cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miami
L'è bagnàda da 'l Ucéan Atlàntic e al sò clima 'l al s davśìna dimóndi a quél trupicàl. In Istâ (da Śugn a Nuvémbar) a piōv asè e a s và da spés in a risć ad catàr-as di stravènt o di uragàṅ. 'D Invèran in dal dòpmeśdè a sa stà bèṅ parchè al temperadùri i pōl'n andàr da sédas a vint-siē grâd. Ad nòt invéci a s bala da sinc a déś grâd e 'l è dimóndi difìcil andàr sóta śèr.
Culegamènt estéran
}}
Picnic ad Hanging Rock
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vita l'è 'n insùni, gnint àtar che 'n insùni, 'n insùni d'n insùni.|Tagline dal film}}
Picnic ad Hanging Rock (Picnìc a Hanging Rock), cgnusû in Itaglia anc c'n al tìtul ad Il lungo pomeriggio della morte (Al lung dòpmèśdè dla mòrt), 'l è 'n film dramàtic austragliàṅ dal 1975 ad Peter Weir trat da 'l rumànś umònim dla Joan Lindsay.
Sunt
In dal dè ad san Valentèṅ dal 1900, un grup ad studènti dal culéǵ Appleyard, luntàṅ sinquànta chilométar da Melbourne, al decìd 'd andàr a far un picnìc in muntàgna cuma da tradisiòṅ, a i pē d'l Hanging Rock. A cmandàr al grup a gh'è l'insgnànta 'd francéś, M.lle de Poitiers (Helen Morse), insém a qvéla 'd matemàtica, Miss Greta McCraw (Vivean Gray).
Durànt al dòpmèśdè quàtar ragàsi i dmàndan 'd psēr andàr a far un gir più in élt fra 'l maśàgni. A guidàr al śōvni in dla scampagnàda a gh'è la Miranda St Clare (Anne-Louise Lambert), la più bèla dal grup ch'la pâr la Vènar 'd Botticelli, pò la Marion Quade (Jane Vallis), la Irma (Karen Robson) e la Edith (Christine Schuler). Lung al sintēr al quàt'r i pàsan davànti a 'n nòbil ingléś in vacànsa lè da di parènt, Michael Fitzhubert (Dominic Guard), ch'l è drē a far un gir insém a 'l dumèstig Albert Crundall (John Jarratt).
L’Edith, ch'l'è piutòst in carna, la s pintìs dagnóra subìt 'd ès'r-as śuntàta sèg. Quànd al sò amìghi i decìdan 'd andàr incóra più in élt, lē la tórna indrē sigànd ch'la s cata in na cundisiòṅ ad shock e 'd isterìśum. In cal méntar al grup ad sóta al fà a mènt ch'la sgnōra McCraw l'è sparìda. Turnàda in culéǵ insém a 'l rèst dal sò studènti, M.lle Poitiers la ciàma la pulisìa in ajùt par pascàr la sò culéga e gl'atri tri śōvni. Da 'l cant suo l’Edith la n s arcòrda gnint a part al fat 'd avēr incruśâ l'insgnànta 'd matemàtica turnànd indrē e 'd avēr-la vista sénsa stanèla.
In séguit i vìnan catâ Michael, frî e sóta shock anc lò dòp ès'r armàś a Hanging Rock tuta la nòt par pascàr la Miranda, e la Irma da par lē, sénsa sèns e sénsa memòria, misa mâł cun gl'ungi scavśàdi.
Culegamènt estéran
}}
Anita Ekberg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Kerstin Anita Marianne Ekberg, cgnusùda méj cuma Anita Ekberg (Malmö, 29 ad Setémbar dal 1931 - Ròca 'd Papa, 11 ad Śnar dal 2015), l'è n'atōra śvedéśa, famóśa specialmènt par la part dla Sylvia in La dolce vita (1960), pelìcula 'd Federico Fellini in du la fà 'l bagn in dla Funtàna 'd Trévi.
Culegamènt estéran
}}
Jimi Hendrix
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|When I'm sad she comes to me with a thousand smiles, she gives to me free, it's alright she says it's alright, take anything you want from me, anything, anything, fly on little wing.|Quànd a sòṅ śò lì lē la vîṅ da mè cun mila surìś ch'la m śibìs sénsa dmandàr gnint in cambi, a và bèṅ, la diś, tut a pòst, tó da mè qvél ch'at vō, incòsa, cuntìnua a vulàr pìcula ala.|Little Wing, 1967|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
James Marshall Hendrix, cgnusû méj cuma Jimi Hendrix (Seattle, 27 ad Nuvémbar dal 1942 - Lóndra, 18 ad Setémbar dal 1970) 'l è stâ 'n cantànt e chitarìsta rock americàṅ, cgnusû p'r èsar stâ 'l leader dal grup di The Jimi Hendrix Experience. In dal 1992 al gh l'à cavàda a finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame.
Par la rivìsta Rolling Stone, in na clasìfica fata in dal 2011, lì lò 'l è stâ 'l più grand chitarìsta ad tut i tèmp.
Biugrafìa
Uriginàri dal stat ad Washington, Hendrix al taca a sunàr la chitàra a quìnd'ś an, pò al partìs par far 'l servìsi militàr in di paracadutìsta. In séguit al và a star a Clarksville (Tennessee) in du al taca a sunàr cun Little Richard in fiṅ a 'l 1965. 'L an dòp al partìs par 'l Inghiltèra in du al s fà cgnósar faghénd di braṅ cuma Hey Joe, Purple Haze e The Wind Cries Mary.
Turnâ in di Stat Unî al fà in tèmp a sunàr a Woodstock in dal 1969 prima 'd murìr, a sōi 27 an, parchè al n éra più bòṅ ad tiràr fiâ dòp avér tòlt di barbitùric.
Culegamènt estéran
}}
John McCain
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
John Sidney McCain III, cgnusû méj cuma John McCain (Colón, 29 'd Agóst dal 1936 - Cornville, 25 'd Agóst dal 2018) 'l è stâ 'n imprendidōr, 'n èx capitàṅ 'd marìna e 'n pulìtic americàṅ, senadōr d'l Ariśòna da 'l 1987 e candidâ presidènt in dal 2008 p'r al Partî Republicàṅ.
Cunservadōr in dal pinsēr, 'l à da spés tgnû a drē a la sò tèsta piutòst ch'a qvél ch'al gh dgiva 'l sò partî cuma in dal 2017 quànd 'l à vutâ cóntar la prupòsta ad scanślàr dal tut, ma anc sōl in part, la léǵ dla salùt ciamàda Obamacare.
In dal Luj dal 2017 i mèdag i gh'aṅ catâ 'n brut cànc'r a 'l sarvèl, un mâł ch'l al purtarà via 'n an dòp.
Biugrafìa
Nâ in Pànama da na famìja 'd cunservadōr, da śōvan McCain al crés in dal nòrd dla Virgìgna in du al stùddia a la scōla episcupàla 'd Alexandria par pò iscrìv'r-as a l'acadèmia navàla 'd Annapolis (Maryland). Dòp ès'r-as laureâ in dal 1958 al s trasferìs a Corpus Christi par tacàr 'n adestramènt ad dū an cuma pilòta.
In dal 1965 al sa spóśa cun la mudèla dla Pennsylvania Carol Shepp, pò dū an dòp al partìs par la guèra in Vietnam. Chè al pasa siē an parśunēr di Vietcong dòp ch'al sò aparéć 'l è butâ śò mént'r al vulàva 'd sōv'r a Hanoi.
In dal 1980 al divòrsia spuśànd n'insgnànta fiōla 'd 'n imprendidōr dla bira, la Cindy Lou Hensley. Druànd anc i bèsi 'd sò mujér al gh la cava a tacàr na caréra pulìtica p'r al Partî Republicàṅ vgnénd elèt in dal 1982 deputâ e pò in dal 1987 senadōr d'l Ariśòna.
Garry Marshall
{{metacaixa
John McCain
Biugrafìa
In dal 2000 al s càndida a 'l primàri dal sò partî par dvintàr presidènt di Stat Unî ma al li pèrd cóntar George W. Bush. A gh và méj òt an dòp ma insém a la sò vice, la Sarah Palin, al patìs na scòpla a gl'elesiòṅ da 'l demucràtic Barack Obama ch'l è bòṅ ad vìns'r anc in Indiàna, in Nebràska (secónd distrét cungresuàł) e in dla Carulìna dal Nòrd.
Nòti
}}
Garry Marshall
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Garry Kent Marshall (New York, 13 ad Novémbar dal 1934 - Burbank, 19 ed Luj dal 2016), méj cgnusû cuma Garry Marshall, 'l è stâ 'n regìsta, atōr, senegiadōr e prudutōr americàṅ.
Tut i 'l arcòrdan p'r èsar stâ 'l regìsta dal film Pretty Woman, pelìcula cun la Julia Roberts e Richard Gere. 'L éra 'l fradèl dla Penny Marshall, regìsta e atōra anc lē.
Àtar prugèt
}}
Vanilla Sky
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|AmōrÒdiSógnVitaLavōrŚōgAmicìsiaSès.|Tagline dal film}}
Vanilla Sky (Cēl ad vanìglia) 'l è 'n thriller fantàstic dal 2001 ad Cameron Crowe, arfacimènt dna pelìcula spagnōla dal 1997 da 'l tìtul Apri gli occhi. In dla culòna sunóra a s cata 'l braṅ Vanilla Sky ad Paul McCartney candidâ pò a i Prèmi Òscar d'l an dòp.
Custâ ssant'òt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad duśènt-tri.
Sunt
'L editōr ad New York David Aames (Tom Cruise) 'l è 'n śōv'n ad sucès, pîṅ 'd bèsi e 'd dóni, l'ultma l'è la biónda Julie Gianni (Cameron Diaz). Finî in parśòṅ acuśâ 'd umisìdi, al cònta a 'l dutōr Curtis McCabe (Kurt Russell), ch'al gh'à da far na perìsia p'r al tribunàł, qvél ch'a gh'è sucès. Al dè dal sò cumpleàn al s è daśdâ sinténd na registrasiòṅ ch'la gh dgiva 'd vèrar gl'òć e la sira, a la sò fèsta, l'iva cgnusû na dóna ciamàda Sofia Serrano (Penélope Cruz) ch'la gh'iva fat pèrdar la tèsta.
La Julie la n iva tòlt minga bèṅ cal fat lè e, vilìda p'r èsar stada dascargàda, la s séra butàda śò da 'n pònt cun la màchina par far-la finìda insém a David ch'l éra sù sèg. La dóna la mōr méntar lò invéci al la scampa finénd però in còma par tri stmani e mèś e cun la ghigna uféśa tant ch'al gh'à da far dgl'uperasiòṅ a 'l crani. Inólt'r al gh'à da spés di arbgàt e dgl'alucinasiòṅ.
'L óm al taca a véd'r-as cun la Sofia ma na matìna al s cata a lèt la Julie ch'la gh diś 'd èsar la Sofia. David al gh'à 'n shock e 'l è sicûr che chi lē la n sia mia mòrta in d'l incidènt e ch'la faga finta 'd èsar la Sofia p'r armàgnar sèg. Dòp avēr-la piciàda, 'l óm 'l è custrét a tiràr fóra di bèsi par pagàr la causiòṅ e n finìr minga in parśòṅ.
I sò amìg, cuma Brian (Jason Lee), i tàc'n a pinsàr ch'al gh'àppia di prubléma in dla tèsta.
Sasògna Basa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sasògna Basa (Niedersachsen in Tedèsch, a s lèś [ˈniːdɐzaksn̩]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata in dal nòrd-òvest dal stat. A 'l intèr'n a gh'è la sità 'd Bréma ch'la dà vita a na regiòṅ par sò cònt.
La cunfìna a nòrd c'n al mar dal Nòrd, al Schleswig-Holstein, la sità 'd Ambûrg e 'l Meclembûrg-Pomeràgna Anteriōr, a èst c'n al Brandebûrg (p'r un cunsèṅ cic) e la Sasògna-Anhalt, a sud cun la Turìngia, l'Àsia e la Renàgna Setentriunàla-Vestfàglia e a òvest cun l'Ulànda.
In tut la gh'à trénta-sèt sircundàri e la mùcia sù dagnóra òt migliòṅ 'd abitànt (al quàrt par cristiàṅ) par na superfìsi ad 47.614,07 km² (al secónd più grand). In campàggna chè a s dascór incóra al sàsun bas mo sèmp'r ad méno.
La sò capitàla l'è Hannover cun Hildesheim, Wolfsburg, Salzgitter e Braunschweig atri sità impurtànti.
Al sò minìstar presidènt 'l è Stephan Weil dla SPD.
Culegamènt estéran
}}
Franco Nero
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Francesco Clemente Giuseppe Sparanero, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Franco Nero (Parma, 23 ad Nuvémbar dal 1941), 'l è 'n atōr emigliàṅ, vinsidōr 'd un „Dàvid ad Dunatèl“ cuma atōr prutagunìsta in dal 1978 p'r al film Il giorno della civetta ad Damiano Damiani.
Culegamènt estéran
}}
445
Al 445 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Antonella Clerici
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|La fà dla sćiùma mo la n è minga 'n savòṅ. Cuś è-la?}}
L’Antonella Clerici (Legnàṅ, 6 ad Dicémbar dal 1962, a s lèś [antoˈnɛlla ˈklɛːritʃi] in itagliàṅ) l'è na giurnalìsta e cundutóra televiśìva lumbàrda. L'è élta 165 cm e la péśa 65 chilo. La s è laureàda in giurisprudénsa a Milàṅ cun 110 e lôd.
In dal 1997 e in dal 2001 l'è in dal cast ad Dménga In, pò la preśénta 'l reality show Al risturànt e La próa dal cōg prima 'd lasàr 'l prugràma a l'Elisa Isoardi. L'à anc cundót i prugràma dla sira A t las na canta e Pòrtbèl.
L'è stada spuśàda c'n al sugador ad basket Pino Motta e cun Sergio Cossa, pò la gh'à abû dal relasiòṅ cun Massimo Giletti, Paolo Percivale e Eddy Martens, pàd'r ad sò fiōla Maëlle nada in dal 2009. Da 'l 2016 la s è cumpagnàda cun Vittorio Garrone.
Filmugrafìa
}}
Burîda par l'Âfrica
La burîda par l'Âfrica L'è stè un pruzès ed spartiziån puléttica dal cuntinänt african fât däl naziån dl'Europa arivè al collmin int'la secånda metè dal sècol XIX. Äl putänz ed sîra pió arabé i én stè la Franza e al Raggn Uné, mo ai êren dänter anch'la Germâgna al Portugâl, l'Itâglia e al Belgi.
Anch's i dscurêven spess ed "misiån civilizatrîz" par dla zänt pôc dsvluppè, äl putänz culunièl i s én limitè a sfrutèr äl risåurs naturèl dal cuntinänt.
Mülasan
Mülasan (Mulazzano in Itagliàn) l'é un paès italian ad 4.808 abitant in Pruvincia d' Lôd. Al sò num, prubabilmëint al vëign da un suldà ruman ch'as ciamava Mulatius o Mulacius.
31 ed lói
Al  l'è al 212śum dè dal calendàri gregoriàn (213śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 153 dè a la fin dl'an.
Ab assuetis non fit passio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ab assuetis non fit passio l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "Al stupōr al n'deśvin minga dai lavōr ed tùt i dè" perchè, cum'a gh'śuntèva anc Rousseau in dal só Émile, "’l è sōl cun l'imaginasiòun ch'a s deśda 'l pasiòun", per tóres vìa, a prèven dìr, sèimper da cla mnèstra.
High crimes - Crimini di stato
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut qvél ch'at créd, tut qvél ch'at sà, a prév èsar na bala...|Tagline dal film}}
High crimes - Crimini di stato (Crìmin élt - Crìmin ad stat) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2002 ad Carl Franklin trat da 'l rumànś Reât capitài ad Joseph Finder.
Custâ quarànta-dū migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù da piò ad ssanta-tri.
Sunt
L'avucàta Claire Kubik (Ashley Judd) l'è spuśàda cun Tom (James Caviezel) e insém i vìv'n in na vila in Califòrgna, cun lē ch'la spèta 'n putèṅ. Na nòt, mént'r i gìran p'r al sènt'r ad San Francisco, 'l óm al vîṅ arestâ da di agìnt d'l FBI parchè i militàr i dìśan ch'l è 'l respunsàbil dal masamènt in dal 1988 ad nóṿ parsòni quànd al fava 'l suldâ in El Salvador. 'L óm, ch'a dir dabòṅ al s ciàma Ronald Chapman e ch'al 'l à cambiâ par lugàr-as méj e arfàr-'s acsè na vita, al cònta a sò mujēr ch'a s trata dna trapla. L'è véra ch'l à fat al marine là ma ch'al sasèṅ 'l éra 'n sò culéga, James Hernandez (Juan Carlos Hernández), quaciâ in alóra da 'l generàł Bill Marks (Bruce Davison).
A diféndar Ronald 'd ufìsi 'l è numinâ al prim tenènt Terence Embry (Adam Scott) che però a s véd ch'l è 'n prinsipiànt ch'a n gh s pōl minga cuntàr insìma dònca la Claire la decìd ad tōr la diféśa lē, jutàda in cal còmpit lè da 'l èx avucàt militàr Charlie Grimes (Morgan Freeman), imbariagòs in pensiòṅ. A incastràr sò marè a gh'è na série ad sinc testimòni ciàṿ ma, qvél ch'l è strâṅ, 'l è che tri 'd lōr i èṅ pò mòrt in na manéra suspèta. La Claire, jutàda anc par sò surèla Jackie (Amanda Peet), la naśa ch'a gh'è quèl ch'a traśa.
Culegamènt estéran
}}
38 (nùmer)
{{Metacaixa
Travolti dal destino
{{dialort | dial=Miranduléś}}
38 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 38, mo invéci 'l an 38 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 38 (treintòt, trentotto in itagliàṅ, duodequadraginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 37 (treintasèt) e 'l vin prìma dal 39 (treintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintotéśim post.
444
Al 444 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
38 (nùmer)
Al nùmer 38 in dla Chìmica
Al 38 'l è al nùm'r atómic dal stròunsi (Sr).
Travolti dal destino
{{Film }}
38 (nùmer)
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 38 al vōl dìr "el bóti" ('e mazzate in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen le botte in itagliàṅ).
Travolti dal destino
{{CITAZIONE|Piutòst che baśàr-at a m farév un ninét, simiòṅ!}}
38 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Travolti dal destino
Travolti dal destino (Spasâ via da 'l destîṅ) 'l è na cumèdia dal 2002 ad Guy Ritchie. L'è 'l arfacimènt 'd un film itagliàṅ dal 1974, Travolti da un insolito destino nell'azzurro mare d'agosto dla Lina Wertmüller. Custàda déś migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la 'n à fat sù sōl òṅ.
Al film 'l à vins sinc Razzie Awards in dal 2002, p'r al film più brut, par l'atōra più lòfi (Madonna), p'r al regìsta più scars (Guy Ritchie), par la còpia misćiàda pèś (Madonna e Adriano Giannini, fiōl ad Giancarlo prutagunìsta dal film uriginàł) e par 'l arfacimènt più schivóś.
Sunt
L’Amber Leighton (Madonna) l'è na dóna americàna pîna 'd bèsi e dimóndi visiàda e arugànta, spuśàda cun 'n imprendidōr dn'indùstria ad madśìni, Anthony (Bruce Greenwood). Insém a di àt'r amìg, Todd (Michael Beattie), la Marina (Jeanne Tripplehorn), Michael (David Thornton) e la śōvna Debi (Elizabeth Banks), la còpia la decìd ad far-as na vacànsa in cruśéra p'r i mâr dal Mediterraneo a bōrd dla nâṿ 'd un capitàṅ grèc (Yorgo Voyagis) in du a lavōra anc al marinàr sicigliàṅ Giuseppe Cuccurullo (Adriano Giannini) dit Peppe. L’Amber la gh'à sèmpar quèl da dir e la n pèrd ucaśiòṅ par dar-'g adòs e par far-as sarvìr da lò esénd ch'l'è anc na capitalìsta sfegatàda. Giuseppe al fà dimóndi fadìga a mandàr śò 'l ròsp ma pò al tîṅ a drē a 'l cunsìli dal capitàṅ ch'al gh diś ad lasàr pèrdar parchè i ric i èṅ fat acsè.
Un dè l’Amber la dmanda a Giuseppe ad far-as scarusàr da lò in barca p'r andàr da i sò amìg ch'i s éran śluntanâ in cal méntar p'r andàr a védar dal gròti in n'ìśula lè davśèṅ. 'L itagliàṅ al gh al scunsìlia parchè a gh'è dimóndi curènt e pò 'l è tard, 'l è dagnóra basōra, ma a n gh'è vèrs, qvàla là l'è pèś 'd un bric quànd la s mét quèl in dla suca. Purtròp durànt al viàś al mutōr a sa śbraga e i dū i finìs'n in sn'ìśula deśèrta, sénsa magnàr sèg. Giuseppe 'l è bòṅ ad cavàr-'s-la da par lò, al s fà anc na balèstra ad furtùna par ciapàr al pés, méntar l’Amber l'è n'imbalsàda ch'la piga in un mónd in dua i bèsi i n vàlan gnint. Adès par scampàr l'è custréta a far afidamènt a 'l sicigliàṅ ch'al gh cmanda ad ciamàr-al padròṅ e ad lavàr-'g i pagn e far da magnàr par lò. Quànd lē la s arvòlta sèg, lò al la giùsta mulànd-ag dū sćiafòṅ. C'n al tèmp però lē la taca a inamuràr-'s ad lò tant ch'un dè, anc s'la véd na nâṿ ch'la s davśìna da cla banda, lē la s lóga p'r armàgnar lè c'n al sò marinàr.
Culegamènt estéran
}}
1318
Al 1318 (MCCCXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
12 ed lói
Al  l'è al 193śum dè dal calendàri gregoriàn (194śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 172 dè a la fin dl'an.
Geṡü
Geṡü (Iesus in latëin, Gesù in Itagliàn) a l'é la figüra püsè impurtanta dal cristianèsim, e l'é cunusì tant cmé prufeta anca dai ätri religion.
Geṡü a l'é al fiö ad Dìu e ad Maria, e a l'é nasì al 25 da dsëimbar e l'é venerä in d'la Cèsa catòlica tant 'mé in d' ì ätri cèsi cristiani.
1319
Al 1319 (MCCCXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Il cacciatore di aquiloni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da 'l rumànś ch'l à cunquistâ 'l mónd, al film ch'a sa spetàva da piò in d'l an.|Tagline dal film}}
Il cacciatore di aquiloni (Al casadōr ad cuméti) 'l è 'n film dramàtic dal 2007 ad Marc Forster trat da 'l rumànś umònim ad Khaled Hosseini. Al film, ch'in Itàglia 'l è vgnû fóra al 28 ad Mars dal 2008 e ch'l è stâ girâ in Califòrgna e in Cina, 'l à muciâ sù da piò ad stanta-tri migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ vint.
In dla culòna sunóra, scrita p'r Alberto Iglesias e numinàda p'r i Prèmi Òscar dal 2008, i s càt'n anc i braṅ Kiss me deadly dla Lita Ford e Beds are burning di Midnight Oil.
Sunt
Amir (Zekeria Ebrahimi) e Hassan (Ahmad Khan Mahmidzada) i èṅ dū putèṅ ad Kabul. Al prim 'l è 'n pashtun fiōl 'd un sgnōr dal pòst, Baba (Homayoun Ershadi), e dna dóna mòrta durànt al part, c'l àt'r invéci 'l è 'd rasa hazara e baghét dal sér'v ad cà, Alì (Nabi Tanha). Amir 'l è sòlit invintàr-as dal stòri che pò al scriv e al lèś a Rahim (Shaun Toub), amìg ad sò pàdar, e a Hassan che par lò al gh'à 'n amirasiòṅ e 'n tacamènt dimóndi élt tant che quànd Amir al gh dmanda se lò al sarév prònt a magnàr dla śmalta s'al gh al dmandìs, lò al gh diś ad sè.
Amir e Hassan i pàsan dimóndi tèmp insém śugànd a far vulàr al cuméti ma i patìsan 'l òdi 'd Assef (Abdul Salam Yusoufzai), un ragasōl rasìsta ch'al n s cumpatìs briśa qvéi c'n i òć a màndula parchè lò, a sò dita, 'l è 'n afgàṅ ad qvéi véra avénd-'g al sangṿ pashtun. Un dè, insém a àtar dū, al vrév dar-'g-i a qvi là ma Hassan al difénd Amir tirànd fóra la sò sfrumbla. Un dè che Amir al vins un turnèo ad cuméti, in dua a gh'è da sćiancàr in vōl al lasi ad chi àtar druànd la sò cuméta, Hassan al gh fà da casadōr andànd a catàr sù al cuméti cascàdi śò in manéra da tgnir-li cuma trufèo. A n vdénd-al minga turnàr indrē, Amir al và a pascàr-al. Assef al 'l à mis in un cantòṅ e p'r andàr via al vōl la cuméta tajàda ma c'l àtar al n gh la dà briśa parchè al gh'à da purtàr-la a Amir. Par dar-ag na lesiòṅ al 'l incùla fòrt cun chi àtar sò dū amìg ch'i al tìnan sòdi in cal méntar. Amir al véd incòsa ma par paùra e par la vargógna 'd ès'r amìg 'd un séruv e 'd un hazara al scapa via. Soquànt tèmp dòp, finìda la punisiòṅ, 'n Hassan sangvinànt al gh pòrta la cuméta.
Par far-la finìda cun lò e par far in manéra che sò pàdar 'l al mandìs via, Amir al lōga 'l sò arlój sóta 'l cusèṅ 'd Hassan e pò al và a cuntàr na bala a sò pàdar, faghénd-'g inténdar che 'l sò amìg al sia 'n làdar. Baba al ciàma a rapòrt al putèṅ e al gh dmanda s'l è stâ lò a śgranfgnàr 'l arlój e Hassan al diś ad sè. Anc se Baba 'l al pardòna, Alì, par salvàr 'l unōr dla sò famìja, al s in và insém a sò fiōl. Soquànt tèmp dòp, durànt l'invaśiòṅ d'l Afghanistan da part di suviètic, Baba 'l è custrét a scapàr via esénd lò pîṅ ad bèsi e nemìg di cumunìsta. Al và a star in di Stat Unî insém a Amir (Khalid Abdalla) ch'al s laùrea in létri, al dvènta 'n scritōr ad sucès e al spóśa la Soraya (Atossa Leoni), la fiōla ad 'n èx generàł afgàṅ, Taheri (Qadir Farookh). Dòp la mòrt ad Baba, Amir al ricév na telefunàda da 'l Pakistan da part ad Rahim. Chi lò al vrév che lò 'l andìs a catàr in 'n urfanutròfi ad Kabul al fiōl 'd Hassan, Sohrab (Ali Dinesh), che pò 'l è sò anvōd parchè Hassan, mòrt par diféndar la cà dal sò ex padròṅ da i talibàṅ, 'l éra 'l fiōl ad Baba e dla mujér 'd Alì ma sò pàdar al n à mai cuntâ gnint a ninsòṅ, a part Rahim, par diféndar la sò reputasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Denzel Washington
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Denzel Hayes Washington Jr., cgnusû méj cuma Denzel Washington (Mount Vernon, 28 ad Dicémbar dal 1954) 'l è 'n atōr, regìsta e prudutōr americàṅ, vinsidōr dal Prèmi Òscar p'r al pelìculi Glory - Uomini di gloria (1990) e Training Day (2002) cun atri quàtar nomination. Inóltar 'l à purtâ a cà tri Golden Globe e dū Ōrs 'd Argìnt a 'l Fèstival ad Berlîṅ par Malcolm X (1993) e Hurricane - Il grido dell'innocenza (2000).
Spuśâ cun la Paulette Pearson da 'l 1983, al gh'à quàtar fiōi e 'l tîṅ i Los Angeles Lakers.
Biugrafìa
Dòp al divòrsi di sò genitōr quànd al gh'iva ùnd'ś an, Denzel al và a studiàr in culéǵ a la Fordham University 'd New York in du 'l s làurea in teàt'r e in giurnalìśum. Tgnénd adrē a la sò pasiòṅ al s iscrìv a 'l American Conservatory Theater pò al fà 'l sò debùt a 'l cìnema in dal 1977 in un film par la televiśiòṅ, Wilma. In séguit al fà la part dal dutōr Philip Chandler in dal telefìlm A cuore aperto e qvéla 'd Arnold Billing in dal film ad Sidney Lumet Power - Potere girâ insém a Richard Gere.
In di an Utànta 'l gira Storia di un soldato (1984), Power - Potere (1986) e Grido di libertà ad Richard Attenborough (1987) ch'al gh fruta na nomination a i Prèmi Òscar. Denzel al gh la cava a vìnsar la statṿa cuma atōr minga prutagunìsta tri an dòp cun Glory - Uomini di gloria, prim atōr ad culōr a far-al vint-siē an dòp Sidney Poitier in Indovina chi viene a cena?.
In dal 1991 e in dal 1992 al lavóra cun Spike Lee in Mo' Better Blues e in Malcolm X. Par cla pelìcula chè Denzel al vîṅ premiâ a Berlîṅ e numinâ a i Prèmi Òscar. 'L an dòp al fà 'l avucàt cal difénd un Tom Hanks malâ 'd AIDS in Philadelphia, pò al gira atri pelìculi 'd sucès cuma i thriller Il rapporto Pelican cun la Julia Roberts e Allarme rosso cun Gene Hackman. In di an Nuànta al lavóra anc cun Russell Crowe in Virtuality, cun la Meg Ryan in Il coraggio della verità, cun Donald Sutherland in dal pelìcula 'd scarésa Il tocco del male e cun Bruce Willis in Attacco al potere.
In dal 2002 finalmènt Washington al gh la cava a purtàr a cà 'l Òscar cuma atōr prutagunìsta faghénd la part 'd Alonzo Harris in Training Day dal regìsta afro-americàṅ Antoine Fuqua ch'l al turà a lauràr sèg anc in dal 2014 par The Equalizer - Il vendicatore e in dal 2016 par I magnifici 7.
Àtar prugèt
}}
133 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 133, mo invéci 'l an 133 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 133 (seinttreintatrī, centotrentatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 132 (seinttreintadū) e 'l vin prìma dal 134 (seinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seinttreintatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Blink 182
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I never thought I'd die alone, I laughed the loudest who'd have known? I trace the cord back to the wall, no wonder it was never plugged in at all, I took my time, I hurried up, the choice was mine I didn't think enough, I'm too depressed to go on, you'll be sorry when I'm gone. I never conquered, rarely came, 16 just held such better days, days when I still felt alive.|A n arév mai pinsâ ad murìr da par mè, a ridéva fòrt, chi psiva savér-al? A-j-ò tgnû a drē a 'l câv lung a 'l mur, 'l éra ciàr ch'al n fus briśa culegâ, a m sòṅ tòlt al mè tèmp, a m sòṅ daspgnâ in présia, la sièlta la gh'iva da èsar mia, a n gh'ò mia pinsâ asè, a sira tròp vilî p'r andàr avànti, at sarà daspiaśùda quànd a n gh sarò piò. A n ò mai fat na cunquìsta, a sòṅ gnû minga da spés. A séd'ś an a-j-ò visû i dè più bèi, dè in dua a m sintìva incóra viṿ.|Adam's song, 1999|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Blink 182 i èṅ un grup punk califurgnàṅ mis in pē in dal 1992 a Poway, in di dintóran ad San Diego, da Tom DeLonge (vóś e chitàra), Mark Hoppus (vóś e bas) e Scott Raynor (baterìa). Al sufìs 182 'l è stâ śuntâ in fónd par réndar difarènt al nóm dal grup rispèt a quél irlandéś di Blink ch'al gh'éra bèla.
La banda 'l à fat sù in tut siē àlbum da studi, na racòlta, un disc da 'l viṿ, quàtar demo e vint-i-òṅ sìngui, p'r un tutàl ad vint migliòṅ ad disc vindû.
Dòp quat'r an ad férum (i s éran mulâ dand vita a di prugèt da par lōr cuma Angels & Airwaves e +44), i èṅ turnâ insém in dal 2009.
Biugrafìa
Al grup al fà gnir fóra al prim disc Cheshire Cat in dal 1994 par la Grilled Cheese Records dòp soquànt demo rigistrâ in di an precedènt. Al disc (cun dènt'r i sìngui M+M's e Wasting Time) al n vénd mia dimóndi foravìa ch'in Austràglia. Par cal mutìṿ lè a la MCA Records a gh vèṅ in mènt ad mét'r-i sóta cuntràt p'r al disc dal 1996 Dude Ranch e la fà bèṅ parchè al vénd un migliòṅ e mèś ad còpi cun i braṅ ad sucès Josie e Dammit. Dū an dòp però Scott al lasa al grup. 'L è Travis Barker a tōr a 'l sò pòst.
In dal 1999 'l è la vòlta 'd Enema of the State, un disc ch'al mùcia sù un sucès clamuróś vindénd quìndas migliòṅ ad còpi. In cupertìna a s véd na foto dl'atōra dal póran Janine Lindemulder méntar l'è drē a mét'r-as un para ad guànt ad quéi druâ da i dutōr p'r insfilsàr un dî in dal cûl a i pasiènt. I sìngui tirâ fóra da cal lavōr chè i èṅ dvintâ di clàsic dal grup: What's My Age Again?, All the Small Things e Adam's Song.
In dal 2000 a véd la luś al disc da 'l viṿ The Mark, Tom and Travis Show (The Enema Strikes Back!) cun dèntar al sìngul Man Overboard. 'L an dòp al grup al fà catàr in di negòsi 'l àlbum Take Off Your Pants and Jacket, un tìtul dimóndi birichèṅ parchè da 'd là da 'l significâ leteràl (Tir-at via al braghi e al giachét) al fà gnir in mènt anc 'n àtar quèl (Tir-at via al braghi e fat na pugnéta) parchè la paròla Jacket la s lèś cumpàgn a Jack it.
Cal lavōr chè 'l è gnû fóra in tri versiòṅ difarénti, una rósa (quéla d'l aparéć) cun da piò i braṅ Time to Break Up e Mother's Day, una śala (quéla dal braghi) cun i braṅ What Went Wrong? e Fuck a Dog e una vérda (quéla dal giachét) cun i braṅ Don't Tell Me It's Over e When You Fucked Grandpa. Trédas invéci i èṅ al canti fisi, cun i sìngui First Date, The Rock Show e Stay Together for the Kids.
Al ròbi i càmbian un pôc cun al disc umònim dal 2003 parchè al stîl al s fà più madûr cuma in di sìngui Feeling This, Down, Always e al lènt I Miss You. La canta All of This invéci la véd la culaburasiòṅ ad Robert Smith di The Cure.
Dòp na racòlta (Greatest Hits dal 2005 cun dèntar la cover Another Girl Another Planet di The Only Ones) e un buś ad quàt'r an, al grup al tórna in dal 2011 cun al disc Neighborhoods.
Culegamènt estéran
}}
Dvanadōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al dvanadōr 'd matàsi (arcolaio in italiân) 'l è cal strumèint ch' a s dróva per deśvujèr vìa al fîl da na matàsa 'd lana, 'd cutòun u 'd n' ètra fîbra tèsil, e vujèrel sù in soquànt gumìtul.
Culegamèint estèren
}}
Pôrta Sân Côşma
Pôrta Sân Côşma o Goşmèri (Porta San Cosma o Gosmerio in italiân) l'ēra óna dal pôrti dal sucōrs dal mûri ed Rèz, che cumbînen cun al percōrs di viêl ed la circuvalasiòun 'd adès.
Stôria
Pôrta Sân Côşma l'ēra int al zôna a sîra dal cèintert stôrich ed Rèz, a la fîn ed còla che incō l'é véia Franchetti, aşvèin a la Caşêrma Zucchi. L'é stêda suplida cun la costrusiòun dal nōvi mûri int al 1551. Quând pó în stêdi butêdi zò tóti, ind l' 800, l'é stêda catêda dal tót intâta. L'ēra un êrch a pûnta, in quadrē, quacêda in sâs ed côch. Sibèin l'impurtânsa e l' antichitê ed la pôrta l'é stêda zachêda, cme al pôrti Bernòun e Sân Nasâri, per fêr girêr ed mèj al trâfich ch' a gh'é lòngh i viêl ed la circunvalasiòun.
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Porta San Cosma trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1320
Al 1320 (MCCCXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Taylor Lautner
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
A History of Violence
{{Metacaixa
Taylor Lautner
Taylor Lautner (Grand Rapids, 11 ad Fervàr dal 1992) 'l è 'n atōr americàṅ, cgnusû p'r avēr fat la part ad Jacob Black in di adatamènt p'r al cìnema dal saga 'd Twilight.
Culegamènt estéran
}}
A History of Violence
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut i gh'aṅ quèl da lugàr.|Tagline dal film}}
A History of Violence (Na stòria 'd viulénsa) 'l è 'n film dramàtic dal 2005 ad David Cronenberg ch'al tōś ispirasiòṅ da na graphic novel dla DC Comics dal 1997 da 'l tìtul „Una storia violenta“. 'L è stâ candidâ a dū Prèmi Òscar, qvél par 'l atōr minga prutagunìsta (William Hurt) e qvél par la senegiadùra minga uriginàla (Josh Olson).
La pelìcula, preśentàda in cuncōrs a 'l 58śum Fèstival ad Cannes, l'è custàda trénta-dū migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù da piò ad ssanta.
Sunt
Tom Stall (Viggo Mortensen) 'l è 'l pruprietàri 'd un risturànt in un paiśèṅ d'l Indiàna e 'l è spuśâ cun n'avucàta, l’Edie (Maria Bello), ch'la gh'à dâ dū fiōi, al śōvan Jack (Ashton Holmes) e na putìna ciamàda Sarah (Heidi Hayes). Un dè par diféndar na sò camaréra ch'l'éra drē a èsar cupàda da dū delinquènt sasèṅ, Leland (Stephen McHattie) e Billy (Greg Bryk), al riva a masàr-i. La nutìsia la finìs in past a la televiśiòṅ e Tom 'l è in tut i telegiurnài.
Dòp pôc tèmp a s fà viṿ in dal sò lucàl un sèrt Carl Fogarty (Ed Harris), un mafióś ad Filadèlfia cun 'n òć ad vēdar e la ghigna sgnada da di castòṅ ch'al vōl regulàr i cònt sèg. Al gangster al diś che Tom al s ciàma Joey Cusack a dir dabòṅ e che na vòlta, prima 'd èsar tradî da lò, al lauràva insém a sò fradèl Richie (William Hurt) par la sò urganiśasiòṅ.
Fogarty al taca a perseguitàr la famìja di Stall e Tom 'l è custrét a difénd'r-as da par lò.
Culegamènt estéran
}}
Prosèmica
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) In dal camp edla psiculugìa, la prosèmica (prossemica in itagliàṅ) l'è 'n studi a 'l riguèrd ed na comunicasiòun minga verbêl e dla puśisiòun in dal spasi ch'a s tōś in di cunfròunt ed 'n ambiìnt o 'd 'n èter. Studiōś dla prosèmica 'l era stê 'l antrupòlug Edward T. Hall in dal 1963.
In dla prosèmica a s è vist che, più a n's è minga amìg per la pèla e più a s pretènd dla distànsa. A gh'è dòunca:
Charlotte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Charlotte (a s lèś /ˈʃɑrlət/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 751.087 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carulìna dal Nòrd, in dla cuntèa ad Mecklenburg. I prim abitànt i èṅ vgnû a stablìr-as chè da l'Europa in dal 1750.
La gh'à na superfìsi ad 629 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Anthony Foxx. La sò sità śmèla in Frància l'è Limoges.
In dla sità, ch'la fà part dla regiòṅ dal Piedmont, a s tira avànti prinsipalmènt faghénd di cumèrs e tgnénd a drē a i lavōr finansiàri (secónd sèntar p'r impurtànsa dal paéś dòp New York).
Culegamènt estéran
}}
Massimo D'Alema
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Abòż}}
Massimo D'Alema (Róma, 20 'd Avrìl dal 1949, a s lèś /'massimo da'lema/ in itagliàṅ) 'l è 'n giurnalìsta e 'n pulìtig itagliàṅ, presidènt dla fundasiòṅ Italianieuropei.
'L è cgnusû anc c'n al scutmàj ad bafèṅ.
Nòti
}}
Terrell Owens
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Terrell Eldorado Owens, cgnusû méj cuma Terrell Owens o anc sōl cuma T.O. (Alexander City, 7 ad Dicémbar dal 1973, a s lèś [ˈtɛrəl ˈoʊɪns] in ingléś) 'l è 'n èx śugadōr ad fùtbol americàṅ e atōr americàṅ.
'L è élt 1,91 mét'r e 'l péśa 102 chilo.
Biugrafìa
Stéla dla National Football League, in du a gh'à śugâ par sédas stagiòṅ, Owens al gh'à soquànt record in cal campiunâ lè e 'l fugùra in dal tèrs pòst in fat ad yard ciapàdi (15.934, da drē sōl a Jerry Rice e Larry Fitzgerald) e in di touchdown (153). Dòp ès'r-as ritirâ in dal 2012, 'l è finî in dla Pro Football Hall of Fame in dal 2018.
Àtar prugèt
}}
554 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 554, mo invéci 'l an 554, 't ê da 'ndèr chè) Al 554 (sincseintsinquantaquàter, cinquecentocinquantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 553 (sincseintsinquantatrī) e 'l vin prìma dal 555 (sincseintsinquantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantaquatréśim post.
Èter progèt
}}
1444 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Paul Sorvino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Paul Anthony Sorvino (New York, 13 'd Avrìl dal 1939, a s lèś /ˈpɔl sɔːrˈviːnoʊ/ in ingléś) 'l è 'n atōr, cantànt 'd òpra, imprendidōr, regìsta e scultōr americàṅ cun di urìgini itagliàni par part ad pàd'r e 'd màdar. Al dascór bèṅ abàsta 'l itagliàṅ anc se cun 'n asènt pēś dla Basitàglia. Malâ 'd aśma, 'l à dâ vita a na fundasiòṅ par jutàr al parsòni cuma lò.
Al s è spuśâ tri vòlti e 'l è dvintâ pàdar p'r àtar tanti vòlti. La Mira e Michael Sorvino i aṅ pò purtâ avànti al sò stés mistēr.
Biugrafìa
Da śōvan Paul al stùddia a 'l American Musical and Dramatic Academy ad New York cuma cantànt lìric. Esénd aśmàtic, 'l è custrét pò a cambiàr mistēr dvintànt atōr 'd art dramàtica. In dal 1964 al fà 'l sò debùt a Broadway in dal musical Bajour, pò in dal 1971 al rècita insém a Al Pacino in dal film Panico a Needle Park, un quèl ch'al farà anc in dal 1980 cun Cruising.
In dal 1985 al s dà a la scarésa faghénd Stuff - Il gelato che uccide ad Larry Cohen e Sonno di ghiaccio ad Wes Craven, pò in dal 1990 Warren Beatty 'l al sarnìs par la part ad Labbra Manlis in dal pelìcula Dick Tracy cun la Madonna e Al Pacino. Sèmp'r in di an Nuànta al lavóra cun Oliver Stone in Gli intrighi del potere - Nixon (1995) e cun Leonardo DiCaprio in Romeo + Giulietta (1996).
In di an Dumìla al s dà da far dimóndi in Itàglia. In dal 2001 al gira Streghe verso nord pò 'l è òspit dal prugràma televiśìṿ ad Gianni Morandi Non facciamoci prendere dal panico su la Rai 1. In dal 2008 'l è prutagunìsta ad Carnera - The Walking Mountain cun la regìa ad Renzo Martinelli méntar 'l an dòp al gira 'l fiction Doc West cun Terence Hill e L'onore e il rispetto cun Gabriel Garko e la Serena Autieri.
Àtar prugèt
}}
1215 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1215 (mileduśeintquìndeś, milleduecentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1214 (mileduśeintdquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 1216 (mileduśeintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintquindśéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1215 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 5 col 243: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Logarìtem
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} In dal camp edla matemâtica, al logarìtem (logaritmo in itagliàn) in na "bêś" a (pośitìva e diferèinta da 'l 1), 'd un nùmer reêl pośitìv (ciamê "argumèint", b), 'l è 'l esponèint p ch'a gh servìs a la bêś a p'r elevèr-es a 'l argumèint b:
Logarìt'm in dla bêś a ed b 'l è p, cùma dir che 'l esponèint da dèr a l'a p'r avér al b, 'l è p: (b = a^p).
La sòma di logarìtem
La sòma ed soquànt logarìt'm in dla stèsa bêś a l'è cumpàgna a 'l logarìt'm in dla stèsa bêś a edla multìplica ed tùt chi só argumèint lè:
dimostrasiòun:
A ciàm:
A vōl dir dòunca, per definisiòun, che:
S'a stâg a multiplichèr al b col c, anca i èter mèmber dagli ugvagliànsi i s multiplicaràn a la stèsa manéra:
Dal proprietê dal putèinsi a savòm ch'a psòm anca scrìver:
E per la definisiòun scrìta in sìma:
D'indû:
Cum'a se vlìva fèr vèder (c.v.d.).
La sotrasiòun di logarìtem
La sotrasiòun ed dū logarìt'm in dla stèsa bêś a l'è cumpàgna a 'l logarìtem in dla stèsa bêś a edla diviśiòun ed chi só argumèint lè:
dimostrasiòun:
S'a stâg a divìder al b c'n al c, anca i èter mèmber dagli ugvagliànsi i s dividaràn a la stèsa manéra:
Al coeficìnt di logarìtem
A 'l logarìtem ch'al gh'àpia 'l argumèint cun 'n esponèint, a s pōl tōr-'gh-el vìa per druèr-el cuma coeficìnt dal logarìtem stès:
dimostrasiòun:
Dala:
A savòm che:
S'a stàg a elevèr i dū mèmber dl'ugvagliànsa p'r al stès esponèint n, sènd già ugvèl, i armagnaràn incòri uguèl:
E dòunca, per l'egvagliànsa scrìta piò 'd sóver:
Èter progêt
}}
Circle (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La mòrt l'è da drē in 'n àngul.|Tagline dal film}}
Circle (Sérć) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2010 ad Michael W. Watkins, girâ in Califòrgna c'n un budget stimâ ad dū migliòṅ ad dòlar.
Sunt
John Bennett (Silas Weir Mitchell) 'l è 'n ciucâ in dla suca cun di òć dagnóra biànc ch'al viṿ in manicòmi dòp avēr fat fóra la sò famìja quànd 'l éra pìcul. A tgnir-'g adrē a gh'è la psicòluga Green (Gail O'Grady) ch'la 'l batéśa cuma na parsòna dimóndi inteligìnta. Un dè chi lò al masa sinc pasiènt dla clìnica ligâ su da scrani misi a sérć, prima scurtlànd-i a 'l fégat e pò a 'l cōr par pò śibìr-ag na cica. Finî al masèl, tgnénd adrē a 'l règhli scriti su 'n lìbar religióś cun dal cróś insìma, al scapa da 'd lè. La biónda criminòluga Randall (Kinsey Packard), mandàda da qvéi d'l FBI, e 'l cap di pulisiòt dla U.S. Marshals (Peter Onorati), ch'al 'l iva arestâ la prima vòlta, i ciàp'n in maṅ al caś insém a 'l agìnt Bill Tanner (Michael DeLuise) mo i n vànan minga tant 'd acòrd.
In cal méntar sinc studènt ch'i gh'aṅ da scrìvar na téśi su i sò crìmin da śōvan par cònt dla prufesōra McAdams (Rita Taggart), Gavin (Jason Thompson), la Chloe (Erin Reese), Luke (Ryan Doom), la Morgan (Erin Foster) e 'l femnàr Tristan (Will Stiles) cumpagnâ par la sò muróśa purcùsa Britt (America Olivo), i vàn'n a cà sua par muciàr sù dal materiàł par na risérca. Ma in dla vila i càt'n anc John.
Culegamènt estéran
}}
Scarâć
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al scarâć, o scaràf (scatarrata in itagliàṅ) 'l è 'n spudâć cun dal catâr, ch'a s tusìs fóra dai pulmòun qvand a gh'n è in avànsi, vō-'t perchè a s è tolt al ferdōr o na tòs o na brùta influèinsa.
Na quelc volta per capìr bèin na malatìa di pulmòun, a gh'prèv ès'r al biśògn ed catèr-'n i mìcrob tgnû dàint'r in dal ścarâć, e dòunca queschè 'l srà da tgnìr da cât ind un scatlèin stèril e purtê in dal laboratòri di anàliś.
I gh'pólen èser diferèint sorti ed scarâć, c'ma quî dimòndi lìqvid, quî sćiumōś, o ch'i sìen purulèint, o anca négher (per la ginta ch'la fùma o ch'la respìra di fùm), o emàtic, o emotìśic.
Colegamèint estèren
}}
Carbunsèin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Noti e referèinsi
}}
Join Hands
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|The word you learn to love (the disapproval that you hate) that's Mother (from Mother), they teach you to respect... (makes you always want to please), mother (mother), the one who keeps you warm (the one who keeps you warm) and shelters you from harm (and shelters you from harm), watch out she'll stunt your mind (she'll open up your mind) 'til you emulate her kind (to make you good and make you kind), is that Mother? (Mother).|La paròla ch't impâr a vlèr bèṅ (al dar cóntar ch't òdi) l'è Màdar (da la Màdar), i t inségnan a purtàr-ag rispèt (a fà in manéra ch'at vō sèmpar piaśēr-ag), màdar (màdar), qvéla ch'la t tîṅ sèmp'r a 'l cald (qvéla ch'la t tîṅ sèmp'r a 'l cald) e la t prutèś da 'l mâł (e la t prutèś da 'l mâł), òcio ch'la t blòca la mènt (la t v'rarà la mènt) in fiṅ tant ch't farà àtar tant (par far-at dvintàr bòna e gentìla), è-la qvésta chè na Màdar? (Màdar).|Mother/Oh Mein Papa, 1979|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Join Hands 'l è 'l secónd àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees. 'L è stâ publicâ al 7 ad Setémbar dal 1979 rivànd pò a ìl 13śum pòst dal clasìfichi britànichi.
Al chitarìsta John McKay e 'l baterìsta Kenny Morris i aṅ pò mulâ 'l grup pôc tèmp dòp, subìt prima 'd un cuncèrt ch'i gh'ìvan da far a Aberdeen al 17 ad Setémbar dal 1979 cun la Siouxsie ch'la s è incasàda négra sèg dedicànd-ag pò la canta Drop Dead/Celebration (Carpâ/A fém fèsta).
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit par Siouxsie & The Banshees a part i tèst ad Poppy Day (adatamènt dal puéma 'd guèra “In Flanders Fields” ad John McCrae) e ad Oh Mein Papa (na canta tedésca ad Paul Burkhard).
Al 29 ad Maǵ dal 2006 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun di pès śuntâ:
L'uomo che sapeva troppo (film 1956)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Savēr un cinèṅ a prév ès'r un quèl murtàł!|Tagline dal film}}
L'uomo che sapeva troppo (’L óm ch'al saìva tròp) 'l è 'n thriller dal 1956 'd Alfred Hitchcock, arfacimènt 'd un sò film umònim dal 1934 prudót in dal Régn Unî.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l nôn Fèstival ad Cannes.
Al film, girâ par gl'intéran in di studi dla Paramount Pictures e par gl'estéran in Maròc e a Lóndra, 'l à muciâ sù da piò 'd ùndas migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custâ sōl òṅ e dū.
Sunt
Dū turìsta americàṅ, al dutōr Ben McKenna (James Stewart) e sò mujér Jo (Doris Day), i èṅ i viàś in Maròc insém a 'l sò putèṅ Hank (Christopher Olsen). In sla curéra ch'la i pòrta a Marrakech i cgnósan un persunàǵ strâṅ, Louis Bernard (Daniel Gélin), ch'al taca a ciacaràr sèg. Più tard, rivâ in d'l albêrg, i McKenna i màgnan in un risturànt un pui c'n i dî, cum a s fà da cal bandi là, insém a na còpia ingléśa, Edward (Bernard Miles) e la Lucy Drayton (Brenda De Banzie). I pàsan la sira sèg dòp avér vdû che anc Bernard al s cata lè.
La pulisìa la ciàma gl'americàṅ in cumisariâ par 'n interugatòri ma prima chi lōr i ricévan na telefunàda ch'la diś 'd a n dir gnint su qvél ch'al gh'iva dit Bernand o sinò al sò putèṅ Hank, ch'in cal méntar 'l éra stâ purtâ via, al gnarà cupâ.
La canta Qué Será, Será
In dal film la Doris Day la canta al braṅ Whatever Will Be, Will Be (Qué Será, Será) (Qvél ch'a sarà, a sarà) che pò al vins'rà al Prèmi Òscar.
Culegamènt estéran
}}
1611 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1611, mo invéci 'l an 1611, 't ê da 'ndèr chè) Al 1611 (milseseintùndeś, milleseicentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1610 (milseseintdēś) e 'l vin prìma dal 1612 (milseseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintundicéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1611 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 537: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Lucia Bosè
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Lucia Bosè, nóm 'd art dla Lucia Borloni (Milàṅ, 28 ad Śnar dal 1931 - Segóvia, 23 ad Mars dal 2020), l'è stada n'atōra itagliàna naturaliśàda spagnōla dòp al sò matrimòni c'n al turēr Luis Miguel Dominguín. Insém i gh'an abû tri fiōi: Miguel Bosé, la Lucía Dominguín e la Paola Dominguín.
Cuntànd anc la Silvana Pampanini, la Gina Lollobrigida e la Sophia Loren, l'è stada una dal primi magiuràdi dal cìnema itagliàṅ.
Biugrafìa
Vinsidōra dal cuncōrs ad Miss Italia dal 1947, baténd dal cuncurènti cuma la Gina Lollobrigida e la Silvana Mangano, la Bosè la taca a far cìnema a 'l inìsi di an Sinquànta dòp che Luchino Visconti al gh'iva butâ gl'òć adòs méntar la fava la cumésa in un negòsi 'd dōls.
In dal 1949 l'arév psû tōr part a 'l film Riso amaro parchè l'iva pasâ 'l pruvèṅ ma i suo i n éran briśa 'd acòrd. In tut al manéri la Bosè la gh la cava listés a èsar prutagunìsta ad soquànt di film più impurtànt dal neo-realìśum itagliàṅ ad chi an lè cuma Non c'è pace tra gli ulivi ad Giuseppe De Santis e Cronaca di un amore dal fraréś Michelangelo Antonioni. Dòp darsèt film, in du l'à laurâ anc c'n al sò muróś 'd in alóra Walter Chiari, la mòla la sètma art par spuśàr-as cun la star dal curìdi Dominguín.
A la fiṅ di an Ssanta, dòp ès'r-as divursiàda, la tórna a recitàr in soquànt film cun dal parti pìculi cuma Sotto il segno dello scorpione di fradèi Taviani, Metello ad Mauro Bolognini e Fellini Satyricon ad Federico Fellini.
Numinàda Dama d'l Órdan a 'l mèrit sivìl in Spaggna in dal 2018, la mōr dū an dòp a càuśa ad cal vìrus lè tarménd dal COVID-19.
Nòti
}}
Ralphie May
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Ralph Duren "Ralphie" May (Chattanooga, 17 ad Farvàr dal 1972) 'l è 'n atōr, scritōr e prudutōr americàṅ.
Culegamènt estéran
}}
Albuśàṅ
Albusàṅ (Albuzzano in itagliàṅ e Albusàn in dal dialèt pavéś) 'l è 'n cumùṅ itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 3355 abitànt, cun na superfìsi ed 15,45 km² e na densitê 'd 217 ab./km².
'L è atēś ai cumùṅ ed Belgiojōś, Cura Carpignano, Filighéra, Linarōl, Valle Salimbene, Vistarèin.
Schegge di paura
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}