cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lo squalo 2
Sunt
Al cap dla pulisìa d'l Ìśula 'd Amity, Martin Brody (Roy Scheider), e 'l sò vice Hendricks (Jeffrey Kramer) i gh'aṅ da far i cònt cun di atàc 'd un squâl ch'al s è mis a masàr i turìsta in dal mâr. La biòluga Elkins (Collin Wilcox Paxton) la cunférma che cal pés chè al và fóra 'd tèsta quànd al sènt dal sànguv, di stus o di muimènt.
Al sìndig Vaughn (Murray Hamilton) e 'l cunsìli cumunàł però i n crédan minga a la denùnisa 'd Brody anc parchè saràr la spàgia al n è minga 'n bèl fat p'r al turìśum e anc 'l impresàri Len Peterson (Joseph Mascolo) al taca a dar-ag cóntar.
Dòp èsar stâ licensiâ, Martin al decìd listés ad purtàr avànti la sò guèra a cla bistiàsa là tut da par lò.
Culegamènt estéran
}}
Muse (grup)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|It's holding me, morphing me and forcing me to strive, to be endlessly cold within and dreaming I'm alive, 'cause I want it now, I want it now, give me your heart and your soul, I'm not breaking down, I'm breaking out, last chance to lose control.|La m tîṅ stric, la m trasfórma e la m custrìnś a sfursàr-um, èsar par sèmpar fréd dèntar sugnànd 'd èsar viṿ, parchè a 'l vój adès, a 'l vój adès, dà'm al tò cōr e la tò anma, a n sòṅ minga adrē a crudàr śò, a sòṅ drē a scapàr via, l'ultm' ucaśiòṅ 'd pèrd'r al cuntròl.|Hysteria, 2003|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Muse (a s lèś mjûś in ingléś [mjuːz]) i èṅ un grup rock atlernatìṿ britànic fundâ in dal 1992 a Teignmouth in dla cuntèa ingléśa 'd Devon in Curnuvàglia.
In dla sò caréra, in du i aṅ vindû da piò ad vint migliòṅ ad disc, i Muse i aṅ vins dimóndi prèmi cuma dū Grammy Awards, sinc MTV Europe Music Awards, un American Music Awards, siē Q Awards, òt NME Awards, dū BRIT Awards e quàtar Kerrang! Awards.
Fra i sò pès più cgnusû a 'rcurdèm Time Is Running Out, Hysteria, Supermassive Black Hole, Starlight, Uprising e Madness.
Culegamènt estéran
}}
Bibo ergo sum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Bibo ergo sum l'è na manéra 'd dir latèina ch'la fà 'l vers a na frêś dal Cartéśi, che però invéci al gìva Cogito ergo sum, e la vrèv dìr "Pròpia perchè mè a bèv, a vól dir ch'a sun a 'l mond".
Ligàm a fóra
}}
Lucàgna
{{Metacaixa
Curnaiàn
Curnaiàn (Cornegliano Laudense in Itagliàn) l'é un paès italian ad 3.637 abitant in Pruvincia d' Lôd.
L’è sta pròpi chèmò, in dal 1200, che i Frà Benedetëin, i’hann costruì al Canäl ad'la Müsa.
Lucàgna
La Lucàgna (Basilicata in Italiàn) l'è na regiòṅ dl'Itàglia dal sud ad 586.725 abitànt, cun capitàla Puténsa e cun dū pruvìsi: Puténsa (68.299 abitànt) e Matéra (61.026 abitànt). Àtar paiśèṅ impurtànt i èṅ Mélfi (17.613 abitànt), Pistìs (17.953 abitànt) e Pulicōr (16.571 abitànt). La cunfìna a nòrd e a èst cun la Pùglia, a òvest cun la Campàgna e a sud cun la Calàbria.
L'è bagnàda da dū mar: al Mar Tirēn a òvest e al Mar Jògno a èst. Al teritòri al gh'à dimóndi muntàgni (47%) e culìni (45%) e sōl na piàna, quéla dal Metapònt.
Prima 'd unìr-as a 'l Régn 'd Itàglia cal teritòri lè al fava part dal Régn dal dū Sicìgli.
Votorantim
Al fava pàrt dal cumoin ad Sorocaba, ma al 8 ad dicëimbar dal 1963 a l'è dvantä cumoin indipendëint.
Curt Palàsi
Curt Palàsi (Corte Palasio in Itagliàn) l'é un paès italian ad 1.493 abitant in Pruvincia d' Lôd.
.lincoln
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Sad Wings of Destiny
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Takes another drink or two, things look better when she's through, you "bin foolin" with some hot guy, I want to know why is it why, get up get out, you know you really blew it, I've had enough, I've had enough, good God pluck me, once she was wonderful, once she was fine, once she was beautiful, once she was mine, she was mine, now change has come over her body, she doesn't see me anymore.|L'à tòlt 'n àtar drink o dū, al ròbi i pàran méj quànd l'è in dal pîṅ dl'asiòṅ, 't à fat la séma cun soquànt bèi ragàs, a vój savér parchè 't 'l à fat, tó-'t sù e sparìs, 't al sà ch't à pasâ tut i lìmit, a gh 'n ò abû abàsta, a gh 'n ò abû asè, bòṅ Dio dà-'m al curàǵ, na vòlta at sēr na maravìa, na vòlta at sēr gustóśa, na vòlta at sēr bèla, na vòlta at sēr mia, at sēr mia, adès al tò còrp 'l è cambiâ, lē la n m guàrda piò.|Victim of changes, 1976|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Sad Wings of Destiny 'l è al secónd àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 23 ad Mars dal 1976.
Rednex
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Wish you were here, don't you know the stove is getting colder and I miss you like hell and I'm feeling blue. I've got feelings for you babe, do you still feel the same, from the first time I laid my eyes on you, I felt joy of living, I saw heaven in your eyes, in your eyes. I miss your laugh, I miss your smile, I miss everything about you, every second's like a minute, every minute's like a day when you're far away.|A vrév ch'at fus chè, a n sà't minga che la stua l'è drē a dvintàr sèmpar più fréda? Ta m manc cuma 'l Inféran e a m sènt śò. A gh'ò di sentimènt par tè amór, è-la listés par tè? Da la prima vòlta ch'a t ò butâ i òć adòs, a-j-ò sintî al piaśér ad vìvar, a-j-ò vist al Paradìś in di tò òć, in di tò òć. A m manca la tò riśàda, a m manca al tò surìś, a m manca tut at tè, tut i secónd i èṅ cuma 'n mìnut, tut i mìnut i èṅ cum un giōran quand at sē luntàṅ.|Wish you were here, 1995|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Rednex i èṅ un grup dance/country śvedéś, cgnusû principalmènt par du dal sò canti di an Nuànta: Cotton Eye Joe e Old pop in A Oak.
651
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Rednex
In dal grup a n gh'è minga un cantànt sól ma tut i cumpunènt (masć e fémni) i sa spartìsan al lavōr. Cun al pasàr di an, i aṅ patî dimóndi cambiamènt, vdénd andàr e gnir bèṅ quìndas sunadōr.
Biugrafìa
Al grup 'l è n'invensiòṅ di prim an Nuànta di prudutōr śvedéś Janne Ericsson, Örjan "Öban" Öberg e Pat Reiniz ch'i ìvan pinsâ ad misćiàr la mùśica country cun al gènar d'l Eurodance, dimóndi cunsiderâ in chi an lè e ad mòda in dal vèć cuntinènt.
Al nóm Rednex al daśvèṅ da la paròla giustàda "rednecks" ch'la vōl dir gint pòvra dal pòpul, ch'la sà pòc e ch'la vèṅ da i Stat Unî o dal Cànada. I Śvedéś i càtan al sucès cantànd a la manéra dance la cansòṅ tradisiunàla folk Cotton Eyed Joe, dvintàda par lōr Cotton Eye Joe. I s faṅ cgnósar pò anc in Itâglia sunànd-la in dl'Istâ dal 1995 a 'l Festivalbar.
Dal 1994 'l è al prim àlbum Sex & violins (Sès e viulèṅ) ch'al véd in dla cupértina i grugn di sinc Rednex riflès in dla pisa śala mòsa in un bucalèṅ parchè a gh'è un cow-boy in pē ch'l è drē a impinìr-al. Al disc al gh'à dèntar trédas braṅ e dimóndi sìngui gnû fóra in dal 1995: Old Pop in an Oak, al lènt Wish You Were Here cantâ par la dóna dal grup Mary Joe (ma al sò nóm vér 'l è Karin Annika Ljungberg), Wild 'N Free e Rolling Home.
Cuma i èṅ gnû fóra, i Rednex i sparìsan par soquànt an quand in dal 2000 i tàcan incóra a calcàr al sèni ma cun na cantànta nóva, la Whippy. Cun lì lē al sò pòst, a véd la luś al disc Farm Out ch'al vénd bèṅ in Europa, specialmènt in Germâgna par via dal sìngul The Spirit Of The Hawk (la s riferìs a gl'indiàṅ 'd America).
'L an dòp l'è la vòlta ad The Chase, un sìngul vindû specialmènt in dal marcâ ad lìngua tedésca (Germâgna, Śvisra e Àustria).
In dal 2003 a vèṅ fat na racòlta ciamàda The best of the west (Al méj dal wèst, cun in cupertìna la stéla a siē punti dal serìf) ch'la fà sù i sìngui di prim dū àlbum e soquànt braṅ nóṿ ad paca (siē p'r èsar precìś) cantâ par la Scarlet a 'l sò debùt e in mèś a i quài a gh'è anc na riviśitasiòṅ dal prim sìngul, dvintâ adès Cotton Eye Joe 2002.
La stagiòṅ dla Scarlet la n dura pò minga tant in di Rednex. La gh stà sól tri an, pò la và via par cantàr da par lē e la lasa al pòst incóra a la biónda Mary Joe (ma anca lē la mularà la baràca in dal 2009).
I vèć mémbar invéci (Crock, Dagger e Ace) i èṅ sèmpar stâ stabìi in dal grup par dimóndi tèmp ma pò i vènan rimpiasâ anca lōr parchè i s éran quistiunâ.
In dal 2005 i Rednex i sònan a 'l IAAF World Championships in Athletics a Helsinki.
P'r al Swedish Melodifestivalen ad 'l 11 ad Mars dal 2006 a Goteborg, i Rednex i rìvan i finàl par mèrit dal nóṿ sìngul Mama Take Me Home e i s piàsan sèst. In dal Nuvémbar dal 2006 i rigìstran al braṅ Fe Fi (The Old Man Died), fat sintìr a i Nickelodeon Kids Choice Awards: par lōr un surprindènt quàrt pòst in dal clasìfichi dal sò paéś.
In sèguit i tàcan a culaburàr cun al grup rumên Ro-Mania.
In dal 2008 i rigìstran na canta p'r i campiunàt europèi ad balòṅ Football Is Our Religion ch'la finìs al prim pòst in Śvèsia.
Cun un cólp ad teàtar, in dal Śnar dal 2009 i vènan cambiâ tut i cumpunènt dal grup e i tórnan indrē la Scarlet, Dagger e Ace.
Culegamènt estéran
}}
Gailard Sartain
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gailard Sartain (Tulsa, 18 ad Setémbar dal 1946) 'l è 'n èx atōr e pitōr americàṅ.
Al s è fat cgnósar p'r al rōl ad Chuck in dal cumèdi Ernesto salva il Natale (1988) e Ernest Goes to Jail (1990).
Culegamènt estéran
}}
British Steel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I grow sick and tired of the same old lies, might look a little young, so what's wrong, you don't have to be old to be wise, no I don't care that the people stare accuse me of going mad, just get a long hard look into the mirror then tell me now who's been had.|A sòṅ carsû e a m sòṅ stufâ dal bali vèci sèmpar qvéli, a prév sembràr un pò più śóvan, ma csa gh'è 'd mâl? Ta n gh'à minga da èsar vèć p'r èsar saǵ, adès a m in fréga gnint s'la gint la m tîṅ 'd òć e la m dà adòs p'r èsar dvintâ mat, at gh'à sōl da guardàr par dimóndi tèmp in dal spèć e pò dir-um chi è'l stâ a ès'r-al.|You don’t have to be old to be wise, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Braṅ
Gl'ultmi dū trasi i s càtan sōl in dl'edisiòṅ speciàla masteriśàda ad nóṿ vgnuda fóra in dal 2001.
Culegamènt estéran
}}
650
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCL in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Arsèi
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Arsèi (Arceto in italiân) l'é 'na frasiòun ed cîrca 3.700 abitânt dal comûn de Scandiân in pruvîncia ed Rèz l'é luntân 4.3 chilômeter dal cèinter de Scandiân, l'é tra mezdé e matèina e luntân 13.6 chilômeter dal cèinter ed Rèz.
Al castel
L' é int al 833 che per la préma vôlta a's lēṣ, in 'na chêrta nonantolâna, al nòm d'Arsèi insèm al castèl, pó arcgnusû a i Vèschev ed Rèz da l'Imperadour Ottoun I in 'n'êtra chêrta dal 962. Atourna al castèl, fât tirêr só in un prém tèimp da i vèschev ed Rèz ind la secònda metê dal X sècol, a s'é ṣvilupê la frasiòun. Dal 1414 al vicèndi ed Scandiân àn vû dal pèiṣ ind al sôrti dal castèl, ed la court e dal tèri dipendèinti cun al purtêregh saczêdi, ruvîna mó anch arnuvamèint. Al castèl d'Arsèi l'é ûn di pôch esèimpi armêṣ ind al nôster teritôri ed Rôca ed pianûra tirêda só insém a un rivêl fât cun tèra tôta dal schêv dal fusòun ovêl. Ind la court intêrna, bèin mantgnûda, a fà mòstra l'uratôri ed Sân Rôch, tirê só int al 1570 da i marchèiṣ Thiene, int al curtîl a's vèd incòra in dó gh'ēra la giasêra. Al d'ed dèinter dal castèl interesânt l'impunèint scalòun fât fêr da i marchèiṣ De Mari int al 1570, j adôb pitôrich di muur e dō stâtvi dal XVII sècol.
La cēṣa
<!-Questo "Arceto" non ha nulla a che fare con l' "Arceto" della "Terra di Mezzo"
417 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 417, mo invéci 'l an 417, 't ê da 'ndèr chè) Al 417 (quaterseintdersèt, quattrocentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 416 (quaterseintsèdeś) e 'l vin prìma dal 418 (quaterseintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintdersetéśim post.
La legge del desiderio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànti pugnéti ch'a m sòṅ fata dènt'r a chi mûr chè!|Batùda dla Tina fata viśitànd al rifurmatòri par masć in du l'à pasâ la sò infànsia}}
Régn Unî
{{Metacaixa
La legge del desiderio
Sunt
Pablo Quintero (Eusebio Poncela) 'l è 'n regìsta famóś e 'l è inamurâ ad Juan Bermúdez (Miguel Molina) ma qvést chè a pâr ch'al n gh'àppia minga interès par lò. Sò surèla Tina (Carmen Maura) dal vòlti la rècita in di sò film e la tîṅ a drē a l’Ada (Manuela Velasco), na putìna ad déś an che lē la trata cuma s'la fus sò fiōla e minga dna mudèla sémp'r in gir p'r al mónd. Un dè Juan al lasa la sò cà a Madrid p'r andàr a star in un paiśèṅ dl'Andaluśìa, lasànd Pablo da par lò.
Régn Unî
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
La legge del desiderio
Sunt
Al regìsta, in cal méntar, al cgnós un ragàs ch'al s ciàma Antonio Benítez (Antonio Banderas) e al gh và a lèt insém. Chi lò al taca a vlér-ag bèṅ dimóndi ma al dvénta anc tròp pusesìṿ e gelōś, specialmènt quànd al lèś al létri che Pablo 'l iva mandâ a Juan. Antonio al vōl ricévar anca lò dal létri 'd amōr da 'l regìsta ma firmàdi cun un nóm da dóna (Laura F.) parchè al gh'à paùra che sò màdar la i pòsa lèśar. Pablo subìt al gh i manda ma pò al sa stufa ad lò e al decìd ad mulàr-al dgénd 'd avér vója 'd andàr a catàr Juan in dal sud dla Spaggna.
Régn Unî
Al Régn Unî (Regno Unito in itagliàṅ, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in ingléś) 'l è 'n stat dl'Europa ucidentàla cun capitàla Lóndra. A n gh'è minga da cunfónd'r-al cun l'Inghiltèra (ch'l'è sōl una dal sò regiòṅ) o cun la Gran Bretàggna (ch'l'è sōl l'ìśula più granda in du a s cata al régn). Al sò mòt 'l è „Dieu et mon droit“ (Dio e al mè dirìt), scrit in Francéś e minga in Ingléś ch'la sarés invéci la sò léngua uficiàla. Àtri léngui regiunàli druàdi lè i èṅ al Galéś, al Gaèlic Scuséś, al Gaèlic Irlandéś, al Còrnic dla Curnuvàglia, al Scots dla Scòsia e al Scots d'l Ulster in dl'Irlànda dal Nòrd.
La legge del desiderio
Sunt
Antonio al n pōl minga mandàr śò cal magòṅ lè e na nòt al tōś la sò mòta p'r andàr a masàr Juan. La pulisìa la pénsa ch'al sasèṅ al sia Pablo che, durànt un viàś in màchina, al gh'à 'n incidènt ch'al gh fà pèrdar la memòria. La Tina, pruànd a far-ag turnàr in mènt i fat dal sò pasâ, la gh cònta che na vòlta, prima ad far-'s uperàr in Maròc, 'l éra sò fradèl ma pò 'l éra dvintâ na fémna par psér acsè amàr sò pàdar, anc se qvést chè pò al l'iva mulàda dagnóra subìt par n'atra dóna.
Régn Unî
La sò ultma regìna catòlica (di Stuart) l'è stada la mudnéśa Marìa ad Mòdna méntar che adès a règna Carlo III dal Règn Unî.
La legge del desiderio
Sunt
In cal méntar la Tina la cgnós 'n óm e la taca na relasiòṅ sèg: a s trata pròpria 'd Antonio. Pablo, turnâ a pòst cun la memòria, al la ciàma a 'l telèfun par cuntàr-'g incòsa e dir-ag ad star aténti parchè lò 'l è 'n tisi periculóś. Antonio, ch'l à naśâ quèl, al s rabìs e al la sèra in cà insém a l’Ada. Quànd a riva lè la pulisìa, cardénd finalmènt che lò al sia al killer ad Juan, Antonio al tōś la Tina in ustàǵ, puntànd-ag na pistòla incòst a la pulsa dla tèsta, e al fà savér a tut i cóst ad vlér che Pablo al pasìs n'óra da lò. Dòp avér fat 'l amōr sèg par l'ultma vòlta, Antonio al s tōś la vita.
Régn Unî
Al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda al nas cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 ch'al mitìva insém al Régn ad Gran Bretàggna cun al Régn 'd Irlànda anc se pò na bèla part ad cl'ìśula chè l'è andàda par sò cònt in dal 1922 dand vita a 'l Stat Lìbar 'd Irlànda. Sōl l'Irlànda dal Nòrd (siē cuntèi su nóṿ ad la regiòṅ d'l Ulster) l'è armàsta in du l'éra dand vita a 'l Régn Unî insém a l'Inghiltèra, a 'l Gàles e a la Scòsia. Al stat 'l è guernâ p'r un sistéma parlamentàr. Al prim minìstar 'd adès 'l è Rishi Sunak dal Partî Cunservadōr (da 'l 2022).
La legge del desiderio
Culegamènt estéran
}}
Régn Unî
'L è mémbar d'l ONU (in du al gh'à na scrana permanénta), dal G8, dla NATO e dl'Ugnòṅ Europea da 'l 1973.
Stòria
In di elesiòṅ dal Dicémbar dal 1918, al partî dal Sinn Féin, ch'al vliva al dastacamènt d'l Irlanda da 'l Régn Unî, al mùcia sù 73 séǵ di 106 dispunìbii a la Cambra di Cumùn e gl'elèt i decìdan ad n andàr minga a Westminster stand in un parlamènt par sò cònt fóra dla léǵ, al Dáil Éireann. Dòp na dichiarasiòṅ 'd indipendénsa e na guèra, in dal 1921 al guèran britànic e al gabinét irlandéś (Aireacht) i s métan 'd acòrd par catàr na sulusiòṅ ch'la pòrta a la separasiòṅ dal dū ìśuli a part siē cuntèi dal nòrd, ad religiòṅ prutestànta, ch'i decìdan ad restàr sèg. A nas acsè al Stat lìbar 'd Irlànda (Saorstát Éireann in Gaèlic Irlandéś, pò Repùblica 'd Irlànda o Eire) ch'al gh'iva dèntar anc tri cuntèi d'l Ulster (Cavan, Monaghan e Donegal) e al Régn Unî ad Gran Beràggna e d'l Irlànda dal Nòrd.
Pulìtica
Al Régn Unî 'l è na munarchìa parlamentàra sóta la cà di Windsor. Al parlamènt 'l è divìś in du Cambri (Houses): la Cambra di Lòrd (House of Lords) cun di mémbar minga elèt e ad fat sénsa putēr, e la Cambra di Cumùn (House of Commons) ch'la fà al léǵ. In dal dū cambri, ch'i s riunìsan insém sōl durànt 'l evènt dal "State Opening of Parliament", i gh'èṅ sèmpar i rapriśintànt 'd Inghiltèra, Scòsia, Irlànda dal Nòrd e Gàles. I tri partî più impurtànt dal Régn Unî i èṅ al Partî Cunservadōr dla prima minìstra Theresa May, al Partî Laburìsta, dimóndi vutâ in Scòsia, e 'l Partî Liberàl-Demucràtic.
Al quàtar nasiòṅ dal Régn Unî
Al Régn Unî al gh'à dèntar quàtar regiòṅ, o méj, nasiòṅ: Inghiltèra, Scòsia e Gàles ch'i s càtan in dl'ìśula ad Gran Bretàggna, e Irlànda dal Nòrd che invéci la s cata in dl'ìśula 'd Irlànda (a la sò sinìstra).
Al sità
La capitàla dal Régn Unî l'è la sità ad Lóndra ch'la cònta 7.744.942 abitànt e ch'la s cata in dal sud dla Gran Bretàggna, bagnàda da 'l fiùm Tamìgi.
Lista dal dódas sità dal Régn Unî più grandi (stimi dal 2010)
}}
Sinead O'Connor
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sinéad Marie Bernadette O'Connor (Dublîṅ, 8 ad Dicémbar dal 1966 - 23 ad Lùi dal 2023, a s lèś /ʃɪˈneɪd oʊˈkɒnər/ in ingléś) l'è na cantànta irlandéśa cgnusùda p'r ès'r una dal vóś più bèli di an Utànta e Nuànta. La gh'à 'n caràtar fòrt che da spés al l'à purtàda a mét'r-as cóntar qvél ch'a pinsàva la gint in gènar.
Biugrafìa
La Sinéad la nas da na famìja pîna 'd fiōi (sò fradèl, Joseph O'Connor 'l è 'n scritōr ad sucès) e l'impàra da śōvna a sunàr la chitàra e a far dal canti par sò cònt méntar l'éra drē a 'ndàr a scóla. Quànd la gh'iva quatórd'ś an la s unìs a 'l grup irlandéś In Tua Nua faghénd sèg al braṅ Take my hand, un sucès dal 1984. In séguit la lavóra insém a la banda di Ton Ton Macoute avénd-'g un cuntràt cun l'etichéta Ensign Records.
In dal 1985 la Sinéad la và a star a Lóndra par lauràr a 'l sò prim àlbum. The Lion and the Cobra (Al leòṅ e 'l còbra), scrit e prudót da lē, al véd la luś in dal 1987 e crìtic e pùblic i èṅ da la sò banda fiṅ da subìt. In dal disc a gh'è anc na śōvna Enya ch'in dal braṅ Never Get Old la rècita in Gaêlic soquànt pas da la Bìbbia. Vist al sucès, la Sinéad la ś mét in viàś par di cuncèrt in Európa e in di Stat Unî. Qvél dal teàtar Dominion ad Lóndra dal Śugn dal 1988 al vîṅ tòlt śò p'r al regìsta John Maybury e publicâ 'l an dòp c'n al tìtul ad The Value of Ignorance (Al valōr 'd a n savēr gnint). In dal 1989 la O'Connor la gh'à anc na part in dal film Hush-A-Bye-Baby.
Al sò braṅ più cgnusû ad tut 'l armàgn al sìngul Nothing Compares 2U dal 1990, un lènt ch'al ciàpa a 'l cōr, mis dèntar a 'l sò secónd disc I Do Not Want What I Haven't Got (A n vój briśa qvél ch'a n gh'ò minga). Al pès, scrit par Prince in dal 1985 p'r i Family, al gh la cava a sfundàr in dal clasìfichi ad tut al mónd anc s'in séguit l'artìsta l'à fat savēr ch'la n la vōl più cantàr parchè la s è fiacàda.
Sèmp'r in cal perìud lè, in fiṅ a 'l 1991, la s mét insém a 'l cantànt di Red Hot Chili Peppers Anthony Kiedis ch'al canta par lē al braṅ I Could Have Lied mis dènt'r a 'l àlbum Blood Sugar Sex Magik ma lē la sa stufa e la 'l mòla listés tulénd 'n aparéć p'r andàr via da Los Angeles.
In d'l Utóbar dal 1992, méntar l'éra drē a cantàr War ad Bob Marley a 'l Saturday Night Live, la càmbia tut 'd un trat al paròli dal tèst, dand adòs a la Cēśa catòlica par via dal prubléma di prēt pedòfil, sćiancànd a la fiṅ na fòto dal pàdar sant dgénd «Cumbatî al nemìg, quél véra». Al sò culéga Frank Sinatra al gh rispónd dgénd ch'al gh mularév di cals in dal cûl. Sōl soquànt an dòp, in dal 1997, la Sinéad la dmandarà pardòṅ a 'l Papa durànt n'intervìsta.
Al disc dal 1994 Universal Mother 'l è 'n lavōr dimóndi sintî ma al gh'à di élt e di bas: da 'rcurdàr John I Love You dedicâ a sò marè e My Darling Child fata p'r i sò putèṅ. A gh'è anc na cover di Nirvana, All Apologies. A partìr da cal disc chè, al véndidi i tàc'n a 'ndàr śò anc parchè lē la s fà védar pôc.
In di an Nuànta la Sinéad la dvénta 'n prevòstar, urdnàda acsè da 'n muimènt catòlic indipendènt e la taca a far-as ciamàr Màdar Bernadette Mary, dgénd anc ch'la vōl bandunàr l'indùstria discugràfica.
Un sundàǵ dal 1999 dla rivìsta di óm Himself al stablìs ch'i masć irlandéś i n vrévan mai andàr fóra sèg parchè i la batéśan bruta e śbragamaròṅ ma lē la fà savēr, dascurénd cun la rivìsta Hot Press, 'd èsar stàda a lèt cun dal dóni e pò in dal disc dal 2000 Faith And Courage (Fēd e curàǵ) la canta No Man's Woman (Dóna ad gnanc 'n óm).
In dal 2003, in ucaśiòṅ dla surtìda dal dvd Goodnight, thank you - You’ve been a lovely audience (Bonanòt, a v ringràsi - A sî stâ 'n pùblic delisióś) la fà savēr ch'la gh'à vója ad muclàr-la lè: «A-j-ò decìś ad ritiràr-um parchè a n supórt piò 'd èsar na parsòna famóśa. A vrév na vita nurmàla in dua 'l parsòni i gh'ìsan rispèt par la mè discresiòṅ. A sòṅ dimóndi timda, a vój èsar lasàda in paś».
In dal 2005 la diś in n'intervìsta a Interview ch'al sò scòp in dla vita 'l è quél ad „salvàr Dio da la religiòṅ“, mént'r in d'l Utóbar dal 2007 la diś a 'l Oprah Winfrey Show ch'l'à anc pruvâ a tōr-as la vita al dè ch'l'à cumpiû trénta-tri an, i an ad Crist.
In d'l Agóst dal 2011 la cònta in sal sò sit ch'la vōl un masć, a và bèṅ anc òṅ par na bòta e via, ma ch'al gh'à 'd avér manc 44 an e èsar pelōś. Ad qvéi glàbar a n s in dascór e gnanc ciamàr-as Brian o Nigel a và bèṅ. Avénd vója ad far dal sès a gh cala però qvél ch'a gh vōl dònca la gh'à da far sénsa druànd invéci dla fruta e dla vardùra a 'l sò pòst. La gh 'n à abàsta 'd far la sōra.
In d'al Luj dal 2015, butànd 'l òć su la rivìsta “Rolling Stones”, la véd in cupertìna la Kim Kardashian e la s arlìa dimóndi sèg. In sla sò paśna 'd Facebook la scriv «Mo csa gh fà-la cla ninéta chè su “Rolling Stone”? La mùśica incō l'è mòrta uficialmènt. Ninsòṅ a psiva pinsàr ch'a cupàr-la a sarév stâ pròpria “Rolling Stone”. Simon Cowell e Louis Walsh i n gh'aràṅ piò da tōr-as la cólpa. Bob Dylan al gh'à da èsar pîṅ ad sèns ad schiva». Sèmp'r in dla sò paśna 'd Facebook, a la fiṅ ad Nuvémbar, la fà savēr ch'l'è drē a tōr-as la vita e che «finalmènt a v sî dasfâ 'd mè» ma la pulisìa in séguit la diś ch'l'è stada catàda sana e salva e che di mèdag i èṅ drē a curàr-la. Al méś prima l'iva dit ch'la gh'iva da tiràr-as via la màdar e ch'la n gh'iva piò vója 'd cantàr incóra. In dal Maǵ dal 2016 però la sparìs dòp un gir in bicicléta e la pulisìa la gh'à paùra ch'la s pòsa èsar-'s tòlta la vita ma 'l dè dòp la salta fóra incóra e la dà adòs a la sò famìja dgénd ch'i l'aṅ bandunàda.
I prubléma ch'la gh'à in dla suca i sàltan fóra ciàr e tónd in d'l Agóst dal 2017 quànd la pùblica 'n vìddeo su la sò paśna Facebook in du la diś 'd èsar curàda in dal New Jersey e ch'i mâi dla mènt i èṅ cuma dal dròghi, tut al parsòni ch'i gh'arévan da vlēr-at bèṅ e tgnir-'t adrē i t tràtan mâł e ch's'a fus par lē la s sarév tòlta la vita da cal pès. Soquànt persunàǵ famóś, cuma l'Annie Lennox e Russell Brand, i gh'aṅ fat rivàr di mesàǵ par tiràr-la sù. La cantànta la rispónd a Brand ringrasiànd-al e dmandànd-ag ad jutàr-la, andànd śò para, dand-ag dū cōlp.
Nòti
}}
Pepòun
Pepòun, fêls scutmâj ed Giuseppe Bottazzi l’è sèimper in lôta cun Don Camél ind la sèria dal stòri scrèti da Giovannino Guareschi e ambientèe a Bresèl, ind la valêda del fióm Po apèina dôp la secònda guèra mundiêla.
Mìa tânt struvî mó dotèe in môd straordinâri ind la capacitèe d’ urganiṣêr i compâgn ed partî, Pepòun a’gh ‘l a chêva dimòndi bèin ind al só cûmpit d' aministradōr, mó sèimper cun l'ajót dal só aversâri polétich. I dû, se da ‘na pêrt în sèimper prûnt a quistiunêr, convînt, in môd dûr, ‘d la bontèe ‘d la prôpria posisiòun, a la fîn a’gh’ ‘l a chêven  pó a 'cumudêr e a catêr ‘na solusiòun ch’ a i mèt d'acôrdi.
Al stòri che vînen cuntêdi da Guareschi a’s fân vèder un personâg carateréstich, pîn ed cla tèpica sinceritèe emiliâna, in pêrt ridécol e in pêrt a tót al manēri familiêr. Ind la versiòun pr'al cinêma, Pepòun l’é interpretèe da l’ atôr Gino Cervi. In realtèe, al prém candidèe a la pêrt ed Pepòun l’è stèe l’ istès Guareschi, che però al s’è fât cgnòser subét mìa adât a recitêr davânti a‘na machîna da cínema.
649
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Jacques d'Arc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Jacques d'Arc (1380–1440) 'l era al pèder edla Śvàna 'd Arc. Al Jacques 'l era 'n fatōr ed Domrémy in dla Lorèina. Al Jacques al dvintèva in dal 1423, 'l ansiàṅ dal paéś e dòunca al gh'ìva da tōr sù el tasi e organiśèr al diféśi. 'L era nê a Ceffonds. 'L iva spuśê l'Isabelle de Vouthon (1387–1468), ciamèda anca Romée, in dal 1405. Chi èter fiō dòp edla Śvàna, i éren Catherine d'Arc, Jean d'Arc, Jacques d'Arc e Pierre d'Arc.
Colegamèint estèren
}}
Amantes - Amanti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Amantes - Amanti (Amànt) l'è na pelìcula dramàtica e eròtica dal 1991 ad Vicente Aranda pinsàda a 'l inìsi par vgnir fóra cuma 'n film par la TV a 'l intèran dla série La huella del crimen dla RTVE.
L'è stada bòna 'd vìns'r al Lèòṅ 'd Òr a 'l Fèstival ad Berlîṅ, par l'atōra prutagunìsta Victoria Abril, e dū Prèmi Goya p'r al film e par la regìa.
Sunt
Vèrs la mità di an Sinquànta, in dla Madrid ad Francisco Franco, al suldâ Paco (Jorge Sanz), finî al servìsi militàr, al decìd 'd armàgn'r in dla capitàł spagnōla par catàr lavōr. Da 'l cant suo, la sò muróśa Trini (Maribel Verdú) l'à mis da na banda dimóndi bèsi faghénd la dóna di fat a cà dla famìja dal cmandànd ad Paco (Enrique Cerro). Chi lò al gh cata 'n pòst in na furnàś dla sità ma 'l śōvan al gh dà a muć dòp pôc tèmp parchè al n è minga un mistēr par lò.
Spetànd ad spuśàr-as cun la Trini, Paco al tōś in afìt na cambra da na dóna più granda 'd lò, la Luisa (Victoria Abril), na védva ch'la tira avànti cun di tragatèṅ e fargànd la gint. Chi lē, esénd incóra na bèla dóna, la gh mét pôc a far pèrdar la tèsta a 'l śuvnòt ch'la gh'à in cà e la s al pòrta a lèt. La Trini la 'l vèṅ a savēr e la decìd ad far-as gusàr par la prima vòlta da Paco, su cunsìli dla mujér dal cmandànt, l’Elvira (Mabel Escaño), in manéra ad tiràr-al da la sò banda definitivamènt. A 'l inìsi a pâr ch'la l'àppia abùda vinsa lē ma quèla là la n céd briśa.
Culegamènt estéran
}}
Sette orchidee macchiate di rosso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dutâ 'd un putēr machiavèlic al sasèṅ misterióś al fà fóra tut cal dóni ch'i gh s pàran davànti.|Tagline dal film}}
Sette orchidee macchiate di rosso (Sèt urchidéi maciàdi 'd rós) 'l è 'n film śal dal 1971 'd Umberto Lenzi.
In di marcâ ingléś 'l è cgnusû cuma Seven Blood-Stained Orchids, in Spaggna cuma Siete orquídeas manchadas de rojo, in Germâgna cuma Das Rätsel des silbernen Halbmonds e in Frància cuma Le tueur à l'orchidée.
Sunt
In un parchéǵ ad Róma, in dua ad nòt a gh'è 'n gir ad putàni, 'n óm 'l in cata sù una in màchina, la Marcella dita la tuscàna (Lina Franchi), e pò al la cópa in di malghét cun na bara 'd fèr. Dòp avér-la masàda al gh mét na mèśalùna 'd argìnt in dla maṅ. A s trata 'd un sasèṅ seriàł ch'al s la tōś cun dal dóni e pò al firma i sò masamènt c'n un cióndul lasâ in si cadàvar. La pulisìa, c'n a cap 'l ispetōr Vismara (Pier Paolo Capponi), la n sà c'sa far parchè la secónda vitma, la pitōra americàna Kathy Adams (Marina Malfatti), la n gh'iva gnint da spartìr cun la rója.
N'atra dóna in luna 'd mēl su 'n trên cun sò marè Mario (Antonio Sabàto), la Giulia (Uschi Glas), la prév èsar la tèrsa vitma ma la s salva p'r un pēl. La pulisìa però la fà créd'r a tut ch'la sia mòrta dabòṅ sprand 'd inciuldàr al masadōr durànt al sò funeràł. A la dóna, ch'in cal méntar la s lóga, a gh vèṅ in mènt che dū an prima 'l éra stada in 'n hutèl a 'l mâr insém a cal dóni là cupàdi. Ólt'r a lē, i gh'èṅ armàśi na dóna paranòica, l’Elena Marchi (Rossella Falk), e la sgnōra Sartori (Marisa Mell).
Culegamènt estéran
}}
Sibiōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I sibiōi i èṅ di strumènt muśicài a fiâ ch'i fànan part dla famìja di légn. A s créd ch'i pòs'n èsar qvéi più vèć druâ da 'l óm parchè a s 'n è catâ ad qvéi ch'i daśvènan da 'l Paleulìtic mèdi, fat cun di òs dal bèsti, di còran o in avòri.
Categurìi 'd sibiōl
I sibiōi i s divìd'n in tri grup:
Culegamènt estéran
}}
Róss
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Al róss l é una längua slèva ed maténna d la famajja däl länguv indo-européi. I la bacâjen in 167 e sblîsga miglión ed cristiàn. Ed quisst, 147 miglión äli én in Róssia. L é la längua ufizièl d la Federaziån róssa es l'à anc un statût spezièl al'ONU, e anc in däli ètri urganizaziån internazionèl.
La se dscårr in róss in Ucraina, Róssia bianca, Muldâvia, Kazahstan, Kirghizistan, Tadjikistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Armêgna, Azerbaidjan, Georgia e in di èter sît dal månnd.
Int l'Ugnån européa ai é al 6 % di zitadén chi én bón ed bacajèr in róss. Al róss l é scrétt con l alfabêt ziréllic.
Ligâm
}}
648
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXLVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Cantagâl
Cantagâl' (in Itagliàn Cantagallo) l è na cmónna ed 2930 abitànt in pruvénzia ed Prè in Tuschèna
Phil Collins
{{Metacaixa
Philip David Charles "Phil" Collins RVO, nê al 30 'd śnèr dal 1951 à Lòndra, l' è 'n muśicìsta, cantavtōr, sunadōr, atōr e scritōr ingléś; cgnusû masimamèint c'ma baterìsta e cantànt sia da per lò che dèint'r in dal grùp di Genesis, d' indû 'l deśvìn.
Biugrafìa
Dòp d' aver śughê e sunê la baterìa fin da cìc, al studiarà mùśica e spetàcul per cavèr-gh-la 'd fèr dal pèrti cìchi cum' atōr e modèl. In dal 1970, al Collins al sòuna la baterìa in dla cansòun Art of Dying dl LP All Things Must Pass ed George Harrison. Col só grùp The Freehold al scrivarà la só prima cansòun "Lying Crying Dying".
La só caréra in dal grùp di Genesis
Dop 'd èser stê sintî in 'n' audisiòun per catèr al baterìsta giùst, i Genesis i 'l tośen sìa perché 'l è brêv mo anca sènic. Acsè al Phil al dvèinta fìs ala baterìa a partìr da Nursery Cryme. Di sù e śò col cantànt e fundadōr dal grùp Peter Gabriel, i gh' fan pinsèr présti 'd andèr al só post a la vōś. Quand in dal 1975 al Peter Gabriel al lasa i Genesis p'r andèr a cantèr da per lò, al Phil al tōś pròpi al só post, a partìr da 'l dìsc A Trick of the Tail dal 1976. In dal stès tèimp, Collins al sòuna in di Brand X, na band jazz-fusion ch'la pùblica al prìm album Unorthodox Behaviour col Collins baterìsta. Al Phil al canta e sòuna da baterìsta anca in dal prìm album da solìsta dal Steve Hackett, Voyage of the Acolyte.
Sìngul Mix
}}
Donizone ed Canòsa
{{dialort | dial=Arzân}}
Donizone ed Canòsa (Donizo in latèin) l'é stê un frê italiân. Nasû probabilmèint a Canòsa e stê al mònd tra l' XI e al XII sècol, l'é stê un frê benedetèin dal cunvèint ed Sânt' Apollonio ed Canòsa in dóve al gh'é andê vêrs al 1090, dōp a n' é dvintê ânch l' abê.
Int al tèimp ed la só vèta l'à scrét soquânt léber in latèin, tra quisché l' Enarratio Genesis, ôpra in "distico" in 368 vêrs (al "distico" l'é un campèt fât da 'na côpia ed vêrs) ed carâter religiōş, e la Vita Mathildis o Acta Comitissae Mathildis (Ât ed la cuntèsa Matélda), stôria ed la véta ed la "Grancuntèsa" Matélda ed Canòsa (ch' al ghé stê amîgh e cunfsōr personêl), fât pôch préma dal 1115.
La véta ed Matélda scréta da Donizone l'é un povēma, divîş in dû léber, l'é cunsiderê ed 'na grôsa impurtânsa stôrica cme documèint insém a la véta ed Matélda, ânca se al stîl ed Donizone l'é piotôst grêz e mia struvî.
Lèsta di léber
Treccani, Giovanni: Enciclopedia Italiana Treccani, Istituto Poligrafico dello Stato, Roma, 1951.
Colegamèint d'ed fōra
Al manuscrét a la Bibliotēca "Antonio Panizzi", Rèz
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Donizone trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Grace Min
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'è élta 163 cm e la péśa 64 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. La stà a Boca Raton (Flòrida).
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar sènt-òṅ dal mónd al 10 ad Nuvémbar dal 2014 e l'à vins sinc turnèo ITF in singulàr e òṅ in dópi.
Caréra
La Grace Min la taca a pistàr i camp ITF in dal 2008 e in Maǵ la gh la cava a bàtar l'Eugenie Bouchard par 6-0 6-3. 'L an dòp, tacànd da 'l qualificasiòṅ, la riva in di utàṿ in d'l ITF ad Rock Hill ma la pèrd da la Sharon Fichman. In dal 2010 la gh la cava a rivàr na vòlta in semifinàł e dū vòlti in di quàrt śugànd soquànt ITF.
In dal 2011 la riva in di utàṿ in d'l ITF ad Lexington par pò pèrdar da la Lauren Davis par 6-1 3-6 2-6. In Utóbar la fà incóra méj a Troy (quàrt baténd la Madison Keys e la Camila Giorgi) e a Rock Hill in dua la riva in finàł dand incóra la paga a la Madison Keys e la Camila Giorgi ma lasànd strada in d'l ùlt'm incónt'r a la Romina Oprandi. In Nuvémbar però la Madison Keys la s tōś l'arvìnsida sèg mandànd-la a cà in di quàrt a Phoenix.
In dal 2013 la pasa 'l qualificasiòṅ a Auckland, Acapûlc e a Indian Wells ma la pèrd sèmp'r a 'l prim tùran cun la Mona Barthel, cun la Francesca Schiavone e cun la Lourdes Domínguez Lino. A Charleston la fà méj ma la pèrd a 'l secónd tùran cun la Madison Keys par 6-4 6-3. A 'l Roland Garros la pasa 'l qualificasiòṅ ma pò la bèca la Galina e la Voskoboeva la la manda a cà in tri set c'n al puntéǵ ad 4-6 6-4 7-5. Anc a gl'US Open la và a cà subìt ciapànd un 3-6 1-6 da la Karin Knapp.
In dal 2014 la vins incóra a Innisbrook baténd la Gioia Barbieri in semifinàł par 7-6 6-2 e la Nicole Gibbs in finàł par 7-5 6-0. A Charleston la fà secónd tùran lasànd strada a la Daniela Hantuchová. In Avrìl la vins al tìtul ITF ad Dothan cóntar la Victoria Duval. A 'l Roland Garros incóra na vòlta la pasa 'l qualificasiòṅ par pò pèrdar subìt cun la Garbiñe Muguruza Blanco. In Luj la riva in semifinàł in dal turnèo internasiunàł ad Bad Gastein ma la céd a l'Andrea Petković par 6-4 2-6 4-6. A Båstad la fà fóra l'Anastasija Pavljučenkova par pò pèrdar subìt dòp da l'Aleksandra Panova. In Utóbar la mét in bisàca n'atra finàł ITF ma a Macon cun la Kateryna Bondarenko la céd par 4-6 5-7.
Culegamènt estéran
}}
Born romantic - Romantici nati
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|I rumàntic i n èṅ mia mòrt... l'è ch'i n staṅ minga tant bèṅ!|Tagline dal film}}
Born romantic - Romantici nati (Rumàntic nâ) l'è na cumèdia ingléśa dal 2000 ad David Kane ch'al l'à anc scrita.
In dla culòna sunóra, firmàda par Simon Boswell, i s càt'n anc di pès ad Ricky Martin (La Bomba), ad Dean Martin (Sway), ad Frank Sinatra (I Wish I Were In Love Again), dla Nina Miranda (Yes Sir I Can Boogie), di Morcheeba (Fear & Love) e àt'r incóra.
Sunt
Fergus (David Morrissey) al riva da Liverpool, la sità in du 'l è nâ, a Lóndra par pascàr la sò ex muróśa da i tèmp dla scōla, la Maureen Docherty dita "Mo" (Jane Horrocks), che lò 'l iva mulâ òt an prima a 'n pas da 'l matrimòni par tgnir adrē a 'l sò sógn ad sfundàr in dal mónd dla mùśica cuma chitarìsta. Eddie (Jimi Mistry) 'l è 'n rapinadōr ad quàtar sòld ch'al gh'à da mantgnìr sò pàdar e ch'al s inamóra dla Jocelyn (Catherine McCormack) na ragàsa ch'la prepàra 'l tómbi ad mistēr. Frankie (Craig Ferguson) 'l è 'n óm rumàntic intraplâ in di an Sinquànta, al gh'à 'l ciòld fis par Frank Sinatra e al tîṅ adrē a la śnòb Eleanor (Olivia Williams), restauradōra ad dè e balarìna 'd salsa la nòt. 'L è separâ da sò mujér ma 'l viṿ incóra sèg in dal stés apartamènt.
'L è in dal Salsa Club ad Lóndra che chi siē lè i s càt'n ad nòt par védar se finalmènt 'l amōr al scrucarà anc par lōr. E Jimmy (Adrian Lester) al gh'à la manéra ad cgnós'r-i parchè lì lōr i tōśan al sò taxi par spustàr-as.
Culegamènt estéran
}}
Wolfgang Amadeus Mozart
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Wolfgang Amadeus Mozart, ch'al s ciamèva p'r intēr Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart, (Selśbùrg, 27 de śnêr 1756 - Vièna, 6 'd disèmber 1791), 'l è stê ùn di piò famóś cumpusidōr e sunadōr edla stòria dla mùśica, austrìec, mìster dal Clasicìśum.
Biografìa
Al Mòśart (ciamê dai amìg "Wolfi" e anca "Wolferl") 'l era nê a Selśbùrg da 'l Leopôld e da l'Anna Maria Pertl. Al pèder Leopôld 'l era 'n viulinìsta cgnusû e anca 'n cumpuśidōr a 'l dipendèinsi dl Arsivèscuv ed Selśbùrg Anton von Firmian. Al śóven Mośart al feva vèd'r al só grand talèint per la mùśica infin da cìc: 'l imparèva a sunèr al sèmbel e pò 'l viulèin a trī o quàt'r an, tulènd 'l eśèimpi da 'l pèder e anca da la surèla più granda, la Maria Anna, sunadóra anca lē; al cumpunìva un minuèt e 'n pês per più strumèint a sē an, e al gh'ìva cla capasitê 'd arcgnùs'r el noti da per lōr che, in dal camp muśichêl, a s ciàma "avér-eg 'l urèć asolû". Col vèder che 'l fiōl 'l era acsè geniêl, al pèder Leopôld 'l al purtèva acsè cichîn da 'l Prìnsip Eletōr edla Bavéra Masimiliàṅ III per fèr-'gh-el scultèr a sunèr; soquànt mēś più têrd, al putèin al vgnìva preśentê a Vièna a l' Imperadóra Marìa Teréśa 'd Àvstria. Vers al 1763, al pèder al s tōś dal tèimp lìber dai só impègn ed lavōr p'r andèr, insèm a la famìja, a fer cgnùs'r e scultèr sunèr al ragasōl in di salôt più aristocràtic edl' Evròpa 'd cal tèimp lè, c'm'a Mòneg, Avgùsta, Stuchèrda, Mannheim, Magònśa, Francfòrt, Brusèl e Parì, pò Londra, L'Aja, Àmsterdam, Parì, Liòun e la Svìsra. In cal perìod ed viâś chè, al ragasōl Mòśart al cgnùs al Johann Schobert a Parì, e 'l Johann Christian Bach, fiōl dal Johann Sebastian Bach, a Londra: la só imaginasiòun e 'l interèsi p'r al camp muśichêl al crès dimòndi e 'l gh'la chèva anc ed cumpòner el primi sinfunìi, el numer 17 e 19 dal Catàlog Köchel, dop che dal sunèdi per sèmbel. Turnê a cà dop trī an ed viàś per l' Evròpa, al ragâs al s mèt a studièr cun più chelma e 'l cumpòun dagli ètri ōvri, c'ma Die Schuldigkeit des ersten Gebotes ('L ôblig dal prìm cumandamèint) dal 1767, l'ōvra Apollo et Hyacinthus (1767) e dagli ètri. In dal 1768 al Mośart al vin in Itàglia indû al s fà cgnùser in del só grandi capasitê muśichèli, mèinter ch'al va avànti a scrìver dimòndi cumpuśisiòun. In dal 1772, mort 'l arsivèschev ed Selśbùrg Anton von Firmian, i Mośart pèd'r e fiōl i armàgnen a 'l dipendèinsi anca dal nōv arsivèscov Colloredo, mo al Wolfgang al gh' à d'adatèr i só scrìt muśichêl a 'l cambiamèint ed gust dal nōv prelê e anc'al sufrìs 'd ann èser mìa tgnû in cla cunsiderasiòun ch'al vrèv. Un viàś a Mannhaim e a Parì dal 1777 'l al persuêd che per lò a nn'è mia incòri al mumèint 'd avér-eg dal sucês fóra ed cà, e anc'al pèder, che incòri al ghe stà drē, 'l al cucia a turnèr a lavurèr p'r al vèscuv ed Selśburg per soquànt tèimp. In dal 1781 però al Mośart al ne gh'la chèva piò ed reśìster e al s tóś fóra da 'l dipendèinsi dal Colloredo cun 'l andèr a Vièna. Là, in dl an dôp, al tōś per mujér la Costànsa Weber. In dal 1786 al Mośart al cumpòun Le nozze di Figaro, da la cumédia dal Bomarscé e librèt edl abê itagliàn Lorenzo da Ponte. La rapreśentasiòun in di teàter dal Nósi, prìma a Vièna e pò a Prèga, la gh'dà dimòndi sucês e però anc na quèlc invìdia da chi èter muśicìsta.
Mùśica da Céśa
18 Mèsi:
Colegamèint estèren
}}
.storage
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Candyman - Terrore dietro lo specchio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Custâ òt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad vint-sinc.
Sunt
L’Helen Lyle (Virginia Madsen) l'è na studènta dl'università ch'la pòrt' avànti di studi dal tradisiòṅ di tèmp 'd al dè 'd incō. Méntar l'è drē a far dal dmandi a di ragàs dascurénd dal superstisiòṅ, la vèṅ a cgnusénsa dna legénda ligàda a 'l persunàǵ ad Candyman (Tony Todd). Chi lò 'l éra 'n négar ad nóm Daniel fiōl 'd un séruv dla Luiśiàna. P'r al fat ch'al fus anc brâv a dipìnśar, 'n óm pîn ad bèsi e pruprietàri ad dimóndi fónd al 'l iva ciamâ par far 'n artràt a sò fiōla Caroline ma pò al ròbi i aṅ tòlt na piga difarénta, c'n i dū śōvan ch'i èṅ dvintâ amànt e lē gravda. Un quèl dal gènar a n psiva minga èsar pardunâ: tut al paéś al s éra mis a dar-'g adòs turturànd-al e tajànd-ag via na maṅ c'n un śghét ruśnènt. Impinî pò ad mēl, 'l è stâ lasâ murìr sóta soquànti bréschi, quaciâ da 'n sam ad béghi rabìdi. A s cònta che na parsòna, guardànd-'ś in un spèć e dgénd par sinc vòlti al sò nóm, la sarés bòna 'd arciamàr da 'l nòstri bandi “Candyman”, ch'adès al gh'arév 'n anśinèl a 'l pòst dla maṅ, ma a cóst dla vita.
Dòp ès'r andàda in dal pòst in dua Daniel 'l éra stâ cupâ in alóra, ciamâ Cabrini-Green, e avér-al ciamâ da drē da 'n spèć, dla gint la taca a pèrdar la vita. Al brut 'l è ch'la pulisìa la créd ch'la sia stada pròpria l’Helen a masàr-i.
Culegamènt estéran
}}
Sabotatori
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tiràr via la mascra a 'l óm ch'at gh'à da drē!|Tagline dal film}}
Sabotatori (Sabutadōr) 'l è 'n thriller sentimèntàl dal 1942 'd Alfred Hitchcock girâ in biànc e négar. In Itâglia 'l è anc cgnusû c'n al nóm ad Danger.
Al film 'l è stâ prudót par Frank Lloyd di Universal Studios ch'l à pagâ sènt-trentamìla dòlar e al 10% di incàs a David O. Selznick par psēr druàr Hitchcock.
Sunt
Acuśâ par śbali 'd avér tragatâ a 'l sabutàǵ dla fàbrica in du al lavóra, ch'la mónta di aparéć a Los Angeles, Barry Kane (Robert Cummings) al gh la cava a scapàr via da la pulisìa par mét'r-as a pascàr da par lò al sabutadōr, qvél véra. Chi lò al s ciàma Frank Fry (Norman Lloyd) e 'l è 'n agìnt naśìsta. Druànd cal pòchi infurmasiòṅ ch'al gh'à, 'l uperài al riva in dal ranch dal sgnór Charles Tobin (Otto Kruger) che però 'l è òṅ 'd acòrd c'n i tedésc e 'l al fà arestàr.
Anc c'n al manéti adòs, Barry al gh la cava a libràr-as da la màchina dal fòrsi d'l órdan. Durànt la fugìda, chi lò al finìs in dla camàta 'd un vèć muśicìsta òrub, Phillip Martin (Vaughan Glaser), ch'al gh preśénta la sò anvōda, la Patricia (Priscilla Lane). Chi lē a 'l inìsi la finś ad fidàr-'s ad lò ma invéci la gh'à in mènt ad purtàr-al da la pulisìa, avénd sintî a la ràddio ch'i al pascàvan, ma pò la s persuàd che lò al n gh'intrìs gnint e la gh dà acsè 'l sò apòǵ. A taca anc a nàsar quèl fra lōr dū.
Dasfrutànd un pasàǵ ch'i gh'ìvan dâ gl'artìsta 'd un circ, i dū i rìvan prima in un vilàǵ bandunâ, druâ cuma punt 'd apòǵ da i sabutadōr, e pò a New York in dua a gh'è na fèsta par catàr sù di bèsi da dar a i pòvar. Barry al gh'à in fiṅ da cumbàtar Fry insìma a la Statṿa dla libertà c'n al risć ad strabucàr śò e ad spaplàr-as par tèra.
Culegamènt estéran
}}
Un tuffo nel passato (film 2010)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dà 'n cals a 'l pasâ.|Tagline dal film}}
Un tuffo nel passato (Un tuf in dal pasâ) l'è na cumèdia americàna dal 2010 ad Steve Pink.
.ford
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Un tuffo nel passato (film 2010)
Custàda trénta-siē migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò fat sù dagnóra ssanta-sinc. In dal film i s càtan soquànt pès an Utànta cuma Home Sweet Home di Mötley Crüe, Louder Than a Bomb di Public Enemy, Modern Love ad David Bowie, True di Spandau Ballet e Once in a Lifetime di Talking Heads.
Sunt
Adam (John Cusack ), Nick (Craig Robinson) e Lou (Rob Corddry) i èṅ tri amìg su i quarànta ch'i n èṅ minga cuntènt dla sò vita esénd al prim un put dasfurtunâ in amōr, al secónd 'n èx muśicìsta stuf di còran ch'la gh mét sò mujēr Courtney (Kellee Stewart) e 'l tèrs 'n imbariagòs deprès c'n un tintatìṿ ad suicìdi andâ mâł.
Par tiràr-as sù, i tri i decìd'n insém ad far na vacànsa in muntàgna, in dal Kodak Valley Ski Resort in du i s éran divertî dimóndi in dal 1986, quànd i Poison i ìvan sunâ là. Adam al s pòrta sèg anc sò anvōd Jacob (Clark Duke), fiōl ad sò surèla Kelly (Collette Wolfe). Rivâ in d'l hutèl, al camarēr sénsa 'n bras Phil (Crispin Glover) al gh dà la cambra 'd in alóra e i quàt'r i s fàn'n un bagn in dla vasca idrumasàǵ. A n sèrt punt na bvanda in latìna la finìs su i cmand letrònic faghénd saltàr incòśa. La vasca, dvintàda na màchina dal tèmp, la i spedìs indrē a i tèmp dla prima vacànsa.
Jacob al mét in guàrdia i àtar tri dgénd-ag ch'i n gh'aṅ minga da far difarènt rispèt a i tèmp vèć o sinò al futûr al sarà ruinâ.
Culegamènt estéran
}}
Cogito ergo sum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Cogito ergo sum 'l è na manéra 'd dir latèina ch' la 'l ìva dìta 'l filòśuf francéś dal Sesèint Renê Cartéśi, prìma in francéś in dal só "Discours de la méthode" (1637) e pò in latèin in di só "Principia philosophiae" dal 1644: al Cartéśi al scrivìva cla frêś chè vlènd intènder che s' a gh' è 'n punt sicùr d' in dû partìr per fer di èter ragiunamèint, alóra a psòm cumincèr da la certèsa che s' a sòm a drē a pinsèr, 'n quèl da n' dubitèr mìa 'l è ch' a sòm a ste mond.
Ligàm a fóra
}}
1519 (nùmer)
{{Metacaixa
Proprietê matemàtichi
Al 1519 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 7 col 217: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Vita Mathildis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
La  Véta ed Matélda ( Vita Mathildis in latèin – Vita di Matilde in italiân) o "Ât ed la cuntèsa Matélda" (Acta Comitissae Mathildis in latèin - Atti della contessa Matilde in italiân) l'é la stôria in latèin scréta t'r al 1111 e al 1116 dal frê benedetèin Donizone ed Canòsa, frê dal cunvèint ed Sânt Apollinare ed Canòsa, insém a la véta e i fât famōş ed la Grancuntèsa Matélda ed Canòsa.