cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quâter Castē
Muntvèc
L'é l'ûltem da matèina di quâter muntarôt. Cme ind al sémi atâch, an se schêrta mía che fîn dal la metê dal X sècol a'gh prés èser 'na tòra per guardêr luntân e dal j êtri costrusiòun ed difèiṣa. An se schêrta gnân che i prém proprietâri a síen stê i Canòsa mó int al 1296, quând l'é stê cunquistê da i pramṣân, l'êra in pusès di Fogliani. Al fiōl dal pôver Guido Savina da Fujân, Bonifacio, int al 1344 l'à vendû, per 250 fiurèin d'ôr, un têrs dal castèl a Albertino e Guglielmo da Canòsa. Int al 1349, sèimper Bonifacio, l' à vendû, per 1200 fiurèin 'na secònda pêrt a Gabriotto fiōl 'd Albertino da Canòsa e in fîn al têrs che gh'êra armêṣ, int al 1354, sèimper a Gabriotto che, l'intêr castèl, l'é armês a la só faméja fîn a la fîn ed la râsa. Int al 1469 l'é stê pasê a Cuntèia. Int al 1472 Gabriotto da Canòsa al ricêv da Ercole d'Este l'invistidûra cun al tétol ed Cûnt, ed la giurisdisiòun a fêven pêr Ròunchel, la zôna dal Ghiardèl e 'na pêrta ed Salvarân e Calensân. A la fîn dal Setsèint l'êra al sît dal Pretôri. Ind al vîṣita dal Vèschev Picenardi a j inési dal XVIII sècol a vîn arcurdêda la presèinsa 'd un uratôri dedichê a Sânt' Antòni da Pâdv, pó cunfermêda dal Balletti. Dal furtificasiòun dal castèl incô a gh' armâgnen un pcòun ed muradûra 'd la pêrt a mezanôt ed la tòr, soquânt sègn a piân ed campâgna dal cuntōren ed chiêter lê e, incòra, trât cûrt ed la cînta ed difèiṣa.
La sfilêda Matéldica
Un pó préma ed l'istê ed tót j ân, a Quâter Castē a vîn arcurdê un fât impurtânt per la stôria d' Eurôpa e arcurdê da Donizone, crunésta ed l'època, cme al prém pâs vêrs al Cuncurdê ed Worms, l' é un fât sucès insém al sagrê ed la cēṣa ed  Bianèl tr'al 6 e al 10 ed mâg ed l'ân 1111. Enrico V, fiōl ed cl' Enrico IV che treintân préma l'à utgnû dal Pêpa Gregorio VII, cun la mediasiòun ed Matélda, al famōṣ perdòun ed Canòsa, l'é andê a Bianèl e l'à incurunêr la Grând Duchèsa vîce regîna vicâria d'Itâlia. La manifestasiòun la vîn fâta a dû pâs da dóve è sucès al fat dal 1111. Bèle dal prém dopmezdé pr'al strêdi dal paèiṣ as incûntren sintunêr ed cumpêrsi ind i tradisiònel custóm medioevêl. A s'în dê apuntamèint a i pē dal castèl ed Bianèl, per dêr véta a la mosionânt e spetacolêra arcurdânsa, cuntadèin e paiṣân, frê in penitèinsa, delegasiòun nôbil, cavalêr ed l'eṣêrcit ed Matélda; pó da Bianèl în andê, in sfilêda, vêrs al paèiṣ: Matélda e Enrico V a vînen ricevû int al câmp da i cavalêr, da i religiōṣ e dal pôpol. Dôp che i gunfalòun dal cuntrêdi invidêdi a i zôgh, segvî da i mès, taburèin, castlâni, j òm d'êrmi e dal Gualdâni di Quâter Castē àn sfilê in parêda, Matélda l'è incurunêda e dichiarêda regîna d'Itâlia davânti a i só devôt sódit. A la fîn ed la fèsta al Mèister d'Ermi al dà inési a i zôgh: i nôbil e valorōṣ cavalêr as afrûnten ind al Zôgh dal Pûnt. Ind i sô custòm ed tânt culōr i sbandiradōr es zibésen in spetaculōṣi figûri. Al tramòunt lòungh al strêdi ed l'antîga cuntrêda al pôpol in fèsta a pécen al mân a Matélda in sfilêda cun a drê quî che àn vînt e quî che àn pêrs a i zôgh. La stôrica sfilêda Matéldica la vín fâta tót j ân ind l'ûltma dumènica dal mèiṣ ed mâg.
Sît
I Castē Matéldich
519
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Juliette Lewis
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Juliette Lewis (Los Angeles, 21 ad Śugn dal 1973), l'è n'atōra e cantànta americàna, vóś di grup Juliette and the Licks e Juliette and the New Romantiques.
Par Cape Fear - Il promontorio della paura; ad Martin Scorsese in dal 1992 l'è stada candidàda a 'l Prèmi Òscar cuma atōra minga prutagunìsta.
Culegamènt estéran
}}
Rumania
La Rumanî (denuminaziån ufizièl: Repóbblica dla Rumanî, in Rumên: Republica Română, in IPA ) - in rumên ciamè pò România l’é un pajaiṡ dla Penîṡla Balcânga, int la Bâsa Evròpa ed matéṅna.
La cunféṅna a sîra ed såura cun la Ucrâina, a maténna ed såura cun la Moldâvia, a matéṅna cun l'Ungarî e cla Sêrbia e d såtta cun la Bulgarî. Äl só matéṅni i én mujè dâl Mèr naigher.
La Rumanî l é na Repóbblica Preṡidenzièla, al prémm minîster adès l é Emil Boc (elèt dal 2008), al Preṡidänt dla Repóbblica invêzi l é Traian Băsescu (elèt dal 2009).
La capitèl dla Rumanî l é Bucarest. La längua ufizièl dal pajaiṡ l é al Rumên.
Il tuo vizio è una stanza chiusa e solo io ne ho la chiave
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Il tuo vizio è una stanza chiusa e solo io ne ho la chiave (Al tò visi 'l è na cambra saràda e sōl mè a gh'ò la ciàṿ) 'l è un film ad scarésa ad Sergio Martino dal 1972 ch'al tōś al tìtul da 'n bijét śuntâ a 'n mas da fiōr ch'al cumparìs a 'l minùt 31 in dal film Lo strano vizio della signora Wardh, sèmpar dal regìsta rumàṅ.
A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n i tìtui “Ton vice est une chambre close dont moi seul ai la clé” in Frància, “Your Vice Is a Locked Room and Only I Have the Key” in di Stat Unî e “Vicios prohibidos” in Spaggna.
Sunt
In dal Vènet, gl'abitànt dna vila i èṅ squasâ a séguit ad soquànt masamènt ch'i èṅ sucès in dal pòst. I suspèt i càscan subìt adòs a un scritōr alculiśâ e spurcaciòṅ, Oliviero Rouvigny (Luigi Pistilli), ch'al vōl bèṅ sōl a 'l sò gat négar ciamâ Satana, che na vòlta 'l éra ad sò màdar Ester prima ch'la murìs cupàda, e minga a sò mujér Irene (Anita Strindberg).
In cal mèntar a vèṅ masàda la camaréra ad culōr ch'la vèṅ muràda viva in cantìna. In dla cà 'd Oliviero a riva pò l'anvōda ad vint an, la Floriana (Edwige Fenech), ch'la dvénda l'amànta ad tut, 'd Oliviero, ad Dario (Riccardo Salvino), un śōvan ch'al gira in mòta, e anc ad sò sîna.
Chi lē, pîna 'd òdi in di cunfrònt ad sò marè, la gh taja la góla e pò la dà in cambi d'l òr a Floriana ch'la l'iva vduda cupàr 'l óm. Ma l’Irene la n s vōl minga farmàr-as lè anc s'la n à fat minga i cònt cun al gat.
Culegamènt estéran
}}
Isabelle Adjani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Isabelle Yasmina Adjani (Parì, 27 ad Śugn dal 1955), cgnusùda méj cuma Isabelle Adjani, l'è n'atōra e cantànta francéśa.
L'è stada candidàda par dū vòlti a i Prèmi Òscar p'r i film Adele H. - Una storia d'amore e Camille Claudel. Inóltar l'à vins sinc Prèmi César, dū David ad Dunatèl, 'n Órs 'd Argìnt a 'l Fèstival ad Berlîṅ e 'n prèmi par l'atōra più brava a 'l Fèstival ad Cannes.
La gh'à dū fiōi, Barnabe nâ in dal 1979 da la sò relasiòṅ c'n al regìsta Bruno Nuytten e Gabriel-Kane nâ in dal 1995 quànd la s éra mulàda da pôc da 'l sò muróś, 'l atōr Daniel Day Lewis.
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n algirèṅ e dna dóna uriginària dla Bavéra, l’Adjani la gira 'l sò prim film a quatórd'ś an, na pelìcula par putèṅ ciamàda Le petit bougnat, ma la s fà nutàr tri an dòp cun la cumèdia I primi turbamenti.
In di an Stanta la lavóra cun soquànt regìsta dimóndi impurtànt cuma François Truffaut (Adèle H., una storia d'amore), André Téchiné (Barocco), Werner Herzog (Nosferatu, il principe della notte), Roman Polanski (L'inquilino del terzo piano) e Walter Hill (Driver l'imprendibile).
Culegamènt estéran
}}
Gas lagarmōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al gas lagarmōl 'l è 'n aerosol ad cumpòst chìmig ch'i fànan piànśar s'i finìs'n in di òć o s'a s tira fiâ. Al càuśa bruśōr, làgarmi, prubléma a tgnir i òć avèrt, fadìga a tiràr fiâ e dal vòlti anc gòmit. Al vitmi i próan a far pasàr-'s al mâł strusiànd-'s i òć ma acsè 'l è pèś, in tut al manéri in dal gir ad dū óri a pasa incòsa anc se dal vòlti la còrnea la pōl armàgn'r uféśa.
'L è druâ da spés par la pulisìa in di sit a l'ària vèrta durànt dal manifestasiòṅ ad prutèsta par tgnir sóta cuntròl i tisi arvultóś, ghignóś, rabî, arvèrs e cuntestatàri s'a gh'è da mét'r-i in riga par far rispetàr al règhli sénsa cùr'r al risć ad druàr dgl'armi a 'l sò pòst. Al gas al s cata dènt'r a di candilòt silìndric che, quànd i ciàpan par tèra, i tàc'n a scaldàr-as butànd fóra 'l gas ch'al fà fum.
Al fòrsi d'l órd'n itagliàni i gh 'l ànan in dutasiòṅ da 'l 1991 dòp ch'l è pasâ al DPR 5 Utóbar 1991, n. 359.
La sustànsa druàda da piò in chi gas lè 'l è 'l clôr-acetufenôṅ (C 6 H 3 COCH 2 Cl).
Culegamènt estéran
}}
Milìmeter
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al milìmeter (millimetro in itagliàṅ), scrìt col sìmbol mm, 'l è n'unitè 'd amśùra ed lunghèsa ch'la corespònd a 'n miléśim ed mēter:
1452
Al 1452 (MCDLII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1451
Al 1451 (MCDLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nik Novecento
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Nik Novecento (nùm vèr Leonardo Sottani, Bulògna 19 ad fabrär 1964 - Ruma 15 utùbar 1987) l'è stä un atùr emiliàn, vün d'i püsä bràv e d'i preferìd da Pupi Avati.
Ligamm ad föra
}}
518
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Culògna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Culògna (Köln in tedésc, a s lèś [ˈkœln]) l'è na sità dla Germàgna 'd un migliòṅ e pasa 'd abitànt, la quàrta più granda dal paéś dòp Berlîṅ, Ambûrg e Mònag 'd Bavéra e la più impurtànta dla regiòṅ dla Renàgna Setentriunàla-Vestfàglia. Miténd insém tut i cumùṅ dl'àrea metrupulìtana la riva a un migliòṅ e òt 'd abitànt. Dòp i bumbardamènt dla secónda guèra mundiàla l'è stada praticamènt tiràda sù 'd nóṿ.
In sità, divìśa in nóṿ quartēr (Stadtbezirke) e utànta-sinc distrét (Stadtteile), a gh pasa 'l fiùm Rêṅ. I gh s èṅ stablî dimóndi furastēr, specialmènt, stand a i dat dal 2015, turc (57.131) e itagliàṅ (18.245).
L'è famóśa p'r un parfùm ciamâ „Àqua 'd Culògna“ (Kölnisch Wasser) creâ in dal 18śum sècul par 'l itagliàṅ Johann Maria Farina. Cuma la sità ch'la gh stà davśèṅ, Düsseldorf, Culògna la gh'à in sità dimóndi cumpagnìi 'd asicurasiòṅ e di media. Inóltar l'è la sēd dla cumpagnìa 'd aparéć più impurtànta dla Germâgna, la Lufthansa.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è l'indipendènta Henriette Reker ch'l'à scampâ a 'n atintâ al 17 'd Utóbar dal 2015 quànd òṅ al gh'à tirâ na scurtlàda a 'l còl parchè l'éra da la banda di imigrâ.
Culegamènt estéran
}}
1190 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1190 (milesèintnovànta, millecentonovanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1189 (milesèintutàntanōv) e 'l vin prìma dal 1191 (milesèintnovàntaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèintnovàntaéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1190 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 595: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Palasi Farnéṡ ad Piaṡëinsa
Al Palasi Farnéṡ ad Piaṡëinsa a l'é voin di pö impurtant palasi d'la citä italiana ad Piaṡëinsa.
Benno Fürmann
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Benjamin Fürmann, cgnusû méj c'n al nóm scurtâ in Benno (Berlîṅ, 17 ad Śnar dal 1972, a s lèś /ˈbɛ.no ˈfyːɐ̯ˌman/ in tedésc, ) 'l è 'n atōr tedésc.
'L è bòṅ ad dascórar anc in Ingléś e in turc e 'l e 'n sustenidōr 'd Amnesty International. Al gh'à na fiōla ciamàda Zoe.
Biugrafìa
Armàś òrf'n a quìnd'ś an, Benno 'l è custrét a tacàr a lauràr da śōvan par tiràr avànti faghénd 'l uperàj, al camarēr, al buta-fóra e 'l guidadōr 'd mòti prufesiunìsta. In dal 1987, dòp 'n incidènt mént'r al fava serf, al finìs a 'l uśdâł par siē stmani, un quèl ch'al gh fà vgnir vója 'd cambiàr incóra mistēr par far 'l atōr.
In dal 1991 al partìs par New York par studiàr recitasiòṅ a 'l Lee Strasberg Theater Institute. Turnâ in Germàgna al fà 'l sò debùt in na série televiśìva 'd tréd'ś epiśòdi dal 1992 ciamàda Heimat 2 - Cronaca di una giovinezza. In dal 2000 al s fà cgnós'r anc a 'l èstar tulénd part a la pelìcula ad scarésa Anatomy e a 'l drama La principessa + il guerriero, tut dū insém a la Franka Potente.
'L è 'l inìsi dna caréra ch'la 'l purtarà anc a lauràr in di Stat Unî cuma in dal pelìculi La setta dei dannati e Speed Racer.
Culegamènt estéran
}}
1 ed fervèr
Al  l'è al treintaduèşim dè dal calendàri gregoriàn; agh vól incära èter terşèinttrèintatrì dè a la fin dl'àn (terşèinttrèintaquàter in di àn bişestìl).
Illinòis
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L Illinòis (a s lèś [ɪɫɪˈnɔɪ] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ dal Midwest e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1818. Al cunfìna a nòrd c'n al Wiscònsin, a èst cun 'l Indiàna, a sud c'n al Kentucky e a òvest cun 'l Iowa e c'n al Missouri. P'r un cunsèṅ a nòrd-èst 'l è bagnâ da 'l Lâg Mìchigan e dònca 'l è tacâ anc c'n al stat dal Mìchigan.
Al sò mòt 'l è „State sovereignty, national union“ (Stat suvràṅ, ugnòṅ nasiunàl) mént'r al gh'à i scutmàj ad „The Prairie State“ (Al stat di prâ sterminâ) e 'd „Land of Lincoln“ (Tèra 'd Lincoln) parchè al presidènt Abraham Lincoln 'l à visû dimóndi tèmp lè e 'l gh'è anc saplî.
Al stat 'l è divìś in sènt-dū cuntèi e in miladuśènt-nuantatrî cumùṅ.
Al mùcia sù dagnóra trédas migliòṅ 'd abitànt (al quìnt cun più gint ad tut, cun na persentuàla 'd biànc dal 71,5% e 'd négar dal 14,5%) par na superfìsi ad 149.932 km². Chicago l'è la sò sità più impurtànta rivànd a ès'r al secónd sènt'r industriàł di Stat Unî dòp Los Angeles e 'l secónd sèntar finansiàri dòp New York, cun dū migliòṅ e sèt 'd abitant. Cuntànd tuta la sò aréa metrupulitàna al mùcia sù 'l 65% dla pupulasiòṅ dal stat. Àtri sità impurtànti ch'i pàs'n i sènt-mila abitànt i èṅ, in d'l órdan, Auròra, Rockford, Naperville, Joliet, Springfield (la sò capitàla), Peoria e Elgin.
Al stat 'l è dimóndi industrialiśâ, 'd arcurdàr specialmènt qvéla dla chìmiga e di machinàri, anc s'in di an 2008-2010 'l à patî dimóndi la criśi muciànd sù di dèbit ch'i pàs'n i sinc-mila migliòṅ 'd euro. La sò agricultùra la prudùś furmintòṅ e sòja méntar 'l alevamènt al furnìs bóv, nimài e pui.
Culegamènt estéran
}}
1453
Al 1453 (MCDLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
237 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 237, mo invéci 'l an 237 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 237 (duśeinttreintasèt, duecentotrentasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 236 (duśeinttreintasē) e 'l vin prìma dal 238 (duśeinttreintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeinttreintasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
517
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Brivido
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al rōdi dal mâł.|Tagline dal film}}
La culóna sunòra dal film, ch'la gh'à dèntar di braṅ quài Who Made Who, You Shook Me All Night Long e Hells Bells, l'è stada scrita par gl'AC/DC, al grup preferî dal regìsta.
La part dal prutagunìsta 'd Emilio Estevez l'éra stada śibìda a 'l inìsi a Bruce Springsteen.
Sunt
'L è al 19 ad Śugn dal 1987 e la Tèra la vèṅ in cuntàt cun la cóa dla cuméta Rhea ch'la s pòrta sèg un masèl: in dal gir ad pôc tèmp i tàcan a sucédar di fat ad c'l àtar mónd. Un bancomat dna banca 'l ufénd un cliènt (Stephen King) dand-ag dal cajòṅ, un pònt mòbil al s vèra da par lò dand vita a di incidènt òṅ a drē a c'l àtar, un distribudōr ad bìbiti al tira a drē dal latìni a di baghét in un camp spurtìṿ, un curtèl lètric al taja al bras dna camaréra in un bar, un śōg vìddeo al tira na silta a 'n làdar ch'l éra drē a śgranfgnàr di bèsi, un tir cun la fàcia ad Goblin, férum davànti a 'n autogrill, al s mét in mòt miténd sóta 'l autìsta spaplànd-al.
I lavuradōr d'l autogrill i tàcan a pinsàr ch'a gh sia quél ch'a traśa, parchè i machinàri i s cumpórtan cuma s'i vlìsan masàr e far dal mâl a la gint. In cal méntar Bill Robinson (Emilio Estevez), òṅ gnû fóra da pôc da na parśòṅ, al s dà da far par diféndar i sò cumpàgn da i càmion e da i furgunsèṅ ch'i gìran p'r al stradi par cupàr al gèn'r umàṅ, sprand che la cuméta la s in vaga in présia.
Culegamènt estéran
}}
Cercasi Susan disperatamente
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na vita acsè scandalóśa la gh'à biśógn ad dū dóni p'r èsar visùda.|Tagline dal film}}
Cercasi Susan disperatamente (A s pésca la Susan daspradamènt) 'l è na cumèdia americàna dal 1985 dla Susan Seidelman preśentàda a 'l 38śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ Quinzaine des Réalisateurs.
La cantànta Madonna la canta par la culòna sunóra dal film al braṅ Into the Groove.
Sunt
La Roberta Glass (Rosanna Arquette), na raśdóra ch'la pésca sèmp'r al śnum ma l'è vilìda da la sò vita, l'è spuśàda cun cla piva ad sò marè Gary (Mark Blum) ch'al lavóra di dal camp di afâr. Lì lē la s pasa 'l tèmp lśénd di anùnsi in si giurnài e 'n dè la buta 'l òć in òṅ da 'l tìtul “A s pésca la Susan daspratamènt”, publicâ da 'l sò muróś Jim (Robert Joy).
Culegamènt estéran
}}
Butterfly Kiss - Il bacio della farfalla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na stòria 'd amōr e 'd redensiòṅ.|Tagline dal film}}
Butterfly Kiss - Il bacio della farfalla (Al baś dla parpàja) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1995 ad Michael Winterbottom. 'L è stâ tâ girâ c'n un budget ad quatarsènt-mila sterlìni e preśentâ in cuncōrs a 'l Fèstival ad Berlîṅ dal stés an.
La culòna sunóra, fata par John Harle, la pōl cuntàr su di pès dla Gloria Gaynor (I Will Survive), di The Cranberries (Ridiculous Thoughts, I Don't Need, No Need To Argue e Away), dla Patsy Cline (Leavin' On Your Mind), dla Björk (There's More To Life Than This), dla P.J. Harvey (Missed) e àt'r incóra.
Sunt
A la Miriam a n gh'è gnanc indivìś, la gh và adrē listés par jutàr-la a catàr la Judith.
Culegamènt estéran
}}
Kilòmeter
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al kilòmeter (sìmbul km) l'è 'n' unitè de mśùra ed lunghèsa dal Sistèma Internsiunèl d' unitè de mśùra. L' è uguèl a 1.000 mēter. La paróla cumpòsta "kilòmeter" la deśvîn dal grèc χιλιόμετρο = mìl mēter, anticamèint, miśurèr mìl.
Soquànti Cunversiòun
1 km l' equivêl a:
}}
356 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
The Others
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gnanc 'n us al gh'à da ès'r avèrt prima che 'l ùltim al sia sarâ.|Tagline dal film}}
The Others (Gl'Àtar) 'l è 'n thriller psiculògic dal 2001 vinsidōr 'd òt Prèmi Goya scrit, dirèt e muśicâ p'r Alejandro Amenábar.
'L à fat sù da piò ad duśènt-daśdòt migliòṅ ad dòlar in tut a frònt 'd un cóst ad darsèt.
Sunt
In dal 1945 su l'ìśula ad Jersey, in dla Mandga, la Grace Stewart (Nicole Kidman), mujér 'd un suldâ daspèrs in guèra, la viṿ insém a i sò dū fiōi pìcui, l’Anne (Alakina Mann) e Nicolas (James Bentley). Chi lōr i èṅ malâ e i n pōl minga star a la luś dal Sōl o sinò la sò pèla la marsìrév impinénd-as 'd ulsri. 'L è par qvàl lè che gnanc 'n us a gh'à da ès'r avèrt prima che 'l ùltim a sia sarâ. I rìvan lè par jutàr-la in di fat tri parsòni, la guernànta in là c'n i an Bertha Mills (Fionnula Flanagan), al vèć giardinēr Edmund Tuttle (Eric Sykes) e na śōvna camaréra ciamàda Lydia (Elaine Cassidy).
Da quànd qvist chè i s èṅ stablî a cà dla Grace i tàcan però a sucédar di fat strâṅ e lì lē la s mét in tèsta ch'i gh sìan di "àtar". In di diségn dl’Anne i s védan quàtar parsòni che lē la diś ch'i stànan lè da lōr: 'n óm, na dóna, un putèṅ ciamâ Victor e na vècia da lò badśàda cuma stria.
1454
Al 1454 (MCDLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Oreste Benzi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Don Oreste Benzi o Ureste Bensi cun la prunoncia piaṡintëina (San Climènt, 7 da stëimbar dal 1925 - Rimini, 2 'd nuëimbar dal 2007) l'é stä un prèt ca l'ha fundä la Cumünintä Papa Giuàn XXIII, ca l'ha sëimpar aiütä i drugä e il dòni da strä a una vita pusè dignituṡa.
Ligamm ad föra
}}
516
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
34 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 34, mo invéci 'l an 34 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 34 (treintaquàter, trentaquattro in itagliàṅ, triginta quattuor in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 33 (treintatrī) e 'l vin prìma dal 35 (treintasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintaquatréśim post.
Assassinio allo specchio
{{Metacaixa
34 (nùmer)
Al nùmer 34 in dla Chìmica
Al 34 'l è al nùm'r atómic dal seléni (Se).
Assassinio allo specchio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
34 (nùmer)
In dla śmòrfia ed Nàpol
In dla śmòrfia, al nùmer 34 al vōl dìr "la sùca, al cô" ('a capa in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen la testa in itagliàṅ).
Assassinio allo specchio
{{Film }}
34 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Luigi de Magistris
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Assassinio allo specchio
{{CITAZIONE|Spèć, spèć dal mè brami, chi è'l al sasèṅ fra tut qvist chè?|Tagline dal film}}
Luigi de Magistris
Luigi de Magistris (Nàpuli, 20 ad Śugn dal 1967) 'l è 'n pulìtic e èx magistrâ itagliàṅ, sìndig ad Nàpuli. In dal 2015 'l à dâ vita a 'n partî pulìtig suo, ciamâ “Demucrasìa Autunumìa” (DemA), méntar prima 'l éra 'n espunènt dl'Itàglia di Valōr 'd Antonio Di Pietro (2009-2012) e dal Muimènt Aransòṅ (2012-2017).
Assassinio allo specchio
Assassinio allo specchio (Masamènt a 'l spèć) 'l è 'n śal ingléś dal 1980 ad Guy Hamilton trat da 'l rumànś umònim dal 1962 dl'Agatha Christie. In na part pìcula a s véd anc Pierce Brosnan.
Cla pelìcula chè l'à fat sù ùndas migliòṅ ad dòlar.
Luigi de Magistris
Al gh'à 'n squantèr'n ad scutmàj cuma “Giggino a manetta” (Giggino parchè da 'l sò bandi i Luigi i èṅ dit Giggino e manetta parchè a s dgiva ch'al li druìs facilmènt), “o skipper”, “o scassatore”, “a promessa” e “guappo e mammete”.
Assassinio allo specchio
Sunt
In un castèl dla campàggna ingléśa, tòlt in afìt apòsta, i èṅ drē a far un film in custùm su la Maria Stuarda e su la Śabèta I. Al prutagunìsti, la Marina Rudd (Elizabeth Taylor) e la Lola Brewster (Kim Novak), però i n s pōlan védar. La prima l'è la mujér dal regìsta Jason Rudd (Rock Hudson) e l'è turnàda a recitàr dòp dimóndi tèmp; la secónda invéci l'è spuśàda c'n al prudutōr Marty Fenn (Tony Curtis). Durànt un ricevimènt la Marina la gh'in diś quàt'r a cl'atra anc parchè la gh'à 'n eśaurimènt narvóś e pò la gh'à abû anc di mesàǵ in dua i gh prumitìvan la mòrt. A riva lè a dascórar sèg na sò amiradōra, l’Heather Babcock (Maureen Bennett), ch'la gh cònta di fat dla secónda guèra mundiàla e pò la bév un cocktail ch'l éra stâ preparâ par la diva: a n 'l is-al mai fat parchè al bicér 'l éra pîṅ ad vlèṅ e acsè lì lē la mōr in pôc tèmp.
Luigi de Magistris
Biugrafìa
Diplumâ a 'l Vomero (51/60) e laureâ in Giurisprudénsa (cun 110 e lôd), in dal 1993 Luigi al taca a far al magistrâ acsè cuma sò pàdar, sò nunòṅ e 'l pàd'r ad sò nunòṅ.
Da 'l 1998 a 'l 2002 al lavóra in dla Prucùra dla Repùblica 'd Nàpuli, pò al s trasferìs a 'l Tribunàł 'd Catanśàr faghénd-as cgnósar p'r al sò indàśin Puśeidòṅ, SbP e Why not.
Assassinio allo specchio
Sunt
'L ispetōr Craddock (Edward Fox) e la miss Jane Marple (Angela Lansbury) i tàc'n a indagàr. A pâr ch'a gh sia insaplàda l’Ella Zielinsky (Geraldine Chaplin), amànta ad Jason, o anc la Lola.
Culegamènt estéran
}}
Luigi de Magistris
Biugrafìa
In dal 2009 al decìd 'd candidàr-'s a gl'elesiòṅ p'r al parlamènt européo, vgnénd elèt in dla circuscrisiòṅ Nòrd-Èst (qvéla dl'Emìglia-Rumàgna) par l'Itàglia di Valōr, pò al dvènta sìndig ad Nàpuli in dal 2011 vinsénd al balutàǵ c'n al candidâ 'd sèntar-dèstra Gianni Lettieri c'n al 65,37% di vōt. de Magistris al fà àtar tant anc in dal 2016 baténd Lettieri a 'l secónd tùran muciànd sù al 66,85% 'd preferénsi.
'L à scrit tri lìbar: Giustizia e potere (2009), ''Assalto al PM. Storia di un cattivo magistrato (2010) e La città ribelle: Il caso Napoli'' (2017).
2 ed fervèr
Al  l'è al 33° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 332 dè a la fin dl'an (333 in di an bisestìl).
Bubble (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'atra esperînsa 'd Steven Soderbergh.|Tagline dal film}}
Bubble (Bóla) 'l è 'n film dramàtic dal 2005 ad Steven Soderbergh fat druànd di atōr minga prufesiunìsta catâ fra Parkersburg (Virgìgna Ucidentàla) e Belpre (Ohio) in du la pelìcula l'è stada giràda.
Sunt
In un paiśèṅ dimóndi pòvar d'l Ohio, un pustàs in du a n gh'è gnint, la Martha (Debbie Doebereiner) la scampa laurànd in na fàbrica ch'la fà di bambulòt e quànd l'è a cà, esénd anc puta, la gh'à da tgnir adrē a sò pàdar vèć (Omar Cowan) ch'al gh'à di prubléma 'd salùt. La dóna l'è amìga dal sò culéga Kyle (Dustin James Ashley), un ragàs ch'al n s cumpatìs minga 'd star in mèś a la gint quànd a gh'è dal fitùm e ch'al viṿ incóra a cà 'd sò màdar (Laurie L. Wee) parchè i bèsi i n èṅ mai abàsta.
Live (Alice in Chains)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bubble (film)
Sunt
Un dè a riva a lauràr in fàbrica na śuvnòta nóva, la Rose (Misty Wilkins), ch'la gh'à da tiràr sù na putìna da par lē e ch'la gh'à biśógn ad far 'n àtar lavōr dòp qvél dla dóna dal pulisìi par soquànti famìji dal pòst. La ragàsa la pâr gustóśa e dōlsa mo invéci la gh'à 'n brut visi, qvél ad śgranfgnàr via di bèsi e dal ròbi in dal cà in du la và. Na sira la gh'à 'l curàǵ ad far-'l anc in dla cambra 'd Kyle dòp ès'r andâ fóra insém méntar la Martha la gh tgniva adrē a la sò putìna. Al dè dòp la Rose la vîṅ catàda mòrta stranglulàda da la pulisìa in cà sua.
Live (Alice in Chains)
{{CITAZIONE2|Sitting on an angry chair, angry walls that steal the air, stomach hurts and I don't care, what do I see across the way?|A m sènt su na scrana dascòmda, di mur rabî i śgrànfgnan via l'ària, a m fà mâł al stómag m'a n m in ciàva gnint, csa vadrò-j-a lung la strada?|Angry Chair, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Bubble (film)
Culegamènt estéran
}}
Live (Alice in Chains)
Live 'l è 'l secónd disc da 'l viṿ dal grup alternative metal di Alice in Chains dòp 'l Unplugged dal 1996. 'L è stâ publicâ al 5 ad Dicémbar dal 2000 miténd insém di pès sunâ in soquànt cuncèrt fra 'l 1990 (c'n incóra Mike Starr a 'l bas) e 'l 1996, gl'ùltim dū fat c'n al cantànt Layne Staley.
La canta Man in the Box sunàda a Glasgow in dal 1993 l'è stada sarnìda cuma sìngul.
Braṅ
I pès chè 'd sōvar i èṅ stâ registrâ durànt chi cuncèrt chè:
Furmasiòṅ
}}
Lègherma
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Prossima fermata: l'inferno
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|La cursa più spavintóśa l'è drē a partìr.|Tagline dal film}}
Prossima fermata: l'inferno (Farmàda a vgnir: 'l infèran) 'l è 'n film ad scarésa dal gènar “masèl” dal 2008 dal giapunéś Ryūhei Kitamura trat da 'l racònt “Macelleria mobile di mezzanotte” dla racòlta “Infernalia” ad Clive Barker ch'al 'l à anc prudót insém a Quentin Tarantino e a di àtar.
Al film 'l à muciâ sù tri migliòṅ e mèś ad dòlar ma al 'n éra custâ quìndas.
Sunt
Méntar 'l è drē a far al sò lavōr in dla metro, Leon 'l incróśa al masadōr seriàł Mohagany (Vinnie Jones), cgnusû cuma 'l "Maslàr dla Metro". Anc a cóst ad mét'r-as in perìcul, al ragàs al s fà tōr da la śmagna e al fà dal foto a 'l sasèṅ ch'al cópa òṅ in sal trêṅ. I dū i rìvan pò a piciàr-as e Leon al và in a risć ad lasàr-'g al péni. La matìna dòp al s déśda da par lò in na stasiòṅ bandunàda davśèṅ a 'l masèl.
Culegamènt estéran
}}
Lucie Šafářová
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra 'l à vins quàtar turnèo WTA in tut (su ùndas finàli) e siē ad qvéi d'l ITF. A gh piàś śugàr dimóndi in sla tèra batùda in dua la pōl druàr al sò drit in topspin cumpàgn ad qvél ad Rafael Nadal.
In di turnèo dal Gran Slam l'è rivàda na vòlta in di quàrt: l'è sucès a gl'Australian Open dal 2007 quànd l'à batû subìt la parmśàna Alberta Brianti e la milanéśa Francesca Schiavone e pò la francésa Amélie Mauresmo in di utàṿ.
Caréra
In dal 2004 la śōga in dal sircùit ITF e l'è bòna ad purtàr-'s a cà qvéi ad Bêrgum (da pardénta furtunàda, dand la paga in finàl a l'Iva Majoli par 3-6 7-6 6-1) e ad Bastad (in dua la fà fóra, fra gl'atri, la Mandy Minella e la Shahar Peer). La próa anc a pasàr al qualificasiòṅ a gl'US Open ma la và fóra a 'l secónd tùran p'r òpra dla Roberta Vinci.
In dal 2005 la taca a vìnsar anc in di turnèo dla WTA. Al prim ad Maǵ la fà sua la finàla in sla tèra d'l Estoril (pasànd p'r al qualificasiòṅ) baténd la cinéśa Na Li par 6–7 6–4 6–3. In Śugn la riva in fónd anc a 's-Hertogenbosch ma la pèrd da la Klára Zakopalová par 6–3 2–6 2–6 dòp avér mandâ a cà la Dinara Safina. Dòp cla finàl chè śugàda in sl'èrba, la vins al tìtul ad Forest Hills in sal cimènt dand la paga a la Sania Mirza par 3–6 7–5 6–4. Fra 'l sò vitmi, anc la mudnéśa Antonella Serra Zanetti, in alóra nùmar stanta dal mónd. La finìs 'l an śugànd 'l ITF ad Poitiers: dòp avér batû la Stéphanie Cohen-Aloro e la Galina Voskoboeva, la pèrd in dla semifinàl da l'èstuna Maret Ani.
Al 2006 al s vèra dimóndi bèṅ par lē parchè la vins al sò tèrs tìtul WTA in Austràglia: a Gold Coast la bat prima la Dinara Safina e pò la Flavia Pennetta par 6-3 6-4. Dòp soquànt prim e secónd tùran, la tórna a far la vōś grôsa in Avrìl a Amelia Island in dua la pèrd in semifinàl da la Nadia Petrova. L'è incóra la rusa a far-la fóra a Charleston la stmana dòp. A gl'US Open l'è bòna ad dar la paga a 'l prim tùran a la Samantha Stosur ma 'l è 'n fōg ad paja parchè la mét in fila sōl di prim e di secónd tùran da lè a la fiṅ d'l an.
A gl'Australian Open dal 2007 la riva in di utàṿ dòp avér batû la nùmar tri dal mónd Amélie Mauresmo. Anc a Parì a 'l quèrt la s fà valér parchè la bat prima la nùmar sinc dal ranking, la Svetlana Kuznecova, e pò la nùmar dū Justine Henin prima ad cédar in finàl a la Nadia Petrova, la sò bistiàsa négra, par 6-4 1-6 4-6. In sla tèra d'l Estoril la céd a la Viktoryja Azaranka 4-6 0-6 in semifinàl mént'r a gl'US Open l'è la Marion Bartoli ch'la la manda a cà a 'l tèrs tùran. A la fiṅ d'l an la śgranfgna al sò best ranking, al nùmar vint-a-dū.
Al sò 2008 l'è da mét'r-'s al maṅ in di cavìi in fiṅ a rivàr in Agóst in dua la vins a Forest Hills baténd la cinéśa Shuai Peng par 6-4 6-2. A Tokyo invéci la và fóra subìt p'r òpra dla Kaia Kanepi. In Utóbar la śōga dū ITF ma la pèrd sèmpar da la rusa Anastasija Pavljučenkova.
La taca al 2009 baténd in cà sua a Brisbane la Samantha Stosur prima ad patìr na scunfìta da la Viktoryja Azaranka in di quàrt par 6-7 4-6. A gl'Australian Open la pèrd da la Marion Bartoli a 'l tèrs tùran mént'r a Memphis la bat la Melanie South e la Vania King prima ad lasàr strada a la tedésca Sabine Lisicki in di quàrt. A Acapûlc la pèrd subìt da la Roberta Vinci. A Barcelóna la cata atri dū itagliàni: a 'l secónd tùran la bat la Sara Errani ma pò la céd a la Francesca Schiavone. A Turònt l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ ma pò l'è bòna ad far fóra la Kaia Kanepi, l'Ana Ivanović e la Jie Zheng prima ad stablìr-as cónt'r al giaròṅ Serena Williams in di quàrt. A Quebec City la riva in finàl dòp un muć ad tèmp ma la la pèrd cóntar la Melinda Czink par 6-4 3-6 5-7. A Tokyo la s cava la vója ad bàt'r incóra l'Ana Ivanović prima ad lasàr-'g al péni cóntar la Viktoryja Azaranka. Anc a Linz e a Mósca la fà pôca strada andànd a cà prèst cóntar l'Agnieszka Radwańska e la Jelena Janković.
In dal 2010 a Brisbane la mòla in di quàrt un 6-0 in dal secónd sét a la Kim Clijsters ma pò la và a pèrdar listés 'l incóntar. A Parì in Favràr la mét in riga la Francesca Schiavone e la Flavia Pennetta par pò pèrdar la finàl cóntar la rusa Elena Dement'eva par 7-6 1-6 4-6. A Stucàrda la bat la nùmar dū dal mónd Caroline Wozniacki mént'r a Róma la fà fóra la nùmar nóṿ Agnieszka Radwańska prima ad pèrdar da la María José Martínez Sánchez (pò finalìsta) in di quàrt. A Madrid la fà magnàr la pólvra anc a 'l rusi Marija Šarapova e Nadia Petrova. In s'l èrba invéci la fà più fadìga andànd fóra a 'l secónd tùran a Eastbourne (da la Kim Clijsters) e a 'l prim tùran a Wimbledon (pardénd da la śluvàca Dominika Cibulková).
Sociologìa edla deviànsa e dal mutamèint socèl
{{Metacaixa
Lucie Šafářová
Caréra
La taca mâl al 2012, sōl in Favràr a Doha la fà sù di riśultâ bèi baténd la Caroline Wozniacki e la Svetlana Kuznecova prima ad lasàr strada a la Marion Bartoli in di quàrt e pò anc a Indian Wells al méś dòp. In sla tèra vérda ad Charleston la riva in finàl ma la vèṅ asfaltàda 6-0 6-1 da la Serena Williams. A Montreal in Agóst la bat la Samantha Stosur e la Roberta Vinci ma 'l incòntar ad semifinàl cun la Na Li al scapa via par 6-3 3-6 5-7. A New Haven la pèrd in di quàrt da la Petra Kvitová, a gl'US Open a 'l tèrs tùran da la Nadia Petrova. A la fiṅ d'l an la vins la Fed Cup cóntar la Sèrbia: lē l'è bòna ad spasàr via prima l'Ana Ivanović 6-4 6-3 e pò anc la Jelena Janković par 6-1 6-1.
In dal 2013 la fà sù sōl di prim e di secónd tùran. La gh'à da rivàr a Charleston prima ad vìnsar dū partìdi ad fila ma in di quàrt la pèrd da la Serena Williams par 4-6 1-6. In Avrìl la śōga a Palèrum la semifinàl ad Fed Cup par la Céchia cóntar l'Itâglia ma la pèrd i sò dū singulàr, al prim cóntar la Sara Errani par 4-6 2-6 e al secónd cóntar la Roberta Vinci par 3-6 7-6 3-6.
Sociologìa edla deviànsa e dal mutamèint socèl
La sociologìa edla deviànsa l'è na branca edla sociologìa ch'la stùddia cum è ch'a sucéd che in soquànt escunpartimèint edla socetê a gh'sìa di cristiàṅ ch'i n's cunpatìsen briśa 'd stèr dàint'r a 'l reghli ch'a gh'è bèle e i fan de tùt p'r an tgnirgh adrē. Tulènd più in lèregh al significhêt ed deviàṅsa, che la sociologìa l'al guèrda sàinsa vléregh dèr di giudìsi per forsa morêl, dòunca per deviàṅsa la sociologìa l'intènd anca la quistiòun che soquànt agìnt i n'staghen minga dèinter a dal manéri 'd vèder, a di riśultèt ch'i srèven normèl per la magioràṅsa edla ginta, vō't in dal só fiśic, che in dal só cherdèinsi, in dla só richèsa, in dal conprendòni, e vìa acsè.
Colegamèint estèren
}}
Lucie Šafářová
Culegamènt estéran
}}
Céline Dion
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Every night in my dreams, I see you, I feel you, that is how I know you go on. Far across the distance and spaces between us, you have come to show you go on. Near, far, wherever you are, I believe that the heart does go on, once more you open the door and you're here in my heart and my heart will go on and on. Love can touch us one time and last for a lifetime and never go till we're one. Love was when I loved you, one true time I hold to, in my life we'll always go on.|Tut al nòt in di mè sógn, a t véd, a t sènt, 'l è par qvést ch'a sò ch't andarà avànti. Dimóndi da 'd là da la trata e da 'l spasi fra nuàtar at gh'à da gnir chè a far védar ch'at và avànti. Davśèṅ, luntàṅ, in un pòst basta ch'a sia, mè a créd ch'al cōr al vaga avànti, at vèr 'l us incóra na vòlta e at sē chè in dal mè cōr e al mè cōr al cuntinuarà a 'ndàr avànti. 'L amōr al pōl tucàr-as na vòlta e duràr par na vita sénsa sparìr via in fiṅ tant ch'a stém insém. 'L amōr al gh'éra quànd a t ò vlû bèṅ, na vòlta sōla, e a gh rèst atàc.|My heart will go on, 1997|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
La Céline Marie Claudette Dion, cgnusùda méj cuma Céline Dion (Charlemagne, 30 ad mars dal 1968), l'è na cantànta canadéśa ch'la canta in francéś (la sò léngua) e in ingléś specialmènt, ma anc in spagnōl, giapunéś e itagliàṅ.
Biugrafìa
Nada da na famìja ad puvrét, al sucès par lē al riva quànd la vins 'l Eurovision Song Contest dal 1988. Cun 'l ajùt dal sò manager Rene Angelil, la firma acsè un cuntràt cun la Sony Records.
In dla sò caréra la Céline l'à vindû da piò ad 180 migliòṅ 'd àlbum in tut al mónd e ciapâ anc da piò ad mila arcgnusimènt, in mèś a i quài i gh'èṅ anc 4 Grammy Awards, 3 American Music Awards, 2 Golden Globe Awards, 4 World Music Awards, 5 Juno Awards, e 2 Félix Awards.
L'è la più granda artìsta canadéśa ch'a sa cgnósa méntar D'eux dal 1995 'l è 'l disc in léngua francéśa più vindû dla stòria.
Culegamènt estéran
}}
Cudògn
Cudògn (Codogno in italian) l'é un cumoin ad 15.537 abitant in Pruvincia d' Lôd. L'é un impurtant sëintar agricul e finansiäri ad la Bàsa Ludsana ca 'l g'ha 15-16 bànch, e par cul mutiv ché la gint dal post al l'ha supranuminä la Svézzra d'la Bàsa.
Pö o menu l'é a 15 km a nord ad Piaṡëinsa.
A Cudògn i 'ènn nasìd al cantànt Sergio Franchi e al pulìtic Lüìg' Negri e ag vìu al còmic e scritòr Maurizio Milani.
Patrizio Bianchi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Patrizio Bianchi (Cupàr, 28 ad Maǵ dal 1952) 'l è 'n pulìtig itagliàṅ, minìstar dl'istrusiòṅ da 'l 2021 in dal guèr'n ad Mario Draghi.
Biugrafìa
Uriginàri dal Fraréś, Patrizio al s làurea in siénsi pulìtighi a l'università 'd Bulógna in dal 1976 par pò ciapàr na specialiśasiòṅ a Lóndra.
In séguit al taca a far al prufesōr universitàri a Bulógna par pò pasàr a Frara laurànd anc par 'l UNESCO.
In dal 2010 al fà 'l asesōr p'r al pulìtighi européi p'r al śvilùp, scōla, furmasiòṅ, risérca, università e lavōr in dla regiòṅ Emìglia-Rumàgna p'r i presidènt Vasco Errani e Stefano Bonaccini.
In dal 2020 al lavóra par la task force ministeriàla dla Lucia Azzolina par strulgàr dal sulusiòṅ par far partìr incóra la scōla durànt al COVID-19. 'L an dòp al vîṅ sarnî par Mario Draghi par far al minìstar dl'istrusiòṅ in dal sò guèran.
Culegamènt estéran
}}
238 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 238, mo invéci 'l an 238 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 238 (duśeinttreintòt, duecentotrentotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 237 (duśeinttreintasèt) e 'l vin prìma dal 239 (duśeinttreintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeinttreintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
515
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Mina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cunsideràda una dal più grandi cantànti 'd sèmpar, la gh'à na vóś granda da 'l punt ad vista dl'estensiòṅ ma anc na tècnica e 'n tìmbar ch'i s cgnósan subìt. In dla sò caréra, tacàda a la fiṅ di an Sinquànta, l'à cantâ da piò ad mila-sincsènt braṅ e vindû da piò ad sènt-sinquànta migliòṅ ad disc, faghénd da piò ad stanta àlbum in studi e muciànd sù dimóndi prèmi e dū partecipasiòṅ a 'l Fèstival ad Sanremo. Fra 'l sò canti più impurtànti a 'rcurdém Acqua e sale (fata insém a Adriano Celentano), Amor mio, Ancora ancora ancora, La banda, Brava, Il cielo in una stanza, È l'uomo per me, E poi..., E se domani, L'importante è finire, Insieme, Le mille bolle blu, Nessuno, Non gioco più, Parole parole, Se telefonando, Tintarella di luna, Una zebra a pois e Zum zum zum ólt'r a na sfilaràda 'd cover 'd artìsta 'd tut al mónd.
Da 'l 1978 la cantànta l'à decìs 'd a n far-as più védar par pò andàr a vìv'r in Śvisra.
Culegamènt estéran
}}
8 donne e ½
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Se tut i óm i péns'n a 'l sès ògni nóṿ minùt, cuśa péns'n-i in di àt'r òt?|Tagline dal film}}
8 donne e ½ (8 dóni e ½) 'l è na cumèdia dal 1999 ad Peter Greenaway ch'al l'à anc scrita. 'L è 'n umàǵ a 'l film Prèmi Òscar dal 1964 8½ ad Federico Fellini.
'L è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 52śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Al banchēr Philippe Emmenthal (John Standing) al n sà in du piànśar parchè a gh'è mòrta sò mujér (Claire Johnston) e adès al gh'à 'n magòṅ ch'a n gh pasa minga. Sò fiōl Storey (Matthew Delamere) al próa a tiràr-al sù dascurénd sèg ma a n gh'è gnint da far. Al ragàs al pénsa acsè ad far-ag rivàr in dla sò vila 'd Ginévra nóṿ dóni, o méj, òt e mèś parchè una l'è na nana, la Giulietta (Manna Fujiwara).
Al dóni i èṅ una difarènta da cl'atra, giusà che c'l harem lè al pòsa far-al cuntènt. Ólt'r a la Giulietta, a gh'è la Clothilde (Barbara Sarafian), la Kito (Vivian Wu), la Palmira (Polly Walker), la Mio (Kirina Mano), la Griselda (Toni Collette), cgnusùda cuma la sōra Concordia, la Simato (Annie Shizuka Inoh), la Beryl (Amanda Plummer) e la Gioconda (Natacha Amal).
Ólt'r a 'l fémni i rìvan però anc di guàj giudisiàri par la famìja Emmenthal, gl'agìnt dal tasi i gh'èṅ adòs, e anc un taramòt.
Culegamènt estéran
}}
Dom ad Piaṡëinsa
Al Dom ad Piaṡëinsa, custruì tra il 1122 e il 1233, l'é un esëimpi impurtant d'architetüra rumanica. Al lavùr a l'é cminsä in dal 1122 e l'é finì in dal 1233 e l'é stä purtä inans cun l'impegn ad tüta la citadinansa. La catedräla a l'é dedicä a santa Istvëina (santa Giustina in italian) e a santa Maria Assunta.
Dé Internasiunêl dla Laingua Mêdra
Al Dé Internasiunêl dla Laingua Mêder l é stê instituî de al UNESCO dal 1999 par parmauver la laingua mêdra, la diversitê linguestga es al multilinguîxum, La veign selebrê dal 21 ed farvêr ed tot i ân. Dal 2007 l é stê argnusû da l'Asanblej Zenerêl dl'ONU, al tainp istès al é stê proclamê al 2008, l ân ch'al gniva, cum al Ân Internaziunêl del Laingv.
Al 21 ed farvêr l é stê adlet pr arcurdêr l istès dé dal 1952, quand socuant studeint bangaleix dl'Universitê ed Daca en stê masê de la polisie pachistana (che al tainp a j·iva anch al Bânglades) maintr ch'i prutastêven pr al argnusmaint dal bengalaix cum laingua co-ufisiêl dal pajaix.
Due occhi diabolici
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd a t daśdarò... At sarà mòrt.|Tagline dal film}}
Due occhi diabolici (Dū òć diabòlic) 'l è 'n film ad scarésa a epiśòdi dal 1990 ad George A. Romero e ad Dario Argento. 'L è stâ girâ in di Stat Unî c'n un cast internasiunàl. La pelìcula la rénd umàǵ a 'l scritōr Edgar Allan Poe e i regìsta a 'l inìsi i gh'ìvan da èsar quàtar ma pò Wes Craven e John Carpenter i n aṅ briśa tòlt part a 'l prugèt.
Prim epiśòdi: Fatti nella vita del signor Valdemar (regìa ad George A. Romero)
Al sgnōr Valdemar (Bingo O' Malley) al gh'à ssanta-sìnc an ma anc un muć ad bèsi tant che sò mujér, la Jessica (Adrienne Barbeau), la i vrév subìt sénsa spetàr incóra dimóndi. Insém a 'l dutōr Robert Hoffman (Ramy Zada) la trapèla ad far-al fóra ma prima a gh'è da preparàr al testamènt in sò favōr. A s fà càrag 'd ipnutiśàr-al par far-ag firmàr al carti ch'a gh vōl pròpria Robert ma in sal più bèl al vèć al mōr prima ch'al tragatèṅ al fus fat in fiṅ in fónd. P'r avér-ag soquànt dè par finìr al lavōr cun 'l avucàt, al dutōr al śēla 'l cadàv'r in cantìna.
Ma l'anma 'd Valdemar la n à mai bandunâ 'l còrp parchè 'l óm 'l è mòrt ch'l éra incóra ipnutiśâ. Chi lò acsè al s déśda p'r andàr a far-'g-la pagàr a sò mujér.
Secónd epiśòdi: Il gatto nero (regìa ad Dario Argento)
Roderick Usher (Harvey Keitel) par campàr al fà dal foto ad crònaca négra. 'L è dimóndi brâv in dal sò mistēr anc parchè al gh cata gust a tōr śò fat di ad sangṿ e di mòrt. P'r al sò ùltim prugèt al vōl far un lìb'r ad foto 'd un gat sevisiâ e al decìd ad druàr la gata négra dla sò muróśa, l’Annabel (Madeleine Potter), che fra 'l àtar a gh stà dimóndi in si maròṅ. Quànd la dóna la véd al lìbar, la gh mét tri secónd a capìr ch'la bèstia turturàda in dal paǵni d'l òpra dal sò muróś l'è pròpria la sò gata ch'l'è sparìda in cal méntar. L’Annabel la fà 'l valìś parchè la gh 'n à abàsta 'd lò ma la n fà minga in tèmp parchè Roderick al la scurtèla a mòrt quànd lì lē la s éra misa a diféndar 'n àtar gat négar ch'l éra capitâ da cla banda e ch'al risćiàva 'd finìr impicâ, na bèstia cun na màcia biànca adòs ch'la pâr un cavàstar. Par lugàr al cadàvar, Roderick al decìd ad muràr-la da drē da 'n mur ad cartòṅ-śés.
Culegamènt estéran
}}
Il prato macchiato di rosso
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|I parìvan na famìja par bèṅ ma... i tgnìvan lugâ un segrét tarménd!|Tagline dal film}}
Il prato macchiato di rosso (Al prâ maciâ ad rós) 'l è un film ad scarésa ad Riccardo Ghione girâ in dal 1972 tut in Emégglia-Rumâgna a Fiurinsöla e a Castél Arcuà e gnû fóra in dal 1975.
Al tìtul pruviśòri pinsâ par la pelìcula 'l éra Vampiro 2000.
Sunt
'N agìnt d'l UNESCO (Nino Castelnuovo), pulisiòt in segrét, al s rént cònt ch'in na butìglia ad vèṅ ch'la riva da l'Itâglia a gh'è dèntar dal sangṿ. In cal mèntar dū fiōi di fiōr, Max (George Willing) e la sò muróśa (Daniela Caroli), i cgnósan girànd par l'Emìglia un sèrt Alfiero (Claudio Biava) ch'al gh dà 'n pasàǵ in màchina purtànd-i sèg a Piacénsa in dla vila ad sò surèla Nina Genovese (Marina Malfatti), na dóna pîna ad bèsi, e ad sò marè Antonio (Enzo Tarascio), 'n inventōr ad quèi stravagànt.
Chi dū hippies lè i càtan là anc di àtar persunàǵ strân cuma na sigàgna (Barbara Marzano), ch'la n fà gnanc in tèmp a dir na paròla che subìt la śgranfgna quèl da 'n casét, na putàna (Dominique Boschero) e 'n barbòṅ imbariagòs (Lucio Dalla). Al padròṅ ad cà al diś che lò 'l è sòlit métar via dal vèṅ e ch'a gh piàś tgnir sèg dla gint particulàra e śóvna. Invéci 'l è un mat ch'al gh'à un robot ch'l è bòṅ ad ciuciàr via 'l sangṿ a i còrp umàṅ. Sò mujér invéci la pénsa sōl a vénd'r-al imbutigliâ, par muciàr sù dimóndi bèsi, e par far-al la pésca dla gint ch'la n vâl na cica, gint che ninsòṅ a pescarà mai.
Culegamènt estéran
}}
Diabolique
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Dū dóni. 'N óm. La cumbinasiòṅ la pōl èsar fatàla.|Tagline dal film}}
Diabolique (Diabòlic) 'l è 'n film thriller americàṅ dal 1996 ad Jeremiah S. Chechick, arfacimènt dna pelìcula francéśa dal 1955 ad Henri-Georges Clouzot, I Diabolici, trata da 'l rumànś “Celle qui n'était plus” (Quél ch'a n gh'éra piò, distribuî in Itâglia cuma I Diabolici) ad Pierre Boileau e Thomas Narcejac.
'L è stâ girâ in Pennsylvania, a Pittsburgh e in soquànt pòst lè darènt. Custâ quarànta-sinc migliòṅ ad dòlar, al 'n à fat sù sōl darsèt.