cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La lettera d'amore (film)
Sunt
Soquànt dè dòp George al ślunga 'n manuàł cun di cunsìli cónt'r al fōg a la Janet Hall (Ellen DeGeneres), na culaburadōra dal negòsi dla MacFarquhar, dgénd-'g ad lèśar bèṅ qvél ch'a gh'è scrit. Dòp che 'l óm al s 'n è andâ, esénd ch'al banc 'l è frust, a casca śò incòśa e la dóna la s piga par catàr sù al vulantèṅ e acsè la buta 'l òć su la létra 'd amōr che l’Helen l'iva lasâ in butéga. Cardénd ch'al gh l'àppia dada George, la Janet la s mét in tèsta ch'al vìgil al sia inamurâ 'd lē quànd invéci al sò cōr al bat da sèmpar par l’Helen.
Culegamènt estéran
}}
1258
Al 1258 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Francesco Guccini
Francesco Guccini 'l é 'n cantautōr mudnèś. 'L é nê a Mòdna al 14 ed zògn dal 1940.
Adésa al stà tra Bulègna e Pàvana, in vàta a l'apenin bulgnéiś.
25 ed setèmber
Al  l'è al 268śum dè dal calendàri gregoriàn (269śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 97 dè a la fin dl'an.
Snakes on a Plane
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La paùra la riva traśànd.|Tagline dal film}}
Snakes on a Plane (Bisi in d'l Aparéć) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ americàṅ dal 2006 ad David R. Ellis. L'idéa dl'òpra l'è nada in sla réda internet in dua la gh'à abû dimóndi séguit prima che la New Line Cinema la dicidìs ad far-'n un film.
La pelìcula l'à fat sù da piò ad ssanta-dū migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda sōl trénta-tri.
Sunt
Sean e la sò scòrta i viàś'n in prima clas, chi àtar in dla clas turìstica anc s'i aṅ pagâ al bijét pîṅ, cuma 'l rapper Three G's (Flex Alexander), ch'al gh'à 'l ciòld fis par la pulisìa, e i sò cumpàgn Troy (Kenan Thompson) e Big Leroy (Keith Dallas). A bōrd i gh'èṅ anc la Mercedes (Rachel Blanchard) c'n al sò caṅ, la Maria (Elsa Pataky) cun la sò putìna in bras, al campiòṅ ad kickboxing Chen Leong (Terry Chen), i spóś frésc Tyler (Tygh Runyan) e l’Ashley (Emily Holmes), 'l óm 'd afâr britànic Paul (Gerard Plunkett) e dū putèṅ da par lōr, Curtis (Casey Dubois) e Tommy Brown (Daniel Hogarth). 'L equipàǵ invéci al pōl cuntàr su gl'hostess Claire Miller (Julianna Margulies), Grace (Lin Shaye), a 'l sò ùltim vōl, e Tiffany (Sunny Mabrey) e su 'l steward Ken (Bruce James).
Pasâ la mità dal tragìt, la gàbia di sarpènt la s vèra e 'l bisi i tàcan a 'ndàr in gir par 'l aparéć. I prim a lasàr-'g al péni i èṅ na còpia ad muróś malnét, ch'i ér'n andâ a gusàr in dal lìcit. Cal bèsti lè i èṅ dimóndi rabìdi parchè i sèntan 'l udōr ad ferumòṅ stramnâ insìma a i fiōr dâ a i pasegēr.
Culegamènt estéran
}}
Bernard Cazeneuve
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bernard Cazeneuve (Senlis, 2 ad Śugn dal 1963, a s lèś a 'l incìrca caś-növ in francéś) 'l è un pulìtic sucialìsta picàrd, prim minìstar dla Frància da 'l 6 ad Dicémbar dal 2016. Da śōvan al cmandàva la federasiòṅ dla sinìstra radicàla dla Girónda avénd lò fat di studi pulìtig a Bordó.
'L à ciapâ c'l incàrag lè da 'l presidènt François Hollande ch'al gh'iva da catàr òṅ ch'al tulìs al pòst ad Manuel Valls ch'al s éra dimìs par tōr part a 'l primàri dal partî sucialìsta par gl'elesiòṅ presidensiàli francéśi dal 2017.
Cazeneuve 'l è stâ 'l sìndig 'd Cherbourg-Octeville da 'l 2001 a 'l 2002 quànd al vîṅ numinâ minìstar di afâr européo al 16 ad Maǵ dal 2012. 'L an dòp Jean-Marc Ayrault al gh fà far al minìstar di cònt in dal sò guèran. Da 'l 2 'd Avrìl dal 2014 a 'l 6 ad Dicémbar dal 2016 al finìs a 'l intèran in di guèran Valls I e II.
Culegamènt estéran
}}
Rubēra
Rubēra (Rubiera in italiân) L’é un cmûn ed 14.507 abitânt ‘d la pruvîncia ed Rèz. A's câta insém a la via Emélia, coleghê cun Rèz da un servési ed curêra e cun la stasiòun feroviâria insém a la lénia Milân-Bològna.
Al j-urégin
Al nòm in urégin l’êra Corte de Herberia, e al pré deṣgnîr dal cêltich er-beria («in mèz a la pianûra»), mèinter al Musèo lapidâri ed Mòdna a’s stîn da cât ‘na lapìde dal 259 d.C., ch' la cûnta ‘d la fabricasiòun ‘d un pûnt ed prêda insém al Sècia per cûnt ed j-imperadōr rumân Gallieno e Valeriano, dôp che còl préma, fât in lègn, l’îva ciapê fôgh. Al prémi nutési ed l’ època stôrica a s' arfân al 915, quând l’êra al fèdev di Supponidi, dôp l’è pasêda a i Obertenghi. Ind l’êlt Medioêv al cèinter al pêrd impurtânsa a favōr ‘d la campâgna lé d’atōrna, e l’é prôpia in sté ucasiòun che a cumîncen a gnîr só dal cà, in dōve préma an gh’n’êren mìa, dintōren a la pēv di Sânt Faustèin e Giovita, ch'la s’ arfà al 980.
Al medioēvo
Ind al XII sècol, atravêrs l’intervèint dal cmûn ed Rèz, al cèinter pôst in môd stratègich insém al rîvi dal Sècia e bòun ed controlêr i trafîch che curîven lòungh la via Emélia, al mócia incòra impurtânsa. A’s scâta di sègn storîch inséma a di documèint cun al nòm “Herberia”, difèis da dal mûri gajêrdi e da un sicûr castrum. Prôpia la nôva qualitê militêra dal cèinter, che al s’impés ed gînta ch’la gh’va a stêr e ch’la desvîn ânca dal zôni cunfinânti, la finirà pr’ èser la carateréstica ed ‘na bòuna pêrt ed la stòria di ân dôp: al batâli tra i mudnèis e j-arzân ind al 1200; i scûnter tr’ al pêrti arzâni del sècol dôp; al batâli tr’ al XV e XVIII sècol tra j-esêrcit ed divêrsa râsa. Gh’è d’ arcurdêr che a Rubēra ind al mâg 1409, in ‘na batâlia cûnter i Visconti, l’è stèe masê Ottobono Terzi, l’ûltem sgnōr ed Rèz. Per circa dû sècol Rubēra l’é stêda fèdev di Buiêrd (‘d l’ istèsa râsa di Bianchi ed Lunigiana) che ind al 1423 da j-Estèinsi în stê «convînt» a baratêr sté fèdev cun Scandiân. Dal 1512 al 1523 Rubēra l’è stêda cunquistêda da l’esêrcit dal Pêpa che al l’à dêda in fêdev ai Pio ed Chèrp: a l’artōren ‘d j- Este, la catòm fèdev ‘d la faméja Sacrati uriginâria ed Fusignano (RA) e fedelésima dal Dòca; la rôca l’è stêda incòra di pió rinfursêda e circundêda da fusòun dimòndi fònd ch’ al tulîva l’âcva dal Tresnêr. L’è pó stêda destinêda a perṣòun per cōlpi pió pèisi,  e lé stê a Rubēra (alōra l’êra sòt a Mòdna) che s’é riunî al Tribunêl Statâri che l’à giudichê e la cumpî, al 16 otòber 1822, la cundâna a môrt dal suversîv carbunêr Don Giuseppe Andreoli.
Dôp l'unitê d'Itâlia
Fâta l’unitê d’Itâlia, Rubēra l’à més via  la só carateréstica militêra trând zó al mûri che circundêven al bōregh, mèinter al Fôrt ind al 1873 al pâsa dal Stêt ai privê arnunsiând  al só rōl ed  perṣòun da paûra pr’ al tremèndi cundisiòun ed véta che gnîva tgnû chi gh’è stêva. A chi tèimp l’é i rubierèiṣ al ciamêven «Sâs» prôperia perché dirochê e bandunê. Ind al 1922, per drisêr la via Emélia, é stê butê zò la pêrta centrêla; al rêst a gh’è stê fât d’j-apartamèint. La stòria modêrna ed Rubēra la cumbîna cun la spînta che tót al comprensôri industriêl ‘d la zôna l’à avû. La zôna comunêl l’é tóta in pianûra e còst l’à permés al sparpagnamèint masés sia dal coltivasiòun agriécoli che ‘d l’ attivitê industriêla ed vâri genér. Al recupêr fât da pôch ed dimòndi palâs stòrich dal cèinter l’à fât turnêr in pusès di rubierèis i pôst ed grând nômina de stòria sitadèina.
La Cōrt Ospitêla ed Rubēra.
Es trâta d’un gróp ed fabrichêt gnû só per la fermêda e per l’arsôr di viandânt e pelegrèin, atâch a la traversêda dal Sècia, lòung la via Emélia e lòung a cl'êter âs stradêl che, paralêl al côrs d'âcva, al purtêva, atravêrs i pâs muntanêr, a Lóca e a Ròma. Un prém ospedêl per pelegrèin, mandê avânti da ‘na comunitê ed benedetèin, al gh’êra bèle ind al 1179 a l’ ardôs dal cèinter abitèe mó ind al 1523, in ocasiòun ‘d la costrusiòun di bastiòun difensîv, l’è stê butê zó. La faméja nôbila di Sacrati la badê a la ricostrusiòun a l’albaṣèin dal paèis. L'uspési al dêva l'ospitalitê ed ‘na nôt e un sōl pâst ai pellegrèin e a i viandânt. Ind la cēṣa a gh’è incòra dimòndi  pêrt dal pitûri a frèsch uriginêli dal Garofalo. J-ambijnt adât a l'ativitê ed l'uspèsi, refetôri e durmitôri, în més dintōren a ‘l lêregh curtîl centrêl cun la purtghâia a cruṣêra sostgnû da 36 clōni. Al gróp ed fabrichêt monumentêl l’é adèsa pôst d’ importânti associasiòun culturêli: La Cōrt Ospitêla, cèinter ed produsiòun, promosiòun, stòdi, e documentasiòun teatrêla;al Pêrch Fluviêl dal Fiòm Sècia, nèe per la gestiòun e la riqualificasiòun ‘d la zôna interesêda dal câsi d’ espansiòun del Sècia lè atâch, cun al musèo dal fiòm e l'acvuâri; Lénia ed Cunfîn, prugèt culturêl ed rilevasiòun fotogrâfica ‘d la zôna.
Curiositèe
Al comûn al vîn numinê ind al tètol ed ‘na cansòun sōl sunêda ed Luciano Ligabue: Rane a Rubiera blues, da l'âlbum Buon compleanno Elvis.
Rubēra l’è al comûn in dō al stà ed cà al campiòun européo ed olímpich ed maratòuna Stefano Baldini.
.tui
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Anna Rita Del Piano
{{Metacaixa
299
Al 299 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Anna Rita Del Piano
Anna Rita Del Piano (al sò cugnùm vèr all'è Viapiano, Cassano delle Murge 26 d'agòst dal 1966) l'è un'atùra Itagliana ad sìnima e ad televisòn.
Ligamm ad föra
}}
589 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 589, mo invéci 'l an 589, 't ê da 'ndèr chè) Al 589 (sincseintutantanōv, cinquecentottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 588 (sincseintutantòt) e 'l vin prìma dal 590 (sincseintnovànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantanovéśim post.
Èter progèt
}}
Celos - Gelosia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|1991 “AMANTES” - 2001 “CELOS”.|Tagline dal film}}
Celos - Gelosia (Celos - Geluśìa) l'è na pelìcula dramàtica e eròtica dal 1999 ad Vicente Aranda.
A 'l cìnema l'à fat sù dagnóra un migliòṅ e tri 'd euro.
Sunt
La Carmen (Aitana Sánchez-Gijón) e Antonio (Daniel Giménez Cacho) i èṅ na còpia 'd inamurâ ch'i lavór'n in na fàbrica 'd purtugài in dla pruìnsa spagnōla, lē cuma uperàja ch'la gh'à da mét'r-i in dal caséti, lò cuma camiunista. Un dè 'l óm al fà a mènt a na fóto vècia dla sò muróśa in du lē l'è brasàda a 'n bèl śuvnòt che lò al n cgnós briśa. Turnâ a cà Antonio al gh admànda chi 'l è ma lē la fà finta 'd gnint, la diś ch'l'è àqua pasàda.
Gelóś mat, 'l óm al n è minga cuntènt dla spiegasiòṅ e 'l taca a dmandàr nutìsi in gir, prima a 'l sò culéga camiunìsta Luis (Luis Tosar) pò a la sò amìga dal cōr Cinta Vidal (María Botto), na ninfòmana ch'la fà la cumésa in un negòsi 'd scarpi. Tut dū i gh dìś'n ad daśmindgàr la questiòṅ ma lò al và avànti in fiṅ tant che 'n camiunìsta (Carlos Kaniowsky) al gh diś ch'a s trata 'd un sèrt José (Silvio Pullani), òṅ ch'al và c'n al fémni ma anc c'n i masć. A pâr ch'al ragàs al sia mòrt in 'n incidènt ma la Carmen la gh cunfèsa ch'a n è mia acsè.
Culegamènt estéran
}}
Cuśdùra frontèla
La cuśdùra frontèla (sutura frontale in itagliàṅ) l'è 'n tesû conetìv ciùnt e fibrōś che, masimamèint in di putèin e de più incòr ind un quèlc tèimp prìma che chilōr i nasen, al cuśìs in dal mêś edla fròunt i du ôs frontêl dal crani.
In dl élta e in dal só mêś, a 'rmagnarèv tendra la "funtanèla" se i ôs i n's eśgagìsen a cuacèr-la chersènd-egh 'd intórna e in sìma.
Colegamèint estèren
}}
1259
Al 1259 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1827 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1827, mo invéci 'l an 1827, 't ê da 'ndèr chè) Al 1827 (mileotseintveintsèt, milleottocentoventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1826 (mileotseintveintsē) e 'l vin prìma dal 1828 (mileotseintveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintveintsetéśim post.
Cose preziose
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|'L è rivâ 'l mumènt ad pagàr al cònt!|Tagline dal film}}
Cose preziose (Ròbi ch'i gh'aṅ dal valōr) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1993 ad Fraser Clarke Heston, fiōl ad Charlton Heston, trat da 'l rumànś umònim ad Stephen King. 'L à fat sù da piò ad quìndas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In dla sitadìna americàna ad Castle Rock a riva un dè al vèć antiquàri Leland Gaunt (Max von Sydow) ch'al vèra 'n negòsi, ciamâ “Ròbi ch'i gh'aṅ dal valōr”, ch'al vénd di śavàj uśâ. Tut i èṅ cuntènt ad lò parchè i gh càtan pròpria qvél ch'i aṅ sèmpar pascâ, di quèi ligâ a di fat dla sò vita e a di arcòrd dimóndi impurtànt. In cambi al tisi misterióś al n dmanda minga di bèsi ma sōl un "sarvìsi".
A sucéd però che tut i dvèntan più catìṿ cun chi àtar: i prēt dla Ceṡa Catòlica i daṅ cóntar a qvéi dla Ceṡa Batìsta, al sierìf in secónda Norris (Ray McKinnon) al gh i dà a 'l sìndic Keaton (J.T. Walsh), la Wilma Jerzyk (Valri Bromfield), ch'la crés di tòc, la s litga cun la Netitia Cobb (Amanda Plummer), Hugh (Duncan Fraser) al tira na sćiuptàda a 'l barìsta e via dascurénd. A pâr pròpria ch'la gint ch'l'à cumprâ quèl in dla butéga l'àppia pardû l'anma. Al sierìf Alan J. Pangborn (Ed Harris) al capìs subìt ch'a gh'è quèl ch'a traśa e al taca a pinsàr che Leland al sia Sàtana in parsòna.
Culegamènt estéran
}}
L.I.E.
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ciao ma'...
{{Metacaixa
L.I.E.
{{Film }}
{{CITAZIONE|Su la Long Island Expressway a gh'è dal cursìi ch'i vaṅ a èst, dal cursìi ch'i vaṅ a òvest e dal cursìi ch'i vànan driti a 'l Infèran.|Tagline dal film}}
Ciao ma'...
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L.I.E.
L.I.E. (id.) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2001 ad Michael Cuesta preśentâ a 'l Sundance Film Festival dal stés an. Cl'òpra chè l'è stada bòna 'd vìnsar vint prèmi in di fèstival in gir p'r al mónd. Al tìtul dla pelìcula 'l è 'l acrònim ad Long Island Expressway, n'autostràda dal stat ad New York.
Ciao ma'...
{{Film }}
L.I.E.
Al film 'l à fat sù dagnóra un migliòṅ e sèt ad dòlar dòp ès'r-an custâ setsènt-mila.
Ciao ma'...
{{CITAZIONE|Róma l'è in fermènt p'r al cuncèrt dal sécul: Vasco Rossi al preśénta 'l àlbum „A gh'è qualchidòṅ ch'al diś ad nò“.|Tagline dal film}}
L.I.E.
Sunt
Howie Blitzer (Paul Dano) 'l è 'n ragàs ad quìnd'ś an ch'l à péna pardû sò màdar mòrta in 'n incidènt su la Long Island Expressway. In cà 'l ròbi i n vànan minga tant bèṅ cun sò pàdar Marty (Bruce Altman) ch'in dal gir 'd un méś 'l à bèla purtâ a cà n'atra dóna e ch'ad lò a n gh in fréga gnint.
1252 (nùmer)
{{Metacaixa
L.I.E.
Sunt
La sōla manéra par saltàr-'g-an fóra par lò l'è qvéla 'd pasàr dal tèmp c'n al sò amìg Gary (Billy Kay), un śōvan ch'al fà 'l śburòṅ in gir e ch'l è anc un mèś delinquènt. Na nòt, durànt la fèsta dal sò cumpleàn, Howie al cgnós al sgnōr Harrigan dit “Big John” (Brian Cox), 'n óm bòṅ a dita 'd tut ma ch'al gh'à 'n segrét: i gh piàś'n i ragasōi.
1252 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1252, mo invéci 'l an 1252, 't ê da 'ndèr chè) Al 1252 (milduśeintsinquantadū, milleduecentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1251 (milduśeintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 1253 (milduśeintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintsinquantaduéśim post.
Ciao ma'...
Ciao ma'... (Ciào ma'...) l'è na cumèdia itagliàna dal 1988 ad Giandomenico Curi, muśicarèl dedicâ a 'l canti 'd Vasco Rossi.
L.I.E.
Culegamènt estéran
}}
Ciao ma'...
In dla culòna sunòra dal film, impinìda 'd pès dal rocker ad Zòca cuma Vivere una favola, Albachiara, C'è chi dice no, Una canzone per te, Non mi va e Bollicine, a gh'è anc di braṅ an Utànta dla Samantha Fox (I Surrender (To The Spirit Of The Night)), ad Billy Idol (To Be A Lover), dla Jill Jones (Mia bocca), ad Boy George (Keep Me In Mind) e di Beastie Boys (Time to Get Ill).
1252 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Ciao ma'...
Sunt
Vasco Rossi (Vasco Rossi) 'l è a Róma p'r un cuncèrt dal C'è chi dice no Tour e i śōvan dla capitàł i farév'n incòsa p'r ès'r-ag.
Finî al show ad Vasco, fra i ragàs a scròca la mòla d'l amōr.
Culegamènt estéran
}}
Mèder
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La mèder (madre in itagliàṅ) l'è 'l genitōr fèmna di só fiō. Na quelc volta a s dà 'l chêś che na mèder 'l àpia adotê i só fiō, mo per la lēś 'l è 'l stès lavōr ch'la fùs la só mèdra naturèla. In famìja, cun la cunfidèinsa, la s ciàma "mama".
Na quelc volta i s pólen ciamèr acsè anc dal religióśi damànd dagli autoritê spirituèli, o anca dal pinsadóri, dal descuvridóri importànti ed lung al tèinp.
Colegamèint estèren
}}
Giusy Ferreri
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Non ti scordar mai di me, di ogni mia abitudine, in fondo siamo stati insieme e non è un piccolo particolare. Non ti scordar mai di me, della più incantevole fiaba che abbia mai scritto, un lieto fine era previsto e assai gradito.|Minga daśmindgàr-at mai 'd mè, ad tut i quèi ch'a fag ad sòlit, in fiṅ di cònt a sém stâ insém e a n è briśa 'n quèl da gnint. Minga daśmindgàr-at mai 'd mè, dla fòla più incantàda ch'a-j-ò scrit mai, un finàł bòṅ 'l éra prevìst e dimóndi gradî.|Non ti scordar mai di me, 2008|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Giuseppa Gaetana Ferreri, cgnusùda méj c'n al nóm d'art ad Giusy Ferreri (Palèrum, 17 'd Avrìl dal 1979) l'è na cantànta itagliàna, dvintàda famóśa tulénd part a la prima edisiòṅ dal prugràma televiśìṿ X Factor in du l'è finìda secónda e cantànd al braṅ Non ti scordar mai di me scrit par lē da Casalino.
L'è andàda a 'l Fèstival ad Sanremo tri vòlti in di an 2011, 2014 e 2017 cantànd Il mare immenso, Ti porto a cena con me e Fa talmente male. In dla sò caréra, rivànd a 'l 2016, l'à vindû da piò 'd un migliòṅ e òt ad disc.
Culegamènt estéran
}}
.рус
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Mick Blue
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Michael Omelko, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Mick Blue (Graz, 9 ad Setémbar dal 1976) 'l è 'n regìsta e atōr pòran austrìac. 'L è élt 182 cm par 82 chilo.
In dla sò caréra, tacàda in dal 2000, 'l à girâ da piò ad dumìla pelìculi purcùsi da atōr cuma Cervello tra le Gambe, Fallo da Rigore e Porno Veline Belle e Porcelline par pò far al sò debùt da regìsta cun Meet the Fuckers druànd in séguit al pseudònim ad Grazer.
Da 'l 2014 'l è spuśâ cun l'èx culéga americàna Anikka Albrite.
In dal 2016 'l è stâ mis dènt'r a la lista dal stéli dal pòran più grandi par qvéi dla CNBC.
Culegamènt estéran
}}
Galavèrna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dal mèteo, la galavèrna (galaverna anch'in itagliàṅ) l'è la furmasiòun ed tant giasèt cic cic, sutîl c'ma dal gùci o anc a pcunsèin, atâc a di quêl fóra del cà, quand a gh'è stèda dla nèbia e a s è sòta śèro: al vapōr àquev dla nèbia, in determinèdi cundisiòun 'd frèd e 'd mìa ventilasiòun, al s giàsa in dal só micro-guslèini, fend gnìr chel formasiòun chè.
Andrea Dovizioso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L à fat al sò debùt in dla MotoGP in dal 2008 cun la Honda, pasànd pò in Yamaha in dal 2012. Da 'l 2013 al cur cun la Ducati e cun la mòta bulgnéśa 'l à vins quàtar gran prèmi, òṅ in dal 2016 in Maléśia e tri in dal 2017, in Itàglia, in Catalógna e in Àustria.
In dla sò caréra 'l à vins quatórdas gari in tut, muciànd sù stanta-nóṿ pòdi, daśdòt pole position e quatórdas gir śvēlt.
Al s pòrta sèg al scutmàj dal Dovi.
Culegamènt estéran
}}
492 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 492, mo invéci 'l an 492, 't ê da 'ndèr chè) Al 492 (quaterseintnovantadū, quattrocentonovantadue in itagliàṅ) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 491 (quaterseintnovantùn) e 'l vin prìma dal 493 (quaterseintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintnovantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Jeff Dunham
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Jeffrey Dunham dit Jeff (Dàllas, 18 'd Avrìl dal 1962), 'l è 'n còmig, scritōr, vintrìluqṿ e atōr americàṅ.
Biugrafìa
Laureâ a la Baylor University dal Tèxas, in di an Stanta al taca al sò lavōr ad còmig e 'd vintrìluqṿ, tulénd anc part a soquànt prugràma televiśìṿ cuma Late Show with David Letterman, Comedy Central Presents, The Tonight Show e Sonny With a Chance dand la paròla a di putòć antipàtig e minga tant gustóś cuma Achmed al terurìsta mòrt, al vèć Walter, al white trash Bubba J e 'l super-eróe Melvin ch'al gh la cava a véd'r ad sóta i vistî ad cal dóni.
I sò vìddeo in DVD e su Youtube i gh'aṅ dimóndi sucès, òṅ 'd Achmed cun sò fiōl dal 2011 'l à pasâ i quarànta-quàtar migliòṅ ad vdudi a la fiṅ dal 2018.
Al gh'à sinc fiōi abû da dū dóni difarènti.
Àtar prugèt
}}
Xena: Warrior Princess
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Xena: Warrior Princess l'è un progràmm ed bambocci d'la televisiàn. L'è sté inventé dal disegnatàur Robert Tapert. L'è sté mandé pràl primma volta int'la televisiàn Américhena USA Network in t'al 1995, còmm pàrt dal Hercules: The Legendary Journeys.
Dòpp l'è d'venté un progràmm da par ló.
Parsunàz
}}
Amanti criminali
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|L'idéa lōr dal śnum amuróś l'éra 'l umisìdi.|Tagline dal film}}
Amanti criminali (Gl'amànt criminài) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 1999 ad François Ozon ch'l à vins al prèmi par la senegiadùra, scrita da 'l regìsta insém a la Marina de Van tulénd spunt da 'l puéma 'd Arthur Rimbaud “Nuit de l’enfer”, a 'l Fèstival Internasiunàł dal Cìnema dla Catalógna ad Sitges. La pelìcula l'à anc catâ pòst a 'l Fèstival ad Venèsia dal stés an.
A 'l èstar 'l è cgnusû cuma “Amantes criminales” in Spaggna, “Ein kriminelles Paar” in Germâgna, “Criminal Lovers” in di Stat Unî e “Älskande på flykt” in Śvèsia.
Sunt
L’Alice (Natacha Régnier) e Luc (Jérémie Renier) i èṅ dū muruśèṅ ch'i vìv'n in dla pruìnsa francéśa. Un dè un sò cumpàgn ad scōla ch'al s divertìs faghénd la boxe, Saïd (Salim Kechiouche), al fà tròp al galét cun la ragàsa e chi lē la dmanda acsè a Luc ad far-'g arbasàr la crésta cupànd-al. 'L àrab al vèṅ masâ a scurtlàdi in dal dóci dla palèstra méntar 'l éra drē a far-as l’Alice.
I dū i decìdan pò ad saplìr al còrp in dal bòsc. Rivâ là i càtan na cà 'd légn in mèś a gl'àrbui e i decìdan 'd amprufitàr-as par fargàr quèl. Ma 'l pruprietàri buscajōł (Miki Manojlovic) al i ciàpa e al i sèra dèntar la cantìna. C'n al tèmp 'l óm al decìd però ad tginr adrē sōl a 'l ragàs méntar cl'atra la patìs la fam.
1598 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1598, mo invéci 'l an 1598, 't ê da 'ndèr chè) Al 1598 (milesincseintnovantòt, millecinquecentonovantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1597 (milesincseintnovantasèt) e 'l vin prìma dal 1599 (milesincseintnovantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintnovantotéśim post.
Èter progèt
}}
Il più bel giorno della mia vita
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Tut i culōr d'l amōr, dal téndar e dal deśidèri.|Tagline dal film}}
Il più bel giorno della mia vita (Al dè più bèl dla mè vita) 'l è 'n film dramàtic dal 2002 dla Cristina Comencini, fiōla dal regìsta Luigi e màdar dal manager Carlo Calenda.
La pelìcula, vinsidōra 'd dū Nàstar 'd Argìnt, l'è stada giràda a Róma e l'à muciâ sù dagnóra tri migliòṅ ad dòlar in gir p'r al mónd.
Sunt
L′Irene Mazzoni (Virna Lisi) l'è na vècia dimóndi ligàda a la famìja, a i valōr dna vòlta e a la sò vila. La gh'à tri fiōi: Claudio (Luigi Lo Cascio), avucàt ch'al viṿ mâł al fat 'd èsar fnòć e ch'al gh'à na relasiòṅ cun Luca (Marco Quaglia), la Sara (Margherita Buy), na védva sèmpar c'n al magòṅ da quànd 'l è mòrt sò marè e ch'adès la viṿ sōl spetànd che sò fiōl Marco (Francesco Scianna) al la vaga a catàr, e la Rita (Sandra Ceccarelli), spuśàda malvluntéra cun Carlo (Marco Baliani), inamuràda dal veretinàri Davide (Jean-Hugues Anglade) e cun dū fiōli da crésar, la Cecilia (Gaia Conforzi) e la Chiara (Maria Luisa De Crescenzo) ch'la gh'à da far la prima cumuniòṅ.
I tri fiōi i vrévan véndar la cà parchè par lōr l'è tròp granda e cal lavōr chè al fà patìr dimóndi l′Irene.
Culegamènt estéran
}}
Una coppia in affari
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Telefilm }}
{{CITAZIONE|A m ciàm Tarek, lì lē l'è mè mujēr Christina e a sém di agìnt imubiliàr. Cun la criśi dal marcâ imubiliàr e na famìja da mantgnìr, la strada l'è stada tuta a l'élta acsè a-j-ém tacâ 'n mistēr nóṿ, véndar dal cà pignuràdi. A cumprém dal cà in cuntànt sénsa gnanc védar-li, soquànti i gh'aṅ biśógn ad ristruturasiòṅ fàcili ma dgl'atri i èṅ da tiràr śò dal tut. A n saém mai cuś a cumprém in fiṅ tant ch'a n pasém mia 'l us ad cà.|Tagline dla prima stagiòṅ}}
Una coppia in affari (Na còpia in afâr) 'l è 'n docureality americàṅ dal canàł HGTV ch'al dascór dna còpia 'd agìnt imubiliàr ad Yorba Linda in dla cuntèa 'd Orange (sud dla Califòrgna), Tarek El Moussa e la Christina Meursinge Haack, ch'i còmpran dal cà da giustàr par pò èsar vindùdi misi a nóṿ par ciapàr di bèsi. Da spés a gh và bèṅ mo dal vòlti pròpria minga e i gh armétan.
Chi lōr, ch'i aṅ divursiâ in dal Śnar dal 2017 anc s'la traśmisiòṅ la và avànti listés, i gh'aṅ dū fiōi, la Taylor e Brayden, chi lò nâ cun l'inseminasiòṅ artifisiàla dòp che Tarek 'l è stâ custrét a ślar e a tgnir dacàt dla sò śbòra par via 'd un càncar a i maròṅ e a la tiròid vgnû fóra in dal 2013 quànd 'l è andâ a far di eśàm parchè na spetadōra, infarméra 'd mistēr, 'l iva fat a mènt ch'al gh'iva 'l còl infiâ.
Al prugràma
Da 'l sò bandi, in pòst cuma Long Beach, Garden Grove, Cypress, Santa Ana, Whittier e Anaheim, al cà i èṅ da spés di vilèṅ su 'n piàṅ sōl cun giardèṅ e dal vòlti anc la pisìna e i cóst'n un muć ad bèsi.
In dal docureality la Christina, ch'la gh'à 'l ciòld fis dal cuśìni open space parchè par lē i èṅ al cuśìni e i cèso a far vénd'r al cà, la tîṅ adrē specialmènt a 'l design e a sarnìr i materiài méntar sò marè 'l è impgnâ da piò in di cantēr in du 'l ciàma di custrutōr estér'n a far i lavōr, tacànd da Daniel Messina in di prim epiśòdi par pò pasàr a Israel Battres, Jeff Lawrence, Frank Miller e Steve Cederquist. Gl'alestimènt di mòbii i èṅ curâ par Kevin Htain, par la Kayla de St. Jean, par la Natalie Moreno e par la Natalie Putnam. Quànd a gh'è da mét'r a pòst i giardèṅ, la còpia la ciàma da spés un specialìsta in cal camp lè di estéran, Jesse Escalera.
In dal primi puntàdi la còpia la cumpràva 'l cà a l'asta, da spés sénsa gnanc psēr-li védar dèntar. Quànd 'l éra pusìbil, i dū i andàv'n in sal sit par pruàr a śbraghiràr dènt'r ad nascòst o a guardàr par la fnèstra, s'i 'n catàv'n una vèrta sénsa scûr.
P'r avēr i bèsi p'r i lavōr, Tarek al dmandàva dal vòlti quèl in prèst a i suo o sinò a 'l sò culéga Pete de Best in cambi ad frut o faghénd a mèś su i guadàgn finài.
Riscóntar
Al prugràma, tacâ in dal 2013, al gh'à abû sucès tant ch'al và incóra avànti cun la nòna stagiòṅ e soquànt spin-off ambintâ anc in àtar stat americàṅ.
I crìtic dla traśmisiòṅ i dàn'n adòs a la Christina dgénd ch'la dascór cuma na valley girl, ch'la và a lauràr c'n i tac trucàda cuma s'la gh'is 'd andàr a na sfilàda, ch'l'è bòna sōl ad sarnìr i para-spric dla cuśìna e ch'al sò cà i pàran sèmpar tuti cumpàgni. A Tarek i n gh pardónan briśa ch'al vaga in gir sèmp'r in bragtìni e in savàti e ch'al n è mia bòṅ ad far al mistēr dal muradōr, a part śbragàr a śmartlàdi 'n quàlc mòbil o a stablìr na quàlc matunèla a 'l mur.
Nòti
}}
6 ed setèmber
Al  l'è al 249śum dè dal calendàri gregoriàn (250śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 116 dè a la fin dl'an.
Iris - Un amore vero
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Film }}
Iris - Un amore vero (Iris - Un amōr vēr) 'l è 'n film biogràfic dramàtic e sentimentèl dal 2001 ed Richard Eyre, ispirê a 'l biografìi ed John Bayley in sìm'a só mujēr Iris Murdoch "Iris: A Memoir" e "Elegy for Iris". Al film al ciapèva soquànt arcgnusimèint p'r el brevitù in dal recitèr di só atōr, c'ma 'l Prèmi Òscar per Jim Broadbent.
Sunt
Al film al còunta la fadìga edla còpia di du spōś ansiàṅ quand ala mujēr Iris (Judi Dench) a gh'vin piàṅ piàṅ 'l Alzheimer e a 'l marì John (Jim Broadbent) a gh'tòca présti ed jutèrla in tùt. Da scritóra ed còunt dimòndi alśùda, ch'la scrivìva anc di pinsér filośòfic e morèl, a 'n sert punt i du spōś a gh'tòca adères che lē la nn'arcgnùs più soquànti paròli ch'i gh'servìsen in dl ùltem lìber lè lè drē a scrìver. I arcòrd i cùrn indrē in dal tèimp, da quand lò (Hugh Bonneville), studèint timid, 'l iva incuntrê per la prìma volta l′Iris da śóvna (Kate Winslet), cun la só brilantèsa e vója ed viver, sàinsa trópi inibisiòun. A chi tèimp là l'era sàinsa dùbi lē, ch'la descantèva John dala só interèsa da mêś ai amìg, e che però la gh'gìva anc che lò 'l era tùt al só mònd. A tucarà capìr perchè adês a l′Iris i gh'sparìs'n el paróli, perchè la n'gh'la chèva più 'd arcurdères soquànt nòm anc facil, lē ch'l'ìva sèimper publichê di lìber e parlê a dal conferèinsi. Vivr adès in cà in cla cundisiòun lè a vōl dìr anc che col tèimp, l′Iris la n'sà più fèr da magnèr, la n'fà più i fat ed cà e la se śmèindga in còsa. John dal rest, a l'antìga cum 'l ē, al n'è brìśa tante bòun ed tgnìr adrē ala cà. Un dè che l′Iris l'era a séder a guardèr i Teletubbies ala televiśiòun, a lē a gh'vin 'l istìnt ed scapèr fóra da 'l ùs e a John a gh'vin na bèla pavùra che lē l'è drē a mètres in perìcol in dal trafic edla sitê. John al gh'cùr adrē in màchina mo a n'gh'è vers ed catèrla in nisùn cantòun. Più terdi al gh'la porta a cà un só vêć amìg ed gioventù ch'al l'ìva catèda persa ind un negòsi. Pòc più in là a mōr anc la mijóra amìga edl′Iris, la Janet (Penelope Wilton), e ai du spōś a gh'tòca 'd andèr a 'l só funerèl. Lè l′Iris la s mèt a sighèr e a fèr dla féra rabìda, perchè lē la gh'evlìva dimòndi bèin, ala Janet, e 'd lung ala strèda per turnèr a cà, incòr rabìda, lē la sćiancarèv vìa al volànt da 'l maṅ ed John. Per furtùna, i dū ṿcìn i n'se stablìsen minga atàc a un mur, mo i finìsen 'l istès arbaltê fóra da l'avtomòbil per tèra ind un buschèt lè 'd fiànc: per un mumèint a parrèv anc bèl, armàgner lè per tèra a cûl a sù a śminghèrs tut al rest, mo ala nòt, a John a gh'partìs l'arlìa vers só mujér, e alóra dèintr in dal lêt al gh'sìga adòs edla rója, incòr gelōś ed tùt i amànt che lē la gh'ìva avû da śóvna. I dutōr e i asistèint socêl i n'gh'dàn minga tanti iluśiòun a John, e a cunvgnarèv ansi che l′Iris l'andìs in strutùra, che acsè anc John al s arsorarèv e lē la catarèv un pò più 'd órdin dintórna.
Colegamèint estèren
}}
Parulàsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Dir dal parulàsi o dal bruti paròli l'è na manéra 'd dascórar da vilàṅ c'n un linguàǵ śbucâ p'r uféndar qualchidòṅ o quànd a s è narvóś mat p'r un fat. La gint par bèṅ e qvéla a mōd la n li dróa briśa. Quànd a s mét in mèś la religiòṅ a s diś anc śmadunàr, ustiàr, biastmàr o tiràr dal madóni méntar quànd a s àvgura 'l mâł a s dascór ad tiràr di càncar a qualchidòṅ.
Referènsi
}}
1261
Al 1261 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.vermögensberater
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Quinto potere
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La televiśiòṅ la n sarà piò cumpàgna!|Tagline dal film}}
Quinto potere (Quìnt putēr) 'l è 'n film dramàtic dal 1976 ad Sidney Lumet candidâ a déś Prèmi Òscar vinsénd-an quàtar, òṅ par 'l atōr minga prutagunìsta Peter Finch, mòrt soquànt méś prima dla premiasiòṅ. Anc la Faye Dunaway e la Beatrice Straight i aṅ purtâ a cà la statṿa.
Al film, ch'l à fat sù da piò ad vint-a-tri migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custâ gnanc quàtar, 'l è stâ sarnî in dal 2000 da la National Film Registry dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî p'r èsar tgnû dacàt.
Sunt
Howard Beale (Peter Finch), giurnalìsta stòric dal canàł televiśìṿ UBS, al và in criśi dòp la mòrt ad sò mujēr. Cuma s'a n fus minga asâ, al vîṅ anc a savēr dal sò amìg e presidènt dla diviśiòṅ dal nutìsi Max Schumacher (William Holden) ch'i dirigìnt dla TV i gh'aṅ intensiòṅ ad lasàr-'l a cà par via dl'arbasamènt di ascōlt dal sò prugràma. Al dè dòp Beale al diś in dirèta ch'in dal cōrs dla stmana a vgnir al s masarà davànti a tut durànt al nutisiàri dla sira.
Licensiâ in quàt'r e quàt'r òt, al gh la cava però a cunvìs'r i sò superiōr a finìr la sò caréra in na manéra cum a s dév, śmenténd la nutìsia in dla sò traśmisiòṅ. Durànt la dirèta però chi lò al taca a far di spròlug ch'a gh 'n à par tut. Cal spetàcul lè acsè rabî al fà muntàr sù gl'ascōlt dla réda tant ch'la respunsàbila di prugràma Diana Christensen (Faye Dunaway) la naśa 'l afâr e la s dà da far par mét'r in pē un giurnàł-spetàcul par Beale par far-al pasàr p'r un pruféta mat d'l ètere. Schumacher al n è minga 'd acòrd e 'l pèrt al pòst.
C'n al tèmp però i spetadōr i sa stùfan, inóltar Beale al taca a dar adòs anc a la UBS e a 'l sò presidènt, Arthur Jensen (Ned Beatty). In pinsēr p'r al futûr dla réda, la Diana e 'l sò culéga Frank Hackett (Robert Duvall) i strùlg'n un piàṅ par far-al fóra in dirèta TV.
Culegamènt estéran
}}
867 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 867, mo invéci 'l an 867, 't ê da 'ndèr chè) 'L 867 (otseintessantasèt, ottocentosessantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 866 (otseintessantasē) e 'l vin prìma edl 868 (otseintessantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintessantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
L'attacco delle sanguisughe giganti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Luis Sepúlveda
{{Metacaixa
L'attacco delle sanguisughe giganti
{{CITAZIONE|La paùra la s insfilsarà in dla tò carna in fiṅ tant che tut i néruv dal tò còrp i scupiaràṅ!|Tagline dal film}}
Luis Sepúlveda
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'attacco delle sanguisughe giganti
L'attacco delle sanguisughe giganti (’L atàc dal sangvétuli gigànti) 'l è 'n film ad scarésa fantasientìfic in biànc e négar dal 1959 ad Bernard L. Kowalski, prudót par Roger Corman.
Luis Sepúlveda
Luis Sepúlveda (Ovalle, 4 'd Utóbar dal 1949 - Uviêd, 16 'd Avrìl dal 2020) 'l è stâ 'n scritōr, giurnalìsta, puvéta e regìsta cilén naturaliśâ francéś.
Biugrafìa
Luis da ragàs al taca a muciàr sù na pasiòṅ par la scritùra. A quind'ś an al s iscrìv a la “Giuventù cumunìsta” dal sò paéś par pò tacàr a lauràr p'r al giurnàł Clarín e anc a la ràddio. Dòp avēr militâ in d'l eśèrcit buliviàṅ, al tórna in Cîl in du al s diplòma cuma regìsta teatràl, tacànd anc a far part dal partî sucialìsta e dla guàrdia persunàla dal presidènt Salvador Allende.
In séguit a 'l cólp ad stat dal generàł Augusto Pinochet, al finìs in parśòṅ vgnénd anc turturâ. Sepúlveda 'l armàgn lè par sèt méś in na séla dimóndi strica in du al n psiva gnanc culgàr-as, pò al vîṅ mandâ in eśìli a 'l èstar dòp avēr fat incóra dl'atra parśòṅ. In dal 1982 al taca a culaburàr cun Greenpeace cuma mémbar dal sò equipàǵ. Da lè in avànti al taca anc a scrìvar dimóndi, pueśìi e racònt specialmènt, in spagnōl mo anc in ingléś, francéś e itagliàṅ parchè al saìva 'l léngui. In dal 1989 al fà vgnir fóra 'l sò prim rumànś, „Al vèć ch'al lśiva rumànś 'd amōr“, pò in dal 1996 l'è la vòlta ad „Stòria dna gabianèla e dal gat ch'al gh'iva insgnâ a vulàr“ che Enzo D'Alò al gh'à fat un cartòṅ animâ da 'l tìtul La gabbianella e il gatto.
In dal 2002 al gira 'n film cuma regìsta e senegiadōr da 'l tìtul Nowhere, cun Harvey Keitel e Jorge Perugorría.
L'attacco delle sanguisughe giganti
Sunt
Na nòt, méntar 'l è drē a pascàr dal trapli di bracunēr in un padól dla Flòrida insém a la sò muróśa Nan (Jan Shepard), al guàrdia-casa Steve Benton (Ken Clark) al sènt na dóna sigàr. A s trata dla Liz (Yvette Vickers), mujēr dal barìsta ciciòṅ Dave Walker (Bruno VeSota), ch'l à péna vdû Lem Sawyer (George Cisar) masâ ad òpra 'd un móstar ch'al pâr un fōlp. Chi lò la sira prima 'l iva dit 'd avēr tirâ sinc sćiuptàdi a na bèstia cun di bras ch'la s lugàva in mèś a l'àqua. P'r al sierìf dla cuntèa, Kovis (Gene Roth), 'l óm 'l è però stâ vitma 'd 'n aligadōr.
Méntar Steve al và a pascàr al móstar in di canài ch'i pàsan p'r Everglades, la Liz la s véd c'n al sò amànt Cal Moulton (Michael Emmet) in dal padól, prufitànd dal fat che sò marè 'l è via, ma pò i èṅ bcâ listés mént'r i èṅ drē a far i purcùs in mèś a l'èrba. Dave al vōl far un śuglèṅ sèg, far-i scapàr via e pò cùrar-'g adrē c'n al sćiòp par spavintàr-i. Durànt 'l inseguimènt i dū amànt i vìnan però masâ par na còpia 'd sangvétuli gigànti ch'i sàltan fóra da l'àqua par ciapàr-i. Al sierìf al n créd briśa a la stòria cuntàda da 'l barìsta esénd sicûr invéci che lò al i àppia masâ par geluśìa, dònca 'l al spedìs in parśòṅ in du Dave al s tōś la vita.
Culegamènt estéran
}}
Luis Sepúlveda
Culegamènt estéran
}}
405 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 405, mo invéci 'l an 405, 't ê da 'ndèr chè) Al 405 (quaterseintsìnc, quattrocentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 404 (quaterseintquàter) e 'l vin prìma dal 406 (quaterseintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Al scòunter ed siviltê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
"Al scòunter ed siviltê" ("The Clash of Civilizations" in ingléś) 'l è 'n lìber ed Samuel P. Huntington publichê in Amèrica in dal 1996.
{{CITAZIONE2|It is my hypothesis that the fundamental source of conflict in this new world will not be primarily ideological or primarily economic. The great divisions among humankind and the dominating source of conflict will be cultural.|Quèl ch'a pèins 'l è che, in cal mond nōv chè, quèl ch'a farà tachèr el guèri i n'sràn minga tant del ragiòun econòmichi o ideològichi, mo s'ocòr, culturèli.|pcunsèin dal Scòunter del siviltê, 1996|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{en}}}}
Sunt
'L avtōr al cata che 'l mond gnû fóra dala fin edla guèra frèda al se sìa spustê dala diviśiòun in prim, secònd e ters mond, vers na diviśiòun in soquànt gròs pcòun ed Tèra spartî da 9 gròsi siviltê ch'a gh'èm. Ed fròunt a soquànti siviltê dimòndi prolìfichi e ch'i rivaràn presti anc ala só moderniśasiòun, a 'l siviltê ocidentèli a n'gh'armagnarèv èter che difènder la só cultùra, che altrimèinti la gnarèv schisèda da chegli ètri nasiòun più śóvni e forti.
Colegamèint estèren
}}
.vermögensberatung
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
89 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 89, mo invéci 'l an 89 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) 'L 89 (utantanōv, ottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 88 (utantòt) e 'l vin prìma dal 90 (novànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l utantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
679 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 679, mo invéci 'l an 679, 't ê da 'ndèr chè) Al 679 (seseintestantanōv, seicentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 678 (seseintestantòt) e 'l vin prìma dal 680 (seseintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Cowgirl - Il nuovo sesso
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In viàś par scapàr via da chi óm.|Tagline dal film}}
1262
Al 1262 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cowgirl - Il nuovo sesso
Sunt
La Sissy Hankshaw (Uma Thurman) l'è nada cun dū pòlas grand dimóndi e lē la i dróa par giràr tut i Stat Unî viaśànd cun 'l autostop. La tira avànti faghénd la rapreśentànta dla cà ad cuśmètic “Yoni Yum” par cònt 'd La Cuntésa (John Hurt), un chichèṅ tavestî ch'al gh'à 'n ranch ciamâ “Rubber Rose” (Guldòṅ Ròśa). In dal sit i gh stàn'n un grup ad buàri arvèrsi e masćiùsi ch'i s cumpòrtan cuma di cowboy fémni, al cowgirl. La Sissy la s inamóra dla Bonanza Jellybean (Rain Phoenix) e la taca na batàja cóntar La Cuntésa e c'n al Stat ch'al preténd indrē dal śgógni ch'i s èṅ farmàdi in dal laghét dal ranch durànt al sò viàś.
Culegamènt estéran
}}
Vincent van Gogh
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Vincent Willem Van Gogh (1853–1890) l é stè un pitåur postinpresiunéssta ulandaiṡ.
L êra nèd al 30 ed märz dal 1853 a Zundert (Ulànnda), fiôl 'd ón caplàn prutestànt.
Stòria
Anc da żåuven l êra dimónndi scalmanè e difézzil. Quasst al fèva 'na parsåṅna ch'a n s psêva brîṡa tgnîr da cånt. Ed 27 âgn a l lavurè int 'na galerî d'èrt, studié franzaiṡ e teologî e lavurè cme capelàn int al minîr ed Wasmes, in Bêlg'. Dal 1886 l andè a Parîṡ par vîver cun só fradèl Théo Van Gogh, ch'a l vindêva èrt.
Dal 1888 al va vî da Parîṡ e a s trasferéss pió żå mo sänper in Fränza, a Arles. Ed ste tänp al tâca a druvèr äl pnelè ṡbliṡgànti e i culûr grîṡ, vaird, zilèst fétt, chi disténguen tótt al só quèder. Al cunvénz anc al pitåur Paul Gauguin, ch'l avêva cgnossó a Parîṡ, 'd andèr cun ló a Arles.
Mänc che dû mîṡ dåpp tachénn a litighèr e Van Gogh al murṡghè Gauguin int un uràccia. Par quall ch'l avêva fât, Van Gogh al va fòra e a s tâja un uràccia anca ló. I al miténn dänter al ṡbdèl 'd Arles e al pasè un âgn int i mât a Saint-Rémy, taiṡ a la zitè. Anc s la matîṡia al tgnéva drî, al va avänti a lavurèr.
Int i èter mîṡ al fó superviṡiunè 'd ón mezenèt, ed nómm Paul Gachet, ch'a i farà pó un dipént. Dal 27 ed giólli dal 1890, a s tîra 'na stiuptè e al môr int la nòtt dal 29 ed giólli.
Riferimént
}}
Il buio nella mente
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'a dgî a qualchidòṅ sōl na paròla, mè a dig a vòstar pàdar ch'a sî gravda. S'a dascurî mè a cònt incòsa: a n sòṅ minga mè la malnéta, a sî vò. A n gh'î minga da intrumét'r-uv in ròbi ch'i n v riguàrdan briśa!}}
Il buio nella mente (Al scûr in dla mènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1995 ad Claude Chabrol trat da 'n rumànś dla Ruth Rendell dal 1977, La mòrt la n sà minga lèśar (A Judgment in Stone).
Sunt
In un paiśèṅ dla Britàgna, la Sophie (Sandrine Bonnaire) la taca a lauràr cuma camaréra par la famìja burghéśa di Lelièvre d'l industriàl Georges (Jean-Pierre Cassel) e dla Catherine (Jacqueline Bisset) ch'la gh'à na boutique in sità, marè e mujér. Chi lōr i gh'àṅ dū fiōi abû da di matrimòni precedènt, la Melinda (Virginie Ledoyen), na śuvnòta impgnàda in di prim amōr, muróśa ad Jérémie e fióla ad Georges, e Gilles (Valentin Merlet) un risulèṅ śvéj fiōl ad Catherine.
La camaréra la dvénta amìga dla pustìna dal paéś, Jeanne (Isabelle Huppert), na dóna gréśa e a la bòna mandàda a lauràr da n'atra banda parchè soquànt an prima 'l iva masâ sénsa vlér la sò putìna ma i giùdas i n aṅ minga psû dir ch'la 'l is fat apòsta e par quàl lè l'è stada lasàda libra. Lì lē la gh'à anc un visi, quél ad vèrar la pòsta di sò cliènt p'r andàr a śbraghiràr in di fat ad chi àtar, par savér tut i petegulés. La sà anc da i giurnài che la Sophie l'iva dâ fōg in di an pasâ a la cà ad sò pàdar, un vèć invàlid ch'al s pisàva adòs, faghénd-al murìr. Érà'l stâ sōl 'n insidènt anc quàl lè?
L'amicìsia far 'l dū dóni la sa strinś sèmpar da piò. I s pàs'n al tèmp andànd in gir a catàr sù di vistî vèć da dar a 'l prevòstar o guardànd in dla cambra ad Sophie la televiśiòṅ vècia ch'i padròṅ i gh'aṅ dâ dòp che lōr i s 'n èṅ cumprâ una nóva ch'la tōś anc i canài furastér. Ma a Georges al fat che la sò camaréra la s purtìs a cà la pustìna al n gh và pròpria briśa śò, anc parchè lē la sà tut i sò tragatèṅ, anc che sò mujér la gh fà i còran purtànd-as di masć in butéga e la gh i à dit in facia franca durànt na litgàda a la pòsta.
Un dè la Sophie la scólta ad nascòst na telefunàda fra la Melinda e 'l sò muróś in du lē la diś 'd aspitàr un putèṅ ma ch'la n gh'à minga al curàǵ ad dir-al in famìja ma la n pōl gnanc aburtìr facilmènt parchè, esénd ad sóta di daśdòt an, al sò librét sanitàri al gh 'l à sò pàdar. La questiòṅ la par finìr lè ma na sira, méntar Sophie l'è drē a lavàr śò, la Melinda la s mét i sò uciài e la capìs acsè ch'i n èṅ minga da vista, che lē la n gh'à minga di prubléma a véd'r-ag ciàr ma ch'l'è diślèsica. A cal punt lè la camaréra la gh fà 'n ricàt: se cl'atra là la và a dir al sò segrét, lē la cuntarà a tut ch'l'è gravda, dand-ag dla malnéta.
Quànd Georges al al vèṅ a savér, al manda via la Sophie dand-ag na stmana incóra par catàr-as 'n àtar lavōr. La sira Sophie, turnàda a cà par tōr la sò ròba insém a la Jeanne, la véd i sćiòp da casadōr di Lelièvre pugiâ lè méntar i sò padròṅ i s gòdan al Don Śvan ad Mozart in dal salòṅ...
Culegamènt estéran
}}
.forsale
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l otòber dal 2014.
Quel pomeriggio di un giorno da cani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La rapìna la gh'iva da duràr dèś minùt. Òt óri dòp, l'éra incóra la dirèta dla televiśiòṅ più tgnuda a drē. E 'l è véra incòsa.|Tagline dal film}}
Quel pomeriggio di un giorno da cani (Cal dòpmèśdè 'd un dè da caṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1975 ad Sidney Lumet ch'al tōś ispirasiòṅ da 'n fat sucès dabòṅ al 22 'd Agóst dal 1972 a New York, na rapìna tintàda da tri rapinadōr, pò dū, a Brooklyn quànd Sonny Wojtowicz, insém a 'l sò cumpâr Salvatore Naturile, i aṅ tgnû in ustàǵ i dipendènt dna banca.
Al film, custâ un migliòṅ e òt ad dòlar, al 'n à pò fat sù sinquànta e 'l à vins al Prèmi Òscar dal 1976 par la senegiadùra mijóra ad Frank Pierson, cun atri sinc nomination. Pacino al s è vist purtàr via invéci 'l Òscar da Jack Nicholson par la sò part ad prutagunìsta in Qualcuno volò sul nido del cuculo.
Al tìtul itagliàṅ dal film 'l è stâ tradót mâl parchè Dog Day a vōl dir Cald da carpàr e i caṅ chè i n gh'èntran gnint.
Sunt
Tri rapinadōr, in un dòpmèśdè 'd un cald da carpàr, i mét'n in at al sò cólp: i vànan dènt'r a na banca prima ch'la sarìs e i tînan sòdi al persunàl par far-as dar tut i bèsi, ma 'l più śóvan, Stevie (Gary Springer), al s caga sóta e al i mòla lè parchè al n s la sènt briśa. Chi àtar dū, Sonny Wortzik (Al Pacino) e Salvatore Naturile dit Sal (John Cazale), invéci i cuntìnuan da par lōr.
Bust (indumèint ed sòta)
{{Metacaixa