava a ciapàr tri vòlti tant ad qvél che 'l inśgnēr 'l iva śibî a 'l inìsi a sò cugnàda. Quànd lē la gh admànda cuma l'is fat la Gloria la gh diś che tuti 'l dóni i èṅ sintàdi su la sò furtùna ma i n al sànan briśa. Prima 'd turnàr a cà la sîna la fà dvintàr óm anc sò anvōd ch'al s éra inamurâ 'd lē ma Totò al gh'à bèla prònt 'l anèl par lē.
Culegamènt estéran
}}
Santa Cèra (Chèrp)
{{Metacaixa
802 (nùmer)
{{Metacaixa
Santa Cèra (Chèrp)
{{dialort | dial=Carpśàn}} La céśa 'd Santa Cèra (Santa Chiara in itagliàṅ) l'è na césa ed Chèrp, tachèda a 'l cunvèint dal Clarìsi, sōri ed clavśùra.
1761 (nùmer)
{{Metacaixa
.tiaa
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
802 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 802, mo invéci 'l an 802, 't ê da 'ndèr chè) 'L 802 (otseintdū, ottocentodue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 801 (otseintùn) e 'l vin prìma edl 803 (otseinttrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintduéśim post.
Èter progèt
}}
Santa Cèra (Chèrp)
La s cata in Corso Fanti, desquacèda a metê strèda tra i du pordeg.
Colegamèint estèren
}}
1470
Al 1470 (MCDLXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cimitero vivente
{{Film }}
.rightathome
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
1761 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1761, mo invéci 'l an 1761, 't ê da 'ndèr chè) Al 1761 (milsetseintessantùn, millesettecentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1760 (milsetseintessànta) e 'l vin prìma dal 1762 (milsetseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintessantunéśim post.
Urban Legend 3
{{Metacaixa
1761 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Urban Legend 3
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Salvador - 26 anni contro
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Urban Legend 3
{{Film }}
Urban Legend 3 (Legénda urbàna 3) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2005 dla Mary Lambert, séguit 'd Urban Legend dal 1998 e 'd Urban Legend - Final Cut dal 2000.
La pelìcula, vgnuda fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video, l'è stada giràda a Salt Lake City.
Sunt
Trénta-sinc an dòp tri amìghi ad cla scóla lè, la Samantha Owens (Kate Mara), la Martha (Hailey Evans) e la Mindy (Olesya Rulin), i dascóran in dla sò cambra da lèt ad cal brut fat lè durànt la nòt dal bal dla scóla esénd che ninsòṅ di masć al li à invidàdi a la fèsta parchè i ìvan scrit un brut artìcul su 'l giurnàł d'l istitùt su la squàdra 'd fùtbol. La matìna dòp, che lōr i s déśdan sénsa arcurdàr gnint in un mulèṅ bandunâ. La Samantha la créd ch'a sia òpra di mémbar dla squàdra 'd fùtbol, na sò vindéta par 'l artìcul.
A n sèrt punt soquànt studènt dla scóla i tàc'n a murìr a 'l impruvìś: Roger Dalton (Brandon Sacks) brustlî viṿ in un lèt par brunśàr-as 'd un sènt'r estètig, l’Heather Thompson (Audra Lea Keener) dòp ès'r-as tiràda via p'r al dulōr, druànd un spèć, la pèl dla sò ghigna in dua 'n ragn 'l iva fat i óṿ in dla sò carna e Tom Higgins (Nate Herd) ch'l'iva ciapâ la scòsa pisànd atàc a na réda cun l'élta tensiòṅ scrucàda tut 'd un trat.
Andànd a dascórar cun la Grace Taylor (Tina Lifford), na négra fiōla di fiōr viulentàda in dal 1969, la Samantha e 'l sò śmèl David (Robert Vito) i vìn'n a savēr ch'al vitmi i èṅ tuti fiōi di stupradōr e dal sò grup, a pâr na vindéta dla Mary cgnusùda cuma Bloody Mary.
Culegamènt estéran
}}
La macchia della morte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd è-la stada l'ultma vòlta ch'at gh'à abû paùra, paùra dabòṅ?|Tagline dal film}}
La macchia della morte (La màcia dla mòrt) 'l è 'n film ad scarésa dal 1971 ad Paul Wendkos girâ a Los Angeles.
In dla pelìcula a s pōl sintìr al cumpunimènt Al Vàlser ad Mefìst ad Franz Liszt, òpra ch'l'à dâ 'l tìtul a 'l film (The Mephisto Waltz).
Sunt
Myles Clarkson (Alan Alda), dòp avér studiâ 'l piàṅ da śōvan, adès al gh'à mis na préda insìma e al s è mis a far al giuralìsta muśicàł. L'è spuśâ cun la Paula (Jacqueline Bisset), ch'la gh'à na boutique in sità insém a la Maggie West (Kathleen Widdoes), e al gh'à na putìna, l’Abby (Pamelyn Ferdin).
Un dè Myles al và a intervistàr al più grand sunadōr ad piàṅ dal paéś, Duncan Ely (Curd Jürgens), che prima al gh dà adòs abàsta ma pò, dòp avér butâ 'l òć a 'l sò maṅ, al càmbia cumpurtamènt sèg dvintànd più gustóś e sò amìg. Anc sò fiōla, la Roxanne (Barbara Parkins), la fà cumpàgn. I dū però i n piàśan minga tant a sò mujér ma la gh'à da cumpatìr-'s-i listés parchè Myles 'l è sèmpar là da lōr. Un dè chi lò 'l impàra ch'al vèć Duncan 'l è drē a murìr ad leucemìa ma qvél ch'al n cgnós minga 'l è che lò e sò fiōla i tìn'n adrē a 'l cult ad Sàtana. A n pasa minga tant tèmp che difàti la Roxanne, maciànd-ag la frònt cun na didàda 'd un lìquid blù, la fà 'n rît ch'a spòsta la cusìnsa 'd sò pàd'r in dal còrp ad Myles. Mént'r al sò còrp vèć al vîṅ saplî, par Duncan a taca adès n'atra vita insém a la Paula. A 'l inìsi chi lē la n fà minga a mènt a 'l sò cumpurtamènt difarènt ma quànd lò al taca a tgnir di cuncèrt ch'al gh'iva da far Duncan a s capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa.
Culegamènt estéran
}}
Salvador - 26 anni contro
{{Film }}
1771
Al 1771 (MDCCLXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Chester Bennington
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Salvador - 26 anni contro
Salvador - 26 anni contro (Salvador - 26 an cóntar) 'l è 'n film biugràfic dal 2006 ad Manuel Huerga ch'al cònta la vita 'd Salvador Puig Antich, śōv'n anàrchic ad Barcelóna, ùltim cundanâ a mòrt in Spaggna sóta 'l regìm dal generàł Francisco Franco.
Chester Bennington
Chester Charles Bennington, cgnusû méj cuma Chester Bennington (Phoenix, 20 ad Mars 1976 - Palos Verdes Estates, 20 ad Luj dal 2017) 'l è stâ 'n cantànt e sunadōr americàṅ, famóś p'r avēr dâ la vóś a soquànt grup metal cuma i Linkin Park e, in di an Dumìla, i Dead by Sunrise e i Stone Temple Pilots.
Salvador - 26 anni contro
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 59śma edisiòṅ dal Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ „Un Certain Regard“.
Chester Bennington
In dal 2006 la rivìsta Hit Parader al 'l à mis in dla clasìfica di sènt cantànt mètal più brâṿ ad tut i tèmp, a 'l 46śum pòst.
Salvador - 26 anni contro
Sunt
Salvador Puig Antich (Daniel Brühl), ligâ sentimentalmènt a la Cuca (Leonor Watling), 'l è 'n śōv'n anàrchic ad sinìstra ch'in di an Stanta al decìd ad tōr part a 'l muimènt MIL (Movimento Iberico de Liberacion), cun dal raìś a 'l èstar a Tulóśa. Insém a i sò cumpàgn marxìsta Petit (Jacob Torres), Oriol (Joel Joan), Cri-Cri (William Miller), Jordi (Pablo Derqui) e Ignasi (Oriol Vila), che pò al bandòna, al taca a far dal rapìni in banca par finansiàr la lòta e stampàr di vulantèṅ e di scrit.
Chester Bennington
Al s è tòlt la vita impicànd-'s in cà sua in Califòrgna in dal dè dal cumpleàn dal sò amìg Chris Cornell.
Cimitero vivente
Cimitero vivente (Simitèri vivènt) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1989 dla Mary Lambert trat da 'l rumànś umònim ad Stephen King. 'L à fat sù da piò ad sinquànta-sèt migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sōl ùnd'ś e mèś. Al gh'à abû un séguit in dal 1992, Cimitero vivente 2.
1480
Al 1480 (MCDLXXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cimitero vivente
Al “Pet” dal tìtul uriginàł (Pet Sematary) 'l è 'n fals amìg d'l emigliàn parchè a n vōl mia dir pèt e gnanc pét ma al fà riferimènt a 'l bèsti ch'i vìv'n insém a 'l óm, dònca “Simitèri dal Bèsti dumèstichi”.
.45 (film)
{{Metacaixa
Cimitero vivente
In dla culòna sunóra dal film i gh'ènan dū braṅ dal grup di Ramones: Sheena Is a Punk Rocker e Pet Sematary, scrita apòsta p'r al film. In dal 2015 in Flòrida 'l è sucès un fat ch'l arcòrda dimóndi cal film chè: un gat cardû mòrt ciamâ Bart dòp èsar stâ saplî 'l è turnâ a cà da 'l sò padròṅ sinc dè dòp.
Salvador - 26 anni contro
Sunt
Dòp la mòrt 'd un pulisiòt ad vint-a-tri an ciamâ Paco (Carlos Fuentes) durànt na redàda trapla, Salvador al vîṅ purtâ in parśòṅ in du 'l dvènta amìg dna guàrdia, Jesús (Leonardo Sbaraglia), c'n un fiōl diślèsic. Diféś par 'l avucàt Oriol Arau (Tristán Ulloa), dòp 'n atintâ dl'ETA ch'al gh'iva biśógn 'd un signàł da part dal stat, al vîṅ cundanâ a mòrt e giustisiâ cun la garrota.
Chester Bennington
Èter progêt
}}
Salvador - 26 anni contro
Culegamènt estéran
}}
541
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Cimitero vivente
Sunt
A 'l mèdag Louis Creed (Dale Midkiff) a gh vèṅ dâ 'l incàrag ad far servìsi in na scōla dal Maine. Insém a sò mujér Rachel (Denise Crosby) e a i sò fiōi Gage (Miko Hughes) e l’Ellie (Blaze Berdahl) al spatìna a Ludlow in dua 'l à cumprâ na vila. Lè al dvènta amìg dal sò vśèṅ ad cà, Jud Crandall (Fred Gwynne), ch'al gh diś ad star atènt a la strada lè darènt in dua i viàśan a tuta bira di càmion sénsa critèri. Difàti al prim dè ad lavōr Louis al gh'à subìt da dar ajùt a 'n śōvan finî sóta a na màchina, Victor Pascow (Brad Greenquist), ch'al gh'à 'l crani mèś avèrt. Prima 'd murìr chi lò al gh diś che 'l cōr 'd 'l óm 'l è più dûr dna préda e che prèst al turnarà da lò.
Cla nòt lè Louis al gh'à 'n arbgàt in dua al fantàsma ad Pascow al gh diś 'd andàr sèg a 'l simitèri dal bèsti ch'a gh'è lè dintóran. 'L óm al partìs subìt e al riva a 'l campsànt in dua Pascow al gh fà védar na mùcia 'd légn e al gh cònta 'd a n pasàr mai cal ségn parchè 'l è na baréra ch'la divìd al mónd di viṿ da 'l mónd di mòrt. Louis al s déśda in dal sò lèt ma a i pē al gh'à dla tèra adòs.
Un dè Church, al gat dl’Ellie, al finìs spaplâ sóta 'n càmion. La putìna la n è minga in cà e sò pàdar al n vōl minga dir-ag qvél ch'è sucès. Judd al gh cunsìlia 'd andàr a saplìr-al in un simitèri indiàṅ dla tribù di Micmac ma par far-al i gh'aṅ da pasàr la mùcia 'd légn che Pascow al gh'iva fat védar. Louis al và óltar e al scava la fòsa a 'l gat. Al dè dòp Church, tut muśnènt e cun dal fridi adòs, al tórna a cà. Louis al dmanda spiegasiòṅ a Judd e 'l vèć al gh diś ch'al simitèri in dua i ìvan saplî la bèstia al gh'à 'l putēr ad far turnàr in vita i cadàvar.
Nòti
}}
540
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXL in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.45 (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ 'l è bòṅ ad vindicàr-as cuma na dóna.|Tagline dal film}}
.45 (id.) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2006 scrit e dirèt par Gary Lennon.
'L è stâ girâ c'n un budget ad sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Al 'l è dimóndi gelóś ad lē parchè tut i la vrévan gusàr: al sò culaburadōr Reilly (Stephen Dorff), al spaciadōr purturicàṅ sò rivàł Jose (Vincent Laresca) mo anc l'amìga śbucàda 'd lē, la lèśbica Vic (Sarah Strange). Quànd al sò sòci Clancy (Tony Munch) al gh diś ch'l à vdû la Kat insém a Jose, Al al dvènta narvóś mat e 'l taca a dar-'g-i a la sò dóna par far-ag vudàr al sac e p'r insgnàr-'g a star a 'l mónd.
Quànd Al al finìs dèntar par soquànt dè, la Kat, pîna 'd nis, la taca a dascórar cun la Liz (Aisha Tyler), mémbra dn'asuciasiòṅ ch'la prutéś cal dóni da 'l bòti di sò óm viulènt. La Liz, ch'l'à butâ anc lē 'l òć su la śōvna, la gh sugerìs ad mulàr-al e 'd tacàr ad druàr al putēr ch'i gh'aṅ cal dóni: làbar, téti e cûl. La Kat la la tōś in paròla e la strólga 'n piàṅ par far fóra Clancy dand la cólpa a Al.
Culegamènt estéran
}}
H.I.M.
{{Metacaixa
Il vizio ha le calze nere
{{Metacaixa
H.I.M.
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|We are so young, our lives have just begun but already we're considering escape from this world. And we've waited for so long for this moment to come, we're so anxious to be together, together in death. Won't you die tonight for love, baby join me in death.|Nuàtar a sém acsè śóvan, la nòstra vita l'è péna tacàda ma a-j-ém bèla pinsâ ad scapàr via da cal mónd chè. A-j-ém spitâ un muć ch'a rivìs cal mumènt chè, acsè śmanióś 'd èsar insém in dla mòrt, in dla mòrt. Murirés-at 'sta nòt p'r amór? Pìcula, vîṅ mèg in dla mòrt.|Join me in death, 1999|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Il vizio ha le calze nere
{{dialort | dial=Miranduléś}}
H.I.M.
Gl' H.I.M. (Lò, acrònim par schèrs ad His Infernal Majesty, Sò Maestà Infernàla) i èṅ un grup gothic metal finlandéś, fundâ in dal 1991 da 'l cantànt Ville Valo (prima al fava al casēr in dal negòsi ad śavài p'r al sès ad sò pàdar), da 'l chitarìsta Lily Lazer (Mikko Lindström) e da 'l basìsta Mige Amour (Mikko Paananen). I tèst dal sò cansòṅ, in gènar, i dascóran 'd amór e ad mòrt.
Il vizio ha le calze nere
{{Film }}
H.I.M.
Al sìmbul dal grup 'l è 'l heartagram, ugnòṅ 'd un cór e 'n pentàcul arbaltâ, mis dèntar in un sérć p'r indicàr al fat che 'l amór 'l è dâ da 'l misćiùs (al sérć) dal bèṅ (al cór) e dal mal (al pentàcul), sentimènt che, a dita ad Ville Valo al sarés, a gh'è al caś, «minga la ròba più impurtànta ma 'l ùnic mutìṿ parchè la matìna a m léva da lèt».
Gl'inìsi
La banda la fà gnir fóra al sò prim lavōr, 'n EP cun quàtar braṅ ciamâ 666 Ways To Love: Prologue vindû sōl in mila còpi, in dal 1996 cun in dla cupertìna al grugn ad la màdar ad Ville Valo, Anita. I s faṅ cgnósar par mèrit dla cover ad Chris Isaak Wicked Game.
Il vizio ha le calze nere
Il vizio ha le calze nere (Al visi al gh'à i calsét négar) 'l è 'n film śal dal 1975 ad Tano Cimarosa.
H.I.M.
Gl'inìsi
In dal Nuvémbar dal 1997 l'è la vòlta dal prim àlbum, Greatest Love Songs Vol.666, dimóndi pupulàr in di paéś scandinàṿ (in dua 'l è gnû fóra in Nuvémbar mèntar in Germâgna sōl in dal Śnar dal 1998). Al 666 'l è al nùmar dal Diàvul ma 'l è stâ druâ in manéra funsiunàla par cuntrastàr, cum a sucéd da spés cun lì lōr, la paròla love (amór).