cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angelique Kerber
Caréra
In dal 2016 la sarnìs al Premier ad Brisbane par vèrar la stagiòṅ. A 'l prim tùran la và in a risć 'd andàr fóra subìt cun la Camila Giorgi ma dòp na suspensiòṅ par la piōva la vins gl'ùlt'm òt śōg ad fila e la partìda par 5-7 6-3 6-0. In séguit la bat la Madison Brengle par 6-3 6-0, l'Anastasija Pavljučenkova par 6-4 6-4 e la Carla Suárez Navarro par 6-2 6-3 ma in finàl la cata la sò bistiàsa négra, la Viktoryja Azaranka, ch'la vins sèg par la sèsta vòlta su siē, 6-3 6-1 al puntéǵ. A Sydney la n śōga mia par precausiòṅ al sò incónar dal secónd tùran cun l'Ekaterina Makarova e la và subìt a Melbourne in dua la tedésca la vins al sò prim tìtul Ślam baténd una adrē a cl'atra la Misaki Doi par 6-7 7-6 6-3 (salvànd un match point cóntar), l'Alexandra Dulgheru par 6-2 6-4, la Madison Brengle par 6-1 6-3, l'Annika Beck par 6-4 6-0, la Viktoryja Azaranka par 6-3 7-5, la Johanna Konta par 7-5 6-2 e la Serena Williams par 6-4 3-6 6-4.
Culegamènt estéran
}}
Il nostro Natale
{{CITAZIONE|Dòp NEW ROSE HOTEL, CALIFORNIA e FRADÈI, al gran regìsta Abel Ferrara al tórna c'n un ritràt amâr e ch'al fà inchietìr dna famìja fóra d'l urdinàri.|Tagline dal film}}
Il nostro Natale (Al nòstar Nadâł) 'l è 'n film dramàtic dal 2001 'd Abel Ferrara.
'L è stâ preśentâ a 'l 54{{sup|śum}} Fèstival ad Cannes, in dla sesiòṅ „Un Certain Regard“.
Sunt
A sém p'r al fèsti 'd Nadâł, a New York. Na còpia 'd śōvan uriginària dal Sènt'r-Amèrica l'è drē a preparàr-as par la serimògna faghénd na scapàda a 'l Rockfeller Center. 'L óm (Lillo Brancato) al fà 'l spaciadōr, al taja la dròga in cà e pò al la vénd in bustìni. La dóna (Drea de Matteo) invéci l'è in pinsēr parchè la n è minga bòna 'd catàr la bàmbula „Party Girl“ che sò fiōla pìcula, la Lisa (Lisa Valens), la gh'iva dmandâ par rigàl.
Méntar chi lē l'è fóra par pascàr-la in tut i negòsi, un delinquènt rivàł 'd sò marè (Ice-T) 'l al rapìs par dmandàr un riscàt.
Culegamènt estéran
}}
17 (nùmer)
Superstisiòun
A gh'è dla gint, anca in di Paéś diferèint da 'l noster, ch'i n'vólen mìa sintìr ciacarèr dal nùmer 17, perchè i pèinsen ch'al porta sfurtùna, e dòunca i fan de tùt per schivśèrel, e sovertùt quand a s casca ed venerdè 17, tùt i vrèven ch'al pasìs subìt.
Colegamèint estèren
}}
.yun
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
La morte ti fa bella
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è dla gint ch'la farév incòsa p'r armàgnar śōvna par sèmpar. Ma la Madeline Ashton e la sò vècia 'mìga Helen Sharp i èṅ drē a 'ndàr tròp in là.|Tagline dal film}}
La morte ti fa bella (La mòrt la t fà bèla) 'l è na cumèdia négra americàna dal 1992 ad Robert Zemeckis, vinsidōra 'd un Prèmi Òscar in dal 1993 p'r i efèt speciài.
Custàda sinquànta-sinc migliòṅ ad dòlar, la n à fat sù sènt-sinquànta a 'l incìrca.
Sunt
L'atōra bèla ma lòfi Madeline Ashton (Meryl Streep) la fréga al muróś, al dutōr Ernest Menville (Bruce Willis), a la sò vècia cumpàgna ad scóla, adès scritōra, Helen Sharp (Goldie Hawn). Chi lē la patìs 'n eśaurimènt narvōś, la mét sù di chilo e l'è custréta a far-as curàr in clìnica, ma la gh la giùra.
Dòp soquànt an ad matrimòni però la vita dla Madeline cun Ernest l'è 'n diśàstar. Lì lò, ch'al gh'à 'l visi dal bévar, al s è ardùt sōl a lavuràr cun i còrp dal star mòrti, meritànd-as al scutmàj ad becamòrt dal star. Lì lē invéci l'à tacâ a dvintàr vècia e la sò belésa l'è drē a 'ndàr via.
Quànd a vèṅ al dè dla preśentasiòṅ 'd un lìbar dla Helen, la Madeline la decìd 'd andàr-ag par tōr in gir la sò vècia 'mìga, cardénd ch'la sia incóra na budlòna, ma a n è minga acsè parchè qvala là la pâr un figurèṅ e anc più śóvna. Al dū dóni i fànan finta 'd ès'r amìghi e i s faṅ di cumplimènt fals, la prima la la ciàma Hell (infèran), ch'l'àtra Mad (mata).
Na sira l’Helen la và a cà dal sò vèć muróś Ernest, quànd la Madeline la n gh'è briśa, e la gh śibìs ad cupàr sò mujér par psér acsè turnàr insém e èsar cuntènt 'l un cun cl'atra. In cal méntar l'atōra la và in un salòṅ ad belésa ad Beverly Hills par turnàr incóra a èsar cuma prima. Lè la cata la Lisle Von Rhoman (Isabella Rossellini) che, in cambi ad dimóndi bèsi, la gh prumét 'd armét'r-la a pòst. E l'è qvél ch'a sucéd pò dabòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Leone di Lernia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Sono andato in Rai per fare una canzone, un sacco di persone che fan la file... Sono andato da Costanzo e mi ha preso con la panza, sono andato da Corrado e nemmeno mi ha guardato, sono andato da Mengacci e mi ha preso sotto bracci, c'era pure Boncompagni e con lui ho fatto il bagni, all'entrata della Rai c'era sempre la Raffai, nel programma di Biscardi si parlava di miliardi, quando ho chiesto di cantar mi han mandato a cag..., di Pippo Baudo c'è n'è uno, tutti gli altri son nessuno.|A sòṅ andâ a la Rai par far na cansòṅ, un sac ad gint ch'i faṅ la fila... A sòṅ andâ da Costanzo e al m à ciapâ cun la pansa, a sòṅ andâ da Corrado e al n m à gnanc vdû, a sòṅ andâ da Mengacci e al m à tòlt sót bras, a gh'éra anc Boncompagni e a-j-ò fat al bagn sèg, a 'l ingrès dla Rai a gh'éra sèmpar la Raffai, in dal prugràma ad Biscardi a s dascurìva ad migliàrd, quand a-j-ò dmandâ ad cantàr i m aṅ mandâ a cag..., ad Pippo Baudo a gh 'n è òṅ, tut chi àtar i èṅ ninsòṅ.|Pippo Baudo, 1998|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Biugrafìa
Al pugliéś Leone di Lernia al sa stablìs da śóvan a Milàṅ laurànd p'r un sac ad tèmp cuma cantànt dialetàł còmic in soquànti televiśiòṅ ad cal bandi là. In dal 1975 al taca la sò carèra da cantànt c'n al sìngul Gaccia ad'ave/Spuosatiella geuvè. In particulàr "Gaccia ad’avè", cover in dialét pugliéś dla famóśa “I gotcha” ad Joe Tex, al móstra a tut al sò stîl: tōr na canta in ingléś cambiànd-'g al tèst cun òṅ di suo, demensiàł e in itagliàṅ o in dialét pugliéś. in dal 1979 al canta i braṅ „La megghiaire sfaticata“ e „Ce vuò ce fè“ p'r al film Sabato, domenica e venerdì.
In di an Utànta al s fà véd'r in di schérum dla Rai miténd-as da drē a i giurnalìsta inviâ a far i culegamènt da San Siro par 90º Minuto. In di an Nuànta al tōś part a 'l prugràma radiufònic ad Radio Monte Carlo "Fausto Terenzi Show" insém a Fausto Terenzi e Paolo Dini.
Da 'l punt ad vista muśicàł, Leone al fà vgnir fóra di disc quài Super Leone, Leonemania e Re Leone di Lernia in du i s càtan soquànti dal sò cover più famóśi cuma “Ra ri ri ra ra ra, pesce fritto e baccalà” (“Gypsy woman” ad Crystal Waters), “Magnando” (“Bailando” ad Paradisio), “Chille che soffre” (“Killing me softly” di Fugees), “Tu sei ignorante” (“Zombie” di Cranberries), “Uè paparul maccaron” (“Pump up the jam”, di Technotronic), “Te sì mangiàte la banana” (“The rhythm of the night” ad Corona), “Melanzan” (“Turn around”), “Pippo Baudo” (“Think about the way” 'd Ice MC), “Da Como a Lecco” (“Lick it”) e “Giuan” (“Short dick man”), qvisti chè dal grup di 20 Fingers.
In dal 1997 al fà 'l caplìsta p'r al partî dla Léga 'd asiòṅ meridiunàla ch'la dava 'l sò apòǵ a Giancarlo Cito cuma candidâ a sìndic ad Milàṅ ma al vèṅ trumbâ. In dal 1999 al taca a far la spala in dal prugràma radiufònic "Lo zoo di 105" su Radio105, cundót par Marco Mazzoli, Fabio Alisei, Pippo Palmieri, Wender, Paolo Noise e Gibba. Leone al canta al sò cansòṅ, al fà dal parudìi e al s lasa andàr a i sò atàc ad cretinìśia.
In dal 2006 'l à fat part dal prugràma L'Isola dei Famosi, cundót par Simona Ventura, tulénd al pòst ad Massimo Ceccherini ch'l éra stâ mandâ via p'r avér tirâ dal madóni in dirèta. Da 'l 6 ad Dicémbar dal 2008 'l è in dla traśmisiòṅ "105 Non Stop" insém a Ylenia Baccaro e Max Brigante.
Àlbum
Cuma Leone Di Lernia e la sua new rock band:
Cuma Leone di Lernia
Culegamènt estéran
}}
Vêreb
Lēser ânca:  al sugèt e l'espansiòun dal sugèt
Avèir
habe>a; habē>''(av)î; habēre>ar
Pregasi controllare latino per futuro. Dovrebbe derivare da habitus + habeo, -es, etc.
Elèinc ed nùmer perfêt
Chè 'd séguit, 'l elèinc di nùmer perfêt cgnusû infîn a incō, cun anca 'l esponèint p di prìm ed Mersenne ch'al i costruìs ind l'espresiòun 2p−1× (2p − 1), indû (2p − 1) 'l è al prìm ed Mersenne. Tùt i nùmer perfêt i gh'àn cla forma chè. Infìn a 'l 2015, a s è rivê a cgnùser 48 nùmer perfêt in tùt.
I nùmer perfêt elenchê chè in sìma i ìn quī ch'a s cgnùs infìn a 'l 2015. Se in dal futûr a in gnarà catê un quelchidùn èter, a 'l se prà śuntèr dôp o fórsi da mêś, ai ùltem quàter. Difât al GIMPS 'l à dìt che infîn a 'l 8 novèmber dal 2014 al catamèint 'd èter prìm ed Mersenne (e dòunca 'd èter nùmer perfêt) 'l è stê completê infîn ai prìm 44 edl elèinc.
Caconde
Caconde a l'è 'na sitadëina dal Brasil in dal dal Stä ad São Paulo.
La gh'ha 18.940 abitant (2004), e al sa tröva a 860m d'altësa. All'è in d'la Serra da Mantiqueira.
Ùngia
{{Metacaixa
Egli ùngi (unghie in itagliàṅ) gl'ìn el perti duri 'd sóv'r a la pùnta di dî, in del màṅ e in di pē di òm e 'd dimòndi bésti.
La cura dagli ùngi
Egli ùngi i crèsen sèimper, cum'anca i cavî, e dòunca i gh'àn biśògn 'd èser scurtèdi prìma ch'i daghen fastìdi o ch'i n'gh'àpien da ròump'r-es. Ùn al s'i pōl scurtèr da per lò o dmandèr al servìsi a na pedicure o a na manicure. Egli ùngi più delichèdi gl'ìn quìli di pē, vist che quischè i gh'àn da stèr acsè tant tèimp dèint'r in dal scherpi: a dvèinta dimòndi importànt tgnìr-i curèdi, perchè quìli di pē i prèv'n andèr incòunt'r a di malàṅ, c'ma 'l incarnimèint ed l'ùngia dal dî grós o anca tór sù di fùnś, pò difìcil da mandèr vìa.
Noti e referèinsi
}}
Sân Pelgrèin (Rèz)
Sân Pelgrèin, (San Pellegrino in italiân) l’êra ‘na vècia "véla" dal cmûn ed Rèz adèsa l’é un quartêr ed la sitê e l’é a 2,5 chilômeter dal cèinter.
.jcp
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Sân Pelgrèin (Rèz)
La cêṣa parochiêla l’é stêda fundêda cme uratôri bèle int l’ân 857 l’é dvintêda parôchia int al 1791. La fōrma d’adès la s’arfà al 1776.
Ind i lochêl dal fabrichêt atâch a la cêṣa a s’é tgnû la préma riuniòun dal CNL ed Rèz cun la preṣèinsa ed còl ch’l’êra al pâroch d' alōra Muns. Angelo Cocconcelli.
Nôta: sta pâgina ché l'é stêda inviêda cun na tradusiòun da it:San Pellegrino
Bàla
Onna bâla la pôl èser tri cosi
Albanî
L'Albanî (denuminaziån uficièl: Repóbblica d'l Albanî, in albanais: Republika e Shqipërisë, in IPA ) - in albanais ciamè pò Shqipëria l'è un pajais d'la Penîsla Balcànica, int'al sudèst dl'Euròpa.
La cunfénna a sîra ed såura cól Månt naigher, a maténna ed såura cól Kosovo, a maténna cun la Macedonia e 'd såtta cun la Grécia. Äl só marénni i én mujè dal Mèr Adriâtich e Iòni.
L'Albanî l'è 'na Repóbblica Parlamentèr, al prémm minîster adès l'è Edi Rama (elèt dal 2013), al Presidänt d'la Repóbblica invêzia l'è Ilir Meta (elèt dal 2017).
La capitèl d'l'Albanî l'è Tiràna. La langua uficièl del pajais l'è l'albanais.
Chiviōl (Rèz)
{{Metacaixa
Chiviōl (Villa Coviolo in italiân ) l’é óna dal vèci véli ed Rèz dvintêda un quartēr ed la sitê, l’é a  4 chilômeter e a sîra dal cèinter, la se şvilópa per la grôsa pêrt lòngh al véi Carlo e Nello Rosselli e Bartolomeo da Sassoferrato, 'na vôlta cgnusûdi cme "strêda dal Meilòngh".
Stòria
Vèla Chiviōl l’é arcurdêda per ‘na viulèinta batâlia sustgnûda, int al 1023, dal marchèiṣ Bonifacio e só fiōl Corrado ed Canòsa, cûntra soquânt sgnōr lumbêrd, che gh’îven fât ‘n’imbuschêda, e l’é arcurdê cun al nòm ed Cuvilio in ‘na dunasiòun fâta al cunvèint ed Sân Prôsper int al 1046. Int al 1447 l’é dvintê un cmûn da per ló mó, dôp, l’é stê més insèm a còl ed Rèz, pó cun Rivêlta e in fîn int al 1815 incòra, e per sèimper, cun còl ed Rèz.
La cēşa
La cēşa parochiêla ed Chiviōl l’é stêda tirêda só tr’al 1723 e al 1745. Dedichêda a i Sânt Gervasio e Protasio, la gh’à ind al só intêren ‘na stâtva ed mêlmer ed Sânta Bêlbra, a’s pèinsa ch’ la sia ed Prospero Sogari ciamê il Clemente, e un quêder dal Vandi dal 1742.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Coviolo trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
.htc
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
Freddie Mercury
{{Metacaixa
Uetersen
Uetersen(ˈyːtɐzən) l è na cmónna ed 18.101 abitànt in pruvénzia ed Schleswig-Holstein in Germâgna.
Freddie Mercury
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Uetersen
Superfìsi: 11,43 km²
Freddie Mercury
{{CITAZIONE2|Sometimes I feel I'm gonna break down and cry (so lonely), nowhere to go, nothing to do with my time, I get lonely so lonely living on my own.|Dal vòlti a m sènt ad tacàr a piànśar (tut da par mè), gnanc un pòst in du andàr, gnint da far in dal mè tèmp lìbar, a stag da par mè, acsè da par mè, vivénd par mè cònt.|Living On My Own, 1985|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
Freddie Mercury (Zanzibar, 5 ad Setémbar dal 1946 – Lóndra, 24 ad Nuvémbar dal 1991), nóm 'd art ad Farrokh Bulsara, 'l è 'n cantànt e cumpuśidōr Rock ingléś, leader dal grup di Queen.
Cuma cantànt 'l è cgnusû par la sò vóś dimóndi fòrta e par la sò manéra ad star in sal palc, dimóndi stravagànta. Cuma cumpuśidōr invéci 'l à scrit soquànt di pès più famóś dal grup cuma «Bohemian Rhapsody», «Killer Queen», «Somebody to Love», «Don't Stop Me Now», «Crazy Little Thing Called Love» e «We Are the Champions». In śunta a 'l sò impégn c'n i Queen, in di an Utànta 'l à dâ vita a na caréra da par lò faghénd dū àlbum in studi, Mr. Bad Guy dal 1985 e Barcelona dal 1988, qvést chè cun 'l ajùt dal suprâna spagnōla Montserrat Caballé. Al sìngul umònim 'l è stâ la canta uficiàla di Śōg Ulìmpic ad Barcelóna dal 1992.
Biugrafìa
Farrokh al nas a 'l uśdàl ''Shangani Govt. Hospital'' ad Śànśibar, in alóra pruteturâ britànic, adès part dla Tanśàgna, al 5 ad Setémbar dal 1946. I sò genitōr Bomi e Jer Bulsara, 'd etnìa parsi, i daśvgnìvan da Gujarat, un stat dl'Ìndia ucidentàla, e i ìvan spatinâ in Àfrica par lavōr. In dal 1952 a nas sò surèla Kashmira Cooke.
A òt an al taca a 'ndàr a la scóla St. Peter's Boys School, un culéǵ britànic a Panchgani davśèṅ a Bombay. 'L è chè ch'i al tàcan a ciamàr Freddy. Al baghét, brav in diségn e anc in di spòrt cuma 'l hockey in sal prâ, la córsa, al pugilâ e al tènis da tàvul, al taca a studiàr piàṅ, faghénd anc dal cover ad Cliff Richard e ad Little Richard in un grup ciamâ The Hectics mis in pē insém a àtar quàtar sò cumpàgn, prima ad cambiàr scóla pasànd a la St. Mary's School ad Bombay.
'L arìv in Inghiltèra
A darsèt an Freddy e la sò famìja i gh'aṅ da bandunàr Śànśibar par via dla rivulusiòṅ in at. I vàn'n a star a Feltham in Inghiltèra. Chè al s iscrìv a 'l pòlitècnic 'd Isleworth faghénd in cal mént'r anc di lavursèṅ p'r al servìsi dal magnàr 'd 'n aeropòrt e al magaśinēr in un sèntar cumerciàl. Dòp avér tòlt al diplòma, a Ealing al cgnós Tim Staffell, sò cumpàgn 'd università e cantànt e basìsta 'd al grup di Smile, banda ch'la vdiva in di sò rang anc al chitarìsta Brian May e al baterìsta Roger Taylor. Freddy al gh dmanda ad far part anc lò dal grp, cuma secónd cantànt, ma al n gh la cava briśa e alóra al s śònta invéci a 'n grup ad Liverpool, gl'Ibex, ma al gh rèsta pôc parchè al ròbi i vànan mâl e la banda l'è custrèta a dasfàr-as in dal 1970.
A séguit dal fiàsc dal prim sìngul di Smile, Earth/Step On Me, Staffell al mòla 'l grup e al fà acsè pòst a Freddy. Chi lò al sarnìs un nóm nóṿ p'r al grup, Queen (Regìna), e anc par lò, Freddie Mercury, in unōr dal dio Mercùri. Adès a gh'è sōl da catàr al basìsta giùst. A vèṅ sarnî John Deacon in dal 1971 e al grup al partìs par na série ad cuncèrt in Curnuvàglia. In cal méntar Freddy al cgnós la Mary Austin, na ragàsa ch'la viv'rà sèg par sèt an.
c'n i Queen
}}
Vâl Padûṣa
La Vâl Padûṣa (Valle Padusa in italiân) l’êra ‘na lêrga zôna pantanōṣa ch’ la se ṣlarghêva a mezanôt e a mezdé dal Po (Padus in latèin).
Geograféia
La padòl Padûṣa la tuchêva, a mezdé, al teritôri ed Ravèna – Cêrvia e, a mezanôt, la rivêva fîn a Venèsia. La lagûna ed Venèsia e al vâli ed Cumâchi în còl ch’ a gh’ armâgn incô ed la Padûṣa
La situasiòun dal j âchev
Al Po l’êra al principêl purtadōr d’âchev; l’istès Po l’andêva dèinter int al mêr atravêrs la Padûṣa e, cun lò, chiêter fióm che dêven int la padòla. Per eṣèimpi, i fióm che gnîve zò da l’ Apenèin rumagnôl, che an ‘gh la cavêven mìa andêr a dêr int al Po, perché al piân ed la campâgna l’êra pió bâs, a finîven int la Padûṣa sèinsa arivêr int al mêr Adriâtich. Mò cun a lôr cuntènov purtêr âcva frèsca la mantgnîven vîva. A finîven in sté spropoṣitêda còunca d’âcva, al Sâvi, al Ròunch, al Muntòun e al Lamòun (fôto 1 e 2)
In mèz a la padòl a gh’êren dimòndi ìṣoli, che în stêdi pôst ed cumunitê umâni fîn da préma ed la Stòria. I prém abitânt de sté lêrga zôna a magnêven raîṣ, verdûra, frûta salvâdga, lât, pès e selvagîna.
A câṣva ed la cunfurmasiòun dal trèin, carateriṣê da lêrghi distèiṣi d’âcva, a stêven in dimòndi céch cèinter iṣolê, ciaschidûn ed quisché a fêven ‘na véta pió o mēno indipendèint da chiêter (fôto 3). Al lôr capâni êren fâti cun i materiêl che la natûra la zibîva: lègn, câni, êrbi sèchi, pantân.
Sté cà êren di palis atque virgultis, quacêdi ed câni ed padòl, cme la pavîra, ch’ le stêda druvêda, ânca se sōl ‘na quêlch vôlta, fîn a l’inési dal XX sècol.
Per dimòndi sècol sti spèc d’âcva êren i pûnt ed riferimèint ‘d un grând sistêma ed vâl ed pasâg tra la tèra fêrma e al mêr. Soquânti vâl êren navigâbili e permetîven ed rivêr al Mêr Adriâtich.
Cun al pasêr di sècol e al ritîr, pôch a la vôlta, dal j âchev, la pêrt cispadâna ed la Padûṣa l’é dvintêda ‘na furèsta, selva litana, o ed còsta, ch’ la se ṣlarghêva dal Po Primêr o dal Rèn fîn a la via Emélia, per bèin 50 méj.
Tra i cèinter principêl ch’es catêven inséma a ìsoli ind la padòl bisògna numinêr: Cumâchi, Frêra, Ravèna, Ruvîgh, Âdria, Argînta, Spîna, Pumpôṣa, Mulinèla e Portmagiôr. In pió a gh’êren al ìṣoli dóve a’s catêven al Delési estèinsi. Cme dîṣ la scréta inséma a la chêrta ed la fôto 2: Laguna antica del Po nominata PADUSA, quale, secondo l'itinerario d'Antonino inferito da Gasparo Sardi, estendevasi da Nonantola sino à Ravenna in longheza di miglia 60 e secondo il Prisciano in larghezza di no e più Miglia.
Incô l’ambiĵnt naturêl ed l’antîga Padûṣa l’armâgn in véta a Cumâchi e int al risêrvi naturêli protèti, cme l’òasi ed Vâl Sânta ed Campôt (Argînta) e l’òasi ed Pûnti Alberèit (mésa tra i lîd ed Ravèna ed Marèina Rumèa e ‘d Casêl Borsèti, òna dal j ûltmi forèsti ed pianûra d’Eurôpa e la pió grânda ed l’Itâlia.
Bunéfica
La bunéfica dal padòl l’é cumincêda cun al câmbi ed diresiòun dal fióm Rèn int al Primêr cun al schêv dal Chêv Benedetèin int al XVIII sècol, e pó dal Chêv Napoleônich int al 1807
Vōṣ corelêdi
Nôta: sta pâgina ché l'é stêda inviêda cun na tradusiòun da it:Valle Padusa
Maceió
Maceió a l'è una sitä dal Nord-Est dal Brasil, la strova in dal Stät ad l'Alagoas e l'è anca la sò capitala; la gh'ha 932.748 abitant (2010).
la g'ha al scutmâj ad paradìs ad l'acqua.
Garry Shandling
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Garry Emmanuel Shandling (Chicago, 29 ad Nuvémbar dal 1949 – Los Angeles, 24 ad Mars dal 2016) 'l è stâ 'n atōr, 'n còmig, 'n ardupiadōr e 'n senegiadōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Rifugê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al rifugê, méj cgnusû come rifugê polìtic (rifugiato in itagliàṅ), in dal dirìt, 'l è cla persòuna ch'l'è scapèda o ch'i l'àn mandèda vìa da 'l só Paéś per di motìv polìtic, religiōś o 'd rasa o ch'la fìs pèrt ed na categorìa ed persòuni dimòndi tgnudi adrē. In dal Paéś indû chel persòuni chè i caten ospitalitê, a s'arcgnùs al só status ed rifugê.
'L è stê in dal 1951 che la Convensiòun ed Ginévra in sìm'ai rifugê l'à definî quand è ch'a gh'è 'n rifugê, i só dirìt e la responsabilitê di Paéś ch'i 'l àn tolt dèinter. In dal só prìm Artìcol, a s in dà la definisiòun: {{CITAZIONE|Chiunque nel giustificato timore d'essere perseguitato per ragioni di razza, religione, cittadinanza, appartenenza a un determinato gruppo sociale o per opinioni politiche, si trova fuori dello Stato di cui possiede la cittadinanza e non può o, per tale timore, non vuole domandare la protezione di detto Stato; oppure chiunque, essendo apolide e trovandosi fuori del suo Stato di domicilio in seguito a tali avvenimenti, non può o, per il timore sopra indicato, non vuole ritornarvi.|Artìcol 1 edla Convensiòun ed Ginévra in sìm'ai rifugê, 1951|LINGUA={{it}}}} In Itàglia la Costitusiòun l'arcgnùs al dirìt 'd aśìl in dl Art. 10, còma 3: {{CITAZIONE2|Lo straniero, al quale sia impedito nel suo paese l'effettivo esercizio delle libertà democratiche garantite dalla Costituzione italiana, ha diritto d'asilo nel territorio della Repubblica, secondo le condizioni stabilite dalla legge.|Al furastēr che in dal só paéś a s egh tōś vìa el libertê democràtichi che invéci la Costitusiòun itagliàna la garantìs, chelò al gh'à dirìt 'd aśìl in dal teritòri dla Repùblica, secònd el cundisiòun che la lēś l'à fisê.|Artìcol 10, còma 3 dla Costitusiòun itagliàna, 1946|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
220 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 220, mo invéci 'l an 220 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 220 (duśeintvèint, duecentoventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 219 (duśeintdeśnōv) e 'l vin prìma dal 221 (duśeintveintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintveintéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Rifugê
Colegamèint estèren
}}
.mutual
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
.kpmg
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
Voices on the Air: The Peel Sessions
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Too many fools blocking my motion clouding my eyes, must be the potion, spots on my eyes, must be the lotion, love in a void it's so numb, avoiding love it's so dumb, love in a void, too many bigots for my liking, too many critics, too few writing, rabid dogs that aren't biting.|Tròp deficènt i m stan adòs quaciand-'m i òć, a dév èsar la pusiòṅ, maci in di mè òć, a dév èsar la lusiòṅ, 'l amōr mancâ 'l è acsè insensìbil, paràr via 'l amōr 'l è acsè stùpid, amōr mancâ, tròp dasćiòldacrìst p'r i mè gust, tròp criticòṅ, tròp pôc p'r iscrìt, caṅ rabî ch'i n mòrśgan briśa.|Love In A Void, 1977|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Voices on the Air: The Peel Sessions l'è na racòlta dal grup dark di Siouxsie and the Banshees ch'la mét insém soquànti registrasiòṅ ad braṅ fati par la ràddio ingléśa dla BBC in dal prugràma ad John Peel in di an da 'l 1977 a 'l 1979 e da 'l 1981 a 'l 1986.
Al disc 'l è vgnû fóra al 23 'd Utóbar dal 2006.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit da i Siouxsie and the Banshees a part qvéi sgnâ chè 'd sóta. I pès 1/4 i èṅ stâ registrâ al 29.11.1977, i pès 5/8 i èṅ stâ registrâ al 06.02.1978, i pès 9/12 i èṅ stâ registrâ al 09.04.1979, i pès 13/16 i èṅ stâ registrâ al 10.02.1981 e i pès 17/19 i èṅ stâ registrâ al 21.01.1986.
Culegamènt estéran
}}
Sigourney Weaver
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Uccelli d'Italia
{{Metacaixa
Sigourney Weaver
Ólt'r a 'l Ingléś, l'è bòna 'd dascór'r in Tedésc e in Francéś.
Uccelli d'Italia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sigourney Weaver
Biugrafìa
In di an Utànta l'è prutagunìsta dal film dal 1982 ad Peter Weir Un anno vissuto pericolosamente (’N an visû in dal risć), àtar sucès par lē. Dū an dòp la rècita in Ghostbusters - Acchiappafantasmi (I Śgranfgna-Fantàśma) pò in dal 1986 la s cava śò par la prima vòlta in Mistery ad Bob Swaim. In dal 1989 la và a 'n pas da i Òscar par Gorilla nella nebbia (Gurìla in dla fumàna) e p'r Una donna in carriera (Na dóna in caréra) ma l'armàgn a bèc sut.
Uccelli d'Italia
{{Film }}
Sigourney Weaver
Biugrafìa
In dal 1992 la lavóra c'n al mìstar Roman Polanski in dal sò La morte e la fanciulla (La mòrt e la baghéta) insém a Ben Kingsley, pò l'è prutagunìsta di film Lezioni di piano (Lesiòṅ ad piàṅ), Tempesta di ghiaccio (Timpèsta 'd giàs) e di thriller Copycat - Omicidi in serie (Masamènt in série) e Biancaneve nella foresta nera (Biancanéṿ in dla furèsta négra).
Uccelli d'Italia
{{CITAZIONE|Da 'n paéś grand... uśèi grand.|Tagline dal film}}
Sigourney Weaver
Biugrafìa
In dal 2009 la gira Avatar cun James Cameron.
Culegamènt estéran
}}
Uccelli d'Italia
Uccelli d'Italia (Uśèi d'Itàglia) 'l è na cumèdia vulgaróta dal 1985 ad Ciro Ippolito cun prutagunìsta al grup muśicàl demensiàl di Squallor.
Al film 'l à tòlt al nóm da 'n disc lōr dal 1984 in dua a gh'è la canta A chi lo do stasera ch'la sèra i tìtui ad cóa.
Sunt
Un scritōr (Giancarlo Bigazzi), 'l è in criśi e al n gh la cava piò a scrìvar gnint 'd interesànt. Al pasa 'l sò tèmp fumànd dal sigaréti davànti a la màchina par scrìvar butànt in dla ruscarōla di abòś vgnû mâl di sò rumànś. Sò mujér la gh dà sèmp'r adòs e i sò dū fiōi punk i èṅ sèmpar drē a dmandàr-ag dal ròbi.
Culegamènt estéran
}}
.northwesternmutual
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
Metìoc
{{Metacaixa
Metìoc u Metìc (dal grèc Μητίοχος u Μητίχος) l' éra sté n' architèt e un rètor grèc edla Grécia antìga. A léśer soquànti arsórsi, l' éra visû intôr'n al 400 prima 'd Crìst (al stès tèimp ed Pèricle). Sèimper alśènd el surgìnt edla Grécia antìga, l'avrèv custruì dèinter ind l' Aténe, al Metiochèion u Metichèion, un tribunèl ciamè cul sô nòm e ch' i l' a'rèven druè anca cùma 'n tèmenos.
Culegamèint estèren
}}
Cugnìnt
Cugnìnt l'è na vélla ed Mòdna: l'è ónna di vélli pió cécchi dla zitê, anch s'l'è d'arèint da Mòdna e agh pàsen ad travèrs l'Autostrèda dal Sól, la via dal trèin e la tangenzièla ed Mòdna, tót insàm.
Da quand i an fat al nóv quartér ed Via Guareschi, tra il 2005 e il 2010, la gìnta ch'la stà a Cugnìnt l'è salida a circa 3000.
Na Li
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Na Li, (Wuhan, 26 ad Favràr dal 1982, 李娜 in Cinéś) l'è na tenìsta cinéśa ch'l'è stada la nùmar 3 dal mónd al 28 'd Utóbar dal 2013. L'è élta 172 cm e la péśa 65 chilo.
In dla sò caréra l'à vins nóṿ tìtui, c'n in mèś anc al Roland Garros dal 2011 (baténd la Francesca Schiavone) e gl'Australian Open dal 2014 (baténd la Dominika Cibulková).
Culegamènt estéran
}}
The Ring
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Prima 'd murìr, 't al véd!|Tag-line dal film}}
The Ring (’L anèl) 'l è 'n film ad scarésa dal 2002 ad Gore Verbinski, adatamènt 'd un film giapunéś dal 1998 'd Hideo Nakata ciamâ Ring (リング) trat da 'n rumànś ad Koji Suzuki. In dal 2005 'l è gnû fóra un séguit, The Ring 2, girâ p'r i americàṅ pròpria da Nakata stés.
Al film 'l à muciâ sù dūśènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca a frònt 'd un budget ad quarànt'òt.
Sunt
Dū baghéti, la Katie Embry (Amber Tamblyn) e la Becca Kotler (Rachael Bella), i dascóran na sira dna caséta vìddeo particulàra ch'la purtarév a la mòrt, dòp sèt dè, par quéi ch'i la guàrdan e al fat al sarés sgnâ da na telefunàda ch'la riva subìt dòp avér-la vdùda. A parév na burla tuta da rìdar ma la Katie, ch'l'à vdû la caséta pròpria la stmana prima, la mōr dabòṅ cun un grugn dasfurmâ ch'al fà inténdar la paùra ch'l'à patî in cal mumènt lè. La Becca, dal cant suo, la và fóra 'd tèsta e anc al masćèṅ cuśèṅ dla mòrta, Aidan (David Dorfman), al gh armàgn mâł. Sò màdar Rachel Keller (Naomi Watts), giurnalìsta ad Seattle, la tōś 'l impégn cun sò surèla ad catàr al parchè dla mòrt ad sò anvōda e la taca miténd sù la caséta par véd'r-la. Al telèfun al sòna e anc par lē i partìsan i sèt dè dla maledisiòṅ. Purtròp anc sò fiōl al la guàrda sénsa vlér e al stès quèl a sucéd anc a 'l sò vèć muróś e pàdar 'd Aidan, Noah (Martin Henderson), ch'l al fà par dimustràr ch'a n è véra gnint. Par far in manéra ad casàr via 'l óra dla mòrt, i tri i ś métan 'd inśégn par saltàr-ag fóra e i vènan a savér che tut a nas da na putìna cun dimóndi prubléma, la Samara (Daveigh Chase).
Gl'indàśin ad Rachel i dasquàcian finalmènt al mistēr dal quèl ch'l éra sucès in alóra: la Samara, avénd di putēr paranurmài, l'éra bòna da far sucédar di brut quèi a quéi ch'i gh stàvan 'd intóran, bèsti, śavàj e parsòni. I sò genitōr adutìṿ i l'ìvan misa acsè da par lē in un fnil davśèṅ a la cà lasànd-ag sōl un carillon e 'n televiśōr fiṅ tant che sò màdar l'iva tòlt la deciśiòṅ ad cupàr-la, tulénd-'g al fiâ cun 'n anvlùp ad plàstica mis 'd intór'n a la fàcia e pò butànd-la śò p'r un pós. In cla manéra lè la cardìva 'd avér-gh-la fata a scavśàr la cadéna dla maledisiòṅ ma la Samara l'éra invéci scampàda par sèt dè là sóta prima ad murìr 'd fam e ad fréd. L'ultma luś ch'l'iva vdû l'éra quél d'l anèl dal pós ch'a s saràva cun na préda ad sōvar da lē.
La vindéta dla Samara l'è drē a rivàr anc p'r i Keller parchè i sèt dè i èṅ drē a pasàr.
Culegamènt estéran
}}
Frara
{{dialort | dial=Arzân}}
Frêra (Fràra in fraréś, Ferrara in italiân) l'é ‘na sitê ed 135.449 abitânt ed l' Emélia-Rumâgna e l'é la capitêla ed la pruvîncia cun al'stès nòm.
Storia
Frêra l'é inséma al rîvi dal Po ed Volân e la gh‘à un sistêma sitadèin ch’ al s’arfà al XIV sècol, quând l’ ēra gvernêda da la faméja d'Este.
L'é stêda la préma sitê in Europa ad avèiregh un disègn sitadèin precîṣ fàt da n' architèt (al famōş Biagio Rossetti). Pr' al só insèm, carateréstich dal peréiod dal Rinasimèint, per i sō monumèint e al sō belèsi l'é stêda arcgnusûda Patrimòni Mundiêl ed l'Umanitê da l'UNESCO.
L'é ânch óna dal pôchi sitê dl'Italia 'd avèiregh incòra al cèinter intât e circundê dal mûri, che în al'stèsi ed tânt tèimp fa.
Ligàm ad föra
Frèra (Fràra in frarès, Ferrara in itagliàn) l'è 'na zitè ed 131.907 abitànt int'l Emégglia-Rumâgna e l'è la capitèl d'la pruvénzia cun al stèss nómm.
Frèra la sta insamm al Po ed Vulàn e l'à un sistêma zitadén ch'l è quall dal sécol XIV, quand l'èra gvarnè da la famàjja d'Este.
L'è stè la prémma in Europa a avair una pianténna disegnè da un architàtt (al grand Biagio Rossetti). Pr'al só insamm, ch'l è téppic dal Rinasimänt, pr' i só monumént e la só blazza, l'è stè arcgnossó Patrimòni mundièl d'l umanitè da l'UNESCO.
L'è anca onna ed cäl pôchi zitè d'Itâglia a avait ancåura un zänter intât e zircundè dal mûr, ch'äli én cunpâgna a qualli ed tànt tänp fa.
Frèra (Ferrara in italiàn) l'é 'na sitê ed 131.907 cristiàn in dl' Emélia-Rumàgna e l'è la capitèla ed la pruvèinsa cun l'istèss nöm.
Frèra la stà inséma al Po ed Vulàn e la gh'à un sistèma sitadèin ch'al s'arfà al XIV sècol, quànd l'éra guernèda da la faméja d'Este. L'è stêda la prémma sitê in Europa ad avéregh un disëgn precìs fat da n'architèt (al grànd Biagio Rossetti ). Pr'al sô insèm, carateréstich dal Rinasimèint, per i sô monumèint e al sô blëssi l'é stèda arcgnusùda Patrimòni Mundièl dl'Umanitê da l'UNESCO.
L'è anca ónna dal pòchi sitê dl'Italia ad avéregh incòra al cèinter intàt e circundê dal mùri, ch'én al stèsi ed tànt tèimp fa.
}}
Giovanni Targioni-Tozzetti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Giovanni Targioni-Tozzetti (Livóren, 17 ed mêrs 1863 – lè, al 30 ed maz 1934) 'l è stê 'n puvéta e libretìsta 'd òpera itagliàṅ.
Amîg ed soquànt muśicìsta dal tèimp c'ma dal cunsitadèin Pietro Mascagni, al Targiòun-Tosèti al persuadìva 'l èter só cunsitadèin Menasci a scrìv'r insèm a lò, a quàter màṅ, di librèt per òpera: p'r al Mascagni, la "Cavalerìa rusticàna" dal 1890, "I Ratzau" dal 1892, al "Regìna Diaz" dal 1894 per 'l Umbêrt Giordàṅ, la versiòun itagliàna dal Werther dal Massenet dal 1894, e al "Śanèto" dal 1896. Da per lò, al Targiòun-Tosèti, al scrivìva al "Silvàno" dal 1895, 'l "Amica" dal 1905, "La spóśa ed Nino" per 'l Adriano Biagi dal 1914, al "Pinòta" dal 1932, al "Neròun" dal 1835.
Detroit
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Detroit (a s lèś /dɪˈtʰɹɔɪt/ in d'l Ingléś) l'è na sità di Stat Unî fundàda in dal 1701 ad siesènt-stantamìla abitànt a 'l incìrca ch'la s cata in dal stat dal Mìchigan esénd anc la sò più granda. A 'l dè 'd incō l'è 'l 23śum sèntar più grand dal paéś ma in di an Sinquànta la muciàva sù dagnóra dū migliòṅ 'd abitànt quànd l'indùstria dal màchini dla General Motors l'andàva fòrt. La sità la s cata su 'l fiùm Detroit in frònt a la sità canadéśa 'd Windsor.
La ciàpa 'l nóm da la paròla francéśa détroit ch'la vōl dir strét mént'r al sò mòt, in latìn, 'l è “Speramus Meliora; Resurget Cineribus” ch'al vō dir “Sperém p'r al méj; A suśrà da 'l séndri”. In dal 2013 la sità l'à fat bacaróta.
Stand a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòn la s divìd in un 82,7% ad négar, un 10,6% ad biànc e 'n 1,1% 'd aśiàtic, p'r al rèst rasi misći. Da 'l 2014 al sìndig 'l è 'l demucràtic Mike Duggan.
Culegamènt estéran
}}
Sebastián Mey
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sebastián Mey 'l è stê 'n tipògraf e umanìsta ed Valénsia in Spaggna, visû a cavâl dla fin dal Sincsèint.
In dal 1613 al Sebastián al scrivìva un Fabulario en que se contienen fábulas y cuentos diferentes, algunos nuevos y parte sacados de otros autores ("Racòlta ed fòli e 'd còunt diferèint, soquànt nōv e di èter tòlt da di èt'r avtōr") indû a ghe steva sinquanta-sèt còunt tolt śò, cum'a dìś anc al tìtul, da piò arsórsi, c'ma da quìli edl Eśop, edla tradisiòun dla Spàggna, e dl umanéśim itagliàn. In dla prefasiòun dla racòlta, al scritōr al spiéga ch'a nn'es trata minga 'd un lib'r ed test, mo invéci 'd un liber per divertìr i putèin.
Colegamèint estèren
}}
Rossana Casale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Essendo questa società dei delitti e delle pene, siamo in catene di un'apparente libertà, sembra che tutto sia uno spreco di energia tuttavia che amore c'è, in me stessa e intorno a me? Quanto di bello e di vero? A che servono gli dei?|Esénd cla sucietà chè di delìt e dal péni, a sém in cadéni dna libertà ch'la pâr sōl, a pâr che tut a sia na strasinàda 'd energìa foravìa che amōr gh'è'l, ad dènt'r e dintór'n a mè? Quànt ad bèl e 'd véra? A cuśa sarvìs'n-i i dio?|A che servono gli dei, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Rossana Casale (New York, 21 ad Luj dal 1959) l'è na cantànta e insgnànta itagliàna, fiōla dal futógrafar americàṅ Giac Casale. Al sò stîł muśicàl al mìsćia insém jazz, blues e pop.
Dòp 'n inìsi da curìsta par Riccardo Cocciante, Mina, Mia Martini, Loredana Bertè, Al Bano e Romina Power, la Casale la fà vgnir fóra 'l sò prim disc da par lē in dal 1984, un àlbum umònim prudót par la Premiata Forneria Marconi. 'L an prima l'iva recitâ faghénd la part dla Rossana in na pelìcula 'd Pupi Avati da 'l tìtul Una gita scolastica in dua l'à cantâ L'incanto e A tu per tu.
In dla secónda mità di an Utànta la preśénta a 'l Fèstival ad Sanrémo i braṅ Brividi, Destino e A che servono gli dei e la vins a Premiatissima 86 cun la canta Nuova vita. In séguit la lavóra da insgnànta in soquànt prugràma televiśìṿ muśicài cuma Operazione trionfo, X-Factor e Amici di Maria De Filippi.
Fra 'l sò culaburasiòṅ a 'rcurdém qvéli cun la Grazia Di Michele, insém tèrsi a Sanrémo cun Gli amori diversi, cun Bobby Solo e cun la Mariella Nava.
Culegamènt estéran
}}
Pitôc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Noti e referèinsi
}}
Gragnàn
Gragnàn (Gragnano Trebbiense in italian) l'é un cumoin italian ad 4.147 abitant d' la Pruvincia d' Piasëinsa. L'é in d'la bassa Val Trebia.
.abbvie
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
Centrêli elètrichi ed Ligûnchi
{{dialort| dial=Arzân}}
Al centrêli elètrichi ed Ligûnchi (Centrali elettriche di Ligonchio in italiân) in (pruvîncia ed Rèz) în trèi, óna l'é int al paèiş ed Ligûnchi e ch' al j êtri dō int la frasiòun Predêri; în trèi centrêli elètrichi a cascêda ch' a şfrûten al j âcvi di bacîn di turèint Ôşla e Rusèndla, che a la fîn a vân a dêr int al fióm Sècia.
Spiegasiòun
Al sistēma dal centrêli elètrichi ed Ligûnchi, ch' al şfrûta la caschêda dal j âchev di bacîn, l'é fât da quât'r impiânt, trî ed l'ENEL e ûn privê. J impiânt ENEL în:Ligûnchi-Ôşla (8,5 MW) Ligûnchi-Rusèndla (2,6 MW) e Predêri (11,9 MW) I prém dû în int la la centrêla ed Ligûnchi mèinter cl'êter l'é int la centrêla ed Predêri ch' a 's câta pió in bâs vêrs la vâl. Al ciapêdi insém al turèint Ôşla a vînen fâti cun un bacîn artificêl ed la "Prèişa Êlta" e la travêrsa ed la "Prèişa Bâsa". , mèinter la ciapêda dal turèint Rusèndla la vîn fâta cun un sistēma a 5 prèişi, int l' ōrdin: insém a la Rusèndla, insém a Ré Rè, insém a Ré Frèd, e insém al Ré Bgiolèt, dôp sté âchev a vân a finîr int 'na vâsca ed câregh in cavêrna sòt al Gròp La centrêla ed Ligûnchi la sfrûta al sêlt ed l' Ôşla (276,2 m) cun 'na turbèina Pelton cun l' âs drét e al sêlt ed la Rusèndla (197,5 m) cun 'na turbèina Francis e 'na turbèina Pelton tóti dō cun l' âs zachê. Al scâregh ed la centrêla al và a finîr int al bacîn artificêl ed Ligûnchi ch' al mantîn l'âcva a la centrêla ed Predêri (sêlt 143,9 m) mantgnûda ânca dal prèişi pió céchi insém a di turèint in spònda dréta ed la valêda. La centrêla ed Predêri la gh'à 'na turbèina Francis cun l' âs drét. . Da la centrêla ed Predêri a partés un canêl a pèil léber, ch' al tōş só al j âcvi scarghêdi dal turbèini 'd la centrêla, al và avanti per 1 chilômetr cîrca per pó dêr in 'na vâsca céca ed câregh, d'ed ché a partés 'na cundòta fursêda ch' la sêrov a la têrsa a ûltma centrêla elètrica dal turèint Ôşla, ed proprietê 'd la P.E.I. srl, ch' la gh'à 'na putèinsa ed 3 MW cîrca; la gh'à dû gróp fât da dō turbèini Francis óna cun l' âs drét e cl'êtra cun l' âs zachê.
Stôria
Al centrêli a vân in funsiòun int al 1922 (l'impiânt Ligûnchi-Ôşla int al 1928) dôp ân ed lavōr ch' àn arciamê mân d'ôvra da tóta la pruvîncia ed Rèz. Al stâbil ed la centrêla ed Ligûnchi l'é stê fât in stîl Art Nuveau e al rapreşèinta un elegânt esèimpi 'd architetûra industriêla. In ch' j ân, la centrêla ed Ligûnchi l'é un impurtânt ôvra ed la tètnica insém al teritôri ch' l' à dê 'na mân a stêr ed mèj e l'à dê 'na mân a fêr crèser al nómer ed la gînt int la zôna. La centrêla pôca a la vôlta l'é dvintêda avtomâtica còst l' à purtê a un câl di dipendèint e un câl dal nómer ed la gînt a partîr da j ân ssânta. La centrêla ed Ligûnchi l'é dal tót avtomâtica dal 1992 mèinter Predêri dal 1985, e int al 2010 a cûnten 8 dipendèint. Tr al 10 e al 14 avrîl dal 1945 sté zôna l'é stêda teâter ed 'na batâlia tra la  Wehrmacht e la Reşistèinsa al tèimp ed la Secònda Guèra Mundiêla I partigiân, cun l'a jót ed la gînt dal pôst, a gh' l' àn cavêda a fermêr al trópi tedèschi ch' a vrîven butêr zò la centrêla.
Laboratôri ed l'âcva e 'd l'energéia
Dal 2009 al stâbil ed la centrêla ed Ligûnchi al gh' à dèinter l'Atelier dell'acqua e dell'energia, un impurtân laboratôri 'd educasiòun-sientéfich fât da 'na colaborasiòun tra al Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân e l'urganişasiòun Reggio Children.
Progèt
Per sfrutêr di pió al préişi insém a Ôşla e al Sècia a gh'é in progèt la costrusiòun ed sē impiânt céch ed centrêli.
Nôti
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Centrale idroelettrica di Ligonchio e Predare trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Nísia Floresta
Nísia Floresta a l'è una sitä picëina dal Brasil, in dal Stät dal Rio Grande do Norte. La gh'ha 24.148 abitant (2011).
L'ativitä ecunomica l'è la pesca: i g'hann dä al scutmâj ad Terra dos camarãoes.
Avtûn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
L' avtûn (autunno  in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun ed l'ân. A gh'é dû avtûn: còl "astronômich" e còl "metereolôgich".
Avtûn "astronômich"
L'avtûn "astronômich", ind la pert d'ed sōver ed la Tèra, al cumîncia la giurnêda ed l' avtûn in dóv' al dé l'é cumpâgn a la nôt, al 22 (o al 23 se l'ân l'é bişestîl) ed setèmber, e al finés la giurnêda ed l'invêren in dóv' al dé l'é pió cûrt ed la nôt, al 21 (o al 22 se l'ân l'é bişestîl) ed dicèmber. Pió a se şvinòm a sté peréiod la pêrt inluminêda ed la Tèra e al j ōri ed lûş a se scûrten. La giurnêda ed l' avtûn in dóv' al dé l'é cumpâgn a la nôt (al 22 o 23 setèmber) i râg dal sōl în a piòmb a l'equatōr e al sèirc d'inluminasiòun al pâsa per i pôl.
Avtûn "metereolôgich"
L'avtûn "metereolôgich" al cumîncia invēci al 1 ed setèmber e al finés al 30 ed novèmber. La vîn cunsiderêda cme la stagiòun ch 'la gh'à i trî mèiş ed setèmber, otòber e novèmber ind la pêrt in êlta ed la sfēra ed la Tèra, o còla ch' la gh'à i mèiş ed mêrs, avrîl e mâg ind la pêrt in bâs ed la sfēra ed la Tèra
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Autunno trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Masinsâdegh
Mansinsâdegh ( Massenzatico in italiân) l'é óna dal vèci Véli dal circundâri ed Rèz, incō l'é 'na grôsa frasiòun ed 4.000 abitânt ch' la fà pêrt ed la | Circoscrisiòun Nord-Est (la vècia Circoscrisiòun N.7) Masinsâdegh l’é tra mezanôt e matèina e a 7,5 chilômeter dal cèinter ed Rèz.
Stòria
Cun l’Unitê d’Itâlia al proprietê ed la cêsa în stêdi sequestrêdi e mési a l’incânt, e ânch al tèri ed Masinsâdegh în stêdi tôti via dal contròl dal Vèschev dôp mél ân ed pusès. Ind i prém ân dal Règn d’Itâlia a gh’é stê dimòndi rivôlti, tra còsti còla ed la tâsa insém al maṣnê (1869). Per rispònder a i biṣògn ed la pôvra gînta é nasû a Masinsâdegh int al 1866 ‘na Coperatîva ed cunsóm, sòta la spînta ed soquânt personâg famōṣ dal socialiṣém arzân, inséma a tót Camillo Prampolini. A la préma coperatîva a gh’ é andê a drê dal j êtri socetê, sia socialésti che catôlichi. Int al 1908 è stê tirê só la scōla elementêra, ch ‘la vîn druvêda incòra al dé d’incō.
Al tèimp dal fâsio a s‘ arfân l’invgurasiòun ed la Farmacìa Comunêla (1925), ed la Cantèina Socêla "La Grânda" (1937), butêda zò int al 2003, ed la Cantèina Socêla "Cèinter" (1938) e di fabrichêt atâch al Teâter Artigiân.
Al dé d’incō la cunuméia ed Masinsâdegh l’é in pió pêrta agrécola, ind dal câmp dal vèin (Lambrósch ), di prodòt dal lât (Grâna) e di nimêl. Però la pêrta pió grôsa ed la popolasiòun la lavōra ind i cèinter aṣvèin (Rèz, Curèz e Bagnōl in Piân). Ind i sînch ân dal 2002 al 2007 è chersû la popolasiòun, chersûda cumincêda ind j ân Utânta, grâsia ânch a la costrusiòun ed cà nōvi, adèsa Masinsâdegh l’é óna dal frasiòun cun pió gînta dal teritôri comunêl.
= Materiêl pr'andêregh in fònda =
Riflessi in un occhio d'oro
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Lasâ i putèṅ a cà.|Tagline dal film}}
Riflessi in un occhio d'oro (Riflès in 'n òć 'd òr) 'l è 'n film dramàtic dal 1967 ad John Huston trat da 'l rumànś umònim dla Carson McCullers.
La part ad Marlon Brando a 'l inìsi l'éra stada dada a Montgomery Clift ch'l éra dimóndi amìg dl'Elizabeth Taylor ma par via dla sò mòrt a n s 'n è pò fat gnint.
Sunt
La Leonora (Elizabeth Taylor) la viṿ insém a sò marè, al magiōr Weldon Penderton (Marlon Brando), in un camp militàr in Geòrgia. La dóna però la n gh pòrta briśa rispèt parchè la gh 'n à abàsta 'd lò, 'l è nevròtic e 'l gh'à 'l mâł dla lumàga o magàri 'l è sōl un fnòć in segrét. Anc Weldon al n s la cumpatìs piò parchè la n è minga tant gustóśa ma chi lē la s è fata 'n àtar galét, al culunèl Morris Langdon (Brian Keith). Sò mujér, l’Alison (Julie Harris), la n è piò lē da quànd la sò putìna, la Catherine, l'è mòrta da pìcula e adès la s è malàda in dla tèsta. Par pruàr a tiràr-as sù la pasa 'l sò tèmp c'n al sò dumèstig filipèṅ Anacleto (Zorro David) ch'al gh'à la pasiòṅ par la mùśica e par la pitùra cumpàgn a lē.
Culegamènt estéran
}}
Venus Williams
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Venus Ebony Starr Williams, (Lynwood, 17 ad Śugn dal 1980, a s lèś [ˈvinəs ˈwɪlyəmz]) l'è na tenìsta americàna ch'l'è stada la nùmar òṅ dal mónd in singulàr (al 25 ad Favràr dal 2002) e in dópi (al 7 ad Śugn dal 2010). L'è élta 185 cm par 77 chilo.
In dal sò caréra l'à śugâ 14 finàli dal Gran Slam e atri 57 finàli WTA in singulàr e l'à muciâ sù vint vìnsiti in dópi cun la surèla Serena Williams (13 in di Grande Slam).
In dal 2010 i dutōr i gh'aṅ catâ la Sìndrum ad Sjögren, un mâl ch'al ténd a scar i mùscui, i òć e i làbar.
Culegamènt estéran
}}
Gùcia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La gùcia l'è cal strumèint ch'a s dróva per cuśìr, cun la punta da na pêrt e 'n buśèin p'r al fîl da cl'ètra banda. La s dróva masimamèint per mèt'r insèm tra 'd lōr, cuśènd-i, dal pèrti 'd tisû, 'd curàma, 'd budèla, ed materiē sintètic, e in generêl di quêl ch' i tègnen a bóta sòt'a 'l só pungigliòun e ch'i s lasen però punśer. Al materiêl druê a 'l dè d'incō per fabrichèr el gùci, 'l è 'l asêr (reśistèint e inusidàbil). A gh' è dimòndi varietê 'd gùci, a seconda 'd quêl ch'i gh'àn da cuśìr: sutìli o gròsi, curti o lunghi, cun la punta tonda (per la lana) o triangulèra (p'r al curàm e la pèla), o anca lunghi e curvi quànd i servìsen a 'l scarpulèin; a gh'è pò 'l gùci 'dla màchina da cuśìr ch'i gh' àn al cûl per sfrucèr al fîl dala stèsa pêrt edla pùnta, mèinter che da cl èter cô a gh' è sōl la tolta sù per la màchina.
In dal pasê
L'archiulugìa, grasi ai só scavamèint, l'à catê dal gùci già in n'antichitê dimòndi luntàna dla preistòria, quand i gniven fabrichèdi cun di ôs o anca 'd lègn.
Colegamèint estèren
}}
Muimènt Sinc Stéli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Andâ a dar via al cûl!|Ślògan dal V-Day dal Setémbar dal 2007}}
Al Muimènt Sinc Stéli (MoVimento Cinque Stelle) 'l è un partî pulìtic itagliàṅ che però al preferìs ciamàr-as „libra asuciasiòṅ ad sitadèṅ“. 'L è stâ fundâ al 4 'd Utóbar dal 2009 tgnénd a drē a l'esperìnsa dal muimènt Amìg ad Beppe Grillo, in pē da 'l 2005 e preśentâ a gl'elesiòṅ dal 2008 cun soquànti listi civìchi a Sinc Stéli.
Al muimènt 'l è 'l ùnic òrgan pulìtic arcgnusû uficialmènt da 'l còmic Beppe Grillo, cun lì lò ch'al dà al sò apòǵ a 'l batàji purtàdi avànti in si téma culturài e suciài, par mèś di sò spetàcui teatrài e druànd al blòg ch'al gh'à in sal sit beppegrillo.it a far data dal 2005.
'L è par cal mutìṿ lè ch'i militànt dal muimènt i èṅ anc ciamâ da i giurnài Grilèṅ.
Un punt ad śvòlta p'r al muimènt al gh'è al 14 ad Śugn dal 2007 quànd Beppe Grillo al buta lè l'idéa dal V-Day o Vaffanculo Day (Al dè ad mandàr a dar via al cûl), a sò dita, na via ad mèś fra 'l V-Day dal śbarc in Nurmandìa e V cuma Vindéta, da tgnir-as 'l 8 ad Setémbar p'r arcurdàr che «da 'l 1943 a gnir a 'dès a n è cambiâ gnint. Ajér al rè 'l éra in fuga e la Nasiòṅ a 'l śband».