cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialàtt bulgnaiṡ
Leteratûra
Vadd al artéccol Leteratûra bulgnaiṡa Al bulgnaiṡ l é un dialàtt pén rèṡ ed ôvri leterèri dal XVI sêcol fén dai nòster dé. Äli ôvri leterèri prinzipèli én såura tótt tèst ed teàter, mo ai é pûr ôvri ed pueṡî e prôṡa.
1222 (nùmer)
Al 1222 (miledūseintvèintdū, milleduecentoventidue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1221 (miledūseintvèintùn) e 'l vin prìma dal 1223 (miledūseintvèinttrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintvèintdūéśum post.
Queriêgh
La trêda zò dal castèl e al Rinasimèint
La sentèinsa dal céch senêt arzân, in dâta 7 dicèmer 1842, l’é ed tót: punîr Queriêgh cun al butêr zò al castèl. A’s trâta, quêṣi ed sucûr, ed ‘n’ûltma sulusiòun bèlo cunsidrêda, dal munmèint che Borso d’Este, gnû préma d’ Ercole I, soquânt  ân préma l’îva dét dal paèiṣ: "La bicocheta qui de Cavriaco...sempre ribelle e cagione di molti danni".
1222 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1222 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 611: Fatoriśasiòun:
Queriêgh
La trêda zò dal castèl e al Rinasimèint
Al 14 avrîl 1486 al castèl ed Queriêgh al vîn butê zò a canunêdi, mó j Este an s’fêrmen mìa che. La sèi ed vendèta l’é trôpa e acsé, dé dôp dé, un mjêr ed guastadōr ferarèiṣ a bóten a tèra tóti al cà dal paèiṣ. Al pôchi cà armêṣî in pē al 25 avrîl 1486 a vînen batzêdi “Vèla Nōva”, cun l’intensiòun ed canṣlêr per sèimper al ricôrd di odiê traditōr.
Zisèna
Ciṣäina (Cesena in itagliën) l'è un cumòn ad 96.921 abitìnt, int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna.
1222 (nùmer)
Èter progèt
}}
Zisèna
Spianèda in bòna posizioùn tra al culäini dl'appennèn Tosc-rumagnòl e la pièna padèna-rumagnòla, l'è travarsèda da la Vìa Emìlia, tra Furlè e e'Mêr Adriàtic. L'è bagnèda da e' fiòmm Sêvi.
Queriêgh
La trêda zò dal castèl e al Rinasimèint
Dal castèl an gh’armâgn mìa un grân ché. Al fusòun al s’é vést, intōrna a la cêṣa ed Sân Terensiân, fîn al XVIII sècol, pó l’é sparî; Al dé d’incô, ed la costrusiòun medievêla a gh’armâgnen sōl dō tór, che dal rèst an sgnòsen mìa a côlp d’ôc, a câṣva ed dimòdi restâver subî ind i sècol. Òna l’é la bibliotêca dal dé d’incô (bèle pôst dal Municèpi), cl’êtra l’é ‘na cà privêda cgnusûda da j abitânt ed Qeuriêgh cme “ Al mulèin”.
Personâg famōṣ
Queriêgh l’é la sitê in dōve l’é nasûda Orietta Berti. In pió al paèiṣ l’é numinê in pió ed ‘na cansòun a j Offlaga Disco Pax, un gróp muṣichêl més insèm da pôch. In òna dal sō cansòun (Piccola Pietroburgo) j Offlaga a fân un sègn ed riguêrd al la sitê dōve în nasû piturând cun delicatèsa e rumanticîṣem i pôst pió impurtânt (cme piâsa Lenin) e al spîrit di sitadèin. Al stà e l’é ânca nasû a Queriêgh Luca Cantagalli, campiòun ed palavōlo.
560 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 560, mo invéci 'l an 560, 't ê da 'ndèr chè) Al 560 (sincseintessànta, cinquecentosessanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 559 (sincseintsinquantanōv) e 'l vin prìma dal 561 (sincseintessantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintessantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
417
Al 417 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
La lupa (film 1996)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La lupa (La lóva) 'l è 'n drama eròtic dal 1996 ad Gabriele Lavia trat da la nuvèla umònima ad Giovanni Verga publicàda in dal 1880 in dla racòlta „Vita di camp“.
Sunt
Dòp avēr fat al suldâ, al śōvan Nanni Lasca (Raoul Bova) al tórna in trêṅ in Sicìglia. Insém a 'l sò amìg Cardillo (Lorenzo Lavia) al mònta sù su 'n car par turnàr a 'l sò paiśèṅ e, lung la via, 'l incróśa par strada na ragàsa ciamàda Maricchia (Alessia Fugardi) e 'l gh dà 'n pasàǵ. Chi lē l'è la fiōla dna védva dal pòst ciamàda Gnà Pina (Monica Guerritore) anc se tut i la cgnósan piutòst cuma la „Lóva“ parchè l'è na dunàsa ninfòmana ch'l'à fat sès cun tut, anc c'n al prevòstar pàd'r Angiulèṅ (Giancarlo Giannini), ch'la gh'à fargâ l'anma, o 'l mśàdar Malerba (Michele Placido) ch'al lavóra sóta padròṅ.
Fiṅ da subìt la Lóva la buta gl'òć adòs a Nanni ma chi lò al gh preferìs sò fiōla, cavànd-'g anc a spuśàr-la. Cla ninéta nimàla lè però la n céd minga e la s fà dar dū cōlp da sò śéndar, e pò minga na vòlta sōla. Quànd la Maricchia la i bèca, Nanni al s pintìs dmandànd-ag pardòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Chris Joannou
{{Metacaixa
Christopher John Joannou cgnusû méj cuma Chris Joannou (Newcastle, 10 ad Nuvémbar dal 1979), 'l è 'n prudutōr muśicàł, 'n imprenditōr e 'n basìsta austragliàṅ cun di urìgini masèduni, mémbar dal grup post grunge di Silverchair. Chris 'l è élt 1 mét'r e 74 e 'l à cgnusû i àtar dū mémbar dal grup, al cantànt e chitarìsta Daniel Johns e 'l baterìsta Ben Gillies, a scōla. Al prim sìngul lōr, Tomorrow, 'l è vgnû fóra che lò al gh'iva sōl quìnd'ś an. Prima 'd pasàr a 'l bas al sunàva la trómba.
Joannou al gh'à na surèla śmèla e anc una più granda 'd lò. Un sò cuśèṅ ciucâ in dla suca, Nathan Trepezanov, al s è tòlt la vita a vint-i-òṅ an. I sò genitōr, David e la Sue, i gh'aṅ na lavandarìa a séc.
Fra i sò àtar prugèt a gh'è qvél dal prudutōr dal grup di The Mess Hall e 'l à anc mis sù na cumpagnìa ch'la fà dla bira, la Lovells Lager Beer.
Culegamènt estéran
}}
Tasa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La tasa l'è na scudèla col mandegh, despès ed ceràmica mo a s in cata anca ed véder o 'd porcelàna, ch'a s dróva per servìr-egh dàinter al tè, dal cafèlât, na ciocolèta o dal capusàin.
I 't servìs'n al tè in dla tasa qvànd te vê a 'l Cafè, mo la machinèta la 't al mèt ind un bicér. Per èser pròpia a mōd, la tasa col tè l'andrèv pugèda in sìm'a 'l só piatlèin e fèr pêrt 'd un servìsi 'd tasi tùti cumpàgni.
Colegamèint estèren
}}
Kevin Carlson
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Kevin Carlson (Califòrgna, 12 'd Avrìl dal 1962), cgnusû anc cuma Kevin D. Carlson, 'l è 'n buratinàr americàṅ.
In dla sò vita 'l à laurâ anc in televiśiòṅ c'n i sò buratèṅ in prugràma cuma The Mr. Potato Head Show o Pee-wee's Playhouse in du 'l muìva i putòć ad Clocky, Conkey, Floory, Knucklehead e Red Dinosaur. A 'l cìnema invéci a 'l ém vdû a 'l òpra c'n i Muppets e 'l bambulòt Chucky in La bambola assassina 2.
Àtar prugèt
}}
Vèner 'd Mal'ta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El Vèner ed Mal'ta egl' în dal statuèini 'd dòni 'd al Paleolìtic, in dla quantitè 'd na trintèina 'd pês, sculpìdi quèśi tùti in dl avóri 'd mammùt ed 23/22000 an fà, catèdi durànt ai schèv archiulògic ed Mikhail Gerasimov 'd al 1957 in dla chèva 'd Mal'ta, da la pert óvest 'd al Lêg ed Baikal, in dal sud-èst 'd la Sibèria.
Incō el statuèini del Vèner i s càten in dal Muśèo 'dl Hermitage a San Péderbùrg.
Colegamèint estèren
}}
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
{{Metacaixa
Uova d'oro
{{Metacaixa
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Uova d'oro
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
{{Film }}
Uova d'oro
{{Film }}
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
{{CITAZIONE|I èṅ turnâ par cavàr via l'anma da 'l tò còrp.|Tagline dal film}}
Uova d'oro
{{CITAZIONE|Dòp “L'Età dla Lulù” e “Parsùt Parsùt”.|Tagline dal film}}
Uova d'oro (Óṿ 'd òr) 'l è 'n film dramàtic dal 1993 ad Juan José Bigas Luna. La pelìcula 'l è stada giràda a Benidorm (Alicànt), a Madrìd, a Melilla e a Miami.
Gl’Óṿ 'd òr dal tìtul i èṅ di sìmbui di cajòṅ che Javier Bardem al strica in dla lucandìna dal film.
Sunt
Benito (Javier Bardem) e Miguel (Alessandro Gassmann) i èṅ dū militàr e caprentēr ch'i lavór'n a Melilla, sità spagnōla in teritòri maruchèṅ. Benito, fan sfegatâ ad Julio Iglesias, 'l è 'l muróś dla Rita (Elisa Tovati), surèla dal sò culéga muradōr Mosca (Francesco Dominedò), che però la gh mét i còran pròpria cun Miguel. Benito al s arlìa e 'l tórna in Spaggna cun l'idéa ad dvintàr un palasinàr. C'n i bèsi abû in prèst da Gil (Ángel de Andrés López) al śōv'n al gh la cava a tiràr sù al sò prim edifìsi a Benidorm (in dla cumunità valensiàna), na tór ciamàda "Torre González" ch'l'arcòrda a la fiṅ la fórma 'd un cas.
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
Al gh'à abû pò sèt séguit: Hellraiser III - Inferno sulla città (1992), Hellraiser IV - La stirpe maledetta (1996), Hellraiser 5: Inferno (2000), Hellraiser: Hellseeker (2002), Hellraiser: Deader (2005), Hellraiser: Hellworld (2005) e Hellraiser: Revelations (2011).
Uova d'oro
Sunt
Benito al fà furtùna e 'l s mét insém a la Claudia (Maribel Verdú), na dóna cgnusùda in un bar, ma pò al la fà spuśàr a Gil méntar lò al spóśa par bèsi sò fiōla Marta (Maria de Medeiros). Dvintâ ric al decìd 'd a n jutàr briśa la Rita, finìda in buléta, e par vindicàr-'s ad Miguel 'l al tōś a lauràr sèg cuma manuvàl. In cal méntar la Claudia, stufa ad star cun Gil, la fà crédar 'd èsar l'amànta 'd Benito, insfilsànd-'g un sò regipèt in dla bisàca dla sò giàca, parchè la vrév turnàr a èsar la sò dóna. La Marta la n gh véd piò da l'arlìa ma pò fra lē, la Claudia e Benito a taca 'n rapòrt a tri.
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
'L à muciâ sù dódas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Al dutōr Channard (Kenneth Granham) al gh'à na pasiènta nóva, la Kirsty Cotton (Ashley Laurence), ch'la gh'à sèmp'r in mènt la scarésa ch'a n s pōl gnanc imaginàr ch'l à patî la sò famìja. 'L ùnic ch'in d'l uśdàł par ciucâ in dla suca a gh créd 'l è Kyle MacRae (William Hope), al śōv'n asistènt dal dutōr Channard. Chi lò, da 'l cant suo, al tîṅ dacàt ad nascòst tut qvél ch'l è ligâ c'n al cub dit "La cunfigurasiòṅ dal lamènt", un śavàj ch'l è bòṅ ad vèr'r al pasàǵ p'r al mónd infernàł di “Cenubìta”.
Uova d'oro
Sunt
C'n al parmés dla Marta e 'd Benito la Claudia la taca a 'ndàr fóra cun 'n atōr americàṅ pîṅ ad mùscui, Bob (Benicio del Toro). I dū però i fàṅ 'n incidènt in màchina, cun la Claudia ch'la mōr e lò ch'l armàgn uféś a 'l gambi.
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
Sunt
Quànd al mèdag al sènt la vóś ch'in gir a gh sarév al stramàs in du l'è mòrta la madrìgna dla Kirsty, la Julia Cotton (Clare Higgins), e ch'l è impinî dal sò sangṿ, lò al s al fà purtàr in cà sua e pò al gh varsa sù dal sangṿ 'd òṅ di sò pasiènt par daśdàr-l' incóra.
Uova d'oro
Culegamènt estéran
}}
Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno
Culegamènt estéran
}}
Jeanne Moreau
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Fiōla 'd un risturadōr e dna balarìna, la Moreau da śōvna la taca a far di cōrs a teàtar sénsa dir gnint a i sò genitōr, pò la s iscrìv a 'l cunservatòri. In dal 1949 la spóśa in quàt'r e quàt'r òt al regìsta Jean-Louis Richard parchè la spetàva 'n putèṅ da lò, Jérôme Duvon, ma pò la divòrsia praticamènt subìt in dal gir ad dū an.
In chi an lè la taca anc a recitàr a 'l cìnema e in di an Sinquànta la gira dū noir dimóndi impurtànt, Grisbì ad Jacques Becker (1954) e Ascensore per il patibolo ad Louis Malle (1958). In séguit la gira dū pelìculi par François Truffaut, I quattrocento colpi (1959) ma specialmènt Jules e Jim (1962) in du, ólt'r a èsar prutagunìsta 'd 'n amōr cun dū óm, la canta 'l pès ad sucès Le Tourbillon ch'al gh vèra 'l pòrti dna caréra da cantànta. La Moreau la gh'à la manéra 'd lauràr cun di regìsta impurtànt cuma Roger Vadim, al fraréś Michelangelo Antonioni ch'al la ciàma par La notte in du la cgnós Marcello Mastroianni ch'al dvintarà òṅ di sò amōr, Jean-Luc Godard, Joseph Losey e Orson Welles ch'al gh śibìs la part dla sgnurìna Bürstner in Il processo, film cun Anthony Perkins, la Romy Schneider e l'Elsa Martinelli trat da 'l rumànś umònim ad Franz Kafka.
In dal 1964 l'è in dal cast 'd Il diario di una cameriera ad Luis Buñuel e in Il treno, film ad guèra 'd John Frankenheimer e 'd Arthur Penn.
In dal 1968 la tórna a lauràr cun Truffaut in dal sò thriller dramàtic La sposa in nero in du la Moreau, in di pagn dna pòvra védva ch'i gh'aṅ masâ sénsa vlēr sò marè in dal dè dal sò matrimòni, la fà fóra i respunsàbii ch'i gh'aṅ ruinâ la vita òṅ a òṅ. In di an Stanta la gira anc dū pelìculi da regìsta, Scene di un'amicizia tra donne (1976) e L'adolescente (1979) pò in dal 1982 l'è la sōla prutagunìsta dóna dl'ultma pelìcula 'd Rainer Werner Fassbinder, Querelle de Brest.
La Jeanne la cuntìnua a lauràr anc dòp faghénd incóra di film, da spés televiśìṿ o di telefìlm o anc dand sōl la sò vóś, a l'arcurdém in dal 1995 in Al di là delle nuvole ad Michelangelo Antonioni e 'd Wim Wenders e in atri òpri ad François Ozon, 'd Amos Gitai e 'd Manoel de Oliveira.
Culegamènt estéran
}}
Sette note in nero
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Stand da drē d' un mur ninsòṅ a v pōl sintìr marsìr!|Tagline dal film}}
Sette note in nero (Sèt nòti in négar) 'l è 'n film śal dal 1977 ad Lucio Fulci girâ a Róma, in Tuscàna e a Dover in dal Régn Unî.
A 'l èstar 'l à ciapâ i tìtui “Murder to the Tune of the Seven Black Notes” in di Stat Unî, “Sieben schwarze Noten” in Germâgna, “Siete notas en negro” in Spaggna e “L'emmurée vivante” in Frància.
Sunt
La Virginia (Jennifer O’Neill) l'è na dóna burgéśa e cun di bèsi ch'la viṿ insém a sò marè Francesco Ducci (Gianni Garko) in un paiśèṅ dla Tuscàna. Fiṅ da pìcula (Fausta Avelli) la gh'à 'l putēr ad véd'r e 'd sintìr di quèi cuma quànd la s è figuràda in dla mènt la mòrt ad sò màdar (Elizabeth Turner) in dal méntar ch'la s butàva śò da na muntàgna par cupàr-as.
Durànt un viàś in màchina la gh'à na viśiòṅ dla mòrt dna dóna muràda viva in cà insém a di atri figùri cuma 'n óm sòp ch'al gira traśànd un pē, un nùmar dla rivìsta “Il nuovo settimanale” c'n un servìsi in cupertìna da 'l tìtul “èsar dal raśdóri cun cuntintésa”, na cica in un pòrtaséndra e un grugn dna vècia impinî ad sangṿ. In séguit, méntar la s cata in na vila ad sò marè, la sènt che da 'd là da 'l mur a gh'è 'n cadàvar e alóra la ciàpa un pigòṅ par tiràr-al śò. La pulisìa la gh cata dènt'r un schèltar e pò la pòrta in parśòṅ Francesco dand-ag la cólpa d'l umisìdi. La dóna però la n créd minga che lò a sia culpévul e cun 'l ajùt ad sò cugnàda, la Gloria (Evelyn Stewart), e 'd un parapsicòlug, Luca Fattori (Marc Porel), la próa a 'ndàr-'g a fónd.
I sò suspèt i càscan su 'n óm ch'a s vdiva in dla sò viśiòṅ, Emilio Rospini (Gabriele Ferzetti). A prév ès'r ùtil savēr quànd l'è vgnuda fóra la rivìsta ma ninsòṅ a la cgnós.
Culegamènt estéran
}}
.paris
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric dal gèner geogràfic Al funsiòuna da 'l 19 'd avrîl dal 2014.
1345
Al 1345 (MCCCXLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
La donna vespa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na bèla dóna 'd dè, na visióśa vrèspa regìna 'd nòt.|Tagline dal film}}
'L è stâ girâ a Hollywood c'n un budget stimâ 'd sinquànta-mila dòlar 'd in alóra e a 'l inìsi, in dla versiòṅ par la TV, a gh'è 'n pròlug ad Jack Hill fat par ślungàr al brôd.
La pelìcula l'è dvintàda 'd dumìni pùblic in di Stat Unî.
Sunt
Al prufesōr Eric Zinthrop (Michael Mark) 'l è 'n siensiâ ch'al stùdia 'l béghi e 'l vrèspi. Quànd al vîṅ licensiâ da l'aśiénda in du 'l lavóra, ch'la vénd dal mēl, al và a dascórar cun la Janice Starlin (Susan Cabot), pruprietària dna cà ch'la vénd di cuśmètic e dal crèmi 'd belésa par cal dóni.
Al dutōr 'l è drē a strulgàr na sustànsa, a baś di enśìma dla papa reàla di aśióli regìni, ch'la sarév bòna 'd far turnàr indrē c'n i an e 'd far dvintàr la pèla cuma qvéla dna ragasōla.
La Janice l'è dimóndi interesàda a cal prugèt lè anc parchè l'à vdû 'd parsòna i efèt miraculóś su dal bèsti in laburatòri. Inóltar la vrév druàr al prudòt su 'd lē parchè la n è piò na śuvnòta e qvést chè a s véd in dla reclàm ch'la fà in televiśiòṅ dal sò crèmi tant ch'la gint la n créd piò tant ch'i funsiònan dabòṅ. Eric al taca a lauràr par lē anc s'i sò culaburadōr, cuma Bill Lane (Anthony Eisley), i n sarévan minga tant 'd acòrd.
La dóna la taca a far-as dar dal “punturìni” ogni tant, e 'n quàlc risultâ a s véd anc, ma la Janice la vrév che Zinthrop al s daśgagìs ma 'l dutōr al n vōl minga cùrar di risć esénd ch'al sò prudót al n è mai stâ pruvâ su di cristiàṅ e dònca al la tōś dólsa.
Na nòt la Janice la decìd in ségret ad dar-ag dèntar cun cal tratamènt lè e 'l dè dòp la pâr turnàda na ragasōla 'd vint-a-dū an a dita dla sò segretària, la Mary Dennison (Barboura Morris). Ma purtròp, a fòrsa 'd ciapàr di enśìma dal vrèspi, al sò còrp 'l è cambiâ 'd dèntar e 'd nòt la sò ghigna e i sò bras i s trasfórman in qvéli dn'aśióla, insèt ch'al gh'à fam ad carna umàna.
Al dutōr Zinthrop, che fórsi al la prév jutàr, al gh'à 'n incidènt finénd in còma.
Culegamènt estéran
}}
416
Al 416 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
.soy
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 19 'd avrîl dal 2014.
2 d'agòst
Al  l'è al 214śum dè dal calendàri gregoriàn (215śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 151 dè a la fin dl'an.
1346
Al 1346 (MCCCXLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
La fiammiferaia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La fiammiferaia (La dóna di fulminànt) 'l è 'n film dramàtic dal 1990 'd Aki Kaurismäki.
'L è al sò ùltim lavōr dla trilugìa di pardènt dòp Ombre nel paradiso dal 1986 e Ariel dal 1988.
Sunt
L’Iris (Kati Outinen) l'è na pòvra ragasōla ch'la fà na vita ch'l'è na piva. La gh'à 'n pòst in na fàbrica 'd fulminànt e quànd la tórna a cà la gh'à da mantgnìr na màdar (Elina Salo) ch'la n fà gnint tut al dè e 'n pàdar (Esko Nikkari) ch'al la pìcia. 'L ùnic sò divertimènt 'l è qvél 'd andàr ad sira in na sala da bal in dua però la stà da par lē parchè ninsòṅ al gh s davśìna anc parchè lē l'è sèmpar vistìda mâl.
Un dè la decìd ad spianàr un vistî nóṿ e la 'l tîṅ listés anc se sò pàdar al gh mòla di marùc par far-'g-al purtàr indrē. Cla sira lè la cgnós un śóvan pîṅ ad bèsi, Aarne (Vesa Vierikko), ch'al la pòrta a cà sèg p'r andàr-'g a lèt.
Cardénd 'd avér catâ 'l óm dla sò vita, l’Iris la próa a purtàr avànti la relasiòṅ ma quàl là al n in vōl savér e al gh diś 'd a n far-as piò védar. Quànd lē la s rénd cònt 'd aspetàr un putèṅ da lò, la fà 'n ùltim tentatìṿ par métar-'s insém ma Aarne al n céd minga, tut àtar, al gh manda anc na létra cun di bèsi dèntar par far-la 'burtìr.
A n psénd-an piò, cun la sò vita ch'la par andàr in 'sòṅ sit, la ragàsa la decìd 'd andàr a star da sò fradèl (Silu Seppälä). La tōś pò dal vlèṅ par sórag par masàr i sò genitōr e anc Aarne.
.дети
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric rùs. Al funsiòuna da 'l 26 ed fervêr dal 2014.
.삼성
.삼성 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric coreàn. Al funsiòuna da 'l 21 ed fervêr dal 2014.
834 (nùmer)
{{Metacaixa
La fiammiferaia
Culegamènt estéran
}}
834 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1347
Al 1347 (MCCCXLVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
29 d'agòst
Al  l'è al 241śum dè dal calendàri gregoriàn (242śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 124 dè a la fin dl'an.
Stucólma
{{Metacaixa
Stucólma (Stockholm  in Śvedéś, a s lèś [ˈstɔkːɔlm] o anc [ˈstɔkˈhɔlm]) l'è la capitàla dla Śvèsia (da 'l 1523) e l'è cgnusùda anc cuma la „Venèsia dal Nòrd“ parchè la sa śvilùpa su quatórd'ś ìśuli.
La gh'à quatórdas circuscrisiòṅ, nuvsènt-quatórdas-mila abitànt e la s cata su 'l Mâr Bàltic. La sò àrea metrupulitàna, ciamàda Storstockholm (Stucólma Granda), la tira dèntar vint-siē cumùṅ in tut faghénd sù da piò ad dū migliòṅ e dū 'd abitànt.
La sità la pōl cuntàr su dū sit patrimòni dl'umanità par 'l UNESCO: al “castèl ad Drottningholm” e 'l campsànt sud ciamâ “Skogskyrkogården” (al Simitèri dal bòsc). In di sècui XVIII e XIX l'à patî dimóndi inséndi tant che pò l'è stada tiràda sù druànd da spés dla préda invéci che dal légn.
'L 85% dla gint ad Stucólma la lavóra in dal tersiàri. La sò sìndiga, da 'l 2014, l'è la Karin Wanngård dal partî suciàł-demucràtic di lavuradōr.
Culegamènt estéran
}}
12 d'agòst
Al  l'è al 224śum dè dal calendàri gregoriàn (225śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 141 dè a la fin dl'an.
.орг
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric in cirìlic. Al funsiòuna da 'l 5 ed mêrs dal 2014.
Frampùl
Frampùl o Frampùla (Forlimpopoli in itagliã) (FC) l'è un cumòn ad 12.173 abitènt, int la pruvènza ad Furlè-Ciṣèna. L'è situèda stra Furlè e Ciṣèna, int e' mëż d'la piãna, stra e' mêr e i munt.
L'è la zitê nadêla ad Pellegrino Artusi, cnussù pr'avê scrèt "La scienza in cucina e l'arte di mangiar bene", on di lìvar piò vandù d'la literatura itagliãna, dù ch'e scor dal mèj manìri ad fê da magnê, bòun esèmpi par lighé la pérta culinèria cun un bòun test scrèt.
657 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 657, mo invéci 'l an 657, 't ê da 'ndèr chè) Al 657 (seseintsinquantasèt, seicentocinquantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 656 (seseintsinquantasē) e 'l vin prìma dal 658 (seseintsinquantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsinquantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1452 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1452, mo invéci 'l an 1452, 't ê da 'ndèr chè) Al 1452 (milquaterseintsinquantadū, millequattrocentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1451 (milquaterseintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 1453 (milquaterseintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintsinquantaduéśim post.
Pigugnìṅ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Pigugnìṅ (o pigògn) 'l è un śóg ad carti ch'al s fà cun al carti da Brìscula uriginàri dla Pruvîncia ed Mòdna. In Dialètt mudnés Pigugnìṅ a vōl dir cas. 'L è un śóg 'd aśàrd parchè da spés i s dróan di bèsi.
Règuli
A 'l inìsi i vènan dadi tut al carti, 10 o 8 a tèsta a secónd di caś. Al śóg al partìs tgnénd cònt dal sèns cuntràri d'l arlój, tacànd da quél subìt a la dèstra ad quél ch'l à dâ 'l carti. Chi lò al decìd ad śugàr na carta a piaśér e chi àtar i èṅ custrét a rispóndar a la stésa manéra, s'i gh'i aṅ: spadi, cóp, danâr o bastòṅ.
Al scòp dal śóg 'l è quél ad ciapàr almànc na maṅ miténd insém méno punt ch'a s pōl, ma, in sima a tut, a n tōr minga al Pigugnìṅ (al fant ad spadi). Al śugadōr ch'a la fiṅ al fà più punt ad tut al mùcia sù na busca (ma al in tōś 2 s'al gh'à almànc 18 punt). Stés quèl anc par quél ch'al gh'à abû la dasfurtùna ad purtàr-'s a cà al Pigugnìṅ: na busca anc par lò.
Quànd òṅ al n ciàpa gnanc na maṅ (al stà fóra in gèrg) la busca al la ciàpa sōl lò e chi al gh'à al Pigugnìṅ da la sò banda. Se invéci un śugadōr al fà sù tut al mas, al ciàpa sōl la busca dal Pigugnìṅ ma chi àtar i in patìsan 3.
Quànd un śugadōr al mùcia sù 7 buschi al "và fóra": al pèrd ma al cuntìnua a śugar par védar chi vins.
}}
Bosnasco
'L è atēś ai cumûn 'd Arena Po, Castel San Giovanni (PC), Montù Beccaria, San Damiano al Colle, Zenevredo.
Un colpo al cuore
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Masarév-'t al tò mijór amig?|Tagline dal film}}
In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès di Cranberries (Dreams), dla Paula Abdul (Alright Tonight), ad Kemal Monteno (Jos Juce Smo Bili Srenti) e dl'Enya (The Memory of Trees).
Sunt
Vlado Selimović (Linus Roache) e Slavko Stanić (Vincent Pérez) i èṅ dū amìg cun la pasiòṅ p'r al tîr c'n al sćiòp ch'i vìv'n a Sarajēṿ. Al prim al gh'à di urìgini cruàti, 'l à spuśâ na musulmàna 'd Bòśgna, la Maida (Lia Williams), e al gh'à na fiōla ad nóm Nadja (Karianne Henderson). Al secónd invéci 'l è sèrb e 'l è put.
Al 9 ad Śnar dal 1992 Radovan Karadžić al dà vita a la Repùblica dal Pòpul Sèrb dla Bòśgna Erśegòvina dòp che la Bòśgna l'iva vutâ p'r èsar indipendènta. In sità i rìv'n i militàr ch'i órd'n a la gint minga sèrba ad far sù baràca e buratèṅ, far fagòt in présia e andàr via o sinò 'l è pèś par lōr. In cal caśèṅ lè Zijah (Lothaire Bluteau) al pòrta via la màchina a Vlado par véndar-la a 'l marcâ négar faghénd sù di bèsi mént'r i sèrb ad Bòśgna i ricévan la létra p'r andàr a cumbàtar. Al dutōr Miša Kovacević (Adam Kotz), amìg ad Vlado, al decìd ad dśartàr, lasànd a cà sò mujér Amela (Soo Garay) e sò fiōla Lejla (Laura Petela), mént'r invéci Slavko, ch'al gh'à d'insgnàr a i prinsipiànt a tiràr c'n al sćiòp, al gh'astà. Chi lò al cunsìlia però a i sò amìg ad scapàr via prima ch'a sia tròp tard ma Vlado e sò mujér i decìdan 'd armàgn'r a Sarajēṿ parchè lè a gh'è la sò cà e la sò vita. Cla nòt lè i sèrb i atàcan la sità piasànd di car armâ dapartùt, dand inìsi a na guèra sivìl.
Culegamènt estéran
}}
1619 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1619, mo invéci 'l an 1619, 't ê da 'ndèr chè) Al 1619 (milseseintdeśnōv, milleseicentodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1618 (milseseintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 1620 (milseseintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintdeśnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Malo pelo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La pelìcula l'è stada prudóta par qvéi dla „Sudaca films“ e distribuìda par la „Figa films“.
Sunt
Junior (Samuel Lange Zambrano) 'l è 'n masćèṅ ad nóṿ an c'n i cavìi ris che lò però al n s cumpatìs pròpria briśa. Dòp che sò pàdar 'l è mòrt, al viṿ da par lò cun sò màdar Marta (Samantha Castillo), ch'l'à péna pardû 'l sò pòst ad guàrdia privàda, e sò fradèl pìcul, dit Bebé (Gabriel Guedez), in un palasòṅ ad Caràcas. Adès ch'l è drē tacàr la scóla, al vrév far-as na foto cuma la sò amìga vśina 'd cà (María Emilia Sulbarán), minga cuma 'n suldadèṅ ma faghénd la part 'd un cantànt, c'n i cavìi lis. Al prubléma 'l è che sò màdar la n gh'à mia i bèsi par pagàr al futógrafar (Wilfredo Tortosa).
Sò nóna, la Carmen (Nelly Ramos), la fà da tut par cuntintàr-al, briśa cuma sò nóra ch'la gh dà da spés adòs parchè la créd ch'al sia drē a dvintàr un fnucèṅ esénd ch'al dróa 'l sò tèmp par cantàr e par giustàr-as la patnàda dand-as dla majunéś, d'l òli e di óṿ in cô par drisàr chi cavìi lè tut rabî, inólt'r al pasa dimóndi tèmp c'n un ragàs più grand, Mario (Julio Méndez), ch'al śōga a basket e ch'al gh vénd di fulminànt. La Marta la 'l pòrta da 'n dutōr (Luis Domingo González) par dmandàr-ag di cunsìli ma lò al gh diś ch'l è tut a pòst, piutòst a sarév méj che lē, se pròpria la vōl far quèl, la s cumpagnìs cun 'n óm par dar-'g un punt ad riferimènt mént'r al crés. Junior al s rénd cònt che sò màdar la n gh vōl mia tant bèṅ par cum 'l è fat dabòṅ e p'r i sò interès, dònca al decìd ad dar-'g un taj cun la mùśìca. Quànd la Marta la gh diś ch'al gh'à da 'ndàr a star da sò nóna e la gh dà 'n machinèṅ lètric par tajàr-as via tut i cavìi, lò 'l al fà ma al gh diś ch'al n gh vōl mia bèṅ. Lē la gh rispónd «Gnanca mè».
Culegamènt estéran
}}
Marcello Pieri
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ho settant'anni, mi chiamo Pio e oggi vado al mare con la corriera che parte la mattina piena di signorine, adoro guardarle sotto al sole, sento anche ancora qualcosa si muove.|A gh'ò stant'an, a m ciàm Pio e incō a vag a 'l mâr cun la curéra ch'la partìs la matìna pîna 'd sgnurìni, a m piàś tròp guardàr-li sóta 'l sōl, a sènt anc incóra che quèl a s mōṿ.|Pio, 1993|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
In dla sò caréra 'l à fat vgnir fóra sinc àlbum in studi e 'l à tòlt part a 'l Fèstival ad Castruchèra in dal 1985 c'n al braṅ L'uomo della notte bianca, a 'l Festivalbar e a 'l Fèstival ad Sanrémo di śōvan dal 1993 cantànd Femmina.
Culegamènt Estéran
}}
Mara Carfagna
{{Metacaixa
Maria Rosaria Carfagna dita Mara l'è na pulìtica itagliàna, nada a Saléran al 18 ad Dicémbar dal 1975. In dal pasâ l'à fat anc la balarìna, la mudèla e la show-girl in televiśiòṅ prima ad dvintàr minìstar di Ucaśiòṅ pâra par tut in dal Guéran Berlusconi IV, in càrag da 'l 8 ad Maǵ dal 2008.
Furmasiòṅ
Dòp avér tòlt i diplòma sintìfic e ad bal in dla scóla dal San Carlo ad Nâpol, Mara Carfagna la cuntìnua la sò furmasiòṅ ad balerìna a New York, la stùddia recitasiòṅ e p'r òt an la s impratichìs a 'l pianofòrt in cunservatòri.
In dal 1997 la và a Säls a Miss Italia rivànd sèsta e vinsénd al tìtul ad Miss Cinema.
.foo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 19 'd avrîl dal 2014.
Mara Carfagna
Furmasiòṅ
In dal 2001 la tóś la laùrea in Giurisprudènsa a l'Università ad Saléran cun 110 e lòd, dascurénd na téśi in Dirit dl'infurmasiòṅ e sistéma raddioteleviśìṿ.
414
Al 414 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mara Carfagna
Lavór ad mudéla, balarìna e valéta
La taca a lauràr in televiśiòṅ in dal 2000 su Rete 4 in di prugràma ad Davide Mengacci La domenica del villaggio e la gh stà in fiṅ al 2006 quànd la pasa a Rai 2 a dar na maṅ a Giancarlo Magalli e la sò Piazza grande.
Mara la fà pò anc part dal traśmisiòṅ I cervelloni, Vota la voce e Domenica In.
In dal 2005 Mara Carfagna la s cava śò p'r un calendàri ad Max in du la s véd dimóndi daśvastìda.
In dal Śnar dal 2007, durànt la traśmisiòṅ di Telegat, Silvio Berlusconi al gh fà di cumplimènt esplìcit: «S'a n fus minga spuśâ a ta spuśarév subìt!». «Mè a 'ndrév dapartùt vòsc!» l'è stada la rispòsta ad la Carfagna. Veronica Lario, mujér ad Silvio, la s in tóś a mal parchè lì lò al gh'iva mancâ ad rispèt e la manda na létra al giurnàl la Repubblica par dmandàr a sò marè ad scuśàr-as sèg in pùblic. 'L epiśòdi 'l à fat scalpór in tut i giurnài dal mónd.
La pulìtica
La Carfagna la gh à al mistér ad respunsabìla dal muvimènt dal dóni ad Forsa Itàglia (in séguit Pòpul dla libertà).
In di elesiòṅ pulìtichi dal 2006 la và in Parlamènt in dla Cambra di Deputâ, ròba ch'la fà incóra anc du an dòp dvintànd minìstar di Ucaśiòṅ pâra par tut.
La s preśénta anc a gl'elesiòṅ regiunàli dla Campàgna e la fà sù un muć ad preferénsi: cun 55.695 vōt l'è al cunsiliér più vutâ ad tut i tèmp. La decìd però ad restàr in Parlamènt.
Al 19 ad Nuvémbar dal 2010 la diś a tut ch'la gh'à intensiòṅ ad dimet'r-as da minìstar e da deputàda dla Repubblica e ad mulàr anc al PDL par di cuntrast su la gestiòṅ dal rusc in dla sò regiòṅ ma pò la tórna indrē sinc dè dòp.
Sèmpar in dal Nuvémbar dal 2010 la s litga cun la sò culéga ad partî Alessandra Mussolini, anvóda dal Duce, dand-ag dla Vajassa (che in campàṅ a vul dir Dunàsa petégla e sarvidóra) parchè la l'iva tòlta śò cun al telefunèṅ mèntar la discuréva cun Italo Bocchino, un pulìtic ad Futuro e Libertà arvèrs a Silvio Berlusconi. La Mussolini la gh rispónd “A t dag adòs e i tò òć śgranâ i saràṅ incóra più vèrt”.
1014 (nùmer)
{{Metacaixa
Proprietê matemàtichi
Al 1014 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 507: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
La commedia del potere
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Psî'v reśìst'r a l'imbariagadùra dal putēr?|Tagline dal film}}
Brallo di Pregola
Brallo di Pregola 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 660 abitànt, cun na superfìsi ed 46,15 km² e na densitê 'd 14,3 ab./km².
La commedia del potere
La commedia del potere (La cumèdia dal putēr) 'l è 'n film dramàtic francéś e tedésc dal 2006 ad Claude Chabrol ch'al tōś ispirasiòṅ, anc s'in na manéra minga uficiàla, da la figùra dal giùdas Eva Joly e a 'l scàndal cgnusû cuma 'l “afâr Elf” di prim an Nuànta.
Brallo di Pregola
'L è atēś ai cumûn ed	Bobbio (PC), Cerignale (PC), Corte Brugnatella (PC), Santa Margherita di Staffora, Zerba (PC).
La commedia del potere
'L è stâ preśentâ a 'l 56śum Fèstival ad Berlîṅ.
Sunt
Michel Humeau (François Berléand), presidènt 'd òṅ di grup industriàł più impurtànt dal paéś, al vîṅ arestâ tut 'd un cōlp a séguit 'd un pruvedimènt dal giùdas Jeanne Charmant-Killman (Isabelle Huppert), cgnusùda p'r ès'r una ch'la n lasa 'ndàr gnint e p'r avér un cugnóm ch'l è tut un prugràma: Masaóm cun dal charme. Par lē qvi là i aṅ mis in pē un sistéma ad curusiòṅ e 'd śgranfgnamènt ad bèsi. Mandànd-'l in parśòṅ, un pòst ch'al patìs dimóndi, lē l'è persuàśa che pò lò al vrà la bóca cuntànd incòsa.
La Jeanne l'è spuśàda cun Philippe (Robin Renucci), 'n óm ch'al fà fadìga a ès'r al marè dna dóna acsè impurtànta méntar lò 'l è gnint. Da pôc tèmp 'l è rivâ a star da lōr anc cal bòndagnìnt dal sò anvōd Félix (Thomas Chabrol).
Na sira la giùdas la gh'à 'n incidènt in màchina par via 'd un guàst a i frên dimóndi strâṅ. Par furtùna la la scampa ma par precausiòṅ la pulisìa la gh dà dū óm dna scòrta par tgnir-'g adrē. L'inchièsta la divìd i dū spóś parchè la dóna l'è cuntènta 'd avér sót maṅ un caś acsè impurtànt méntar 'l óm al n in pōl piò parchè al vrév na vita nurmàla.
Par dar-'g un taj, al caś al bruśa dimóndi, i tàc'n a mōv'r-as anc i pulìtic ch'i próan a tiràr-ag via 'l fasìcul dand-ag na prumusiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
22 d'agòst
Al  l'è al 234śum dè dal calendàri gregoriàn (235śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 131 dè a la fin dl'an.
23 d'agòst
Al  l'è al 235śum dè dal calendàri gregoriàn (236śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 130 dè a la fin dl'an.
Abuso di potere (film 1992)
{{Film }}
Abuso di potere (Abûś ad putēr) 'l è 'n thriller americàṅ e giapunéś dal 1992 ad Jonathan Kaplan.
'L è custâ vint-a-tri migliòṅ ad dòlar che pò i aṅ frutâ dimóndi esénd ch'in di Stat Unî al 'n à muciâ sù da piò ad sinquànta-sèt, rivànd anc a ès'r al secónd film più vist in di cìnema americàṅ la stmana ch'l è vgnû fóra.
Sunt
Al prufesiunìsta Michael Carr (Kurt Russell) e sò mujér insgnànta, la Karen (Madeleine Stowe), i vìv'n in na bèla vila in Califòrgna. Tut a và bèṅ par lōr in fiṅ tant che na nòt un làd'r al s insfìls' in cà e al riva anc a minasàr la dóna c'n un curtèl prima 'd butàr-l' in pisìna e 'd scapàr via. Michael al ciàma subìt la pulisìa e i rìvan lè dū agìnt par gl'indàśin, Roy Cole (Roger E. Mosley) e Pete Davis (Ray Liotta). Chi lò specialmènt al dvènta amìg dla famìja e al i juta anc a métar sù 'l alàrm a i us.
Al pulisiòt, a na prima vduda acsè gustóś, al dvènta prèst 'n ingómbar p'r i Carr esénd anc piutòst instàbil mentalmènt. Na nòt al cumparìs anc in dla sò cambra da lèt mént'r i gùsan sōl par védar ch'a fus tut a pòst. In séguit Pete al s fà più catìṿ cun la còpia rivànd anc a dar-'g adòs e pruànd a fargàr la mujér a Michael.
Marco Di Maio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Abuso di potere (film 1992)
Culegamènt estéran
}}
Marco Di Maio
Marco Di Maio (Furlè, 30 'd Utóbar dal 1983) 'l è 'n pulìtig itagliàṅ.
Biugrafìa
Al rumagnōl Di Maio al taca a lauràr da giurnalìsta in dal 1998 culaburànd cun la ràddio Explora Forlì. In séguit al pasa a 'l Corriere Romagna mént'r in dal 2003 al mét in pē par sò cònt al sit “Romagna Oggi”.
Culegamènt estéran
}}
1567 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1567, mo invéci 'l an 1567, 't ê da 'ndèr chè) Al 1567 (milsincseintessantasèt, millecinquecentosessantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1566 (milsincseintessantasē) e 'l vin prìma dal 1568 (milsincseintessantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintessantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Santa Lucia (cansòun)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Santa Lucia l'è na cansòun napulitàna scrìta da 'l Teodoro Cottrau in dal 1848. Sèimper lò al la scrivarà in itagliàn e acsè la gnarà cgnusùda in gir p'r al mònd.
L'è na cansòun popolêr ch'la s è sintìda cantèr da dimòndi cantànt in dimòndi spetàcol, in del piàsi, in di teàter e pò anca in dla televiśiòun, 'd lung a 'l tèimp a rivèr fin a incō.
Al têst edla cansòun
«Comme se frícceca la luna chiena! lo mare ride, ll'aria è serena... E' pronta e lesta la varca mia... Santa Lucia, Santa Lucia!
Stu viento frisco fa risciatare: chi vo' spassarse jenno pe mmare? Vuje che facite 'mmiezo a la via? Santa Lucia, Santa Lucia!
La tènna è posta pe fa' 'na cena; e quanno stace la panza chiena non c'è la mínema melanconia. Santa Lucia, Santa Lucia!»
Colegamèint estèren
}}
Giuàn Batista Nasalli Rocca
Giuàn Batista Nasalli Rocca (al cugnùm cumplët a l'era Nasalli Rocca di Corneliano, Piasëinsa, 27 d'agùst 1872 - Bulogna 13 ed mèrz 1952) l'è stä un Cardinäl e Arcivèsc católic, Arcivèsc ad Bulogna dal 1921 al 1952.
Biugrafia
Nasìd a Piasëinsa al 27 d'agùst 1872, l'è dvantä prèt a Ruma, in dal 1895. Da prèt giùn, l'ha urganizä l'Asiòn Catòlica rumana cul vèsc piasintein Radini-Tedeschi.
Vèsc
Cunsacrä vèsc ad Gubbio al 10 ad febràr dal 1907, l'è dvantä arcivèsc in dal 1916 quant l'è stä trasferìd a Ruma, tàme elemusinièr dla carità dal Papa.
Trasferìd a l'Arcidiocesi ad Bulogna al 21 ad nuëinbar dal 1921.
Cardinäl
Pruclamà Cardinäl da papa Pio XI in dal cuncistòri dal 23 ad màgg dal 1923, l'è mort al 13 ad màrs dal 1952.
Un pesce di nome Wanda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|La stòria minga tant sèria 'd un pés e ad quàtar bruti ghigni.|Tagline dal film}}
Un pesce di nome Wanda (Un pés ad nóm Wanda) 'l è na cumèdia ingléśa e americàna dal 1988 ad Charles Crichton ch'l'è stada misa a 'l 39śum pòst dla clasìfica di sènt fim britànic più bèi dal vintéśum sècul da la British Film Institute. In dal 2000 invéci qvéi d'l American Film Institute i 'l aṅ cunsiderâ una dal sènt cumèdi più bèli ad sèmpar (21śum pòst).
Par cal film chè Kevin Kline, ch'al fà la part 'd Otto West, 'l à ciapâ al Prèmi Òscar cuma atōr minga prutagunìsta. Chi lò in dal film al dascór in itagliàn par far cascàr a i sò pē la Jamie Lee Curtis dgénd di quèi sénsa sèns cuma Benito Mussolini, Fontana di Trevi o Ossobuco alla milanese. A la dmanda dla Curtis se lò al fus 'n itagliàṅ dabòṅ, lò al gh rispónd „Yes, Otto means "eight" in Italian“ (Sè, Otto a vōl dir "òt" in Itagliàṅ). In dla versiòṅ itagliàna dal film, a séguit dal dupiàǵ, chi lò al dascór invéci in spagnōl.
In dal film i recìt'n anc John Cleese e Michael Palin di Monty Python. Cleese, ch'in dal film al fà la part 'd Archie Leach, nóm in cumùn ad Cary Grant, 'l à purtâ a cà 'l Prèmi BAFTA.
Al film 'l à muciâ sù da piò ad ssanta-dū migliòṅ ad dòlar a i butghèṅ. In dal 1996 qvéi dl'Universal Pictures i aṅ mis insém incóra al cast ad cla pelìcula chè, dand vita a Creature selvagge che però 'l è stâ 'n flòp.
Sunt
Lóndra. Al criminàl George Thomason (Tom Georgeson) al mét in pē un piàṅ par rubàr di presiōś insém a 'l sò bras dèstar Ken Pile (Michael Palin), òṅ ch'al vōl bèṅ a 'l bèsti ('l à pardû la tèsta p'r un pés ciamâ Wanda) e ch'al gh'à al difèt ad tartajàr. I gh dànan na maṅ anc la sò amànta Wanda Gershwitz (Jamie Lee Curtis) e al fradèl ad chi lē Otto West, ch'al sà druàr i sćiòp e al pistòli e ch'al s créd 'n inteletuàl p'r avér lèt di lìbar ad Friedrich Nietzsche quànd invéci 'l è sōl un minciòṅ.
Al cólp al và a ségn ma la Wanda e Otto, ch'i èṅ di amànt e minga di fradèi, i vrév'n incastràr George par tgnir-'s incòsa lōr ma quàl là, finî in cal mént'r in parśòṅ, 'l iva fat in tèmp a lugàr la rubarìa da n'atra banda. A difénd'r-al, spitànd al prucès, a gh pénsa 'l avucàt Archie Leach (John Cleese).
George al dà 'l incàrag a Ken ad cupàr na vècia ch'la prév testimuniàr cóntar 'd lò méntar la Wanda la próa a far la daśnumióśa sèg par far-as dir al pòst in du i èṅ stâ purtâ i giujèi. Ma Otto, par via dla sò geluśìa, al manda p'r ària i piàṅ dla Wanda ad purtàr-'s a lèt Archie ma pò al gh la cava listés a far-as dir da Ken al nascundìli, 'l aerupòrt 'd Heathrow.
Culegamènt estéran
}}
Crimen perfecto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ròbi da mat... A la spóś!!! Ròbi da mat... A m spóś!!!|Tagline dal film}}
Crimen perfecto (Crìmin parfèt) l'è na cumèdia négra dal 2004 'd Álex de la Iglesia, numinàda a siē Prèmi Goya e vinsidōra dal Gran Prix a 'l Fèstival dal film pulisiésc ad Cognàc. In Spaggna l'è stada bòna 'd far sù da piò ad déś migliòṅ 'd euro.
Soquànt pajàs ch'i s véd'n in dla pelìcula i èṅ di fan ad de la Iglesia ch'i aṅ tòlt part a 'l film cun di camèo faghénd dmanda su 'l sit ufisiàł dal regìsta.
Sunt
Rafael González (Guillermo Toledo) 'l è 'n squasamarléti 'd prim órdan e anc piutòst ambisióś in dal lavōr ma 'l pòst ad respunsàbil dal repàrt 'd abigliamènt par dóni 'd 'n impurtànt sèntar cumersiàł ad Madrìd al finìs a 'l sò culéga Antonio Fraguas (Luis Varela) invéci che a lò ch'l al vliva pròpria.
Un dè, par daśgràsia, al masa sénsa vlēr Antonio méntar 'l éra drē a quistiunàr-as sèg. La pulisìa la n fà mènt a gnint e Rafael al dvènta acsè 'l cap-repàrt ma, purtròp par lò, a gh'è 'n testimòni. A s trata ad cla bruta figa puta minga tant gustóśa dla Lourdes (Mónica Cervera) ch'la lavóra a 'l casi. Par tgnir la bóca saràda chi lē la custrìnś 'l óm a spuśàr-la malvluntéra e, gnanc a dir-al, a rispetàr i òblig ad tut i marè ad dar-ag dū cōlp ógni tant.
A n psénd-an piò, Rafael al decìd ch'a gh'è sōl un quèl da far par turnàr lìbar: cupàr sò mujér. Ma 'l n è briśa 'n lavōr fàcil.
Culegamènt estéran
}}
Robert M. Pirsig
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Robert Maynard Pirsig (Minneapolis, al 6 'd setèmber 1928 – South Berwick, 24 'd avrìl 2017) 'l è stê 'n scritōr e filòśof americàṅ dal Novsèint, dimòndi cgnusû masimamèint p'r al só romàṅś filośòfic dal '74 "Zen and the Art of Motorcycle Maintenance: An Inquiry into Values", a dìr "Al Śèn e l'êrt ed tgnìr drē ala mota: Edmàndi in sìm'ai valōr"''.
Sàinsa ch'a s pinsìs in chisà che sucês p'r al só liber, invéci queschè al dvintèva 'n best seller in pôc tèimp e al vinsìva anc al prémi Guggenheim Fellowship. Chè a s còunta 'd un viâś in mota 'd un òm e 'd só fiōl da mêś ai Stêt Unî e però 'l avtōr al gh'taca anc a descòrer ed quèla ch'a gnarà pò ciamèda la metafìśica edla Qualitê, e ch'al gh'avrà pò incòr ucaśiòun ed ciacarèren in dal lìber ch'al scrìvarà in dal 1991, Lila: An Inquiry into Morals.
La só vìta e la só ativitê
Fiōl 'd un profesōr universitàri, Pirsing 'l era 'n ragasōl dimòndi inteligìnt, al s lvreèva anc in fuga e 'l s interesèva anc ala filośofìa orientèla là ind l'Ìndia.
Colegamèint estèren
}}
.schule
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 19 'd avrîl dal 2014.
AKA (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al bali i èṅ cum i deśidèri, cuntand-li... soquànti i dvèntan véra.|Tagline dal film}}
AKA (Àlias) 'l è 'n film dramàtic e auto-biugràfic ingléś dal 2002 scrit e dirèt par Duncan Roy, chè a 'l sò debùt.
Sunt
Lóndra, Invéran dal 1978. Dean Page (Matthew Leitch) 'l è 'n śōv'n ad daśdòt an ch'al viṿ a 'l intèran dna famìja uperàja, un quèl ch'al fà fadìga a cumpatìr-as anc parchè i suo i n al màndan minga a 'l culéǵ cum al vrév lò. Sò pàdar Brian (Geoff Bell) 'l è viulènt sèg, dal vòlti anc a lèt, méntar sò màdar camaréra, la Georgie (Lindsey Coulson), la lavóra in un risturànt in du i cliènt i èṅ i pès grôs dla sucietà ingléśa, ambînt ch'la dóna la vrév frequentàr.
Un dè Dean al mòla baràca e buratèṅ p'r andàr a star a cà dla Lady Gryffoyn (Diana Quick), na dóna dl'élta sucietà prupietària dna galerìa 'd art che sò màdar la gh in dascurìva sèmpar. Dòp na litgàda cun sò fiōl Alexander (Blake Ritson), al ragàs al śgranfgna via 'l sò librét di aségn e 'l s trasferìs a Parì in du al s fà pasàr par lò in manéra da psēr far la bèla vita. In dla capitàla francéśa Dean al s fà amìg c'n un gigolò texàṅ, Benjamin Halim (Peter Youngblood Hills), ch'l al pòrta sèg in dla vila dal sò óm, David Glendemming (George Asprey), un migliardàri ch'al vrév tgnir-'s-i tut dū.
In cal mént'r i óm d'l istitùt ad crèdit che lò 'l à farga i gh dànan la casa.
Culegamènt estéran
}}
Sententiae
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
3 d'agòst
Al  l'è al 215śum dè dal calendàri gregoriàn (216śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 150 dè a la fin dl'an.
Ayumi Morita
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Ayumi Morita (Ōta, 11 ad Mars dal 1990, scrit 森田 あゆみ in Giapunéś) l'è na tenìsta giapunéśa prufesiunìsta da 'l 2005. La tira drit e arvèrs cun al dū maṅ anc s'al sò bras bòṅ al sarés qvél dèstar.
Al 3 'd Utóbar dal 2011 l'è stada bòna ad rivàr a èsar la nùmar quarànta dal mónd in singulàr. In dla sò caréra l'à purtâ a cà òt tìtui in tut ad qvéi ITF.
Don Rickles
{{metacaixa
Ayumi Morita
I gh piàś'n i film 'd asiòṅ, la mùśica rock e far dal cómpri.
Don Rickles
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Ayumi Morita
Caréra
In dal 2005, cun na carta salvàdga in bisàca, la Morita la tōś part a quìnd'ś an a 'l turnèo ad Tokyo ma la vèṅ fata fóra subìt da la Marija Kirilenko par 6-4 6-4. 'L an dòp la riva a 'l tèrs tùran in sl'èrba ad Birmingham, pardénd in tri sét da la Marion Bartoli, ma pò la vins dū tìtui ITF in Giapòṅ.
Don Rickles
Donald Jay Rickles (Queens, 8 ad Maǵ dal 1926 – Beverly Hills, 6 'd Avrìl dal 2017), cgnusû méj cuma Don Rickles, 'l è stâ 'n còmig, atōr e ardupiadōr americàṅ.
Biugrafìa
Nâ in dal quartēr dal Queens da di genitōr ebrèj, in televiśiòṅ 'l à recitâ in soquànt telefìlm cuma Ai confini della realtà, La famiglia Addams, The Lucy Show, Strega per amore, e I racconti della cripta mént'r a 'l cìnema a 'l arcurdém in Amore all'ultimo morso ad John Landis e in Casinò ad Martin Scorsese.