cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaetano Chierici
Nutési ed la só véta
L'é stê, cun Luigi Pigorini e Pellegrino Strobel, al fundadôr dal stódi insém al râsi italiân: l'à més só, ind al stódi dal tèimp préma ed la stôria, al mètod di schêv a fôder. L'à catê i prém vilâg ed l'etê ed la préda (Apenèin arzân) e l'à dê 'na grôsa mân al stódi dal terimêri. Là fundê e dirèt al Bullettino di paletnologia italiana e l'à istutuî al Muséo ed Rèz
1427
Al 1427 (MCDXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Bagnón
Bagnón (in Itagliàn Bagnone) i è un comun d'la toscana d' 1.945 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
Amapá
In dal 2015 al g'hava 782.295 abitänt e 'na süparfìs ad 142.814,585 km2.
1428
Al 1428 (MCDXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Càsula
Càsula (in Itagliàn Casola in Lunigiana) i è un comun d'la toscana d' 1.085 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
Adam Węgrzecki
{{Metacaixa
Adam Węgrzecki (Polònia, 1937) 'l è 'n filòśof polàc. 'L insègna a l'universitê 'd Economìa 'd Cracòvia. Al descòr 'd fenomenologìa, 'd antropologìa filośòfica e 'd filośofìa edl incòunter.
Colegamèint estèren
}}
1765
Al 1765 (MDCCLXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Stófa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La stófa l'è cal manufàt custruî tesènd dū sfilsi 'd fîl perpendiculèri tra lōr: 'l urdî u cadèina (spianèda 'd fìl tut in cla diresiòun vertichèla), e la trâma, ùnic fîl ch' a gh' pàsa da mèś, avanti e indrē, anca in piò manéri diferèinti.
La stófa 'd lung al tèimp
El stófi i tàchen a vgnîr lavurèdi infìn da 'l neolìtic, vist che i archiòlug i àn catè di rést sicûr ed tlèr ed tesidûra in cal perìod acsè luntàṅ.
Stófi elementêr
A s' dìś che na stófa l'è 'lementêr quànd l'è costruìda cun na sola trâma e 'n sól urdî, e la n' gh' à brìśa di śvùj 'd decorasiòun tisùdi:
Stófi uvrèdi cichi
El decorasiòun i s' càten cun dal śligadùri 'd trâma tùti in fìla:
Stófi cumpòsti o uvrèdi
'L è cla stófa indû i disègn i nn'în mìa stampê mo invéci ricavê cun al tresamèint di fîl colorê. L'è ricavèda da più urdî e più trami ch'i lavór'n insèm:
Culegamèint estèren
}}
Justine - Il centro della passione
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Justine - Il centro della passione (Justine - Al sèntar dla pasiòṅ) 'l è 'n film eròtic dal 1996 dal gènar rusc patinâ ad David Cove ch'al fà part dna sèrie ad sèt film girâ par la televiśiòṅ.
Al braṅ ch'a gh'è a 'l inìsi, Justine, 'l è cantâ par Michael Sutton ch'al 'l à anc scrit insém a la Wendy Young.
Sunt
La Justine Wilkenson (Daneen Boone) l'è na studènta ch'la stùddia a l'università Topacre Academy par śōvni cun di nùmar. Lē l'à pardû la tèsta p'r al sò prufesōr ad stòria e archeulugìa, Paul Robson (Timothy Di Pri), tant ch'la fà da spés di insùni in dua la fà 'l amōr sèg e in dua la và in gir p'r al mónd tgnénd-'g adrē e faghénd acsè di aventùri cuma qvéli di Indiana Jones. La divìd la cambra cun la sò amìga Ursula (Kimberly Rowe) ma la gh'à da far spés i cònt cun la Madame Souvray (Jennifer Behr) ch'la tîṅ 'd òć al studènti, specialmènt qvéli più purcùsi.
In òṅ di sò insùni la Justine la partìs par 'l Egìt insém a Paul e a la Souvray p'r andàr a catàr al prufesōr Sala (Mark Falcetti) e sò fiōl Jamal (Jhonny Boggs) ch'i aṅ catâ la tómba dal Dio Ra. Rivâ là i n càtan mia 'l prufesōr parchè 'l è stâ fat parśunēr da la banda ad Klauss Heinmann (Paul Michael Robinson), fiōl 'd un generàł naśìsta. Chi lò, insém a la sò cumpàra, la Selinda (Odette Miro), al vōl śgranfgnàr via 'l teśôr dal dio egisiàṅ par pò véndar-'l in gir. Ma Hariz (Robert Nassry), 'n óm dal pòst ch'al créd in Ra e in dla sò religiòṅ, al vōl far un sacrifìsi a 'l sò dio e al sarnìs la Selinda ma prima al vōl gusàr-'s-la. Quànd 'l è prònt par scurtlàr-la, la Justine e Jamal, vistî da Ra e sgnōra, i gh dìśan ch'l è abàsta e ch'al pōl anc andàr via.
Finî 'l insùni, dòp na lesiòṅ su i Maya, la Justine la fà a mènt che sàbat 'l è 'l cumpleàn dal prufesōr e la gh vōl far un rigàl. La và acsè in un negòsi 'd antiquariâ cinéś dla Ming San (Delphine Pacific) ch'l'è drē a far di scònt, ma l'è na trapla. La dóna la la liga par cònt ad Klauss ch'al vōl vindicàr-'s ad Paul. Ma 'l è pròpria 'l prufesōr ch'a riva lè giùst in tèmp prima che lò al gh méta 'l maṅ adòs.
In 'n àt'r insùni la Justine, insém a Paul, l'è a 'l Pôl Nòrd par pascàr al “Dènt ad Dio” insém a 'l prufesōr John Fendon (Arthur David) e a la sò śōvna mujér, l’Ellen (Kristen Knittle). I gh dànan na maṅ anc 'l eschiméś Ijak (Gary Stansgar) e 'n siamàṅ ad nóm Anuk (Seck Gong). Quànd al dènt a salta fóra, la surpréśa: Ijak e l’Ellen i èṅ amànt e i vōlan purtàr via sèg al śavàj, ch'al vâl na mùcia 'd bèsi, lasànd murìr ślâ chi àtar. Ma Anuk al riva in tèmp par farmàr-al.
Culegamènt estéran
}}
Universitê Niccolò Cusano
L'Universitê Niccolò Cusano (Università degli Studi Niccolò Cusano in italiân –  Universitas Studiorum Nicolaus Cusanus in latèin) in lètri UniCusano l'é 'n' universitê ed Ròma, Itâlia, nasûda int al 2006.
Colegamèint d'ed fōra
Sît Internèt ed l'Universitê
1985
1985 (MCMLXXXIII in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad martedé, sacùnd al Calandäri Greguriän.
530
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Quel motel vicino alla palude
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Quel motel vicino alla palude (Cal mutèl là davśèṅ a 'l padól) 'l è 'n film ad scarésa girâ in dal 1977 c'n un budget ad sincsènt-vintmìla dòlar a 'l incìrca par Tobe Hooper tri an dòp al sucès ad Non aprite quella porta. A 'l èstar 'l è cgnusû c'n i tìtui 'd “Eaten Alive” in di Stat Unî, “Death Trap” in dal Régn Unî, “Le crocodile de la mort” in Frància e “Blutrausch” in Germâgna.
Al film al tōś ispirasiòṅ da la vita ad Joe Ball, un masadōr seriàł ch'l à cupâ un muć ad dóni in di an Trénta par pò dar-li in past a i sò aligadōr, acsè a s cònta.
Sunt
Quànd a Judd a gh vèṅ in mènt ch'la dóna la prév èsar na rója ad qvili dla sgnōra Hattie, al s arlìa dimóndi, al tōś un rastèl e al la cópa prima ad butàr-la in dl'àqua par dar da magnàr a la sò bèstia.
Pôc tèmp dòp a riva lè na famìja cun marè e mujér, Roy (William Finley) e la Faye (Marilyn Burns), ch'i lìtgan sèmpar. Insém a lōr a gh'è anc la sò putìna, l’Angie (Kyle Richards), ch'la gh'à da patìr la mòrt dla sò caggna p'r òpra dal cucudrìl. Quànd Roy al próa a diféndar-la tirànd un cōlp ad sćiòp, Judd 'l al masa cun la msōra e pò al liga a lèt sò mujér.
In cal méntar a s fà viṿ anc Harvey Wood (Mel Ferrer) ch'al pésca sò fiōla Clara insém a sò surèla Libby (Crystin Sinclaire).
1540 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1540, mo invéci 'l an 1540, 't ê da 'ndèr chè) Al 1540 (milesincseintquarànta, millecinquecentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1539 (milsincseinttreintanōv) e 'l vin prìma dal 1541 (milsincseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintquarantéśim post.
Avtostrêda dal Sōl
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
L' Avtostrêda dal Sōl (Autostrada del Sole in italiân) oséja la A1 ind la numerasiòun dal j avtostrêdi italiâni, l'é la pió lòunga ed còli che gh' în adèsa.
Strêda principêla ed la rêda avtostradêla italiâna, l' unés Milân a Napoli la pâsa da Bològna, Firèinsa e Ròma, per 'na lunghèsa ed 759, 6 chilômeter in tót.
L'é stêda inavgurêda al 4 otòber 1964, sòta la presidèinsa dal cunséli 'd Aldo Moro.
Quând l'avtostrêda, ind al trât Firèinsa Ròma, la vîn bluchêda, as dîs che "l'itâlia l'é tajêda in dû"
Stôria
Préma ch' la fós finîda i câmion, per andêr da Napoli a Milân, égh metîven cîrca dû dé ed viâş. A fêr 'na strêda in dóv' as prîva andêr pió fôrt l' aré dòunca scurtê i tèimp di colegamèint e cun còst l'aré sbasê i prèsi di gèner al cunsóm.
La mésa zò ed la préma prêda l'é dal 27 ed mâg 1956. L'inavgurasiòun dal prém tròunch, da Milân a Pèrma, l'è dal 7 dicèmber 1958. L'avêrta dal trât da Bològna a Firèinsa l'é sucèsa al 3 dicèmber 1960. Còl da Ròma a Napoli, al 22 setèmber 1962. L'intêra ôvra l'é stêda finîda al 4 otòber 1964, cun l'avêrta dal trât fra Chiusi e Orvieto: fîn a cla dâta tót i mèz ēren custrèt a d'andêr fôra a i casē ed Chiusi e Orvieto e fêr la vècia Strêda Statêla 71 Ómbra-Casantinèişa-Romagnōla.
Madonna (cantànta)
{{Metacaixa
Avtostrêda dal Sōl
Stôria
La costrusiòun ed l' avtostrêda A1, l'é stêda dêda a l'inzgnêr Fedele Cova.
Madonna (cantànta)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
234 (nùmer)
{{Metacaixa
Avtostrêda dal Sōl
Stôria
Dal 1988, cun la costrusiòun dal trât Fiano Romano – Cesano, dmèj cgnusû cme bretella, al j avtostrêdi A1 Milân-Ròma e A2 Ròma-Napoli în dvintêdi un'ònica avtostrêda, la A1 Milân- Napoli. L'A2 l'é stêda acsé scanşlêda da l'èleinch dal j avtostrêdi.
Trât Milân-Bològna
Incō l' A1 la cumîncia ind la zôna tra mezdé e matèina ed Milân cme cuntinvasiòun ed l'Avtostrêda A51 ("Tangensiêla Est Milân"). Al trât d'adès tra la Tangensiêla Est e al şvîncol ed Sân Dunê Milanèiş l'é 'na variânt dal percōrs vèc ed la A1 ch' la finîva diretamèint ind al cèinter abitê ed Milân.
Aşvèin a Sân Dunê Milanèiş as unés cun l'Avtostrêda A50 ("Tangensiêla Ovest ed Milân"). La travêrsa la Pianûra Padâna la cór ed fiânch a la Via Emélia, cun trèi cursèi pió còla d' emergînsa per sèins ed mêrcia, la tòca al sitê ed Lodi, Piasèinsa, Pèrma, Rèz e Mòdna.
234 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 234, mo invéci 'l an 234 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 234 (duśeinttreintaquàter, duecentotrentaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 233 (duśeinttreintatrī) e 'l vin prìma dal 235 (duśeinttreintasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeinttreintaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Avtostrêda dal Sōl
Trât Milân-Bològna
A 'd agòst 2007 în stê finî i nōv incrōş per l' Avtostrêda A21. J inèst sìa in diresiòun ed Turèin che in diresiòun ed Brèsia în ed gèner a "inèst dirèt", an n'é mìa necesâri dòunca traversêr la barēra ed Piasèinsa Sud
Madonna (cantànta)
In dal 1992 'l à mis in pē na sò cà discugràfica, la Maverick Records, faghénd vgnir fóra i disc 'd artìsta quài Alanis Morissette, Michelle Branch, Deftones e Prodigy.
Avtostrêda dal Sōl
Trât Bològna-Firèinsa
Ciamê ânca "trât apenénich". Al travêrsa l' Apenèin Tôsch-Emiliân cun un percōrs ardî réch ed galeréi e viadòt. S' as tîn cûnt ed sōl i pûnt e i viadòt ed particulêr intèresi inzgneréstich, ind al trât Bològna-Firèinsa as in cûnten bèin 45 per 'na lunghèsa ed 11,5 chilômeter in tót. Tra i pió impurtânt e spetacolêr as cûnten al viadòt 4 ciamê Sambro lòngh 340 m., êlt 44, e tgnû só da 'n êrch cun 'na lûş ed 140 mêter. Al Biscione lòngh 270 m. êlt 96 fât in cûrva cun un râg 'd 1 chilômeter, e sustgnû da un êrch lêregh 130 mêter. Al 18 Merizzano, 418 m.,susgnû da dû êrch (87 mêter l'ûn) cun al carşêdi un pô in cûrva (cun râg 900 m.). Al 21 Poggettone e Pecora Vecchia, 455 m. ed viadòt só 8 êrch polegonêl. Al viadòt 29 Aglio lòngh 440 m. e tgnû só da 'n êrch ed 164 m. ed lûş. Bisògna in pió numinêr i 6,6 chilômetr in tót ed galeréia per la carşêda a mezdé e i quêşi 5,9 chilômeter ed còla a matèina.
Adès l'é in costrusiòun la "Variânt ed Vâlich", ch'la permetrà de scavalchêr la dursêla apenénica a 'n' altèsa pió bâsa dal percōrs ed préma. Al lôt 1 só quâter l'é stê avêrt al trâfich ind l'istê 2006, e chiêter în drê finîri.
Madonna (cantànta)
L'è stada spuśàda cun 'l atōr Sean Penn, da 'l 1985 a 'l 1989, e c'n al regìsta Guy Ritchie, da 'l 2000 a 'l 2008. La gh'à dū fiōi suo, la Lourdes Maria e Rocco John, e dū africàṅ adutâ, David Banda e la Mercy James.
Dòp al taramòt dal 6 'd Avrìl dal 2009 ch'l à martlâ la sità dl'Àquila e part di Abrùs (la regiòṅ da in du i daśgnìv'n i sò nunòṅ da part ad sò pàdar), lì lē l'à decìś ad dar na maṅ mandànd na mùcia ad bèsi par la ricustrusiòṅ sénsa però far savér in gir 'l impòrt (a s è dascórs ad 500.000 dòlar).
Avtostrêda dal Sōl
Trât Firèinsa-Ròma
Dôp avèir girê d'atōren a Firèinsa, l'Avtostrêda la pîga vêrs Valdarno, la tòca Arezzo e la travêrsa la Val di Chiana. A l'altèsa dal casèl ed Val di Chiana l'as zûnta cun al racôrd RA06 pó la và per un pô in Ómbria dóve a gh'în sōl trèi usîdi: Fabro, Orvieto e Attigliano. Pôch chilômeter dôp la và ind al teritôti lasiêl a Orte, la travêrsa al Tevere divêrsi vôlti e l' as divéd in dû aşvèin a Fiano Romano. 'Na pêrta la pôrta al Grând Anulêr ed Ròma, cl' êtra pêrt la permèt de schivşêr la capitêla e zuntêres a la Ròma-Napoli a San Casareo.
Carl Reiner
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Avtostrêda dal Sōl
Trât Ròma-Napoli
A San Casareo l'avtostrêda la ricêv la pêrt ch'la vîn da Ròma, e la travêrsa tót la Val latèina la servés al sitê ed Frosinone e Cassino. A la fîn la và dèinter in Campania cun al pasêr per Capua e Caserta, la finés a mezanôt ed Napoli aşvèin a Casoria. Al trât l'é dal tót a trèi corséi e in urègin l'êra ciamê Avtostrêda A2.
Carl Reiner
Carl Reiner (New York, 20 ad Mars dal 1922 – Beverly Hills, 29 ad Śugn dal 2020) 'l è stâ 'n atōr, regìsta, prudutōr, e scritōr americàṅ. Spuśâ cun l'Estelle Lebost, al gh'iva 'n fiōl regìsta cuma lò, Rob Reiner.
Madonna (cantànta)
Biugrafìa
Nada a Bay City, in dal stat dal Mìchigan, la Madonna la crés a Pontiac insém a i sò sinc fradèi. Sò pàdar Silvio Ciccone, dit Tony, al gh'à di urìgini itagliàni esénd fiōl ad Gaetano e Michelina Ciccone, dū migrànt dal paéś abruséś ad Pasèntar. Sò màdar Louise Fortin invéci la gh'à di urìgini franc-canadéśi e la mōr prèst in dal 1963 a trént'an, quànd la Madonna la gh 'n va sōl sinc. Dòp tri an sò pàdar la tōś par mujér la guvernànta ad cà, la Joan Gustafson, avénd-ag sèg àtar dū fiōi.
Carl Reiner
In dla sò caréra, in du 'l à purtâ a cà nóṿ Emmy Awards e 'l è dvintâ famóś in di an Ssanta tulénd part a 'l spetàcul televiśìṿ The Dick Van Dyke Show, 'l à dâ la sò vóś, fra i àtar, a di persunàǵ dla DreamWorks Animation cuma Sarmoti in Padre di gli Orgoglio e Shep in Cani dell'altro mondo!.
Madonna (cantànta)
Biugrafìa
Dvintàda ragasōla, la Louise Veronica la taca a studiàr a l'università dal Mìchigan in du la cgnós 'l insgnànt ad balét Christopher Flynn. Chi lò al véd subìt che lē la gh'à i mèś par sfundàr. La Madonna la mòla incòsa e la decìd 'd andàr a New York par dvintàr na balarìna, bcand-as dimóndi vòlti cun sò pàdar ch'al n éra minga 'd acòrd sèg.
Prim pas a New York
A sōi daśnóṿ an, in dal 1977, la Madonna la và a star a New York cun trénta-sinc dòlar in bisàca par studiàr balét da 'l cureógraf Alvin Ailey. A n avénd-ag gnanc un pòst in du star, la và a vìv'r a cà dna sò amìga durménd in sal divàṅ. In di prim tèmp, in dua la cata sù di bèsi par parmét'r-as 'n apartamènt cun na cambra sōla, la pasa di brut mumènt, paténd anc dal rapìni e vgnénd stupràda da di furastēr davśèṅ a la scōla.
Carl Reiner
Àtar prugèt
}}
Madonna (cantànta)
Prim pas a New York
Par tiràr avànti la taca a far la mudèla par di studènt ad pitùra e anc dal foto malnéti par di ghignàr che pò i i arévan vindùdi in séguit a qvéi ad Playboy e ad Penthouse. La Madonna la taca anc a sunàr la baterìa in na banda ciamàda Breakfast Club, pasànd pò a la vóś. In dal 1979 la fà i côr p'r al braṅ Born to Be Alive ad Patrick Hernandez, cun lē ch'la tōś 'n aparéć par Parì p'r andàr a lauràr sèg. Méntar l'è in Frància la sòna in dal disc Wild Dancing dal cantànt Otto Won Werner ch'al vadrà la luś sōl in dal 1986. Turnàda in di Stat Unî la rècita par sènt dòlar in un filmàs eròtic tint ad śal, L'oggetto del desiderio ad Stephen Jon Lewicki.
In dal 1980 la mòla lè i Breakfast Club par dar vita, insém a 'l sò muróś Stephen Bray, a 'n grup ciamâ Emmy. Na sò demo ad cal perìud lè, al pès dance Everybody, al vèṅ scultâ da qvéi dla Sire Records ch'i la métan sóta cuntràt in dal 1982.
1982-1985: I prim sucès e Like a Virgin
Dòp avér fat vgnir fóra in d'l Utóbar dal 1982 al sò prim sìngul Everybody, la cantànta la fà pò catàr in di negòsi Burning Up in dal Mars d'l an dòp. In Luj 'l è al tùran dal sò prim àlbum, ciamâ semplismènt Madonna, ch'al vénd da piò ad sinc migliòṅ ad disc in di Stat Unî e da piò ad déś in tut al mónd, dasfrutànd anc al fat ch'la televiśiòṅ muśicàla MTV, nada in cal méntar, la pasàva da spés i sò vìddeo, cuma qvéi 'd Holiday (Setémbar 1983), Lucky Star (stés quèl) e Borderline (Favràr 1984).
In dal 1984 la cantànta dal Mìchigan la regìstra al sò secónd lavōr in studi, Like a Virgin (Cuma na vìrgin), ch'al gh la cava subìt a tucàr la prima puśisiòṅ dla Billboard anc par via ad sìngui ad sucès cuma la canta c'n al stés nóm d'l àlbum (al vìddeo prumusiunàl dal sìngul 'l è stâ girâ a Venèsia e 'l è armàś a 'l prim pòst fis par siē stmani ad fila in di Stat Unî), Material Girl (in dua la fà la part dna Marilyn Monroe ligàda sōl a i bèsi in dal vìddeo dla canta), Angel, Into the Groove (sucès dla culòna sunóra dal film Cercasi Susan disperatamente, pelìcula in dua la Madonna la gh'à na part da prutagunìsta) e Dress You Up. Al disc, dedicâ da lē a tut al vìrgin dal mónd, 'l à vindû da piò ad vint-i-òṅ migliòṅ ad còpi.
In dal 1985 la tórna a 'l cìnema faghénd na part in dal film Crazy for you 'd Harold Becker in dua la canta 'n braṅ c'n al stés nóm.
1986-1988: Who's That Girl? e True Blue
In dal Śugn dal 1986 la Madonna, ch'la lasa da na banda i pis e i cruśifìs di inìsi, la dà vita a 'l sò tèrs àlbum, True Blue (Amōr véra), al prim disc dn'artìsta dóna a finìr diretamènt a 'l prim pòst dla Billboard Top 200 cun al sò vint-sinc migliòṅ ad còpi vindùdi in tut al mónd. Sinc i èṅ i sìngui sarnî da cal lavōr chè, Live to Tell (trat da la culòna sunóra dal film A distanza ravvicinata in dua al rècita sò marè Sean Penn), True Blue, Open Your Heart, La Isla Bonita (cantàda par na part in Spagnōl) e Papa Don't Preach. Cla canta chè l'à muciâ sù dimóndi prutèsti da part di asuciasiòṅ chi pògian 'l abòrt, cuma la National Organization of Women, parchè in dal tèst dal braṅ la cantànta, ch'la spèta 'n putèṅ a n esénd gnanc spuśàda, la decìd ad tgnir-al listés.
1429
Al 1429 (MCDXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Madonna (cantànta)
1986-1988: Who's That Girl? e True Blue
In dal 1986 la Madonna la rècita in di film Shanghai Surprise, insém a Sean Penn, e in dla cumèdia Who's That Girl, un flop a i butghèṅ a difarénsa dla culòna sunóra in dua lē la canta quàtar pès: Who’s That Girl (nùm’r òṅ in di Stat Unî), Causing a Commotion, The Look of Love e Can’t Stop. La Ciccone la lavóra anc a teàtar in dla cumèdia Goose & Tomtom insém a sò marè e a Harvey Keitel e la scriv un pès ad sucès par 'n àt'r artìsta, Each Time You Break My Heart ad Nick Kamen, śōvan mudèl ingléś.
A la fiṅ dal 1987 a vèṅ fóra na racòlta ad remix ciamàda You Can Dance ch'la vénd siē migliòṅ ad còpi.
1989: Like a Prayer
In dal 1989 la Madonna la tórna a 'l sò culōr ad cavìi naturàl (al négar) par far vgnir fóra al sò quàrt àlbum in studi, Like a Prayer (Cuma na préga). Anc cal disc chè, par la tèrsa vòlta ad fila, al riva a 'l prim pòst dal clasìfichi dal sò paéś cun siē di ùndas braṅ ch'i dvèntan anc di sìngui. Like a Prayer, Express Yourself e Cherish i mùcian sù dimóndi sucès a difarénsa di pès Keep It Together, Oh Father e Dear Jessie. Prince al sòna la chitàra lètrica in "Like a Prayer", "Keep It Together" e "Act of Contrition" e al canta sèg in Love Song.
Al lavōr al riva a véndar quìndas migliòṅ ad còpi ma al mùcia sù dal pulèmichi, anc in dla Sità dal Vaticân, parchè in dal vìddeo ad Like a Prayer la Madonna, ch'la gh'à al stìgmadi in dal maṅ, la dà 'n baśèn in céśa a na statṿa 'd un sant ad culōr ch'al tōś vita balànd sèg. La Pepsi, ch'l iva fat firmàr un cuntràt sèg da sinc migliòṅ ad dòlar, la 'l sćiànca p'r al scàndal ch'l éra vgnû fóra, scanślànd al reclàm bèla prònti. La Madonna la s al liga a 'l dî e in dal vìddeo 'd Oh Father la fà védar un manifèst dla Coca-Cola.
1990-1991: Vogue, al Blond Ambition Tour e The Immaculate Collection
In dal 1990 la Madonna la tórna a 'l cìnema par giràr un film insém a Warren Beatty, Dick Tracy, persunàǵ di fumét americàṅ, in dua lē la fà la part dla Breathless Mahoney. La pelìcula la và bèṅ e anc i crìtic i gh faṅ i cumplimènt par la sò interpretasiòṅ dla vamp. La cantànta la dà tri pès par la culòna sunóra, Sooner or Later, More e What Can You Lose e la i mét anc in dal sò disc dal stés an, I'm Breathless (A sòṅ [la] Sénsafiâ), un lavōr ch'al vénd siē migliòṅ ad còpi e ch'al tîṅ adrē a gl'atmusféri di an Quarànta, a part al braṅ par balàr Vogue, sarnî cuma sìngul insém a Hanky Panky.
Francesco Andreini
{{Metacaixa
Madonna (cantànta)
1990-1991: Vogue, al Blond Ambition Tour e The Immaculate Collection
A la fiṅ d'l an la Ciccone la fà catàr in di negòsi na racòlta di sò più grand sucès di prim àlbum, da 'l tìtul The Immaculate Collection (La culesiòṅ sénsa pcâ) ch'la gh'à dèntar dū pès inèdit, Rescue Me e Justify My Love, scrita par lē da Lenny Kravitz. Cal braṅ chè al s cumpàgna cun un vìddeo dimóndi malnét, cinsurâ in alóra da MTV, in dua la cantànta la riva, stufa mòrta e cun la valìś sèg, in 'n albêrg in dua in tut al cambri a gh'è dla gint visióśa ch'la fà sès lasànd i us mèś avèrt e anca lē la s lasa ciapàr da l'ària spurcaciòna ch'a gh'è là, sarnénd un ragasōl da purtàr-'s a lèt. La canta la taca l'acsè dita "faś sex" dl'artìsta americàna. La racòlta la vénd un squantèran ad còpi, trénta migliòṅ in tut.
Francesco Andreini
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Madonna (cantànta)
1990-1991: Vogue, al Blond Ambition Tour e The Immaculate Collection
In dal 1991 e in dal 1992 i vènan fóra àtar dū sò film, al ducumentàri A letto con Madonna, preśentâ a 'l Fèstival ad Cannes e ch'al cònta qvél ch'a sucidìva durànt al Blond Ambition Tour, e Ragazze vincenti cun Tom Hanks e la Geena Davis in dua lē la cant' anc al braṅ This Used to Be My Playground.
1992-1993: La faś Sex, Erotica e The Girlie Show Tour
Al 1992 'l è 'n an ad śvòlta par la caréra dla cantànta dal Mìchigan. In dal gir ad pôc tèmp i vènan fóra, òṅ a drē a c'l àtar, al lìbar futugràfic Sex, 'l àlbum Erotica e al thriller eròtic Body of Evidence - Il corpo del reato dirèt p'r Uli Edel.
Francesco Andreini
Al Francesco Andreini (Pistōia, dintór'n a 'l 1548 - Màntua, al 20 agòst dal 1624) 'l è stê 'n atōr edla Cumédia edl'êrt e 'n scritōr.
1423 (nùmer)
{{Metacaixa
Francesco Andreini
Biugrafìa
A cavâl dal 1578, al Fransèsc 'l andèva a recitèr dàint'r in dla Cumpagnìa di Gelōś, ch'i mitìven sù di pês edla Cumédia edl'êrt, e i éren anc dimòndi brêv. A 'l inìsi lò al fèva la pert edl inamurê, mo dôp a 'l s tgniva strìc la pert dal Capitàn Spavèinta, d'indû in dal 1607 'l avrèv anca scrìt el só avaintùri ind un lìber. Sàimper śóven, al Fransèsc al spóśa l'Isabella Canali, ch'la recitèva dàint'r in dla Cumpagnìa bele prìma che lò al 'rivìs lè e ch'la gh'darà subìt al fiōl Giambattista Andreini, anca lò dvintê pò atōr in dla stèsa Cumpagnìa. In dal 1603 la Cumpagnìa di Gelōś la vin ciamèda in Fransa per fèr di spetàcol a la cōrt dal rè Enrîc IV e dla só spóśa itagliàna la Maria de' Medici. 'L an dôp la mujér dal Fransèsc la mur'rà, sàimp'r in Fransa, e lò al turnarà indrē in Itàglia a Mantua, indû al gh'la cavarà 'd tgnir adrē ala scritùra e ala publicasiòun di só còunt anca lighê ai pês da lò recitê in dla giuvinèsa, c'ma:
Madonna (cantànta)
1992-1993: La faś Sex, Erotica e The Girlie Show Tour
Al foto ad Sex, òpra ad Steven Meisel, i vrévan figuràr al fantaśìi sesuàli dla cantànta, da spés ad natùra sadumàś e omosesuàla. Insém a lē i èṅ stâ tòlt śò la mudèla Naomi Campbell, l'atōra Isabella Rossellini e al rapper Vanilla Ice. Al lìbar al gh'à dèntar anc soquànt tèst spurcaciòṅ e un cd c'n al braṅ Erotic, cun na versiòṅ difarènta dal sìngul Erotica, vgnû fóra al 13 'd Utóbar dal 1992. Al lìbar, dòp avér vindû tut al còpi, al n è piò stâ ristampâ e 'l è dvintâ acsè un quèl difìcil da catàr p'r i culesiunìsta.
1423 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1423, mo invéci 'l an 1423, 't ê da 'ndèr chè) Al 1423 (milquaterseintveintetrī, millequattrocentoventitré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1422 (milquaterseintveintedū) e 'l vin prìma dal 1424 (milquaterseintveintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintveintetriéśim post.
Francesco Andreini
Noti e referèinsi
}}
Henry, pioggia di sangue
{{Metacaixa
Comàn
Comàn (in Itagliàn Comano) i è un comun d'la toscana d' 769 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
Henry, pioggia di sangue
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Henry, pioggia di sangue (Henry, piōva 'd sangṿ) 'l è 'n film ad scarésa dal 1986 ad John McNaughton, girâ in gnanc un méś cun pôc bèsi, sèntdéś-mila dòlar a 'l incìrca. Al gh'à abû dimóndi prubléma cun la cinsùra, specialmènt in dal Régn Unî, par via ad soquànti séni viulénti.
La pelìcula la tōś ispirasiòṅ da la vita 'd Henry Lee Lucas, un masadōr seriàł ch'l à cunfesâ 'd avér cupâ siesènt parsòni anc se pò 'l è stâ cundanâ p'r ùnd'ś in tut, avénd-'l i giùdas badśâ cuma 'n balìsta patulògic. Al regìsta Nanni Moretti in dal sò film Caro diario 'l à dâ cóntar a 'n crìtic ch'l iva fat na recensiòṅ ad cl'òpra chè.
Sunt
Henry (Michael Rooker) e Otis (Tom Towles) i aṅ pasâ soquànt an in parśòṅ insém ma adès i èṅ lìbar e i divìd'n al stés apartamènt. Henry 'l iva cupâ sò màdar ch'la 'l piciàva e la gh dava adòs faghénd-ag patìr dimóndi umiliasiòṅ da pìcul cuma vistìr-as da dóna o guardàr-la a far sès mént'r Otis 'l iva masâ dla gint durànt na rapìna.
Henry però al n à minga pardû 'l visi e al cuntìnua a masàr sénsa mutìṿ cun dla cativèria ad c'l àtar mónd giùst p'r al gust ad far-al. Un dè a riva lè da lōr la surèla 'd Otis, la Becky (Tracy Arnold), ch'la s è divìśa da sò marè e che da ragasōla l'éra stada viulentàda par sò pàdar. Méntar lē la s inamóra 'd Henry, sò fradèl al taca a masàr anca lò da quànd 'l à vdû al sò amìg far fóra dū putàni.
Culegamènt estéran
}}
Madonna (cantànta)
1992-1993: La faś Sex, Erotica e The Girlie Show Tour
In Utóbar a véd la luś 'l àlbum Erotica, al sò quìnt, cuciâ da 'l sìngul umònim in dua la Madonna, tulénd in prèst al nóm Dita da l'atōra pulàca Dita Parlo e druànd di filmâ trat da 'l servìsi futugràfic dal lìbar Sex in dal vìddeo, faghénd la padròna sadumàś, l'inséggna 'l art dal sès e la manéra ad pruvàr piaśēr. I àtar braṅ sarnî cuma sìngui i èṅ Deeper and Deeper, Bad Girl, Fever (cover 'd un pès jazz dla Peggy Lee, vgnû fóra sōl p'r al marcâ europeo), Rain e Bye Bye Baby.
Nòti
}}
Al trìl dal dièvel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Sunèda per viulèin in sol minōr o Al trìl dal dièvel ("Il trillo del diavolo" in itagliàṅ) 'l è 'n pês dimòndi cgnusû dal Giuseppe Tartini.
L'è na sunèda per viulèin e bâs cuntìnev da lò scrìta facilmèint intór'n a 'l 1730, anc s'a n's gh'à minga dal testimognànsi cèri a 'l riguêrd. Difât, bèin che 'l Tartini stès al fùs dimòndi cuntèint dal riśultêt, la só prìma edisiòun la gniva fata dôp edla mort dl avtōr, in dl'antologìa dal 1798 ed Parì "L'art du violon".
A s còunta che 'l Tartìni, per butèr śò cal bràṅ chè, al fùs estê ispirê da 'n insògni ch'l ìva fât, indû 'l dièvel al gh'avrèv sunê na mùśica anca più bèla incòr, da stèr ai pē dal só lêt, e dòunca lò, apèina alvê, 'l avrèv duvû śgagèr-es a scrìver-la subìt, prìma ch'la gh'scapìs da 'l arcôrd.
Strutùra
Al pês al dura un quêrt 'd óra a 'l incìrca. Al s spartìs in tri muvimèint: prìma 'n larghetto affettuoso, pò 'n allegro e dòunca 'n andante-allegro-adagio.
Colegamèint estèren
}}
Sandrine nella pioggia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Sandrine nella pioggia (La Sandrine in dla piōva) 'l è 'n film dramàtic dal 2008 ad Tonino Zangardi vgnû però fóra sōl quàt'r an dòp. Par cla pelìcula chè al prutagunìsta Adriano Giannini e i Mammooth i èṅ stâ numinâ a i Golden Globe.
'L è stâ girâ in Frància, a Mantṿa e in dal Mantṿàṅ.
Sunt
Leonardo Palombo (Adriano Giannini) al fà 'l pulisiòt e 'l viṿ in Lumbardìa cun la sò muróśa, la Giuliana (Goya Toledo), surèla dal sò cap Vincenzo (Luca Lionello).
Un dè, in na giurnàda 'd piōva, 'l è ciamâ insém a sò dū culéga a farmàr dū bandî ch'i aṅ péna rapinâ na banca mantṿàna. I partìsan soquànt cōlp ad pistòla e Leonardo al culpìs sénsa vlēr na śōvna ad vint-a-dū an ch'la pasàva da 'd lē, la Martine (Elsa Mollien), masànd-la.
A 'n apuntamènt fóra Leonardo al dmanda a la Sandrine cuśa vōl-la lē da lò e la ragàsa la gh spuda in ghigna pò la s in và ma 'l pulisiòt al fà in tèmp a nutàr-'s al nùmar dla targa. Luigi al gh fà savēr che la màchina l'è intestàda a na sèrta Carolina Castellini (Monica Guerritore), màdar dla Martine e dla Sandrine. La dóna, inamuràda 'd un barbòṅ cgnusû cuma „'l Cònt“ (Alessandro Haber), la n gh'è minga tant cun la tèsta, la s cata in 'n istitùt ad sōri e la fuma dal sigaréti 'd cuntìnuv.
Ma la Sandrine l'è anc na rója ch'la lavóra a 'l servìsi dal sò muróś Vincent (Gaetano Carotenuto) par gusàr cun di óm 'd afâr par pò ricatàr-i tulénd-i śò mént'r i èṅ a lèt insém.
Culegamènt estéran
}}
1431
Al 1431 (MCDXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
529
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Tòch
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Pramsân}}
{{Bèsti }}
I pît (gènar Meleagris) i'én d'j osél, con d'il sanfi lónghi e di äli putòst curti. La tésta e al còl i en pìni 'd bòtli e dal bèc, ätor che in tal masć, a pénda du béli bavisi chi venén duri e i cambién ed cólor (i pólén gnir blò, ròssi o anca grîzi) quanda al pît al se "schèlda", osìa quanda l'é ecitè o rabì. In tal prim cäs al masć al drizà anca il pènì 'dla còvà e al fa 'na róda a la manéra di pavón, anca se pù pićen'na.In natura i s'polen catär anca al stèt sélvadég, mo praticamént ätor che in America séténtriònäla e séntrëla, che pò al sarìs la lór aréa d'origin. In Evropa, c'me in chi ätor continént, is polén catär ätor ch'in t'il polèri. A pärma, si't dan dal pît i vólen dir ca s'at sì svelij a n't'al si miga dal tut, in pratica i tan dit ca n't'si miga tant furób. E pitoclón l'é quanda i gan voja d'ésagerer. 'N ätor pît famoós a Pärma, sta vòlta fèmna, l'è l'ass ed dinär dil cärti da briscóla piasintén'ni, conosù da tutì c'me la pîta.
Tasónómia
Al gènar Meleagris, l'unic gènar dla sòtfamija Meleagridinae, al comprenda du sòrti.
Biológia
Al pît, anca cól sélvadég, l'è 'na béstia vièda a stär a dré térà e al vóla raramént, pù che ätor par scapär.
L'època'd la riprodusión la cominćia a metè dal méz ed farvär quanda il fèmni i tachén a cantär par ćiamèr i masć. I masć, quanda e s'i sentén, i van a färos lustar con la fèmna: i fan la róda, i revén gli äli e i fan di vèrs da mât e, se par cäs tut l'é andè par al vèrs giust (pr'al pît), dòpa un pò la fèmna la métarà zò di œv fecondè e la cominćiarà a covèr. I œv i venen pósè in'na buza fat'aposta vers Avrîl, un pò c'me i fasàn, foderèda con un pò 'd pèni e 'na quälca foja sècà. Dòpa do zmani ch'i en nasù, i pićen i en belé bon 'd volèr e i cominćén a molèr la mädra pr'ander a dormir in simà al bròchi dil piânti. I crèson a la svèlta e pr'Agòst i en belé prónt pr'ander da lór.
Al pît, sóra dal cónt, l'é von di esempi pù difus ed riprodusión par parténogenèsi aćidentäla arenòtòca.
Alévamént
In Evropa, al pît l'é stè introdòt dòpa ch'i an catè l'América e da alôra l'é dvintè 'na tipica béstia d'alévamént.
Râzi éstari
Tutavìa i pît chi s'catón al giorén d'incó dal p'cär i n'apartènon miga a nisuna râza mo i en ibrìd comérciäl fât aposta par gnir gros e pés in pòc témp.
Nòti
Al tòch (gèner Meleagris) l'è na bistia domèstica ch'l'as pol vadder int i curtìl
}}
1983
1983  (MCMLXXXIII in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad sâbet, sacùnd al Calandäri Greguriän.
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
{{Metacaixa
1432
Al 1432 (MCDXXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Se par caś fra quìndas dè a fém un fiōl al s nas'rà c'n i cavìi rós parchè a mè a m vîṅ la ruśna, còca!}}
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda (Cal pès grôs dl'Ubalda nûda dal tut e bèla bujènta) 'l è 'n film da rìdar dal 1972 ad Mariano Laurenti. 'L è 'l tèrs film dal filòṅ dla cumèdia spurcaciòna a l'itagliàna e quél ch'l à fat cgnósar dabòṅ la Edwige Fenech.
Custâ Nuànta migliòṅ ad franc a 'l incìrca, al 'n à pò fat sù setsènt-vintnóṿ. A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n al tìtul ad “Ubalda, all naked and warm”.
1186 (nùmer)
{{Metacaixa
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
Cla pelìcula chè l'à ciapâ i cumplimènt ad Walter Veltroni quànd al fava 'l crìtic cinematugràfic par La Repubblica. Par lò l'inténsa Fenech l'éra 'n persunàǵ a la Truffaut méntar l'interpretasiòṅ patìda ad Pippo Franco l'à śuntâ dla pueśìa a cal preśèpi lè minimàł.
1186 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
Sunt
Turnâ a cà dòp la guèra, Olimpio De' Pannocchieschi (Pippo Franco) al vèṅ a savér che sò mujér, la Fiamma (Karin Schubert), l'à fat un vōt, la n s darà minga a sò marè prima ad quindas dè. Ma l'è tuta na scuśa parchè lē, ch'la gh'à na sìngia 'd castità adòs, la gh'à biśógn ad tèmp par śluntanàr via tut gl'amànt ch'la gh'à stramnâ in gir par cà. In tut al manéri l'è stada śvélta a fargàr la ciàṿ a sò marè méntar lò 'l éra drē a far-'s un bagn, muśnènt cum 'l éra.
1186 (nùmer)
Al 1186 (milesèintutàntasē, millecentoottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1185 (milesèintutàntasìnc) e 'l vin prìma dal 1187 (milesèintutàntasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèintutàntasēéśum post.
Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda
Sunt
In cal méntar Olimpo al gh'à anc da far paś cun al sò vśèṅ dimóndi arliâ, al munàr Màstar Oderisi (Umberto D'Orsi), ch'al s è spuśâ ad nóṿ cun l’Ubalda (Edwige Fenech), na dóna dimóndi bèla ch'la fà pèrdar la tèsta a Olimpo.
1186 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1186 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 593: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Fivzàn
Fivzàn (in Itagliàn Fivizzano) i è un comun d'la toscana d' 7.927 abitànt (2015) int'la Provincia d' Masa-Carara.
China Blue
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al sò nóm 'l è China Blue. Lē l'è guardàda. Lē l'è aduràda. E lē la gh'à 'd armàgn'r un mistēr.|Tagline dal film}}
China Blue (id.) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1984 ad Ken Russell. A i butghèṅ di cìnema 'l à muciâ sù dū migliòṅ e nóṿ ad dòlar.
Sunt
Bobby Grady (John Laughlin) al gh'à 'n negòsi ad cumpunènt letrònic, dū putèṅ e l'è spuśâ cun l’Amy (Annie Potts) anc s'al sò matrimòni al và mâł specialmènt da quànd lē l'à pardû interès p'r al sès. Par tiràr-as sù 'l óm al decìd ad tōr part a na terapìa ad grup. Par muciàr sù di àtar bèsi Bobby al taca a lauràr anc par Walt Pierson (Joseph Chapman) dand 'n òć ad nòt a la sò aśiénda. In séguit Lou Bateman (Norman Burton), pruprietàri dna cà ad mòda, al decìd ad dar-ag 'l incàrag ad tgnir a drē a na sò dipendènta, la Joanna Crane (Kathleen Turner), parchè al créd ch'la vénda di sò mudèi ad vistî a di cuncurènt. A n è minga acsè ma Bobby, stand-'g adòs, al vèṅ a savēr che lē ad nòt la fà la putàna cun na pirùca plàtin in cô druànd al nóm 'd art ad China Blue.
Grady al n diś gnint a Lou e al decìd 'd andàr-'g a lèt ma pò al gh cata gust e al s inamóra 'd lē anc s'al gh'à di sèns ad cólpa par la sò famìja e 'l è in imbaràs p'r i cliènt spurcaciòṅ che lē la s pòrta a cà. Fra 'd lōr a gh'è anc al prevòstar Peter Shayne (Anthony Perkins) ch'al và sèg parchè a sò dita al vōl salvàr la sò anma. Chi lò al pasa 'l sò tèmp a far di predicòs par strada e a giràr cun na bórsa cun la bìbia dèntar e cun di śavàj che lò al ciàma i “śugàtui dal diàvul”. Inólt'r al và in di lucài in dua cal dóni i s càvan śò e pò al s fà 'l ségn dla cróś. Quànd Peter al diś a la China Blue «Salva la tò anma, rója!» lē la gh rispónd «Tîṅ dacàt i tò bèsi, tèsta 'd cas!».
Bobby al s cunvìns ad lasàr sò mujér par la China Blue ma 'l prēt al s mét in mèś.
Culegamènt estéran
}}
Dipartimèint dal Cròstel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al Dipartimèint dal Cròstel ( Dipartimento del Crostolo in italiân) l'é stê, fra j ân 1797 e 1815, un dipartimèint ed la Repóblica Cispadâna, ed la Repóblica Ciṣalpèina, ed la Repóblica Italiâna (1802 – 1805) e a la fîn dal Règn d' Itâlia. Al nòm al deşvîn dal torèint Cròstel e ch' l' à 'vû cme cèinter principêl Rèz
Stôria
L' à pêrs i teritôri meridionêl (Mâsa, Carêra e la Garfagnâna) al 1 mâg 1806, dê al pricipêt ed Lóca. Al 24 mâg ed l'istès ân l'à tôt dèinter al principêt ed Guastâla, stachê dal duchêt ed Pèrma al 30 ed mêrs 1806 e dê da Napoleòun a só surèla Paolina Buonaparte e da lē vindû a l'Itâlia.
Al Dipartimèint l'é stê turnê a fêr tra l'avrîl e al mâg 1815 a sègvit ed l'arcunquésta 'd  zôni dal Règn d'Itâlia per ôvra ed Gioacchino Murat.
Ritràt ad Fransésc I 'd Ést
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al ritràt ad Fransésc I 'd Ést 'l è 'n dipìnt a òli e téla (68x51 cm) fat da 'l pitōr spagnōl Diego Velázquez fra 'l 1638 e 'l 1639. Al s cata in dla galerìa esténsa a Mòdna e l'è una dgl'òpri più impurtànti dla pinacutéca.
Stòria
Dòp ch'in dal 1587 al papa 'l iva casâ via i mémbar dla caśàda di Ést da Frara, custrét dònca a spustàr la capitàl dal ducâ a Mòdna, al duca Fransésc I al vliva lauràr p'r avēr da la sò banda 'l apòǵ dla Spaggna. Par far-al 'l iva decìś ad far un viàś a Madrìd fra 'l 30 'd Utóbar dal 1638 e 'l Mars dal 1939.
Méntar 'l éra là 'l iva urdnâ a Velázquez ad far-'g un ritràt in du a s psis véd'r al rōl da diplumàtig impurtànt ch'al gh'iva in mènt ad far. Al duca 'l è tirâ śò in dal quàdar cun na siàrpa rósa adòs e 'n giachét militàr, cun na ghigna e n'uciàda 'd òṅ ch'al gh sà far.
In dal 2013 al dipìnt 'l è stâ śibî a 'l Museum of Modern Art ad New York.
Culegamènt estéran
}}
1992 (nùmer)
{{Metacaixa
Rock and Roll Over
{{Metacaixa
1992 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1992, mo invéci 'l an 1992, 't ê da 'ndèr chè) Al 1992 (milnovseintnovantadū, millenovecentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1991 (milnovseintnovantùn) e 'l vin prìma dal 1993 (milnovseintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintnovantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Rock and Roll Over
{{CITAZIONE2|Before I go let me kiss you and wipe the tears from your eyes, I don't wanna hurt you girl, you know I could never lie, I keep telling you hard luck woman, you ain't a hard luck woman.|Prima ch'a vaga lasa ch'a t daga 'n baś e ch'a t suga 'l làgarmi da i tò òć, a n vój minga far-at patìr ragàsa, 't al sà ch'a n prév mai cuntàr-at dal bali, a vag avànti a dir-at dóna dasfurtunàda, ta n sē briśa na dóna dasfurtunàda.|Hard Luck Woman, 1976|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Vérub fraśàł
{{Metacaixa
Rock and Roll Over
{{Album }}
Vérub fraśàł
Al vérub fraśàł o vérub sintagmàtic (Phrasal verb in ingléś) 'l è 'n vérub che, mis datéś a na prepuśisiòṅ, al càmbia 'd significàt e dònca a gh'è da tōr-i cuma s'i fùs'n un quèl sōl.
Rock and Roll Over
Culegamènt estéran
}}
Vérub fraśàł
Chi vérub chè i s càtan da spés in dal léngui germànichi, cuma 'l ingléś o 'l tedésc, e minga tant in qvéli rumànśi a part 'l itagliàṅ, al catalàṅ e, incóra da piò, in dal léngui gal-itàlic cuma 'l Lumbàrd e 'l Emigliàṅ.
Soquànt eśèmpi in Emigliàṅ
}}
528
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Maniac (film 2012)
{{Film }}
{{CITAZIONE|A t 'l iva dit 'd a n andàr minga fóra stasìra.|Tagline dal film}}
Maniac (Manìac) 'l è 'n film ad scarésa dal 2012 ad Franck Khalfoun ch'l è 'l arfacimènt dna pelìcula dal 1980 ad William Lustig, Maniac. 'L è stâ girâ a Los Angeles c'n un budget ad siē migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Frank Zito (Elijah Wood) 'l è 'n śōvan califurgnàṅ ch'al giùsta di manichèṅ da dóna, un mistēr ch'al pòrta avànti da quànd 'l à ereditâ la butéga 'd famìja e da quànd cla rója 'd sò màdar, l’Angela (America Olivo), l'è mòrta. Chi lē, fiṅ da quànd lò 'l éra pìcul, la s purtàva a cà di óm da gusàr e la 'l fava anc in fàcia a lò. Adès Frank, ch'l è armàś sgnâ a fòrsa 'd védar dal purcàdi dal gènar, 'l è ciucâ in dla tèsta e al gh'à di prubléma cun cal dóni.
Jacques Offenbach
{{Metacaixa
Maniac (film 2012)
Sunt
Na sira al và a fóra a séna cun na ragàsa ch'l iva cgnusû in chat, la Lucie (Megan Duffy), e quànd al la pòrta a cà chi lē la gh śibìs 'd andàr sèg in dal sò apartamènt. La Lucie la gh mét dū secónd a cavàr-as śò e pò la gh salta adòs in dal lèt ma Frank al la stròsa par pò cavàr-ag via la pèla dla testa c'n al tacadùri di cavìi. Turnâ a cà al taca 'l scalp a òṅ di sò manichèṅ che pò al decìd ad tgnir-'s in dla sò cambra.
Al dè dòp a riva in dla sò butéga na futógrafa ad nóm Anna (Nora Arnezeder) ch'la vrév tōr di sò manichèṅ parchè la gh'à da far na móstra. I dū i dvèn't anc amìg ma la matéria ad Frank la n è minga pasàda e gnanc al sò visi ad purtàr via i scalp da 'l sò vitmi.
Jacques Offenbach
Jacques (Jacob) Offenbach (Culògna, 20 ed śùgn 1819, – Parì, 5 'd utòber 1880) 'l è stê 'n cumpuśidōr e sunadōr francéś dal romanticìśem.
Maniac (film 2012)
Culegamènt estéran
}}
Jacques Offenbach
La só vìta e la só ativitê
Nê a Cològna e però andê a stèr cun la só famìja a Parì ch'l era incòr un ragâs, al stùddia violonsêl e 'l vin tolt a sunèr dàint'r in dl'orchèstra edl'Opéra-comique. Al dirìǵ l'orchèstra a 'l Théâtre Français pò al taca a scrìver e rapreśentèr el só óperi e operèti, scrìti quistichè ind un gran nùmer. Soquànti 'd quìsti i dvèinten dimòndi popolèri in Fransa e anc fóra, rapreśentèdi infìn a incō.
Toquinho
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Toquinho, che in realtà al sa ciama Antonio Pecci Filho (São Paulo Brasil, 6 ad lüi 1946) l'è un müsicista, cantant e pueta brasilian, d’urìgin itagliäna.
Biugrafia
Nasìd a San Pàul dal Brasil al 6 ad lüi 1946 da 'na famiglia d’urìgin itagliäna, l'ha cumanciä a fà còpia fissa cun Vinicius de Moraes, al sò padrëin artìstic. Vincius al scriväva i cansòn e Toquinho i'a müsicava.
L'è rüä in Italia in dal 1969 e l'ha laurä a bòta cun Sergio Endrigo, Ornella Vanoni, Sergio Bardotti e Giuseppe Ungaretti. L'ann dòpa l'ha fä cun Ennio Moricone Per un pugno di samba, ad Chico Buarque de Hollanda.
In dal 1990 all'ha cantä in còpia cun Paola Turci al Festival ad Sanremo la cansòn Ringrazio Dio (Nas asas de um violão).
In tüta la sò cariera all'ha fä 16 dìsc.
Cus'al ditt
<div style="float:left; width:300pt; background-color:#E0FFFF; padding-left:1em; padding-right:1em; border:black solid 1px; margin:0pt 5pt 5pt 5pt;"> A pruposit ad Urnèla Vanoni:<BR>
A cugnùss mia n'àta dona cl’àba cantä méi ad'la Vanoni in La voglia, la pazzia, l'incoscienza, l'allegria
1433
Al 1433 (MCDXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Toquinho
Cus'al ditt
Toquinho
Ligamm ad föra
}}
Fosdinòvo
Fosdinòvo (in Itagliàn Fosdinovo) i è un comun d'la toscana d' 4.970 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
Viale del tramonto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na stòria 'd Hollywood.|Tagline dal film}}
Viale del tramonto (Viàł dal tramònt) 'l è 'n film dramàtic in biànc e négar dal 1950 ad Billy Wilder.
La pelìcula, custàda un migliòṅ e sèt ad dòlar 'd in alóra ch'la 'n à pò frutâ sinc, l'è stada candidàda a ùndas Prèmi Òscar vìnsénd qvéi par la senegiadùra, p'r al séni e par la culòna sunóra 'd Franz Waxman. Inóltar 'l à purtâ a cà quàtar Golden Globe e 'n Nàstar 'd Argìnt.
In dal 1989 'l è stâ sarnî da la National Film Registry dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî p'r èsar tgnû dacàt. In dal 1998 'l American Film Institute al 'l à mis a 'l 12śum pòst di sènt film americàṅ più bèi ad sèmpar.
Sunt
Al cadàvar 'd un śōvan scritōr ad film, Joe Gillis (William Holden), al vîṅ catâ in dla pisìna dna vila su 'l Sunset Boulevard a Los Angeles. Siē méś prima chi lò, par scapàr via da i funsiunàri dna finansiària ch'la vansàva di bèsi da lò, 'l éra finî a cà dn'èx diva dal cìnema mut ad sinquànt'an, la Norma Desmond (Gloria Swanson), ch'adès la vivìva da par lē dòp avēr bandunâ 'l mónd dal spetàcul. La dóna, cardénd ch'al fus un culaburadōr dal becamòrt ch'al gh'iva da saplìr la sò sìmia, la 'l iva tòlt in cà.
Gillis 'l iva subìt fat a mènt ch'la dóna la vivìva in un mónd 'd arcòrd esénd che la vila l'éra pîna 'd fóto ad quànd lē l'éra na stéla a Hollywood mént'r adès la Norma la n s cumpatìs pròpria briśa 'l cìnema mudéran, curót a sò dita da 'l sunōr e da 'l culōr. Al śōvan 'l iva śibî a l'atōra 'n sò cupiòṅ ligâ a la figùra dla Salomè e la dóna l'iva decìś 'd uspitàr Gillis in dla sò cà ma minga sōl par di mutìṿ ad lavōr mo parchè la s éra inamuràda 'd lò ch'l éra pròpria 'n bèl ragàs. La sgnōra Desmond l'iva anc tacâ a far-ag di rigài sénsa però cavàr-'g-la a far-'l inamuràr dabòṅ. Durànt la fèsta 'd Cavdàn la Norma, in un scat 'd arlìa, l'iva dâ 'n cōlp a Gillis ch'l éra scapâ via.
Catàda na cambra a cà dal sò amìg Artie Green (Jack Webb), Gillis 'l iva pò telefunâ a 'l majurdòm dla diva, Max von Mayerling (Erich von Stroheim), p'r avēr indrē la sò ròba ma dascurénd sèg 'l iva savû che la dóna l'iva tintâ 'l suicìdi.
Culegamènt estéran
}}
443 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 443, mo invéci 'l an 443, 't ê da 'ndèr chè) Al 443 (quaterseintquarantatrī, quattrocentoquarantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 442 (quaterseintquarantadū) e 'l vin prìma dal 444 (quaterseintquarantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintquarantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Liciàna
Liciàna (in Itagliàn Licciana Nardi) i è un comun d'la toscana d' 4.949 abitànt (2015) int'la Provincia d' Masa-Carara.