cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
.firmdale
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
1604 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1604, mo invéci 'l an 1604, 't ê da 'ndèr chè) Al 1604 (milseseintquàter, milleseicentoquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1603 (milseseinttrī) e 'l vin prìma dal 1605 (milseseintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintquatréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1604 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 802: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
278
Al 278 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
1285
Al 1285 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Latêr
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al latêr (lattaio in itagliàṅ) 'l era cal butghêr che, fìn a minga tant tèimp fa, al vindìva 'l lât e i furmàj in dla só butéga o in gìr p'r el cà. A 'l dè 'd incō al lât al s cata in di negòsi 'd gèner alimentêr o in di supermerchê e dòunca, alméno in dal nostri bandi, al latêr 'l è 'n mistēr 'd na volta.
Referèinsi
}}
Stigma: Noti in sim'a cum'a s reagìs a la só reputasiòun ruinèda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
"Stigma: Noti in sim'a cum'a s reagìs a la só reputasiòun ruinèda" ("Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity" al só tìtol originêl in ingléś), 'l è 'n tratê 'd Sociologìa dla deviàṅsa publichê da Erving Goffman in dal 1963, indû 'l avtōr 'l à vlû fèr amèint e spieghèr cum'l è che 'l persòuni ch'a s egh fà chêś, i tóśen in man la só situasiòun ed ginta emarginèda, cuś i gh'àn da strulghèr listès per stèr da mèś a chiètr agìnt, cuś a gh'vin da pinsèr e anca quèl che tanti volti chiètr agìnt a gh'tòca ed strulghèr per śvinèr dla ginta emarginèda, e vìa acsè.
Sunt
A gh'è dimòndi agìnt ch'i n'vinen minga considerê damànd chièter, ch'i vinen tgnû da na pèrt, un pò a distànsa. In dl'antichitê, in dla Grécia antìga, mo anca in tèinp minga acsè tant luntàṅ, l'era abitùdin ed mètr un sègn, un stigma, atàc ai agìnt ch'a s egh duìva fèr chèś, ch'a n's'epsìva minga stèr tranquìl ség, ch'i fùsen di lèder, di sèrev, di asasèin e via descurènd. La paròla stigma l'à mantgnû in dal tèinp al significhèt ed segnèl, ed sègn ch'a fà avertî i agìnt che la persòuna stigmatiśèda l'è diferèinta da chièter. Chelōr stigmatiśê i gh'àn di quèl in dal só fiśic, o i s conpòrten in na serta manéra, che chièter i fan fadìga a capìri e a sintìri cunpàgn a lōr. Chi agìnt chè ch'i armàgnen tgnû un pò ind un cantòun, i patìsen. Chelōr i gh'àn da catèr la menéra 'd ann armàgner mìa da per lōr, fóra dal gir edla ginta normèl. La partìda la nn'è minga facil. In di prim mumèint che na persòuna emarginèda la gh'à da descòrer cun dla ginta normèl, nè questachè e gnanc chièter i nn'es sèinten briśa in dal post giust. I agiustamèint, i adatamèint, da na pert e da cl'ètra, i śvèinen i du cô, ginta normèla e ginta stigmatiśèda, anca se la comunànsa tùta intéra dal sintìr la nn'è briśa drē 'l ùs. A ghe srà sèinper da lasèr al tèinp e l'ucaśiòun, che i agìnt normèl i ciàpen cunfidèinsa, ch'i s abìtven, ala preśèinsa e al'atensiòun edla persòuna emarginèda. Chelò, ind un grup ed persòuni compàgni a lò, al s sintrà a cà, sèins'avéregh da dimostrèr o cuacèr chisà quèli "imperfesiòun", mo quand al gh'avrà da stèr da mêś a chiètr'agìnt, a ghe srà anc ùtil 'd avéregh ala biśògna, un quelcdùn ch'l al capìsa più 'd chièter, na spéci 'd persòuna sapiìnt, ch'la n'faga minga chêś ai difèt edla persòuna stigmatiśèda, mo invéci ch'la farèv cme na spéci 'd intermediàri tra chelò e cl'ètra gint.
A ste mond a ghe srèv i stigmatiśê con di difèt in dal fiśic, ch'a n's fa gnanc tropa fadìga a adèrsen, a s fà présti a vèdri, ch'i gh'àpien chel pèchi chè bèle da quand i gnivn a 'l mond o ch'i àpien subî la só menomasiòun più avànti in di an. Pò a ghe srèv quī stigmatiśê in del só manéri 'd vèdr i lavōr, in del só idèi, in dal só conportamèint. Quand a s gh'à davànti na persòuna ch'a s capìs subìt ch'la gh'àpia na menomasiòun in dal fiśic, a s fa 'n pò fadìga a stèr a 'l só pas perché a s gh'à da capìr el dificoltê 'd queschè e serchèr ed rivèr ala comunicasiòun sèinsa tròpa pietê che cl èter al ne s'n àpia a mèl. A s gh'avrà da catèr al diàlog sèinsa gnanca cmandèr in sìm'a cl èter ch'al gh'avrà bèle più dificoltê che nuèter e via descurènd. I agìnt emarginê per al só conportamèint e 'l só idèi, i ìn bèle più difìcil da vèdri. A s capirà ch'i ìn agìnt diferèint dala normalitê dòp un pò ch'a s egh ciacàra ség, dòp ch'a se srà capî al só ambiìnt d'indû i deśvìnen e che agìnta la fus ség in dal só pasê, dòp anca ed ch'i sìen i só amig ch'i gh'stan ség incō.
Colegamèint estèren
}}
Abièdgrâs
Abièdgrâs (Abbiategrasso in itagliàn, Biaa, Biegrass o Biagrass in lunbèrd) l'è una cmónna d'la Pruvénzia ed Milàn cåun 30120 abitànt. Anca se la gh'hà ménga tròp abitànt, l'è la cmónna pió granda d'la pruvénzia dåpp al chèplôgh. L'è gemelè cåun dåu cmónni d'l Euròpa: Langres, in Fränza e Ellwangen, in Germâgna.
An 2010
I an 2010 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 2010 infìn a 'l 2019 ciapê dèinter.
30 ed setèmber
Al  l'è al 273śum dè dal calendàri gregoriàn (274śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 92 dè a la fin dl'an.
Emily Blunt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Emily Olivia Laura Blunt, cgnusùda méj cuma Emily Blunt (Lóndra, 23 ad Favràr dal 1983), l'è n'atōra ingléśa naturaliśàda americàna.
In dla sò caréra la s è fata cgnósar in dal 2006 prima c'n al film televiśìṿ Gideon's Daughter, ch'al gh'à frutâ 'n Golden Globe, e pò par la part dl’Emily Charton in Il diavolo veste Prada, pelìcula in du l'è stada numinàda incóra a i Golden Globe e anc a i Prèmi BAFTA.
Dòp na relasiòṅ c'n al cantànt Michael Bublé, in dal 2010 la Blunt la s è spuśàda a Cernòbi su 'l lâg ad Còm cun 'l atōr e regìsta John Krasinski. La còpia la gh'à dū fiōli, l’Hazel e la Violet.
Culegamènt estéran
}}
Hey, Vern, It's Ernest!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Èter progêt
}}
Lime (grup)
{{Metacaixa
1258 (nùmer)
{{Metacaixa
Lime (grup)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1258 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Lime (grup)
{{CITAZIONE2|How can there be no love, no feelings of passion to, the way we were dancing love, how could it be untrue, we danced the night together until the morning light, baby do you remember, the music was in our eyes, we were unexpected lovers, not just ordinary lovers, sharing unexpected love, nights' true love, true love.|Cuma pōl-'l èsar ch'a n gh sia minga amōr, gnanc un sentimènt ad pasiòṅ, la manéra cum a balàv'n amōr, cuma n prév-'l èsar minga véra, a-j-ém balâ insém tuta nòt in fiṅ a la luś dla matìna, teśôr n t arcòrd-at briśa? La mùśica l'éra in di nòst'r òć, a séran gl'amànt minga atēś, minga gl'amànt sòlit, a spartìvan d'l amōr minga atēś, 'l amōr véra dla nòt, amōr dabòṅ.|Unexpected Lovers, 1985|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
1258 (nùmer)
Al 1258 (miledūseintcinquàntaòt, milleduecentocinquantaotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1257 (miledūseintcinquàntasêt) e 'l vin prìma dal 1259 (miledūseintcinquàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintcinquàntaòtéśum post.
Lime (grup)
I Lime (da 'l nóm d'l agrùm vérd ch'al pâr un limòṅ) i èṅ stâ un duo muśicàl canadéś dal gènar disco furmâ in dal 1981 da Danny LePage e da sò mujēr Denyse.
1258 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1258 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 629: Fatoriśasiòun:
Lime (grup)
In dla sò caréra, cuntinuàda in fiṅ a 'l 2002, i aṅ fat vgnir fóra di sìngui ad sucès cuma Your Love (ch'l à catâ anc pòst in dla culòna sunóra dal film Summer Lovers), Guilty, Angel Eyes (tut dū chi pès chè i èṅ stâ dasfrutâ in dal 2003 da 'l grup tedésc Lexy & K-Paul par dar vita a i braṅ Dancing e Love Me Babe), Unexpected Lovers (arfàta in séguit anc p'r al grup eurodance di La Bouche) e Babe, We're Gonna Love Tonight.
Culegamènt estéran
}}
1258 (nùmer)
Èter progèt
}}
277
Al 277 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
595 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 595, mo invéci 'l an 595, 't ê da 'ndèr chè) Al 595 (sincseintnovantasìnc, cinquecentonovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 594 (sincseintnovantaquàter) e 'l vin prìma dal 596 (sincseintnovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintnovantasinchéśim post.
Ripper - Lettera dall'inferno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al pròsim at sarà tè.|Tagline dal film}}
Ripper - Lettera dall'inferno (Al scurtladōr - Létra da 'l Infèran) 'l è 'n thriller ad scarésa dal 2001 ad John E. Eyres.
Sunt
La śōvna Molly Keller (A.J. Cook) la scampa par miràcul a 'n masèl 'd un manìac ch'al fà fóra tut i sò amìg durànt na vacànsa su n'ìśula. Sinc an dòp la s iscrìv a 'n cōrs ad psiculugìa furèns in dua 'l prufesōr Marshall Kane (Bruce Payne) al cònta vita, mòrt e miràcui di sasèṅ seriài più catìṿ dla stòria cuma Jack al Squartadōr. Lì lò al sà incòsa 'd lōr e al gh'à anc scrit un lìbar.
In clas a tgnir adrē a cal lesiòṅ a gh'è anc Jason Korda (Ryan Northcott), la Chantal Etienne (Claire Keim), la Marisa Tavares (Kelly Brook), la Mary-Anne Nordstrom (Daniella Evangelista), l’Andrea Carter (Emmanuelle Vaugier), Aaron Kroeker (Courtney J. Stevens) e Eddie Sackman (Derek Hamilton) ch'al gh próa subìt cun la Molly.
Na sira, durànt na fèsta, la Marisa la s fà śbàt'r in dal cèso da 'n óm mascrâ, pò a gh vîṅ mâł a la tèsta e la vrév turnàr a cà ma in dal tasèl la vîṅ cupàda a scurtlàdi. A s fà viṿ 'l agìnt Kelso (Jürgen Prochnow), ch'l iva jutâ la Molly sinc an prima, e 'l detective al diś ch'al sasèṅ dl'ìśula 'l è turnâ.
Soquànt dè dòp a mōr anc la Mary-Anne, butàda śò da na maśàgna. Al grup al decìd ad lauràr insém par véd'r ad catàr al sasèṅ.
Culegamènt estéran
}}
.everbank
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
1286
Al 1286 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Amici per gioco, amici per sesso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na ragàsa. Dū ragàs. Tri pusibilità.|Tagline dal film}}
Amici per gioco, amici per sesso (Amìg par śōg, amìg par sès) l'è na cumèdia sentimentàla americàna dal 1994 scrita e dirèta p'r Andrew Fleming ch'la fà riferimènt a i sò arcòrd a i tèmp dl'università.
Sunt
Eddy (Josh Charles) e Stuart (Stephen Baldwin), studènt in un culéǵ americàṅ, i spartìsan la cambra insém. Al prim 'l è 'n tisi dimóndi sensìbil e i gh piàś'n al létri, al secónd 'l è 'n squasamarléti, spurtìṿ e piutòst vilàṅ. Anc s'i gh'aṅ di caràtar dal tut difarènt, i vànan 'd acòrd listés. Un dè, par 'n erōr su 'l nóm, i gh màndan na studènta fémna ciamàda Alex (Lara Flynn Boyle) ch'la dvènta sò amìga, specialmènt 'd Eddy ch'al gh piàś pròpria. Un dè la ragàsa la s fà avànti sèg ma, quànd la taca a tucàr-al, chi lò al s tira indrē.
Quànd Stuart al vîṅ a savēr ad cal fat lè, al gh diś ad dar-ag dèntar anc parchè l′Alex l'è pròpria na bèla śuvnòta e lò al gh'à bèla butâ gl'òć adòs. Eddy però al n è minga tant ad cl'idèa lè anc parchè al capìs ad sintìr quèl pròpria par Stuart che, quànd al taca a dascórar ad purcàdi sèg, lò al n capìs più gnint.
Culegamènt estéran
}}
1834 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1834, mo invéci 'l an 1834, 't ê da 'ndèr chè) Al 1834 (mileotseinttreintaquàter, milleottocentotrentaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1833 (mileotseinttreintatrī) e 'l vin prìma dal 1835 (mileotseinttreintasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseinttreintaquatréśim post.
Èter progèt
}}
Russ Meyer
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Mè a gir sōl di film ad téti.}}
Russell Albion Meyer, cgnusû méj sōl cuma Russ Meyer (San Leàndar, 21 ad Mars dal 1922 - Los Angeles, 18 ad Setémbar dal 2004) 'l è stâ 'n regista, senegiadōr, prudutōr, atōr, muntadōr, diretōr dla futugrafìa e futógrafar americàṅ.
Tuti al sò òpri i èṅ carateriśàdi da la sàtira e dal sèns d'l umurìśum. I sò film i èṅ pîṅ ad sès e 'd viulénsa, ma sèmp'r in na ciàṿ da rìdar. Meyer 'l à scrit soquànt di sò film insém a 'l crìtic e senegiadōr Roger Ebert.
Dòp la sò mòrt, ch'l'è rivàda in dla sò abitasiòṅ 'd Hollywood par na palmunît quànd 'l iva tacâ a patìr la deménsa, la sò cà l'è dvintàda 'n muśèo ch'al móstra i sò lavōr, tgnénd adrē a qvél ch'al vliva lò.
Biugrafìa
Uriginàri dla Califòrgna, Meyer al nas da 'n pàdar agìnt ad pulisìa viulènt ch'al mòla la famìja quànd al gh'iva 'n an ad vita e da na màd'r infarméra. Quànd chi lē a quatórd'ś an la gh rigàla na cinepréśa, Russ al taca a catàr-ag gust a tiràr śò al parsòni e 'l ròbi tant ch'al vins subìt un prèmi par cineàsta prinsipiànt.
Durànt la secónda guèra mundiàla, in dal 1943, al lavóra in Európa faghénd di servìsi filmâ da 'l frònt e da i camp ad batàja. Soquànti sò ripréśi dl'avansàda dal generàł George Smith Patton i èṅ stadi druàdi dabòṅ p'r al film Prèmi Òscar Patton, generale d'acciaio dirèt par Franklin J. Schaffner in dal 1970.
In chi an lè, a n cavànd-'g-la minga a lauràr a Hollywood, al gira di ducumentòri industriàł, pò al dà a la luś al sò prim film da 'l tìtul The French Peep Show ambintâ in un lucàl in du cal dóni i s càvan śò. La pelìcula l'è però andàda pardùda. In séguit al taca a far al futógrafar par la rivìsta spurcaciòna Playboy 'd Hugh Hefner. In dal 1955 a fà 'l sò prim reportage ad nûd in dua, in dal paśni sentràli, a s véd la mudèla Eve ch'la dvintarà la sò secónda mujēr e anc prudutōra ad dagnóra tut i film ch'al farà in di an a vgnir.
Al prim sucès dal regìsta califurgnàṅ 'l è Lorna, pelìcula in biànc e négar dal 1964 ispiràda a Riso amaro ad Giuseppe De Santis. Sèmp'r in c'l an lè al fà La cugina Fanny, lavōr ch'al gh'iva da èsar girâ par Douglas Sirk che però a 'l ùltim 'l è stâ mandâ via. In dal 1965 l'è la vòlta dal drama Motorpsycho!, ch'al fà part dal filòṅ di film su di motociclìsta arvèrs, ma specialmènt ad Faster, Pussycat! Kill! Kill! cunsideràda la sò òpra più bèla e 'n cult movie a dita ad regìsta cuma John Waters e Quentin Tarantino.
Cal film chè, ólt'r a far cgnós'r al sò atōri tetóni, in primis la Tura Satana, 'l à fisâ definitivamènt al sò stîł. La band sleaze metal di Faster Pussycat l'à ciapâ 'l nóm pròpria da la pelìcula 'd Meyer che, fra 'l àtar, in séguit al girarà anc al vìddeo dla sò canta Don't Change That Song (1987).
In dal 1966 Russ al gira Mondo Topless, un ducumentàri su 'l ragàsi tetóni ch'i aṅ laurâ sèg, méntar dū and dòp al càmbia in part gènar cun Vixen, pelìcula pop cun di avenimènt eśagerâ cum i s véd'n in di cartòṅ animâ. Cla pelìcula chè, anc s'l'iva patî al giudìsi censòri dla "X rating", la gh'à abû dimóndi sucès listés faghénd sù vint-siē migliòṅ ad dòlar.
La 20th Century Fox la s fà viva sèg par mét'r-al sóta cuntràr e far-ag giràr Lungo la valle delle bambole, pelìcula ch'la crìtica fòrt la sucietà dal spetàcul misćiànd drama, cumèdia e splatter. Anc 'sta vòlta Meyer al fà sèntar parchè al film al mùcia sù déś vòlti da piò rispèt a 'l cóst ad nuvsènt-mila dòlar. Purtròp però al lavōr sucesìṿ, I 7 minuti che contano dal 1971, 'l è 'n diśàstar e dònca la major la decìd ad sćiancàr 'l acòrd.
Meyer al tórna acsè a prudùr i sò film da par lò, girànd la trilugìa pop-pulp Supervixens, Le deliranti avventure erotiche dell'agente speciale Margò, in du a gh'è 'n sòśia fnòć 'd Adolf Hitler ch'l al ciàp' in dal cûl, e Beneath the Valley of the Ultra-Vixens, film fóra 'd tèsta ma divertènt ch'al strica 'l òć a 'l pòran.
Culegamènt estéran
}}
Capucine
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Germaine Hélène Irène Lefebvre, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Capucine (Saint-Raphaël, 6 ad Śnar dal 1928 – Luśàna, 17 ad Mars dal 1990) 'l è stada n'atōra e mudèla francéśa.
Biugrafìa
A vint an la ciàpa na part in dal film L'aquila a due teste ad Jean Cocteau pò la cuntìnua cun Le sedicenni ad Jacques Becker. Dòp ès'r-as laureàda in léngui furastéri in Frància, in dal 1950 la spóśa 'l atōr e ardupiadōr Pierre Trabaud ma 'l sò matrimòni al durarà sōl sèt méś, pò la n sa spuśarà mai piò. Élta, magra e elegànta la Capucine la taca anc a far la mudèla par Christian Dior e par Pierre Balmain.
In di an Ssanta la lavóra cun George Cukor in Estasi e cun Blake Edwards in dla cumèdia La Pantera Rosa, un sucès mundiàł in du la fà la mujér ad cal cajòṅ d'l ispetōr Clouseau. Àtar film 'd arcurdàr ad cal perìud lè i èṅ Ciao Pussycat ad Clive Donner, Masquerade ad Joseph L. Mankiewicz e Fellini Satyricon ad Federico Fellini.
Dòp Sole rosso ad Terence Young la sò caréra in di an Stanta la và śò e dònca la s ardùś a lauràr a di prugèt piculèṅ in Frància e in Itàglia cuma Bluff - Storia di truffe e di imbroglioni ad Sergio Corbucci, Contro 4 bandiere 'd Umberto Lenzi, Le foto di Gioia ad Lamberto Bava, I miei primi 40 anni ad Carlo Vanzina e Pygmalion 88 ad Flavio Mogherini. Qvést chè al sarà anc la sò ultma pelìcula parchè dū an dòp la s cópa butànd-as fóra par la fnèstra dal sò cundumìni in du la vivìva in Śvisra faghénd un vōl da 'l utàṿ piàṅ. L'artìsta francéśa l'éra dimòndi śò e la gh'iva di prubléma 'd salùt tant ch'l'iva bèla tintâ 'd masàr-as tajànd-'s al véni ma i l'ìvan salvàda a 'l ùltim minùt. L'à lasâ incòsa a i sò tri gat.
Culegamènt estéran
}}
Cécile de Volanges
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Cécile de Volanges l' è ùn di personâǵ dal Liaisons dangereuses, al romàṅś epistolêr francéś, 'd argumèint eròtic, dal Pierre Choderlos de Laclos dal 1782.
La stòria dal personâǵ
Al viscòunt al cēd agli insistèinsi dla Merteuil anca perchè al vōl fèr paghèr la mèd'r edla Cécile p'r i brùt petegulès ch'questachè la stremna in gìr in sim'a lò. Al s fà vèder dimòndi amìg edl inamurê ed lē, al Danceny e 'l s śibìs c'ma portalèttri tra i dū, mo quand la ragasōla la gh'dà la cêv edla só camer per śveltìr incòr de più i scambi 'd lettri col Danceny, lò al sà bele c'm'al gh'à da fèr per avér-egh la ragasōla a só dispuśisiòun. Mìa sōl la prìma nôt al la turà, mo chegli ètri nôt ch'i gnaràn, lò 'l gh'insegnarà bèin a bliśghèr in dla só camer da put, più riparèda dai contrôl di parèint. La Cécile la cùr incòr adrē a 'l só bel Danceny, mo presti la gh'arà da sistemèr prìma 'd tùt 'n abôrt, gnû p'r i só śvùj dla nôt col viscòunt.
Referèinsi
}}
.coach
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Quattro matrimoni e un funerale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sinc mutìṿ bòṅ p'r armàgnar put.|Tagline dal film}}
Quattro matrimoni e un funerale (Quàtar matrimòni e 'n funeràł) l'è na cumèdia ingléśa dal 1994 ad Mike Newell ch'l'è stada misa da 'l British Film Institute a 'l 23śum pòst di sènt film dal XX sècul da tgnir dacàt.
In dla culòna sunóra dal britànic Richard Rodney Bennett i s càt'n anc di pès pop cuma Love Is All Around di Wet Wet Wet, Crocodile Rock, But Not for Me e Chapel of Love 'd Elton John e I Will Survive ad Gloria Gaynor.
C'n un budget ad quàtar migliòṅ e quàt'r ad dòlar, la 'n à fat sù da piò ad duśènt-quarantasìnc.
Sunt
'L è al dè dal matrimòni fra Angus (Timothy Walker) e la Laura (Sara Crowe). Charles (Hugh Grant) al tōś part a la serimògna insém a di sò àt'r amìg put ch'i crédan ch'a n tucarà mai a lōr. Durànt al spuśalìsi Charles al cgnós l'americàna Carrie (Andie MacDowell) e al pasa sèg la nòt inamurànd-'s ad lē che però la pénsa ch'la sia stada sōl un quèl 'd un dè.
Dòp soquànt tèmp 'l è 'l tùran ad Bernard (David Haig) ad spuśàr la Lydia (Sophie Thompson). Chi lōr dū i s éran cgnusû pròpria durànt al matrimòni 'd Angus. Durànt la fèsta la Carrie la preśénta al sò muróś scuséś a Charles che acsè a pâr ch'al gh'àppia da mét'r-as al cōr in paś anc parchè la tèrsa a tōr marè l'è pròpria lē. Al dè dal sò matrimòni la ciàma tut i sò amìg in un castèl. Chè la Fiona (Kristin Scott Thomas) la cunfésa a 'n Charles dimóndi śò ch'la gh'à sèmpar vlû bèṅ anc se lò al n gh'à mai dâ a mènt. In dal méntar a Gareth (Simon Callow), amìg fnòć ad Charlie, a gh vèṅ un cōlp séc. A 'l funeràł al sò muróś Matthew (John Hannah) al lèś na pueśìa ad W. H. Auden, Funeral Blues. Charles e Tom (James Fleet) i dascóran dla natùra d'l amōr.
Sénsa créd'r-ag tròp, adès 'l è 'l mumènt ad Charles 'd andàr a 'l altàr e 'l al fà cun l’Henrietta (Anna Chancellor), ch'la s pòrta adrē al scutmàj ad “ghigna ad chiûl” da i sò amìg. Fra gl'invidâ a gh'è anc la Carrie ch'la gh diś ch'in cal méntar la s éra divìśa da sò marè soquànt méś prima. Prima ch'la serimògna l'àppia inìsi, Charles al cònta incòsa a sò fradèl sōrd e mut David (David Bower). Davànti a 'l prēt, quànd chi lò al dmanda se qualchidòṅ al sàppia un quèl p'r a n far mia 'l matrimòni, David al dróa al linguàǵ di ségn par dir a sò fradèl 'd a n far minga 'l śbali ad spuśàr na dóna ch'al gh n vōl minga bèṅ.
Psycho
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Férm-at. Mét-at còmad e pònsa. Fà't na dócia.|Tagline dal film}}
Psycho (id.) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1998 ad Gus Van Sant, arfacimènt a culōr figùra par figùra dal caplavōr 'd Alfred Hitchcock dal 1960 Psyco.
'L è custâ ssanta migliòṅ ad dòlar ma al 'n à fat sù pôc da piò dla mità, trénta-sèt.
Sunt
La Marion Crane (Anne Heche), na segretària ch'la tîṅ a drē a i cònt dn'aśiénda ad Phoenix (Ariśòna) ch'la vénd dal cà, la ruba i quatarsènt-mila dòlar ch'la gh'iva da purtàr al dè dòp in banca par cònt dal sò cap George Lowery (Rance Howard) e la scapa via in màchina cun i bèsi sèg. Dòp un dè e mèś ad viàś, tòlta da la stufìśia, la s férma a punsàr in dal motel ad Norman Bates (Vince Vaughn), un put ch'al viṿ da par lò insém a sò màdar, na dóna scarabùtica e bòna sōl a dar-ag di órdan, in na vila lè atàc.
Cla sira lè, méntar la Marion l'è drē a far-as na dócia, na dóna ch'la par la sgnóra Bates la s insfìlsa dént'r al bagn dla sò cambra e la la scurtèla a mòrt. Quànd più tard Norman al la véd, tòlt da paùra e scarésa, par diféndar sò màdar, al decìd ad scanślàr tut al trasi e ad lugàr al sò cadàvar, faghénd sparìr incòsa ma sénsa savér che lē la gh'iva da na banda cal muć ad bèsi là.
Soquànt dè dòp, a n catànd-la piò, la surèla dla puvréta, Lila (Julianne Moore), la và a dmandàr nutìsi da 'l amànt ad chi lē, Sam Loomis (Viggo Mortensen), ma gnanc lò al sà gnint.
In pinsēr par la Marion chi dū lè i tàcan a pascàr-la, pròpria cuma 'l detective privâ Milton Arbogast (William H. Macy) pagâ da Lowery ch'al vliva indrē i sò bèsi. Rivâ a 'l Bates Motel 'l investigadōr al capìs subìt che lè a gh'è quèl ch'a traśa e al decìd 'd andàr a dascórar cun la sgnóra Bates parchè Norman al gh s éra mis còntar. Ma quànd al và in cà, la dóna ch'l'iva cupâ la Marion la gh dà adòs tirànd-ag na scurtlàda in sal grugn, faghénd-al strabucàr śò da 'l scali, par pò masàr-al.
Subìt dòp Sam e Lila, ch'i ìvan dascórs a 'l telèfun cun Arbogast prima ch'al murìs, i rìvan là anc lōr e i dmàndan na cambra faghénd finta 'd èsar marè e mujér. Méntar Loomis al pèrd dal tèmp in dla hall cun Norman, Lila la và in dla vila par pascàr la véra ma Norman al capìs incòsa e al cur in cà anca lò par farmàr-la. La dóna la s lóga subìt in cantìna e lè la véd na vècia sintàda in sna pultróna. Quànd la prila la scrana però la véd ch'a s trata 'd un cadàvar mumificâ.
Culegamènt estéran
}}
Cadnàs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al cadnàs (catenaccio o chiavistello in itagliàṅ) 'l è na manéra 'd sarèr 'n ùs o 'n purtòun dimòndi in sicurèsa. Col cadnàs a s sèra anc la mòta e la biciclèta. Perchè ch'i nn es śbrèghen, i cadnâs gl'ìn ed metâl ciùnt.
Noti e referèinsi
}}
1287
Al 1287 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Valòn ünificä
Al Valòn ünificä (Rifondou Walon e in Francés Wallon Unifié o Orthographe Wallonne Commune) all'è 'na növa tipulugìa urtugräfica d'la Lengua valona, una lengua rumanza ch'as parla in Bélgi e in d'una quäl part ad'la Franza e dal Lussembûrgh.
All'è 'na tipulugia ch'la s'mëtt in cuntrapusisiòn al Sistema Feller.
Storia
Al Sistema Feller all'era un furmä urtugràfic funètic ch'al cambiva da ragiòn a l'ätra a scunda dal dialëtt e d'i patois ch'ass cumpagnava. All'è mìa 'na lengua ünificä, parchè tütt i parlan sëimpar al sò Valòn tradisiunäl.
Al Valòn ünificä al sa bàsa ins'i diasistemi, lëtri o insèma ad lëtri ch'i pödan vìss prununciä diferëint a scònda d'la ragiòn.
Mazänta
Mazänta (in Itagliàn e lunbèrd Magenta; Castra Maxentia in latén) l'è una cmónna d'la pruvénzia ed Milàn ch'la cånta 23361 abitànt. L'è stè fundè magâra dal V secol prémma ed Crésst dai Insûber, ma 'l só nómm dal dé d'incû al végn da quall d'l imperadåur romàn Masänzi (e defâti in latén Castra Maxentia al vôl dîr "Castèl ed Masänzi"). Int'la segånda guèra d'indipendänza itaglièna ai è stè la Batâja ed Mazänta cåuntr'i tugnén d'l Austria.
1 d'utóber
Al  l'è al 274śum dè dal calendàri gregoriàn (275śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 91 dè a la fin dl'an.
Prigionieri dell'oceano
{{Metacaixa
Cypress (Califòrgna)
{{Metacaixa
Prigionieri dell'oceano
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cypress (Califòrgna)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cypress (a vōl dir „arsiprès“, a s lèś /ˈsaɪprəs/ in ingléś) l'è na sità americàna in dal nòrd-ovèst dla Cuntèa 'd Orange in Califòrgna, darènt a Long Beach e a 'l cunfîṅ cun la Cuntèa 'd Los Angeles.
Prigionieri dell'oceano
{{Film }}
Cypress (Califòrgna)
La mùcia sù quarànta-novmìla abitànt a 'l incìrca e 'l sò sìndig 'l è Paulo Morales. Da sèmpar na sitadìna da la banda di republicàṅ, da 'l 2008 l'è pasàda invéci a vutàr p'r i demucràtic in di elesiòṅ p'r eléś'r al presidènt di Stat Unî.
Prigionieri dell'oceano
{{CITAZIONE|Siē óm e tri dóni, cónt'r al mâr e a tut chi àtar.|Tagline dal film}}
Cypress (Califòrgna)
Al campiòṅ ad golf Tiger Woods e 'l atōr John Stamos i èṅ nâ chè.
Prigionieri dell'oceano
Prigionieri dell'oceano (Parśunér d'l ucèan) 'l è 'n film dramàtic dal 1944 'd Alfred Hitchcock.
Sunt
In dal 1943, durànt la Secónda guèra mundiàla, a gh'è 'n scòntar fra dū nâṿ in d'l Ucèan Altàntic, una americàna e una tedésca. A gh'à la pèś quéla americàna ch'la và a fónd culpìda da 'n silûr naśìsta. In mèś a un burdèl ad c'l àtar mónd, cun di fój ad giurnàl, besi, carti da śóg e mòrt tut stramnâ lè 'd intóran, na giurnalìsta, Connie Porter (Tallulah Bankhead), cun na pelìcia adòs e la màchina da scrìvar e la sò valìś sèg, la s salva catànd na barchéta ad furtùna. 'N àtar scampâ al mónta sù sèg: l'è al cumunìsta inśgnēr dla sala màchini dla nâṿ John Kovac (John Hodiak). Chi dū lè i tàcan subìt a litgàr-as ma, in fîṅ di cònt, i s piàś'n anc.
Di àtar persunàǵ i rìvan da lè a pôc: la sgnóra Higgins (Heather Angel) cun al sò putèṅ, salvâ da Joe (Canada Lee), un camarēr ad culōr, 'n industriàl pîṅ ad bèsi e śugadōr ad poker, Sergio Rittenhouse (Henry Hull), un marinàr frî a na gamba ch'al fava al balarèṅ, Gus Smith (William Bendix, 'l uperadōr dla ràddio Stanley Garrett (Hume Cronyn) e l'infarméra Alice Mac Kenzie (Mary Anderson).
P'r ùltim a riva anc un tedésc, Willy (Walter Slezak). John al pénsa ch'al sia al cumandànt dal sumergìbil ch'al i à mandâ a fónd ma c'l àtar là al diś ad nò. A par ch'al sàppia sōl al Tedésc e l'è la giurnalìsta a far la tradusiòṅ quànd al dascór. I americàṅ i n sànan minga cuśa far ad lò: butàr-al śò in mar o dar-'g ajùt?
A la fîṅ i decìdan ad tgnir-al sèg anc parchè a gh vōl òṅ bòṅ a purtàr la barca in diresiòṅ dal Bermùdi in dua a s cata la baś di americàṅ e lò al diś 'd èsar un capitàṅ ch'al s 'n intént ad navigasiòṅ. 'L è acsè che lò al ciàpa al cumànd, anc se Kovac al gh dà còntar.
La vita lè insìma l'è dimóndi difìcila. La màdar la capìs ch'al sò putèṅ 'l è mòrt e, dastrùta da 'l dulōr, la s masa e pò la gamba ad Gus la marsìs e par lò a n gh sarés gnint da far s'a n fus p'r al tedésc ch'al fà 'l cirùsic in dla sò vita e al gh la cava via cun 'l ajùt dl'infarméra druànd un curtèl. In cal méntar la riva anc na timpèsta ch'la squàsa fòrt la barca faghénd-ag pèrdar al càrag dal magnàr e dal bévar. Fra i scampâ a mónta sù al narvóś e la tensiòṅ, tut i faṅ gnir fóra al sò caràtar e i sò pinsér, cuntànd anc di quèi dla lōr vita ad tut i dè. Par pasàr-'s al tèmp i śógan anc a carti druànd i fój dal nótes dla giurnalìsta. Chi lē, cun al pasàr dal tèmp, la dvénta sèmpar più bòna 'd ànim cun chi àtar, da la milurdìna ch'l'éra. La dà in prèst la sò pelìcia a la màdar daspràda ch'la gh'iva fréd e che pò la la purtarà sèg quànd la decìd 'd andgàr-as, la buta śò in mar la sò màchina par scrìvar parchè tròp péśa, la tira fóra dal paròli par tiràr sù al pòvar Gus e pò la dà al sò brasalét ad diamànt par pruvàr a ciapàr di pés.
Culegamènt estéran
}}
870 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 870, mo invéci 'l an 870, 't ê da 'ndèr chè) 'L 870 (otseintestànta, ottocentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 869 (otseintessantanōv) e 'l vin prìma edl 871 (otseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintestantéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 870 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 435: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
276
Al 276 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Giovani assassini nati
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al méj di amìg al fà 'l pèś di nemìg.|Tagline dal film}}
Giovani assassini nati (Śōvan sasèṅ nâ) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ dal 2001 ad Jay Lowi, vgnû fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video.
Sunt
David Klein (Shawn Hatosy) al vîṅ purtâ a 'l prònt sucōrs dòp avēr fat 'n incidènt. Dòp èsar-'s daśdâ, al cònta a gl'agìnt ad pulisìa Nagle (Dwayne Hill) e l’Anders (Anders) che lò e la sò muróśa, la Jenny Kelley (Rachael Leigh Cook), i éran stâ rapî e ch'i ìvan cumbatû cun Alan Hammond (Jonathan Rhys Meyers), un sò amìg da i tèmp d'l ùlt'm an dal culéǵ quànd lò e la Jenny i stàv'n insém. Al śōv'n al gh'iva anc na mùcia 'd dròga lugàda in cà sua.
Alan 'l iva fat in manéra ad preśentàr-ag na ragàsa ciamàda Elise Stevens (Estella Warren) ma lò 'l éra invéci inamurâ dla Jenny. Na sira, turnànd a cà, chi lōr dū i ìvan bcâ Alan a lèt cun l’Elise, na bruta surpréśa par la Jenny ch'l'iva decìś acsè ad mulàr al sò muróś. Subìt dòp Alan 'l éra finî in parśòṅ dòp ch'la pulisìa la gh'iva catâ la dròga in cà. Sénsa 'l sò amìg fra i pē, David al gh'iva camp lìbar cun la Jenny.
Culegamènt estéran
}}
.money
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
2023
Al 2023 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Madame de Volanges
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Madame de Volanges 'l è ùn di personâǵ dal Liaisons dangereuses, al romàṅś epistolêr francéś, 'd argumèint eròtic, dal Pierre Choderlos de Laclos dal 1782.
La stória dal personâǵ
La madame de Volanges l'è la mèder dla ragasōla Cécile, ch'la la vrèv spuśèr a 'l còunt ed Gercourt subìt dòp ch'l'è vgnuda fóra da 'l cunvèint dal sóri.
Referèinsi
}}
La Betìa ovvero in amore, per ogni gaudenza, ci vuole sofferenza
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Nino Manfredi e la Rosanna Schiaffino in na cumèdia dascadnàda dal Sincsènt ch'la fà védar tut qvél ch'a vrî vlû savēr su 'l sès ma ch'a n î mai abû 'l curàǵ gnanc 'd imaginàr.|Tagline dal film}}
La Betìa ovvero in amore, per ogni gaudenza, ci vuole sofferenza (La Betìa in atri paròli in amōr, par tut i gudiōi, a gh vōl dal patimènt) l'è na cumèdia dal 1971 ad Gianfranco De Bosio trata da la cumèdia “La Betia” 'd Angelo Beolco dit Ruzante.
In dla culòna sunóra, scrita par Carlo Rustichelli, a s cata 'l pès Bel oselino ad Lino Toffolo.
Sunt
Zilio (Ljubiša Samardžić) 'l è 'n śōvan brasànt minga tant fùrub ch'al viṿ in dla campàgna 'd Padva dal Sincsènt. Chi lò 'l è inamurâ dla Betìa (Rosanna Schiaffino), la fiōla dna cuntadìna dal pòst, dóna Menega (Olivera Markovič), che però la n in vōl savēr anc parchè la gh'à na buśa ch'la gh'à sèmpar fam, cum a diś sèmpar sò màdar. A dir-la tuta la ragàsa 'n amànt ch'al funsiòna a lèt la gh 'l à bèla. A s trata 'd Nale (Nino Manfredi), amìg ad Bazzarello (Lino Toffolo), che però 'l è spuśâ cun la Tamia (Eva Ras).
Lumagòt
{{Metacaixa
La Betìa ovvero in amore, per ogni gaudenza, ci vuole sofferenza
Sunt
A fòrsa 'd andàr a drē, e dòp un cumbatimènt a cà dla Betìa, sò pàdar Tacio (Mario Carotenuto) al céd e al fà la paś cun Zilio dand-ag sò fiōla da spuśàr. Ma cla purcùsa dla Betìa 'd un sōl la n s in fà 'd gnint, a và a finìr ch'la fà na muciàda cun Zilio, Nale, la Tamia e 'l sò amànt Menegazzo (Boban Petrovič).
Lumagòt
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Betìa ovvero in amore, per ogni gaudenza, ci vuole sofferenza
Culegamènt estéran
}}
Lumagòt
Al lumagòt (da 'l latìn limaca) 'l è 'n nóm ch'al definìs dal bistiulìni ch'i fànan part di gasteròpud teréstar palmunâ ch'i n gh'ànan minga 'n gus ad sōvar cum invéci al lumàghi.
I èṅ ermafrudìta e i gh'aṅ un còrp téndar ch'i gh'aṅ sèmpar da tgnir mój cun dla bava, aquóśa o più dènsa ch'la s taca, o sinò al ténd a scar-as. 'L è sòlit magnàr dl'èrba ch'l'è drē a marsìr.
Àtar prugèt
}}
An 1890
I an 1890 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1890 infìn a 'l 1899 ciapê dèinter.
Nùvul 'd Oort
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Nùvul 'd Oort 'l è 'n nùvul fat a bòcia ad cuméti e 'd còrp celèst giasâ ch'al s cata fra vint-mila e sènt-mila UA (0,3/1,5 an luś) da 'l Sōl, praticamènt 2400 vòlti la distànsa fra 'l Sōl e Plutòṅ, anc s'la n è mai stada vduda dabòṅ parchè tròp luntàna anc p'r i telescópi mudèran.
La ciàpa 'l nóm da 'l astrònum ulandéś Jan Oort ch'in di an Sinquànta, pinsànd-la cumpàgna a 'l sò culéga èstun Ernst Öpik, 'l iva butâ lè l'idéa ch'al cuméti i daśvgnìsan, da tut al bandi, da 'n pòst luntàṅ da 'd là da la Fasa 'd Kuiper esénd che quànd i pàsan darènt a 'l Sōl i vìnan dasfàti da 'l cald, dònca al fat ch'a gh 'n è sèmpar listés a vōl dir ch'a gh'è 'n serbatòj impinî 'd migliànd ad chi ugèt lè celèst.
A s pénsa ch'al Nùvul 'd Oort al s sia furmâ sinc migliàrd 'd an fà quànd 'l è nâ 'l Sistéma sulàr miténd insém i sò scart. Da 'd lè i rìv'n al cuméti dal perìud lung (cuma la Hale-Bopp e la Hyakutake) méntar qvéli dal perìud curt i pōl'n anc daśvgnìr da la Fasa 'd Kuiper.
Culegamènt estéran
}}
275
Al 275 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Hulk
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
.legal
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Hulk
{{Supereroi }}
1051 (nùmer)
{{Metacaixa
Hulk
'L Hulk 'l è 'n persunàǵ di fumét creâ da Stan Lee (tèst) e Jack Kirby (diségn) in dal 1964 publicâ da la Marvel Comics.
Parènt
}}
1051 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1288
Al 1288 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Bastêrd
{{Metacaixa
Per bastêrd a s intedìva, fin a pôc tèimp fà, cal fiōl ch'al n'è mia nê dàint'r ind un matrimóni. A 'l dè 'd incō l'evolusiòun dal reghli dal dirìt ed famìja i àn dimòndi cambiê la manéra 'd descòrer a 'l riguêrd ed chi fiōl chè, e anca i gh'àn arcgnusû più dirìt in di cunfròunt di fiō nê invéci dàint'r in dal matrimóni. A s descòr ed bastêrd anc quand a s fà dal considerasiòun in sìm'a di quêl mìa pûr, o a dal rasi 'd bésti armisćèdi, c'm'a 'l mùl, o a di cagnulèin mìa 'd ràsa.
Noti e referèinsi
}}
Carlo Calenda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Carlo Calenda (Róma, 9 'd Avrìl dal 1973) 'l è 'n dirigìnt 'd aśiénda e pulìtig itagliàṅ.
Fiōl dla regìsta Cristina Comencini, da pìcul 'l à fat la part 'd Enrico Bottini in dal senegiâ dal lìbar Cōr dirèt par sò nunòṅ Luigi Comencini.
Biugrafìa
Laureâ in giurisprudénsa a La Sapiénsa 'd Róma, indirìs „dirìt internasiunàł“, da śōv'n al taca a lauràr in soquànti sucietà finansiàri par pò pasàr a la Ferrari sóta Luca Cordero di Montezemolo, a 'l canàł Sky e pò a Cunfindùstria cuma asistènt dal presidènt.
In dal 2016 'l è numinâ Minìstar p'r al śvilùp ecunòmig in di guèran Renzi e Gentiloni. A 'l sò pòst, in dal 2018, al guèran dal cambiamènt al gh mét Luigi Di Maio, espunènt dal Muimènt Sinc Stéli.
Mémbar dal partî demucràtic da 'l Mars dal 2018, in dal 2019 cun 275.161 preferénsi al vîṅ elèt deputâ a 'l parlamènt européo in dla circuscrisiòṅ nòrd-urientàla, qvéla ch'la gh'à dèntar l'Emìglia-Rumàgna.
Nòti
}}
Dirty Love - Tutti pazzi per Jenny
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|T aṅ-i mulàda?|Tagline dal film}}
Cl'òpra chè l'à fat sù trénta-siēmìla dòlar in di cìnema americàṅ.
Sunt
La Rebecca Sommers (Jenny McCarthy) l'è na puta dasfurtunàda in amōr. Un dè, turnàd a cà, la bèca 'l sò muróś Richard (Victor Webster), mudèl ad mistēr, gusàr na dóna in dal lèt. Tut i sò sógn i sa sćiànc'n in mila pès acsè cuma 'l sò màchini futugràfichi, che lē la dróa par lavōr, śbragàdi da Richard méntar lē l'éra via.
Insém a 'l sò amìghi, la Michelle Lopez (Carmen Electra) ch'la gh'à 'n sènt'r estètig e la Carrie Carson (Kam Heskin), na ragàsa ch'la vrév far l'atōra anc s'l'è na siuchìna patintàda, la strulga 'n piàṅ par vindicàr-as dal sò èx, qvél ad far-as catàr da lò insém a 'n àt'r óm saénd ch'l è gelóś mat.
Purtròp i masć ch'la sarnìs i gh faṅ far sōl dal bruti figùri sèg parchè al regìsta Mylo (Bob Glouberman), un tisi a la Woody Allen, al gh gòmita adòs, Jake (David O'Donnell) invéci al vōl far-al strâṅ druànd di pés a lèt e 'l prestigiadōr Tom Houdini (Guillermo Díaz) al la fà finìr in parśòṅ.
46 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 46, mo invéci 'l an 46 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 46 (quarantasē, quarantasei in itagliàṅ, quadraginta sex in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 45 (quarantasìnc) e 'l vin prìma dal 47 (quarantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quarantaseéśim post.
Al nùmer 46 in dla Chìmica
Al 46 'l è al nùm'r atómic dal palàdi (Pd).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 46 al vōl dìr "i bési" ('e denare in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen il denaro in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Carla Bruni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Mais qui est ce qui m'a dit que toujours tu m'aimais? Je ne me souviens plus, c'était tard dans la nuit, J'entend encore la voix mais je ne vois plus les traits, "Il vous aime, c'est secret, lui dites pas que j'vous l'ai dit", tu vois quelqu'un m'a dit que tu m'aimais encore, me l'a t'on vraiment dit, que tu m'aimais encore, serait-ce possible alors? On me dit que nos vies ne valent pas grand chose, elles passent en un instant comme fanent les roses, on me dit que le temps qui glisse est un salaud, que de nos tristesses il s'en fait des manteaux.|Ma chi è'l ch'al m à dit che ta m vliv bèṅ sèmpar? A n m arcòrd piò, 'l éra tard ad nòt, a sènt incóra la vóś ma a n arcòrd piò la fàcia, "Lò al v vōl bèṅ, 'l è un segrét, minga dir-gh ch'a v 'l ò dit", véd-at qualchidòṅ al m à dit ch'at ma vliv bèṅ incóra, i m 'l aṅ dit dabòṅ, che tè ta m vliv bèṅ incóra, éra'l pusìbil alóra? I m aṅ dit ch'al nòstri viti i n vàlan briśa dimóndi, i pàsan in présia cuma al róśi i cródan, i m aṅ dit ch'al tèmp ch'al pasa 'l è un bastàrd, che di nòstar daspiaśér al s è fat di tabàr.|Quelqu'un M'a Dit, 2002|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Fr}}}}
Carla Bruni, ([/kaʀ'la/ /bʀy'ni/], dita a la manéra tranśalpìna) l'è na mudèla, atóra e cantànta itagliàna dvintàda francéśa, nada a Turèṅ al 23 ad dicèmber dal 1967. L'è la tèrsa mujér dl'ex presidènt francéś Nicolas Sarkozy e sèg la gh'à abû anc na fiōla, Giulia, nada al 19 'd utóbar dal 2011.
Biugrafìa
Carla Bruni la daśvèṅ da na famìja pîna ad bèsi piemuntéśa che in di sò avēr la gh'à anc al castèl ad Castagnē Po. A siē an la spatìna cun i sò genitōr ('l industriàŀ e cumpiśidōr Alberto Bruni Tedeschi e l'atóra e pitóra Marisa Borini) e la surèla Valeria Bruni Tedeschi (in séguit n'atóra dimóndi famóśa ch'la laurarà anc cun Claude Chabrol) a Parìś parchè i gh'ìvan timōr ch'al Brigàdi Rósi i i vlìsan rapìr. Sò nunòṅ, Virginio Bruni Tedeschi 'l ìva dat vita in di an Vint a la CEAT, la secónda indùstria dla guma itagliàna dòp la Pirelli, ma sò pàdar al l'iva vindùda in dal mèś di an Stanta p'r andàr a far al cumpuśidōr in tèra francéśa par pò dvintàr al diretōr artìstic dal teàtar règi ad Turèṅ.
Dòp èsar andàda in soquànti scōli privàdi in Śvisra, la tórna in Frància p'r iscrìv'r-as a l'università dla Surbòna tgnénd a drē a 'l indirìsi 'd architetùra. A daśnóṿ an la mòla incòsa par tacàr a dvintàr na mudèla a tèmp pîṅ. In di an Nuànta la gh la cava a sfundàr dabòṅ, dvintànd una ad quéli pagàdi da piò a 'l mónd, difàti la ciàpa 7,5 migliòṅ ad dòlar 'l an laurànd p'r al cà ad mòda più cgnusùdi e impurtànti cuma Christian Dior, Paco Rabanne, Sonia Rykiel, Christian Lacroix, Karl Lagerfeld, John Galliano, Yves Saint-Laurent, Chanel e Versace.
P'r un perìud ad tèmp la Bruni la sa stablìs da Jean-Paul Enthoven, inamurànd-as ad sò fiōl, al profesōr ad filuśufìa Raphaël Enthoven e tacànd na relasiòṅ sèg. In alóra, Raphaël al n éra minga put ma spuśâ cun la scritōra ad rumànś Justine Lévy, fiōla dal filòśuf Bernard-Henri Lévy. Cal rapòrt chè, andâ in malóra, la dà ispirasiòṅ a la Lévy par scrìvar al lìbar Rien de grave (Gnint ad grav), in dua la dóna la cònta la vita 'd un persunàǵ da quàtar sòld, Paula, na mudèla dvintàda bèla faghénd di uperasiòṅ ch'la tōś via al marè a la prutagunìsta, figurànd-la cuma na mantìda e na sangvétula c'n un surìś da Terminator. Carla la mét al mónd un putèṅ insém a Raphaël Enthoven in dal 2001 ciamâ Aurélien.
In dal 1998 la dà un taj a 'l mónd dla mòda p'r impgnàr-as in dla mùśica. In dal 2000 la scriv i tèst ad soquànti cansòṅ d'l àlbum Si j'étais elle (S'a fus lē) ad Julien Clerc. In dal 2002 la taca na caréra da par lē faghénd gnir fóra al disc Quelqu'un m'a dit (Qualchidòṅ al m à dit), cun dèntar al braṅ Raphaël in unōr ad sò marè, ma in Itâglia ch'al lavōr lè al s pōl catàr in di negòsi sōl 'n an dòp. 'L àlbum al vénd dimóndi bèṅ, specialmènt in Frància e in Bélgi (prim pòst).
In dal 2003 la vèṅ invidàda a 'l Festival ad San Remo. Al 15 ad Śnar dal 2007 'l è la vòlta dal sò secónd disc No Promises (Briśa prumési, tut cantâ in ingléś).
Al 16 ad Dicémbar dal 2007 i giurnài francéś i faṅ savér ch'al presidènt dla repùblica, Nicolas Sarkozy, ch'l iva mulâ da pôc sò mujér, Cécilia Attias, al s véd cun la mudèla piemuntéśa. Dū méś dòp, al 2 ad Favràr dal 2008, a s tèṅ al matrimòni, cun l'atóra Marine Delterme a far da testimòni. La Bruni la taca acsè a far-as védar in di apuntamènt pulìtic in gir p'r al mónd insém a sò marè, avénd anc 'l incàrag ad lauràr par cumbàtar l'A.I.D.S. traśmìs da 'l màdar a i sò fiōi durànt i part (un sò fradèl, Virginio, 'l è mòrt in dal 2006 ad cal mâŀ lè).
Al 19 'd Utóbar dal 2011 Carla la parturìs na putìna, Giulia, fiōla ad Sarkozy. La Bruni, ch'l'iva sèmpar dit 'd èsar ad sinìstra par tradisiòṅ dla sò famìja, la fà savēr in dal Maǵ dal 2011 che adès lē l'è dvintàda na sarkozysta sfegatàda e che la n è piò ad sinìstra, par gnint.
Culegamènt estéran
}}
La piccola bottega degli orrori (film 1986)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ùstascia
{{Metacaixa
La piccola bottega degli orrori (film 1986)
{{Film }}
{{CITAZIONE|Minga dar da magnàr a 'l piànti.|Tagline dal film}}
Ùstascia
Gl’Ùstascia i èṅ stâ i militànt dal muimènt terurìsta, nasiunalìsta e fasìsta cruàt dimóndi 'd dèstra ch'in dal XX sécul al cumbatìva al Régn ad Juguślàvia duminâ da l'etnìa sèrba. I ér'n aleâ di fasìsta itagliàṅ e di naśìsta tedésc e la sò ideulugìa l'éra 'n misćiùs ad fasìśum, rasìśum, nasiunalìśum e catolicéśum (a difarénsa di àtar juguślàṿ ch'i ér'n urtudòs o musulmàṅ).
La piccola bottega degli orrori (film 1986)
La piccola bottega degli orrori (La butghìna dal scarési) l'è na cumèdia dal 1986 ad Frank Oz, ispiràda a 'n musical c'n al stés tìtul 'd Alan Menken e 'd Howard Ashman. La pelìcula, arfacimènt 'd un film dal 1960 ad Roger Corman cun Jack Nicholson, l'è stada numinàda a dū Prèmi Òscar par gl'efèt speciài e par la mùśica.
Ùstascia
Cal nóm chè, ch'in cruàt a s lèś ['ustaʃa] (ustaša) e ch'a vōl dir “alvàr-'s in pē” o anc “arvuntàr-as” quànd na vòlta al batśàva la gint ch'la cumbatìva i turc, 'l è stâ sarnî in dal 1929 da 'l pulìtig cruàt ad Bòśgna Ante Pavelić, pò cap dal Stat Indipendènt dla Cruàsia (Nezavisna Država Hrvatska, NDH), stat fantòs di tedésc, da 'l 1941 a 'l 1945.
La piccola bottega degli orrori (film 1986)
Custàda vint-sinc migliòṅ ad dòlar, cl'òpra chè la 'n à pò purtâ a cà trénta-nóṿ. La vōś dla piànta in uriginàł 'l è 'd Levi Stubbs.
Ùstascia
In dal 1941, cun l'invaśiòṅ dal Régn ad Juguślàvia 'd Pirèṅ II da part 'd Adolf Hitler, gl'ùstascia, in lòta c'n i cétnić sèrb e i partiśàṅ cuminìsta 'd Tito, i tōś'n al putēr in Cruàsia e i tàcan n'uperasiòṅ 'd pulisìa ètnica esénd ch'i vlìvan ch'in dal paéś i gh'armagnìsan sōl dla gint cun dal sànguv cruàt. In dal camp ad stermìni ad Jasenovac, cmandâ p'r al frâ fransescàṅ Miroslav Filipović-Majstorović, i gh cataràṅ la mònt dimóndi upuśidōr, cumunìsta, ebrèj, sigàgn e sèrb.
Finìda la secónda guèra mundiàla, dimóndi 'd chi ùstascia lè i èṅ pò stâ giustisiâ da i óm ad Tito méntar di àtar, specialmènt i cap, i aṅ catâ prutesiòṅ a 'l èstar (anc in Itàglia) cun 'l ajùt dal Vaticàṅ. Pavelić al s è lugâ in un munastēr in Àustria faghénd-as pasàr p'r un munsgnōr, pò pasànd par Róma al gh 'l à cavàda a 'vēr aśìl pulìtig in Argintìna prima e pò in dla Spaggna 'd Francisco Franco.
Culegamènt estéran
}}