cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La soldatessa alle grandi manovre
Sunt
La dutōra Eva Marini (Edwige Fenech) la gh'à 'l incàr'g ad studiàr al cumpurtamènt sesuàl di militàr dal repàrt dal culunèl Fiaschetta (Renzo Montagnani), un sunàmbul ch'l arév vlû far 'l ustrètric e ch'al bala 'l flamenco vistî da dóna quànd ninsòṅ 'l al véd. Prima ad tacàr a tōr al miśùri e di campiòṅ biulògic di suldâ la fà dū ciàcri c'n al sàdig cmandànt mèdag (Gianfranco D'Angelo) e pò c'n i putèṅ pòv'r e patî 'd Don Pagnotta (Lino Banfi). Chi lò però 'l è 'n prevòstar piutòst inśgōrd parchè al magna tut al magnàr che la gint la gh lasa par limòśna da dar a i baghét.
Al suldâ Alvaro (Alvaro Vitali), in cal méntar, al và in paéś a pascàr da gusàr qualchidùna ma 'l dóni ch'a gh preśénta Salvatore (Lucio Montanaro) i èṅ bruti ch'i pìgan, la Leoparda (Rita Di Lernia), ciamàda acsè parchè l'è na mata cun dal maci 'd vèṅ in sla ghigna e ch'la vōl i masć sōl quànd a vîṅ al taramòt, e la Farfallina (Maria De Sisti), na budlòna ch'la vénd i giurnài e ch'l'à cupâ sò marè sénsa vlēr durménd-'g insìma. A gh sarév anc la Gesuina (Franco Caracciolo), la fiōla dal pruprietàri dl'ustarìa Calogero (Enzo Monteduro). Chi lò al gh'à fat mét'r al mudàndi 'd fèr par prutéś'r-la parchè l'è na malnéta patintàda e la s farév tut i suldâ, minga par gnint l'à śbuśî 'l mur dla cantìna par tgnir 'd òć i óm ch'i vàn'n a pisàr.
La dutōra la gh'à pò da tgnir adrē a 'n squasamarléti arcamndâ, Gianluca Capretti (Michele Gammino), che prima al fà finta 'd èsar malâ p'r armàgnar in na cambra da par lò sénsa far la vita dal suldâ, pò al próa a infnuciàr l’Eva faghénd finta 'd ès'r un fnòć ch'al gh'à bisógn 'd èsar curâ da na fémna par turnàr cuma prima. La strulgàda la funsiòna e la Marini la s inamóra dabòṅ e la finìs a lèt sèg mént'r al generàł Barattoli (Antonino Faà di Bruno) al vèra 'l us dla cambra parchè a gh scapa 'l caghét.
Culegamènt estéran
}}
438 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 438, mo invéci 'l an 438, 't ê da 'ndèr chè) Al 438 (quaterseinttreintòt, quattrocentotrentotto in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 437 (quaterseinttreintasèt) e 'l vin prìma dal 439 (quaterseinttreintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseinttreintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1413
Al 1413 (MCDXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Fallo!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Oscar, 'd un Dio, l'ària 'd Lóndra la t à fat bèṅ!}}
Fallo! (Fà'l!) l'è na cumèdia eròtica a epiśòdi dal 2003 ad Tinto Brass.
In Itagliàṅ al tìtul dla pelìcula l'è 'n śōg ad paròli parchè al vōl dir dū quèi difarènt: “Fà'l” e “Cas”.
Epiśòdi: Àlibi ( ambintâ a Caśablànca )
La Cinzia (Sara Cosmi) la festégia c'n al marè Gianni (Massimiliano Caroletti) la luna 'd mēl a Caśablànca e lò al gh rigàla al premi ch'la s insuniàva da tant tèmp, 'n inculàda c'n al camarēr maruchèṅ Alì (William De Vito).
Epiśòdi: Muntàǵ alternâ ( ambintâ a Róma )
La Stefania (Silvia Rossi), mujér dal preśentadōr televiśìṿ Luigi (Andrea Nobili) ch'al gh mét i còran cun cla buchinàra dl’Erika (Federica Tommasi), la decìd ad parśàr i cònt faghénd-'s al regìsta Bruno (Max Parodi).
Epiśòdi: 2 cōr e na capàna ( ambintâ in d'l Élt Édǵ )
La Katarina (Raffaella Ponzo), tgnénd adrē a i cunsìli dal sò muróś napulitàṅ e cōg Ciro (Stefano Gandolfo), la decìd 'd andàr a lèt cun la Frau Bertha (Virginia Barrett), òspit dla pensiòṅ in du lē la lavóra cuma camaréra. C'n i bèsi fat sù in cla manéra lè la pōl finalmènt vèr'r un risturànt tut suo insém a Ciro.
Epiśòdi: Bòti ad cuntintésa ( ambintâ a Rìmin e a Màlaga )
Sénsa gnanc un pôc ad vargóggna la Raffaella (Angela Ferlaino) la tradìs sò marè Ugo (Daniele Ferrari) faghénd pasàr al sò gusàdi cuma dal fantaśìi eròtichi p'r impisàr incóra da piò al deśidèri dal sò óm.
Epiśòdi: Honni soit qui mal y pense ( ambintâ a Cap d'Agde )
La bulgnéśa Anna (Maruska Albertazzi), in vacànsa in un pòst purcùs in dla regiòṅ francéśa dla Lénguadòc-Rusijòṅ, la s lasa andàr tacànd a far la rója cun la Mrs. Helen (Grazia Morelli) e c'n al sò malnét marè scuséś Mr. Noel (Antonio Salines) dand-'g al cûl, un quèl ch'la n iva invéci mai fat cun sò marè Franco (Riccardo Marino).
Epiśòdi: Ciàm'um purcùsa ch'a m piàś ( ambintâ a Lóndra )
La vèneta Rosy (Federica Palmer), in Luna 'd mēl in Inghiltèra cun sò marè Oscar (Roberto Giulianelli), la decìd ad lasàr-'s andàr cumpurtànd-as da nimàla faghénd-as védar cavàda sò da 'n guardòṅ dal pòst (Tinto Brass).
Culegamènt estéran
}}
4:13 Dream
{{CITAZIONE2|It could've been her golden hair that turned my head, I didn't look to stare like I was hypnotized but I was fixed on how she pointed slowly down and low, I sank and still without a sound, the world was far away and I was tricked, it could've been her silver skin that drew me on, I didn't mean to spin like I was mesmerised but I was rapt without a name or memory, I waited there, too scared to even breathe, she sang "Tell me you love me and beg me to stay", she sang "Tell me you love me before it's too late", she sang "Give me your life or I must fly away and you will never hear this song again".|A s pōl dar ch'i sìan stâ i sò cavìi durâ a far-um prilàr la tèsta, a n vliva briśa tgnir-la 'd òć cuma s'a fus impnutiśâ ma a la guardàv imbambulâ méntar lē l'éra drē a 'ndàr śò piàṅ, a 'ndàv a fónd e sèmp'r in silénsi, al mónd 'l éra luntàṅ e a sòṅ stâ fargâ, a prév èsar stada la sò pèla argintàda ch'la m à 'rciamâ, a n vliva minga prilàr-um cuma s'a fus stâ ipnutiśâ ma a sòṅ stâ purtâ via sénsa nóm e sénsa arcòrd, a-j-ò spetâ lè, acsè spavintâ ch'a n psiva gnanc tiràr fiâ, la cantàva "Dì'm ch'ta m vō bèṅ e prég'um ch'a 'rmàgna", la cantàva "Dì'm ch'ta m vō bèṅ prima ch'a sia tròp tard", la cantàva "Dà'm la tò vita o sinò a gh'ò da vulàr via e tè ta n sintirà piò cla canta chè incóra".|Sirensong, 2008|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
4:13 Dream 'l è 'l tredicéśum àlbum in studi dal grup dark di The Cure.
In Itàglia 'l è stâ bòṅ 'd rivàr a 'l utàṿ pòst in clasìfica.
Culegamènt estéran
}}
1539 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1539 (milesincseinttreintanōv, millecinquecentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1538 (milesincseinttreintòt) e 'l vin prìma dal 1540 (milesincseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseinttreintanovéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1539 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 513: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.nationwide
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
1414 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1414 (milequaterseintquatòrdeś, millequattrocentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1413 (milequaterseinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 1415 (milequaterseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintquatordśéśim post.
Rîs
Al rîs l'è on dî cereèl pió inpurtànt dl'alimentaziån mundièl e al pôl èser utgnó da dåu entitè botânichi diferänti:
Luster (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cuś è'l ch'al t fà dvintàr luśènt?|Tagline dal film}}
Luster (Luśènt) l'è na cumèdia dal 2002 'd Everett Lewis, giràda a Hollywood.
La pelìcula la cònta 'l viséndi 'd soquànt persunàǵ in un fiṅ 'd stmana a Los Angeles.
Venardè
Dòp avēr tòlt part a n'òrgia, al puvéta punk Jackson (Justin Herwick) al s déśda p'r andàr a lauràr in dal negòsi 'd disc dal sò amìg Sam (Shane Powers). Chè 'l incróśa un sò cliènt, Derek (Sean Thibodeau), ch'al gh diś 'd ès'r inamurâ 'd lò. Jackson però al gh'à 'n impégn più impurtànt da tgnir adrē parchè la rock star Sonny Spike (Willie Garson) al vrév che lò al scrivìs i tèst dal disc ch'l è drē a registràr.
In gir insém a sò cuśèṅ Jed (B. Wyatt), Jackson al firma 'n lìbar 'd Kurt Domain (Chris Freeman) pò al và a tōr un cafè insém a 'n ragàs ch'l iva tòlt part a l'òrgia dla sira prima, Billy (Jonah Blechman), ch'al gh piàś dimóndi.
Sàbat
Jackson al s mét a scrìvar dal pueśìi su 'l pèt e su la pansa 'd Jed. Chi lò al partìs pò cun la futógrafa Alyssa (Pamela Gidley) ch'la gh'à da far sèg un servìsi in dal deśèrt par na móstra ch'la gh'à da tgnir a New York. Jackson al cunségna pò i sò scrit a Sonny e 'l śibìs na cambra a Billy ch'l éra stâ piciâ da 'l sò èx muróś, ch'a s vîṅ a savēr ch'l éra Sonny in parsóna.
Dméndga
Jackson al pòrta Jed a 'l aeropòrt ch'al gh'à da turnàr in Iowa, pò l’Alyssa la gh diś che Sam al s è tòlt la vita parchè 'l éra inamurâ 'd lò ma 'l iva capî ch'a n gh'éra vèrs. Al ragàs al decìd ad mét'r-as cun Derek.
Sergio Endrigo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Mille lire, mille lire avventuriere, mille lire colorate rosso e paglia, mille lire grandi come una tovaglia, un lenzuolo da piegare in otto, una coperta per stare caldi sopra e sotto, mille lire, mille lire un terno al lotto. E volare felice in aeroplano con la tua squadra andare su a Milano, in tribuna come un pascià e la Triestina militava in serie A, mille lire almeno mille lire al mese era un sogno, il sogno piccolo borghese ma per chi ha sempre avuto il culo sul velluto era uno scherzo bruciarle in un minuto.|Mila franc, mila franc a l'aventùra, mila franc culurâ 'd rós e 'd paja, mila franc grand cuma na tṿaja, un linsōl da pigàr in òt, na quèrta par star cald 'd sōvar e 'd sóta, mila franc, mila franc un tèr'n a 'l lòt. E vulàr cuntènt in aparéć cun la tò squàdra sù a Milàṅ, in tribùna cuma 'n pascià e la Triestina la śugàva in Sèrie A, mila franc almànc mila franc a 'l méś 'l éra 'n sógn, al sógn pìcul burghéś ma par chi al gh'à sèmp'r abû 'l cûl in sal vlû 'l éra 'n schèrs bruśàr-i in un minùt.|Mille Lire, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Sergio Endrigo (Pòla, 15 ad Śugn dal 1933 - Róma, 7 ad Setémbar dal 2005), 'l è stâ 'n cantaudōr itagliàṅ ch'l à vins al Fèstival ad Sanremo in dal 1968 cun la canta Canzone per te e 'l è rivâ secónd in dal 1969 cun Lontano dagli occhi e tèrs in dal 1970 cun L'arca di Noè, cantàda insém a l'Iva Zanicchi. Da pìcul 'l à patî la casàda via dla sità in du 'l éra nâ, Pòla, pasàda in dal 1947 a la Jugoślàvia dòp la secónda guèra mundiàla, vivénd da pròfug in un camp a Brìndaś insém a sò màdar (sò pàdar 'l éra mòrt quànd al gh'iva siē an).
In dal córs dla sò caréra 'l à laurâ insém a di puéta cuma Pier Paolo Pasolini, Vinicius de Moraes e Giuseppe Ungaretti e cun di muśicìsta cuma Toquinho e Luis Bacalov ma pò cun chi lò al s è quistiunâ in giudìsi p'r un braṅ druâ da 'l Argintèṅ p'r al film Al Pustèṅ ch'al parìva dal tut cumpàgn a la canta 'd Endrigo Nelle mie notti dal 1974.
Sergio al mōr a stanta-dū an, sórd p'r un ìctus patî in dal 2003, p'r un tumōr a i palmòṅ, lasànd la fiōla Claudia, sénsa funeràł e sénsa fiōr ma catànd sù di bèsi p'r al bèsti bandunàdi.
Fra i sò braṅ più famóś a 'rcurdém Io che amo solo te (Mè ch'a vój bèṅ sōl a tè) dal 1962 (al sò prim sucès), Canzone per te (Canta par tè), Marianne, Lontano dagli occhi (Luntàṅ da i òć), L'arca di Noè (prèmi dla crìtica ad Sanremo p'r al tèst), Elisa Elisa, la cansòṅ p'r i putèṅ Ci vuole un fiore (A gh vōl un fiōr) e Mille Lire (Mila franc), druàda cuma siggla dal prugràma ad Raidue Di tasca nostra (Ad bisàca nòstra).
Zin el Abidine Ben-Alì
Zin el Abidine Ben-Alì (In Àrab زين العابدين بن علي Zin al-Ābdīn Bin Alì) (Hammam-Sousse, Tünisia, 3 ad stëimbar 1936 - 19 ad stëimbar 2019) all'è stä al Presidëint ad la Tünisia dal 7 nuëimbar 1987 al 14 da zanär dal 2011.
Prima all'era st stà Minìstar ad l’Intern e Generàl ad l’Esèrcit.
Léǵ ad Titius-Bode
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Léǵ ad Titius-Bode, cgnusùda anc sōl cuma Léǵ ad Titius o Léǵ ad Bode, l'è na fórmula empìrica ch'la descrìv bèṅ abàsta i semiàs più grand dgl'òrbiti di pianēd dal Sistéma sulàr, praticamènt la distànsa fra i pianēd e 'l Sōl.
A 'l dè 'd incō a n gh'è minga incóra dal spiegasiòṅ sientìfichi a cla léǵ chè mo a s è vist statisticamènt che praticamènt la và acsè, a part Netûn ch'al s cata in un punt dimóndi luntàṅ da la sucesiòṅ. Anc davśinànd-'s a la Fasa 'd Kuiper a gh'è di scustamènt.
Fórmula
La furmulasiòṅ uriginària l'éra:
In dua n al ciàpa i valōr 0, 3, 6, 12, 24, 48... (praticamènt da 3 in avànti al valōr 'l ardópia sèmpar)
pò scrita méj in:
in dua
° Pianēd nâṅ
Culegamènt estéran
}}
Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân
Al Pêrch Nasionêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân (Parco nazionale dell'Appennino tosco-emiliano in italiân). L'é stê fundê cun un Decrêt dal Presidèint ed la Repóblica in dâta 21 mâg 2001. Al só teritôri al se şlerga per pió ed 26.000 èter lòng la côsta ed l'Apenèin tra l' Emélia-Rumâgna e la Tuscâna, în interesêdi al pruvînci ed Mâsa-Carêra ed Lóca Rèz e pruvîncia ed Pèrma.
Al Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin tôsch-emiliân al cunfîna cun 4 zôni naturêli statêli:
Stôria
L'Èint Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân l' é un "Èint póblich indipendèint mia cunômich" dóve l'ativitê l'é regulêda da la lèg insém al zôni orutèti la n° 394 dal 1991. L'Èint Pêrch l'é sòta la surveljânsa dal Ministēr ed l' Abiĵnt. Al decrêt ch' l' à sgnê la nâsita de sté Pêrch Nasionêl l'é stê fât da pôch, as trâta dal decrêt dal Presidèint ed la Repóblica dal 19 ed mâg dal 2001, l'é tra i quâter Pêrch Nasionêl pió zōven d' Itâlia e al nâs da l'uniòun che préma ēren ed Pêrch Regionêl còl dal Pêrch dal Gigânt e còl dal Pêrch di Sèint Lêgh, insèm a teritôri ch' îven mai fât pêrt ed zôni prutèti. J ûltem teritôri în stê unî int al cōrs dal 2010.
.tjmaxx
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân
Mûnt
Al sémi pió impurtânti în:
1782
Al 1782 (MDCCLXXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
The Mother
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
'L è custâ 'n migliòṅ e mèś 'd sterlìni.
Sunt
Toots (Peter Vaughan) e la May (Anne Reid) i èṅ dū pensiunâ ch'i vìv'n in dal nòrd dl'Inghiltèra. Durànd na séna a cà di sò fiōi ch'i stàn'n a Lóndra e ch'i èṅ tut dū spuśâ, Bobby (Steven Mackintosh) e la Paula (Cathryn Bradshaw), Toots al s sènt mâł. Purtâ a ' uśdàł, al vèć al mōr in pôc tèmp.
800 (nùmer)
{{Metacaixa
The Mother
Sunt
Armàśa védva e da par lē, la May la decìd 'd andàr a star a cà 'd Bobby ma esénd ch'la n cumbìna briśa cun sò nóra, l’Helen (Anna Wilson-Jones), e ch'a gh'è di prubléma 'd bèsi la s trasferìs in séguit da sò fiōla tgénd adrē a 'l sò anvōd pìcul, Jack (Carlo Kureishi). A cà dla Paula la cgnós un giardinēr ciamâ Darren (Daniel Craig) e la dvènta sò amìga. Anc se chi lò 'l è bèla spuśâ e 'l gh'à 'n putèṅ andicapâ, al taca na relasiòṅ sèg, ma minga sōl cun di baś, al vōl anc gusàr. La dóna la gh'astà pò la gh'à dal vampi 'd calōr. La Paula la naśa incòsa ma la fà finta 'd gnint, piutòst la próa a far-ag cgnósar di óm cun di an cumpàgn a i suo a 'n sìrcul par scritōr.
Culegamènt estéran
}}
800 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 800, mo invéci 'l an 800, 't ê da 'ndèr chè) 'L 800 (otsèint, ottocento in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 799 (setseintnovantanōv) e 'l vin prìma edl 801 (otseintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintéśim post. 'L è 'l 8{{sup|èv}} sintunèr, gnend dòp dal 7{{sup|im}} e prìma dal 9{{sup|ṅ}}.
Colegamèint estèren
}}
Sic et simpliciter
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sic et simpliciter l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "Acsè e cun semplicitê", a dìr che 'n ragiunamèint ch'a s è drē a fèr, 'l è facil da capìr e 'n ghe s'rèv mìa da discùt'r-el.
Colegamèint estèren
}}
.onyourside
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Cēşa ed Sân Zvân Vangelésta (Rèz)
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
La cēşa ed Sân Zvân Vangelésta (chiesa di San Giovanni Evagelista in italiân) cngusûda ânca cme Sân Zvanèin (San Giovannino in italiân) l'é un stâbil religiôş in piâsa Sân Zvân, int al cèinter stôrich ed Rèz.
Stôria
Al prémi nutési ed la cēşa în dal XII sècol, ânca s' ed còli ed l'impalcadûra uriginêla fîn a nuêter an n'é rivê gnînt. L'é stêda arfâta int al 1545 e, int al sècol dôp, piturêda da j artésta che srân pó impgnê int al cantēr ed la Başélica 'd la Madòna 'd la Gêra.
Spiegasiòun
La facêda in côt, an n'é mia finîda, mèinter la nécia ch' al la dôba, in dó dèinter a gh' é al muşàich ed Sânt'Antòni da Pâdva, lé dal 1956. La cēşa la presèinta 'na navêda sōl. Int la vôlta ch' l' unés la cópla cun la pôrta principêla a gh'é piturê in sté ōrdin: "Al batûdi dal demòni" (Le scofitte del demonio in italiân), "Sân Zvân e Dio" e "Vişiòun ed Sân Zvân". Tót j afrèsch, ôvri dal Franchi, în datê 1613, mèinter al bèli vésti ch' ingânen în dal bresiân Sandrîni. La cópla, cun quâter fnestròun e 'd etertânti stâtvi in teracôta, l' é stêda piturêda da Sisto Badalocchio ch' al gh'à rapreşentê al "Ritōren ed Crést" L'artésta l'à trât liberamèint l'inspirasiòun da "l'Asensiòun" piturêda dal Curèz int la cêşa ed Sân Zvân int la "só" Pèrma. În sèimper dal Badalocchio al quâter Virtó cardinêli preşèinti in i pnâc e al j âquili preşèint atâch a i fnestròun. Int al başlôt dal côro a gh'é l'afrèsch "la Risuresiòun" ed Guidotti ed Lóca. Al quêder centrêl dal cōro, aséja "la Depoşisiòun" l'é la côpia dal quêder cun l'istès nòm ed Daniele da Volterra preşèint int la cēşa rumâna ed Trinitê di Mûnt. A i lê dal preşbitèri a gh' é dô grōsi tèili, al "Mirâchel ed Sân Zvân" e al "Trânşit ed Sân Zvân" tóti dō dal 1614, ôvri dal bulgnèiş Tiarini.
Elèinch di léber
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Chiesa di San Giovanni Evangelista (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Manicûr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La manicûr (al nòm al s sèint pronuncèr anc c'm in dal francéś, che difât al deśvìn dala só paròla uguèla, tolta pò incòr da 'l latèin) l'è cla profesionìsta che per mistēr la tin adrē ala belèsa e ala cura dagli ùngi del màṅ. A s ciama manicûr anca tùta l'operasiòun stèsa dla cura dagli ùngi dla màṅ. Despès el manicûr i stàn a dispośisiòun dal cliìnti in di salòun del paruchéri, mo a s in cata anca 'd quìli ch'i gh'àn propia la butéga per só còunt. Egli operasiòun ch'i gh'àn da fèr atàc agli ùngi egl'ìn 'd pulìr-i, 'd limèr-i, 'd tōr via i pcunsèin 'd pela ch'i i cuàcen na quelc volta, piturèr-i, śuntèr-egh i extension s a gh'n è biśògn o che la cliìnta la i dmanda.
Noti e referèinsi
}}
1781
Al 1781 (MDCCLXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
556
(S 't î drē a serchèr al nùmer , 't ê da 'ndèr chè) Al  (DLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.winners
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
1414
Al 1414 (MCDXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ugo Bassi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Ugo Bassi (Cènt, 12 d'agùst 1801 - Bulògna, 8 d'agùst 1849) l'è stä un prèt Barnabita e patriota dal Risurgimëint Italian.
Ligamm ad föra
}}
Tra(sgre)dire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Tra sgre dire (Tra śgre dìr) 'l è 'n film eròtic dal 2000 ad Tinto Brass in du al regìsta venesiàṅ al gh'à anc un camèo faghénd al pruprietàri 'd un negòsi futugràfic.
'L è stâ girâ a Lóndra, a Venèsia e a Cinecittà in d'l Istâ dal 1999.
Sunt
La Carla (Yuliya Mayarchuk) l'è na śuvnòta dimóndi gustóśa 'd vint an ad Venèsia ch'la vōl far un cōrs 'd Ingléś insém a 'l sò muróś Matteo (Jarno Berardi), studènt 'd Ecunumìa e Cumèrs. La và acsè a Lóndra par tōr in afìt 'n apartamènt par lōr dū e acsè la cgnós la pruprietària dl'agensìa, la Moira (Francesca Nunzi), ch'la taca a métar-'g al maṅ adòs anc s'la gh'à 'l dópi di sò an.
Quànd la Carla la ciàma in Itàglia par cuntàr al fat a 'l sò ragàs, chi lò al s incàsa parchè 'l è gelóś e al decìd ad mandàr a gambi a l'ària 'l sò viàś anc s'in na quàlc manéra al gh cata anc gust a pinsàr a tut al purcarìi ch'l'è drē far la sò muróśa. Difàti ch'la sia 'n pôc rója la Carla la 'l fà védar subìt dòp quànd la gh astà anc cun 'l èx marè dla Moira, Mario (Max Parodi). Chi lò pò al gh'à n'idéa spurcaciòna: far sfilar cal dóni là durànt na fèsta c'n al cûl ad fóra da mnar dand vita a na sòrta 'd “Giudìsi 'd Pàride”.
In cal méntar Matteo al càmbia idéa rivànd a Lóndra. Rendénd-as cònt ch'al pinsēr di tradimènt ad cla nimàla dla Carla e dal sò buśìi cuntàdi l'è na traśgresiòṅ ch'la 'l fà andàr fóra 'd tèsta, al ragàs al diś a la sò dóna: «Carla, prumét-um ch'ta m cuntarà dal bali par sèmpar!».
Culegamènt estéran
}}
1780
Al 1780 (MDCCLXXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.vivo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
538 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 538, mo invéci 'l an 538, 't ê da 'ndèr chè) Al 538 (sincseinttreintòt, cinquecentotrentotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 537 (sincseinttreintasèt) e 'l vin prìma dal 539 (sincseinttreintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseinttreintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1415
Al 1415 (MCDXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
555
(S 't î drē a serchèr al nùmer , 't ê da 'ndèr chè) Al  (DLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Baśèti
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El baśèti gl'ìn du pcòun ed bèrba ch'i s lasen chersû cumpàgn in di fiànc dal ganàsi, davànti agli urèci.
La mòda 'd tgnìr-es el baśèti più o méno lunghi la nn'è minga sàimp'r uguèla in dal tèimp e difât a s è vìst un Fransèsc Giuśèpe imperadōr dl Àvstria tgnìr el baśèti dimòndi lunghi a finìr davànti tachèdi in di só śbafi o 'n Elvis Presley anca lò tgnìr-i dimòndi lunghi a calèr négri śò in dla ghìgna, mo al dè 'd incō, i s caten el più del volti gnanc tant originèli.
Colegamèint estèren
}}
554
(S 't î drē a serchèr al nùmer , 't ê da 'ndèr chè) Al  (DLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Instituto Federal da Bahia
L'Instituto Federal da Bahia (Universitê ed Bahia, Università degli Bahia in italiân – Universitas Bahia in latèin) in lètri IFBA l'é 'n' universitê ed Salvador, Brasil, nasûda int al 1910.
Filippo Re
Filippo Re (Rèz, 20 lój 1763 – Rèz, 26 mêrs 1817) L’ é stê un studiōṣ dal piânti e agrônom italiân. Fiōl ed Rinaldo e Marianna Vezzani. La faméja l’êra d’ urégin lumbêrdi, dêda al cumêrc e la s’é spustêda a Rèz a la fîn dal XVII sècol. Al nōn ed Filippo, Antonio Re, l’îva otgnû l'apêlt dal gabèli dal Dóca Francesco III d'Este int al 1720, l’ēra dvintê dimòndi réch e l’îva otgnû al tétol ed cûnt  per i sō fiō e per quî che gnîven dôp.
I stódi
Filippo l’à studiê da i Geṣvéta Ravèna e, cun la scanṣleda ed l'ōrden int al 1773, l’à finî i stódi a Rèz, l’à utgnû al diplôma in siènsi matemâtichi int al 1781. Fîn da cl' època al s’é dedichê al stōdi dal piânti ind l’ôrt ed faméja a Sânta Crōṣ e in un fònd a Véla Sèla (frasiòun ed Rèz), ché al fà un vèira ôrt dal piânti furastêri cun 1400 qualitê che deṣvînen ânca da pôst dimòndi luntân. Int al 1790 l’à utgnû la câtedra d’ agrâria int al licèo arzân. L’à més insèm un erbâri cun 7835 divêrs campiòun che incô l’é tgnû da cât a i Muséi Cévich ed Rèz. Còst l’é un peréiod dimòndi turmintê e ânca Re l’é ciapê ind la môrsa ed còl che câpita. Tra i nôbil l’é ûn ed quî che în favurevèl a la rivolusiòun arzâna e al spēra che a Rèz a vègna fâta ‘na repóblica indipendèinta perché al cunsîdra pèiṣa la dipendèinsa da Mòdna.
Al 26 agòst 1796 la stôria la vèd nâser la repóblica arzâna, tra utòber e novèmber la federasiòun tra Rèz, Mòdna, Bològna, e Frêra, in znêr dal 1797 la Repóblica Ciṣalpèina fîn a l’ avtûn pó la Repóblica Cispadâna fîn al 1799, cun l’invasiòun âvstro-rósa. Filippo Re a l’inési al mantîn j incâregh póblic ed Capitân ed la Guêrdia Cèvica, pó Capitân ed la Milésia, ed Presidèint ed la Cumisiòun ed Puliséja e a Mòdna la nômina a  Individuo della Commissione di Educazione e Istruzione pubblica   e profesōr d’Agricultûra e studiōs dal piânti. Pó dôp avèir rifiutê ed fêr un giuramèint d’ “ôdi al gvêren di Ré” al dêv mulêr sti incâregh e scapêr in muntâgna a Culâgna in dó l'armâgn per dû mèiṣ. Sté speriĵnsa la ‘gh permét d’andêr in fònda a i só stódi e ‘d publichêr int al 1798 al ‘’Viaggio al Ventasso e alle Terme di Quara’’ e ‘’Elementi di Agicultura’’, che gh’àn dimòndi sucès. Al prém al sègna l’inési dal stódi dal piânti ind al teritôri arzân e al secònd l’é al prém léber in Itâlia che al promōv l’agricultûra al livèl ed siĵnsa.
Int al 1799 cun al ritōren di avstrîach al dvèinta presidèint ed la Regèinsa pruviṣôria e pó rapreṣentânt ed la Regèinsa ed Mòdna. Int al 1800, dôp la batâlia ed Marengo dōve Napoleòun al bât j avstrîach es tōrna a fêr la repóblica Ciṣalpèina, Re a’s ritîra a véta privêda. L’é stê, int al 1803 e per pôch tèimp, Presidèint dal cunsèli ed lêva, ind al ‘stès àn, a novèmber, l’é numinê da Napoleòun profesōr d’ Agrâria ind l’Universitê ed Bològna, ché l’arvés un ôrt dal piânti furastêri sperimentêl e un Muséo agronômich. Ind l’ân acadèmich 1805/1806 al dvèinta Mgnéfich Retōr. l’armâgn a Bològna fîn al 1814 in dóv' al póblica al só ôvri pió impurtânti. Al cumîncia ‘na publicasiòun anvêla l’ ”Almanacco, o '' Lunario de’ Contadini d’Italia”, al scrév ôvri de spiegasiòun cme:” L’Ortolano dirozzato” o “Il Giardiniere avviato all’esercizio della sua professione”. Ind i “Annali di agricoltura” da ló fundê al dà, dôp un stódi, per la préma vôlta la situasiòun ed l’agricultûra in Itâlia.
Ind al 1814, cun al ritōren dal faméj reêli, a vînen prupôsti a Filippo Re al câtedri ed Napoli e còla ed Pavia, mó ló al rifiûta per turnêr, dôp la Restaurasiòun estèinsa, Profesōr d’ Agrâria a Mòdna, ind l’Universitê arfâta, e diretōr ed l‘Ôrt dal pianti furastêri che al li ṣlêrga, in trî ân, e al pôrta al nòmer di gèner preṣèint a 1836. Al fà l’elèinc la “Flora estense” e al póblica al IV edisiòun ed “Elementi di Agricoltura”. Int al 1817 a Rèz a scòpia ‘n’ epideméia ed tîfo. Ló, turnê in sitê per al vacânsi ed Pâsqua al ciâpa la malatía e al môr al 26 mêrs a 54 ân..
.pfizer
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Filippo Re
La pêrta ind la stôria ed al stódi ed l’ agrâria
Filippo Re l’é l'agrônom ch’ al j ôvri în al pió lisûdi, in Itâlia, ind al cōrs ed l'Otsèint, rispèt ad ôgni êter studiōṣ agrâri: dal prémi edisiòun a l' inési ed l'Otsèint i sō tratê în stampê ed nōv e quistê da properietâri e fatōr fîn e ânca pió in là dal 1850. Antonio Saltini l’à nutê che: ''nel successo delle opere di Re si identifica la prova più evidente dell'arretratezza dell'agronomia italiana dell'Ottocento, siccome Re è un "pratico" che osserva con acume e giudica con lucidità comparativa le metodologie agronomiche in uso nelle campagne italiane, ma non ha percepito la portata della rivoluzione della chimica di Lavoisier, quella della fisiologia vegetale di De Saussure, né quella della patologia vegetale di Targioni Tozzetti. Tutta la sua opera è sensibilmente arretrata, quindi, rispetto al progresso delle conoscenze naturalistiche sulle quali si fonda, nei decenni successivi alla stampa delle sue opere, la nuova agronomia europea, che l'Italia non recepisce continuando a leggere i manuali di Re fondati su idee chimiche e biologiche tipiche dei naturalisti della metà del Settecento''. .
1986 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1986, mo invéci 'l an 1986, 't ê da 'ndèr chè) Al 1986 (milnovseintutantasē, millenovecentottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1985 (milnovseintutantasìnc) e 'l vin prìma dal 1987 (milnovseintutantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintutantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1415 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1415, mo invéci 'l an 1415, 't ê da 'ndèr chè) Al 1415 (milquaterseintquìndeś, millequattrocentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1414 (milquaterseintquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 1416 (milquaterseintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintquindicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
553
(S 't î drē a serchèr al nùmer , 't ê da 'ndèr chè) Al  (DLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1416
Al 1416 (MCDXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cēşa ed Sân Spiridiòun
{{Metacaixa
Violenza estrema
{{Metacaixa
Cēşa ed Sân Spiridiòun
La cēşa ed Sân Spiridiòun (chiesa di Santo Spiridione in italiân), ciamê "Uratôri ed Sân Spiridiòun" l'é un stâbil religiōş céch in véia Nōva, int al cènter stôrich ed Rèz.
La figlia del diavolo (film 1973)
{{Metacaixa
Cēşa ed Sân Spiridiòun
Nutési de stôria e spiegasiòun
L'é datê, grâsia a 'n' iscrisiòun preşèint insém a la facêda, 1759. Dubê a l'intêren dal mudnèiş Vellani e da l'arzân Benedetti, al gh'à figurê int al vôlta l'Asunsiòun ed la Vērgin.
La figlia del diavolo (film 1973)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Violenza estrema
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La figlia del diavolo (film 1973)
{{CITAZIONE|Sàtana 'l è turnâ par lē!|Tagline dal film}}
Cēşa ed Sân Spiridiòun
Nutési de stôria e spiegasiòun
Insém a l'absîda a gh'é 'na tèila cun la figûra ed Sân Spiridiòun, mèinter int l'altêr a dréta a gh'é Sânt'Andrèia Avellino mèinter al mōr, mèinter insém a còl ed mansèina Sân Juşèf e Sân Zvân Batésta. La cēşa, sibèin ech sìa stê fât un prém tentatîv ed restâver, adèsa l'é in abandòun totêl.
La figlia del diavolo (film 1973)
'L è stâ girâ a Pacific Grove in Califòrgna.
Violenza estrema
{{Film }}
Cēşa ed Sân Spiridiòun
Nutési de stôria e spiegasiòun
}}
La figlia del diavolo (film 1973)
Sunt
Dòp ès'r andàda a catàr cunfòrt in céśa, l’Alice Shaw (Diane Ladd) la cata tri tisi misterióś in cà sua e òṅ ad qvi lè, un sòp ch'al gira cun 'l ajùt ad dū fèrli, al dmanda nutìsi dla Diane (Belinda Montgomery), fiōla dla dóna ma anc sua a sò dita. Quànd chi lē la próa a paràr-al via tirànd fóra na pistòla, a partìs un cōlp ch'al la masa.
Violenza estrema
{{CITAZIONE|Da 'l regìsta dal film „Na Questiòṅ Privàda“.|Tagline dal film}}
.homegoods
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
La figlia del diavolo (film 1973)
Sunt
A 'l funeràł ad sò màdar la Diane la taca a dascórar cun na dóna ch'la diś 'd èsar na sò amìga da dimóndi tèmp, la Lilith Malone (Shelley Winters). Chi lē, ch'in di fat ad cà la s fà jutàr par 'n óm mut ch'al s ciàma Mr. Howard (Jonathan Frid), la l'invìda anc a séna. La ragàsa la và a star da lē e la cgnós anc al surèli Poole, la Janet (Lucille Benson) e la Margaret (Thelma Carpenter), ch'i èṅ sèmpar gustóśi sèg e ch'i s śibìs'n ad far d'l apfelstrudel par na fèsta in sò unōr in prugàma venardè. Adòs la Diane la pòrta sèmpar 'n anèl che la sgnōra Malone la gh'à dâ dgénd ch'l'éra 'd sò màdar e ch'al gh'à insìma 'n sìmbul particulàr e dimóndi strâṅ ch'a s véd dapartùt in dla cà, in di quàdar, in dal sigaréti e in di àlbum dal foto.
In séguit la ragàsa la fà amicìsia anc cun na śōvna ch'la gh'à i sò an e ch'la fà la mistra, la Susan Sanford (Barbara Sammeth), e la decìd 'd andàr a vìvar sèg ma la Lilith la n in vōl savēr anc se pò la gh'à da cédar malvluntéra. A la Diane i tàc'n a sucédar di fat strâṅ: un putèṅ par pôc al n finìs mia sóta na màchina e 'n cavàl ch'al la véd al pèrd la tèsta.
Méntar la tōś part a la fèsta prugramàda i gh dìśan che lē l'è la fiōla dal Diàvul e ch'la gh'à da spuśàr Endor al demòni. La Diana la và via e la diś a la Lilith ch'la n la vōl piò védar. Turnànd a cà da la Susan la la véd spianàr un vistî nóṿ p'r andàr fóra c'n un ragàs ch'l à cgnusû da pôc ch'a gh piàś dimóndi e ch'al fà 'l architét, Steve Stone (Robert Foxworth). Chi lò 'l iva bèla cgnusû la Diane soquànt tèmp prima parchè al gh'iva ciapâ incòst mént'r al purtàva 'n stramàs in cô par stablìr-'s a 'l piàṅ ad sōvar.
Cla sira lè la Susan la mōr masàda da 'l sò cavàl e Steve, ch'al n è àtar che Endor in parsòna, al ciàma la sò amìga par dir-'g-al. La Diane la n suspèta gnint e la s inamóra 'd lò, pò la decìd ad spuśàr-'l e acsè la dmanda a 'l giùdas Weatherby (Joseph Cotten) ad far da testimòni a 'l matrimòni. Chi lò al riva a la serimògna girànd cun dal fèrli parchè sóta 'l braghi al gh'à dū śampi 'd cavròṅ. Par la Diane al destîṅ 'l è sgnâ.
Culegamènt estéran
}}
Violenza estrema
Violenza estrema (Viulénsa sénsa lìmit) 'l è 'n film śal francéś dal 2003 ad Guillaume Nicloux ch'al 'l à anc scrit.
Cl'òpra chè, ch'la s ciàma Cette femme-là in uriginàł (Cla dóna là), l'è 'l secónd capìtul dna trilugìa ad pelìculi dal gènar pulisiésc tacàda in dal 2002 cun Una questione privata e finìda in dal 2007 cun La clef.
Sunt
La Michèle Varin (Josiane Balasko) l'è na dóna ch'l'à pasâ i sinquànta e ch'ad mistēr la fà la capa 'd pulisìa. Soquànt an prima, al 29 ad Favràr, l'à pardû 'l sò ùnic fiōl ch'al gh'iva òt an e adès l'è dimóndi turmintàda e la viṿ mâł, specialmènt quànd a s davśìna cla data lè. A far-ag cumpagnìa, da quànd la s è divìśa da Denis (Alex Descas), a gh'è armàś un cunèṅ che però al n è mis minga tant bèṅ, a dita dal veterinàri Ogel (Nicolas Jouhet), parchè 'l à śmis ad magnàr. Par pasàr-'s al tèmp invéci la fà di puzzle e par pruàr a saltàr-ag fóra e par casàr via tut i sò arbgàt la và da 'n psicòlug, al dutōr Borde (Hammou Graïa).
Na sira, méntar l'è drē a turnàr a cà sóta 'n śguàs ad c'l àtar mónd, la ricév na telefunàda da 'l ispetōr Sylvain Bazinsky (Éric Caravaca) ch'al gh diś ch'i aṅ péna catâ na dóna impicàda in di bòsc 'd Essarts sénsa na scarpa. A s créd ch'la s sia tòlt la vita. In dla schina i gh càtan di castròṅ fat cun na scùria.
Sèmp'r in chi dè lè la dóna la ricév na denùnsia 'd 'n óm (Frédéric Pierrot), Daniel 'l è 'l sò nóm, ch'al gh'à abû la sò fàbrica in part bruśàda par cólpa dla benśìna che qualchidòṅ 'l à stramnâ p'r impisàr di fōg. La Michèle la taca a 'ndàr fóra sèg e pò la gh finìs anc a lèt par pò savēr ch'l è stâ lò a muntàr sù la cumèdia.
In cal mént'r a s vèṅ a savēr che la dóna ch'la s è impicàda, la sgnōra Atken (Anne-Marie Falot), l'éra dimóndi śò. Esénd in depresiòṅ l'andàva in 'n istitùt psichiàtric e la gh'iva dimóndi paùra dal Diàvul e la vdiva di fantàśma cun di tabàr e 'n capùs in cô. La Michèle la và a far dal dmandi a sò anvōda (Florence Loiret-Caille) e la ragàsa la gh diś che sò sîna la s éra divìśa da sò marè subìt dòp ch'a gh'éra nada na putìna, la Claire (Valérie Donzelli), ma adès la n sà briśa che fiṅ l'àppia fat la baghéta.
Na sira, méntar l'è drē a urdnàr na pizza a 'l telèfun, la bèca na parsòna c'n un capùs e 'l tabàr in cà sua. La próa a cùr'r-'g adrē in strada ma a n gh'è gnint da far. L'à-la vduda dabòṅ o 'l éra sōl un brut insùni? Su 'l tàvul a gh'è scrit SUICÌDI, pò a partìs la ràddio da par lē a 'l piàṅ ad sóta, in sla pultròna a gh'è 'l óm cun na tùnica négra ch'al la guàrda e al rid: la Michèle la sa spara in bóca ma 'l è sōl 'n arbgàt. A pâr ch'la Michèle la sia drē a vìv'r i stés quèi dla dóna impicàda.
A s vèṅ pò a savēr che la sgnōra Atken, prima 'd murìr, l'iva pruâ a catàr sò fiōla dada in afidamènt trént'an prima. La Michèle la và alóra a dascórar cun Yvan Thiel (Clément Thomas), al tisi ch'al gh l'iva sèg fiṅ a tri méś prima. Chi lò 'l arcgnós in na foto la sgnōra Atken cuma na cliènta dal un sò negòsi 'd artìcui pòran, al Club 69. L'ultma vòlta ch'al l'à vduda la dóna la gh'iva dit che lò 'l éra 'l Diàvul.
Tut 'd un trat al s cópa anc Bazinsky e anc a lò a gh calàva na scarpa, pò a salta fóra ch'al gh'iva anc 'n “amìg” (Yann Goven) che però al n créd briśa ch'al pòsa ès'r-as cupâ da par lò anc parchè al gh'iva 'd andàr a catàr in chi dè lè sò fiōla ch'la stava da n'atra banda. A la fiṅ la drita giùsta al gh la dà 'n baghét, Léo (Ange Rodot), ch'al stà cun sò màdar, la sgnōra Kopmans (Eva Ionesco), in un caravan a Essarts. Al masćèṅ al gh diś ch'l iva dascōrs in di bòsc cun Sylvain prima ch'al fus catâ mòrt.
Culegamènt estéran
}}
Tokyo
Tokyo l’è la capitèl dal Giapån.
L’è la zitè giapunaisa pió granda, con pió ed 12 miglión e mèz d'abitànt (2005).
L’è la zitè dla cantànta Yumiko Ashikawa.
Dòrmia
La paròla dòrmia la vin dal vèreb latèin dormio, dormis, dormīre (durmìr). Acsè cum a dis al nòm, la dòrmia l'è 'na sostànsa druvèda in medzèina ch'la fà adurmintèr, tótt al còrp o anch sól 'na pèrta. .
Tokyo
Geografî
Al fûs orèri ed Tokyo l'é 9 åur a maténna dal meridiàn ed Greenwich.
Dòrmia
Agh n'è in dû qualitê: per durmìr e per fèr in mòd ech chi la tól an sèinta mia al dulór. La secònda qualitê l'è druvèda in di uspidèl, quand is fan al-i operaziòun ed chirurgéa o quand agh è un ch'al córr al rés'c ed dvintèr mat perchè al sèint tròp mèl (ad esèimpi s'al s'è brusê in 'na brótta manéra).
Tokyo
Zitè gemelè
Tokyo l'é gemelè cån:
Identità (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al segrét 'l è 'd dèntar.|Tagline dal film}}
Identità (id.) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2003 ad James Mangold.
Custâ vint-i-òt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù da piò ad nuànta.
Sunt
Durànt na nòt ad timpèsta in Nevàda soquànt persunàǵ i decìd'n ad farmàr-'s in dal mutèl 'd campàggna ad Larry Washington (John Hawkes), esénd che tut al stradi i èṅ blucàdi da la pîna e i telefunèṅ i n funsiònan piò. A gh'è 'l pulisiòt Samuel Rhodes (Ray Liotta) ch'al gh'à da scarusàr un delinquènt masadōr seriàł cundanâ a mòrt, Robert Maine (Jake Busey), 'l autìsta èx pulisiòt Ed Dakota (John Cusack) a 'l servìsi dl'atōra Caroline Suzanne (Rebecca De Mornay), na scaja ciamàda Paris Nevada (Amanda Peet), na còpia frésca 'd spós, la Ginny (Clea DuVall) e Lou Isiana (William Lee Scott), e la famìja York furmàda da George (John C. McGinley), da sò fiōl pìcul Timmy (Bret Loehr) e da sò mujēr Alice (Leila Kenzle), armàśa frida dòp 'n incidènt cun la limousine ad Ed ch'al l'à misa sóta par śbali durànt al tempuràł.
Durànt la nòt qualchidòṅ al taca a far fóra tut i òspit dal mutèl òṅ a òṅ, tacànd da la Suzanne. Darènt a i cadàvar al sasèṅ al mét sèmpar la ciàṿ dla cambra, c'n al nùmar ch'al pâr un body count a 'l indrē.
Da n'atra part dal paéś al dutōr Malick (Alfred Molina) al próa a cunvìns'r al giùdas Taylor (Holmes Osborne) a salvàr la vita a 'l sò cliènt Malcolm Rivers (Pruitt Taylor Vince) ch'al dè dòp al gh'à da èsar giustisiâ. Al psicòlug al diś che Malcolm 'l è malâ 'd mènt e che tut i sò masamènt i èṅ stâ fat da una dal sò déś persunalità ch'al gh'à dèntar, un prubléma ch'l à śvilupâ da pìcul.
Culegamènt estéran
}}
Maryland
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Maryland (a s lèś /ˈmɛrɨlənd/ in Inglés, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al fà part dla regiòṅ di Stat d'l Atlàntic Mèdi, in dla còsta èst dal paéś. Al cunfìna a nòrd cun la Pennsylvania, a èst c'n al Delaware, a sud-èst cun 'l ucéan Atlàntic, a sud cun la Virgìgna e c'n al Distrét ad Culùmbia e a òvest cun la Virgìgna Ucidentàla.
'L è òṅ di stat più pìcui dal paéś (42śum pòst c'n i sò 32.133 km², divìś in vint-quàtar cuntèi e in sènt-a-ssantatrî cumùṅ) ma di abitànt al gh 'n à dimóndi, siē migliòṅ (60.8% ad biànc e 29.8% ad négar, dat dal 2010), al quìnt più pîṅ stóp. In dal 1790 'l à dâ via ssanta mia quadrâ par dar vita a 'l Distrét ad Culùmbia e tiràr sù la capitàl di Stat Unî, Washington.
Al Maryland 'l è stâ una dal trédas culògni a tōr part a la rivulusiòṅ americàna e 'l 28 'd Avrìl dal 1788, finìda la guèra cun gl'ingléś, al s è unî a la federasiòṅ di Stat Unî. Al sò scutmàj ufisiàł 'l è Old Line State (Al vèć stat in prima lìnea). Al sò mòt invéci, in d'l itagliàṅ da na vòlta, 'l è „Fatti maschii, parole femine“ ch'a vōl dir „Fat masć, paròli fémni“ par dir che chi óm i péns'n a far i fat méntar cal dóni i dascóran sōl anc se 'l guèr'n al diś ch'al sèns 'l è piutòst „Fat decìś, paròli gentìli“. Al sò nóm (in latìn, Terra Mariae) al n daśvîṅ minga da la vìrgin Marìa mo invéci 'l è stâ sarnî in dal 1634 in unōr dla regìna Enrichéta Marìa 'd Burbòṅ, mujér ad Carl I.
La sò capitàla l'è la sitadìna 'd Annapolis ma i sèntar più grand dal stat i èṅ Baltimòra, Columbia e Germantown. L'ecunumìa śvilupàda dal Maryland, ch'la pōl cuntàr su i servìsi, la risérca, al biutecnulugìi e l'istrusiòṅ, la parmét a 'l sò famìji 'd avér in mèdia più bèsi in bisàca 'd tut la nasiòṅ, 72.483 dòlar in dal 2013, davànti a 'l New Jersey e a 'l Connecticut. L'agricultùra la pòrta sidròṅ, suca, langória, furmintòṅ, pamdòr, mlòṅ e arvéa. Inólt'r al Maryland al prudùś dimóndi lat e anc dal pés.
Anc s'al stat 'l è storicamènt dagnóra sèmpar da la banda dal partî demucràtic, da 'l 2015 al gh'à 'n guvernadōr republicàṅ, Larry Hogan, al secónd in sinquànt'an.
Culegamènt estéran
}}
Ligûnchi
Ligûnchi (Ligonchio in italiân Algûnc int al dialèt del pôst) l'é un cmûn ed 935 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, l'è tra mezdé e sîra e a cîrca 65 chilômeter da Rèz. L'è al pió êlt cmûn ed l' Apenèin arzân, l'è tra la splèndida vâl ed l' Ôzla e còla dal Sècia, e atâch a i pē dal Mûnt Cùşna.
Al teritôri
Dōlsi rîvi 's mûden a trât rât e scarughê a fân un paeṣâg dimòndi particulêr e descumpâgn. Int i pûnt pió êlti 's vèden i sègn d' j antîgh giasêr ed l'ûltma època giasèinta. La pió grôsa pêrta dal teritôri l'è quacêda da bôsch, ind la pêrta pió bâsa: quêrsi, carpèin e castâgn e ind la pêrta pió êlta: faṣ e pîn biânch secolêr dal pôst. D'ed là dal lémit d' j êlber a se ṣvilópen fōrmi d'êlber ed séma, piâni e prê. L'è rèch ed fiôr e bèsti ed gèner pió rêr (gèli salvâdegh, orchidèi, ginsiâni – caveriôl, cêrev, muflòun, marmôti, rés, lōv e âquili).
Stôria
An n'è mìa precîṣa l'urègin dal nòm, ind i vèc documèint l'è scrét in divêrsi manēri: "Aligante", "Ligonchium", "Ligontum"o "Ligustrum" còst al gnriré da Légor, a sèmbra difâti che in tèimp luntân j Euro-Africân a s'în môs da l'Âfrica, atravêrs al regiòun dal Mediteràneo, a la cunquésta ed l' Eurôpa e che ind l'Itâlia setentriunêla în stê ciamê Légor. Da di documèint stôrich dal 1075 a riṣûlta che Ligûnchi l'é stê 'na Cōrt. La Cuntèsa Matélda ed Canòsa, int al 1076, l' à dê la cōrt ed Ligûnchi a la Badéia ed Frasinôr per prèir finansiêr la furtificasiòun dal Castèl ed Carpnèida cûntra i pusèbil atâch 'd Arrigo IV Rè ed Germâgna che in còl tèimp l'ēra in lôta cun Pêpa Gregorio VII. A 's gh'àn incòra nutési ed la Cōrt in un ât ed l'Imperadōr Federico I, al Barbaròsa int al 1158. Int al XIV sècol la fêva pêrt, insèm a Piōl di fèdev di Dallo ed Silân, 'na Sgnuría che, ind l' Apenèin, fra vicèndi altêrni a l'à fâta da padròun fîn a calêr e sparîr a Gôva ed Véla Mnôs al tèimp ed la Rivulusiòun Francèiṣa. Int al 1383 Ligûnchi e la só Rôca e cun Piōl în pasê ind al mân ed la faméja di Vallisneri ch'ēren padròun insèm a i Dalli dal castèl ed Piōl. Int al 1431 Piōl cun al só dipendèinsi ind al teritôri ed Ligûnchi e a Vâlj al s'è cunsgnê a Nicolò d' Este. Per ûn sècol e mèz la Véla ed Ligûnchi l'à fât pêrt ed la podesteréia de Mnôs e pó, cun Ospidalèt, Predêr e Cànōva, l'è dvintê pusès dal faméj Bertocchi e Bernardi. Al Dóca Rinaldo d'Este, vêrs la metê dal 1600, per 17.000 scûd là vendû Ligûnchi a i Cûnt Ferrarini. Int al 1750 Ligûnchi l'è pasê a la famèja Becchi a la fîn a i cûnt Contuti Castelvetri. Al tèimp ed la Rivulusiòun Francèiṣa Ligûnchi l'è stê dichiarê Cmûn sòta al cantòun de Mnôs. Cun la Restaurasiòun dal 1815 l'è dvintê incòra indipendèint. Int al Dizionario topografico storico degli Stati Estensi (1821-25) G.Tiraboschi al spieghêva acsé 'na pêrta ed la stôria ed Ligûnchi
Sincsèr
Per soquânt al só nòm al vîn da la cultivasiòun di sèr, per di êter a i sinch fradê Cerri, nôbil bavarèiṣ, che dal secònd marî ed Matélda ed Canòsa, Guelfo ed Baviera, àn avû la cuncesiòun de sté pcòun ed tèra. A la fîn dal 1700 Sincsèr l'êra un cèinter agrécol ed grôsa impurtânsa: l'ēra ciamê al granêr ed l' Apenèin arzân. Gajêrd ânca l'alevamèint dal bestiâm da chêrna e da lât. 'Na carateréstica dal paèiṣ l'è 'na rêda de stradlèini salghêdi che vân só vêrs la cēṣa. Dimòndi interesânt, dal punt ed vésta stôrich e architetônich, al gróp ed fabrichêt ed Cà Magliani dal Setsèint.
Cavrîl
Ind i tèimp indrê l'ēra 'na tèra ch' la rendîva, ind al fiânch ed mezanôt a 's cultivêva dal granâj, mèinter ind al fiânch a mezdé l'ēra bundânta la cultûra di pèir, pòm, mó préma ed tót al tâs e la srèiṣa salvâdga, ch'al dêva, in pió di frût, la frûta pèsca: côla, cumpâgn a la gòma, druvêda da i marangòun. A Cavrîl, sòta i Vallisneri, a gh'ēra un pôst in dóve 's catêven i mercânt a tratêr j afâri; tra quisché i pió atîv ēren i Scaruffi, d'urègin ungherèiṣa. Ûn de sté famèja, dôp èser stê numinê per mêrit Cûnt, al s'è trasferî a Rèz dóve è nasû Gasparo Scaruffi mercânt, studiôṣ ed cunuméia, banchēr, che, al servési 'd Alfonso II ed Frêra, l'à prupôst ed druvêr un sistêma munetâri ind i scâmbi internasionêl ch' al vîn druvê incòra incō. Per côlpa ed 'na grôsa frâna ch' la rèiṣ mìa abitâbili dimòndi cà ed la pêrt vècia dal paèiṣ, al cèinter l'è drē ṣvilupêres a mezdé, vêrs Ligûnchi.
Caṣalèin
L'é insém a la pruvincêla Ligûnchi-Véla Mnôs a matèina ed Ligûnchi e a i pē dal mûnt Bagioleto-Prē ed Sara. L'è fâta da trî cèinter abitê: Caṣalèin, Cà Bracchi e Lōgia. La frasiòun ed Caṣalèin l'à fât perta di pusès dal cunvèint ed Canòsa ed Sânt Apolôni. L'è stê ânca óna dal véli dal marcheṣê 'd Piōl, feved di Bernardi. La cēṣa ed Caṣalèin l'è dedichêda a Sân Rôch, a gh'é ânca 'na maestê dal XVIII sècol cun 'na scultûra a tót fònd sèimper ed Sân Rôch. In un vèc fabrichêt, drē a la cēṣa, a's lēz, insém a 'n architrêv, la dâta dal 1516.
Muntcâgn
Al nòm Muntcâgn al deṣvîn da cagnōla: pôst in dōve a gnîven instruvî i nōv nôbil ed Cōrt (ciamê dal pôpol cân). Volgarmèint ciamê al Mûnt ed la Cagnōla, dôp insivilî in Muntcâgn. Al paèiṣ l'è insém a la Pruvincêla Ligûnchi-Véla Mnôs. Tra i pôst interesânt dal pûnt ed vésta stôrich e architetônich a s segnêla 'na costrusiòun dal XVII sècol, ind la cēṣa dal paèiṣ a gh'è un tabernâchel in lègn dal '600, 'd impurtânt valōr, fōrsi dal scultōr Ceccati.