cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laura Boldrini
Atàc persunài
In dal 2017 i tàc'n a giràr p'r internet dal nutìsi falsi su 'l cònt ad sò surèla Luciana in du a s diś ch'la gh l'à cavàda a 'ndàr in pensiòṅ a trénta-sinc an cun déś-mila euro a 'l méś o ch'la gh'à 340 cuperatìvi ch'i faṅ i bèsi tgnénd adrē a i migrànt e ch'a s capìs bèṅ che ninsòṅ a in dascór. La Laura la rispónd ch'i èṅ tuti bali anc parchè sò surèla l'è mòrta da soquànt an. In séguit al presidènt dal grùp dla Léga Nòrd a 'l senàt, Gian Marco Centinaio, al mét in gir su Twitter la fóto 'd òṅ ch'al diś al sia 'l fradèl dla Boldrini ch'la 'l arév fat numinàr diretōr generàł dal sènt'r ad coordinamènt dal regiòṅ par 47mila euro 'l méś e gnanc un TG a in dascór. Ma l'è na bala tuta invintàda, un schèrs a sò dita.
Al fraréś crìtic 'd art Vittorio Sgarbi al gh dà dla cavra e dla suca vōda parchè la vrév ch'in itagliàṅ i s druìsan dal paròli p'r al fémni ch'i fànan sèrt mistēr cuma l'inśgnēra e la minìstra, un quèl che fra 'l àt'r a gh'è bèla in emigliàṅ. In Luj 'l atōr Fabrizio Bracconeri al gh dà adòs su twitter dgénd «A gh'arévan da piciàr-uv tut esénd ch'a pinsâ sōl a i cas vòstar e di clandistèṅ!!! MALNÉT». In Agóst, dòp 'l atintâ su la rambla a Barcelóna, al giurnalìsta rus Nicolai Lilin al diś ch'l'è amìga di terurìsta mént'r al giurnalìsta d' Il Giornale Paolo Giordano al scriv un tweet in du 'l diś che «La Boldrini i la spétan su la Rambla». Dū stmani dòp al segretàri sitadèṅ dal partî Nuàtar cun Salvini 'd San Śvan Rutónd Saverio Siorini al s admànda “Ma a la Boldrini e a 'l dóni dal PD, quànd a gh'arà da sucédar?” intendénd la viulénsa sesuàla. Al méś dòp al sìndig ad Pontinvrèa, al leghìsta Matteo Camiciottoli, al gh àugura i strupradōr in cà (“A prém dar-ag gl'arèst a dumisìli a cà dla Boldrini, giusà, a gh'è 'l caś ch'a gh méta 'l surìś... csa dgî vò?”) e pò al gh dà dla buśiàrda. Anc l'asesōra dal Muimènt Sinc Stéli dal cumùṅ piemuntéś ad Venària, la Claudia Nozzetti, la s àugura 'n quèl dal gènar dascurénd dla dmanda dla Pulògna 'd avēr lōr i quàtar stupradōr 'd Rìmin («I aṅ fat bèṅ a ciamàr-i indrē, a spēr ch'i i custrìnś'n a tajàr-'s-al via òṅ cun c'l àt'r e a far-'g-al magnàr... i puvrét scapâ via da 'l guèri e biśugnóś 'd acugliénsa e 'd afèt... O sinò dâ-i in cura a cà dla Boldracchia»).
Par difénd'r-as da chi atàc chè ch'la patìs, l'à dit ch'la denunsiarà la gint ch'la scriv di mesàǵ viulènt su 'd lē.
Àtar prugèt
}}
1039
Al 1039 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.intel
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
.fage
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
Nebràska
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Nebràska (a s lèś /nəˈbræskə/ in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1867. Al sò mòt 'l è „Equality Before the Law“ (Ugualiànsa prima dla léǵ).
Al cunfìna a nòrd c'n al Dakòta dal Sud, a èst cun 'l Iowa, a sud-èst c'n al Missouri, a sud c'n al Kànsas, a sud-òvest c'n al Culuràdo e a òvest c'n al Wyoming. Al sò guvernadōr, da 'l 2015, 'l è 'l republicàṅ Pete Ricketts.
AL 90% di cristiàṅ i èṅ cristiàṅ (61% e 28% catòlic), pò a gh'è 'n 9% ad gint ch'la n créd mia in Dio. Al stat 'l à abulî la péna 'd mòrt in dal 2015.
In dal Nebràska l'agricultùra l'è dimóndi impurtànta, specialmènt in dal camp dal graṅ, dal furmintòṅ, dla sòja e dla carna, qvéla di nimài in particulàr. Al tas ad diśucupasiòṅ 'l è 'l più bas di Stat Unî, sōl al 2,5% in d'l Avrìl dal 2015.
Culegamènt estéran
}}
Alessandro Nivola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
729 (nùmer)
{{Metacaixa
Alessandro Nivola
Biugrafìa
Laureâ in létri e literadùra ingléśa, Nivola al fà 'l sò debùt a Broadway in dal 1995 recitànd in „Un méś in campàggna“ 'd Ivan Sergeevič Turgenev. Dū an dòp al taca a giràr di film, prima cun Innocenza infranta ad Pat O'Connor e pò cun Face/Off - Due facce di un assassino ad John Woo in du al fà la part dal fradèl paranòic ad Nicolas Cage.
A 'l inìsi di an Dumìla al lavóra cun Mike Figgis in Timecode e cun Kenneth Branagh in Pene d'amor perdute, su 'n tèst ad William Shakespeare. Su 'l set al cgnós l'atōra Emily Mortimer ch'al spuśàrà in dal Śnar dal 2003.
729 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 729, mo invéci 'l an 729, 't ê da 'ndèr chè) Al 729 (setseintveintnōv, settecentoventinove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 728 (setseintveintòt) e 'l vin prìma dal 730 (setseinttrèinta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintveintnovéśim post.
Alessandro Nivola
Biugrafìa
In dal 2001 'l è in dal cast dal blockbuster Jurassic Park III (al fà la part d'l asistènt dal dutōr Grant), pò al lavóra insém a la Frances McDormand in dal film dramàtic Laurel Canyon - Dritto in fondo al cuore.
729 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 729 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 243: Fatoriśasiòun:
Alessandro Nivola
Àtar prugèt
}}
.hyatt
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
729 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
504 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 504, mo invéci 'l an 504, 't ê da 'ndèr chè) Al 504 (sincseintquàter, cinquecentoquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 503 (sincseinttrī) e 'l vin prìma dal 505 (sincseintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
48
Al 48 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
1043
Al 1043 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.uconnect
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
.seek
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
.abc
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
An 920
I an 920, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 920 infìn a 'l 929 ciapê dèinter.
George Takei
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
George Hosato Takei (Los Angeles, 20 ad Avrìl dal 1937, a s lèś /təˈkeɪ/ in ingléś), cgnusû méj cuma George Takei, 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ, ad cìnema e ad televiśiòṅ, cun di urìgini giapunéśi.
'L è cgnusû specialmènt p'r avér fat la part dal timunēr Hikaru Sulu in dal telefìlm fantasientìfic Star Trek. In dal Setémbar dal 2008 'l à spuśâ 'l sò muróś da na vita, Brad Altman.
Àtar prugèt
}}
12 p.d.C.
Al 12 prema ’d Crest l é un ân dal I séchel dal Calendêri gregorian.
Il grande sonno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al gènar 'd óm ch'la n s cumpatìva briśa... 'l éra 'l gènar ch'la vliva!|Tagline dal film}}
Il grande sonno (Al són grand) 'l è 'n film noir americàṅ dal 1946 'd Howard Hawks trat da 'l rumànś umònim ad Raymond Chandler. 'L è stâ girâ in biànc e négar e 'l à fat sù tri migliòṅ ad dòlar. In dal 1997 'l è stâ mis in dla lista di film ch'i fànan part dal National Film Registry dla Bibliutéca dal Cungrès di Stat Unî da tgnir dacàt.
Al “són grand” dal tìtul al n è àtar ch'al “són etéran” anc s'a n s in dascór mai durànt al film ma sōl in dla fraś finàł dal lìbar.
Sunt
'L investigadōr privâ Philip Marlowe (Humphrey Bogart) al vèṅ ciamâ in dla sò vila da 'l generàł in pensiòṅ Sternwood (Charles Waldron), paraliśâ in dal gambi e ardùt a vìv'r insìma a na scrana a rudèli. Chi lò al dmanda 'l sò ajùt parchè cla visiàda 'd sò fiōla, la Carmen (Martha Vickers), la s è misa in di guàj e 'l è custréta c'n al ricàt a dar di bèsi a 'n libràr par di dèbit ad śōg, Arthur Gwynn Geiger (Theodore von Eltz). Cl'atra fiōla, la Vivian Rutledge (Lauren Bacall), la 'l férma prima ch'al vaga via par dmandàr-ag cuśa vōl-al sò pàdar parchè la créd ch'al vója andàr-'g a fónd par capìr cuś è sucès dabòṅ a 'l sò amìg Sean Regan ch'l è sparî 'l méś prima. Marlowe però al n gh diś gnint.
Al detective al và in dal negòsi ad Geiger par dascórar sèg ma la sò asistènta, l’Agnes Lowzier (Sonia Darrin), la 'l para via invintànd-as na scuśa. Marlowe al spèta che Geiger al véggna fóra pò al gh tîṅ adrē cun la màchina in fiṅ a cà sua. Quànd 'l è là al sènt na dóna sigàr e 'l al cata mòrt masâ a cōlp ad pistòla. In salòt a gh'è la Carmen ch'l'è drugàda e la n capìs gnint e a s véd na màchina futugràfica vōda sénsa pelìcula. Dòp avér-la purtàda a cà, Marlowe al tórna da Geiger ma 'l sò cadàvar 'l è sparî. Più tard al vèṅ a savēr ch'l è mòrt anc 'l autìsta di Sternwood (Owen Taylor). La sò màchina 'l è finìda in mâr ma quànd i la tìran sù a s véd che qualchidòṅ al gh'iva dâ 'n cōlp in tèsta prima.
La matìna dòp a riva in dal sò ufìsi la Vivian ch'la gh diś che qualchidòṅ al vōl da i suo dimóndi bèsi p'r avér indrē dal foto scandalóśi ad sò surèla. 'L investigadōr al tórna a cà 'd Geiger e al gh cata la Carmen ch'la gh diś ch'a cupàr-al 'l è stâ 'n tisi ciamâ Joe Brody (Louis Jean Heydt), òṅ ch'l iva bèla ricatâ la sò famìja. Marlowe al và a catàr-'l in dal sò apartamènt a al véd che dènt'r i gh'èṅ anc l’Agnes, la sò dóna, e la Vivian.
A riva anc la Carmen cun na pistòla parchè la vōl al foto ma a n gh 'n è mia biśógn parchè tut 'd un trat i sònan a la pòrta, Joe al vèra e Carol Lundgren (Tommy Rafferty), òṅ ch'al lauràva par Geiger, 'l al cópa. Marlowe al gh mét al maṅ adòs, pò al ciàma la pulisìa.
A gh'è sōl un quèl. In du è'l andâ a finìr Regan, òṅ ch'a s dgiva ch'al s la spasìs cun la mujér dal pruprietàri dal casinò, Eddie Mars (John Ridgely), in du la Vivian la và a spéndar tut i sò bèsi?
Culegamènt estéran
}}
La casa nel tempo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'al tèmp al turnìs indrē anc i nòstar pcâ i tacarév'n incóra.|Honoré de Balzac}}
La casa nel tempo (La cà in dal tèmp) 'l è 'n film ad scarésa dal 1989 ad Lucio Fulci ch'al fava part dal prugèt televiśìṿ dla Reteitalia “Al cà maladìdi”, un grup ad quàtar pelìculi che dū mìstar dal śgriśōr cuma lò, ch'l à girâ anc La dolce casa degli orrori, e Umberto Lenzi (La casa del sortilegio e La casa delle anime erranti) i gh'ìvan da far par la Mediaset. Chi lavōr lè però i èṅ stâ 'n fiàsc parchè i éran tròp viulènt p'r i pasàǵ in televiśiòṅ e dònca l'òpra la n è mai stada traśmìsa in alóra.
Sunt
Vittorio Corsini (Paolo Paoloni) e sò mujér Sara (Bettine Milne) i èṅ dū vèć ch'i vìv'n in campàgna in na vila pîna 'd arlói ad tut i gènar. I lavōran sèg al giardinēr Piero (Al Cliver) e la badànta Maria (Carla Cassola). Chi lē un dè la cata in cantìna i cadàvar d'l anvōd dla còpia (Paolo Bernardi) e ad sò mujér (Francesca De Rose), cun dū fèrli insfilsàdi in dal còl. Quànd la diś a la Sara ch'la vōl andàr via, chi lē la la cópa.
Culegamènt estéran
}}
Liv Tyler
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Carsùda cuma Liv Rundgren, sénsa savēr 'd èsar la fiōla 'd Tyler e druànd al cugnóm dal cumpàgn ad sò màdar Bebe Buell, a quatórd'ś an la taca a far la mudèla, tgnénd adrē a i cunsìli dla top model Pavlína Pořízková, amìga 'd sò màdar. In dal 1994 la dvènta famóśa faghénd al vìddeo dla canta di Aerosmith Crazy. Par lē i s vèr'n al pòrti dal cìnema c'n i film Rosso d'autunno e Dolly's Restaurant.
In dal 1996 al parmśàṅ Bernardo Bertolucci al la sarnìs cuma prutagunìsta dla pelìcula Io ballo da sola méntar 'l an dòp la rècita p'r Oliver Stone in U Turn - Inversione di marcia. In dal 1998 l'è in dal cast dal blockbuster Armageddon - Giudizio finale in dua sò pàd'r al canta 'l braṅ I Don't Want to Miss a Thing candidâ a i Prèmi Òscar. In séguit la Liv la gira dū film par Robert Altman, La fortuna di Cookie (1999) e Il dottor T e le donne (2000).
Dòp la cumèdia Un corpo da reato la tōś part a la trilugìa dal Sgnōr di Anèi c'n al pelìculi Il Signore degli Anelli - La Compagnia dell'Anello, Il Signore degli Anelli - Le due torri e Il Signore degli Anelli - Il ritorno del re.
In dal 2008 la fà la Betty Ross in dal film L'incredibile Hulk cun Edward Norton, Tim Roth, William Hurt e Robert Downey Jr..
Culegamènt estéran
}}
Giàni Piatti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Giàni Piatti (Zel 27 ad märs 1944) all'è un pulìtic ludsàn dal PD.
Biugrafìa
Nasìd a Zel in dal 1944, all'è dvantä sindacalista dal PCI e d'la CGIL. Dal 1996 al 2006 all'è stä sanatùr, e dal 2006 al 2008 sotsagratäri a l'Ambieint in dal Guèran Prodi.
Ligamm ad föra
}}
321 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 321, mo invéci 'l an 321, 't ê da 'ndèr chè) Al 321 (terśeintveintùn, trecentoventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 320 (terśeintvèint) e 'l vin prìma dal 322 (terśeintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintveintunéśim post.
Papa dla Luiśiàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Papa dla Luiśiàna, cgnusû anc cuma Śìgul Pitâ (nóm sientìfic „Passerina ciris“), 'l è 'n uśèl dla famìja di Cardinalidae ch'al viṿ in di Stat Unî e in dl'Amèrica Sentràla in Invéran. Al fà part dal gènar dal „Pasarìni“.
Descrisiòṅ
Al gnal, a fórma dna cópa, 'l è fat sù da la fémna miténd insém dl'èrba cun di spruchèṅ e pò impinî cun dla ròba téndra. La còpia la mét a 'l mónd tri o quàt'r óṿ a la vòlta, ad culōr biànc o griś cun dal maci maròṅ, e la cóva la và avànti in gènar par déś dè prima ch'i nàs'n i pulśèṅ.
Culegamènt estéran
}}
940 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 940, mo invéci 'l an 940, 't ê da 'ndèr chè) Al 940 (novseintquarànta, novecentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 939 (novseinttreintanōv) e 'l vin prìma dal 941 (novseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintquarantéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 940 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 470: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1662 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1662, mo invéci 'l an 1662, 't ê da 'ndèr chè) Al 1662 (milseseintessantadū, milleseicentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1661 (milseseintessantùn) e 'l vin prìma dal 1663 (milseseintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintessantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.family
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
Nùmer prim ed Sophie Germain
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Un nùmer prim ed Sophie Germain 'l è 'n nùmer prim p fat in manéra che 2p+1 'l è anc queschè un nùmer prìm. Cal nòm chè al gh'deśvìn dala matemàtica francéśa Sophie Germain, ch'l'ìva druê chi prìm chè per strulghèr in sìm'a 'l ùltem tioréma 'd Fermat. Invéci al nùmer ch'a selta fóra 2p+1 al vin ciamê prìm sicûr.
Noti e referèinsi
}}
1063
Al 1063 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
1307 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1307, mo invéci 'l an 1307, 't ê da 'ndèr chè) Al 1307 (mileterśeintsèt, milletrecentosette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1306 (mileterśeintsē) e 'l vin prìma dal 1308 (mileterśeintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milterśeintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
47
Al 47 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
.afamilycompany
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
1073
Al 1073 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Liber Paradisus
Al Liber Paradisus (Lîbar Paradîṡ) l ê un lîbar int al quêl aj ê al têsto ad lèz mitû fôra dal 1259 dâla Cmouna d Buloagna cuṅ la quêl la s pruclamé l'abulisiouṅ dla schiavitó e la liberasiouṅ di sēruv dla glēba.
An 910
I an 910, ciamê an Dēś, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 910 infìn a 'l 919 ciapê dèinter.
.mom
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
46
Al 46 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
XXI sécol
Al XXI sécol al tōś i an ch'i partìsen col 2001 infîn a 'l 2100, tolt dàint'r anca lò.
1083
Al 1083 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
L'indiscreto fascino del peccato
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Par giudicàr al pcâ a gh'è da pruàr-al.|Tagline dal film}}
L'indiscreto fascino del peccato (Al bèl minga discrēt dal pcâ) l'è na cumèdia dramàtica dal 1983 scrita e dirèta par Pedro Almodóvar. Òcio ch'la versiòṅ itagliàna l'è dimóndi censuràda, cun di dascōrs cambiâ dal tut e di pès tajâ via.
Par cla pelìcula chè la Julieta Serrano l'è stada premiàda a 'l Sant Jordi Awards dal 1984.
Sunt
La Yolanda (Cristina Sánchez Pascual) l'è na dóna 'd spetàcul ch'la lavóra a 'l Mulèṅ Rós. Quànd al sò amànt al vîṅ catâ mòrt par n'overdose, la śōvna la decìd ad lugàr-'s in un cunvènt ad sōri par scapàr via da la pulisìa ch'la gh dà la casa. La màdar superiōra (Julieta Serrano) la la tōś vluntéra anc parchè la s inamóra 'd lē.
La Yolanda la cgnós subìt di atri surèli: la sōra Tratadamâł (Chus Lampreave) ch'la scriv di rumànś pòran druànd al nóm ad Concha Torres che pò la lóga sóta 'l stramàs, sōra Bisa (Lina Canalejas) ch'la cuśìs di mudèi par la Madóna faghénd-as jutàr p'r al caplàṅ (Manuel Zarzo), 'n óm ch'al gh piàś dimóndi, sōra Pardùda (Carmen Maura) ch'la tîṅ adrē a na tigra ch'la gira libra p'r al cunvènt e sōra Schiva (Marisa Paredes) ch'la lavóra in cuśìna ma ch'la s fà 'd LSD ch'l'è 'n piaśēr.
Par far in manéra 'd tōr la Yolanda da la sò banda, la màdar superiōra la taca a śibìr-ag dla dròga da tōr insém. In cal méntar, quànd la marchéśa (Mary Carrillo) la s mét a tajàr i fónd a 'l cunvènt, la sōra la decìd ad ricatàr-la druànd dal létri rivàda da na misiòṅ in Àfrica in du a gh'éra scrit che sò fiōla Virginia, prima 'd murìr magnàda da i canìbai, l'iva abû 'n fiōl.
Culegamènt estéran
}}
Alba Parietti
{{Metacaixa
Videocracy - Basta apparire
{{Metacaixa
Alba Parietti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Videocracy - Basta apparire
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Alba Parietti
L’Alba Antonella Parietti (Turèṅ, 2 ad Luj dal 1961), cgnusùda méj cuma Alba Parietti, l'è na showgirl, na cundutōra televiśìva, na cantànta, n'atōra e n'upiniunìsta piemuntéśa sèx symbol di an Nuànta e Dumìla. Al crìtic Oreste Del Buono al l'à batśàda c'n al scutmàj ad “La Madóna di camiunìsta”.
Biugrafìa
Fiōla 'd un partigiàṅ cumunìsta, la Parietti la taca a lauràr in di an Utànta in soquànti televiśiòṅ piemuntéśi e pò anc in prugràma dla Mediaset cuma Ok, il prezzo è giusto! e W le donne. In chi an lè l'éra spuśàda cun Franco Oppini di I Gatti di Vicolo Miracoli e l'à fat anc vgnir fóra soquànt sìngui dance cuma Only Music Survives e Look into My Eyes. A 'l cìnema la lavóra in soquànti cumèdi cuma Sapore di mare e Se tutto va bene siamo rovinati ma sèmpar cun di rōi dimóndi cic.
.lilly
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Videocracy - Basta apparire
Videocracy - Basta apparire (Vìddeo-crasìa - 'L è abàsta figuràr) 'l è 'n ducumentàri dal 2009 scrit e dirèt p'r al bergamàsc emigrâ in Śvèsia Erik Gandini. La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 66śum Fèstival ad Venèsia in dla sesiòṅ dal „Giurnàdi di Aṿtōr“.
La Rai e la Mediaset i s èṅ rifiutàdi 'd traśmét'r al trailer, la prima pinsànd ch'al film al dis cónt'r a 'l guèran e che dònca al gh'is biśógn 'd un mesàǵ ad ségn cuntràri par garantìr l'imparsialità dal servìsi pùblic, la secónda par via dal crìtichi a la televiśiòṅ privàda.
.新闻
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
Videocracy - Basta apparire
Sunt
A s partìs c'n al prugràma di an Stanta dna televiśiòṅ turinéśa, Spogliamoci insieme, in dua la gint da cà la telefunàva in studi (un bar) par rispónd'r a di quiz e, s'la gh ciapàva, na ragàsa la s cavàva śò. A s cuntìnua pò cun L'ìśula di famóś dla Simona Ventura, Cōlp Grôs 'd Umberto Smaila, al Gran Fradèl dla Barbara D'Urso e La Spóśa Parfèta 'd Cesare Cadeo e dla Roberta Lanfranchi in dū dal màd'r ad śōvan put i gh'ìvan da sarnìr la mujēr giùsta p'r i sò fiōi, ch'la saìs lavàr śò, far da magnàr, dasparciàr e sèmpar surìd'r a sò marè. In cal prugràma chè, fra i spetadōr, a gh'è anc 'l uperàj Riccardo Canevali, un ragàs ad Brésa ch'al vrév tant lauràr in TV anca lò, esénd a sò dita 'n misćiùs fra Jean-Claude Van Damme e Ricky Martin.
In séguit i ciàpan la paròla 'l agìnt di VIP Lele Mora, ch'l è argujóś 'd ès'r un fan ad Benito Mussolini tant ch'al gh'à 'l sunarìi dal fasìśum su 'l sò telefunèṅ, e 'l “rè di paparàś” Fabrizio Corona ch'in cal méntar, pasànd dal vòlti in parśòṅ e batśànd-as cuma 'n Robin Hood mudéran ch'al ruba i bèsi a i ric par tgnir-'s-i lò, 'l è dvintâ 'n “persunàǵ” a sò vòlta ch'l à fat i migliòṅ esénd ch'i al vōlan tut, in televiśiòṅ e in dal discutéchi. I sàltan sù anc dimóndi śuvnòti ch'i tōśan part a di pruvèṅ in gir par l'Itàglia par dvintàr “velìni” esénd ch'al sò sógn 'l è qvél ad spuśàr di śugadōr ad fólbar.
Culegamènt estéran
}}
Alba Parietti
Biugrafìa
In dal 1987 la tōś part a 'l prugràma 'd Enzo Tortora Giallo faghénd la part dla Mystiria ma 'l sucès par lē al riva dabòṅ in dal 1990 quànd la preśènta Galagol su Telemontecarlo. In séguit la pasa a Raitre in du la canta e la bala in dal prugràma La Piscina.
A 'l cìnema la tōś part a Abbronzatissimi (1991) e Saint Tropez - Saint Tropez méntar la diś ad nò a Tinto Brass ch'al la vliva in Così fan tutte. In dal 1992 l'è una dal valéti 'd Pippo Baudo a 'l Fèstival ad Sanremo, pò la pasa a Domenica In, prugràma fat insém a Toto Cutugno.
In di an Dumìla la pasa a dir la sua in soquànt prugràma in du a gh'éra biśógn 'd upiniunìsta cuma La Fattoria (2004), Domenica in... L'arena (2006/2008) e La pupa e il secchione (2010).
Àtar prugèt
}}
Sonic Youth
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I Sonic Youth i èṅ stâ 'n grup ad rock alternatìṿ americàṅ nâ a New York in dal 1981 ad òpra 'd Thurston Moore (chitàra e vóś), dla Kim Gordon (bas, chitàra e vóś) e 'd Lee Ranaldo (chitàra e vóś). In séguit a s è śuntâ fis anc al baterìsta Steve Shelley dòp ch'al grup al 'n iva pruâ àtar tri.
In dal sò caréra, terminàda in dal 2011 cun Moore e la Gordon ch'i s èṅ separâ anc in dla vita dòp un matrimòni ad vint-sèt an, i aṅ fat vgnir fóra darsèt àlbum in studi. Fra i sò vint-i-òṅ sìngui più famóś a 'rcurdém Kool Thing, 100%, Youth Against Fascism e Bull in the Heather.
I aṅ anc dâ di pès par dal culòni sunóri 'd film cuma Alza il volume (1990), Vediamoci stasera... porta il morto (1991), Uomini semplici (1992), Cuba libre - La notte del giudizio (1993), Sospesi nel tempo (1996), Ecstasy Generation (1997), XX/XY (2002), Ingannevole è il cuore più di ogni cosa (2004) e Juno (2007).
Culegamènt estéran
}}
Fiâsc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al fiâsc, anca ciamê la fiasca, 'l è cal cuntenidōr ed véder, cun la pansa e 'n pò ślunghê in élta, 'n arvestimèint ed pavéra 'd intórna, ch'al tîn dàint'r al vèin. A s in cata dal nutìsi, sia scrìti che piturèdi, a partìr da 'l XIV sécol. Fin a soquànti duśaini 'd an indrē, a gh'éra dal dòni fiaschèri, ch'i tresèven la pavéra 'd intór'n ai véder di fiâsc.
Noti e referèinsi
}}
Alegorìa dla cavèrna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al scrit 'l è in dla forma dal diàlog, cuma Platòun 'l iva inparê a ragionèr i lavōr ala manéra dal só mister Sócret. Platòun al s figùra che soquànt òm i sìen lighê in cadèini, màṅ, pē e cupèt, in fonda a na cavèrna, vìa dala luś e dal'ària 'd fóra. Platòun al s figùra che chelōr i nn'es sìen mài adê che fóra ded lè a gh'sìa al mond cum al cgnusòm nuèter. Chi perśunēr chè, lighê cuma gl'ìn man e pē, i gh'la chèven sōl ed guardèr davànti a lōr, dagli òmbri invièdi atàc a na paréda edla cavèrna, ombri edla vìta e di lavōr ch'a sucéd fóra dala cavèrna e che na luś da 'l élta la gh'spedìs là śò atâc ai mùr. Chelōr i armàgnen tut al tèinp persuèś che tùt al mònd al sìa fat 'd òmbri. Se un dè ùn ed chi perśunér chè al gnìs liberê, a s capìs che chelò al farà na bèla fadìga a crèder ch'a sìa più reèl al mond fóra ded lè piutôst che quèl dagli òmbri ch'al s era abituê. Al gh'arà biśògn incòr ed guardèr n'ètra volta dagli òmbri, di quêl ch'i se spècen in dl'àqua, al farà fadìga a 'tintères a guardèr i lavōr cuma gl'ìn dabòun, minga piat come chegli ombri ch'al gh'era abituê. E anc la só vìsta la gh'arà avû biśògn 'd abituères piàṅ piàṅ a tuta cla luś lè dal dè fóra dala cavèrna. Anc turnèr śò a persuàder i cunpàgn ed gróta che su a gh'è 'l mond reèl, 'l arà da èser un bèl rìsć: mèinter ch'a s torna in dl'òra edla cavèrna, i òć i gh'aràn biśògn incòr 'd abituères ala poca luś, e intànt chièter perśunér i gh'avràn edla difidèinsa e i pinsaràn che lò là al'élta al se sìa bruśê i òć, ch'al còunta dal stravagànsi e i credaràn ch'al s sìa matî.
'L eśèinpi al fèva anc capìr che 'n filòśof al fà fadìga a parér normèl per di agìnt che 'l veritê i nn'i vèden gnanc da luntàn.
Colegamèint estèren
}}
You Don't Fool Me
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You don't fool me, she'll take you, you don't fool me, and break you, sooner or later you'll be playing by her rules, baby you don't fool me, yeah, you don't fool me, you don't have to say "don't mind", you don't have to teach me things I know.|Ta n m ingàn minga, la t ciaparà, ta n m ingàn minga, e la t ruinarà, adès o śò 'd adès at śugarà secónd al sò règhli, teśôr ta n m ingàn minga, sè, ta n m ingàn minga, ta n gh'à briśa da dir "minga pinsàr-ag", ta n gh'à mia da insgnàr-um di quèi ch'a sò bèla.|You Don't Fool Me, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
«You Don't Fool Me» (in emigliàn, «Ta n m ingàn minga») l'è na cansòṅ registràda in dal 1991 da 'l grup ingléś di Queen. 'L è dvintâ pò un sìngul dal sò disc dal 1995 Made in Heaven vgnû fóra dòp la mòrt dal cantànt Freddie Mercury. Chi lò, ch'l éra in di sò ùltim méś ad vita, 'l à vlû listés cuntinuàr a incìdar di pès c'n al grup cuma A Winter's Tale e Mother Love, anc lōr finìdi pò a la fiṅ in d'l àlbum.
In Itâglia al sìngul al gh l'à cavàda a finìr a 'l prim pòst in clasìfica.
Versiòṅ Uriginàla
Some US 12" promos do not feature the album version.
Furmasiòṅ
}}
Cantasquallor
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|E famm murì, ricennm si, 'nata vota, e famm campà, e famm turnà, n'ata vota uanseghein, tec' o pesc e scutuleja, e famm campà, si a vita è accussì, n'ata vota, chest'è l'urdma canzone ca t' canto, 'st'occasione è 'nu turmiento, 'sta cappella è 'nu bijoux. Vafanculo cu chi vuò tu, n'ata vota my heart is blue, si 'stu core rimane sulo tu vafanculo cu chi vuò tu, n'ata vota t'aggia vasà, n'ata vota t'aggia chiavà, nun fa nient si m' ne pent, si ropp tu nun m' cac' cchiù.|E fà'm murìr, dgénd-'m ad sè, n'atra vòlta, e fà'm vìvar, e fà'm turnàr, n'atra vòlta once again, tó 'l uśèl e squàsa'l, e fà'm vìvar s'la vita l'è acsè, n'atra vòlta, qvésta chè l'è l'ultma canta ch'a t cant, cl'ucaśiòṅ chè l'è 'n turmènt, cla capèla chè l'è 'n bijoux. Ciàp'l in dal cûl cun chi 't vō tè, n'atra vòlta my heart is blue, se cal cōr chè 'l armàgn da par lò tè và a ciapàr-'l in dal cûl cun chi 't vō tè, n'atra vòlta a gh'ò da baśàr-at, n'atra vòlta a gh'ò da gusàr-at, a n fà gnint se pò a m pintìs, se pò tè ta n m dà più a mènt.|Vafanculo con chi vuò tu, 1984|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA=(Napulitàṅ)/{{En}}}}
{{Album }}
Cantasquallor (id.) l'è na racòlta dal grup di Squallor ch'la mét insém di pès vgnû fóra in di disc Troia, Palle, Tromba, Mutando, Scoraggiando, Arrapaho, Uccelli d'Italia e Tocca l'albicocca. La cupertìna dal disc la móstra 'n àśan vistî 'd blù sintâ su na scrana ch'al fuma 'n sìgar e ch'al scólta “Curnutone!” in sal gira-disc.
'L è stâ publicâ in dal 1986.
Culegamènt estéran
}}
941 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
370 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 370, mo invéci 'l an 370, 't ê da 'ndèr chè) Al 370 (terśeintestànta, trecentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 369 (terśeintessantanōv) e 'l vin prìma dal 371 (terśeintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintestantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
195 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 195, mo invéci 'l an 195 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 195 (seintnovantasìnc, centonovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 194 (seintnovantaquàter) e 'l vin prìma dal 196 (seintnovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintnovantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.catholic
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2016.
1093
Al 1093 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
45
Al 45 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
.aco
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
Louisville
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Louisville (a s lèś /ˈluː.əvəl/ o /ˈlʊvəl/ o /ˈluː.ivɪl/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad setsènt-ssantamìla abitànt a 'l incìrca, la più granda dal stat dal Kentucky e la 30śma dal paéś. La s cata in dla cuntèa ad Jefferson, a 'l cunfîṅ cun 'l Indiàna, e l'è stada fundàda in dal 1778 in unōr dal rè ad Frància Gigét XVI ad Burbòṅ.
In sità a và fòrt l'indùstria dal tabàc, dal burbòṅ e di traspòrt in nâṿ esénd che par Louisville a gh pasa 'l fiùm Ohio. A difarènsa dal stat dal Kentucky in generàł, in dua stand a i dat dal censimènt dal 2000 i biànc i rìvav'n a 'l 90,1% e i nég'r a 'l 7,3%, in sità la gint ad culōr l'è 'n tèrs dla sò pupulasiòṅ.
Al sò sìndig, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Greg Fischer.
Culegamènt estéran
}}
14 p.d.C.
Al 14 prema ’d Crest l é un ân dal I séchel dal Calendêri gregorian.
Quello che gli uomini non dicono (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film che tut cal dóni i gh'arévan da védar.|Tagline dal film}}
Quello che gli uomini non dicono (Qvél che chi óm i n dìśan briśa) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 2006 dla Nicole Garcia.
La pelìcula, preśentàda a 'l 59śum Fèstival ad Cannes, l'è custàda dagnóra òt migliòṅ ad dòlar e la 'n à fat sù òṅ da piò.
Sunt
Jean-Louis Bertagnat (Jean-Pierre Bacri) 'l è 'l sìndig dna sitadìna a nòrd dla Frància ch'la dà su 'l Ucéan Atlàntic. Al pulìtig 'l è in campàggna eleturàla e 'l urganìśa na cunferénsa stampa davànti a i giurnalìsta c'n al prufesōr Mathieu Darrois (Patrick Pineau), paleuntòlug famóś a livèl mundiàl ch'l è péna rivâ in dal paéś in du 'l è nâ par tgnir un seminàri su di scâṿ ch'l à fat in gir p'r al mónd. Al sò culaburadōr Ballhaus (Jérôme Robart) al 'l è andâ a tōr a la stasiòṅ dòp un viàś in Lussembûrgh. Su 'l trêṅ, insém a 'l sò amìg Thierry (Grégoire Leprince-Ringuet), a gh'éra anc al śugadōr ad tènis Adrien Thomas (Arnaud Valois) ch'l à péna pardû la finàl dal Master Mila 'd Parì-Bercy.
Faghénd un gir a 'l istitùt Descartes, Mathieu 'l arcgnós al prufesōr ad siénsi Pierre Salingier (Benoît Magimel) che na vòlta al fava part dal sò grup. Chi lò adès al s è spuśâ cun na finlandéśa ciamàda Nora (Minna Haapkylä) ch'la gh mét i còran cun Serge Torres (Vincent Lindon), fiśiuterapìsta pàdar 'd òṅ di sò studènt, Charlie (Ferdinand Martin), ch'al s è stufâ 'd sò mujēr (Valérie Benguigui). Anc al sìndig al gh'à n'amànta, na śōvna 'd vint-sinc an ciamàda Séverine (Sophie Cattani), ma 'l sò staff al gh cunsìlia 'd mulàr-la par via di elesiòṅ ch'i èṅ drē a rivàr.
In chi dè lè Joss (Benoît Poelvoorde), ch'al lavóra da camarēr in un bar cun na sala da bal, al strulga 'n piàṅ par fargàr un televiśōr nóṿ a na vècia, cun 'l ajùt 'd 'n àrab ciamâ Mo (Samir Guesmi) cgnusû in di fèr-vèć.
Culegamènt estéran
}}
Toxoplàśma góndi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Toxoplàśma góndi (nóm sientìfic “Toxoplasma gondii”) 'l è 'n parasìta protozoo prutìsta dal gat (òspit definitìṿ) e 'd atri bèsti a sangṿ cald cuma i mamìfar (sórag, nimài e via dascurénd), gl'uśèi e 'l óm ch'al pōl dvintàr al sò òspit intermèdi quànd al s bèca la Toxoplaśmóśi. Anc al gat al pōl śugàr al rōl d'l òspit intermèdi cumpàgn a chi àtar mamìfar s'al magna di oocìsti stramnàdi in dla mèrda invéci che dal cìsti da la carna dal sò vitmi.
1663 (nùmer)
{{Metacaixa
Toxoplàśma góndi
Al parasìta al fà part dla famìja di Sarcocystidae e 'l è la sōla spécie dal gènar Toxoplasma ch'a sa cgnós a 'l dè 'd incō.
1663 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1663, mo invéci 'l an 1663, 't ê da 'ndèr chè) Al 1663 (milseseintessantatrī, milleseicentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1662 (milseseintessantadū) e 'l vin prìma dal 1664 (milseseintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintessantatriéśim post.
Toxoplàśma góndi
Al cicclo 'd vita dal Toxoplàśma góndi al taca quànd al gat al s infèta magnànd dla carna cun dèntar dal cisti. In dal stómag i sûg gàstric i dìsfan la cisti librànd acsè 'l parasìta ch'al pasa in dal sò budèli in dua dvintâ adûlt al s multìplica cun la riprudusiòṅ sesuàla faghénd di oocìsti ch'i miśùran 10x12 micron e ch'i vènan cagàdi via c'n i pét. Qvést a sucéd sōl p'r una o dū stmani dòp l'infesiòṅ. Fóra dal còrp dal gat i gh métan dū dè a maduràr e dvintàr bòni p'r infetàr 'l òspit intermèdi.
1663 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Toxoplàśma góndi
Quànd chi lò al i manda śò catànd-i in gir o magnànd dla carna infèta (cun dal cisti dèntar cum a pōl far 'l óm) al s bèca 'l mâł. I parasìta i śbuśìs'n al budèli e i pàs'n in dal sangṿ ch'al gh sarvìs par rivàr dapartùt, specialmènt in dal cèluli di tesû in dua i s multìplican dvidénd-'s in dū e pò in quàt'r e in òt in fiṅ tant ch'la cèlula la sćiòpa.
L'è la prima faś dal mâł in dua, spétand ch'al sistéma imunitàri al faga gl'anticòrp, a pōl vgnir la févra, sèns cuma 'd “òs śbragâ”, giàdli grôsi acsè cuma 'l fégat e la milsa, stufìśia, mâł ad tèsta e a la góla. S'al parasìta al riva a i òć a s pōl anc armàgn'r òrub parchè la rétina la ténd a far infesiòṅ anc dòp di an. I sugèt ch'i gh'aṅ al diféśi débuli, parchè p'r eśèmpi i aṅ fat di trapiànt, parchè i gh'àṅ 'l AIDS o i èṅ di vèć tarulî, i rìsćian ad bcar-as di brut mâi a 'l sarvèl o 'd murìr. Dòp soquànti stmani però al sistéma imunitàri al gh la cava a cumbàt'r al parasìta (secónda faś dal mâł) ch'al fà più fadìga a multiplicàr-as e par prutéś'r-as al s sèra dènt'r a na cisti in di mùscui o in dal sarvèl. In gènar la Toxoplaśmóśi in d'l óm la và avànti acsè par di an faghénd pôc dan. S'a s mala na dóna ch'la gh'à 'd avér fiōl 'l è invéci 'n bèl prubléma parchè 'l parasìta al pōl tacàr la cretinìśia a 'l putèṅ o cauśàr 'n abòrt.
Quànd al gat al magna la carna infèta al dvènta 'l sò òspit definitìṿ srand al sérć. I padròṅ di gat i gh'aṅ da pulìr da spés l'altéra in dua al sò bèsti i càgan, lavànd-'s anc al maṅ cum a ś dév p'r a n andàr minga in a risć ad malàr-as dla toxoplaśmóśi. Adès p'r al fat ch'i gat dumèstic i màgnan praticamènt sèmpar dal magnàr cumprâ cuma qvél in dal scatuléti o in dal busti, al perìcul al s è arbasâ dimóndi spustànd-'s invéci in di gat salvàdag.
A s è vist pò ch'i sórag, quànd i ciàp'n al parasìta, i dvèntan sfaciâ e i n gh'aṅ piò paùra di gat tant ch'in scàpan minga via quànd i sèntan 'l udōr dla sò pisa. A sucéd acsè ch'al Toxoplàśma góndi al fà in manéra ad pasàr facimènt a 'l sò stadi finàł parchè p'r al gat 'l è dimóndi fàcil magnàr di sórag imbambî. In di óm invéci al parasìta al pōl far dvintàr mat o schisufrènig i malâ o parsuàd'r al dóni a cupàr-as.
P'r arbasàr al risć ad ciapàr al parasìta a gh'è sèmpar da cōśar bèṅ la carna e da lavàr-as bèṅ dòp ès'r andâ fóra parchè a s pōl tucàr quèl in dua i aṅ cagâ dal bèsti malàdi librànd acsè di oocìsti dal Toxoplàśma góndi.
Àtar prugèt
}}
1053
Al 1053 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Delaware
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Delaware (a s lèś [ˈdɛləwɛər] in Inglés, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata su 'l ucéan Atlàntic, in na penìśula ciamàda Delmarva. Al fà part dla regiòṅ di Stat d'l Atlàntic Mèdi, in dla còsta èst dal paéś. Al cunfìna a sud e a òvest c'n al Maryland, a nòrd-èst c'n al New Jersey e a nòrd cun la Pennsylvania. Al sò nóm al daśvîṅ da Thomas West, III baròṅ De La Warr, nòbil ingléś e prim guvernadōr culugnàł dla Virgìgna.
'L è 'l secónd stat più pìcul (6.452 km²) e 'l sèst cun manc abitànt dla nasiòṅ, c'n i sò nuvsènt-mila abitànt a 'l incìrca, ma anc al sèst più pîṅ stóp. Al sò rèdit par parsòna, ad 34.199 dòlar, 'l è 'l nôn di Stat Unî. Al Delaware 'l è divìś in tri cuntèi (New Castle, Kent e Sussex) e in siquànta-sèt cumùṅ.
Al Delaware 'l è stâ una dal trédas culògni a tōr part a la rivulusiòṅ americàna e 'l 7 ad Dicémbar dal 1787 'l è stâ 'l prim stat a ratificàr la Custitusiòṅ di Stat Unî. 'L è par quàl lè ch'al s è meritâ 'l scutmàj 'd Al Prim Stat. Al sò mòt 'l è „Liberty and Independence“ ch'a vōl dir „Libertà e indipendénsa“.
La sò capitàla l'è Dover ma l'è Wilmington la sò sità più granda c'n i sò stanta-dumìla abitànt. Da 'l 2009 al sò guvernadōr 'l è 'l demucràtic Jack Markell.
Culegamènt estéran
}}
La città delle donne
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La sità ad cal dóni 'l è 'n film su 'n óm ch'l invénta cal dóni.|Tagline dal film}}
La città delle donne (La sità ad cal dóni) 'l è 'n film franco-itagliàṅ dal 1980 ad Federico Fellini, vinsidōr ad quàtar „Nàstar 'd Argìnt“. Durànt la laurasiòṅ dla peliculà, 'l atōr Ettore Manni 'l è mòrt a 'l impruvìś a 52 an esénd che méntar 'l éra drē a pulìr al sò sćiòp a gh'è partî 'n cōlp ch'al 'l à cupâ.
Sunt
Marcello Snàporaz (Marcello Mastroianni), durànt un viàś in trêṅ, al buta 'l òć su na dóna (Bernice Stegers) ch'l'è drē a trucàr-'s in dal cèso. Esénd ch'la gh piàś dimóndi, al s fà avànti par na ciuladìna sèg anc s'l è bèla spuśâ cun l’Elena (Anna Prucnal). La dóna a pâr ch'la gh astìs mo pò la s in và in quàt'r e quat'r òt parchè l'è rivàda a destinasiòṅ. Dòp èsar śmuntàda śò in na farmàda in mèś a campàggna, 'l óm al gh tîṅ adrē e 'l riva in 'n albêrg pîṅ 'd dóni ch'a gh'è 'n evènt ad feminìsti rabìdi e dimóndi lèśbichi.
Quànd al capìs che cal dóni là i n al vólan mia lè, tacànd anc a dar-'g adòs, Snàporaz al decìd ad far-as dar un pasàǵ da 'n dunòṅ in mòta (Jole Silvani) mo chi lē, invéci 'd scarusàr-'l in stasiòṅ, la 'l pòrta a cà sua par gusàr-'s-al. 'L óm al scapa via ma 'l finìs p'r incruśàr un grup ad ragàsi strani ch'i tàc'n a cùrar-'g adrē c'n al sò màchini.
Snàporaz al s lóga alóra in na vila in mèś a 'l bòsc 'd un santòṅ dal sès, al dutōr Katzone (Ettore Manni). Chi lò 'l è 'n masć da na vòlta, dimóndi malnét, ch'al tîṅ al registrasiòṅ àudio dal sò gusàdi, ligàdi a 'l fóto dal dóni ch'al s è purtâ a lèt. Adès 'l à urganiśâ na fèsta esénd rivâ a déś-mila. A la fèsta a gh'è anc l’Elena.
Culegamènt estéran
}}
.gea
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
UNIMED
L'Uniôun dagli Universitê dal Mediteran (Mediterranean Universities Union in ingleis) in lètri UNIMED, l’e ’na reida ed universitê nasûda in dal millnovseintnovantun. Fan perta ed la reida ceint vintset universitê che dan in dal Mediteran.
Colegamèint d'ed fōra
Sît Internèt ed l'UNIMED
44
Al 44 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
.aaa
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
1308 (nùmer)
{{Metacaixa
Straśbûrg
{{Metacaixa
1308 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1308, mo invéci 'l an 1308, 't ê da 'ndèr chè) Al 1308 (mileterśeintòt, milletrecentootto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1307 (mileterśeintsèt) e 'l vin prìma dal 1309 (mileterśeintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileterśeintotéśim post.
Straśbûrg
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Straśbûrg (in Itagliàn Strasburgo, in Francéś Strasbourg, a s lèś /stʁaz'buʁ/) l'è na sità dla Frància dal nòrd-èst ad 276.136 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt dal Bas Rên in dla regiòṅ dl'Alsàzia, davśèṅ a la Germâgna. Al sò nóm a vōl dir “La sità dal stradi”.
1308 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Straśbûrg
L'è divìśa in quatórdas quartēr e l'è la nòna più granda dal paéś. La sità ad Straśbûrg 'l è la capitàl pulìtica dl'Europa e lè a gh'è al parlamènt (da 'l 1952) e 'l cunsìli (da 'l 1949) dl'Ugnòṅ europea.
Al sò sìndic 'l è al sucialìsta Roland Ries, in carga da 'l 2008. In dal 1792 in dal sità 'l è stâ scrit par Claude Joseph Rouget de Lisle 'l inn francéś.
Àtar prugèt
}}
730 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 730, mo invéci 'l an 730, 't ê da 'ndèr chè) Al 730 (setseinttrèinta, settecentotrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 729 (setseintveintnōv) e 'l vin prìma dal 731 (setseinttreintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseinttreintéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Jair Bolsonaro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Jair Messias Bolsonaro, cunusid apëina tàme Jair Bolsonaro (Glicério, São Paulo, 21 ed märs dal 1955) l'è un'ex militär, e dal prèm da znär 2019 advantarä al presidëint dal Brasil.
Biugrafía
Nasíd a Glicério in dal 1955 da 'na faniglia c'la gniva da la pruìncia ad Pàdua, al s'è diplumä a l'Acadèmia Militar in dal 1977.
All'è depütä brasigliän dal 1991. Al 28 d'utùbar dal 2018 all'è stä elètt presidëint dal Brasil. All'è dvantä üficialëint al prèm da znär dal 2019.
Cùì ad l'upusisiòn, ig'dìzn adrè call'è fasìsta e alla ciàman al Trump brasigliän.
Ligàm ad fora
}}
Giüsepp Donati
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Giüsepp Donati (Bûdri 2 ad dicëimbar 1836 - Milàn 14 ed znèr 1925) all'è stã un müsicita itagliën, call'ha invantä l'ucarina.
Nòti
}}
15 p.d.C.
Al 15 prema ’d Crest l é un ân dal I séchel dal Calendêri gregorian.
1044
Al 1044 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 890
I an 890 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 890 infìn a 'l 899 ciapê dèinter.
942 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 942, mo invéci 'l an 942, 't ê da 'ndèr chè) Al 942 (novseintquarantadū, novecentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 941 (novseintquarantùn) e 'l vin prìma dal 943 (novseintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintquarantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Febbre da rigore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Tut i cōlp i èṅ parmìs!|Tagline dal film}}
Febbre da rigore (Févra da rigōr) l'è na cumèdia francéśa dal 2002 ad Fabien Onteniente ambintàda in dal mónd dal fólbar.
In dal film a gh'è soquànt camèo 'd persunàǵ famóś cuma Luis Fernández, Ronaldinho, Lilian Thuram e Jean-Pierre Papin.
Sunt
Tibor Kovacs (Lorànt Deutsch) 'l è 'n ragàs cun di urìgini ungheréśi ch'al s cata in parśòṅ a Fleury-Merogis par di reàt da pôc. Esénd dimóndi brâṿ a śugàr a balòṅ, al sò cumpàgn ad sèla Manu (Samuel Le Bihan), prima 'd èsar mandâ lìbar, al gh śibìs ad far-ag da prucuradōr par catàr-ag na squàdra impurtànta dal campiunàt francéś e parmétar-'g acsè ad rivàr a èsar prutagunìsta in dla nasiunàł di galét, ch'al sarév pò 'l sò sógn.
Dascurénd c'n al sò amìg Angelo (Ticky Holgado), titulàr dna piserìa a Arpajon, chi lò al gh cunsìglia ad far-as jutàr p'r Alain Colonna (Gérard Lanvin), prucuradōr famóś e fradèl ad sò mujēr Sylvie (Isabelle Nanty) ch'la fà l'alenadōra e la purtéra in dla squàdra 'd balòṅ dal fémni dal paéś, piutòst lòfi specialmènt in diféśa.
Al prubléma 'l è ch'in cal méntar la màdar dal ragàs (Maaike Jansen) la gh'à fat firmàr un cuntràt c'n un prucuradōr rivàl, Oscar Marbello (Gérard Darmon). Pasâ a 'l Paris Saint-Germain dal presidènt Spizner (Wladimir Yordanoff), un migliardàri ch'al vrév vìns'r incòśa, Kovacs al fà 'l sò debùt in Champions League cónt'r al Barcelóna tulénd al pòst dla star Michael Sylvain (Stomy Bugsy), infurtunâ. Al ragàs al séggna dū gòi, dedicâ a la sò muróśa Eva (Mareva Galanter), faghénd vìns'r i pariśèṅ 3-2 e dvintànd na star.
Culegamènt estéran
}}
Bulugnéṅna
La Bulugnéṅna (in itagliàn Bolognina) l’é un vèc' quartîr sturicamänt uprèri dla zitè ed Bulåggna, incû dränt dal pió grand quartîr Navélli. L'é cal cun pió furèst ed tótta la zitè, żå da che int al sô intêren aj s câten emigliàn, itagliàn, àreb, zinîṡ, indiàn, albanîṡ, rumên e èter.
La s disténngv par la lónnga da i èter quartîr bulgnîṡ par l arméṡṡd ed żänt ed tótti äl fâta ch'i i vîven insàmm: i furastîr qué i én asquèṡ i pió, se ågna grópp ètnic a fóss catè daparló (i én pió o manc un quèrt dla populaziån arṡidänta. Ai é anc na móccia d itagliàn nè fòra d Bulåggna; a s distenngv anc pr al fermänt culturèl e puléttg dal sô intèren, âl ispîrit spiparlén di ṡbandêren ch'ai én in gîr, frótt dal méss'c asquèṡ pèr pèr stra di natîv dla Bulugnéṅna, furastîr e żûven gnó in zitè pr istóddi o par lavurèr, sänza tgnîr da cånnt däl ideulugî d Sinésstra, bän ispàss anc estrêma, bän istrumnè int al riån.
1045
Al 1045 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
43
Al 43 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
.viva
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
.stcgroup
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
1111 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1111, mo invéci 'l an 1111, 't ê da 'ndèr chè) Al 1111 (mileseintùndeś, millecentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1110 (mileseintdēś) e 'l vin prìma dal 1112 (mileseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseintundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Hot in the Shade
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}