cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blufin
La famìja fundadōra
Nèda in dal 1939, l'Anna Molinari ed lung a 'l só lavōr l'à tolt sù dimòndi arcgnusimèint, e tra chi èter anc la nòmina a Cavaliér dal lavōr in dal 2010, mo p'r al só lung impègn anca in dal socêl (drē a 'l eśìmi eśèimpi ed só pèder al Guido Molinari), l'Anna la tulìva in dal 1990 al Prémi The Best, in dal 2001 al Prémi Meryl Awards, in dal 2004 al prémi specêl a la caréra edla Cambra Nasionèl edla Moda Itagliàna e 'l Prémi Marisa Bellisario, e in dal 2007 al Prémi Ambruśèin 'd ôr da 'l Cumùn ed Milàṅ. In dal 2005 i gh'dèven la Làvrea onòris càvśa in Sièinsi edl'Educasiòun a l'Universitê 'd Urbèin.
Anca la Rossella Tarabini, fióla edl'Anna Molinari la fà la stilìsta per la Blufin, màinter che Gianguido Tarabini, só fradèl, 'l à tachê a laurèr in dl'aśiènda in dal 1992, dvintènd al diretōr dal lisàinsi in dal 2004 e amministradōr deleghê in dal 2006, dòp edla mort ed só pèder.
Collegamèint estèren
}}
Unleashed in the East
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
Unleashed in the East 'l è al prim disc da 'l viṿ dal grup heavy metal di Judas Priest, vgnû fóra al 17 ad Setémbar dal 1979. 'L è stâ registrâ in dal Favràr dal 1979 in Giapòṅ.
Braṅ
Gl'ultmi quàtar trasi i s càtan sōl in dl'edisiòṅ speciàla masteriśàda ad nóṿ vgnuda fóra in dal 2001.
Culegamènt estéran
}}
Scissors - Forbici
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'Angie l'è drē a pasàr 'l ustàcul. Tut qvél ch'a gh vōl l'è na cria 'd ajùt.|Tagline dal film}}
Scissors - Forbici (Fòrbśi) 'l è 'n thriller psiculògic dal 1991 ad Frank de Felitta trat da 'n best sellers ad Joyce Selznick.
Sunt
L’Angela Anderson (Sharon Stone) la tira avànti miténd a pòst dal bàmbuli e di putòć śbragâ. Na matìna, dòp avér cumprâ un para 'd fòrbśi ch'i gh vōlan p'r al sò lavōr, la cata in d'l asinsōr ad cà un manìac ch'al gh mét al maṅ adòs par viulentàr-la. Lē la siga e dòp avér tirâ fóra 'l fòrbis da la sò burséta la gh i 'nsfìlsa in un bras. Chi lò al scapa via e al gh prumét ch'al gh la farà pagàr prèst. Più tard la cònta a la pulisìa qvél ch'l'à patî. La n à minga abû la manéra ad védar bèṅ al manìac, la sà sōl ch'l è 'n umòṅ cun la barba rósa.
In cal méntar chi lē la cgnós dū vśèṅ ad cà, i śmèj Morgan, ch'i gh daṅ cunfòrt in chi mumènt brut lè: Alex (Steve Railsback), atōr ad soap opera, e Cole (Steve Railsback), pitōr ardùt a vìvar in sna scrana a rudèli. Tut i dū i aṅ butâ 'l òć adòs a cla biónda lè e a pâr ch'al gh'àppia la méj al prim, anc se Cole al gh tîṅ dimóndi a dir-ag ch'al sò pigugnèṅ a gh funsióna listés anc s'l è armàś uféś in 'n incidènt. Ma l’Angie la gh'à 'n prubléma c'n i óm: la n gh piàś mia andàr a lèt sèg. A part al tintatìṿ ad viulénsa patî da pôc, da pìcula a gh'éra sucès anc un quèl brut, tant ch'adès l'è custréta a 'ndàr da 'n psicòlug, al dutōr Steven Carter (Ronny Cox), par saltàr-ag fóra. La dóna la gh cònta ch'la gh'à la fisa 'd 'n óm cun la barba rósa ch'al s ciàma Billy.
Al vōl dal galavròun
{{Metacaixa
Nùmer idònev
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla teorìa di nùmer, al nùmer idònev (numero idoneo in itagliàṅ), ciamê anca nùmer adât o còmed 'l è 'n nùmer naturêl ch'al n'pósa mìa gnìr scrìt in dla forma ab+bc+ac, indû a, b, e c i sìen di nùmer naturêl diferèint tra 'd lōr.
Al vōl dal galavròun
Al pês al s cata a 'l inìsi dal ters ât edl'ōvra, quand al prinsip Gvidòun al cunfìda a 'l sìgn magic ch'al vrèv tant ecgnùser, mìa vist, só pèd'r al Śar, e 'l sìgn 'l al fà acsè dvintèr un galavròun. Acsè cìc lò al prà vulèr infîn a na berca lè in mêś a 'l mêr 'd in fàcia e ch'l'è drē a 'ndèr fin a cà a Tmutarakan', indû 'gh stà al pèder. In dla scritùra originèla, al discórs dal sìgn al cumpagnarèv al pês sunê, mo despès i sunadōr i tośen sōl al pcòun 'd mùśica sàinsa 'l paróli, ch'al gh'à la particolaritê 'd fèr pròpia al vers a 'n galavròun drē a vulèr, e i 'l sòunen c'ma próva edla lōr brevitù in dal sunèr, perchè 'l è 'n pcòun abàsta difìcil da render, pin ed sù e śò e dimòndi in fuga drìt drìt per pôc più 'd un minût.
Nùmer idònev
La sucesiòun di nùmer idònev, catèda da 'l Eulēr e da 'l Gauss, la starèv in chi 65 nùmer chè: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 15, 16, 18, 21, 22, 24, 25, 28, 30, 33, 37, 40, 42, 45, 48, 57, 58, 60, 70, 72, 78, 85, 88, 93, 102, 105, 112, 120, 130, 133, 165, 168, 177, 190, 210, 232, 240, 253, 273, 280, 312, 330, 345, 357, 385, 408, 462, 520, 760, 840, 1320, 1365 e 1848. mo in dal 1973, al matemàtic Peter J. Weinberger al gh'la cavèva 'd dimostrèr che al più, a gh'è 'n èter nùm'r idònev, e che 'l elèinc chè insìma 'l è complēt se l'ipòteś generaliśèda 'd Riemann l'è giùsta.
Al vōl dal galavròun
El frêś cantèdi da 'l sìgn
(Al Gvidòun al vin śò ed cô a 'l mêr. Fóra dal'àqua a è drē a vulèr un galavròun, ded sà e ded là dintór'n a 'l sìgn.)
Nùmer idònev
Colegamèint estèren
}}
Al vōl dal galavròun
Colegamèint estèren
}}
Àcid sulfànic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L àcid sulfànic 'l è 'n àcid mineràl fòrt ch'a s cata in dal stat lìquid a temperadùra d'l ambiènt. 'L è cgnusû anc cun al nóm ad Vedriōl.
Descrisiòṅ
'L àcid sulfànic al n gh'à minga culōr e gnanc udōr. In na sèrta manéra 'l è dèns cuma 'l òli.
La sò fórmula chìmica l'è H 2 SO 4. A s dróa dimóndi in dl'agricultùra parchè al fà còmad par far di cuncìm. Inóltar 'l al s cata in dal baterìi dal màchini.
I sò sâi i vènan ciamâ sulfâ, òṅ di più cumùn 'l è al śés ch'al sarés pò al sulfâ ad cals diidradâ.
A gh'è da star dimóndi aténti parchè 'l è curuśìṿ.
La mia musica (Squallor)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Albachiava, e tu non me la dai... no... Ce l'hai nuova, che cazzo te ne fai? Se qualche volta in bagno segui le tue dita e il corpo ti disegni come una matita, tuo padre fuori bussa, tu resti nel tuo sogno e lui si caga addosso.|Albaciàva, e tè ta n m la dà minga... nò... Ta gh l'à nóva, cuśa cas 't in fà't? Se na quàlc vòlta in bagn i tò dî e 'l còrp ta t diségn cuma 'n làpis, tò pàd'r ad fóra al busa, tè 't armàgn in dal tò insùni e lò al s caga adòs.|Albachiava, 1994|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
{{Album }}
La mia musica (Ma mè mùśica) l'è na racòlta dópia dal grup di Squallor vgnuda fóra in dal 2009.
La cupertìna dal disc la móstra 'l indiàṅ Arrapaho in prim piàṅ méntar in élt a dèstra i s véd'n al cupertìni di disc Arrapaho, Manzo e Cielo duro.
Culegamènt estéran
}}
Ghidisöl
Ezémpi dal dialèt ad Ghidisöl
Ghe dìze dóca che ai tèmp del prim rè de Sìpro, dòpo che Gofrédo de Bügliù l'ìa ciapàt la Téra Sànta, gh'è sücès che 'na gran scióra de Guascógna l'è 'ndàda per deosiù al Sànto Sepólcro, e 'ndèl turnà, quand l'è riàda a Sìpro, l'è stàda insültàda de quàlche balòs. Töta föra de lé per 'ste ròba, la vulìa endà del rè a lamentàs. Ma vargü i g'ha dit che l'aràs trat vià el tèmp, perchè 'l rè l'éra 'n óm isè de póch, che óltre no éser gnà bù de vindicà le oféze fàde ai àter, el supurtàa aca quìle ch'i ga fàa a lü; e sücidìa che töcc quii che gh'ìa vargót cóntra lü, i se sfogàa col dìghen de töte le sórcc. La scióra, quand l'ha sintì 'ste laùr, sènsa sperànsa de vindicàs, e per cunsulàs a la méi, la s'è risólta de cuionà la picolésa del rè. Per fà quést, l'è 'ndada de lü có le làgrime ai öcc e la g'ha dit: "Car el mè sciór, mé no ègn mìga davànti a té có la sperànsa de vindicàm da quél ch'i m'ha fat, ma per pregàt almén che te me dìze cóme te fé a supurtà töte le oféze ch'i me dis ch'i ta fa; dizémel e isè podarò emparà a supurtà la mia. E Dio sa, se 'l pudés fà, cóme te la darés untéra a té, che te sé isè brào de supurtàn tànte". El rè, che fin alùra l'éra stat isè trascüràt e isè pégher, cóme se 'l se fés desmisiàt töt endèna ólta, l'ha scomensiàt a vindicà cóme va l'oféza ch'i gh'ìa fat a 'sta scióra, e l'è deventàt el pö grant nemìch de töcc quii che dòpo 'ste laùr és fat vargót cóntra l'onùr de la sò corùna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n286/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 267] }}
Langhiràn
Langhiràn (Langhirano in italiân) l'è n c'mòn äd 9.232 abitant in d'la provênsa 'd Pärma. L'è famoz in tòt äl mònd pra l so parsùtt.
Sìperia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La sìperia l'è na polvra, na volta tolta vìa da 'l rîś, mo al dè 'd incō preparèda da l'indùstria di belèt, ch'la servìs a chel dóni, mo anc a soquànt atōr in dal só rèciti, per fèr piò lìsa, bèin colorèda o piò śmunta (a secònda dla moda 'd cal mumèint lè) la pela edla ghìgna.
La sìperia la se strèmna c'n un piumèin in sìm'a la ghìgna dôp dal fondatìnta o dla crèma.
Èter progèt
}}
Cameron Diaz
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Screaming for Vengeance
{{Metacaixa
Cameron Diaz
La Cameron Diaz (San Diego, 30 'd Agóst dal 1972) l'è n'atōra e ardupiadōra americàna.
Screaming for Vengeance
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cameron Diaz
Biugrafìa
Dòp 'n inìsi in dal camp dla mòda, la fava la mudèla, la Cameron Diaz la gira 'l sò prim film in dal 1994 a vint-i-òṅ an, The Mask - Da zero a mito (La mascra - Da śèr a mit) insém a Jim Carrey par pò pasàr a 'l cìnema indipendènt cun la cumèdia négra Una cena quasi perfetta (Na séna dagnóra parfèta). In dal 1996 la gira 'l thriller Acque profonde (Àqui fóndi) cun Harvey Keitel e Billy Zane e pò Il matrimonio del mio migliore amico (Al matrimòni dal mè più grand amìg) 'l an dòp, un film fat insém a la Julia Roberts e a Rupert Everett ch'a gh pòrta dimóndi furtùna. Sèmp'r in dal 1997 la lavóra insém a Ewan McGregor in dal film ad Danny Boyle Una vita esagerata (Na vita eśageràda).
.sas
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Screaming for Vengeance
{{CITAZIONE2|I don't talk about it but that's alright, table's turned now, there's a revenge in sight, if it takes forever babe, I tell ya I can wait, send them screaming back through their hell's own gate, we are screaming for vengeance.|A n s in dascór ma a và bèṅ, adès i èṅ cambiàdi al carti 'n in tavla, a gh'è na vindéta chè datéś, anc s'a gh vurà dimóndi tèmp teśôr, a sòṅ prònt a spitàr, mandànd-i incór' indrē p'r i cansèi d'l Inféran cun i mè sîg, a sém drē a sigàr, sigàr par vindéta.|Screaming for Vengeance, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Cameron Diaz
Biugrafìa
In dal 2009 la gira al thriller fantàstic The Box (La scatla) pò la pasa incóra a la cumèdia cun la pelìcula Innocenti bugie (bali inusènti) in dua la lavóra cun Tom Cruise. In dal 2014 l'è la prutagunìsta dal film spurcaciòṅ Sex Tape - Finiti in rete (Filmâ malnét - Finî in dla réda).
Screaming for Vengeance
Screaming for Vengeance 'l è 'l utàṿ àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 17 ad Luj dal 1982 dòp èsar stâ registrâ a Ibiza in Spaggna.
'L à vindû da piò ad sinc migliòṅ ad disc in tut al mónd, dvintànd òṅ di più grand sucès cumerciài dal grup.
Braṅ
Gl'ultmi dū trasi i s càtan sōl in dl'edisiòṅ speciàla masteriśàda ad nóṿ vgnuda fóra in dal 2001 e in dl'edisiòṅ p'r al 30śum aniversàri dal 2012 ch'la gh'à dèntar da piò anc i braṅ 11/14 registrâ da 'l viṿ a San Antonio (Tèxas).
Culegamènt estéran
}}
Florinda Bolkan
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Florinda Soares Bulcão, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Florinda Bolkan (Uruburetama, 15 ad Favràr dal 1941), l'è n'atōra braśigliàna vinsidōra ad tri Dàvid ad Dunatèl. La lavóra in dal cìnema e anc p'r al fiction televiśìvi.
Biugrafìa
In dal 1970 la fà l’Augusta Terzi in dal film Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto (Indàśin su 'n sitadèṅ ad sōv'r ad tut i suspèt) 'd Elio Petri, na pelìcula ch'la s pòrta a cà 'l Prèmi Òscar p'r al film furastér e al prèmi speciàł dla giurìa a 'l 23śum Fèstival ad Cannes, e pò la rècita in di film Una stagione all'inferno (Na stagiòṅ a 'l Infèran), film ch'al dascurìva dal puvéta Arthur Rimbaud, e Anonimo veneziano (Venesiàṅ anònim). 'L an dòp la taca la sò culaburasiòṅ cun Lucio Fulci tulénd part a Una lucertola con la pelle di donna (Un nigrōl cun la pèl ad dóna) ch'la cuntìnua in dal 1972 cun Non si sevizia un paperino (A n s pōl minga far dal mâł a 'n pavarèṅ) in dua la fà la “Maciara” e la lavóra insém a Tomas Milian e a la Barbara Bouchet.
Dòp avér fat la regìsta dal film inèdit in Itâglia Eu Não Conhecia Tururu, in dal 2003 la tórna a recitàr in dal thriller ad Pierfrancesco Campanella Cattive inclinazioni (Inclinasiòṅ catìvi) cun l'Eva Robin's, l'Elisabetta Cavallotti e la Mirca Viola.
Culegamènt estéran
}}
Levadóra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La levadóra (in itagliàn levatrice, ch'la léva, ch'la tóś sù 'l putèin), l'è cla figùra 'd dòna 'spèrta in dal fer nàs'r i ragasō, che in soquànt tèimp ed na volta, la vgnìva ciamèda in del cà da cal dòni per jutèr-i a parturìr (a gh'era però anca dal noni ch'i n'la vliven mìa perchè l'era na furastéra e alóra i tulìven piò vluntéra soquànti cumèri ed cà).
La storia dal mistēr
Sól ind un tèimp mìa dimòndi luntàṅ, in di prìm dal Setsèint cun 'l Iluminìś'm, a s imparèva che 'l man pulìdi i éren méi per fer nas'r i ragasō, e 'l prìmi scōli per levadóri i furmèven cla figùra chè, anca in dl' Itâglia. Vgnènd fóra dal scóli, el levadóri i vgnaràn sèimper piò visti méj da chi a duvìva aver fiō, piotòst che ciamèr el cumèri 'd cà, ch' i armagnìven cun meno sìnsia ed lalōr e in dal chêś, i psìven vgnìr bòuni sól per jutèr in di abòrt, ch'l' era sèimper na pràtica ch'a n'se psìva mìa. Na volta mandèda a ciamèr, o anch andèda a tōr, la levadóra la rivèva cun la só borsa cun dèinter soquànt śavàj dal mistér; chilē pò la vlìva i linsō pulî, la vlìva bùjer i só fer, e alòra la s mitìva cun la mama a jutèr-la a cucèr fóra al putèin. Apèina nê, a 'l putèin a gh' éra da fèr-egh sù 'l umbrìghel, tajénd vìa al curdòun incòri lighê a la mama. A 'l putèin a biśgnìva anca tór-egh vìa la michéla dal naśèin, ch'al gh'la cavìs ed respirèr, pò cun dū scupasèti in dal culèin, a se vlìva fer-el piànśer perchè al s rabìs e 'l s tulìs sù.
Colegamèint estèren
}}
.بيتك
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Rezōl
Rezōl (Reggiolo in italiân l'é un cmûn ed 9.057 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra nôt e matèina e a cîrca 37 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Urègin dal nòm
An n'é mìa cêra l'urègin dal nòm ânca se, tra i divêrs pinsêr, còl ch' al sèmbra al gh'âbia pió valōr al sia còl ch' al dîş ch' al deşvègna da la parôla latèina "râşa" oséja "raşêr", stirpêra da la natûra salvâdga dal pôst. Stôrich antîgh o pió modêren, per prém Ireneo Affò in 'na só lètra stampêda a Guastâla int al 1775, a sèmbren d'acôrdi int la spiegasiòun. Diêter pinsêr în ch' al deşvègna da un môd şbaliê ed ciamêr la sitê 'd Rèz "Raézz" (cme Flurèinşa, Fiurinsōla oséja Firènsa céca) ch' l'aré fât nâser al nòm Rézol o Ràzol oséja "Rèz céca". Da pôch a s' é pinsê che Razolo al pôsa deşgnîr dal latèin radius (râg), a intènder la spartisiòun a vintaj ed la burghêda, o ânca cme cambiamèint ed la parôla dal dialèt lumbêrd ràsol (piantarōla ed vîda) cme faré pinsêr ânca in dìvêrs documèint antîgh al nòm dal pôst scrét raçolo in sustègn ed l'idèia purtêda avânti dal stôrich Franco Canova (Le corti reggiolesi dai Gonzaga al sec. XX, 1996).
La Rôca
Al cèinter ed Rezōl l'é urganiṣê d'atōrna a la só Rôca. L'è stêda tirêda só ind la préma metê dal XIII sècol quând al cunvèint ed Frasinôr l'à vendû a la sitê ed Rèz un trèin atâch a Rezōl, per la costrusiòun 'd un castèl nōv: la furtèsa l'é stêda tirêda só int al 1215, e al céch cèinter, cun ânca 'na cēṣa 'na cà per soquânt frê, l'é dvintê bèin prèst un impurtânt pôst in avânti cûntra i Mantvân che pió vôlti a l'àn asaltêda. La gh'à 'na piânta cun quâter cantòun cun quâter tòri. Al dō tòri a mezdé în in fôra mèinter còli setentrunêli în a fîl cun i mûr ed fiânch. La mantîn presapôch sèimper la só strutûra uriginâria ed mâchina militêra. La Rôca la deṣvîn da l'uṣânsa dal castèl a recînt medioevêl. L'ingrès ed la Rôca la 's arvês al cèinter ed la facêda dôve a 's vèden i sègn 'd un pûnt alvadōr e al gh'à d'ed sōver 'na tòr. Al grând turiòun centrêl cun funsiòun ed turâs, che al restâver a gh'à tôt pêrta ânca l'architèt fiurintèin Luca Fancelli int al 1470, la gh'à incòra 'na schêla dal 1405 druvêda per mèter dèinter al j artilierèi. La tòr cme ch' al j êtri tòr e al mûri în merlêdi. La Rôca ed Rezōl, la rapreṣèinta ûn di pió impurtânt eṣèimpi italiân 'd architetûra furtifichêda, secònd al cuncèt dal castèl-recînt dóve a gh' aré duvû riparêres al pôpol in chêṣ ed biṣògn.
Al Teâter
Al teâter ed Rezōl l'é un bòun eṣèimpi de stîl ed la secònda metê dal '700. L'é atâch a la pêrta a matèina ed la Rôca medievêla. A Rezôl int al Sesèint a gh'êra in funsiòun 'na sêla per spetâcol teatrêl. Armêṣa fêrma, dôp tânt restâver, per pió ed quârant' ân fîn a quând la duchèsa ed Pèrma l'à dê, só richièsta dal Podestê, l'avtoriṣasiòun per arfêr ind l' istès pôst un teâter nōv e pió modêren che, grâsia a l'ajót di sgnōr dal paèiṣ che n'àn finansiê i lavōr cun al cumprêr i pêlch, l'é stê inavgurê int al 1838. Al cumpimèint di lavōr l'é stêda dê a l'architèt Luigi Sottili e al decorasiòun a 'n artésta pramṣân armêṣ scgnusû. Al sipâri, mèz brusê da un incèndi int al 1973, l'é 'na côpia quêṣi cumpâgna dal triûnf ed Pallade piturê insém al sipâri dal Rêgio ed Pêrma, l'é ôvra ed Martini. Int al 1880 sōver al purdghê ed l'ingrès al prém piân a gh'é stê zuntê al Ridòt dedichê al muṣicésta Rinaldi ed Rezōl. Ind la 'stèsa ucasiòun é stê fât la facêda purghêda, incurunêda da fnèstri e da un timpèn. A l'intêren 'na sêla a fèr ed cavâl un pô slunghêda, trî ôrdin ed pêlch dóve al cèinter a 's capés al principêl sōl per 'na fōrma un pô pió prununcêda ed la balcunêda. In generêl al teâter dal d d'incô l'é armêṣ cumpâgn a còl uriginêl mēno che la decorasiòun dal sufét arfâta int al Novsèint. Al tèimp ed l'ûltma guèra al teâter l'é dvintê un granêr. Intōrna a j ân Sincquânta al vrîven butêr zò. Int al 1964 în stê fât soquânt lavôr ed rinfōrs al strutûri portânti cme i mûr estêren, al tèg, e i sufét. Fîn al 1982 al teâter l'é stê druvê cme magaṣèin comunêl e i curidōr ed l'ingrès cme sît ed 'na socetê cicléstica. Int al 1982 în stêdi fâti ôvri ed risanamèint al strutûri, al pavimèint e l'é stêda piturêda ed nōv la facêda. Dal 1984 al 1988 în stêdi fati dal milioréi grâsia ai fònd regionêl e a la lèg pr'al teremôt dal 1987. Incô l'é ed nōv druvê al Ridòt cme sêla cunferèiṣi e sêla mòstri cun un réch prugrâma, ind al sotpêlch a gh'é stê tirê fôra un ambiĵnt per 'na scōla ed muṣíca e 'na bânda muṣichêla. La prugramasiòun dal teâter l'é fêrma da quârant' ân.
Palâs Sartoretti
Palâs Sartoretti l'é dal Setsèin al preṣèinta 'na strutûra impunèinta e l'é in Piâsa Martiri. A l'intêren dal Palâs a gh'é dimòndi câmbri tra còsti un magnéfich salòun pr' al fèsti cun presiōṣi decorasiòun. Da un lêregh clonê ch 'al s'arvés ind la piâsa a's và dèinter a un lêregh e antîgh giardèin, incô cambiê in Pêrch, dôve a gh'é dèinter 'na grân varietê d'êlber soquânt ed quisché secolêr.
La Cēṣa Parochiêla
La Cēṣa Parochiêla dedicheda a Sânta Maréia Assunta l'é stêda fâta tr' al 1855 e al 1858 da Cesare Costa al 'stès prugetésta dal Teâter Municipêl ed Rèz. L'é fâta in stîl grêch, a trèi navêdi, 'na sôrta ed mèza véia tra la cēṣa a crōṣ grêca e còla a crōṣ latèina. La cēṣa l'é stêda fâta dóv' a 'gh n' êra n'êtra. La gh'à 'n intêren grandiōṣ e prupursionê, cun 'na grôsa cópla centrêla e dō capèli lêrghi a i fiânch. Al presbitêri, splèndid altêr in mêlmer, a intêrs dal Setsèint la deṣvîn da 'na cēṣa tôta via a Guastâla. La capèla ed mansèina dal Setsèint, dedichêda a la Madòna dal Ruşâri, la gh'à un belésim altêr in mêlmer, l'é l'ónich elemèint impurtânt ch' al vîn salvê quând è stê butê zò la vècia cēṣa dal Sesèint. Al parèidi ed fiânch ed la capèla a gh' în j antîgh purtêl in mêlmer. Ind la capèla ed dréta dedichêda al Sânt Crucifés a gh'é l'altêr e 'na curnîṣ in scajôla ch' la deṣvîn ânca lê da la cēṣa butêda zò. La facêda l'é divîṣa in dû cun la pêrta centrêla alvêda da tèra e finîda cun fruntespési a teriângol. A s' arvésen trî ingrès, êlt cun la lunèta d'ed sōver còl principêl, cun timpèn a teriângol quî ed fiânch. A l' estêren la cēṣa la gh'à 'na bèla tòra in stîl barôch, cumincêda int al 1700 e finîda utânt' ân dôp. Int al 1966 la cēṣa parochiêla ed Sânta Maréia Assunta, cun al teremôt, la gh'à 'vû di grôs dân tânt che a l'àn duvûda sarêr.
Uratôri ed Sân Venèri
La venerasiòun ed Sân Venèri, ereméta ed la Spèsia e Sânt Prutetōr dal paèiṣ, la s'é sparpagnêda fîn da i tèimp antîgh ind l'arzân. A Rezōl a gh'é 'n uratôri dedichê al Sânt tirê só int al 1775 in dó gh'ēra 'n'antîga cēṣa Rumâna.
Véla Aurelia
La Vèla fâta fêr da i Gunşêga che a n' àn fât la cà ed l'istê, destinasiòun ed tânt nòm famōṣ e testimôni dal grân lóso dal gvêren di Gunşêga. La cōrt-palâs l'é stêda fâta insém in dó gh'êra un caşèin ed câsa.
La Cēṣa Parochiêla ed Velanōva
La Cēṣa Parochiêla ed Velanōva l'é ûn di fabrichê religiōṣ impurtânt a Rezōl. Fâta int al 1856 a l'intêren a 's pōl amirêr un elegânt altêr magiōr in mêlmer més ind la parochiêla un ân dôp la só costrusiòun.
La Cēṣa Parochiêla ed Brugnêt
Còla ed Brugnêt l'é 'n'êtra bèla cêsa Parochiêla e l'é un santuâri mariân tirêda só int al Setsèint. A l'intêren ed la cēṣa a gh'é 'na tèila céca dal Sincsèint, che la figûra la Madòna ciamêda dal Bôch, venerêda perché cunsiderêda miraculōṣa.
Bundanâṣ
A cîrca dû chilômeter ed distânsa da Rezōl a gh'é Bundanâs, la Bundèin ed Matélda ed Canòsa, dóve 'n antîgh fabrichê, incô 'na cumûna cōrt agrécola fôrsi dal Sincsèint e arnuvê int al XVIII e XIX sècol, al gh'à dèinter prubabilmèint, i rèst ed la cōrt dóve l'é môrta, int al 1115, la famōṣa Cuntèsa.
Voglio solo che mi amiate
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La stòria 'd un masamènt sénsa sèns, baśàda su 'n fat véra.|Tagline dal film}}
Voglio solo che mi amiate (A vój sōl ch'a m vlidi bèṅ) 'l è 'n film tedésc dramàtic dal 1976 ad Rainer Werner Fassbinder, girâ par la televiśiòṅ WDR druànd un budget 'd òtsènt-mila marc.
La senegiadùra l'è stada scrita tulénd spunt da di fat sucès dabòṅ.
Sunt
Peter Trepper (Vitus Zeplichal) 'l è 'n śuvnòt bavaréś ch'al viṿ c'n i suo in campàgna. Da pìcul al i à sèmpar ciapàdi da sò màdar Edith (Erni Mangold) che p'r insgnàr-'g a star a 'l mónd la druàva sèg na grùcia par mnar śò in dal cûl in fiṅ tant ch'la la scavśàva a fòrsa 'd bàtar méntar sò pàdar Ernst (Alexander Allerson) 'l andàva in n'atra cambra. Chi lò 'l éra da spés fóra 'd cà par lavōr e a n gh 'n è mai fargâ tant ad sò fiōl, na quàlc vòlta al gh ślungàva di bèsi giùst par tgnir-al schis e par dimustràr-ag d'l afèt. Dvintâ ragàs Peter al taca a far al muradōr e al tira sù na cà nóva p'r i sò genitōr giùst prima che sò màdar la dicidìs ad vénd'r al sò bar parchè la s éra stufàda ad sarvìr. Lò al gh'à sèmpar purtâ di fiōr in tuta la sò vita ma lē la gh'iva 'n pès ad giàs a 'l pòst dal cōr dònca la n gh dava mai a mènt.
Un dè Peter al cgnós na farmacìsta, l’Erika (Elke Aberle), e al gh s mét insém in pôc tèmp. Durànt na séna in cà di suo al gh diś ch'al vōl andàr a star a Mònag 'd Bavéra. Al partìs prima da par lò par catàr lavōr in dla sità più cara dla Germâgna e pò al tōś in afìt 'n apartamènt piculèṅ da 'l sò padròṅ p'r andàr-'g a star dòp avér finî la giurnàda in cantēr. Un dè al và a catàr la nóna dla sò dóna (Johanna Hofer), na vècia ch'la stà da par lē in sità anc lē, e al gh prumét ch'al gnarà da spés a far-ag vìśita quànd a gh sarà anc lē. La dóna l'iva decìś difàti 'd armàgar da 'l sò bandi spétand che lò al s giustìs bèṅ.
Dòp soquànt méś l’Erika la partìs p'r andàr a star da lò ma in cà a gh'è sōl un stramàs parchè i bèsi i èṅ pôc dimóndi. Al rèst di vistî la gh i mandarà sò màdar (Annemarie Wendl) quànd i turàṅ 'l armàri. Peter al còmpra i mòbii a rati dmandànd un finansiamènt in banca pò al taca a far di straurdinàri par ciapàr quèl da piò. Quànd a nas sò fiōl, che lò al ciàma cuma sò pàdar, al decìd ad cumpràr un brasalét 'd òr a l’Erika parchè al n gh vōl far mancàr gnint ma 'l dróa i bèsi ch'i gh sarvìvan par pagàr la rata. La banca la gh manda acsè 'l ufisiàł giudisiàri (Robert Naegele) a cà e lò 'l è custrét a dmandàr ajùt a sò pàdar ch'al gh'i dà ma sénsa dir-ag na paròla bòna, cuma se dar di bèsi a fus abàsta. Ma 'l sò deśidèri ad far ad cuntìnuv di rigài a sò mujér, na vòlta 'l è 'n vistî nóṿ, na vòlta na màchina da cuśìr, 'l al mét in buléta sparàda parchè 'l è custrét a cumpàr tut a rati e al n gh stà più dèntar.
'L ùnic quèl che Peter al sà far 'l è lauràr cum un négar ma 'l è custrét a tōr-as na vacànsa parchè p'r al tòp lavōr a gh fà mâł al stómag. Lò e l’Erika i decìdan 'd andàr a catàr i sò genitōr par dmandàr-'g un prèstit ma quànd i èṅ là a séna l’Edith la taca fóra 'n dascōrs che sò marè al gh'à 'd andàr al dè dòp a Nurimbèrga da 'l sò putàni mént'r Ernst al gh rispónd ch'a lē a gh dà fastìdi invéci 'l fat che cl'atra dóna la n l'è minga. Peter al n gh'à minga 'l curàǵ ad dmandàr di bèsi, anc parchè al vōl cavàr-'g-la da par lò, ma sò pàdar al gh i śibìs da par lò.
Turnâ a cà Peter al fà fadìga a turnàr a lauràr. Dòp avér dmandâ di bèsi anc a la nóna 'd sò mujér, al pasa a 'l bar par bév'r un bicér e par ciamàr sò pàdar p'r avér di àtar bèsi. Quànd a riva dènt'r al fiōl sfadigâ (Dieter Schidor) d'l òst (Janos Gönczöl) par dmandàr na bira, chi lò, ch'a pâr Ernst spudâ, al gh diś 'd andàr via parchè 'l è sōl un piōć e 'n bòṅdagnìnt. Peter al pèrd la tèsta, al ciàpa in maṅ al telèfun e al gh al śbraga in cô, pò 'l al finìs strusànd-al.
Culegamènt estéran
}}
La corta notte delle bambole di vetro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La corta notte delle bambole di vetro (La nòt curta dal bàmbuli ad vēdar) 'l è 'n film śal dal 1971 'd Aldo Lado.
'L è stâ girâ dagnóra tut in Cruàsia a Śagàbria anc s'l è ambintâ a Praga tant ch'al tìtul americàṅ dal film 'l è “Malastrana” ch'a sarés pò un quartēr dal sèntar stòric dla capitàł céca. Àtar tìtui dal film i èn Short night of glass dolls e Je suis vivant.
Sunt
Al giurnalìsta americàṅ Gregory Moore (Jean Sorel) al s cata a 'l ubitòri a Praga prònt par l'autopsìa ma al n è minga incóra mòrt, 'l è sōl in un stat catalètic, al n pōl minga mōv'r-as o dascórar, ma 'l è bòṅ ad pinsàr. Al próa acsè a 'rcurdàr qvél ch'a gh'è sucès.
Soquànt tèmp prima al s éra mis a pascàr nutìsi dla sò muróśa, la Mira (Barbara Bach), ch'l'éra sparìda dòp ès'r andàda a na fèsta. In gir però a gh'è 'n sasèṅ ch'al l'à cupàda, l'ultma 'd tanti. Gregory al riva a 'n lucàl nutùran, al "Club 99", in dua a lavóra n'urganiśasiòṅ segréta, c'n a cap al dutōr Karting (Fabijan Sovagovic), ch'la fà 'l lavàǵ dal sarvèl a i śōvan, faghénd-ag far dgl'òrgi e dla magìa négra.
Culegamènt estéran
}}
Attrazione fatale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'uciàda ch'l'à purtâ a na sira insém. Un śbali ch'al s pintirà p'r al rèst dla sò vita!|Tagline dal film}}
Attrazione fatale (Atrasiòṅ fatàla) 'l è 'n film dramàtic dal 1987 'd Adrian Lyne. In c'l an lè 'l è stâ al più grôs sucès a i budghèṅ di cìnema in tut al mónd e al secónd in di Stat Unî. 'L è anc stâ numinâ par vìnsar siē Prèmi Òscar ma al n à pò fat sù gnint.
Custâ quatórdas migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à purtâ a cà da piò ad tarśènt-vint.
Sunt
Dan Gallagher (Michael Douglas) al gh'à quarànt'an e al fà 'l avucàt a New York. Al gh'à na mujér ch'a gh vōl bèṅ, la Beth (Anne Archer), e na putìna ad siē an, l’Ellen (Ellen Hamilton Latzen). Un dè al cgnós l’Alex Forrest (Glenn Close), avucàt anca lē, e dòp avér-ag pasâ na giurnàta insém, ad nòt al gh và anc a lèt méntar sò mujér la s cata in campàggna da i sò genitōr. Al dè dòp Dan al decìd ad turnàr a cà da i suo ma l’Alex la n vōl minga, la gh cuntàva dimóndi, la 'l vōl par lē e la n ś mét mia 'l cōr in paś. Al prim quèl ch'la fà dòp èsar stada mulàda, ma lò al vliva invéci sōl far na ciuladìna, 'l è qvél ad tajàr-'s al véni. Dan al la juta miténd-ag soquànti fasōli a i pōls e pò al s in và dabòṅ, sprand ad daśmindgàr-'s incòsa e in présia. Ma a n è minga acsè fàcil, la dóna la taca a ciamàr-al dapartùt, a cà e in ufìsi, a tuti gl'óri dal dè e dla nòt.
A n psénd-an piò ad lē, Dan al decìd ad véd'r-la par l'ultma vòlta par mét'r i quèi in ciàr. L’Alex la gh diś ch'la gh vōl bèṅ dimóndi, ch'la n pōl minga far sénsa 'd lò e ch'la spèta 'n putèṅ. Dan, ch'al gh'à bèla na famìja e 'l è sōl quàl lè ch'al vōl, al gh śibìs 'd aburtìr ma a n gh'è vèrs, l’Alex la dvénta incóra più pēśa sèg e, faghénd finta 'd ès'r interesàda a cumpàr la cà che lò 'l iva mis da véndar, la s fà dar al sò nùmar ad telèfun da sò mujér.
In cal méntar Dan al spatìna cun la sò famìja in na cà in campàggna ma l’Alex la n mòla briśa: prima la stramna d'l àcid insìma a la sò màchina e pò la gh fà catàr na caséta vìddeo in dua la gh dmanda par piaśēr ad turnàr sèg, ad far al pàd'r ad sò fiōl, a tgnir-'s in a mènt i mumènt bèi pasâ a lèt insém. Subìt però la sò vōś dólsa la càmbia in arlìa, la gh diś ch'la 'l òdia, che lò al s cumpòrta acsè sōl parchè al n vōl minga bèṅ a cal dóni. A s véd acsè ch'l’Alex la gh'à di prubléma in dla tèsta, ch'la gh'à 'n caràtar borderline, ch'la càmbia 'd umōr da spés. Dan al và da la pulisìa ma lōr i n pōlan far gnint parchè a n gh'è minga dal próvi cónt'r ad lē.
Un dè, mént'r i Gallagher i èṅ fóra, l’Alex la s insfìls' in cà e la cópa 'l cunèṅ dumèstic che Dan 'l iva rigalâ a sò fiōla. Cuma s'a n fus minga abàsta, la dóna la mét sù la pgnata cun la pòvra bèstia dèntar. Quànd l’Ellen la 'l véd aròst la siga e la piànś. Sōl in alóra Dan al s decìd ad cuntàr incòsa a sò mujér. Prima 'd andàr via 'd cà, lò al telèfuna a l’Alex par dir-ag che la Beth adès la sà tut. Prima che sò marè al méta śò la curnéta, lē la mét in s'l avìś l'amànta dgénd-ag che se sōl la próa a davśinàr-as da cla banda, lē la la cópa, ch'la gh pōl cuntàr-'g insìma.
L’Alex la decìd alóra ad dar séguit a 'n sò tragatèṅ, qvél ad purtàr via l’Ellen śibénd-ag 'd andàr a 'l luna park sèg.
Culegamènt estéran
}}
Catalão
Catalão l'è una sitê ad 5.556 abitant dal Stàt ad Goiás, in Brasil.
La sò pupulasiòn a l'è ad 75.623 abitaint (2007) e la sò süperfis a l'è ad 3.779,5 km².
.kpn
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
214 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 214, mo invéci 'l an 214 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 214 (duśeintquatòrdeś, duecentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 213 (duśeinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 215 (duśeintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintquatordicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Lòndra
Lòndra (in itagliàn Londra, in inglês London)l'è la capitèla dal Rágn Unî e anc ed l'Inghiltèra. L'è in d'la part meridiunèla dal paés, taièda dal fiómm Tamígi, di mandi lóngh e al piô important ed tòtta l'îsla. L'è una sitê ed 8.787.892 cristiàn (2016), che la's fa pò per dir parché l'è na metròpoli multietnica, ed qui chi van ed móda adès, donc i gh'en ed tòtti i culór e religioun. La gh'è anc la Bórsa ciamèda London Stock Exchange indòvv a vanden e a cumpren al i aziòun:  incô lè la tèrsa in dal mànd.
L'è la zitè piô afuleda d'Europa, che tòtta l'area metropolitèna la gh'a un quel com 14 miliòn ed cristiàn. Lòndra l'è anc cgnusuda per la so fumàna, che i inglês i ciamen smog (smoke, fòm, piô fog, fumana) parché l'è mesdèda con i fòm ed l'inquinameint.
Umbrìghel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L umbrìghel (scóltel chè, ombelico in itagliàṅ) 'l è cal tundèin in dal mêś edla pela dla pansa ch'l armâgn dôp che in dal nàser a s è tajê vìa al só curdòun.
Gùit
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mantuàn}} Gùit (Goito) l'è 'n cumün dla pruìncia 'd Màntua. Al g'ha 'na pupulasión ad 10.370 abitànt, e l'è ün di cumün püsè impurtànt dla pruìncia, anca par la sò puzisión ins la stràda ch'la va a Brèsa. A Gùit gh'è stà cumbatì üna dli batàli dla prìma guèra d'indipendénsa italiàna. L'è ün di paés dal Mantuàn indù ch'as pàrla 'n lumbàrd.
Vàrda ànca
}}
Carbunê 'd putàsi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Cumpòst chìmic }}
Al carbunê 'd putàsi, ciamê anca putàsa, 'l è al sêl dal putàsi edl àcid carbónic. Al só aspèt normêl 'l è 'd un sòlid bianc e inudōr. 'L è 'n cumpòst iritànt e nocìṿ. La putàsa la vin druèda in dla produsiòun artigianêl dal savòun e dal vēder.
El só proprietê
Al carbunê 'd putàsi 'l è dimòndi solùbil in dl'aqua (1 120 g/l) per dèr dal solusiòun bèśichi. Cun l'idrolìś, la solusiòun ed carbunê 'd putàsi la dà l'idròsid ed putàsi:
K2CO3 + H2O → KHCO3 + KOH.
Preparasiòun
Carbunatasiòun edl idròsid ed putàsi :
2KOH + CO2 → K 2 CO 3 + H2O
Cla reasiòun chè l'è quèla druèda al dè 'd incō per la preparasiòun industriêl dal carbunê 'd putàsi. 'L idròsid ed putàsi ch'al vìn prìma, 'l è preparê da l'eletrolìś dal clorùr ed putàsi.
D'indû a deśvîn al só nòm
La paròla "putàsa" la deśvìn da l'uniòun edla paròla francéś pot, a dir "vêś" e da la tudèsca ache, a dir sèndra, perchè na vòlta la putàsa la s catèva bujènd e fend vaporèr edl'àqua cun dal sèndri vegetèli in di vêś.
Final Destination 3
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Pó't bàtar la mòrt?|Tagline dal film}}
Final Destination 3 (Destinasiòṅ finàla 3) 'l è 'n film ad scarésa dal 2006 ad James Wong séguit di film Final Destination dal 2000, sèmpar dirèt da lò, e 'd Final Destination 2 dal 2003. Àtar dū pelìculi i vgnaràṅ pò fóra in dal 2009 e in dal 2011, The Final Destination 3D e Final Destination 5.
'L à fat sù da piò ad sènt-darsèt migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad vint-sinc.
Sunt
Par festegiàr 'l ùlt'm an dal culéǵ la Wendy Christensen (Mary Elizabeth Winstead), insém a 'l sò muróś Jason (Jesse Moss) e a di àtar sò amìg, la decìd ad pasàr na sira a 'n luna park. Mént'r al grup al mònta insìma a 'l muntàgni rusi, la Wendy la gh'à na viśiòṅ ch'l'è drē a sucédar na daśgràsia parchè la véd i vagòṅ dal trêṅ ch'i càscan śò òṅ dòp c'l àtar. Soquànt di sò amìg, spavintâ, i decìd'n ad śmuntàr śò e i faṅ bèṅ parchè al diśàstar a sucéd dabòṅ.
Ma la mòrt la s arvòlta cun qvéi ch'i l'aṅ paràda via e la i và a pascàr òṅ adrē a c'l àtar.
De gustibus non disputandum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
De gustibus non disputandum, anc eślunghê in de gustibus non est disputandum, o scurtê in de gustibus... 'l è na manéra 'd dir latèina ch'la vōl significhèr che quand a s quistiòuna 'd gùst, ed preferèinsi, al n'è gnanc ùtil ed stèr lè a prilèr-'gh in sìma, e dòunca, ala lèttra, "In sìm' ai gust a n's egh dév mìa quistiunèr". In dla sustànsa, a s dìś acsè per fèr capìr che a ognùn a gh'pièś i lavōr a só mōd, mo mìa per quèst a gh'è biśògn ed fèr-egh di romànś. Anc al Guldòun 'l ìva ciamê acsè un só drama schersōś in dal 1754.
{{CITAZIONE2|Il mondo è bel perch'è di vari umori. Vari sono degli uomini i caprici. A chi piacciono l'armi, a chi gli amori. A chi piaccion le torte, a chi i pastici. De' gusti disputar cosa è fallace; Non è bel quel ch' è bel ma quel che piace.|Al mond 'l è bel perchè a gh' è 'd tùt el sort Diferèint egl'în el quistiòun ch' a fa i òm Chi gh' piêś fer la guèra e chi gh' piêś fer 'l amór Chi gh' piêś el tórti e chi i pastìs In sim'ai diferèint gust, 'l è sbagliê 'd ster lè a quistiunèr; Al n'è mìa bèl quel ch'è bèl, mo quel ch'a piêś.| 'L inìsi dal dràma per mùśica "De gustibus non est disputandum" dal Guldòun, 1754|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
Ligàm estèren
}}
.手表
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Omen - Il presagio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Bòṅ gióran! Incō a sî un dè più davśèṅ a la fiṅ dal mónd, adès 't al sà.|Tagline dal film}}
Omen - Il presagio (Omen - Al preśàgi) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1976, girâ par Richard Donner c'n un budget ad dū migliòṅ e òt ad dòlar a 'l incìrca. Al 'n à pò fat sù da piò ad ssanta.
'L è 'l prim tìtul dla sèrie dal Preśàgi. I film ch'i vgnaràṅ dòp i èṅ Omen II - La maledizione di Damien (1978), Omen III - Conflitto finale (1981) e a Omen IV - Presagio infernale (1991). In dal 2006 a s è śuntâ pò 'n arfacimènt ad cla pelìcula chè, Omen - Il presagio 6+6+6.
Sunt
Robert Thorn (Gregory Peck), 'l è 'n diplumàtic americàṅ ch'al viṿ in Itâglia insém a sò mujér Katherine (Lee Remick). Chi lē la gh'à 'd avér fiōl. Dòp avér aburtî par dū vòlti in pasâ, n'atra daśgràsia l'è lè ch'la la spèta parchè 'l putèṅ al nas mòrt. Al prevòstar d'l uśdàl, pàdar Spiletto (Martin Benson), al gh śibìs alóra ad far un scambi ad cuni par tōr a 'l sò pòst un putèṅ dna dóna ch'l'éra mòrta 'd part. P'r a n far piò patìr sò mujér, Robert al diś ad sè e al tōś Damien (Harvey Stephens) fra i sò bras sénsa cuntàr gnint a la Katherine.
In dal gir ad sinc an i sucédan pò di fat ch'i gh càmbian la sò vita. Dòp èsar stâ numinâ ambasadōr americàṅ p'r al Régn Unî, al gh'à da védar la badànta ad sò fiōl (Holly Palance) impicàr-as butand-as śò a pēś mòrt cun na lasa a 'l còl da 'l téǵ dla scóla dòp avér sigâ «Guàrd-um Damien, a 'l fag giùst par tè!». 'L éra 'l cumpléan ad Damien.
Soquànt tèmp dòp al vèṅ davśinâ da pàdar Brennan (Patrick Troughton) ch'l al mét in guàrdia da Damien dgénd che lò al sà incòsa, ch'al s catàva a Róma quànd 'l è nâ e ch'l à vdû anc la màdar, na siacàla a dir dabòṅ. Thorn però 'l al para via. Turnâ a cà, al tōś a lauràr sèg la badànta nóva ad sò fiōl, la sgnóra Baylock (Billie Whitelaw).
Culegamènt estéran
}}
Il corpo della ragassa (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Il corpo della ragassa (Al còrp dla ragàsa) 'l è 'n film eròtic dal 1979 ad Pasquale Festa Campanile trat da 'l rumànś umònim ad Gianni Brera publicâ in dal 1969.
La stòria l'è ambintàda a Pavìa ma 'l film 'l è stâ girâ dagnóra tut in dal sèntar stòric ad Mantṿa e ad dèntar dal palàs 'd Arc.
Sunt
La Teresa Aguzzi (Lilli Carati), dita Tirisìn, l'è la bèla fiōla ad Pasquale (Renzo Montagnani) ch'al tira avànti tgnénd adrē a 'l àrśan dal Po in dla basa pavéśa di an Trénta. Durànt un viàś in sità, al prufesōr Ulderico Quario (Enrico Maria Salerno), òṅ pîṅ ad bèsi, al gh buta gl'òć adòs e al la tōś a lauràr sèg cuma camaréra in dal sò palàs. Cun 'l ajùt dla dóna di fat, la Caterina (Elsa Vazzoler), al dutōr al taca a insgnàr a cla gréśa dla Tirisìn a èsar fémna par psēr-la pò śibìr cuma śugàtul sesuàl a i sò amìg.
2017
Al 2017 (MMXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Il corpo della ragassa (film)
Culegamènt estéran
}}
Elizabeth
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Badśàda fiōla fóra dal matrimòni a tri an, a prucès par tradimènt a vint-i-òṅ an, incurunàda regìna a vint-sinc an.|Tagline dal film}}
Elizabeth (id.) 'l è 'n film stòric dal 1998 ad Shekhar Kapur. Al gh'à abû un séguit in dal 2007, Elizabeth: The Golden Age. 'L è stâ candidâ a sèt Prèmi Òscar, vinsénd qvél p'r al truc. Inóltar 'l à purtâ a cà al Golden Globe dal 1999 par l'atōra prutagunìsta, la Cate Blanchett.
Custâ trénta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò 'd utànta-dū.
Sunt
In dal 1558 a mōr ad cànc'r a la màdar la regìna catòlica Mary 'd Inghiltèra (Kathy Burke), dita la sagṿinària. Al sò pòst ad dirìt al vèṅ tòlt par la sò surelàstra, l'anghlicàna Elizabeth I (Cate Blanchett), ch'l'à pasâ soquànt an saràda dènt'r a la tór ad Lóndra parchè i pinsàvan ch'la faghìs di tragatèṅ cóntar sò surèla ma invéci l'éra stada qvésta chè ch'l'à pruâ a far-la fóra.
Dvintàda regìna, l’Elizabeth la fà turnàr in Inghiltèra Robert Dudley (Joseph Fiennes), cònt ad Leicester, un curtigiàṅ eśiliâ ch'l è stâ 'l sò amōr da quànd lì lē l'éra pìcula. Soquànt nòbii 'd Europa i vrévan spuśàr-la p'r al putēr cuma 'l Duca 'd Anjou (Vincent Cassel), ch'al dvintarà pò al rè ad Frància c'n al nóm 'd Enrico III. In na cundisiòṅ ad criśi, c'n al paéś ardùt in buléta, la regìna la gh'à da pasàr anc dal trapli da 'l intéran, cuma qvéli dal Duca ad Norfolk (Christopher Eccleston).
L’Elizabeth la gh la cava però a cumbàt'r-i tut, dand anc vita a 'n perìud 'd òr p'r al Régn Unî. Par far-al, la decìd 'd a n spuśàr-as minga, meritànd-'s acsè al scutmàj ad Regìna vìrgin.
Culegamènt estéran
}}
The Best of Judas Priest: Living After Midnight
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|My pulse is racing, I'm hot to take, this motor's revved up, fit to break. Living after midnight, rockin' to the dawn, lovin' 'til the morning, then I'm gone, I'm gone. I'm aiming for ya, I'm gonna floor ya, my body's coming all night long. The air's electric, sparkin' power, loaded, loaded, I'm getting hotter by the hour, loaded, loaded, I set my sights and then home in, the joint starts flying when I begin.|Al mè pulsasiòṅ i èṅ drē a crésar, a sòṅ bujènt da tōr, cal mutōr chè 'l à fat la reviśiòṅ, al tira drit. A viṿ dòp meśanòt, a fag al rock in fiṅ a l'alba, a fag l'amōr in fiṅ ch'a riva 'l dè e pò a vag via, a m in vag. A sòṅ drē a vgnir a catàr-at, a t butarò in sal pavimènt, al mè còrp al vgnarà tuta nòt. L'ària l'è lètrica e al sò putēr 'l imbarbàja, a sòṅ càrag, càrag, più 'l tèmp al pasa, più a dvènt dûr, a sòṅ càrag, càrag, a m mèt a pòst e pò a végn dèntar, al pòst al taca a vulàr quànd a tac.|Living after midnight, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Best of Judas Priest: Living After Midnight l'è na racòlta ad braṅ (soquànt da 'l viṿ) dal grup heavy metal di Judas Priest, vgnû fóra da 'l 1979 a 'l 1990.
Braṅ
Ad cal lavōr chè a gh 'n è dū versiòṅ, la prima cun sédas braṅ dèntar, la secónda vgnuda fóra in dal 2002 cun dal canti in part difarènti, 18 trasi in tut.
Culegamènt estéran
}}
Jugulator
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Blood stained hands, blood stained times, blood stained weapons, blood stained lies, fire at will, intent to kill, they have no conscience, they have no conscience, ethnic cleansing, nothing more! Blood of nations, blood of war.|Maṅ maciàdi 'd sangṿ, tèmp maciâ ad sangṿ, armi maciàdi 'd sangṿ, bali maciàdi 'd sangṿ, fōg a tut andàr, vója ad cupàr, i n gh'àṅ minga di scrùpui, i n gh'àṅ minga di scrùpui, pulisìa ètnica, gnint da piò! Sangṿ ad stat, sangṿ ad guèra.|Blood stained, 1997|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Jugulator 'l è al tredicéś'm àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 16 'd Utóbar dal 1997 in Giapòṅ e al 28 'd Utóbar in dal rést dal mónd. A s trata dal prim lavōr dal grup ad Birmingham cun a la vóś 'l americàn Tim "Ripper" Owens a 'l pòst ad Rob Halford.
La canta Blood Stained l'è stada sarnìda par la culòna sunóra dal film ad scarésa dal 1998 La bambola assassina 4: La sposa di Chucky, quàrt capìtul dla saga dla Bàmbula ch'la cópa.
Culegamènt estéran
}}
.珠宝
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Águas de Santa Bárbara
Águas de Santa Bárbara a l'è una sitä ad 5.360 abitànt (2007), dal Brasil in dal Stät ad São Paulo.
Storia
La sò acqua a l'è bùna par tratä i malatìi ad'la pèl.
Pulàc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.|Tut i èsar umaṅ i nàsan lìbar, cumpàgn in di dirìt e dégn a la stésa manéra. I gh'àṅ la raśòṅ e 'l giudìsi e i gh'aṅ da cumpurtàr-as da fradèi 'l un cun c'l àtar.|Dichiarasiòṅ universàla di dirìt ad 'l óm,1948|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA=Pulàc}}
Al pulàc (da lór: polski) 'l è na lingua ślava ch'a s dascór in dla Pulògna da 44 migliòṅ ad parsòni.
Cuma tuti al lìngui ślavi, al pulàc 'l è stâ influensâ da chi atri lingui cuma al latìn, al grèc, al tedésc, 'l itagliàn, al francéś, al rus e 'l ingléś.
Però a gh'è da dir che chi lór i s ténan stric anc al paròli vèci, avénd acsè di tèrmin ch'i vólan dir al stési ròbi. Chè 'd sóta a s pól catàr soquànt eśémpi ad paròli in pulàc ch'i daśvènan dal latìn (a vèṅ ripurtâ 'l equivalènt emigliàn) cun incòst quéla uriginària:
Da 'l Itagliàn al pulàc l'à anc tòlt dal paròli druàdi p'r al vardùri cuma pomidor (pandòr), cebula (sigóla), sałata (insalàta) e por (pòr).
Alfabét
'L alfabét pulàc al sa scriv cun 32 létri d'l alfabét latìn: a ą b c ć d e ę f g h i j k l ł m n ń o ó p r s ś t u w y z ź ż, cun di ségn diacrìtic śuntâ cuma 'l ogonek (Ą ą Ę ę), 'l acènt acû (Ć ć Ń ń Ó ó Ś ś Ź ź), la bara ad travèrs (Ł ł) e al puntèṅ in sima (Ż ż). Al dróa anc 7 digràm, dit dwuznaki (ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz). Al létri Q, V e X i èṅ druàdi sól in dal paròli ch'i daśvìnan da 'l èstar.
Al grup vucàlic pulàc a n è minga tròp difìcil parchè al gh'à 8 vucàli, in gènar scriti acsè: a, e, i, y, o, u, ą, ę. Al vucàli a, e, i, o, u i s prununciàn cuma in itagliàṅ (cun di sòṅ vèrt par la "e" e par la "o") mèntar la vucàla y la gh'à un sòṅ a mèś fra la e saràda itagliàna e la i (par far-as n'idéa, un quèl ch'a s davśìna a la paròla ingléśa "bit"). Al vocàli ą ed ę i s dróan p'r i sòṅ naśàl /ɔ̃/ e /ɛ̃/ ch'i n gh èṅ minga in itagliàṅ ma ch'i pólan arcurdàr al nòstri sòṅ e cuśèṅ. Al dè 'd incō, al vucàli naśàli i s càtan sól in pulàc e briśa in di atri lìngui ślavi.
Dimóndi più difìcil par nuàtar 'l è al grup cunsunàntic pulàc parchè 'l è fat ad 35 sòṅ difarènt. Quand in sima a na cunsunànta a gh'è 'n acènt (ć dź ś ź) a vól dir ch'al gh'à un sòṅ fiàp.
Gramàtica
In pulàc a n gh'è minga 'l artìcul (kapelusz al pól vlér dir capèl, un capèl o al capèl a secónda di caś).
Na paròla la pól èsar singulàra o pluràla. Al singulàr al gh'à tri caś (masć, fémna, nèutar). In dal pluràl, invéci, a gh'è 'n àtar lavór: virìl (parsóni masći) e al minga virìl (atri parsòni, bèsti e śavài). par dir-'n una: la paròla mechanik (mecànic) l'è maschìla e virìla, kot (gat) l'è maschìla ma minga virìla, studentka (studentésa) l'è fémna e minga virìla.
}}
Ciavèda
Onna ciaveda l'è un quel ch'an le menga vêr, na quistioun cunteda aposta par réder o par fer dal mèl a quechidun o protèger se stàss.
N'etra forma ed dir l'a pol eser 'na fòla o 'na bala in dal seins ed stôria.
Nisòun
L'è un irritasioun d'la pela simil a un buboun ch'a vin dopi d'na puntüra d'insët, o anca dopi 'na bòta.
L'assassino... è al telefono
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}