cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helloween
Biugrafìa
Dòp soquànt cambiamènt ad furmasiòṅ, in dal 1984 al grup al sarnìs al nóm definitìṿ 'd Helloween a 'l pòst 'd Ironfist di inìsi e 'l incìd dū canti par la cà discugràfica Noise Records, Oernst Of Life e Metal Invaders. In dal 1985 a vèṅ fóra 'l EP Helloween e pò al prim disc dal grup, Walls of Jericho, cun al chitarìsta Kai Hansen a la vóś. P'r al fat che chi lò al gh'is di prubléma a cantàr e sunàr a la stésa manéra, al grup al decìd ad pascàr un cantànt a tèmp pîṅ da śuntàr-ag e 'l al cata in Michael Kiske, 'n amburghéś ad daśdòt an.
Insém a lò i rigìstran tri disc da studi, in mèś a i quài i gh'èṅ i dū Keeper of the Seven Keys dal 1987 e dal 1988, fra i più impurtànt di Helloween.
In dal 1990 al grup al firma par quéi dla EMI faghénd gnir fóra sèg Pink Bubbles Go Ape 'l an dòp, ma 'l disc, cun Michael Kiske incóra a la vóś, al gh'à un riscòntar dimóndi fiàp.
In dal 1995 al grup al patìs un dispiaśér fòrt parchè al sò ex baterìsta Ingo Schwichtenberg al s masa butànd-as sóta 'n tréno. Par lò gl’Helloween i fànan gnir fóra in dal 1996 al disc The Time of the Oath. Dòp dū disc dimóndi péś (Better Than Raw dal 1998 e The Dark Ride dal 2000), Uli Kusch e Roland Grapow i èṅ custrét via mail a mulàr al grup par vulér ad Michael Weikath, al leader stòric.
Culegamènt estéran
}}
1211 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1211, mo invéci 'l an 1211, 't ê da 'ndèr chè) Al 1211 (mileduśeintùndeś, milleduecentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1210 (mileduśeintdēś) e 'l vin prìma dal 1212 (mileduśeintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Don Camél munsgnōr... mó mìa trôp
Don Camél munsgnōr... mó mìa trôp (Don Camillo monsignore... ma non troppo in italiân) l’é al quêrt félm ed la stòria ed Don Camél e Pepòun, dirèt da Carmine Gallone int al 1961, trât dai racûnt ed Giovanni Guareschi. Al duvîva èser la pêrta finêla ed la stôria (cm' as vèd ânca da i dû prutagonésta: a gh' àn i cavî grîş e în invcî) mó invēce l'à 'vû un grôs sucès al butghîn (bèin 1.105.024.406 frânch) acsé a s'é decîş ed girêr 'n' êtra pêrt.
Blanco (cantànt)
{{Metacaixa
Don Camél munsgnōr... mó mìa trôp
Stòria
Don Camél e Pepòun, dvintê, al prém, munsgnōr e, al secònd, senatōr, a s’ incûntren per chêş insém a un trēno che a j arpôrta a Bresèl. ‘Na vôlta rivê al paèiṣ i dû as darân ed nōv batâlia cme ai vèc tèimp, a cumincêr da la necesitê ed risôlver al problēma ed la costrusiòun ed ‘na Cà Popolêra mó però a sré necesâri butêr zò ‘na caplèina vutîva, fîn a rivêr a un fôrt scûnter insém al matrimòni dal fiōl ed Pepòun, che ló al vré fêrel sōl in civîl. Mèinter la mujēra la vré p'r al fiōl un matrimòni cme còl ch' là fât lē cun Pepòun oaséja in cēşa. Cun l'ajót ed Don Camél la mujēra agh la chêva a cunvînser al marî: al matrimòni as farà ânch in cēşa però luntân dal paèiş e int la funsiòun Pepòun al srà ânca custrèt da fēr al cèregh. Don Camél al dēv ânca mèter 'd acôrdi marî e mujēra: ló meridionêl e moderê, lē (la Gişèla) l'é dal pôst e comunésta che per la polética la trascûra la faméja. Per cavêrgla Pepòun al drōva un sistēma brósch e sèinsa rimisiòun: cun l'ajót dal marî, dōp avèiregh més in cò un sâch, a la pôrten in campâgna e cun al méni égh pitûren ed ròs al s'ciâp e pó la lêsen lé. La gînta pió che sintîr urōr p'r al fât sucès égh câta dal cômich e la puvrèta l'an gh' arà pió al curâg ed gnîr fōra ed cà. Don Camél al gh'à a che fêr ânca cun la grôsa vincîta al totocâlcio ed Pepòun: al séndech però al gh'à paûra 'd èser arcgnusû e duvèir pó dêr 'na grôsa pêrt di sôld al partî. Don Camél al capés però chî à vînt, dal mumèint che i giurnêl arpôrten al nòm scrét insém a la schedèina, "Pepito Sbateguzzi", e che a n'é êter che "Giuseppe Bottazzi" cun al lètri şmercêdi, oséja Pepòun. Don Camél es zibés ed dêregh 'na mân: l'andrà ló a tōr i sôld. Mó int la nôt, dôp che Don Camél l'à purtê a cà i sôld, Pepòun an reşést mia a la vòja ed vèdri e cun só mujêra al và a catêr al pâroch. Turnê a cà però as mèt in cò l'idèja che se int la nôt Don Camél égh ciâpa un "cōlp", ló an pré mia dimustrêr che i sôld ch' a gh' à al prēt in realtê a srén sō, e alōra al tōrna in canônica a disturbêr incòra al pâroch e a tōr finalmèint i sō sôld. Al félm al finés cun l' artōren di dû prutagonésta a Ròma, arciamê a fôrsa da i superiōr ed cēşa e partî. Félm alêgher e divertèint, sicuramèint ûn di dmèj ed la sèria.
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun ed  Don Camillo monsignore... ma non troppo trâta da it.wikipedia.org.
Blanco (cantànt)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Dai, non scappare da qui, non lasciarmi così nudo con i brividi, a volte non so esprimermi e ti vorrei amare ma sbaglio sempre, e ti vorrei rubare un cielo di perle e pagherei per andar via, accetterei anche una bugia e ti vorrei amare ma sbaglio sempre e mi vengono i brividi, brividi, brividi.|Vê, minga scapàr via da 'd chè, minga lasàr-um nûd acsè c'n i śgriśōr adòs, dal vòlti a n sò minga esprìm'r-um e a vrév amàr-at ma a śbali sèmpar, e a vrév fargàr un cēl ad pèrli par tè e a pagarév p'r andàr via, a m andrév bèṅ anc na bala e a vrév amàr-at ma a śbali sèmpar e a gh'ò i śgriśōr, śgriśōr, śgriśōr.|Brividi, 2022|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Dar'ja Kasatkina
Caréra
La rusa la tira i sò prim cōlp in dal sircùit ITF in dal 2013 in dua la riva in di quàrt a Antàglia a séd'ś an.
Il buio macchiato di rosso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dua la striarìa négra la sćiòpa in masamènt!|Tagline dal film}}
Il buio macchiato di rosso (Al scûr maciâ 'd rós) 'l è 'n film ad scarésa dal 1974 ad Freddie Francis.
A 'l èstar 'l è cgnusû c'n i tìtui ad “Locura sangrienta” in Spaggna, “Mystic Killer” in Frància e “Dämon des Grauens” in Germàgna.
Sunt
Neal Mottram (Jack Palance) al fà 'l antiquàri a Lóndra in dua al gh'à 'n negusiét in du al vénd dal ròbi vèci. In dla butéga a gh dà na maṅ al śōvan Ronnie (Martin Potter).
In cantìna al tîṅ lugâ la statṿa 'd 'n ìdul 'd un Dio africàṅ ciamâ Chuku e par lò al fà dal mési négri. 'L óm al créd che masànd dal dóni in sò unōr in cambi al gh'arà di bèsi a palàdi. Quànd chi lò al cópa la Muriel Sharp (Kathleen Byron) parchè lì lē la gh vliva tōr la statṿa, al cata subìt na mùcia 'd munédi 'd òr in un casét.
Dar'ja Kasatkina
Caréra
I pàsan pôchi stmani e la Kasatkina la in vins òṅ a 'l inìsi dal 2014 a Sharm el-Sheikh in dua la fà anc na semifinàl. Dòp un sucès in 'n ITF geurgiàṅ da vintsìnc-mila dòlar in Setémbar, al méś dòp la và a śugàr la Kremlin Cup a Mósca cun na carta salvàdga in bisàca ma la và fóra subìt cun l'Alison Riske par 1-6 2-6.
Il buio macchiato di rosso
Sunt
Na sira Neal al cgnós na dóna ad nóm Helena (Julie Ege) in un bar e al s la pòrta a lèt prima ad bruśàr-ag la ghigna par far un sacrifìsi a Chuku. La pulisìa la cata 'l sò cadàv'r in un fiùm acsè cuma qvél dla Muriel ma la n sà in du ciapàr anc s'al nóm d'l antiquàri 'l è scrit in dl'agénda dla prima vitma.
Culegamènt estéran
}}
Dar'ja Kasatkina
Caréra
In dal 2015 la taca la stagiòṅ in Flòrida a Plantation in dua, pasànd al qualificasiòṅ, la riva in semifinàl pardénd da la Sachia Vickery par 6-7 6-7. Subit dòp però la rusa la vins al tìtul a Daytona Beach e pò la mùcia sù na semifinàl e 'n quàrt sèmp'r in ITF da vintsìnc-mila dòlar su di camp in tèra batùda. Chi turnèo lè i gh piàśan dimóndi e difàti in Maǵ e in Śugn la in vins àtar tri a Caśèrta e a Minsk. In Istâ la śōga dū international a Bùcarest e a Bad Gastein pardénd a 'l prim tùr'n in Rumanìa (6-7 4-6 da la Julia Görges) e in di quàrt in Àustria (3-6 6-3 2-6 da la Sara Errani). In Setémbar la tōś part a gl'US Open cuma pardènta furtunàda dòp che la Marija Šarapova la s éra scanślàda a 'l ùtim minùt. Chè la bat la Dar'ja Gavrilova par 6-2 4-6 7-5 e l'Ana Konjuh par 6-4 6-4 prima 'd lasàr strada a la Kristina Mladenovic par 2-6 3-6. In Setémbar la vins invéci 'l impurtànt turnèo ITF da sinquànta-mila dòlar ad Saint-Malo baténd la Kaia Kanepi, la Lourdes Domínguez Lino e la Laura Siegemund. La sèra 'l an a 'l 72śum pòst in clasìfica faghénd na semifinàl a Mósca (6-2 2-6 4-6 da l'Anastasija Pavljučenkova) dòp avér batû la nùmar quatórdas dal mónd, la Carla Suárez Navarro, in di quàrt.
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
L'Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais (Universitê ed Minas Gerais, Università degli Minas Gerais in italiân – Universitas Studiorum Minas Gerais in latèin) in lètri Cefet-MG l'é 'n' universitê ed Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasil, nasûda int al 1910.
Dar'ja Kasatkina
Caréra
La tenìsta 'd Togliatti la vèra la stagiòṅ 2016 a la granda baténd subìt la nùmar sèt dal mónd Venus Williams a Auckland ma pò la ciàpa la paga da sò surèla Serena a 'l tèrs tùran di Australian Open pardénd sèg par 1-6 1-6. A San Pirenbûrg la riva in semifinàl in dua la céd a la Belinda Bencic par 4-6 3-6. A Doha la fà sudàr dimóndi la Roberta Vinci, pardénd sèg par 6-2 4-6 6-7, pò la riva in di quàrt a Indian Wells (6-3 6-2 al puntéǵ par la Karolína Plíšková). A Miami invéci la và fóra a 'l secónd tùran cun la Simona Halep.
Culegamènt estéran
}}
Culuràdo
{{Metacaixa
Al Culuràdo (Colorado in Ingléś, a s lèś /kɒləˈrædoʊ/ o /kɒləˈrɑːdoʊ/, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ dòp sènt an ch'l'è stada misa in pē, in dal 1876, difàti 'l è cgnusû anc c'n al scutmàj ad Centennial State (Stat dal Sentenàri).
La sò capitàl e sità cun più abitànt l'è Denver cun Culuràdo Springs, Auròra e Lakewood àtar sènt'r impurtànt. Al ciàpa 'l nóm da la paròla spagnōla colorado ch'la vōl dir culurâ parchè gl'àqui dal fiùm Culurâ i dvintàvan rósi quànd i pasàvan p'r al tèri dasfàti di canyon.
Al stat 'l è tajâ in dū da 'l Muntàgni Predóśi ch'i s càt'n a òvest méntar la part a èst l'è la sò basa. Durànt 'l an a piōṿ pôc, 'd Istâ a fà cald dimóndi, a s riva anc a quarànta grâd, ma 'l è 'n cald séc.
Al cunfìna a nòrd c'n al Wyoming e 'l Nebràska, a sud cun 'l Oklahoma e 'l Mèsic Nóṿ, a òvest cun 'l Utah, a èst c'n al Kànsas e, in un punt sōl, cun 'l Ariśòna. Al Culuràdo 'l è òṅ di dū stat quàdar parfèt dal paéś, insém a 'l Wyoming, e 'l è divìś in ssanta-quàtar cuntèi e in duśènt-stanta cumùn. Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic John Hickenlooper.
In tut i sò abitànt i aṅ pasâ i sinc migliòṅ e quatarsènt-mila in dal 2015, muciànd-an sù al 8.50% in piò rispèt a 'l censimènt dal 2010. 'L 85% di cristiàṅ i èṅ cristiàṅ, pò a gh'è 'n 2% 'd ebrèj, 'n 8% ch'a n créd briśa in Dio e 'n 4% 'd agnòstic.
Al Culuràdo 'l è stâ 'l prim stat di Stat Unî a parmét'r ad druàr la marijuana in madśìna (2000), in dl'indùstria (2013) e par gudiōl (2014).
Ecunumìa
L'ecunumìa dal stat la s è śvilupàda dabòṅ tacànd da la mità dal XIX sécul quànd i camp i gh'aṅ abû dl'àqua abàsta par l'agricultùra e pò, vèrs la fiṅ dal sécul, anc cun 'l alevamènt dal bèsti e la lavurasiòṅ di minerài e di prudót agrìcui. Da 'l XX sécul anc l'indùstria l'è dvintàda impurtànta, specialmènt qvéla dla risérca e dla tecnulugìa élta. Òṅ di sò sèntar turìstic par siàr 'l è Àspen.
Par qvéi dal Bureau of Economic Analysis, in dal 2003 al Culuràdo al gh'à abû 'n rèdit ad 34.561 dòlar a crani, 'l utàṿ più élt dal paéś.
Blanco (cantànt)
Riccardo Fabbriconi, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Blanco (Calvagéś dla Rivéra, 10 ad Favràr dal 2003) 'l è 'n cantànt e scritōr ad mùśica itagliàṅ, vinsidōr dal Fèstival ad Sanrémo dal 2022 c'n al braṅ Brividi, cantâ in còpia cun Mahmood.
Bòsul
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mantuàn}}
Bòsul (Bozzolo in Italiàn) l'è un comün ad la Pruincia ad Mantua, in Lumbardia. Al g'ha 'na pupulasiùn ad 4.089 abitànt e 'l cunfina cun la Pruincia ad Cremuna (comün ad Calvatone e Tornata).
Ezémpi ad dialét ad Bòsul
N'an fa, mè nònu, che iér l'ha cumpì utant'an, l'ha cüntà a mé e a mè surèla cla stòria ché. Gh'éra 'na vòlta, in an paés pisinén, n'òm ch'al gh'ìva du fiöi.
An dé, al püsé zùan di du fradèi l'è andà da sò pàdar, e 'l g'ha dét: "Pupà, vöj vìch tüt quél ch'a tùca a mé! Dèm quél ch'l'è mìu!"
Al vècc, ch'al vulìva tan' bén (fórs ànca tròp) ai sò fiöi, l'ha fat quél che l'agh 'mandàva.
Blanco (cantànt)
Prima 'd tacàr na caréra da cantànt, da śōvan 'l à śugâ a fólbar in dla squàdra dla Feralpi Salò.
Al s è fat cgnós'r in dal 2021 c'n i sucès La canzone nostra e Mi fai impazzire, braṅ ch'i gh l'aṅ cavàda a rivàr in di prim pòst dla clasìfica di sìngui in Itàglia. In séguit 'l à publicâ 'l sò prim àlbum da 'l tìtul Blu celeste ch'l à purtâ a cà tri disc ad plàtin, c'n i sìngui Notti in bianco, Paraocchi e Blu celeste.
Culegamènt Estéran
}}
Bòsul
Ezémpi ad dialét ad Bòsul
In 'na cità luntàna l'ha fat la bèla vìta, s'imbariagàva cun di sò amìch e balàva cun dei dunàsi.
Culuràdo
Culegamènt estéran
}}
1784 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1784, mo invéci 'l an 1784, 't ê da 'ndèr chè) Al 1784 (milsetseintutantaquàter, millesettecentoottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1783 (milsetseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 1785 (milsetseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintutantaquatréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1784 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 892: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Ùs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L ùs (uscio o porta in itagliàṅ) 'l è cl elemèint ed 'n ambìnt sarê ch'al 't permèt 'd avrìrl e sarèrel dop 't gh'î pasê da mèś p'r andèr ded là. Quī ch'i stan ed lung ala strèda i s ciàmen purtòun.
I ùs i gh'pólen èsregh ed lègn, ed véder, ed metâl, e 'l più dal volti i gh'àn la manìgglia e na ciavadùra, quand anc un cadnàs, p'r avrìri e sarèri. {{CITAZIONE2|"Hudùd" per eccellenza, o confine assoluto, era il nostro portone di casa. Attraversare la soglia, sia per uscire che per entrare, era un atto da compiersi previa autorizzazione. Ogni movimento doveva essere giustificato, e anche solo il fatto di avvicinarsi al portone aveva una sua procedura. Chi veniva dal cortile, doveva prima percorrere un corridoio interminabile e, una volta in fondo, si trovava faccia a faccia con Ahmed il portinaio, che di solito stava assiso su un sofà come un re in trono, col vassoio del tè sempre lì a fianco, pronto a far conversazione. Poiché ottenere un permesso di uscita comportava inevitabilmente una serie di complessi negoziati, si veniva invitati ad accomodarsi vicino a lui sul suo imponente sofà [...]. Il portone di casa era un gigantesco arco di pietra con enormi battenti in legno intagliato. La sua funzione era quella di tenere separato l'harem delle donne dalla strada in cui camminavano uomini estranei (da questa separazione, ci veniva detto, dipendevano l'onore e il prestigio dello zio e di papà).|"Hudùd" gnan a dìrel, o cunfìn dal tut, 'l era 'l noster purtòun ed cà. Pasèregh da mèś, ch'a 'ndìsen dèinter o ch'andìsen fóra, a gh'era da dmandèr al permès. Tut i muimèint, a gh'era da spieghèri, e anc andèrgh atēś, a 'l purtòun, a gh'duìva èser na manéra tùta sùa. Chi deśgnìva da 'l curtìl, al gh'ìva prìma da pasèr da 'n curidōr ch'a n'finìva più e, rivê in fonda, al s catèva davànti ala ghìgna 'd Ahmed al purtinèr, ch'al stèva sèinpr a sédr ind un sofà damànd un rè in dal só scràn, col cabarè e 'l só brìc dal tè sèinper lè 'd fiànc, e lò pròunt per la ciàcra. Vist ch'a gh'era da gnir a pat cun lò per psér pasèr fóra da 'l purtòun, lò al s dgìva sèinper ed sédres lè 'd fiànc a lò in sìma 'l só sofà grand sèinper [...]. Al purtòun ed cà 'l era 'n èrc ed préda grandìsim, coi batèint ed lègn lavurê. Al servìva da tgnìr divìś 'l harem ed cal dòni dala strèda indû i gh'girèven i òm mìa ed cà (i s ìven dìt che cla separasiòun chè l'era per tgnir 'l unōr e la stìma dal sin e dal papà).|'''La terrazza proibita. Vita nell'harem', 1999'' |DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Colegamèint estèren
}}
Pôrta Sân Stēven (Rèz)
.
Pôrta Sân Stēven (Porta Santo Stefano in italiân) l'ē óna dal pôrt dal mûri ed Rèz, che cumbînen, cme percōrs, a i viêl ed la circuvalasiòun 'd adès.
Manhunter - Frammenti di un omicidio
{{Metacaixa
Pôrta Sân Stēven (Rèz)
Stôria
Pôrta Sân Stēven l'ē int al cò a matèina dal cèinter stôrich ed Rèz, insém a la Via Emélia vêrs Pèrma. La pôrta medioevêla, tirêda só vers al 1230, cme tóti al j êtri, la vîn butêda zò int al 1551, quând la sitê l'à rinfursê al sō mûri cun i bastiòun e berbacân. Vêrs la fîn ed l'800, cun la zachêda generêla dal mûri ed la sitê, ânca Pôrta Sân Stēven la vîn butêda zò, e in só pôst a gh'é stê fât dō gabèli a i dû lê ed la strêda. Ind j ûltem tèimp è stê fât di lavōr impurtânt 'd arnōv ed la zôna cun zôni vèirdi e zôni pedonêli. É stê fât ânca 'na rotònda, in dó gh'é stê més 'na grōsa scultûra, ôvra ed Luigi Gerra.
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Porta Santo Stefano (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Manhunter - Frammenti di un omicidio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Insfìlsa't in dla mènt 'd un masadōr seriàł... Ta n prév turnàr mai piò indrē.|Tagline dal film}}
'L è custâ quìndas migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca faghénd-an pò sù gnanc nóṿ.
Sunt
Will Graham (William Petersen) 'l è 'n agìnt d'l FBI in pensiòṅ, ritirâ prima dal tèmp dòp avēr ciapâ un masadōr seriàł tarménd, al dutōr Hannibal Lecktor (Brian Cox). Adès che 'd sasèṅ psicupàtig a gh 'n è 'n àt'r in gir, Francis Dollarhyde (Tom Noonan) dit Dint ad Fata, al pulisiòt 'l è custrét a turnàr in servìsi.
P'r incastràr al manìag, ch'al cópa dal famìji in dal nòt ad luna pîna, Will al próa a pinsàr cuma lò e, par far-al méj, al dmanda ajùt a Lecktor in parśòṅ.
La saga
La saga la tōś riferimènt da i rumànś ad Thomas Harris ma i film i n èṅ minga vgnû fóra in d'l órdan giùst:
Culegamènt estéran
}}
Jimmy Kimmel
{{metacaixa
James Christian Kimmel, cgnusû méj cuma Jimmy Kimmel (New York, 13 ad Nuvémbar dal 1967) 'l è 'n còmig, atōr, prudutōr e cundutōr televiśìṿ americàṅ, famóś p'r i sò prugràma The Man Show (insém a Adam Carolla), Win Ben Stein's Money (insém a Ben Stein) e Jimmy Kimmel Live! su 'l canàł ABC.
'L à cundót gl'Emmy Awards in dal 2012 e in dal 2016. Da 'l 2017 'l è inólt'r al preśentadōr dal nòt di Prèmi Òscar.
Biugrafìa
Nâ da na famìja catòlica cun di urìgini itagliàni (da part ad sò màdar raśdóra Iacono) e tedéschi (sò pàdar, dirigìnt d'l IBM), Jimmy al crés a New York pò a nóṿ an al và a star c'n i suo a Las Vegas in du al s diplòma a la Ed W. Clark High School. In chi an lè al taca a lauràr a la ràddio par pò pasàr a la televiśiòṅ a la fiṅ di an Nuànta.
In dal 2003 al dà vita a 'n prugràma tut suo su 'l canàł ABC, al Jimmy Kimmel Live!, ch'al cuntìnua anc adès.
Kimmel al s è spuśâ na prima vòlta cun l'atōra Gina Maddy ch'la gh'à dâ dū fiōli, la Katie (1991) e Kevin (1993). In dal 2013 'l à tòlt in mujér n'atra atōra, la Molly McNearney, avénd-ag sèg dū putèṅ, prima la Jane (2014) e pò William John (2017). Chi lò 'l è nâ c'n un brut mâł a 'l cōr e 'l è stâ custrét a patìr na prima uperasiòṅ quànd al gh'iva tri dè 'd vita e pò n'atr' incóra. Jimmy 'l à dascōrs ad cal fat chè in traśmisiòṅ, dgénd-as furtunâ che lò 'l à psû pagàr l'uperasiòṅ e che «Ninsòṅ al gh'arév d'èsar mis in dla puśisiòṅ ad decìdar s'al pōl parmét'r-as 'd salvàr la vita 'd sò fiōl, a sém stâ tirâ sù cardénd 'd vìv'r in un Paéś grand ma fiṅ a soquànt an fà migliòṅ ad parsòni i n psìvan minga cuntàr su 'l curi mèdichi».
Nòti
}}
1311
Al 1311 (MCCCXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Paura (film 1996)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Paura (Paùra) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1996 ad James Foley.
Sunt
La Nicole Walker (Reese Witherspoon) la gh'à séd'ś an e la viṿ darènt a Seattle in na vila cun sò pàdar Steven (William Petersen), cun la sò mujēr nóva Laura (Amy Brenneman) e a sò fiōl Toby (Christopher Gray) ch'l'à abû da 'n àt'r óm. Un dè, méntar l'è fóra insém a i sò amìg Gary Rohmer (Todd Caldecott) e la Margo Masse (Alyssa Milano), la cgnós un ragàs ciamâ David McCall (Mark Wahlberg) ch'al gh fà pèrdar la tèsta. I dū i s mét'n insém.
Chi lò però 'l è 'n tisi dimóndi gelóś, pusesìṿ e viulènt. Quànd al véd la Nicole brasàr-as cun Gary, David al pìcia 'l ragàs e pò al fà 'n òć nég'r a la Nicole che dònca la decìd ad mulàr-al ma sōl par pôc parchè pò la 'l pardóna. In séguit al ragàs 'l invìda la Nicole a na fèsta a cà dal sò amìg Logan (Tracy Fraim). Chè la śōvna la véd la Margo fumàr dal crack e pò far sès c'n al sò muróś. La sò amìga la gh diś che lò al l'à viulentàda, ch'la n al vliva minga far. Da 'l cant suo David prima al dà adòs a la Margo, urdnànd-'g ad cunvìsar la Nicole ad turnàr insém a lò, pò 'l masa Gary parchè al 'l à vdû insém a la sò muróśa.
David al gh 'n à anc par Steven e par la sò famìja. Prima al śbraga la sò màchina, pò al và a cà di Walker par far-'g-la pagàr insém a quàt'r amìg: Logan, Hacker (Gary Riley), Knobby (Jed Rees) e Terry (Jason Kristofer).
Culegamènt estéran
}}
453 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 453, mo invéci 'l an 453, 't ê da 'ndèr chè) Al 453 (quaterseintsinquantatrī, quattrocentocinquantatré in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 452 (quaterseintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 454 (quaterseintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintsinquantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
San Żvân
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
San Żvân (in itagliàn San Giovanni in Persiceto) l é una cmónna ed 23.934 abitànt int la pruvénzia ed Bulåggna.
L'é una zitadénna industrièl in dóvv ai é dimónndi indósstri mecânichi e magażén pr al cumêrzi.
Chicago
{{Metacaixa
San Żvân
In da cla sitê chè gh'è nasìd al cùmic Vito.
Riferimént
}}
Chicago
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Chicago (a s lèś [/ʃɪˈkɑɡoʊ/] o anc [/ʃᵻˈkɔːɡoʊ/] in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'in dal 2014 la gh'iva dū migliòṅ e sèt 'd abitànt. La s cata in dal stat d'l Illinòis, in dla cuntèa ad Cook e ad DuPage, e l'è la tèrsa più granda dal paéś dòp New York e Los Angeles. La sa śvilùpa par sinquànta km su 'l lâg Mìchigan, da Nòrd a Sud.
L'è cgnusùda cuma „Windy City“ (la sità dal vènt) o anc cuma „Second City“ (la secónda sità) p'r al fat che in fiṅ a 'l 1980 la l'éra dabòṅ (in di an Sinquànta la pasàva anc i tri migliòṅ e siē 'd abitànt). Adès 'l è 'n sèntar finansiàri dimóndi impurtànt e 'l PIL dla sò aréa metrupulitàna 'l è 'l tèrs di Stat Unî.
A 'l censimènt dal 2011 'l è saltâ fóra ch'i sò abitànt i èṅ p'r al 32.9% négar, p'r al 31.7% biànc e p'r al 13.3% ispànig. Al sò sìndig, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Rahm Emanuel. Chicago l'è sèmpar stada na sità 'd sinìstra tant ch'l ùltim sìndig republicàṅ 'l è stâ elèt in dal 1927.
La sità l'è famóśa anc p'r ès'r un punt ad riferimènt par la mùśica, specialmènt qvéla jazz, blues, soul, gospel, e anc house music.
Culegamènt estéran
}}
454
Al 454 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
15 ed mèrz
Al  l'è al 74° dè dal calendàri gregoriàn (75° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 291 dè a la fin dl'an.
Standard Operating Procedure - La verità dell'orrore
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|La guèra a 'l terōr la sarà tòlta śò.|Tagline dal film}}
Standard Operating Procedure - La verità dell'orrore (Prucedùra Uperatìva Standard - La scarésa cuntàda dabòṅ) 'l è 'n ducumentàri 'd guèra americaṅ dal 2008 'd Errol Morris ch'l à vins 'l “Ōrs 'd Argìnt” a 'l 58śum Fèstival ad Berlîṅ.
La pelìcula 'l à fat sù tarśènt-vintmìla dòlar a 'l incìrca e 'l regìsta 'l è stâ custrét a dar di bèsi a gl'intervistâ par far-ag cuntàr i fat.
Sunt
La pelìcula, mustrànd dgl'intervìsti a i suldâ ch'i aṅ prestâ servìsi a la parśòṅ 'd Abu Ghraib in Iràq, la próa a cuntàr al scàndal ch'l è saltâ fóra a la fiṅ dal 2003 quànd a s è vdû al foto dal turtùri fati da 'l eśèrcit americàṅ a i parśunēr.
Culegamènt estéran
}}
Ṡanṡavrëin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al ṡanṡavrëin (num scientìfic Crataegus azarolus, in italian azzeruolo, ma a s' pöl ciamäl anca lazzeruolo ), l’é na pianta d’la famiglia dil rösli.
A s'sä mia ad precìs d' in dua l'è 'rivä, forsi da l'Asia Minùr. In Italia al gh'é in Ligüria, Piemònt, Lumbardia, Emilia-Rumagna e Sicilia.
La sò früta a l'é gròsa tant 'mé na balëina ad 3-4 cm e la g'ha a bòta Vitamëina C.
Num ragiunäi
Rèmin: pumbrièl
}}
1556 (nùmer)
{{Metacaixa
551 (nùmer)
{{Metacaixa
1556 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
551 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 551, mo invéci 'l an 551, 't ê da 'ndèr chè) Al 551 (sincseintsinquantùn, cinquecentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 550 (sincseintsinquànta) e 'l vin prìma dal 552 (sincseintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantunéśim post.
1556 (nùmer)
Al 1556 (milesincseintcinquàntasē, millecinquecentocinquantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1555 (milesincseintcinquàntasìnc) e 'l vin prìma dal 1557 (milesincseintcinquàntasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintcinquàntasēéśum post.
551 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1556 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1556 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 778: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
9 ed lói
Al  l'è al 190śum dè dal calendàri gregoriàn (191śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 175 dè a la fin dl'an.
Lacrime di Kali
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mâł 'l à catâ la sò manéra 'd vgnir fóra.|Tagline dal film}}
Lacrime di Kali (Làgarmi dla Kali) 'l è 'n film ad scarésa tedésc dal 2004 scrit e dirèt p'r Andreas Marschall.
La pelìcula l'è stada giràda a Berlîṅ c'n un budget stimâ 'd siesènt-sinquantamìla euro.
Sunt
Al grup Taylor-Eriksson l'è una dal séti misi in pē in Ìndia in di an Stanta e Utànta par jutàr i sò mémbar a cumbàt'r al bandi scuri dal sò anmi faghénd di esperimènt radicài cun 'l òblig dal silénsi. In dal 1983 a Pune na śōvna mémbra dal grup pîna 'd angùstia, la Kim (Anja Gebel), la n gh la cava minga a guardàr la luś fóra da la fnèstra e la decìd dònca 'd tajàr-as via 'l palpébri cun na fòrbśa. In dal mónd i gh'èṅ però di àtar cumpunènt dla séta in gir.
Capìtul òṅ: Shakti
La giurnalìsta Tansu Yilmaz (Celik Nuran) la và in un sèntar psichiàtric ad Berlîṅ p'r intervistàr na dóna in cura lè, l’Elisabeth Steinberg (Irena-Heliana Jandris). Chi lē na vòlta l'éra na mémbra dla séta c'n al nóm ad Shakti e l'éra ligàda sentimentalmènt a 'l guru Sarmafan, pò catâ mòrt masâ tut śbrandlâ. N'atra pasiènta ciucàda in dla suca dla strutùra, l’Anna (Mai Christa)l la mét in guàdia tut dgénd «Òcio a la ragàsa rósa».
Capìtul dū: Devi
Al dutōr Steiner (Michael Balaun) al gh'à da tacàr na terapìa c'n un ragàs ciamâ Robin Borg (Marcel Trunsch) ch'al gh'à di prubléma a cuntrulàr la sò arlìa, specialmènt quànd 'l è sóta 'l efèt dla dròga. Al psicòlug 'l è 'n èx mémbar dla séta ch'al véd in lò un karma dimóndi brut. Par jutàr-al, al decìd 'd ipnutiśàr-al par custrìnśar-'l a far qvél ch'l iva dit lò a 'l inìsi dla sedùda, ch'al vliva andàr fóra da la sò pèl. A ragàs 'l è acsè custrét a tōr un tajarèṅ e a cavàr-as via la pèl da par lò.
Capìtul tri: Kali
Al santòṅ guaridōr Edgar Cornelsen (Mathieu Carrière), durànt na sedùda 'd grup, al libra la sò pasiènta Mira (Cora Chilcott) da 'n spìrit catìṿ ch'la gh'iva dèntar e ch'la s purtàva adrē da quànd l'iva mulâ la séta. La criatùra, ch'la pésca 'n àt'r òspit, la masa prima la mujēr dal santòṅ, la Tilde (Vroni Kiefer), pò la buta 'l òć su Haymo (Ulrich Lenk).
453
Al 453 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
L'Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca (Universitê ed Celso Suckow da Fonseca, Università degli Celso Suckow da Fonseca in italiân – Universitas Studiorum Celso Suckow da Fonseca in latèin) in lètri Cefet-RJ l'é 'n' universitê ed Rio de Janeiro, Brasil, nasûda int al 1917.
Angelo Fortunato Formiggini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L Angel Furmigîn (Mòdna, 21 ed śùgn dal 1878 - Mòdna, 29 ed novèmber dal 1938) 'l è stê 'n filòśuf e 'n editōr mudnéś. 'D orìgin ebrèi, i só antenê i deśgnìven da Furmìgin 'd indû i ìven catê sù al cugnòm.
Biugrafìa
Da ragâs 'l Angel al s fà parèr vìa da 'l licèo indû 'l studièva, p'r avér fât girèr per la scóla un só poéma satìric, ''La divina farsa. Ovvero la descensione ad inferos di Formaggino da Modena'', che tulènd in prêst egli idèi dla Divìna Cumédia dal Dant al tulìva però in gîr i profesōr e i cumpâgn ed stùdi. Cambiènd scóla al gh'la chèva 'd cuntinvèr i stùdi e 'l tōś la làvrea in Lēś in dal 1901. In dal 1906 al Furmigîn al cata mujēr in dla pedagugìsta Emilia Santamaria e in dal 1907, al s làvrea anca in filuśufìa, cun na tēś in sìm'a la Filosofia del ridere, a dìr "La filuśufìa dal rìder". In dal 1908, al Furmigîn al partìs cun la só ativitê 'd editōr ch'la durarà per 30 an, e indû al gh'la chevarà 'd publichèr più 'd 700 tìtol, ed chî i più importànt egl'ìn stê I classici del ridere, a dìr "I clasic dal rìder".
Soquànt Classici del ridere (Clasic dal rìder)
Al Furmigîn al vîv tra Mòdna, Bulògna, Śènva e Ròma. In dal 1938, al mōr prìma dal tèimp, ch'al n'in psìva più dal persecusiòun fasìsta còunt'r a j ebréi e dòunca al s bùta śò dala Ghirlandèina.
Referèinsi
}}
LeBron James
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
LeBron Raymone James, cgnusû méj cuma LeBron James (Akron, 30 ad Dicémbar dal 1984) 'l è 'n śugadōr ad basket americàṅ, mémbar di Cleveland Cavaliers. 'L è élt 203 cm e 'l péśa 113 kg. Al sò rōl in camp 'l è qvél 'd Ala pìcula.
In dla sò caréra, in du 'l à śugâ anc p'r i Miami Heat da 'l 2010 a 'l 2014, 'l à vins tri tìtui NBA e dū mdaj 'd òr a gl'ulimpìadi p'r i Stat Unî. In tut 'l à marcâ da piò ad trénta-sincmìla punt in dal campiunâ americàṅ in quìndas stagiòṅ, sgnand un rècord persunàł ad 61 punt in dal 2014 cónt'r i Charlotte Bobcats.
Culegamènt estéran
}}
Smäia
Smäia (Sumaia in dialët ludṡan, Somaglia in Itagliàn) l'é un cumoin italian ad 3.199 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Blood Deep
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In tri un segrét 'l è a 'l sicûr... se dū i èṅ mòrt.|Tagline dal film}}
Blood Deep (Sangṿ fónd) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2005 ad Todd S. Kniss ch'al 'l à anc scrit.
'L è stâ girâ in Califòrgna.
Sunt
La Katie Spencer (Jeridan Frye), turnàda in dla cà ad sò nunóna mòrta, la s arcòrda ad quànd, da baghéta, insém a di sò amìg 'l ivâ catâ in dal 1985 in un camp al cadàvar bruśâ 'd un ragàs, Ronny (Tyler Goucher). Adès dòp tant tèmp, daśnóṿ an i èṅ pasâ 'd in alóra, la gh'à da véd'r-as c'n i fiōi d'l ufisiàł Ben Lucas (Ben McCain), al sierìf Wil (Gerald Hopkins), che tut i ciàman „bigulòṅ“ da quànd a séd'ś an i aṅ tacâ a 'ndàr in palèstra insém, e la Robin (Amy Christine) ch'la s pòrta adrē na sò cumpàgna 'd scóla, l’Eliza (Femi Emiola), una ch'la s divertìs faghénd 'l ipnutìśum. Anc Calvin Foster (Bo Foxworth), un sò vèć muróś, e la sò dóna 'd adès, l’Allison (Kelli Nordhus), i èṅ dla partìda acsè cuma Greg (Richard Cline Cunningham) e 'l sò amìg Jacob (Cameron Zeidler). Chi lò 'l à però pardû la memòria méntar sò fradèl Sean (Jordan Belfi) 'l è sparî dòp la mòrt ad sò pàdar Victor Westen (Fred Griffith) ch'l éra finî a 'l ricòvar.
Durànt la nòt un tisi misterióś al và a tōr 'n anèl ch'al s catàva in dla séndra dna stua in cantìna. Mént'r al grup al dascór fóra, Calvin, vdénd un vśèṅ ad cà ciamâ Teddy (Ethan Sharrett), al la buta lè e 'l diś ch'a s pōl anc dar ch'al sia stâ lò a cupàr Ronny.
Durànt la nòt 'n óm ch'al gh'iva da far lè darènt na pisìna ma ch'l iva catâ 'n mur sót-tèra, Peter (Peter Onorati), al vîṅ cupâ c'n un badìl acsè cuma Teddy méntar gl'amìg in cà i decìd'n ad far un śuglèṅ, qvél ad cuntàr tut un segrét dòp èsar stâ ipnutiśâ par l’Eliza. La Katie la s arcòrda ad quànd i sò genitōr i èṅ mòrt in 'n incidènt in màchina cun lē dadrē (Kelci B. Lowry), pò 'l è 'l tùr'n ad Jacob ch'a gh vîṅ in mènt ch'l iva tirâ na sćiuptàda a sò pàd'r in dal bòsc quànd 'l éra pìcul. Da n'àtra banda qualchidòṅ al fà fóra prima l’Allison e pò anc Calvin méntar la Katie la próa a difénd'r-as srand 'l us dla cuśìna c'n un tirabusòṅ.
Culegamènt estéran
}}
1312
Al 1312 (MCCCXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Disègn tètnic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al disègn tètnic 'l è cal disègn che, grasi a soquànt sègn e trât convensionêl, al gh'la chèva ed comunichèr a dla gint espèrta in soquànt camp determinê, dal fórmi e dal caraterìstichi 'd un quêl ch'a s è drē a costruìr o a studièr. Per fèr un disègn tètnic, a gh'vōl dla chèrta, méj s'l'è lìsa, o anca 'n fój trasparèint, o 'n progràma digitêl s'a s è dàint'r a 'l compiùter, al lapis o la china, soquànti righi e squèdri, e via descurènd.
650 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Gimry
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Gimry (in Rüss: Гимры, in Àvar: Генуб, Genub), all'è un paesòtt dal Daghestan. In dal 2010, la gh'ava 4.654 abitànt.
In dal pasä, al fàva part d'un gròpp ad viläs ciamë o Koysubu o Hindal.
Colegamèint estèren
}}
Pôrta Sân Naşâri
Stôria
La pôrta l'é stêda tirêda só int al 1230, d' ed ché a cumincêva la Strata de Strinatis ch ' la purtêva al cunvèint ed Sân Prôsper fōra dal mûri, d' ed ché a pasêven tóti al procesiòun che partîven dal cunvuèint e traversêven tóta la sitê. La Pôrta la ciâpa al nòm da la cēşa di Sânt Nazâri e Cêlso mésa dèinter ind la Sitadèla quând, ind al 1339, l'é stêda tirêda só dôp avèir butê zò 150 cà,. Cun la costrusiòun ed la Sitadèla la pôrta la dvênta impurtânta, difâti in chêş ed rivolusiòun ed la sitê chî stêva int al Sitadèla al prîva scapêr vêrs Mântva, ch' l' ēra coleghêda a Rèz prôpria da la strêda ch'la partiva da la Pôrta. Quând în stêdi fâti al mûri nōvi int al 1551 ânca Pôrta Sân Nazâri l'é stêda suplîda e al só pôst a gh'é stê fât 'na pôrta stréca e bâsa. Dôp 300 ân, dôp ch' é stê zachê al bastiòun ind al 1852, la pôrta la s'é turnêda a vèder. Ind l' istès ân, ind al progèt per tirêr só al Municipêl, a s'é pinsê ed druvêr al prêdi ed Pôrta Sân Naşâri per fêr i fundamèint dal teâter. La pôrta la gnirà zachêda per sèimper int al 1867.
10 ed lói
Al  l'è al 191śum dè dal calendàri gregoriàn (192śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 174 dè a la fin dl'an.
Süca
La Süca (Num scientìfic: Curcubita, in Itagliàn Zucca) l’é una spës ad vardüra cl'a 'sdrova par difereinti laurä: al fùrn, al vapùr, in d'i risòtt o in d'ì mnästri, o anca rustìda in d'la pastèla. Ad la sò sumëinsa as fä anca un òli.
Mòd ad dì
Avìgh una bèla süca (Vìss 'na testa düra)
Una quàl süca
I süchi pusä druä in d'la cüsëina itagliàna i'ènn: Cucurbita maxima tàme Zucca Marina di Chioggia, e Cucurbita moschata tàme Zucca di Nàpuli.
Scusi, lei è normale?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un film pîṅ ad spunt inèdit e 'd pruvucadōr visiét a l'itagliàna.|Tagline dal film}}
Scusi, lei è normale? (Pardunâ, sî'v nurmàł vò?) l'è na cumèdia itagliàna dal 1979 'd Umberto Lenzi ch'al l'à anc scrita insém a Dardano Sacchetti.
Sunt
Al pretōr piemuntéś ad Spulēt, Gustavo Sparvieri (Renzo Montagnani) 'l è 'n giùdas dimóndi sevēr e bigòt: quànd a s trata ad fat spurcaciòṅ o scandalóś lò al s dà da far subìt par far rigàr drit p'r al vèrs giùst la gint malnéta e visióśa anc parchè 'l è respunsàbil dla cinsùra in di film e in dal reclàm. Purtròp par lò al gh'à 'n anvōd, Franco Astuti (Ray Lovelock), ch'l è dl'atra spónda mo lò al n al sà mia. A 'l ragàs a gh piàś balàr dimóndi e 'l viṿ c'n un travestî ch'al s fà ciamàr Nicole invéci 'd Nicola Proietti (Enzo Cerusico).
A na gara 'd bal Franco al cgnós na śuvnòta ch'la n sa stufa mai 'd mōv'r-as su la pista, l’Anna Maria Immacolata (Anna Maria Rizzoli), ch'ad nascòst la mùcia sù quèl cavànd-as śò in soquànt fotorumànś malnét druànd al nóm 'd art ad Ninì Pom Pom. La Nicole la s ingeluśìs sèg e la decìd ad far finta 'd cupàr-as butànd-as śò p'r al pònt Milvio, al sit in du i s éran cgnusû prima 'd dvintàr muróś. Cardénd-la mòrta, par pagàr al funeràl Franco al dmanda sènt-mila franc a sò sîṅ che, par dar-'g-i, al vōl ch'al s méta insém a la fiōla d'l unurévul Grisaglia (Marco Tulli) ch'l'è pròpria l’Anna Maria.
Quànd da 'l Tévere a salta fóra 'l cadàvar dna dóna scurtlàda ch'la pâr la Carla (Susanna Schemmari), èx balarìna 'd Franco, al cumisàri Pecorella (Aldo Maccione) al créd ch'al sasèṅ al sia pròpria lò parchè soquànt dè prima al gh'iva dit ch'la sò muróśa l'éra andgàda in dal fiùm mént'r al pulisiòt al péns' invéci ch'al l'àppia cupàda.
Culegamènt estéran
}}
1005 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1005, mo invéci 'l an 1005, 't ê da 'ndèr chè) Al 1005 (milesìnc, millecinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1004 (milequàter) e 'l vin prìma dal 1006 (milesē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincheśim post.
Colegamèint estèren
}}
1313
Al 1313 (MCCCXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
37 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 37, mo invéci 'l an 37 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 37 (treintasèt, trentasette in itagliàṅ, triginta septem in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 36 (treintasē) e 'l vin prìma dal 38 (treintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintasetéśim post.
Al nùmer 37 in dla Chìmica
Al 37 'l è al nùm'r atómic dal rubìdi (Rb).
Colegamèint estèren
}}
Espírito Santo
In dal 2015 al g'hava 3.929.911 d'abitänt e 'na süparfìs ad 46 095,583 km2. La sò capitäla all'è Vitória (317 085 abitänt).
Tàme in dal Rio Grande do Sul, gh'è una furtìsima imigrasiòn itagliäna, particularmëint dal Vènet e dal Friåul.
Stand
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A schina drita cun fudùcia, pasiòṅ, cunvinsiòṅ, curàǵ e amōr.|Tagline dal film}}
Stand (A schina drita) 'l è 'n film dramàtic dal 2014 ad Jonathan Taïeb.
'L è stâ girâ in gnanc dū stmani a Mósca e a Charkiv in Ucraìna.
Sunt
Mént'r i èṅ drē a far un gir in màchina ad nòt p'r al stradi 'd Mósca, Anton (Renat Shuteev) e 'l sò muróś Vlad (Andrey Kurganov) i véd'n òṅ pistâ a mòrt. Anton al vrév farmàr-as ma Vlad al decìd ad tiràr drit p'r a n catàr-as di guàj. In di dè a vgnir a s vèṅ a savēr ch'al ragàs dasfurtunâ, mòrt a 'l uśdàl dòp ès'r andâ in còma, al s ciamàva Nikolaj, 'l éra 'n tifóś sfegatâ dla squàdra dl'“Armàda rósa”, al CSKA, e ch'l éra anc un fnòć e 'l è par quàl lè ch'l è stâ cupâ. In gir a gh'è dla gint ch'la s divertìs a dar adòs a i buśòṅ, tant a la pulisìa a n gh in ciàva gnint.
451
Al 451 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
132 (nùmer)
{{Metacaixa
Stand
Sunt
Anton, ch'al fà 'l infarmēr par dal vèci babuški cuma l’Ol'ga (Veronika Merkoulova), al decìd 'd andàr-'g a fónd lò, al fà finta 'd ès'r un giurnalìsta indipendènt e insém a Vlad al và a dmandàr dal nutìsi a la màd'r ad Nikolaj (Nataliia Baranova). Chi lē la n vōl briśa dascórar sèg, tant sò fiōl a n gh al dà indrē ninsòṅ, invéci sò surèla Tanja (Tanya Baranova) la diś che sò fradèl, la nòt ch'l è stâ masâ, 'l iva cgnusû òṅ ciacrànd in internet e 'l éra finî in na trapla. Anton al và avànti incóra e al s fà dar na maṅ par la Katjuša (Ekaterina Rusnak), na ragàsa ch'la stùdia a Parì, méntar Vlad al s tira indrē parchè al gh'à paùra ch'a pòsa sucédar quèl a 'l sò muróś.
Wiscònsin
{{Metacaixa
132 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 132, mo invéci 'l an 132 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 132 (seinttreintadū, centotrentadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 131 (seinttreintùn) e 'l vin prìma dal 133 (seinttreintatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seinttreintaduéśim post.
Stand
Sunt
Durànt i sò gir Anton al cgnós Andrej (Andrey Koshman) e al dvènta sò amìg méntar la Katja la tórn' in Frància e Vlad al và par sò cònt, stuf dla piga ch'l'à tòlt cla situasiòṅ lè. Un dè Anton al và in dal bòsc insém a Andrej par scultàr gl'uśèi cantàr e par sintìr s'a gh'è di lóv ch'i bàjan da luntàṅ. Al n pénsa gnanc luntanamènt che qvàl lè 'l è 'n pòst parfèt par tiràr-ag na trapla parchè a n gh'è anma viva.
132 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Wiscònsin
Al s è unî a la federasiòṅ in dal 1848 e 'l ciàpa 'l sò nóm da na paròla dgl'indiàṅ Chippewa, «Ouisconsin», ch'a vōl dir „al pòst in du a gh'è dl'èrba“. In dal 1634 al prim európeo ch'al gh'à mis pē 'l è stâ 'l espluradōr francéś Jean Nicolet.
'L è cgnusû c'n al scutmàj ad „Badger State“ (Al stat di tas, bèstia ch'la s cata facilmènt da cal bandi là) o anc „America's Dairyland“ parchè 'l è pîṅ stóp ad caśèi ch'i lavōr'n al lat par far-an dal furmàj esénd a 'l secónd prudutōr di Stat Unî dòp la Califòrgna.
Al cunfìna a nòrd c'n al Mìchigan, a sud cun 'l Illinòis, a sud-òvest cun 'l Iowa e a òvest c'n al Minneśòta. La capitàl l'è Madison, secónda sità dal stat dòp Milwaukee ch'la riva a 'l incìrca a siesènt-mila abitànt. Atri sità impurtànti i èṅ, in d'l órdan, Green Bay, Kenosha, Racine e Appleton. A sò clima 'l è cuntinentàł ùmid, cun di rècord ad cald ad 46 °C e 'd fréd ad -48 °C.
Al Wiscònsin 'l è divìś in stanta-dū cuntèi e in milautsènt-quarànt'òṅ cumùn. Al gh'à na pupulasiòṅ ad sinc migliòṅ e sèt 'd abitànt a 'l incìrca (20śum pòst, cun na persentuàla 'd biànc dal 86,2% e 'd négar dal 6,3% stand a i dat dal 2010) par na superfìsi ad 169.640 km². Al sò mòt 'l è „Forward“ (Avànti).
Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l republicàṅ Scott Walker. Dòp sèt elesiòṅ ad fila in du al Wiscònsin 'l à sèmpar vutâ p'r i demucràtic, da 'l 1988 a 'l 2012, in dal 2016 al stat 'l è pasâ da la banda di republicàṅ sarnénd Donald Trump cuma presidènt.
In Wiscònsin a và fòrt al turìśum, specialmènt a 'l nòrd, par via dla sò natùra salvàdga, dimóndi pascadōr e casadōr i pàs'n al vacànsi chè. L'indùstria più impurtànta l'è qvéla dla bira e dal magnàr.
Culegamènt estéran
}}
1557 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1557 (milesincseintcinquàntasèt, millecinquecentocinquantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1556 (milesincseintcinquàntasē) e 'l vin prìma dal 1558 (milesincseintcinquàntaòt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintcinquàntasètéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1557 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 519: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
376 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 376, mo invéci 'l an 376, 't ê da 'ndèr chè) Al 376 (terśeintestantasē, trecentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 375 (terśeintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 377 (terśeintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintestantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1314
Al 1314 (MCCCXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Scream 3
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al prim epiśòdi al stablìs al règhli. Al secónd al n li rispèta minga. In dal tèrs, daśmindgâ-li...|Tagline dal film}}
Scream 3 (Sîg 3) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2000 ad Wes Craven, tèrs capìtul dla saga ad Ghostface dòp Scream dal 1996 e Scream 2 dal 1997. Al gh'à abû pò un séguit in dal 2011, Scream 4.
Custâ quarànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù sènt-a-ssantadū a 'l incìrca.
Sunt
Cotton Weary (Liev Schreiber) 'l è 'l prutagunìsta 'd un prugràma televiśìṿ nóṿ ciamâ „100% Cotton“. Adès al viṿ a Hollywood insém a la sò muróśa Christine (Kelly Rutherford). Méntar 'l è drē a turnàr a cà in màchina al sènt al telèfun sunàr: da cl'atra banda dla curnéta a gh'è òṅ ch'al gh admànda in du è-la la Sidney Prescott (Neve Campbell). Se lò al n gh al diś minga al gh prumét ch'al cuparà la sò muróśa. Dòp èsar-'s fata na dócia la Christine la cata 'l sasèṅ in cà e la s lóga in na cambra srand-la a ciàṿ. Quànd a riva Cotton, cardénd-'l al manìac, la ragàsa la gh tira 'n cōlp in cô cun la masa da gòlf, pò la s bèca na scurtlàda in dla schina e la mōr. Anc Cotton al gh lasa 'l péni.
In cal méntar la Sidney la s cata cun sò pàdar in un pòst segrét in muntàgna par lugàr-as da 'l sasèṅ che da dimóndi an al gh dà adòs. La giurnalìsta Gale Weathers (Courteney Cox Arquette), durànt na cunferénsa stampa, l'incróśa 'l detective Mark Kincaid (Patrick Dempsey) ch'al gh fà védar na foto dla Maureen Prescott da ragasōla ch'al serial killer 'l iva lasâ su 'l cadàv'r ad Cotton. 'L agìnt al gh dmanda 'l sò ajùt par purtàr avànti gl'indàśìn. In séguit la Gale la gh'à la manéra 'd litgàr-as cun la Jennifer Jolie (Parker Posey), l'atōra ch'la gh'à 'l sò rōl in dal film „Śbrandlâ 3“ e ch'la fà la cōrt a Linus (David Arquette).
Al dè dòp Ghostface al s insfìlsa in di studi in du a s gira 'l film par masàr la Sarah Darling (Jenny McCarthy). La Jennifer l'è daspràda parchè la fà a mènt ch'al sasèṅ al masa gl'atōr in d'l órdan cumpàgn a qvél dla pelìcula ch'i èṅ drē a giràr e lē la sarév qvéla ch'la gh'à da vgnir dòp.
Culegamènt estéran
}}
1212 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1212 (mileduśeintdòdeś, milleduecentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1211 (mileduśeintùndeś) e 'l vin prìma dal 1213 (mileduśeinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintdodśéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1212 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 606: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
La rapreśentasiòun ed se stès in dla vìta 'd tut i dè
{{Metacaixa