cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saisai Zheng
Caréra
In dal 2014 la fà sudàr la Sara Errani a 'l prim tùr'n ad Shenzhen (6-0 3-6 7-6 par la rumagnōla). In Mars la pasa 'l qualificasiòṅ a Charleston ma la pèrd subìt cun la Jaroslava Švedova par 2-6 6-3 5-7. In Maǵ la vins 'n ITF da sinquànta-mila dòlar a Anning (6-2 6-3 a la Jovana Jakšić). In Agóst la riva a 'l secónd tùran di US Open in dua la pèrd in tri sét da la Lucie Šafářová, pò la fà i quàrt a Hong Kong (4-6 3-6 da la Sabine Lisicki) e la semifinàl a Tientsin in dua l'è bòna 'd bàtar lung la via la Tímea Babos, la Jelena Janković e la Sorana Cîrstea prima 'd cédar a l'Alison Riske par 0-6 1-6.
In dal 2015 la riva in semifinàl a Shenzhen ma la pèrd da la nùmar tri dal mónd, la Simona Halep. In Avrìl e in Maǵ la vins dū ITF ad fila da setsènt-sinquantamìla dòlar aśiàtic. In Setémbar la bat l'Alison Riske e l'Irina Falconi in d'l International ad Tokyo ma pò la céd a Christina McHale in di quàrt. Anc a Guangzhou la riva in di quàrt ma la Sara Errani la la spasa via par 6-1 6-0.
Eurìel (nòm)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Saisai Zheng
Culegamènt estéran
}}
Eurìel (nòm)
Eurìel o Evrìel l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Eurialo o Euriale per la dòna, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm, ed derivasiòun gréca antìga, al deśgnarèv da 'l do paròli ευρυς (eurys, "grand") e αλος (alos, "tèra", "sit"), vlènd significhèr "tèra granda" o anca "posidèint".
Colegamèint estèren
}}
Trae Crowder
{{metacaixa
1349
Al 1349 (MCCCXLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Trae Crowder
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Trae Crowder, cgnusû anc cum Al Redneck Liberàł (Celina, 8 'd Avrìl dal 1986) 'l è 'n còmig uriginàri dal Tennessee ch'l à scrit, insém a Corey Ryan Forrester e a Drew Morgan, al manifèst The Liberal Redneck Manifesto: Draggin' Dixie Outta the Dark (Al manifèst dal Còl Rós Liberàł: Tirànd fóra da 'l scûr al teròṅ) vgnû fóra anc cuma lìbar.
Crowder, ch'l è spuśâ e 'l gh'à dū fiōi pìcui, 'l è carsû in dla campàggna dal Tennessee. 'L è stâ 'l ùnic dla sò famìja bòṅ a ciapàr un Master in Business Administration a scōla.
In dal 2010 'l à tacâ la sò caréra 'd còmig faghénd dal cabaret in un club dla sità ad Knoxville. In séguit 'l à dâ vita a 'l persunàǵ dal Redneck dla sinìstra liberàla, cun 'n asènt sudìsta dimóndi ma dimóndi pēś, e i sò vìddeo su 'l YouTube i èṅ stâ vdû da di migliòṅ ad parsòni. Par via ad cal sucès chè Trae 'l à tacâ a ès'r òspit in soquànt prugràma televiśìṿ e radiufònig.
Ed Butowsky
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Edward "Ed" Wayne Butowsky (Chappaqua, New York, 12 fervêr 1962) 'l è 'n comèintadōr e analìsta finansiàri ed Dallas ch'al catèva dl'ètra notorietê in cunbinasiòun col chêś Seth Rich.
Colegamèint estèren
}}
836 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 836 (ôtseinttrèintasē, ottocentotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 835 (ôtseinttrèintasìnc) e 'l vin prìma dal 837 (ôtseinttrèintasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseinttrèintasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 836 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 418: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Roland Garros
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Roland Garros (a s lèś [ʁɔlɑ̃ ɡaʁɔs] in francéś) 'l è 'n turnèo ad tènis ch'a s tîṅ tut i an a Parì da mità Maǵ a 'l inìsi 'd Śugn.
'L è 'l secónd evènt dal Gran Ślam d'l an, dòp gl'Australian Open, avèrt a masć e fémni. La prima edisiòṅ la gh'è stada in dal 1891 ma in alóra i gh psìvan śugàr sōl di atléta francéś. Da 'l 1925 'l è invéci riservâ a tut tgnénd adrē a 'l clasìfichi mundiàli.
Al nóm dal turnèo, cgnusû anc cuma Open ad Frància, 'l è in unōr ad Roland Garros, un pilòta 'd aparéć francéś dla Prima guèra mundiàla. A s śōga su la tèra batùda rósa e i vinsidōr i ciàpan dumìla punt e 'n aségn ad dū migliòṅ 'd euro.
Tgnénd adrē a 'l palmarès, al śugadōr più vinsènt chè 'l è 'l spagnōl Rafael Nadal ch'l à purtâ a cà déś tìtui, pò a gh'è Björn Borg cun siē. Fra 'l dóni a 'l prim pòst a gh'è l'americàna Chris Evert cun sèt vìnsidi mént'r a 'l secónd a gh'è la tedésca Steffi Graf cun siē.
Fra gl'itagliàṅ a gh'è da nutàr i dū tìtui ad Nicola Pietrangeli (1959 e 1960) e òṅ 'd Adriano Panatta (1976) e dla Francesca Schiavone (2010) ch'l'à fat anc finàł in dal 2011 acsè cuma la rumagnōla Sara Errani 'l an dòp.
Culegamènt estéran
}}
411
Al 411 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Uncut - Member Only
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al prim film dal cas.|Tagline dal film.}}
Uncut - Member Only (Sénsa taj - Sōl p'r i Mémbar) l'è na cumèdia dal 2003 ad Gionata Zarantonello ch'al l'à anc scrita.
'L è custâ duśènt-mila euro.
Sunt
Al pòvar Francesco Marelli dit Ciccio (Franco Trentalance), scritōr e malnét, al s è fat mâł a na gamba mént'r al s litgàva cun la sò muróśa, la Jasmine, e adès 'l è custrét a 'rmàgn'r a lèt spitànd ch'i sò òs i s mét'n a pòst. Ma a star lè a far gnint i gh vènan dū maròṅ e al decìd acsè ad ciamàr dal dóni ch'al cgnós par far-i vgnir lè a far-'g un “lavursèṅ”.
A riva lè la Lisa (Cristina Mazzuzzi) pò 'l infarmēr Pasquale (Fausto Zulli) ch'a gh mét i punt ma anc na pulisiòta ch'la gh dà la cólpa dla mòrt dla Jasmine ma giusà s'l'è pròpria andàda acsè.
Nòti
}}
Hannover
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Hannover (a s lèś [haˈnoːfɐ] in tedésc) l'è na sità dal sèntar-nòrd dla Germâgna ad sincsènt-daśdòt-mila abitànt, capitàla dla Sasògna Basa. Miténd insém tut i cumùṅ dl'àrea metrupulìtana la pasa 'l migliòṅ 'd abitànt.
In dla sità a gh pasa 'l fiùm Leine e la pōl cuntàr su trédas dastrét urbàṅ ciamâ Stadtbezirk e siē quartēr. Dòp la secónda guèra mundiàla, in du l'è stada dastrùta dagnóra dal tut, l'è stada tiràda sù 'd nóṿ druànd di critèri urbanìstic mudèran.
'L è 'n impurtànt sènt'r industriàł (al màchini dal Volkswagen, al gumi dla Continental e 'l baterìi dla VARTA) e cumersiàł e in dal 2000 'l à tgnû a batéś la manifestasiòṅ d'l Expo tant ch'la sò féra l'è la più granda dal mónd.
Al sò sìndig, da 'l 2013, 'l è al sucialìsta Stefan Schostok.
Culegamènt estéran
}}
1224 (nùmer)
{{Metacaixa
Al 1224 (mileduśeintveintquàter, milleduecentoventiquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1223 (mileduśeintveintetrī) e 'l vin prìma dal 1225 (mileduśeintveintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintveintquatréśim post.
Èter progèt
}}
Creepshow
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I dìśan ch'a meśanòt i sucédan di quèi spavintóś...|Tagline dal film}}
Al gh'à abû dū séguit: Creepshow 2 dal 1987 e Creepshow 3 dal 2006.
Sunt
Stan (Tom Atkins), pàd'r ad famìja, al bèca sò fiōl pìcul Billy (Joe King) lèśar di giurnalèṅ ad scarésa dla sèrie Creepshow. Dòp ès'r-as litgâ sèg al i buta via in dal rusc e pò al và a punsàr in sal divàṅ cardénd 'd ès'r a pòst. Billy al dmanda a i persunàǵ dal fumét ad vindicàr-al e, magicamènt, lì lōr i tōśan vita muciànd-as pò 'd intór'n a la cà.
Prim epiśòdi: La fèsta dal papà
Nathan Grantham (Jon Lormer), cupâ soquànt an prima par sò fiōla Bedelia (Viveca Lindfors), al tórna da 'l mónd di mòrt al dè dla fèsta dal papà pròpria quànd lē e chi àtar parènt i mét'n insém p'r arcurdàr-al. Nathan al s fà giustìsia e pò al magna la tórta.
Secónd epiśòdi: La mòrt da par lò ad Jordy Verrill
Un minciòṅ 'd un cuntadèṅ, Jordy Verrill (Stephen King), al cata na sira un meteurìt pìcul ch'l è cascâ śò in dal sò sit. A 'l inìsi lì lò 'l è tut cuntènt cardénd ad psēr-ag far di bèsi ma pò a sucéd che Jordy al taca a dvintàr 'n àrbul pîṅ ad fój e 'l ùnic quèl ch'al pōl far 'l è qvél ad sparàr-'s in bóca.
Tèrs epiśòdi: Marèa élta
Richard Vickers (Leslie Nielsen), un marè ch'al n è minga tant a pòst, al decìd ad far-'g-la pagàr a sò mujér Becky (Gaylen Ross) parchè la gh mét i còran c'n al sò amànt Harry Wentworth (Ted Danson). Par vindicàr-as al i saplìs in dla spiàgia in fiṅ a 'l còl spétand pò ch'la marèa la faga 'l sò efèt andgànd-i. Ma cla nòt lè 'l óm al n pōl minga gudēr-as tròp la sò traplàda parchè chi àtar dū i tórnan da lò cuma di śómbi mój pódag e i al custrìnśan a far na fiṅ cumpàgna a la lōr.
Quìnt epiśòdi: I t tràś'n adòs
Upson Pratt (E.G. Marshall) 'l è 'n vèć tarulî pîṅ ad bèsi ch'al gh'à la manìa dal pulî. Par cal mutìṿ chè al s è ardùt a vìv'r in 'n apartamènt asètic e cun di guànt sèmp'r adòs. Al n s cumpatìs pròpria briśa gl'insèt e quànd al véd 'n scarafàś cùrar in dla sò cuśìna al và fóra 'd tèsta. Ma tacàr na guèra cun cal bestiulìni lè a pōl èsar periculóś s'i èṅ di migliòṅ.
Culegamènt estéran
}}
1796 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1796, mo invéci 'l an 1796, 't ê da 'ndèr chè) Al 1796 (milsetseintnovantasē, millesettecentonovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1795 (milsetseintnovantasìnc) e 'l vin prìma dal 1797 (milsetseintnovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintnovantaseéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1796 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 898: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1712 (nùmer)
{{Metacaixa
Alberto Giorgetti
{{Metacaixa
1712 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1712, mo invéci 'l an 1712, 't ê da 'ndèr chè) Al 1712 (milesetseintdòdeś, millesettecentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1711 (milesetseintùndeś) e 'l vin prìma dal 1713 (milesetseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesetseintdodicéśim post.
Alberto Giorgetti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1712 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Alberto Giorgetti
Alberto Giorgetti (Veróna, 8 ad Setémbar dal 1967) 'l è 'n pulìtig itagliàṅ ad Fòrsa Itàglia. A la cambra di deputâ 'l à fat al sót-segretàri a 'l Ministēr dl'Ecunumìa e dal Finànsi da 'l 2008 a 'l 2011 e da 'l 2013 a 'l 2014.
Biugrafìa
Laureâ in ecunumìa e cumèrs, al taca na caréra pulìtica da śōvan cun qvéi dal MSI, pò Aleànsa Nasiunàla.
Cun cal partî chè 'l è elèt deputâ da 'l 1996 a 'l 2006, pò Giorgetti al pasa a 'l Pòpul dla Libertà in fiṅ a 'l 2013 quànd 'l è 'n mémbar fundadōr dal Nóṿ Sèntar-Dèstra 'd Angelino Alfano. Da 'l 2014 al fà part ad Fòrsa Itàglia.
Culegamènt estéran
}}
Cocco di nonna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Spasóś dal tut e spurcaciòṅ pròpria!|Tagline dal film}}
Cocco di nonna (Cuchèṅ dla nóna) l'è na cumèdia vulgaròta americàna dal 2006 ad Nicholaus Goossen.
Custâ sinc migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù siē e siē.
Sunt
Alex (Allen Covert) 'l è 'n put ad trénta-sinc an che, dòp avēr mulâ 'n lavōr da raśunēr par sò pàdar, al s è mis a far al culaudadōr ad śōg vìddeo in dla cumpagnìa dal sgnōr Cheezle (Kevin Nealon), un quèl ch'a gh piàś dimóndi da piò anc tgnénd in cònt la sò natùra 'd bambusòṅ. Un dè al vîṅ sfratâ via 'd cà parchè 'l amìg ch'al spartìva 'l apartamènt sèg, Josh (Jonathan Loughran), al s éra mis a druàr i bèsi d'l afìt p'r andàr a putàni. Alex 'l è acsè custrét a catàr-'s in du star; prima al dmanda ajùt a Dante (Peter Dante), un tisi ch'al gh vénd la marijuàna, pò a 'l sò culéga Jeff (Nick Swardson), un ragàs ch'al viṿ incóra c'n i suo e ch'al s cumpórta incóra cuma s'al fus un putèṅ. A la fiṅ Alex al s adàta a star a cà 'd sò nunóna Lilly (Doris Roberts), na vècia ch'la gh'à in cà anc n'insiminìda ch'la magna dal madśìni a clasiòṅ, la Bea (Shirley Knight), e n'atra amìga ciamàda Grace (Shirley Jones).
A 'l lavōr Alex, insém a Jeff, a Kane (Kelvin Yu) e a Barry (Jonah Hill), al gh'à da testàr un śōg nóṿ invintâ da cal preśuntuóś ad J.P. (Joel David Moore). La manager Samantha (Linda Cardellini) la gh mét présia parchè al gh'à da èsar vindû in di negòsi ch'a gh cala pôc. Da 'l cant suo Alex 'l è drē a dar vita a 'n śōg tut suo ciamâ Demonik.
Culegamènt estéran
}}
Flavia Vento
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Baby I love you, baby I need you, baby I want you tonight. Chico jo te quiero.|Teśôr a t vój bèṅ, teśôr a gh'ò biśógn ad tè, teśôr a t vój stasìra. Baghét mè a t vój.|Moreno, 2001|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Flavia Vento (Róma, 17 'd Avrìl dal 1977) l'è na mudèla dla reclàm, atōra, cantànta e showgirl itagliàna.
Biugrafìa
Flavia Vento la nas da na màdar ulandéśa e pàdar itagliàṅ. Dòp avér ciapâ al diplòma in lìngui, la taca a lauràr cuma mudèla a Milàn e a Parìś.
La sò caréra la partìs cun dal reclàm: in dal 1994 cun quéla dla Ferrero Rocher e in dal 1995 cun quéla dla Neutro Roberts. In séguit la s impéggna anc par la Lavazza in dal 1999 insém a Tullio Solenghi e par 'l Enel in dal 2000 insém a l'Alessia Merz.
In televiśiòṅ la fà la Dèa dla Furtùna in dal prugràma Il Lotto alle Otto e la baghéta sót al tàvul in Libero, na traśmisiòṅ ad schèrs telefònic ad Teo Mammuccari.
In chi an lè la fà un calendàri cavàda śò p'r al mensìl Boss e un servìsi par Playboy.
In dl'Istâ dal 2001 la rècita a teàtar Gli uccelli 'd Aristofane, insém a Franco Oppini e Ninì Salerno. Par Rai 2 la cundùś Stracult e l'è la prutagunìsta dal vìddeo Il Mambo Del Giubileo 'd Er Piotta.
La taca anc a recitàr: in dal 2002 in dla fiction ad Rai 2 Cinecittà cun Barbara De Rossi e in dal 2003 in dal film Andata e ritorno 'd Alessandro Paci. L'incìd anc un sìngul, Moreno.
In dal 2004 la s davśina a la pulìtica. Dòp avér dit ch'la gh'à la Margherita in simpatìa, la dà pò al sò apòǵ a Francesco Storace in di elesiòṅ dal Lâzi, curénd p'r al Partî liberàl Itagliàṅ. In òṅ di sò cumìsi, trasmìs anc par Striscia la Notizia, la diś cal lavór chè: «E pò, uhm. Ca'l chè, mè a metrév la mè fàcia par d'ideài ch'i èṅ, pròpria acsè, la guèra». La ciàpa 27 vōt. In di méś sucesìṿ in dal sò blog la tóś dal puśisiòṅ in favór dal bèsti e p'r i caṅ in particulàr.
In dal 2006 la fà 'n àtar film, Parentesi tonde insém a Karim Capuano, Raffaella Lecciso, Antonio Zequila e Giucas Casella.
L'à partecipâ anc a dū reality show: La Fattoria in dal 2004 e l'Isola dei Famosi in dal 2008 e in dal 2012.
L'è stada tòlta dèntar a 'l scàndal ad Vallettopoli p'r un ricàt preśùnt in di cunfrònt dal capitàṅ dla Roma, Francesco Totti, ma la soubrette la casa via i acùśi.
In d'l Agóst dal 2012 la s arlìa in n'intervìsta fata a 't setimanàl "A" p'r al fat ch'la fà fadìga a lauràr in dal mónd dal spetàcul, dgénd ch'a i sò tèmp a gh'éra più selesiòṅ in televiśiòṅ.
1568 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1568, mo invéci 'l an 1568, 't ê da 'ndèr chè) Al 1568 (milsincseintessantòt, millecinquecentosessantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1567 (milsincseintessantasèt) e 'l vin prìma dal 1569 (milsincseintessantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintessantotéśim post.
Un lenzuolo non ha tasche
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|E i bèsi in du i mitrév-j-a? Un linsōl al n gh'à mia bisàchi.}}
Un lenzuolo non ha tasche (Un linsōl al n gh'à mia bisàchi) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 1974 ad Jean-Pierre Mocky ch'al 'l à anc recitâ faghénd al prutagunìsta. 'L è trat da 'l rumànś No Pockets in a Shroud 'd Horace McCoy.
'L è stâ girâ a Parì, a Rouen e a Alfortville. In Itàglia a gira na versiòṅ ch'a gh cala mèśóra.
Al linsōl dal tìtul al sarév qvél ch'a s drōa par quaciàr i mòrt.
Sunt
Michel Dolannes (Jean-Pierre Mocky) al fà 'l giurnalìsta laurànd in un giurnàl impurtànt d'l editōr Thomas (Michel Galabru), al francéś “République Dernière”. Esénd ch'al n pōl minga scrìvar qvél ch'al vrév, la véra, al decìd ad licensiàr-as par dar vita a na rivìsta ciamàda “Al Cośmopulìta” in du finalmènt al gh'à la manéra 'd cuntàr i fat in na manéra sćèta, sénsa guardàr in fàcia a ninsòṅ, gnanc a i putènt o a i finansiadōr che, śibénd i bèsi dla reclàm, i t faṅ srar i òć quànd a gh fà còmad.
Jutâ par na dóna ebrèja uriginària dl'Ugnoṅ Suviètica, la Mira Barnowski (Myriam Mézières), e p'r al sò amìg Jo (Christian Duvaleix), Dolannes al gh la cava a far vgnir fóra 'l prim nùmar dla rivìsta, stampàda par 'l editōr indipendènt Laurence (Daniel Gélin), dascurénd 'd un scàndal in dal mónd dal fólbar taśû da tut in du 'n purtēr 'l éra stâ pagâ par ciapàr di gòi.
In cal méntar la vècia muróśa dal giurnalìsa, l’Avril (Sylvia Kristel), la spóśa 'l banchēr Raymond (Michael Lonsdale) anc s'l'è incóra inamuràda 'd lò.
Cun 'l ajùt dal cumisàri Bude (Jean Carmet), ch'al gh diś in du l'è andàda a star l'infarméra Jeanne Crestier (Katia Romanoff), Dolannes adès 'l è lè lè par dasquaciàr i segrét dal dutōr Carlille (Jean-Pierre Marielle), un cirùśig sénsa scrùpui e pulìtig catòlig che durànt al sò uperasiòṅ par far aburtìr clandestinamènt cal dóni, tri 'd lōr i èṅ mòrti. La Jeanne la sà incòsa e l'è prònta a testimuniàr ma 'l mèdag al s dà da far prima dmandànd a Raymond ad saràr i rubinét di finansiamènt a Laurence, par custrìnś'r a cinsuràr gl'artìcui 'd Michel, pò mandànd tri óm a dar dal bòti a 'l giurnalìsta par dar-ag na lesiòṅ.
Michel al n céd minga ma al gh'à biśógn ad bèsi par tiràr avànti e 'l s fà mantgnìr cóntar vója par na dóna burghéśa, la Madame Mardène (Martine Sarcey), ch'la gh ślunga 'n quàlc aségn in cambi 'd sès. La rivìsta la vîṅ fóra listés druànd i machinàri 'd stampa 'd 'n amìg dla Mira, Nathaël Grissom (Francis Blanche), e Carlille al decìd ad tōr-as la vita.
Liòṅ
{{Metacaixa
Un lenzuolo non ha tasche
Sunt
'N uperàj sindacalìsta ch'al lavóra par Laurence, Culli (Michel Constantin), al cònta a Dolannes ch'al sìndig sucialìsta Minecci (Paul Muller), espunènt pulìtig dimóndi impurtànt a livèl nasiunàł spuśâ cun l’Anne-Marie (Lisa Livane), al s purtàva a lèt di ragàs, anc qvél 'd un dirigìnt cumunìsta pò catâ mòrt sóta 'n trêṅ. I sàltan fóra i tragatèṅ di pulìtig ad tut i partî ch'i éran 'd acòrd in dal far di afâr muśnènt, Carlille, Minecci, Bernard (Guy Denancy) e Ferdinand Blesh (Pierre Gualdi), giùdas ad dèstra finansiadōr dal “République Dernière” ch'al gh'à 'n un fradèl purcùs da quaciàr parchè al và c'n al putàni, Justin (Michel Serrault), e na fiōla brica ciamàda Liliane (Marisa Muxen) ch'la decìd ad spuśàr al giurnalìsta, cgnusû quànd i fàvan teàt'r insém.
Liòṅ
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Liòṅ (in Francéś Lyon, a s lèś /ljɔ̃/) l'è na sità dla Frància sentràla ad 496.343 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt dla Metròpuli 'd Liòṅ in dla regiòṅ Rhône-Alpes. L'è divìśa in nóṿ quartēr (arrondissement) e l'è la tèrsa sità più granda dla Frància dòp Parì e Marsìglia. L'è stada tiràda sù a i tèmp di rumàṅ in dua i s incróś'n i fiùm Ròdan e Saóna anc s'l'éra bèla abitàda da i tèmp di gai.
Un lenzuolo non ha tasche
Sunt
Michel 'l è prònt a cuntàr anc qvésta chè ma pistàr dal mèrdi a pōl ès'r un perìcul dimóndi grand.
Liòṅ
Al sìndic 'l è 'l sucialìsta Gérard Collomb (2014/2020).
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su l'indùstria mecàniga e su la risérca sientìfica in di camp dla madśìna e dla fìśica. A Liòṅ i s èṅ stablî qvéi dal canàł televiśìṿ 'd Euronews.
Un lenzuolo non ha tasche
Culegamènt estéran
}}
Liòṅ
Fra i sò piàt più cgnusû a gh'è i gratons (fat c'n al gras di nimài), 'l Andouillette (salsìsa fata c'n al stómag e al budèli di nimài) e al Saucisson chaud à la lyonnaise (cudghèṅ).
Àtar prugèt
}}
Lengua rumagnòla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Rumagnôl}}
La lènngva ciamêda rumagnôl la j è scorrùda da Iómla a nord, passènd par Furlè infènna a arivêr a sud ma Rèmin e ma la pruvenza ad Pèsre e Orbìn. La lènngva rumagnôla l'è óna lènngva par cônt sùa, autonoma da l itagliàn. Friedrich Schurr, studjôṣ e lenngvèsta austriac, l'à dèt ch'u n s pó dì ch'u j sìpa una sola lènngva rumagnôla, sicóma che e lèsic e la prunónzia i pó camviêr adiritùra int e raż ad póc chilòmitar: ad fàt e rumagnôl l'è divêṣ in ón bël po' ad variènt luchêli e stal variènt al j è dèt dialèt dlà lènngva rumagnôla. Tóta cvèsta granda divarsitê l'à fàt sé che i dialèt Rumagnùl i sìa dabòun difarènt stra'd ló e che dal vólti i rumagnùl i fàza fadìga a capìs stra'd ló, nèca s'i ló j è l'istèssa żênta e i scóra l'istèssa lènngva Óna variant standard incora la n'è dispunibil (e nisùn rumagnôl e völ arivê a óna cundivéṣa), e tót i scór int e dialèt dlà su zitê o int la manéra ch'i à imparê da la sùa famêja.
A e Pêdar Etèran
O Bà ad tót nujêtar che t'sì int e zil, Nôs a vlem che t'sia arcgnusù par quel che t'sì. Che tót i vegna drì a Te; Che tót i fèga quel che t'vù; come che us fa in te zil, ad csé chi fèga qui che j'è in tera. Dàss e pan da magné tót i dè. Pardona tót i nostar pché, come nôs a parduné a qui che is fa de mel; Fa che a n caschéma int al trapal de dgéval Ma ten luntan da nôs tót i mél.
Noti
}}
Delitto sotto il sole
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vacànsa la pōl masàr.|Tagline dal film}}
Delitto sotto il sole (Masamènt sóta 'l sōl) 'l è 'n śal ingléś dal 1982 ad Guy Hamilton trat da 'l rumànś “Còrp a 'l sōl” dal 1947 dl'Agatha Christie. 'L è stâ girâ a Lóndra e a Majòrca in Spaggna.
Sunt
Durànt al vacànsi 'd istâ, in s'n ìśula dal Mediteràneo, soquànt persunàǵ i s càt'n in d'l hutèl Jolly Roger. Praticamènt tut i cgnósan e i gh'aṅ quèl da spartìr cun l'atōra ad Broadway Arlena Stuart (Diana Rigg), da pôc spuśàda c'n al capitàṅ Kenneth Marshall (Denis Quilley), òṅ ch'al gh'à bèla abû na fiōla, la Linda (Emily Hone), da n'atra dóna.
A gudér-'s al sōl i gh'èṅ anc:
Un dè l’Arlena la vèṅ catàda mòrta cupàda sóta 'l sò umbarlòṅ méntar la ciapàva 'l sōl. Par furtùna ch'in dal pòst a gh'è anc al detective Hercule Poirot (Peter Ustinov). Par lò catàr al sasèṅ al n è minga però un quèl da rìdar parchè tut i gh'aṅ di àlibi, acsè a pâr almànc.
Culegamènt estéran
}}
Promised Land
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film ch'la lobby di pertulēr l'à pruâ a sabutàr sénsa cavàr-'g-la.|Tagline dal film}}
Promised Land (Tèra prumésa) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2012 ad Gus Van Sant cun prutagunìsta Matt Damon. Chi lò, ch'l à scrit la senegiadùra insém a John Krasinski tulénd spunt da na stòria dal scritōr Dave Eggers, al gh'iva da giràr lò la pelìcula ma pò 'l à pasâ la maṅ parchè al n gh'iva mia dal tèmp abàsta.
Al film, ch'l è custâ quìndas migliòṅ ad dòlar faghénd-an sù pôc da piò dla mità, òt e òṅ, 'l è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 63śum Fèstival ad Berlîṅ.
Sunt
Steve Butler (Matt Damon), nâ in un pòst dla campàgna americàna, al fà 'l cumpradōr ad sit par cònt dna cumpagnìa dal setōr energètic, la “Global Crosspower Solutions”, ch'la fà i bèsi catànd e tirànd fóra 'l gas da la tèra druànd la scavśadùra idràulica, un mètud cgnusû in gèrg cuma „fracking“. Insém a na sò culéga, la Sue Thomason (Frances McDormand), al partìs p'r al paiśèṅ ad McKinley par cunvìs'r al pulìtig Gerry Richards (Ken Strunk) e la gint dal pòst a vénd'r-ag la tèra par pôc.
A 'l inìsi al ròbi i vaṅ via lisi cuma 'l òli parchè là a n gh'è gnint e a la gint a gh fà còmad ciapàr quèl ma pò Steve al cata chi a gh mét i spróc in mèś a 'l rōdi cuma 'l insgnànt ad siénsi Frank Yates (Hal Holbrook), 'l avucàt e ambintalìsta Dustin Noble (John Krasinski) e la mistra Alice (Rosemarie DeWitt).
Culegamènt estéran
}}
1015 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1015, mo invéci 'l an 1015, 't ê da 'ndèr chè) Al 1015 (milequìndeś, millequindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1014 (milequatòrdeś) e 'l vin prìma dal 1016 (milesèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequindicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1453 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1453, mo invéci 'l an 1453, 't ê da 'ndèr chè) Al 1453 (milquaterseintsinquantatrī, millequattrocentocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1452 (milquaterseintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 1454 (milquaterseintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintsinquantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Per le antiche scale (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L Infèr'n ad Dante 'l è viṿ e 'l stà bèṅ.|Tagline dal film}}
Per le antiche scale (P'r al scali antìghi) 'l è 'n film dramàtic dal 1975 ad Mauro Bolognini.
Sunt
In dl'Itàglia fasìsta di an Trénta, in un paéś dla Tuscàna, al prufesōr Bonaccorsi (Marcello Mastroianni) al lavóra in un manicòmi dirèt da 'l dutōr Sfameni (Charles Fawcett). Bonaccorsi 'l è sicûr ch'la matéria ch'l'à culpî sò surèla, e anc sò pàdar, al sia 'n mâł cauśâ da 'n vìrus. In dla strutùra al mèdag al gh'à la manéra 'd andàr a lèt cun la sò asistènta Bianca (Marthe Keller), cun la mujēr ninfòmana dal sò culéga Rospigliosi (Silvano Tranquilli), la Carla (Barbara Bouchet), e cun la mujēr ad Sfameni, la sgnōra Francesca (Lucia Bosè). Un dè a riva a lauràr lè na śōvna péna vgnuda fóra da l'università, l’Anna Bersani (Françoise Fabian), patìda 'd Sigmund Freud, ch'la n è minga tant 'd acòrd cun la libertà sesuàla ch'a gh'è in dla strutùra, specialmènt quànd Bonaccorsi al gh próa sèg.
Fra i pasiènt dal manicòmi a gh'è na camaréra malnéta ch'la schisa i pulśèṅ cun dal prédi, la Gianna (Adriana Asti), un puvéta e scritōr ch'l à pardû l'ispirasiòṅ (Enzo Robutti) e 'n ragàs amànt di fiōr e dal piànti, Tonio (Pierre Blaise).
Culegamènt estéran
}}
Intrigo internazionale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da 'l piàṅ par masàr in di malghét a 'l finàl da tōr al fiâ in dal naś ad George Washington, l'è suspense da tut al bandi!|Tagline dal film}}
Intrigo internazionale (Intrîg internasiunàł) 'l è 'n film thriller dal 1959 'd Alfred Hitchcock. 'L à fat sù da piò ad trédas migliòṅ ad dòlar c'n un cóst ad tri.
'L è stâ candidâ a tri Prèmi Òscar mo al n à purtâ a cà gnint.
Sunt
Mént'r al s cata in d'l hutèl Plaza ad New York, 'l agìnt publisitàri Roger Thornhill (Cary Grant) al vèṅ farmâ sénsa mutìṿ da dū óm ch'i al ciàman George Kaplan. Chi lōr i al tìnan sòdi par pò spinś'r-al in màchina par purtàr-al, cónt'r al sò vulēr, in dla vila 'd 'n óm ciamâ Lester Townsend (Philip Ober), davśèṅ a Glen Cove, a Long Island. Chè 'l è custrét prima a rispónd'r a dal dmandi ad Townsend e dal sò scagnòs Leonard (Martin Landau) e pò a mandàr śò soquànt bicér ad whisky che lōr i gh dànan par far-al dvintàr imbariàg. Mis incóra in màchina, chi lōr i próan a cupàr-al finśénd 'n incidènt stradàl ma Roger al la scampa, sōl p'r èsar farmâ pò da la pulisìa parchè al gh'à la bala.
Dòp che Thornill al gh'à cuntâ incòsa, la pulisìa la và a cà ad Lester ma la n gh cata gnint, anc parchè i faṅ tut in présia. Vgnû a savér che Townsend al lavóra a 'l O.N.U. cuma diplumàtic, Thornhill al decìd 'd indagàr par sò cònt, andànd-'l a catàr là. Quànd 'l al véd però al capìs ch'a n s trata minga d'l óm dla vila. Al n fà gnanc in tèmp a scambiàr quàtar paròli sèg che lò al vèṅ cupâ. In dal tintatìṿ ad dar-'g ajùt, Roger al gh s davśìna pròpria quànd i futógraf i al tìran śò cun al curtlàs dal masamènt in maṅ. Batśâ da tut cuma 'l culpévul, Thornhill 'l è custrét a scapàr via e a lugàr-as. Durànt un viàś in trên par Chicago, chi lò al cgnós la bèla Eva Kendall (Eva Marie Saint) che, anc s'la 'l à arcgnusû, la gh śibìs ad jutàr-al listés.
Culegamènt estéran
}}
Urszula Radwańska
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Urszula Radwańska (Ahaus, 7 ad Dicémbar dal 1990, IPA: [urˈʂula radˈvaɲska] scólta'l chè) l'è na tenìsta pulàca, nada in Germâgna, ch'l'è stada la nùmar vint-nóṿ dal mónd 'l 8 'd Utóbar dal 2012. L'è élta 177 cm e la péśa 57 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs (al cólp ch'a gh piàś da piò) a dū maṅ.
L'è prufesiunìsta da 'l 2005. La gh'à na surèla più granda, l'Agnieszka, ch'la śōga anca lē a tènis.
In dla sò caréra l'à purtâ a cà quàtar tìtui ITF ma gnanc òṅ ad qvéi WTA.
Caréra
Dòp avér tacâ a pistàr i camp dal sircùit ITF in dal 2005, in dal Favràr dal 2006 la tōś part a 'n turnèo ad Buchèṅ ma la n al vins minga lē. A gh và méj in Mars quànd la riva in semifinàl in d'l ITF ad Fuerteventura in Spaggna baténd in dū sét dal śugadōri cuma la Johanna Larsson, la Mandy Minella e la Carla Suárez Navarro. A la fiṅ dal méś la vins al tìtul a Bath (Régn Unî), turnèo ITF da déś-mila dòlar. In Maǵ i gh śibìsan na carta salvàdga par śugàr in dal WTA ad Varsàvia ma lē la gh pèrd subìt p'r òpra dla Venus Williams par 3-6 3-6. In séguit la s qualìfica p'r al turnèo 'd Ìstanbul in dua la pèrd in di utàṿ da la Shahar Peer. La fà cumpàgn anc a la fiṅ dla stagiòṅ a Stucólma ma in Śvèsia la pèrd da la rusa Anastasija Myskina par 6-7 3-6.
In dal 2007 la n gh la cava mai a pasàr al qualificasiòṅ dal sircùit WTA. La śōga però a Varsàvia cun na carta salvàdga ma la và fóra subìt cun l'Elena Vesnina par 6-2 6-7 3-6. A Tokyo in Utóbar la pasa 'l prim tùran par pò pèrdar da la Klára Zakopalová in tri sét. A Bangkok la ciàpa n'atra carta salvàdga e 'sta vòlta la la fà frutàr parchè la riva in di quàrt mandànd a cà prima la Sorana Cîrstea e pò anc la Virginie Razzano prima ad cédar par 2-6 3-6 a la Yung-Jan Chan. La finìs 'l an pardénd la finàl d'l ITF ad Kunming (Cina), 5-7 4-6 da la Yanina Wickmayer.
In dal 2008 la pòrta a cà pôc, la s fà però nutàr a Wimbledon quànd la bat la Klára Zakopalová 6-1 6-4 (prima ad cédar a la Serena Williams) e a Vancouver in dua la vins un tìtul ITF da vintsìnc-mila dòlar in Agóst. A la fiṅ d'l an la riva anc in di quàrt a Taškent pardénd par 6-3 5-7 6-7 da la Sabine Lisicki.
Al sò 2010 l'è 'n diśàstar: la fà prim tùran a gl'Australian Open (2-6 1-6 da la Serena Williams) ma a Sydney, San Diego, Cincinnati e Montreal la n s qualìfica gnanc. A gl'US Open la bat l'Anna Čakvetadze ma pò la và a cà a 'l secónd tùran cun la Lourdes Domínguez Lino. A Seùl la pèrd subìt da la Marija Kirilenko par 3-6 1-6. La finìs 'l an śugànd dū finàli ITF in Frància e in Germâgna, vinsénd al tìtul a Ismaning cun l'Andrea Hlaváčková par 7-5 6-4.
Culegamènt estéran
}}
461 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 461, mo invéci 'l an 461, 't ê da 'ndèr chè) Al 461 (quaterseintessantùn, quattrocentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 460 (quaterseintessànta) e 'l vin prìma dal 462 (quaterseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
The Lost
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Impusìbil da daśmindgàr.|Tagline dal film}}
Sunt
Ray Pye (Marc Senter) 'l è 'n ragàs visiâ, preputènt e vanitóś ch'al lavóra malvluntéra in dal mutèl ad sò màdar Jane (Helen Siff), al Starlight. P'r èsar più fîg al s truca anc e 'l è sèmpar vistî bèṅ.
Un dè, méntar 'l è a casa in di bòsc insém a la sò muróśa Jennifer (Shay Astar), che lò 'l impinìs ad còran, e 'l sò amìg Tim Bess (Alex Frost), ch'al gh prucùra dla dròga, 'l incróśa dū ragàsi andàdi lè a ciapàr al sōl e a far campéǵ, la Lisa Steiner (Erin Brown) e l’Elise Hanlon (Ruby Larocca). Infastidî da 'l fat ch'al dū śōvni i ìvan tacâ a baśàr-as, e p'r al gust ad masàr e 'd sintìr-'s un pàd'r-etéran, Ray al decìd ad cupàr-li a sćiuptàdi, pò 'l custrìnś la Jennifer e Tim a jutàr-'l a lugàr incòśa e a tgnir la bóca saràda. Al detective Charlie Schilling (Michael Bowen) al tōś in maṅ al caś ma al n è minga bòṅ 'd incastràr al delinquènt.
Soquànt an dòp Ray al cuntìnua a divertìr-as cuma s'a n fus sucès gnint, urganiśànd dal fèsti in du a gira dimóndi alcol e dròga e faghénd al galét c'n al ragàsi cuma la studènta pîna 'd bèsi Katherine Wallace (Robin Sydney) ch'la decìd 'd andàr a lèt sèg. Cun la dóna dal pulisìi rivàda da pôc in dal sò mutèl, la Sally Richmond (Megan Henning), al ròbi i èṅ difarènti parchè chi lē la n in vōl pròpria minga savēr, esénd-as misa insém a 'n óm ad ssant'an ciamâ Ed Anderson (Ed Lauter).
Dascargâ da la Katherine e anc da la Jennifer par Tim, cun chi lē stufa 'd èsar tratàda sèmpar mâł, Ray al pèrd la tèsta e 'l decìd ad tiràr incóra fóra 'l sćiòp par far-'g-la pagàr a cal dū là e anc a la Sally ch'la 'l iva sèmpar parâ via.
Culegamènt estéran
}}
Prodigy
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|We love Rohypnol, she got Rohypnol, we take Rohypnol just forget it all, just forget it all. This baby's got a temper.|A nuàtar a s piàś al Rohypnol, lē la gh'à al Rohypnol, nuàtar a tulém al Rohypnol, sōl par daśmingàr incòsa, sōl par daśmingàr incòsa. Cla baghéta chè la gh'à dal caràtar.|Baby's got a temper, 2002|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Prodigy i èṅ un grup dance / Big Beat ingléś, furmâ a Braintree in dal 1990. I èṅ stâ al grup ch'l à purtâ in dla mùśica la cultùra raver di śóvan esénd, insém a i Chemical Brothers e a i Fatboy Slim, òṅ di grup big beat più impurtànt di an Nuànta.
Biugrafìa
I Prodigy i nàsan a la fiṅ di an Utànta a Braintree, in dla regiòṅ d'l Essex, in Inghiltéra. Al grup al mét insém Liam Howlett, al rapper Mc Maxim, al cantànt Keith Flint e al balarèṅ Leeroy Thornhill. Al prim disc dal 1991 al gh'à al tìtul ad What evil lurks (Che mâl al s lóga), un lavōr dal gènar hip hop. Siē méś dòp a véd la luś al sìngul Charly (ch'la sarév pò la cucaìna) ch'al finìs subìt a 'l prim pòst dal clasìfichi dla dance ingléśa par pò rivàr anc a 'l tèrs in quéla pop. Anc i àtar dū sìngui Everybody In The Place e Fire/Jericho i s cumpórtan bèṅ dand-ag l'ucaśiòṅ ad far gnir fóra, par la prima vòlta p'r un grup rave, un àlbum a la fiṅ dal 1992, The Prodigy Experience.
In dal Mars dal 1996, in mèś a i tant impégn live, i Prodigy i faṅ gnir fóra al lōr sìngul più famóś ad tut, Firestarter (Impisadór dal fōg), cantâ par la prima vòlta da Keith Charles Flint, ch'al riva diretamènt a 'l nùmar òṅ, anc in Amèrica. Gene Simmons di Kiss al la cantarà pò anca lò in dal sò disc Asshole (Buś dal cûl) dal 2004.
In dal 1997 a véd la luś The Fat Of The Land (Al gras dla tèra), al tèrs e più vindû disc dla lōr discugrafìa (10 migliòṅ ad còpi vindùdi a rivàr a Setémbar 1998), purtâ in élt da la Firestarter d'l an prima e da di àtar sìngui cuma Breathe e la discùsa Smack My Bitch Up (A pić la mè putàna), cinsuràda in dal Régn Unî par via dal tèst e dal vìddeo dimóndi scandalóś e viulént girâ cun l'atōra pòran ingléśa Teresa May. Al disc al finìs listés a 'l prim pòst in vint-a-dū paéś (Stat Unî cumpréś) anc se i genitōr i gh daṅ adòs parchè i dìśan che Flint al fà paùra a i putèṅ e anc la cantànta Madonna, ch'la vénd al disc in di States sóta la sò etichéta Maverick, la vrév ch'i s dìsan na giustàda par via di tèst śbucâ asè, ma a lōr a n gh in fréga gnint, i vōlan far schiva dabòṅ, acsè i dìśan. Al braṅ Fuel My Fire al sarà pò cantâ anc par gl'L7, un grup ad fémni rabìdi.
In dal vìddeo a s véd tri impiegâ in 'd là di an ch'i s vistìsan da i Prodigy par sunàr in mèś a dal vachi cun al diav'l adòs mèntar un dunòṅ cun na scùria in maṅ la custrìnś dal śuvnòti cavàdi śò a mùnśar in présia dal vachi p'r impinìr di bucét ad lat da véndar in un luna park pòst davśèṅ a n'indùstria inquinànta, faghénd far un muć ad bèsi a 'l negusiànt.
In dal 2004 'l è al tùran ad Always Outnumbered, Never Outgunned (Sémp'r in pôc, mai diśarmâ), quàrt lavōr dal grup (Howlett e soquànt àtar), cun dèntar i sìngui Spitfire (cun l'atōra Juliette Lewis ch'la fà i côr) e Girls. A gh'è anc na cover dal braṅ Love Buzz di Shocking Blue (chè dèntar ciamâ Phoenix), dvintàda famóśa parchè sunàda in d'l àlbum Bleach da i Nirvana. Thriller ad Michael Jackson invéci la s pōl sintìr campiunàda in dla canta The Way It Is.
In dal 2005 a vèṅ fóra la racòlta di sìngui Their Law: The Singles 1990-2005. Par l'ucaśiòṅ a vèṅ arfàt ad nóṿ al vìddeo dla canta Voodoo People in dua un grup ad śóvan insiminî, bindâ e cun al maṅ ligàdi da drē da la schina, al taca a cùrar séns'usta ad nòt p'r al stradi dna sità, andànd a stablìr-as atàc a di mur, finénd sóta a dal màchini o ficànd-as còntra a di àlbar, mèntar i Prodigy i i tōśan śò divertî cun di telefunèṅ.
In dal 2008, cun dènt'r incóra Flint e Maxim e cun 'l ajùt ad Dave Grohl di Foo Fighters, a véd la luś Invaders Must Die (Gl'invaśōr i gh'aṅ da murìr) cun i sìngui Invaders Must die, Omen, Warrior's Dance e Take Me to the Hospital.
World's on Fire (Al mónd 'l è a fōg) l'è la sò ultma fadìga, un disc dal viṿ dal 2011.
Nòti
}}
Jeepers Creepers - Il canto del diavolo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
In dla culòna sunóra i s càt'n i braṅ Jeepers Creepers ad Paul Whiteman e Peek-A-Boo di Echo 3, cover di Siouxsie and the Banshees.
Sunt
Finìdi al vacànsi ad Primavéra, la Patrisha Jenner dita "Trish" (Gina Philips) e sò fradèl Darius dit "Darry" (Justin Long) i s mét'n in màchina par turnàr a cà. Tut 'd un trat da drē a riva 'n vèć camiunàs maròṅ Chevrolet 1941 ch'al và a tuta bala e ch'al taca a sunàr al clàcson in cuntinuasiòṅ par dmandàr-ag stràda. Dòp avér-al lasâ pasàr, chi lōr i tàc'n a dascórar di dū di sò amìg ch'i ìvan pardû la vita in 'n incidènt da pìcui. Cuntinuànd al viàś, i fradèi Jenner i càt'n incóra cal tir là parchegiâ da na banda. Al camiunìsta 'l è drē a traplàr quèl: 'l insfìlsa na ròba anvlupàda par bèṅ dént'r un tub e al fagòt 'l è tut maciâ ad rós! Cardénd ch'al sia sangṿ, spavintâ i dū i próan a ciamàr la pulisìa ma 'l telefunèṅ 'l è dascàrag e alóra i scàpan via. C'l àtar là però al gh và a drē e al gh dà di cuć par far-ag far 'n incidènt. La màchina la sa śbraga e la finìs śò da la strada, cun al càmion ch'al cuntìnua drit.
Darry al decìd ad turnàr indrē cun sò surèla par védar cuśa 'l iva mis in dal tub e al gh cata déntar sōl di sórag. Purtròp par lōr lè 'd intóran i s imbat'r-an in na sfilaràda ad cadàvar nûd e imbalsamâ. L'è òpra dal Creeper, 'n èsar dal demòni ch'al tórna in sla Tèra quànd i pàsan vint-a-tri an par magnàr dla carna umàna ad cuntìnuṿ par vint-a-tri dè par tiràr-as sù.
Culegamènt estéran
}}
263 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 263, mo invéci 'l an 263 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 263 (duśeintessantatrī, duecentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 262 (duśeintessantadū) e 'l vin prìma dal 264 (duśeintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintessantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Gioventù bruciata
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al ragàs a 'l arvèrsa dna famìja par bèṅ.|Tagline dal film}}
Gioventù bruciata (Giuinésa bruśàda) 'l è 'n film dramàtic dal 1955 ad Nicholas Ray. Al tìtul uriginàł („Rebel Without a Cause“) al fà riferimènt a 'n lìbar dal 1944 dal psichiàtra Robert Lidner, “Arvèrs sénsa mutìṿ”, cun la Warner Bros ch'l iva cumprâ i dirìt par far-'g un film anc se pò la senegiadùra la 'l à arvultâ dal tut.
Cl'òpra chè 'l è dvintàda in dal cōrs dal tèmp un cult movie ma la s è tiràda adrē anc la fama ad film maladî parchè i tri prutagunìsta i aṅ fat tut na bruta fiṅ: James Dean 'l è mòrt in 'n incidènt in màchina un méś prima ch'al film al vgnis fóra, Sal Mineo 'l è stâ masâ a trénta-sèt an in dal 1976 méntar la Natalie Wood l'è andgàda a quarànta-sèt an in dal 1981.
In dal 1990 'l è stâ mis in dla lista di film ch'i fànan part dal National Film Registry dla Bibliutéca dal Cungrès di Stat Unî mént'r in dal 1998 'l American Film Institute al 'l à mis a 'l 59śum pòst di sènt film americàṅ più impurtànt ad sèmpar. Gl'atōr Sal Mineo e la Natalie Wood, insém a 'l regìsta, i èṅ stâ candidâ sénsa vìnsar a i Prèmi Òscar dal 1956.
Sunt
Jim Stark (James Dean), un ragàs ad darsèt an, al vèṅ arestâ parchè imbariàg al dava fastìdi a la gint. Dòp ch'i sò genitōr, Frank (Jim Backus) e la Carol (Ann Doran), i al vén'n a tōr a la stasiòṅ ad pulisìa, al cgnós na ragàsa sò vśina 'd cà ad nóm Judy (Natalie Wood) e al dvènta amìg 'd un śōvan ch'al gh s taca dimóndi, John Crawford dit “Plato” (Sal Mineo).
I tri i gh'aṅ da far i cònt cun na banda ad ragasōi sénsa critèri c'n a cap un grintèṅ ch'al s ciàma Buzz Gunderson (Corey Allen). Chi lò al dà còntar subìt a Jim e al gh śibìs ad far un śōg ad curàǵ, qvél ad guidàr la màchina a tuta vèrs un presipìsi e pò butàr-as fóra a 'l ùltim, na próa ciamàda “chicken run”.
Culegamènt estéran
}}
658 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 658, mo invéci 'l an 658, 't ê da 'ndèr chè) Al 658 (seseintsinquantòt, seicentocinquantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 657 (seseintsinquantasèt) e 'l vin prìma dal 659 (seseintsinquantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsinquantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Rosanna Arquette
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Rosanna Lauren Arquette, cgnusùda méj cuma Rosanna Arquette (New York, 10 'd Agóst dal 1959), l'è n'atōra e prudutōra 'd film americàna. L'è fiōla d'l atōr Lewis Arquette e surèla dl'Alexis, dla Patricia, ad David e 'd Richmond, tut atōr anc lōr.
In dla sò caréra 'l à ciapâ na nomination a i Golden Globe p'r al film Cercasi Susan disperatamente girâ insém a la Madonna e l'è stada prutagunìsta dal pelìculi Fuori orario ad Martin Scorsese, Pulp Fiction ad Quentin Tarantino e Crash ad David Cronenberg.
562 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 562, mo invéci 'l an 562, 't ê da 'ndèr chè) Al 562 (sincseintessantadū, cinquecentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 561 (sincseintessantùn) e 'l vin prìma dal 563 (sincseintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintessantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Triàngol retàngol
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Tulènd al râģ R dal serć sircuscrìt e n' cô
Al râģ R dal serć a lò sircuscrìt, 'l è sèimper pèr'a la metê dla só ipotenùśa c, perchè al diàmeter 'd cal serć lè 'l è sèimper l'ipotenùśa própia lē (a gh'è un nùmer infinî 'd triàngol retàngol ch'i gh'àpien la stèsa ipotenùśa, dòunca per catèr al noster, a gh'vōl propi n'ètra indicasiòun, ch'la sia 'n cô, 'n àngol, n'altèsa, na biśetrìce, e via acsè. Cgnusènd anca ùn di dū catēt:
Colegamèint estèren
}}
Başélica 'd la Madòna 'd la Gêra
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
La Başélica 'd la Madòna 'd la Gêra (Tempio della Beata Vergine della Ghiara in italiân) ciâmêda ed sôlit da j arzân Başélica 'd la Gêra o la Gêra. Lé ûn di principêla fabrichêt ed Rèz. L'é lòngh a l'antîgh Cōrs ed la Gêra, ciamê adèsa Cōrs Garibaldi. La cēşa l'é 'd proprietê dal Cmû ed Rèz, égh dîş mèsa l'ōrdin religiōş di Sêrev ed Maréia.
L'urégin ed la Başélica
.
Cla cēşa ché l'é stêda tirêda só grâsia al j ufêrti di fedēl dôp al mirâchel lighê a 'na figûra ed la Vērgin ch' l' ēra ind i parâg. Al fabrichêt dal dé 'd incō l'à tôt al pôst ed 'na costrusiòun pió céca tirêda só da i frê servî in un sît ed lōr proprietê fîn dal 1313. 'Na figûra ed la Madòna, piturêda insém al mûr ed l'ôrt di frê, lé da tânt tèimp, l'ēra drē şbiadîr, int al 1659 p'r al vrèir 'd un sitadèin arzân, têl Ludovico Pratissoli, Lelio Orsi  al l'à disgnêda insém a la chêrta e int al 1573, sèimper per vrèir ed Pratissoli, l'é stêda piturêda in afrèsch, sèimper insém a l'istès mûr, dal pitōr arzân Giovanni de' Bianchi ciamê al Bertòun, int al 1596 l'é stêda stachêda dal mûr e spustêda in 'na caplèina tirêda só cun al j ufêrti di fedēl. Al crônachi dal tèimp arpôrten la fôla 'd un sōrd e mót, un têl Marchino ed Castelnōv di Mûnt, ch' l' aré turnê a parlêr e sintèir dôp un mirâchel ed la Vērgin. Un monumèint ed mêlmer cun l'inscrisiòun: Ut posteri notus foret…'' e via acsé, a mansèina ed chî guêrda la facêda, al sègna al pōst precîş in dó gh'ēra la figûra. In pôch tèimp al pôst l'é dvintê pûnt ed pelegrinâg e, grâsia al j ufêrti di fedēl, a 's é decîş ed tirêr só un stâbil nōv per mètregh dèinter la pitûra lighêda al "mirâchel". È stê fât la dmânda al dóca Alfonso d'Este ed fêr prugetêr a i sō architèt un mudél p'r al nōv stâbil. A n'é stê fât trî, ûn da Giovan Battista Aleotti di Argenta, ûn da Cosimo Pagliani 'd Siena e un têrs da Alessandro Balbo ed Frêra ch'l é pó stê còl apruvê dal Dóca.
La préma prēda dal stâbil l'é stêda mésa zò al 6 ed zógn 1597 dal vèschev Claudio Rangone a la preşèinsa dal dóca ' d la duchèsa Margherita Gonzaga, dôp la zachêda a tèra ed pêrta dal vèc cunvèint e 'd la cēsa di sêrev. La diresiòun di lavōr l'é stêda dêda a Francesco Pacchioni, architèt e scultōr arzân. Al nōv architèt al srà ânca al prugetésta ed la cópla e còl ch' l'à pinsê i stóch intêren. Int al 1619 la cēşa l'ēra bèle a un bòun pûnt e al 12 ed mâg l'é stêda cunsacrêda.
Amzûri
La başélica l'é a crōş grēca cun la larghèsa d'ed dèinter ed 45 mēter, lònga 60 mēter (al j amzûri pió grôsi de sté lê în duvûdi al côro int al brâs a sîra) e cun al cèinter 'na cópla cun 'na lantêrna. Int i quâter ângol ch' a vînen in dèinter ed la crōş în etertânt spâsi quadrê, 'd amzûri pió céchi, cun insém êter quâter cópli a mèza bôcia, ch' an 's vèdem mia dal d'ed fōra.