cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
747 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 747, mo invéci 'l an 747, 't ê da 'ndèr chè) Al 747 (setseintquarantasèt, settecentoquarantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 746 (setseintquarantasē) e 'l vin prìma dal 748 (setseintquarantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintquarantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 450
I an 450, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 450 infìn a 'l 459 ciapê dèinter.
.rexroth
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
941
Al 941 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
940
Al 940 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
.mobily
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Scandal
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Scandal yes you're breaking my heart again, scandal yes you're loving on out again, today the headlines tomorrow hard times and no-one ever really knows, the truth from the lies and in the end the story deeper must hide deeper and deeper and deeper inside.|Scàndal sè a sî drē a scavśàr-'m incóra 'l cōr, scàndal a sî drē a vlér-um bèṅ incóra, incō i tìtui dmaṅ i tèmp dûr, e ninsòn 'l è bòṅ dabòṅ ad catàr fóra la véra da 'l bali e a la fiṅ la stòria la gh'à da èsar lugàda più a fónd, sèmpar da piò.|Scandal, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
Furmasiòṅ
}}
Dove vai se il vizietto non ce l'hai?
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na cumèdia da murìr da 'l rìdar.|Tagline dal film}}
Dove vai se il vizietto non ce l'hai? (Mo in du vō't andàr s'al visiét ta n gh 'l à briśa?) l'è na cumèdia vulgaròta dal 1979 ad Marino Girolami.
Sunt
La Simona (Paola Senatore) l'è na sgnuròta ch'la créd che sò marè, al cumendadōr Cesare Beltramelli (Mario Carotenuto), al gh méta i còran cun dal śuvnòti. Al prubléma al n sarév gnanc quàl lè ma piutòst ch'al s magna tut i bèsi sèg. La dóna la decìd acsè ad dmandàr ajùt a l'agensìa investigatìva 'd Diogene Colombo (Renzo Montagnani).
Par bcar-'l in castàgna la śibìs a 'l investigadōr vint migliòṅ ad franc p'r andàr a star in dla sò vila cuma majurdóm e tgnir-al 'd òć ma, p'r a n dar minga in d'l òć, al gh'à da far-as pasàr p'r un buśòṅ. Inóltar la Simona la gh'à anc biśógn dna cōga e Diogene al pòrta sèg al sò jutànt in ufìsi, Aroldo (Alvaro Vitali), che, trucâ da sgnōra, al s fà ciamàr Carlotta.
I dū i tàc'n a lauràr in dla vila e i cgnós'n al camaréri Emma (Angie Vibeker) e Irma (Lory Del Santo) e 'l giardinēr Anselmo (Vittorio De Bisogno) ch'al buta subìt 'l òć adòs a la Carlotta méntar Diogene al s fà dar da lò dū banàni bèli grôsi ch'al gh'iva in dal sést dla fruta acsè una al la pōl magnàr. Cla nòt lè Diogene al gh'à 'd andàr a ravanàr in di casét d'l ufìsi dal cumendadōr parchè al gh'à da catàr i rigalèṅ che lò 'l fà a 'l sò amànti.
Ascàris Lumbricòid
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L Ascàris Lumbricòid (nóm sientìfic “Ascaris lumbricoides”) 'l è 'n bêg nematôd parasìta di óm e di mamìf'r in generàl ch'al fà vgnir un mâł ciamâ Ascaridìaśi. Dimóndi parsòni in dal mónd i gh'ànan cal vérum chè in dal budèli, un migliàrd a 'l incìrca, pasànd da 'l 45% dl'Amèrica dal Sud a 'l 95% ad sèrt pòst in Àfrica anc s'in gènar a n gh s fà gnanc a mènt quànd al nùmar di bêg 'l è pìcul.
Descrisiòṅ
'L Ascàris Lumbricòid 'l è 'n bêg ad culōr biànc. La fémna la pōl rivàr a èsar lunga 30 cm par 5 mm ad diamétar mént'r al masć 'l è più pìcul rivànd a 'l màsim a 20 cm par 4 mm. 'L óm 'l al ciàpa magnànd dal magnàr cuntaminâ, cuma la vardùra in du a s è druâ dla mèrda par cuncìm, parchè in mèś a gh'è i sò óṿ. Quànd i finìs'n in dal budèli, i óṿ i s vèran faghénd dal larvi ch'i finìsan pò in dal sangṿ e da lè i partìsan par rivàr a 'l cōr e pò pumpâ vèrs a 'l fégat e a i palmòṅ.
Quànd i rivàn lè i parasìta i dvèntan grand in dal gir ad déś dè o dna quàlc stmana. A i malâ a taca a vgnir la tós, dal vòlti anc di śbóc ad sangṿ, e i bêg, ch'i s càt'n in dal catàr, i vènan mandâ śò finénd incóra in dal stómag. Quànd la févra l'è élta, i vérum i patìsan dimóndi e i pōlan pascàr na strada par scapàr via tirànd-as sù e dònca i pōlan finìr anc in bóca cun la tós. Di àtar sìntum dal mâł i èṅ ingòsa, budèli stópi, gòmit e caghét alternâ a di mumènt in dua a n sa gh la cava minga a cagàr.
I bêg mandâ śò i finìs'n incóra in dal budèli in du i madùran e i scàmp'n anc par 'n an. Al fémni, dòp èsar stadi fecundàdi da i masć, i rìv'n a far duśènt-mila óṿ a 'l dè ch'i finìsan fóra c'n i pét.
Un studi fat in Bulìvia 'l à dimustrâ che cal dóni ch'i 'l aṅ ciapâ i éran pò dvintàdi più fèrtili rivànd a far anc nóṿ fiōi in mèdia anc s'i mèdag i n cunsìlian mia listés cla cura chè.
A s pénsa ch'i sìan vint-mila a 'l incìrca i putèṅ ch'i mōran tut i an par di Ascaridìaśi minga curàdi bèṅ (a gh'è da tōr di antibiòtig e di antiparasitàri). Soquànt vòlti a s è vdû di bêg adûlt śbuśìr la pèl par vgnir fóra da 'l umbrìgul, da 'l naś, da la bóca e da di àtar pòst incóra.
Indovina chi viene a cena?
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na stòria 'd amōr ad qvéli dal dè 'd incō.|Tagline dal film}}
Indovina chi viene a cena? (Próa a dir chi vîṅ par séna) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1967 ad Stanley Kramer candidâ a déś Prèmi Òscar. 'L è stâ scrit par William Rose ch'l à purtâ a cà la statṿa acsè cuma l'atōra prutagunìsta, la Katharine Hepburn. Al sò cumpàgn in dla vita, Spencer Tracy, 'l è mòrt darsèt dè dòp la fiṅ dal film.
An 460
I an 460 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 460 infìn a 'l 469 ciapê dèinter.
Indovina chi viene a cena?
Al cònta la stòria 'd amōr fra na biànca e 'n négar, un quèl ch'in alóra 'l éra pruibî par la léǵ incóra in darsèt stat di Stat Unî, dagnóra tut dal sud.
In dal 1998 'l American Film Institute 'l à mis cla pelìcula chè a 'l 99śum pòst di sènt film americàṅ fat méj ad sèmpar. Custâ quàtar migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù stanta.
Sunt
In di an Ssanta, durànt un viàś a gl'Hawaii, la Joanna Drayton (Katharine Houghton), fiōla dna famìja biànca 'd sinìstra ad San Francisco, la cgnós al mèdag négar John Prentice (Sidney Poitier) e sèg a scròca la silta tant ch'i dū i decìd'n ad spuśàr-as.
La ragàsa la decìd ad preśentàr-'l a i suo, Matt (Spencer Tracy) e la Christina (Katharine Hepburn). Chi lē, ch'la s rénd cònt ch'a s trata 'd 'n amōr sćèt dabòṅ, la dà la sò apruvasiòṅ ma sò marè invéci, ch'al sà tut i prubléma ch'i gh s pararàṅ davànti, 'l è cuntràri.
1909 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1909, mo invéci 'l an 1909, 't ê da 'ndèr chè) Al 1909 (milenovseintnōv, millenovecentonove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1908 (milenovseintòt) e 'l vin prìma dal 1910 (milnovseintdēś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.موبايلي
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
The Best of the Solo Albums
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|My eyes were burnin' lookin' back on all of my memories and my mind was dreamin like it does, she wore white and in the night we made love, together, I remember, together as one, it came so easy but now it seems so long ago.|I mè òć i éran drē a bruśàr guardànd indrē a tut i mè arcòrd e la mè mènt la s insuniàva, lē l'éra vistìda 'd biànc e in dla nòt a-j-ém fat 'l amōr, insém, a m arcòrd, insém cuma 'n quèl sōl, 'l éra stâ fàcil mo adès a pâr ch'a sia pasâ acsè tant tèmp.|Take Me Away (Together as One), 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Best of the Solo Albums (Al méj di àlbum sulìsta) l'è na racòlta di Kiss dal 1979 ch'la mét insém dódas braṅ trat da i quàtar lavōr sulìsta d'l an prima: Ace Frehley, Gene Simmons, Paul Stanley e Peter Criss.
I pès ch'i cumparìsan su la racòlta, minga vgnuda fóra in di Stat Unî, i càmbian a secónd dla versiòṅ, in tut al manéri a gh 'n è tri p'r òṅ.
Edisiòṅ Argintìna
}}
210 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 210, mo invéci 'l an 210 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 210 (duśeintdēś, duecentodieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 209 (duśeintnōv) e 'l vin prìma dal 211 (duśeintùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintdècim post.
Colegamèint estèren
}}
Aegroto, dum anima est, spes est
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Aegroto, dum anima est, spes est l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr a la lettra "Da malê (ch' a sun, mo) fin ch' a gh' è l' alma a gh' è sperànsa", osìa "Da malê (ch' a sun, mo) fin ch' a gh' è vìta a gh' è sperànsa" e al la scrivìva anc' al Ciceròun in na só lettra. Al dè 'd incō a s dróva sinteticamèint Fin ch' a gh' è vìta, a gh' è sperànsa.
Colegamèint estèren
}}
1136 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1136 (milesèinttrèintasē, millecentotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1135 (milesèinttrèintasinc) e 'l vin prìma dal 1137 (milesèinttrèintasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèinttrèintasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1136 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 568: Fatoriśasiòun:
1685 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1685, mo invéci 'l an 1685, 't ê da 'ndèr chè) Al 1685 (milseseintutantasìnc, milleseicentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1684 (milseseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 1686 (milseseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintutantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
939
Al 939 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pruciòṅ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al pruciòṅ (nóm sientìfic Procyon lotor, Procione in itagliàṅ), cgnusû anc cuma ursét lavadōr, 'l è 'n mamìfar ch'al magna da tut ch'al viṿ in dl'Amèrica dal Nòrd anc s'adès al s cata anc in Germàgna.
Descrisiòn
Al pruciòṅ al miśùra da 'l cô a 'l cûl da i 41 cm a i 71 cm sénsa cuntàr la cóa ch'l'è lunga 'd suo da vint-a-dū a trénta cm. Al pōl rivàr a pśar trédas chilo anc s'in gèrar al stà fra i tri e mèś a i nóṿ chilo, c'n i masć ch'i èṅ più péś da 'l fémni dal 15/20%. A 'l inìsi d'l Invèran, par via dal gras ch'l à mis sù durànt la bèla stagiòṅ, 'l è grôs al dópi ch'in Primavéra.
La sò ghigna la pâr ch'la gh'àppia na mascra négra dintór'n a i òć cumpàgn a i làdar. Al nóm 'd ursét lavadōr i gh 'l aṅ dâ parchè a s è vdû ch'a gh piàś mét'r al magnàr in dl'àqua prima 'd mandàr-al śò cuma s'l al vlis lavàr ma 'l è 'n quèl ch'al fà piutòst quànd al viṿ insém a 'l óm e minga quànd 'l è salvàdag. In natùra al pōl vìv'r ad sòlit da dū a tri an, stand cun 'l óm invéci anc vint.
'L è bòṅ 'd alvàr-'s in pē e ad druàr al śampi davànti par tgnir stric di quèi cuma 'l magnàr o di àtar śavàj. P'r arbasàr la sò temperadùra al pōl sudàr o anc butàr fóra dal cald par la bóca.
Al gh'à quarànta dènt ch'i gh parmét'n ad magnàr incòsa. Par lò 'l è fàcil bcar-'s un bêg parasìta ciamâ Bayliśàscaris pruciònis che pò al pōl pasàr anc a i óm.
In gènar l'è na bèstia ch'a gh piàś vgnir fóra 'd nòt par magnàr e armàgn'r insìma a gl'àrbui. L'è anc dimóndi inteligènta esénd bòna 'd vèrar di luchét da par lē o arcgnósar dal scatli c'n un nùmar difarènt 'd grâṅ 'd ua dèntar.
Àtar prugèt
}}
Maurice (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Al caplavōr nóṿ ad James Ivory trat da 'l rumànś famóś 'd E.M. Forster.|Tagline dal film}}
Maurice (id.) 'l è 'n film dramàtic britànic dal 1987 ad James Ivory trat da 'l rumànś umònim 'd E.M. Forster. La pelìcula l'è stada candidàda a i Prèmi Òscar dal 1988 p'r i custùm dla Jenny Beavan e 'd John Bright e l'à purtâ a cà 'l prèmi par gl'atōr prutagunìsta Hugh Grant e James Wilby a 'l 44śum Fèstival ad Venèsia in du 'l regìsta 'l à mis in bisàca al Lèòṅ 'd Argìnt e Richard Robbins al prèmi par la culòna sunóra.
Girâ c'n un budget ad dū migliòṅ e siē ad dòlar, al 'n à pò fat sù praticamènt àtar tant.
Sunt
A 'l inìsi dal XX sécul Maurice Hall (James Wilby) 'l è 'n studènt a 'l culéǵ ad Cambridge insém a 'l aristucràtic Lord Risley (Mark Tandy) e a Clive Durham (Hugh Grant). Chi lò al gh cunfèsa ch'al gh piàś dimóndi e dòp un pôc Maurice al céd anc se Clive al vrév piutòst na relasiòṅ sénsa sès anc parchè in chi tèmp lè i cumpurtamènt omosesuài i ér'n un reàt in Inghiltèra e lò al n vōl minga finìr in ruìna da 'l mumènt ch'al gh'à na puśisiòṅ da purtàr avànti e 'n futûr ch'l è da la sua.
'L amōr al cuntìnua fra i dū anc quànd Maurice al taca a lauràr cuma agìnt ad cambi a Lóndra ma sōl p'r un pôc parchè tut 'd un trat Clive al s tira indrē quànd al sènt che Risley al s è bcâ siē méś a i lavōr fursâ p'r avēr dmandâ a 'n suldâ 'd far sès. Al ragàs al decìd ad cuntintàr sò màdar (Judy Parfitt) e 'd spuśàr-as cun na dóna cun di bèsi ciamàda Anne (Phoebe Nicholls). Maurice, c'n al cōr scavśâ, al dmanda ajùt a 'l dutōr Lasker-Jones (Ben Kingsley), òṅ ch'al cura i gay cun l'ipnóśi, ma in séguit al finìs a lèt cun Alec Scudder (Rupert Graves), un guàrda-casa ch'al gh'iva butâ gl'òć adòs.
Culegamènt estéran
}}
961 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 961 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 31 cun se stès: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.star
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Finlàndia
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
La Finlàndia (a s diś Suomi in Finlandéś) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal nòrd ch'la s cata in dla Scandinàvia, penìśula ch'la spartìs cun la Nurvégia (a Nòrd) e cun la Śvèsia (a òvest) cunfinànd pò anc cun la Rùsia a èst.
La gh'à sinc migliòṅ e quàtar 'd abitànt, dagnóra tut cunsintrâ a sud, e na superfìsi ad 338.424,38 km². In fiṅ a 'l 4 ad Śnar dal 1918 l'à fat part d'l impēr rus méntar prima l'éra dènt'r a 'l régn ad Śvèsia.
748 (nùmer)
{{Metacaixa
Finlàndia
L'è urganiśàda cuma na repùblica parlamentàra e la sò capitàł 'l è Helsinki cun Tampere, Turku, Oulu, Jyväskylä, Lahti e Kuopio atri sità impurtànti. Cun quarànta-novmìla dòlar americàṅ a crani, i finlandéś i èṅ òṅ di pòpui più ric a 'l mónd.
La sò léngua ufisiàla l'è 'l Finlandéś ma anc al Śvedéś e di atri léngui più cichi i èṅ druàdi da la gint. La fà part dl'Ugnòṅ Européa da 'l 1 ad Śnar dal 1995 e 'l è anc 'l ùnic paéś scandinàṿ a druàr 'l euro.
748 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 748, mo invéci 'l an 748, 't ê da 'ndèr chè) Al 748 (setseintquarantòt, settecentoquarantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 747 (setseintquarantasèt) e 'l vin prìma dal 749 (setseintquarantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintquarantotéśim post.
Finlàndia
L'è divìśa in siē regiòṅ: Finlàndia meridiunàla, Finlàndia usidentàla, Finlàndia urientàla, Oulu, Lapògna e Åland. Al sò presidènt 'l è Sauli Niinistö mént'r al prim minìst'r al s ciàma Sanna Marin.
335 (nùmer)
{{Metacaixa
748 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Finlàndia
Culegamènt estéran
}}
335 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 335, mo invéci 'l an 335 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 335 (terśeinttreintasìnc, trecentotrentacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 334 (terśeinttreintaquàter) e 'l vin prìma dal 336 (terśeinttreintasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeinttreintasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 470
I an 470 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 470 infìn a 'l 479 ciapê dèinter.
938
Al 938 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ràbia (mâł)
{{Metacaixa
.pid
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Ràbia (mâł)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Ràbia o Idrufubìa l'è 'n mâł viràl, cgnusû bèla in dal dumìla prima 'd Crist, d'l óm e di àtar mamìfar a sangṿ cald ch'al culpìs al sarvèl. Al vìrus, ch'a 'l micruscòpi al pâr un didâl o 'n prujètil e ch'al fà part dal gènar Lyssavirus, al s cata in dla salìa di malâ che pò i al pàsan murśgànd. A gh'è dònca da star aténti a 'l bèsti, caṅ specialmènt ma anc gat, lóv, vólp, pruciòṅ e papastrèi, parchè la ràbia la i fà dvintàr catìṿ cun la vója 'd tiràr di murśgòt.
S'a n s fà minga quèl in présia, prima ch'i sìntum i végnan fóra, la mòrt l'è praticamènt un quèl sicûr parchè la riva a 'l 99% a 'l incìrca cupànd ssanta-mila parsòni 'l an, dagnóra tuti in Àśia e in Àfrica.
'L ùltim caś ch'a gh'è stâ in Itàglia 'l è dal 2008.
Descrisiòṅ
Al vìrus, c'n al mòrśag dna bèstia malàda o anc s'la salìa la finìs in dla bóca, in dal naś o in di òć, al s insfìlsa in dla carna in du al taca a multiplicàr-as sénsa ch'al sistéma imunitàri a gh faga a mènt. In dal punt dla frida a pōl vgnir dla spiùra e na sensasiòṅ 'd a n sintìr piò cla part dal còrp lè, in séguit a riva anc la févra. P'r arbasàr al nùmar di vìrus a gh sarév da lavàr la pèl in présia par déś o quìndas minùt cun dl'àqua e dal savòṅ, méj incóra druànd dal spìrit.
In séguit, in gènar da òṅ o tri méś ma anc da na stmana a 'n an, i vìrus i partìsan par rivàr a i nèruv perifèric e da lè a 'l sarvèl. A cal punt chè i sàltan fóra i sìntum dal mâł ch'i èṅ muimènt viulènt dal còrp, sù e śò d'l umōr, paùra dl'àqua (a s fà fadìga a mandàr śò parchè i vìnan di spàśsum duluróś e sōl al pinsēr al mét agitasiòṅ e la góla la s arvòlta), fadìga a mōv'r-as, cunfuśiòṅ e śvenimènt. Quànd al vìrus al finìs in di neuròṅ al fórma in dal céluli di còrp ad Negri, di còrp acìd e tónd.
In gèn'r al mâł al gh'à tri faś:
In gèn'r a s mōr in dal gir ad dū o déś dè dòp ch'i èṅ saltâ fóra i sìntum. A s è vdû che miténd la gint in còma, dand dal tèmp asè a 'l sistéma imunitàri ad reagìr, na qualc parsòna la pōl anc scampàr ma i n rìvan gnanc a 'l 10%.
Par cumbàtar cal mâł chè in Śvisra e in Cànada i aṅ stramnâ in gir dapartùt dal magnàr, cuma dal tèsti 'd pui, cun dèntar dal vasèṅ viṿ arbasâ acsè da imuniśàr i mamìfar cuma 'l vólp o i pruciòṅ. A gh sarév da far àtar tant anc c'n al bèsti dumèstichi cuma i caṅ.
Nòti
}}
937
Al 937 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
.contact
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
415 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 415, mo invéci 'l an 415, 't ê da 'ndèr chè) Al 415 (quaterseintquìndeś, quattrocentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 414 (quaterseintquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 416 (quaterseintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintquindicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Varōl
{{Metacaixa
936
Al 936 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Varōl
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al varōl 'l è stâ 'n brut mâł cauśâ da dū vìrus dal gènar Variōl (da 'l tard latìn variŏla derivâ da varius ch'al vōl dir “vari”, “a maci”), la Variola maior e la Variola minor, ch'i fànan part dal gènar Orthopoxvirus e dla famìja di Poxviridae. A difarénsa di àtar vìrus a DNA, ch'i s multìplican in dal nùccleo dla célula, al varōl 'l al fà diretamènt in dal cituplàśma. Al s traśmét vgnénd in cuntàt c'n al gósi 'd salìa dal parsòni malàdi.
A s pénsa che cal mâł chè 'l àppia fat murìr quatarsènt-mila parsòni tut i an tacànd da 'l XVIII sécul, 'l 80% di putèṅ e 'l 20/60% di grand cuntagiâ, anc s'in dal sōl 1967 i mòrt i èṅ stâ dū migliòṅ. I sugèt ch'i èṅ bòṅ ad scampàr i finìsan p'r armàgn'r uféś dapartùt in dla pèla cun dimóndi castròṅ, al 2-5% i dvènt'n anc òrub, ma i èṅ almànc imuniśâ in di cunfrònt ad tut i gèn'r ad varōl par tuta la vita.
A 'l dè 'd incō 'l è stâ scanślâ a livèl internasiunàł dòp na campàggna 'd inśdiramènt a tapē in tut al mónd, druànd al vìrus Vaccinia di bóv, purtàda avànti da l'Urganiśasiòṅ Mundiàla dla Salùt fra i an 1958 e il 1977. Adès al vìrus al gh'è sōl in soquànt laburatòri dla Rùsia e di Stat Unî par di mutìṿ ad studi.
Descrisiòṅ
Al varōl maior 'l è qvél più grâṿ parchè al pōl purtàr a la mòrt in dal 30% di caś a 'l incìrca a 'l cuntràri dla fórma minor ch'la n riva gnanc a cupàr 'l 1% ad qvéi ch'i gh l'ànan.
Quànd un sugèt 'l è cuntagiâ, i pàsan 12 dè prima ch'i prim ségn dal mâł i s fànan védar. Da la bóca al vìrus al pasa a i linfunōd e lè al taca a multiplicàr-as pasànd da na célula a cl'atra. Dòp al càmbia cumpurtamènt rivànd a sćiancàr-li e pò al sa spòsta in dal sangṿ. A vîṅ na févra ch'la pasa i 38.5 °C pò dulōr a i mùscui, ingòsa, gòmit e mâł a la schina. Dòp dū stmani la févra la sparìs ma in dla bóca i cumparìsan dal carpadùri e i vìrus i sa stràmnan in dla salìa e in dla pèl, tacànd da la frónt, faghénd prima di rush e pò dal grósti pîni 'd lìquid. Quànd al crósti i sàltan via, ad sóta i gh armàgnan di brut ségn par sèmpar.
Da 'l inìsi di an Stanta in di Stat Unî, rivànd in fiṅ a 'l 1986 cuntànd al rèst dal mónd, a s è śmis 'd inśdìr i putèṅ ma sōl i siensiâ ch'i lavóran c'n al vìrus in laburatòri. Par far-'l a s dróa 'n diluènt, un bucét ad vacîn e na gùcia a dū punti.
Nòti
}}
1333 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1333, mo invéci 'l an 1333 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 1333 (milterśeinttreintatrī, milletrecentotrentatrè in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1332 (milterśeinttreintadū) e 'l vin prìma dal 1334 (milterśeinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCCXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milterśeinttreintatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 480
I an 480 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 480 infìn a 'l 489 ciapê dèinter.
935
Al 935 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
.safe
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Scumachèda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Na scumachèda (ammaccatura, pecca in itagliàṅ) l'è na bóta, ma śmicadùra o 'n śbrèg ciapê atàc a di lavōr ed materièl dur, cuma pr eśèinpi na caroserìa, dal mur, e vìa acsè. In sìm'a cal materièl lè a gh'vin n'infosadùra, na śmichèda o ch'a gh'selta vìa un pcòun.
Vlènd guardèr cuś'a sucēd in di materiē quand i ciàpen na bòta, la só elasticitê prìma la gh'restituìs indrē un pò dla forsa druèda in dal buć, la só anelasticitê la i fà deformèr tulènd vìa 'n èter pò ed cla forsa lè inisièla, ma pò quànd al cùć 'l è stê incòr tròp gròs, dòunca a cal punt lè, i materiē i se śmìchen e i se spachen.
Colegamèint estèren
}}
1137 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1137, mo invéci 'l an 1137, 't ê da 'ndèr chè) Al 1137 (mileseinttreintasèt, millecentotrentasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1136 (mileseinttreintasē) e 'l vin prìma dal 1138 (mileseinttreintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseinttreintasetéśim post.
1910 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1910, mo invéci 'l an 1910, 't ê da 'ndèr chè) Al 1910 (milnovseintdēś, millenovecentodieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1909 (milnovseintnōv) e 'l vin prìma dal 1911 (milnovseintùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintdècim post.
Colegamèint estèren
}}
1686 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1686 (mileseseintutàntasē, milleseicentoottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1685 (mileseseintutàntasínc) e 'l vin prìma dal 1687 (mileseseintutàntasét). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintutàntasēésum post.
Èter progèt
}}
Karl Zinny
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Karl Zinny (?, 12 ad Mars dal 1964) 'l è 'n atōr argintèṅ naturaliśâ itagliàṅ.
934
Al 934 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Karl Zinny
Biugrafìa
Fiōl dl'atōra Veronica Zinny, Karl al fà 'l sò debùt in na série TV faghénd na part piculìna in "Racconti di fantascienza" in dua al gh'à la manéra 'd lauràr insém a Orso Maria Guerrini. In séguit al tōś part, insém a la Corinne Clery e a Giorgio Ardisson, a 'l film Eroina faghénd un śuvnòt drugâ. In dal 1981 Aldo Lado 'l al sarnìs cuma prutagunìsta dla pelìcula La disubbidienza in dua 'l fà 'n ragàs arvèrs cóntar la sò famìja 'd fasìsta.
In tut al manéri 'l sò nóm 'l è ligâ in particulàr par la figùra 'd Sandro, al fiōl drugâ dla Claudia Cardinale in Atto di dolore ad Pasquale Squitieri.
Culegamènt estéran
}}
Juliana Donald
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Juliana Donald (Washington, 1 ad Śnar dal 1964) l'è n'atōra e ardupiadōra americàna.
Àtar prugèt
}}
Enzo Jannacci
Enzo Jannacci (Milân, 3 'd zògn 1935 - Milân, 29 ed merz 2013) 'l é stê 'n cantautōr, cabaretèsta, cumposidōr, pianèsta, e atōr itagliàn, cunsiderê òn di piò impurtànt.
Tra gl'iniziadōr dal cabaret itâgliàn, e pioniēr dal rock and roll in Itâglia, 'l é òn di artèst cun al magiōr nomer 'd arcgnusimèint a 'l Club Tenco, con quatar Targhi e òn Premi Tenco.
Discugrafìa
La so' discografìa la princìpia cun l'esperiénza 'd I Due Corsari, un duètt musichêl fatt assiem a Giorgio Gaber, che 'l só prìm 45 gîr al gniva fóra in dal 1959 (24 ore / Ehi... stella!). La só caréra da solésta la princìpia in dal 1961, col 45 gîr L'ombrel de su fradel / E tassì, e in te 1964 al vin fóra e prem album: La Milân di Enzo Jannacci; a ste lavor a què, i seguiràn quaśi 30 album.
933
Al 933 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 490
I an 490 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 490 infìn a 'l 499 ciapê dèinter.
.circle
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
962 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 962, mo invéci 'l an 962, 't ê da 'ndèr chè) Al 962 (novseintessantadū, novecentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 961 (novseintessantùn) e 'l vin prìma dal 963 (novseintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintessantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.read
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Sesame Street
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
932
Al 932 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Sesame Street
Colegamèint estèren
}}
.asda
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd agòst dal 2016.
1334 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1334 (mileterśèinttrèintaquater, milletrecentotrentaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1333 (mileterśeinttrèintatrè) e 'l vin prìma dal 1335 (mileterśeinttrèintasinc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCCXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileterśèinttrèintaquateréśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1334 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 667: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
931
Al 931 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Montel Williams
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Montel Brian Anthony Williams, cgnusû méj cuma Montel Williams (Baltimòra, 3 ad Luj dal 1956), 'l è 'n atōr e 'n persunàǵ televiśìṿ americàṅ, cgnusû specialmènt p'r al sò prugràma The Montel Williams Show. In dla sò caréra 'l à anc recitâ dimóndi telefìlm.
Àtar prugèt
}}
An 300
I an 300 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 300 infìn a 'l an 309 ciapê dèinter anca lò.
930
Al 930 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
1911 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1911, mo invéci 'l an 1911, 't ê da 'ndèr chè) Al 1911 (milnovseintùndeś, millenovecentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1910 (milnovseintdēś) e 'l vin prìma dal 1912 (milnovseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintundicéśim post.
Èter progèt
}}
Reśistèinsa ala medśèina
{{Metacaixa
Difât in dal mèinter ch'a s tōś na medśèina, masimamèint tulènd-la in manéra śbaglièda, a gh'è 'l chêś che i microb i canbien al só DNA edvintènd diferèint e minga più bersàj o, c'm'a sucēd p'r el medśèini β-latàmighi, ch'i 'n funsiòunen più s'a sèlta fóra in dla circulasiòun al só propi enśìma, ch'al i mèt a taśér.
Colegamèint estèren
}}
.jot
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Burqini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Burqini, cgnusû anc cuma Burkini, 'l è 'n custùm da bagn par cal dóni, druâ specialmènt da 'l musulmàni ch'i n vōlan minga métar-'s adòs di custùm tròp sfaciâ cum i pōl'n èsar al custùm intēr, al trikini, al bikini, al tanga, al custùm periśòma o al topless adiritùra.
'L è stâ invintâ in dal 2003 par la cumpagnìa Ahiida par la stilìsta Aheda Zanetti, austragliàna cun màdar dal Lìban. Al gh'à abû subìt dimóndi sucès tant ch'in un méś i 'n aṅ vindû nóṿ-mila pès a 'l prèsi ad sènt euro 'l òṅ.
Al burquini, ch'al mét insém al paròli burqa e bikini, 'l è bòṅ ad quaciàr tut al còrp lasànd lìbar sōl la ghigna, al maṅ e i pē e dònca tgnénd adrē a 'l règhli d'l Ìślam. I cavìi i èṅ lugâ druànd un capùs. In tut al manéri 'l è alśēr abàsta da parmét'r ad nudàr.
Onofrio Panvinio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Burqini
Al custùm al pōl èsar tut négar o anc culurâ par cal dóni più stimulìni.
Onofrio Panvinio
Onofrio Panvinio, ciamê anca Onuphrius Panvinius (Veròuna, 23 'd fervèr 1530 - Palèrum, 27 avrìl 1568) 'l era stê 'n teòlug e 'n stòric itagliàn, intrê in dl órdin 'd i Agustiniàṅ già quànd al gh' ìva ùnd'ś an. In dal 1539 'l era a Ròma, in dû al tulìva pasiòun p'r i stùdi in sìm' ai antichitê rumàni, e mèinter ch'l insgnèva ai nuvìsi 'd al só órdin, al dvintèva dutór in teolugìa in dal 1557. Al scrivìva dimòndi stòdi in sìm' agli antichitê, e impgnê cùma 'l era, al viaśèva anca dimòndi, in serca 'd i lìber da stodièr. Al tulìva vluntéra 'l incàreg 'd curetōr e 'd reviśōr 'd i lìber 'dla Bibliutéca Vaticàna. Al Panvinio al murìva in dal 1568, mèinter ch'l era dré a cumpagnèr al só protetōr al Cardinèl Farnéśe a 'l Sìnod ed Monreêl.
Colegamèint estèren
}}
Burqini
Culegamènt estéran
}}
749 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 749, mo invéci 'l an 749, 't ê da 'ndèr chè) Al 749 (setseintquarantanōv, settecentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 748 (setseintquarantòt) e 'l vin prìma dal 750 (setseintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Eric Singer
{{Metacaixa
Eric Doyle Mensinger, cgnusû méj c'n al nóm 'd art 'd Eric Singer (Cleveland, 12 ad Maǵ dal 1958) 'l è 'n baterìsta hard rock e heavy metal americàṅ. In dla sò caréra 'l à sunâ in 75 e pasa àlbum e in 11 EP.
Eric 'l à tacâ a sunàr in dla banda dla Lita Ford in dal 1984 par pò pasàr a i Black Sabbath, tulénd al pòst ad Bill Ward, e a i Badlands. In di an Nuànta 'l à laurâ cun Alice Cooper e c'n i Kiss dòp la mòrt 'd Eric Carr e 'l licensiamènt ad Peter Criss. Cun cal grup chè 'l à anc cantâ in dū pès, All for the Glory e in All for the Love of Rock & Roll.
Eric 'l à anc sunâ in di disc Calling the Wild dla Doro Pesch e Asshole ad Gene Simmons ólt'r a tōr part a 'l tour da par lò ad Paul Stanley dal 1989. Insém a 'l chitarìsta Bruce Kulick (èx di Kiss) e a 'l cantànt John Corabi (èx mémbar di Mötley Crüe) in dal 1998 'l à mis in pē un grup a sò nóm, i ESP (Eric Singer Project).
1335 (nùmer)
{{Metacaixa
Eric Singer
Culegamènt estéran
}}
1335 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Le calde notti di Caligola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'òrgia di rumàṅ sénsa punsàr!|Tagline dal film}}
Le calde notti di Caligola (Al caldi nòt ad Calìgula) l'è na cumèdia eròtica dal 1977 ad Roberto Bianchi Montero.
Sunt
'L è 'n gran dè par la Róma antìga parchè l'è la fèsta dal dio Prìapo, fiōl ad Vénar, cgnusû p'r avér un cas ad c'l àtar mónd. Silvius Notus (Silvio Noto) al fà savér a tuta la gint vgnuda lè che Gaio Giulio Cesare Augusto Germanico dit Calìgula (Carlo Colombo), elèt imperadōr a 'l pòst ad sò cuśèṅ Tiberio (Gastone Pescucci), 'l è drē a rivàr da cla banda dònca Fòrsa Róma e Fòrsa Lóva anc se òṅ dal pùblic al gh fà 'l ségn dl'umbrèla parchè lò 'l è dla Lazio. Na vìrgin l'è bèla prònta p'r èsar sacrificàda a Prìapo e 'l còmpit ad gusàr-la 'l è riservâ pròpria a Calìgula. Ad fóra tut i spétan ch'al pagn biànc al véggna cambiâ cun qvél rós ma i pōlan vansàr parchè quànd a gh'è 'l mâł dla lumàga a n gh'è sant o dio Prìapo ch'a téggna, gnanc al rój i èṅ bòni 'd alvàr-'g-al sù.
La mujér ad Tiberio, la Livia (Patrizia Webley), l'è sèmp'r arliàda sèg parchè al n gh'à mai di bèsi par cumpràr-ag di vistî da spianàr e acsè la decìd 'd andàr a dmandàr quèl a Calìgula che però al n la vōl minga védar e al diś a 'l sò sarvidōr Cassio (Enzo Monteduro) ad paràr-la via parchè al vōl andàr da 'l dutōr Bernardus Barnardus (Enzo Spitaleri) a far-as curàr. Servino (Armando Marra) al sènt incòsa e al và a cuntàr a Kerea (Fernando Cerulli), nemìg d'l imperadōr, la nutìsia.
Culegamènt estéran
}}
1138 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1138, mo invéci 'l an 1138, 't ê da 'ndèr chè) Al 1138 (mileseinttreintòt, millecentotrentotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1137 (mileseinttreintasèt) e 'l vin prìma dal 1139 (mileseinttreintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseinttreintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Alauda arvensis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La siruldèina (allodola in itagliàṅ, Alauda arvensis secònd la clasificasiòun dal Linnaeus, 1758) l'è 'n uślèin a forma 'd pàser dla famìja dai Alaudidae. Cuma cagli ètri spéci 'd siròldi, 'l è facil catèr-la in mêś a di prê avèrt, despès śvèin a di spêć 'd àqua, indû la cata di sèm e di insêt da magnèr. El siruldèini i gh'àn dal pèni marunsèini mìa sćiasóśi, cun na crestèina in sìm'a 'l cô. I masć e 'l femni i pèren cumpàgn, a vèd'r-i. La nn'è briśa in perìcol 'd estìngv'r-es.
Soquànti sòtaspéci dla siruldèina
Dla siruldèina a s in cnùs cal sòtaspéci chè :
Noti e referèinsi
}}
Free (album 'd David Garrett)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Free (Lìber) 'l è 'n album dal sunadōr 'd viulèin David Garrett gnû fóra in dal 2007 per la Decca.
La cuèrtèina dal disc la gh'à la foto dal Garret ch'al tìn brasê 'l só viulèin, cavî lung e drìt fîn a 'l spali, giàca e camìśa biànca.
References
}}
1912 (nùmer)
{{Metacaixa
Èter progèt
}}
.fast
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
929
Al 929 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 310
I an 310 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 310 infìn a 'l 319 ciapê dèinter anca lò.
1997: Fuga da New York
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|New York l'è dvintàda la sōla parśòṅ ad sicurésa màsima dl'intēra nasiòṅ. Na vòlta ch'ta gh sē sèntar ta n pō minga vgnir fóra... in fiṅ a incō.|Tagline dal film}}
1997: Fuga da New York (1997: Scapàda da New York) 'l è 'n film fantàstic 'd asiòṅ dal 1981 ad John Carpenter. La pelìcula la gh'à abû 'n séguit in dal 1996, Fuga da Los Angeles.
Custâ siē migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù da piò ad vint-sinc.
Sunt
Méntar 'l èx eróe 'd guèra ch'al s éra dâ a 'l crìmin, Jena Plissken (Kurt Russell), 'l è drē a finìr in dla parśòṅ ad sicurésa màsima a New York par scuntàr 'n ergàstul, un grup ad terurìsta al falìs p'r un pēl 'n atintâ a 'l presidènt di Stat Unî (Donald Pleasence). 'L eśércit al manda subìt un grup ad suldâ su 'l pòst ma 'l bras dèstar dal Duca 'd New York (Isaac Hayes), Romero (Frank Doubleday), al i para via.
Al cumisàri 'd pulisìa Bob Hauk (Lee Van Cleef) al decìd alóra 'd druàr la carta Plissken, ch'l è bòṅ ad cavàr-'s-la in tut al situasiòṅ, par salvàr al presidènt e parmét'r-ag ad tōr part a 'n incónt'r internasiunàł dimóndi impurtànt. Jena al gh'à vint-quàt'r óri par pigàr i rivultóś o sinò dū bómbi cichi, insfilsàdi in dal sò còl, i scupiaràṅ faghénd-al fóra.
Culegamènt estéran
}}
927
Al 927 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tomás Milián
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tomás Quintín Rodríguez Milián, cgnusû méj cuma Tomás Milián (L'Avàna, 3 ad Mars dal 1933 - Miami, 22 ad Mars dal 2017), 'l è stâ 'n atōr, senegiadōr e cantànt cubàṅ naturaliśâ americàṅ e itagliàṅ (da 'l 1969).
In dla sò caréra 'l è dvintâ famóś p'r i sò film pulisiutésc girâ in di an Stanta e Utànta in du 'l à fat al persunàǵ dal maresiàl Nico Giraldi e dal delinquènt er Monnezza (al Rusc). In dal 1980 'l à vins un Nàstar 'd Argìnt par la pelìcula La luna mént'r in séguit 'l à recitâ anc in soquànt telefìlm cuma Miami Vice, La signora in giallo, Oz e Law & Order - I due volti della giustizia.
Bisesuàl dichiarâ, 'l è stâ spuśâ da 'l 1964 cun la Margherita Valetti ch'al gh'à dâ 'n fiōl, Tomaso Milian Jr.. Milián 'l è mòrt in dla sò cà 'd Miami a utànta-quàt'r an par 'n ìctus.
Biugrafìa
Nâ a Cuba al 03.03.1933 a 3 óri e 33 minùt dòp meśanòt, da ragàs Tomás 'l è custrét a scapàr via da l'ìśula dòp al cōlp ad stat ad Fulgencio Batista. Rivâ in Flòrida al stùdia teàt'r a Miami par pò andàr a star a New York laurànd a Broadway. A la fiṅ di an Sinquànta, cun sōl sinc dòlar in bisàca, al riva in Itàglia in du 'l taca na caréra da atōr par di regìsta cuma Mauro Bolognini, Alberto Lattuada, Luchino Visconti e Pier Paolo Pasolini.
In dal 1969 al gira 'l sò prim film par Lucio Fulci, al dramàtic Beatrice Cenci, pò al lavóra c'n al regìsta rumàṅ anc in Non si sevizia un paperino, śal pamphlet cun la Barbara Bouchet e la Florinda Bolkan ambintâ in Basitàglia, e 'l western I quattro dell'apocalisse cun Fabio Testi.
In di an Stanta Milián, ardupiâ par Ferruccio Amendola, al s davśìna a 'l cìnema pupulàr e 'd gènar laurànd in soquànti pelìculi 'd Umberto Lenzi e girànd di tìtui cult cuma La polizia accusa: il Servizio Segreto uccide ad Sergio Martino, Roma a mano armata cun la Maria Rosaria Omaggio, Il giustiziere sfida la città (faghénd un persunàǵ ciamâ Rambo sèt an prima 'd Sylvester Stallone), Milano odia: la polizia non può sparare e La banda del gobbo. In dal 1976 al gira 'l cumèdi 40 gradi all'ombra del lenzuolo cun l'Edwige Fenech e Pazzi borghesi par Claude Chabrol. In séguit al tórna a lauràr in dal cìnema impgnâ insém a 'l parmśàṅ Bernardo Bertolucci e 'l fraréś Michelangelo Antonioni in mèś a 'n squantèr'n ad film ad Bruno Corbucci cuma Squadra antiscippo, Squadra antifurto, Assassinio sul Tevere, Delitto al ristorante cinese, Delitto sull'autostrada, Delitto in Formula Uno e Delitto al Blue Gay, in du 'l fà 'l maresiàl Nico Giraldi. Cun Il trucido e lo sbirro dal 1976 al dà vita anc a 'l persunàǵ 'd Er Monnezza, un vilàṅ ch'l è bòṅ sōl ad tiràr dal madóni in dialét rumàṅ.
Da la fiṅ di an Utànta 'l à laurâ anc a Hollywood girànd di film cun Abel Ferrara (Oltre ogni rischio dal 1989), Tony Scott (Revenge - Vendetta dal 1990), Sydney Pollack (Havana dal 1990), Oliver Stone (JFK - Un caso ancora aperto dal 1991), Steven Spielberg (Amistad) dal 1997) e Steven Soderbergh (Traffic dal 2000).
Culegamènt estéran
}}
Carlo Ancelotti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Carlo Ancelotti (Reśōl, 10 ad Śugn dal 1959, a s lèś [ˈkarlo antʃeˈlɔtti] in itagliàṅ) 'l è 'n alenadōr ad fólbar emigliàṅ, èx śugadōr mediàṅ dal Parma, dla Róma, dal Milan e dla nasiunàł itagliàna, mdaja 'd brónś a 'l mundiàł 'd Itàglia 1990.
Da alenadōr 'l à guidâ soquànt di club più impurtànt 'd Europa cuma la Juventus, al Milan, al Chelsea, al Paris Saint-Germain, al Real Madrid e 'l Bayern Mònag, la sò squàdra da 'l 2016.
Cuma alenadōr 'l è stâ bòṅ ad vìns'r al scudét in Itàglia, in Inghiltèra e in Frància ma minga in Spaggna anc s'a Madrìd 'l à vins na Champions League ch'la s śònta a 'l dū vinsi a Milàṅ méntar da śugadōr c'n i rós-négar 'l à purtâ a cà dū Champions League, dū Cópi intercuntinentàli e dū Scudét dòp qvél vins cun la Róma in dal campiunâ 1982-1983 cun Nils Liedholm.
.buy
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
1687 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
926
Al 926 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
1687 (nùmer)
Al 1687 (mileseseintutàntasét, milleseicentoottantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1686 (mileseseintutàntasē) e 'l vin prìma dal 1688 (mileseseintutàntaót). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCLXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintutàntasétésum post.
.got
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
1687 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1687 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 7 con 'l 241: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
963 (nùmer)
{{Metacaixa
925
Al 925 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
963 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 963, mo invéci 'l an 963, 't ê da 'ndèr chè) Al 963 (novseintessantatrī, novecentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 962 (novseintessantadū) e 'l vin prìma dal 964 (novseintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintessantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
750 (nùmer)
{{Metacaixa
An 320
I an 320 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 320 infìn a 'l 329 ciapê dèinter anca lò.
750 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 750, mo invéci 'l an 750, 't ê da 'ndèr chè) Al 750 (sêtseintsinquànta, settecentocinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 749 (setseintquarantanōv) e 'l vin prìma dal 751 (setseintsinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintsinquantéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 750 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 375: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.joy
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
1913 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
924
Al 924 'l è 'n an edl X sécol dal Calendàri gregoriàn.
Rischiose abitudini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sedusiòṅ, còran, masamènt: chi è'l drē a fargàr chi?|Tagline dal film}}
Rischiose abitudini (Aviàdi risćióśi) 'l è 'n film dramàtic dal 1990 ad Stephen Frears prudót par Martin Scorsese. 'L è trat da 'l rumànś umònim ad Jim Thompson e 'l è stâ candidâ, sénsa però vìnsar, a quàtar Prèmi Òscar.
Sunt
La Lilly Dillon (Anjelica Huston) l'è na dóna ch'la scumét a "quaciamènt" p'r arbasàr al quòti più élti ch'i èṅ sèmpar di risć par qvéi che pò i gh'aṅ da pagàr-i cuma 'l sò cap, 'l alibradōr Bobo Justus (Pat Hingle). In dal far-al, lì lē la n s fà minga scapàr l'ucaśiòṅ ad śgranfgnàr sèmpar quèl. Anc sò fiōl Roy (John Cusack) 'l è 'n imbrujòṅ ch'al tira avànti faghénd di culpsèṅ. Durànt òṅ ad qvist chè, andâ mâl, al ciàpa na bastunàda in dla pansa ch'la gh fà pèrdar dal sangṿ ad dèntar faghénd-'g adàr via 'l fòrsi.
Quànd la Lilly la 'l và a catàr a Los Angeles, la 'l véd ardùt dimóndi mâl ma par furtùna la gh salva la vita p'r un pēl. A 'l uśdàl la dóna la cgnós la Myra Langtry (Annette Bening), la muróśa ad sò fiōl. Chi lē la n gh fà minga na bèla impresiòṅ tant che pò la dmanda a Roy ad mulàr-la e anc ad tacàr a rigàr drit. In dal méntar la vèṅ però a savér che lò 'l iva scumìs in sna córsa ch'la pagàva 70-1 e cal fat lè al la mét in di guàj cun Bobo ch'al s arlìa sèg e, par far-'g inténdar bèṅ ch'al fà dabòṅ, al gh śmòrsa na cica in sla maṅ tant par tacàr. Na vòlta vgnû fóra da 'l uśdàl, Roy al pòrta la Myra sèg a védar la cursa di cavài.
Culegamènt estéran
}}
1336 (nùmer)
{{Metacaixa
211 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1139 (nùmer)
{{Metacaixa
Teletubbies
{{Metacaixa
1139 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
.bot
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Teletubbies
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1139 (nùmer)
Al 1139 (milseinttreintanōv, millecentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1138 (milseinttreintòt) e 'l vin prìma dal 1140 (mileseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseinttreintanovéśim post.
Teletubbies
{{Televiśiòun Al Dipsy La Laa-Laa La Po }}
1139 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Teletubbies
I Teletubbies i stàn dàint'r in na cà tùta 'd fêr e 'd plàstica, cun di letèin, na tèvla e dal scrani c'ma ch'i fùsen ind un tèimp futûr, cun di tûb, dal lûś e di ptòun ch'i par'rèven cmandèr dal funsiòun edla cà. Fóra dala porta, i Teletubbies i vàn in dal giardèin in dû i s caten anca dimòndi cunìi drē a magnèr dl'èrba. Despès i Teletubbies i tàch'n a dìr:"Tante coccole, tante coccole" màinter ch'i s brasen, e "Ciao ciao, ciao ciao", quand i salùt'n al public di putèin.
Noti e referèinsi
}}
Broken (film 2006)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è dal stradi ch'i pòrt'n a pèrd'r-at.|Tagline dal film}}
Broken (Guàst) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2006 'd Alan White, girâ a Los Angeles.