cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nave fantasma
Sunt
In dal Maǵ dal 1962, mént'r al tranśatlàntic itagliàṅ "Antonia Graza" 'l è drē a navigàr in di àqui dal Mar ad Bering, la gint la s divertìs balànd un lènt cantâ in na ciàṿ jazz da la Francesca (Francesca Rettondini). Al capitàṅ dla nâṿ, vdénd ch'na putìna (Emily Browning) l'è sintàda da par lē in un cantòṅ, al gh śibìs ad balàr sèg. Tut 'd un trat a partìs a raś un câv ad fil 'd fèr bèl grôs ch'al i taja tut a mèś. I móran tut a part la putìna ch'la s salva parchè la n è minga tant élta. Dòp la daśgràsia, a n s sà più gnint dla nâṿ.
Sōl quarànt'an dòp al rutàm dal tranśatlàntic al vèṅ catâ e soquànt óm e dóni i decìdan ad muntàr-ag sù par purtàr via da 'd là di śavài e di quèi ad valōr. Al grup, guidâ p'r al capitàṅ Sean Murphy (Gabriel Byrne), al s rènd cònt che là insìma i s càt'n i spìrit d'l equipàǵ 'd in alóra, prònt a vindicàr-as dal masàcar ch'i ìvan patî.
Nòti
}}
Màriu Nasalli Rocca
Màriu Nasalli Rocca (al cugnùm cumplët a l'era Nasalli Rocca di Corneliano, Piasëinsa, 12 d'agùst 1903 - Piasëinsa 9 ad nuëimbar 1988) l'è stä un Cardinäl e Arcivèsc católic itagliàn
Biugrafia
Nasìd a Piasëinsa, 12 d'agòst 1903, l'è dvantä prèt al 9 d'aprìl dal 1927 è l'è dvantä da sùbit canònic ad'la Basilica ad San Pèdar.
Urìna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’urìna, cgnusùda méj cuma pisa o anc pis, l'è 'n lìquid fat da 'l còrp umàṅ o anc dal bèsti par casàr via i prudót metabòlic ad scart ch'i s càt'n in dal sànguv. I èṅ i rugnòṅ ch'i la fànan sù misćiànd l'àqua cun cal sustànsi lè da eliminàr. Un lìt'r ad pis al gh'à dèntar 960 g 'd àqua, 20-25 g 'd uréa, 10-16 g ad sâł, 10-15 g 'd aśōt e àtar sustànsi incóra. In un dè in gèn'r a s in fà un lìtar/un lìt'r e mèś.
Prima 'd èsar butàda fóra da 'l còrp par l'urétra, la pisa la s mùcia sù in dla psiga dl'urìna, un sachét ch'al s impinìs sèmpar da piò c'n al pasàr dal tèmp e ch'al và vudâ quànd a s sènt al stìmul dal pisàr. La pisa la s fà in di cèso o in di lìcit in pòst ciamâ pisadōr.
Al culōr dal pis 'l è in gènar śal culōr dla paja ma 'l pōl èsar anc più ciàr o trasparènt o più scûr, da 'l aràns a 'l maròṅ ciàr, a dipénd s'a s bév dimóndi o minga tant o anc s'a s gh'à 'n quàlc mâł. Al valōr dal pH al vària da 4,4 a 8 anc s'in gènar al s davśìna a 6.
Al parsòni ch'i pìsan dimóndi, specialmènt i putèṅ ch'i la fàn'n a lèt, i èṅ dit “pisòṅ” (“pisóni” cal dóni). Al distùrub ch'a s gh'à quànd a s gh'à sèmp'r al stìmul 'l è dit “pisarōla”.
Àtar prugèt
}}
Motorhead
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Only way to feel the noise is when it's good and loud, so good you can't believe it's screaming with the crowd, don't sweat it, get it back to you. Overkill.|La sóla manéra ad vìvar al rumór l'è quand 'l è bòṅ e fòrt, acsè bòṅ che ta n gh créd minga ch'at sig insém a la gint, minga stramnàr-al in gir, tiṅ-al sòdi, cargâ tròp.|Overkill, 1979|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Motörhead (IPA: ˈmoʊtərhɛd - Testa ad Mutōr in dal nòstar dialét) 'l è al nóm 'd un grup muśicàl ingléś metal/rock, ch'l à eśurdî in dal 1975.
I èṅ cunsiderâ òṅ di grup più impurtànt dal gènar speed e thrash metal.
Lemmy Kilmister, cantànt, basìsta, autōr di tèst e fundadōr dal grup, 'l è 'l ùnic mémbar c'l à sémpar fat part di Motörhead. I sò tèst i dascóran dimóndi da spés ad guèra, dròga, sès, rock e vita "on the road".
I aṅ vindû un quèl cuma 50 migliòṅ ad disc in tut al mónd, 18 migliòṅ in di Stat Unî.
Ligàm ad fóra
}}
1744 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1744, mo invéci 'l an 1744, 't ê da 'ndèr chè) Al 1744 (milsetseintquarantaquàter, millesettecentoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1743 (milsetseintquarantatrī) e 'l vin prìma dal 1745 (milsetseintquarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintquarantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Plutån
Pianidén dal sistamma sulèr. Sìmbol:,.
Nùmer eśagonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer eśagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n eśàgon fat sù con di pùnt, el só unitê, mìsi tuti in fila ùna dòp a c'l ètra, ed sóver e 'd fiànc, a fèr 'n eśàgon eqvilàter, coi sē cō pèr'a 'l só n-éśùm post in dla sucesiòun ed tùt i nùmer eśagonèl. P'r un nùmer intēr n ≥ 1, 'l n-éśum nùmer eśagonêl 'l è pèr'a: Soquànt nùmer eśagonèl egl'ìn: 1, 6, 15, 28, 45, 66, 91, 120, 153, 190, 231, 276, 325, 378, 435, 496, 561, 630, 703, 780, 861, 946, 1035, 1128, 1225, 1326, 1431, 1540, 1653, 1770, 1891, 2016, 2145, 2278, 2415, 2556, 2701, 2850, 3003, 3160, 3321, 3486, 3655, 3828, 4005, 4186, 4371, 4560 ...
Colegamèint estèren
}}
Curtògn
Curtògn (Cortogno in italiân Cürtògna int al dialèt dal pôst) l'é 'na frasiòun dal cmûn ed Caṣîna int al prémi muntâgni ed l' Apenèin arzân insém a la spònda dréta dal turèin Tasòbi. La a mezdé e tra i 400 e 600 mēter 'd l'altèsa a fân sé che al tèimp l'é dōls e riparê dal vèint frèd.
Urégin dal nòm
L'urégin dal nòm Curtògn l'armâgn, ânch adès, pôch cêr e mia sicûr. Soquânt al fân deşgnîr dal nòm 'd un cuntadèin rumân (Curtonius), ed i êter arciâmen l'atensiòun insém a la zûnta -gna in fònd a la parôla ed Curtògna ch' la deşvîn dal légor.
Stôria
Prema ed la stôria Insém al muntarôt, ch' l' é d'ed sóver al cà ed Fajêt, int al 1997 è stê catê un vilâg ed l'etê dal brònz ed mèz (1500-1300 p.C., cîrca 3500 ân fa). Al vilâg fât da cà lònghi mési a rampêr insém a la côsta dal muntarôt a 's pèinsa ch' a 'gh sia stê ed cà 'na trintèina ed persòuni per un tèimp, fōrsi, ed pió ed 200 ân. Sti antîgh abitânt dal pôpol dal terimêri a fêven int al pôst j uşvéj e giuiê in brònz e a gh'îven di scâmbi fés sia cun i pôpol ed j Apenèin che cun al grôsi terimêri ed la pianûra dal mumèint ch' êren insém a óna dal véi ed comunicasiòun comercêla dal fèr per la produsiòun dal brònz, ch' al deşgnîva dal culèini che dêven al metâl ed la Tuscâna. La véia che da la pianûra l'andêva só per la muntâgna e ch' la pasêva da Fajêt (adèsa l'é stêda mésa dèinter int al sintêr Matilde) l'ēra ânca còla pió dirèta, int al pêra, girêda vêrs mezdé ( la schivşêva al fònd vâl e al sémi di mûnt) t'r al Castèl ed Canòsa e còl ed Sarsân e pió in là al Castèl dal Carpnèidi.
Sòta i Rumân Dal peréiod rumân a gh' armâgn la furnêş ch'l'é da la pêrta mansèina ed la strêda che dal cèinter dal paèiş la pôrta al mulèin ed Curtògn a l'altèsa ed la grôsa stâla de sperimèint. Catêda int l'istê dal 1997 fōrsi fâta int al I sècol p.C. (têrda etê 'd la repóblica). L'impiânt al duvîva fêr, préma 'd tót, còp e tavèli per i tèǵ p'r al cōrt o al véli di cuntadèin rumân sparpagnêdi per la vâl dal Tasòbi. La furnêş l'é fâta da un preafurnium dóve a gnîva cucê dèinter la lègna ch' la duvîva bruşêr int la câmbra dal bruşamèint, al calōr atravêrs al piân ed cutûra furê al rivêva a la câmbra ed cutûra dóve i quadrē a gnîven côt. La crēta druvêda per l'impâst la gnîva da la rîva mansèina dal turèint Tasòbi e l'ēra pó pulîda dal fusadlèin ch' al rivêva da la funtâna dal paèiş.
Medioēv e 'd etê modêrna La paèiş l'é numinê per la préma vôlta int al Liber Focorum ed Rèz dal 1315, mó bèle int al 1286 a 's vèd un Guercio da Cortogna int al nutési ed Salimbene de Adam ed Pèrma La cēşa parochiêla dal paèiş, da pôch tèimp restarvêda, dedicheda a Sân Zôrz l'é prubabilmèint stêda fâta al tèimp ed Matélda ed Canòsa a l'é citeda per la préma vôlta int al léber dal Dècimi dal 1318. L'intêren, a la bòuna, in stîl Setsèint l'é a 'na navêda e a gh'é dû impurtânt quêder cun ûn dal '600 cun 'na Crucifisiòun, La Madlèina, S. Ègta, s. Apolônia, S. Lusìa e spoşitôri, reliquâri e adôb sâcher dal Sē-Setsèint. In sacrestéia pó a gh'é 'n armâri straordinâri dal Sesèint in nōşa de scōla emiliâna.
Al bōregh, che in tóti al manêri l'é andê a drē al sôrti ed Sarşân e pó dôp dal Cmûn ed Caṣîna, cm' al vdòm incō, al se svilópa e al dvèinta réch sòta al duchêt estèins ferarèiş (1428-1570), un peréiod ed relatîva pêş e richèsa dóve j abitânt ed Curtògn a cumîncen a tirêr só al cà a tòra in prēda, cômdi sèins' arnunsiêr a un quêlch adôb a basrilēv fât só incâregh. Un eşèimpi l'é l'architrêv murê int la facêda ed la canônica, un basrilēv ed valōr cun, dèinter un urnamèint a dintèl e uvèin, al sègn ed N.S.G.Crèst, al câlis, al gâl, e in un quadertèin céch al dâti dal 1509 e 1706. 'N'êtra fnèstra cumpâgn, int l' insèm uriginêl, la gh'é int al bōregh l'é aşvèin dal Côsti e ché a gh'é la figûra ed 'na rōda rumâna e al sègn 'd Ercole I d' Este (1431-1505): l'anèl cun al diamânt.
Collegamèin d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Cortogno trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
.health
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
635
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Curièn
Curièn (Coriano in italièn) l'è un cumòn ad 9.326 abitìnt.
Ladário
Ladário a l'è una citadëina ad 19.332 abitànt (2010), dal Brasil in dal Stät dal Mato Grosso do Sul.
Turismo
Al paès l'è cunfinànt cun paesëin buliviàn ad Puerto Suárez. A gh'è un grand sit d'Archeologia, la Cà d'i Atgiän e al Pátio Ferroviário.
Àtar pòst i'enn: Cristo Redentor, Portão da Marinha de Guerra, Baía Negra, cèsa Nossa Senhora dos Remédios, e Máquina Maria Fumaça.
Nicola Bettoli
La vitta
L'à studiè a l' Académia 'd Pärma, sensa podèrgh' andär in fonda par via 'd la guéra dal 1795. L'à imitè al stil clasic dal sò méstor Ennemond Alexandre Petitot. Dal 1805, l'à vens al sgond premi al concors. Pò l'è dvintè profesor a l'Académia e, dal 1816, Architètt 'd la Corta sòtt' al duchè 'd Maria Luigia. Par la duchèssa l'à restaurè tanti béli cozi in citè (al Teator Farnez, la Camra 'd San Paolo, la céza dal Quartér); mo specialment l'à fat al Regio, fni dal 1829, e 'l Palas dla duchèssa, bombardè dal 1944. L' äva fat anca 'l marchè (Beccherie) in piasa 'd la Giära, mo i gh' l'an butè zò dal 1928.
Malice - Il sospetto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ingàn Tradimènt Umisìdi.|Tagline dal film}}
Malice - Il sospetto (Malice - Al suspèt) 'l è 'n thriller canadéś e americàṅ dal 1993 'd Harold Becker ch'l è stâ fat c'n un budget ad vint migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca.
In na part pìcula a s véd anc la Gwyneth Paltrow.
Sunt
Andy Safian (Bill Pullman) e la Tracy Kennsinger (Nicole Kidman) i èṅ marè e mujér. I vìv'n a Westerley in dal New England e i vrévan métar sù famìja ma prima i gh'aṅ da giustàr la sò vila e star aténti ad nòt 'd a n far-as minga védar, tirànd al téndi quànd i èṅ in cambra da lèt, da 'l fiōl dla sò vśina 'd cà (Paula Plum), Billy (Michael Hatt).
La Tracy, ch'ad mistēr la fà la mistra 'd aśìl, da 'n pôc ad tèmp la sènt di dulōr a la pansa e la decìd acsè 'd andàr a far-as védar da 'n ginecòlug ad Boston, al dutōr David Lillianfield. In cal méntar sò marè al gh'à di àtar prubléma incóra più grand parchè in dla scóla in dua lò al fà al diretōr in secónda a gh'è 'n manìac ch'al cópa al studènti tajànd-ag via di cavìi dòp avér-i masàdi. Al dutōr Jed Hill (Alec Baldwin), vèć cumpàgn ad scóla 'd Andy, al gh la cava a salvàr-an una ma n'atra, la Paula Bell (Gwyneth Paltrow), la fà invéci na bruta fiṅ. P'r al fat ch'l è pròpria Andy a catàr-la e a tucàr al sò cadàvar, lì lò al finìs p'r èsar suspetâ 'd ès'r al masadōr dal ragasōli. La sò amìga Dana Harris (Bebe Neuwirth), detective dla pulisìa, la gh cunsìlia ad far-as far 'l eśàm dla śbòra par vgnir-an fóra pulî. Cla sira lè pò sò mujér l'è custréta a 'ndàr in présia a 'l uśdàł parchè la gh'à un quèl ch'a pâr un càncar a 'n uvàri e al dutōr Jed al decìd ad cavàr-'g-al via e al fà cumpàgn anc cun c'l àtar, sénsa spetàr di àt'r eśam par védar s'l éra mis mâł anc quàl lè. Sōl dòp 'l uperasiòṅ a s vèṅ a savér ch'l éra sè śbif ma in na quàlc manéra a s psiva far quèl listés par salvàr-al. Inóltar la dóna l'éra gravda e acsè l'à anc pardû al putèṅ. Sénsa piò psēr avér di fiōi, la sò vita l'è ruinàda. La Tracy la fà subìt càuśa a 'l uśdàł e a Jed e pò la lasa anc sò marè ch'al n à fat gnint p'r impedìr cal masèl lè e dònca a i sò òć 'l è respunsàbil anca lò. 'L avucàt dla dóna, Dennis Riley (Peter Gallagher), al gh la cava a far-as dar da qvéi dal General Hospital, c'n un patéǵ, déś migliòṅ ad dòlar.
Na sira Andy al rèsta in ufìsi in fiṅ a tardóra e al s mét a cambiàr na lampadìna in cantìna. Chè al cata na scatla cun dèntar dal foto e di cavìi tajâ e al capìs subìt ch'l à catâ 'l manìac: 'l è 'n bidèl, Earl Leemus (Tobin Bell), ch'al vèṅ acsè arestâ subìt. Ma quànd Andy al dascór cun la Dana, chi lē la gh diś ch'l eśam dla sò śbòra 'l iva dit che lò al n è briśa bòṅ ad far di fiōi. 'L óm al pénsa subìt a cla vacàsa ad sò mujér ch'la gh'à mis i còran e ch'la pōl avér-ag cuntâ anc na sfilaràda ad bali su di àtar quèi.
Culegamènt estéran
}}
Portelândia
Portelândia a l'è una citadëina ad de 3.359 abitànt (2010), dal Brasil santräl, in dal Stät ad Goiás.
Storia
Fundä al 14 ad nuëimbar dal 1963, l'è voin d'i quätar cumoin enclave dal Brasil: a l'è tüta dëintar in dal cumoin ad Mineiros. I ätar cumoin enclave i'enn: Arroio do Padre, Águas de São Pedro e Ladário.
Päul Rabitti
Päul Rabitti (Paolo Rabitti in Itagliàn, Castlaran 20 d'utùbar dal 1936) l'é l'Arcivéscuv católic ad Frära-Comacchio dal 2 utùbar dal 2004.
Biugrafia
Nasì a Castlaran, in Pruvincia ad Pärma, al 20 d'utùbar dal 1936, al s'é fat prèt al 30 utùbar dal 1960 a Bulògna.
Cunsacrä véscuv ad San Marëin-Montefeltro al 24 ad giügn dal 1995, l'é stä trasferì a Frära al 2 utùbar dal 2004.
In d'la Cunferëinsa di Véscuv Italiàn a l'é Presidëint ad la Cumisiòn episcupäla p'r i làic.
Rio Bonito do Iguaçu
Rio Bonito do Iguaçu a l'è una sitä picëina dal Brasil in dal stä dal Paraná cun 18.114 abitant (2004).
Storia
Rio Bonito a vurarës dì fiòmm bèl e Iguaçu in Lengua Tupi a vurarës dì acqua granda: y (acqua) e gûasu (granda'').
Chi giace nella mia bara?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La coda dello scorpione
{{Metacaixa
Chi giace nella mia bara?
Chi giace nella mia bara? (Chi è'l drē a punsàr in dla mè casa da mòrt?) 'l è 'n thriller noir in biànc e négar dal 1964 ad Paul Henreid trat da 'l rumànś “La Otra” (cgnusû anc cuma “Dead Pigeon”) ad Rian James. In di Stat Unî 'l è cgnusû anc c'n al tìtul ad „Who is Buried in my Grave?”, ch'al s davśìna a qvél itagliàṅ, in śònta a 'l tìtul uficiàl ad „Dead Ringer” (Cumpàgn spudâ).
La coda dello scorpione
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Chi giace nella mia bara?
'L è stâ girâ a Los Angeles e a Beverly Hills. In dal 1946 'l è vgnùda fóra na prima versiòṅ dna pelìcula trata da 'l rumànś, La Otra diréta par Roberto Gavaldón cun la Dolores del Río.
Sunt
A 'l funeràł dal sò ric marè Frank Delorca, la Margaret Phillips (Bette Davis) la véd dòp daśdòt an la sò śmèla Edith (Bette Davis) e la la ciàma a tōr quèl in dla sò vila. Chi lē, a 'l cuntràri dla védva, l'è in buléta sparàda e la fà fadìga a pagàr 'l afìt. Al dū surèli i dascóran ad Frank che na vòlta 'l éra ligâ a l’Edith ma pò la Maggie la gh 'l à purtâ via e custrét a spuśàr-la cuntànd-ag ch'la gh'iva 'd avér un fiōl sèg. Ma 'l sò autìsta George (George Chandler), méntar 'l è drē a purtàr-la a cà, al cònta pò a l’Edith che cal fat lè a n éra briśa véra, ch'la s éra invintàda incòsa e ch'a n è gnanc véra ch'l'à pardû al putèṅ a sèt méś. Par la puvràsa qvést chè 'l è tròp anc parchè l'è armàśa puta arcundànd sèmp'r al sò amōr da śuvnòta méntar cl'atra la gh'iva anc 'n amànt, Tony Collins (Peter Lawford), ch'la mantgnìva c'n i bèsi ad sò marè.
La coda dello scorpione
{{Film }}
{{CITAZIONE|La mòrt la riva quànd a s fà scûr.|Tagline dal film}}
Rosy Mauro
{{Metacaixa
Chi giace nella mia bara?
Sunt
Dòp avér-la invitàda a cà sua e avér sintî c'n al sò uréci la véra da lē, l’Edith la gh spara 'n cōlp in cô e pò la tōś al sò pòst, faghénd crédar ch'al cadàvar dla surèla al sia invéci 'l suo, frut 'd un suicìdi. A n saénd minga imitàr bèṅ la sò firma, l’Edith la decìd ad prupòśit ad bruśàr-as na man druànd un stisarōl p'r al fōg. Ma quàl lè 'l è gnint parchè la dóna la gh'à da rispónd'r a 'l dmandi dal sergìnt ad pulisìa Jim Hobbson (Karl Malden), 'n óm ch'l éra inamurâ pròpria 'd lē prima ch'la faghìs finta 'd ès'r-as cupàda.
La coda dello scorpione
La coda dello scorpione (La cóa dal scurpiòṅ) 'l è 'n film śal itagliàṅ e spagnōl dal 1971 ad Sergio Martino.
Rosy Mauro
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Chi giace nella mia bara?
Sunt
Un dè Tony al s fà viṿ sèg e al n gh mét minga tròp a capìr ch'a gh'è quèl ch'a traśa parchè l’Edith la n pōl minga avér i arcòrd dla sò śmèla. Dòp avér-ag tirâ via la mascra, 'l óm al taca a ricatàr-la parchè al vōl dimóndi bèsi par taśēr.
Rosy Mauro
La Rosa Angela Mauro, cgnusùda semplicemènt cuma Rosy Mauro (San Pirèṅ Virnòtic, 21 ad Luj dal 1962), l'è na pulìtica itagliàna dla Léga Nòrd, cun la carga ad vicepresidénta dal Senàt in dla XVI legiśladùra, tacàda in dal 2008.
La coda dello scorpione
Sunt
La sgnóra Lisa Baumer (Evelyn Stewart), armàśa védva dòp che sò marè Kurt (Fulvio Mingozzi) 'l è mòrt in dal sćiòp d'l aparéć ch'l iva tòlt p'r un viàś, la và a Aténe par mét'r-as in bisàca i bèsi dl'asicurasiòṅ ch'al gh'iva in sla vita, un migliòṅ ad dòlar. Ma qvi là, dòp avér-ag dâ incòsa, i pàg'n anc 'n investigadōr privâ, Peter Lynch (George Hilton), p'r andàr-'g a fónd, par védar se lē o 'n àtar al gh'è insaplâ dèntar, s'a s trata 'd 'n umisìdi: par lōr a gh'è quèl ch'a traśa. Ma l'è pròpria in dla sità gréca ch'la dóna la vèṅ masàda ad òpra 'd un sasèṅ ch'al gh pòrta via tut i bèsi.
Chi giace nella mia bara?
Culegamènt estéran
}}
Rosy Mauro
Biugrafìa
Nada in dal Salènt a San Pirèṅ Virnòtic in pruvìnsa 'd Brìndaś, la Rosy la crés lè davśèṅ in dal Lecéś par pò spatinàr in dal 1980 a Milàṅ par pascàr lavór, tgnénd in bisàca un diplòma ad ragiunerìa. A vint-j-òṅ an la taca a tgnir a drē a i fat sindacài par la UIL in dla dita in du la lauràva.
In dal 1990 la càmbia bandéra pasànd a 'l Sindacàt Autunumìsta Lumbàrd. 'L 11 ad Nuvémbar dal 1999 l'è numinàda Segretària Generàla dal Sindacàt Padàṅ.
La coda dello scorpione
Sunt
Ólt'r a Peter, adès cun na mòrta in mèś, i s śònt'n anc di àtar a catàr la véra, tacànd p'r al funsiunàri dl'Interpol John Stanley (Alberto de Mendoza) e pasànd pò p'r al cumisàri dal pòst Stavros (Luigi Pistilli). A gh'è anc na giurnalìsta francéśa ch'la gh'à interès a dasquaciàr al carti par far al scoop dla sò vita, la bèla Cleo Dupont (Anita Strindberg), ch'la dvènta prèst anc l'amànta ad Peter. Ma i masamènt i cuntìnuan.
Rosy Mauro
Biugrafìa
Sèmpar in di an Nuànta la taca a impgnàr-as anc in pulìtica par la Léga Nòrd faghénd la cunsiliéra cumunàla a Milàṅ. In dal 1993 la dvénta Presidénta dla Cumisiòṅ Lavōr e pò, in d'l Avrìl dal 2005, la fà al sò ingrès in dal parlamènt regiunàŀ lumbàrd diretamènt in dal listòṅ dal Presidènt dla Regiòṅ Roberto Formigoni.
La coda dello scorpione
Culegamènt estéran
}}
Rosy Mauro
Biugrafìa
A gl'elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2008 la vèṅ elèta a 'l Senàt dla Repùblica in dla lista dla Léga Nòrd in dla circuscrisiòṅ Lumbardìa. Al 6 ad Maǵ dal 2008 la dvénta presidénta in secónda dal Senàt (da drē a Renato Schifani) ciapànd 161 vōt a favōr.
Da 'l Setémbar dal 2010 l'è la cumisària dla sesiòṅ emigliàna dal sò partî, insém a Angelo Alessandri, dòp la casàda via dal sò bras dèstar Marco Lusetti. La tèṅ c'l incàrag lè (e anc quél ad cumisària dla Lega in Ligûria) in fîṅ a 'l 1 ad Favràr dal 2012 quànd Roberto Calderoli al gh i tōś.
Nòti
}}
Valentin Merlet
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Valentin Merlet 'l è 'n atōr francéś.
Biugrafìa
Valentin Merlet al fà al sò debùt in dal mónd dal cìnema in dal 1995 in un film ad Claude Chabrol, Il buio nella mente (Al buj in dla mènt), in du al fà la part dal fiōl ad Jacqueline Bisset, Gilles. Dòp soquànt telefilm, in dal 2003 al parmśàṅ Bernardo Bertolucci 'l al sarnìs par la part dal fanàtic in dal sò film The Dreamers (I Sugnadōr) e, sèmp'r in c'l an lè, al gira un film anc in Frància, Sta' zitto... non rompere (Stà sito... minga rómpar) cun Gérard Depardieu e Jean Reno.
In dal 2004 al fà Louis in dal film Peurs (Paùri) e 'l an dòp 'l è in dal cast 'd Olé!, un film francéś cun Valeria Golino e Gérard Depardieu. In dal 2009 al gira 'n film par la televiśiòṅ, L'école du pouvoir (La scóla dal putér).
Da 'l 2009 a 'l 2010 'l à girâ soquànt epiśòdi dal telefilm "Enquêtes réservées" (Indàśin riservàdi).
Culegamènt estéran
}}
Gimèn
Gimèn o Zmèn (Gemmano in italièn) l'è un cumòn ad 1.026 abitìnt.
Ballata macabra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al pòst istìṿ parfèt da tōr in afìt par l'ultma vacànsa ch'a farî.|Tagline dal film}}
Ballata macabra (Balàda ch'la dà scarésa) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1976 ad Dan Curtis trat da 'l rumànś “Burnt Offerings” ad Robert Marasco.
Sunt
Ad purtàr sù al magnàr a gh pénsa la Marian che però, c'n al pasàr dal tèmp, l'armàgn dimóndi culpìda da 'l aredamènt ad cla cà lè, in na quàlc manéra la s sènt ligàda strica, méntar sò marè al và invéci in depresiòṅ. Quànd pò a mōr la sia Elisabeth in na manéra minga tant ciàra, a taca a vgnir-'g al suspèt ch'in dla vila a gh sia na fòrsa catìva che piàn piàṅ l'è drē a frustàr la famìja cuma s'la gh ciucìs via la fòrsa vitàla.
Culegamènt estéran
}}
Misèn
Misèn (Misano in italièn) l'è un cumòn ad 11.241 abitìnt.
Dal 2005 e gira el mutumundìel, in tl'autodrome!
Peccatori di provincia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na sàtira su i difèt nasiunài pèś ch'a sa gh sia.|Tagline dal film}}
Peccatori di provincia (Pcadōr ad pruìnsa) l'è na cumèdia vulgaròta dal 1977 ad Tiziano Longo giràda a Manziàna.
Mundaìn
Mundaìn (Mondaino in italièn) l'è un cumòn ad 1.500 abitìnt.
Peccatori di provincia
Dal film, vietâ a qvéi 'd sóta di daśdòt an, a gh 'n è soquànti versiòṅ e minga in tuti a s véd al cunsèṅ cun la Luciana Turina ch'la fà la part dna médium.
Sunt
Angelo Lo Curcio (Renzo Montagnani) 'l è 'l sìndig 'd un paiśèṅ 'd pruìnsa dal Lasi. Spuśâ cun la Vincenzina (Macha Méril), al gh'à 'n fiōl śōvan ciamâ Aldo (Giancarlo Marinangeli) ma anc dimóndi dèbit dòp ch'i dū migliàrd ad franc ch'l à tòlt in prèst da 'l diretōr dla sò banca, al raśunēr Benito Musolino (Otello Belardi), i èṅ andâ in fum par via 'd soquànti speculasiòṅ finìdi mâł. Par tiràr-as sù a gh farév dimóndi còmad l'eredità 'd sò fradèl cumendadōr Emanuele, mòrt da pôc. Al stés quèl a pōl valēr anc par sò surèla Concetta (Lauretta Masiero) ch'la gh'à na fiōla malnéta, la Gigia (Femi Benussi), e 'n ragasōl budlòṅ ciamâ Donato (Stefano Amato) ch'al s fà dal pugnéti 'd cuntìnuv.
Purtròp p'r i Lo Curcio al cumendadōr 'l à fat in tèmp a far testamènt lasànd incòśa a na fiōla abùda fóra da 'l matrimòni, la Domitilla Bertacchi (Daniela Halbritter). Anc 'l avucàt ad famìja, Giuseppe Zito (Riccardo Garrone), ma specialmènt sò mujēr Carmela (Fiona Florence) i aṅ butâ gl'òć su tut chi bèsi lè e i vrévan far-as far na prucùra generàla par mét'r al maṅ su 'l patrimòni dla ragàsa, mént'r al prēt Don Alfonso (Fernando Cerulli) al vrév invéci na limòśna vèrs la sò céśa par ciapàr-i lò.
Lśénd bèṅ al testamènt, Angelo al fà a mènt che lè insìma a gh'è scrita na clàuśula cumprumisòria ch'la diś ch'la Domitilla la pardrà tut se par caś la gh'is d'èsar bcada a far la purcùsa. Al sìndig al dmanda a la Gigia ad dar-as da far par far-ag far dal purcàdi in manéra 'd scanślàr-la da l'eredità.
Culegamènt estéran
}}
Montgridólf
Montgridólf (Montegridolfo in italièn) l'è un cumòn ad 930 abitìnt.
Saludèc
Saludèc (Saludecio in italièn) l'è un cumòn ad 2.391 abitìnt.
Muntréch
Muntréch (Montericco in Italiân) l'é un guldèvel bōregh insém al culèini 'd Albinèa int al pruvîncia ed Rèz. A gh'é 'n' âria bòuna, masmamèint dōlsa rispèt al culèini lé 'd atōren, grâsia a còst a vînen fât dal coltûri ed frûta, vîdi e dal bòuni produsiòun ch' a vînen fâti a vîn tirê fōra: al Lambrósch Arzân D.O.C. e l' Aşèj balsâmich ed Rèz
Al paèîş l'é cgnusû da tót i pasiunê ed vèin perché dal só nòm al ciâpa al nòm un particulêr gèner ed vîda Lambrósch ch' al vîn madûra têrdi. Al nòm al fà pêrt ed la Doc Reggiano. Al Lambrósch ed Muntréch l'é un vèin ròs ch' al spóma ed culōr rubèin câregh, frèsch e pôch alcôlich.
Int la zôna, sèimper grâsia a l'âria bòuna, a 's pōlen vèder ed j ulîv piantê int al XVII sècol dal parôchi ed la sitê, che ché a gh'îven ed j ôrt e di sît, piantê mia tânt per fêr ed l'ôli bòun da magnêr (da ch' al pêrti ché al frût al madurés têrdi e pó l'é ed bâsa qualitê) mó per  per fêr ed l'ôli da landèin vutîv.
Muntréch l'é stê un impurtânt pôst parochiêl fîn da l'època ed Matélda e al cûnta tra i só cerégh ânca Ludovico Ariosto
Ed grōs interèsi, per l'architetûra, al Castèl cun al carateréstich bōregh, la Cēşâ (ed pió sèint ân)     ed Santa Maréia ed l' Ulivēt (bèle pôst ed la parôchia) cun al vèc cunvèint adès druvê cme uspdêl p'r al cûri ed ripiēgh, l'uratōri ed Sân Giminiân (sèimper dal peréiod ed Matélda) e al Santvâri ed la B.V ed Lourdes tirê só a la fîn dal XIX sècol.
Colegamèint d'ed fōra
[http://www.geoplan.it/comune.php?idc=579! La chêrta stradêla ed Muntréch]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  "Montericco" trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Murzèn
Murzèn (Morciano di Romagna in italièn) l'è un cumòn ad 7100 abitìnt d'la pruvenza di Rèmin.
Arroio do Padre
Arroio do Padre a l'è una paesëin ad 2.739 abitànt (2004), dal Brasil in dal Stät dal Rio Grande do Sul.
Storia
Fundä al 17 d'aprìl dal 2006, quand al s'è stacä da la sitê ad Pelotas, l'è voin d'i quätar cumoin enclave dal Brasil.
I ätar cumoin enclave i'enn: Águas de São Pedro, Ladário e Portelândia.
La magiuränsa d'i abitànt i'enn durìgin tudësca ad la Pomerània, e in cà i parlan amò al sò dialëtt, al Pommersch.
Grécia
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
Al turìśum al và dimóndi fòrt chè par via dla sò stòria, dal sò clima, dal sò spiàgi e dal sò siē-mila e pasa ìśuli, 227 abitàdi cuma Mykonos, Santurèṅ, Rôd, Lèśbo, Créta, Curfù e Cefalògna.
La Grécia cuma stat indipendènt la gh'è da 'l 1 ad Śnar dal 1822 quànd la s è dastacàda da 'l Impēr Utumàṅ méntar da 'l 1 ad Śnar dal 1981 la fà part dl'Ugnòṅ Européa.
Al sò prim minìstar, da 'l 8 ad Lój dal 2019, 'l è Kyriakos Mitsotakīs dal partî Nea Dimokratia.
Culegamènt estéran
}}
Cruatëina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
L'è voin d'i pòc vëin rùss c'al pöl bèu frésc da frigor.
Ligamm ad föra
}}
San Zuàn in Marignèn
San Zuàn in Marignèn o San Giân (San Giovanni in Marignano in italièn) l'è un cumòn ad 6.135 abitìnt.
New York
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
New York (a s lèś [nuː ˈjɔɹk] in d'l Ingléś di Stat Unî o [nju ˈjɔːk] in in d'l Ingléś dal Régn Unî, [ɲu ˈjɔrk] in miranduléś) l'è na sità di Stat Unî 'd òt migliòṅ e mèś 'd abitànt ch'la s cata in dal stat ad New York. L'è cgnusùda anc c'n al nóm dal sò scutmàj, “The big apple” (Al póm grand), o ad “New York City” par dastacàr-la da 'l nóm dal stat in du la s cata.
L'è stàda misa in pē in dal 1613 da di migrànt ulandéś ch'in alóra i l'ìvan batśàda “Nieuw Amsterdam” (Amsterdam Nóva) ma sinquànt'an dòp l'è pasàda a gl'Ingléś ch'i gh'aṅ cambiâ 'l nóm in unōr ad Jàcum II, duca ad York e Albany. 'L 11 ad Setémbar dal 2001 l'à patî 'l atàc terurìstic dgl'iślàmic 'd Al-Qaida ch'i aṅ fat stablìr dū aparéć cónt'r al tóri śmèli faghénd-i vgnir śò e masànd dagnóra tri-mila parsòni.
L'è bagnàda da 'l Ucéan Atlàntic, pròpria in dla fōś dal fiùm Hudson, e al sò clima 'l al s davśìna dimóndi a quél cuntinentàł. 'D Invèran la pōl rivàr anc a vint grâd sóta śèr mént'r in Luj al màsimi i èṅ darènt a i trénta 'd mèdia.
L'è divìśa in sinc quartēr ciamâ „Borough“: Manhattan, Brooklyn, Queens, Bronx e Staten Island. Al sò parc più famóś 'l è Central Park. In sità a gh'è trénta-nóṿ teàtar bèi grand, cgnusû tut insém c'n al nóm ad Broadway. Al sìndic 'l è al demucràtic Bill De Blasio. Gl'abitànt i èṅ divìś, tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 guardànd la rasa, fra biànc (33,0%), ispànig (29,0%), afro-americàṅ (23,0%), aśiàtic (13,0%) e natìṿ americàṅ (0,5%). In mèś a i biànc, 'l 8,2% al gh'à di urìgini itagliàni, al 5,3% irlandéśi, al 3,2% tedéschi e 'l 3.0% rusi.
In dal 2010 la gh'à abû dagnóra quarànta-nóṿ migliòṅ ad turìsta ma in dal 2011 l'à fat incóra méj rivànd a sinquànta.
Águas de São Pedro
Águas de São Pedro a l'è una sitä ad 2.707 abitànt (2010), dal Brasil in dal Stät ad São Paulo.
Storia
Fundä al 25 ad giügn dal 1940, a l'è al sacùnd paesëin püsä picëin dal Brasil, dopu Santa Cruz de Minas.
1 ed znèr
Al  l'è al prémm dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 365 dè a la fin dl'an (365 in di an biśestìl).
Águas de São Pedro
Storia
Al paès a l'è stä custrüì quänd Octavio Moura Andrade l'ha scupèert che lamò gh'era dal pianti bùni par fä in madzìni e l'acqua cla fava bein a bòta.
Clima
D'astä la temperadüra l'è quasi ad 28°C, d'invern la rüa anca a 11°C.
Sylvia Sidney
La Sophia Kosow, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Sylvia Sidney (New York, 8 'd Agóst dal 1910 - New York, 1 ad Luj dal 1999), l'è stada n'atōra ad teàt'r e 'd cìnema americàna.
Îṡla
Un' îṡla l é 'na mâsa 'd tèra ch'l à dl acua däl tótti al pèrt. La 's pôl truvèr int un lèg, int un fiómm o in mèż al mèr. Äli îṡel äl pôlen èser cinéṅni, grândi, abitè o desêrti. Däl vôlti äli én acsé grândi da costituîr 'na naziån, däl vôlti invêzi pròpi cénni.
Sylvia Sidney
In dla sò caréra, ch'l'è andàda avànti da la fiṅ di an Vint in fiṅ a la sò mòrt a utànt'òt an p'r un cànc'r a 'l eśòfag, l'à laurâ dimóndi cun Marion Gering, cun Fritz Lang e anc cun Alfred Hitchcock ch'al l'à dirèta in Sabotaggio dal 1936.
Culegamènt estéran
}}
Arara
Arara a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät ad Paraíba La gh'ha 13.157 abitant (2013).
1691
Al 1691 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Båstad
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Båstad 'l è 'n cumùn śvedéś ch'al s cata in dla pruìncia ad Skåne, in dal sud dal paéś davśèṅ a la Danimàrca. Al pōl cuntàr su sinc-mila abitànt a 'l incìrca.
Da 'l 1948 a gh s tîṅ 'd Istâ un turnèo dal sircùit ad tènis di masć e da 'l 2009 anc òṅ WTA riservâ a cal dóni.
Àtar prugèt
}}
Munt Clòmb
Munt Clòmb o Mount Clomb (Monte Colombo in italièn) l'è un cumòn ad 2.096 abitìnt.
La passione turca
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'udisèa eròtica purtàda a 'l lìmit.|Tagline dal film}}
La passione turca (La pasiòṅ turca) 'l è 'n film eròtic e dramàtic dal 1994 ad Vicente Aranda, trat da 'l rumànś umònim 'd Antonio Gala, ch'l à vins dū Prèmi Goya cun dódas candidadùri.
In Spaggna al gh'à abû dimóndi sucès ad pùblic cun da piò 'd un migliòṅ e dū ad spetadōr e dagnóra quàtar migliòṅ 'd euro purtâ a cà.
Sunt
La Desideria Oliván (Ana Belén) l'è na dóna ad trént'an ch'la stà a Àvila insém a sò marè Ramiro (Ramón Madaula), un bèl óm ma minga tant pasiunàł. Dòp sinc an ad matrimòni la còpia la n gh l'à minga cavàda incóra a 'vér di fiōi.
Durànt la fèsta ad cumpléan ad Ramiro, i dū i decìd'n ad partìr par na vacànsa in Turchìa insém a di sò amìg. Mént'r al grup al s cata a Ìstanbul, la dóna la cgnós Yaman (Georges Corraface), un śuvnòt ch'al gh fà da ciceròṅ e ch'l è bòṅ 'd impisàr al fōg ad dènt'r a la Desideria. Chi lē la taca a far 'l amōr sèg dapartùt parchè par la prima vòlta in dla sò vita l'à capî dabòṅ a gudér-'s al sès cum a s dév. Dū stmani dòp però al viàś al riva a la fiṅ e lē la gh'à da turnàr in Spaggna insém a sò marè. La gh vōl bèṅ incóra ma a lèt lò al gh fà vgnir al lat a i śnòć.
A cà la Desideria la n pōl far àtar che pinsàr a 'l sò amànt turc, specialmènt quànd la s rénd cònt 'd aspitàr un fiōl da lò parchè Ramiro al n è briśa bòṅ 'd avér-an. Quànd lē la gh cònta incòsa, lò prima al s rabìs ma pò al decìd listés ad far-ag da pàdar. Purtròp al putèṅ al scampa pôc e la Desideria, dòp al funeràł, la decìd ad partìr par la Turchìa p'r andàr a catàr al sò Yaman.
Culegamènt estéran
}}
San Climènt
Parsònn
Don Oreste Benzi, 1925-2007: prèt, l'ha fundä la Cumunitè Papa Giuàn XXIII
Edward Norton
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Edward Harrison Norton (Boston, 18 'd Agóst dal 1969) 'l è 'n atōr, prudutōr e regìsta americàṅ, candidâ a 'l Prèmi Òscar p'r i film Schegge di paura (ch'al gh'à frutâ almànc un Golden Globe), American History X e Birdman.
Dòp èsar stâ ligâ cun la Courtney Love, la Salma Hayek e la Drew Barrymore, in d'l Avrìl dal 2013 'l à spuśâ la prudutōra Shauna Robertson ch'la gh'à dâ 'n fiōl in dal 2013, Atlas. Norton 'l è davśèṅ a 'l batàj par 'l ambînt tant ch'in dal Luj dal 2010 al segretàri generàł dal Nasiòṅ Unìdi Ban Ki-moon al 'l à numinâ ambasadōr d'l ONU par la salvaguàrdia dla flòra e dla fàuna.
Àtar prugèt
}}
1692
Al 1692 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1836
Al 1836 (MDCCCXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Paul Gavarni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Paul Gavarni, scutmàj ed Guillaume Sulpice Chevalier (Parì, 1804 – 1866), 'l è stê 'n disgnadōr, aquarelìsta e litografìsta francéś.
La só vìta e la só ativitê
Al Gavarni 'l era fiōl 'd un cuntadèin andê a viv'r a Parì e 'd Monique Thiémet, surèla dal ventrìloc dispetōś e caricaturìsta Guillaume Thiémet, famōś a 'l tèimp dal Diretòri e sòt a 'l Prìm Impēr p'r al só rapreśentasiòun, da mêś a chegli ètri, di mòneg gulōś.
Al Gavarni al tulìva cal scutmàj chè dôp ch'l era stê per soquànt tèimp in di Pirené a Gavarnie. Al nòm ed Paul a pêr invéci ch'al s sìa tachê per śbali a 'l Gavarni dôp ed na scritùra śbaglièda in soquànt disionàri 'd artìsta di inìsi dal XXśum sécol.
Colegamèint estèren
}}
Montescùd
Montescùd o Munt Scud o Mount Scud (Montescudo in italièn) l'è un cumòn ad 2.038 abitìnt. Gli abitint ad Montescudo i cema e paes Munzcudle, du cu's po veda e nom uriginerie d'e paes: Montescudolo (Mons Scutulus). E paes us ciameva isce' fin ma l'unita' d'Itaglia. 'na masa ad furistir i e' vnu a ste t'e paes ti ultm an.
60 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 60, mo invéci 'l an 60 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 60 (ssanta, sessanta in itagliàṅ, sexaginta in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 59 (sinquantanōv) e 'l vin prìma dal 61 (ssantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ssantéśim post.
Al nùmer 60 in dla Chìmica
Al 60 'l è al nùm'r atómic dal neodìmi (Nd), ùn di lantànid.
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 60 al vōl dìr "Al piànś e 'l s lamèinta" (Chiagne e se lamenta in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen Piange e si lamenta in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Frä
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
In dla Ceṡa Catòlica i frä (dal Latëin frater, in italian frate o anca frà) i'enn d'i religiùṡ ch'i g'hann la prerugativa da sarcä la caritä.
La paròla frä l'é nasì circa in dal al XIII sècul, pròpri parchè i religiùṡ atsé i mëtìvan in cumoin tüt, tant cmé s'i fisan di fradéi.
I frä i pölan vess pret, ma anca admè religiùṡ cun i vut ad castitä, puartä e ubediinsa, sëinsa dì mësa.
Ligamm ad föra
Al frê (da 'l latèin frater ch'al stà per "fradêl") 'l è cal religiōś ch'l à fât vōt ed castitê, povertê, obedìnsia, e ch'al fà pèrt 'd na comunitê 'd èter frê c'ma lò. In cal mèinter, al pōl o meno, anca èser dvintê prēt, mo 'l armâgn frê 'l istès.
Nòti e referèinsi
}}
Marôla
Marôla (Marola in italiân) l'é 'na frasiòun dal cmûn ed Carpnèida, in pruvîncia ed Rèz. A 's trâta 'd ûn di pôst pió cgnusû ed l' Apenèin arzân, per la preşèinsa ed 'n antîga badéia benedetèina, tirêda só a i tèimp ed Matélda ed Canòsa. Al cunvèint l'à patî int al cōrs di sècol divêrs ûş e cambiamèint. A la cēşa a gh' é stê fât un grôs restâver a partîr dal 1955 ch' al l' à armésa cme l'ēra in urégin. La frasiòun la gh' à 'vû un grôs şvilóp ind l'edilésia int la secònda metê dal XX sècol, tân da dvintêr un pôst ed viligiadûra tranquél.
Colegamèint d'ed fōra
Prolōgh ed Marôla
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  "Marola (Carpineti)" trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1645
Al 1645 (MDCXLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado, OM  (Guayaquil, Guayas, 1963) l'è stê al prémm Presidèint d'al Ecuador. Per dimòndi tèimp un dî chêp dal muvimèint Alianza PAIS.
Colórni
Colórni (Colorno in italiân) l'è n c'mòn äd 8.775 abitant int'la provênsa 'd Pärma.
Garbage
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You pretend you're high, you pretend you're bored, you pretend you're anything, just to be adored and what you need is what you've got. Don't believe in fear, don't believe in faith, don't believe in anything that you can't break. You stupid girl, you stupid girl, all you had you wasted.|At fà finta 'd èsar in élt, at fà finta 'd èsar stufa, at fà finta 'd èsar tut, sól p'r èsar aduràda e quél ch'at vōl 'l è quél ch'at ciàp. Ta n créd minga in dla paùra, ta n créd briśa in dla fēd, ta n créd a gnint ad quél che ta n gh la cav minga a sćiancàr. Baghéta stùpida, baghéta mincióna, tut quèl ch'at gh'à at 'l à strasinâ.|Stupid girl, 1995|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Arzö
Arzoun (Riccione in italièn) l'è un cumòn ad 34.733 abitìnt c'us trova tra Remne e Catolga.
Garbage
I Garbage (in miranduléś rusc) i èṅ un grup ad rock alternatìṿ americàṅ, fundâ a Madison in dal Wiscònsin in dal 1994. I cumpunènt dla banda i èṅ Butch Vig, Steve Marker, Duke Erikson, la rósa scuséśa Shirley Manson e dal vòlti anc Daniel Shulman (quést chè fra 'l 1995 e al 2002). Da la fundasiòṅ a 'l dè 'd incō i aṅ fat gnir fóra quàt'r àlbum vindénd da piò ad 14 migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Biugrafìa
Al grup al s fórma in di prim an Nuànta dal séndri di Angelfish, grup in du i sunàvan Butch Vig (ch'l iva culaburâ a soquànt di àlbum dla séna grunge ad Seattle cuma Nevermind di Nirvana, Dirty di Sonic Youth e Siamese Dream e Gish di Smashing Pumpkins), Steve Marker e Duke Erikson. I tri i sarìsan pò la cantànta di Goodbye Mr Mackenzie Shirley Manson e i faṅ nàsar i Garbage.
Al prim disc dal grup al pòrta al sò nóm e al véd la luś in dal 1995 (al finirà in di prim déś pòst in Inghiltèra e in di prim vint in di Stat Unî).
In dal Regn Unî a vèṅ fóra al sìngul Subhuman, ch'al n s cata minga in dal disc, mèntar Only Happy When It Rains al vèṅ druâ subìt par la prumusiòṅ. In séguit l'è la vòlta ad dū sìngui dimóndi famóś: Queer e Stupid Girl.
Mòntnégar
{{Metacaixa
Garbage
Biugrafìa
I Garbage i faṅ al bòt e i tōśan na nomination a i BRIT Awards cuma Best New Band e Best International Newcomer (a sarév al mijór di grup nōṿ).
Anc in dal 1996 i prèmi i n màncan minga: rivelasiòṅ d'l an a i MTV Europe Music Awards in du i càntan Milk mèntar a i Grammy Awards i ciàpan tri nomination, in mèś a i quài a gh'è anc quéla par la canta mijóra: #1 Crush ch'la fà part dla culòna sunóra dal film Romeo + Juliet cun Leonardo Di Caprio.
Mòntnégar
Al Mòntnégar (a s diś Crna Gora, Црна Гора in Sèrb-Muntnegrèṅ) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal sud ch'la s cata in dla penìśula balcanìca, in frònt a 'l Mâr Adriàtic. Al cunfìna cun la Sèrbia, al Kósovo (teritòri cuntéś), l'Albanìa, la Cruàsia e la Bòśnia Erzegòvina. 'L à fat part dla Juguślàvia e pò dla Sèrbia e Mòntnégar prima ad divìd'r-as da la Sèrbia dòp un referendum in dal 2006. Al Mòntnégar l'è na repùblica parlamentàra e al fà part d'l Onu. Al dróa 'l Euro cuma munéda.
Garbage
Biugrafìa
In dal 1997 al grup al s mōṿ vèrs Friday Harbor, in dal stat ad Washington, par scrìvar al cansòṅ dal secónd disc, Version 2.0 ch'al véd la luś al 15 ad Favràr dal 1998. A s trata 'd un lavōr cun di arangiamènt a 'l cumputer, cun i sìngui Push it (in du a s pōl sintìr quèl ad Don’t worry baby di Beach Boys), I Think I'm Paranoid (druàda anc in dal film Gran Turismo 2 dòp che As Heaven Is Wide 'l éra finìda in dal prim film dla sèrie) e Special. 'L àlbum al vins soquànt disc ad plàtin, finénd al prim pòst in dal Régn Unî e al tredicéśum in di Stat Unî.
Mòntnégar
Al gh'à 672.180 abitànt e na superfìsi ad 13.812 km². La sò capitàla l'è Podgorica cun Nikšić, Cattâr e Pljevlja àtar sènt'r impurtànt. Al sò presidènt 'l è Filip Vujanović mént'r al prim minìstar 'l è Milo Đukanović.
Garbage
Biugrafìa
In dal 1999 i sònan al téma più impurtànt dal film ad James Bond The World Is Not Enough (Al mónd a n è mia asè), mèntar When I Grow Up la s cata in dal film Big Daddy - Un papà speciale.
Mòntnégar
Al sò clima in dal còsti 'l è temprâ mént'r ad dèntar al dà più su 'l cuntinentàł. Al sò inn al s ciàma “Oj, svijetla majska zoro” (Oh, àlba lusènta 'd Maǵ).
Garbage
Biugrafìa
In dal 2001 i Garbage i s questiónan cun la sò cà discugràfica, la Almo Sounds, e in Luj i pàsan a la Interscope Records par rigistràr al tèrs àlbum, Beautifulgarbage (Bèlrusc) ch'al vèṅ distribuî in di negòsi a partìr da Utóbar. Al disc al s piàsa subìt a 'l tredicéśum pòst dla Billboard 200, vindénd in di prim tri méś più 'd un migliòṅ ad còpi anc sénsa ch'a gh fusa stàda dla prumusiòṅ par via di atintâ ad 'l 11 ad Setémbar dal 2001 a New York e a Washington.
Mòntnégar
Culegamènt estéran
}}
Garbage
Biugrafìa
In America i n èṅ minga gnû fóra di sìngui ligâ a cal disc chè, a difarénsa dl'Europa in du a 'n è gnû fóra quàtar: Androgyny, Cherry Lips (druàda in na reclàm famóśa 'd 'n arlój), Breaking up the Girl (ch'la fà part anc dla culóna sunóra dal film Daria Is It College Yet?) e Shut Your Mouth.
I Garbage i partìsan par di cuncèrt insém a gl'U2 ('l Elevation Tour). Durànt 'l ùltim spetàcul, Vig al ciàpa l'epatite A e al vèṅ rimpiasâ par Matt Chamberlain in dal dati europei.
'L ùltim ùlbum di Garbage, Bleed Like Me, 'l è gnû fóra 'l 11 'd Avrìl dal 2005 e 'l è piaśû principalmènt in di Stat Unî par via dal sìngul Why Do You Love Me. Finî al tour la banda l'à cunfirmâ 'd avér vója ad tōr-as na pàuśa, róta sōl in dal 2007 quànd a véd la luś la racòlta Absolute Garbage.
Culegamènt estéran
}}
Coléc
Coléc (Collecchio in italiân) l'è n c'mòn äd 13.716 abitant in d'la provênsa d' Pärma.
Coléc (Colliculum in d'la etä medieväla) l'è un cènter agricol e industriél in d'la provênsa ed Pärma. L'è localizé su la SS62 d'la Cisa ch'la colèga Pärma e Sarzâna (SP) a'na dzenna ed chilòmeter da la cité emiliâna. I gh'àn il sèdi importânt azièndi alimentäri e caséri e anca n'importânt cènter artigianäl. L'è colighé a la cité anca par la ferovìa con un bòn servìsi metropolitän ch'al va avanti e indrè apòsta par i studènt e i lavoradòr.
Durânt la Seconda Guèra Mondiéla, dopo ch'lè casché in màn ai soldä nazìsta, so'quânt aeroplàn americàn i'hàn bombardä la Polveriera, ch'alòra l'èra svèn al Pont d'la sdònna, fòra dal paès, e i l'han fâta saltär pr'aria. Pù avanti, al paès l'è stä liberä gràsie a l'asiòn di'i soldä d'l esércit brasiliàn, in onòr di quäl l'é stä mìs un cip al Pònt d'la sdònna.
Vìli
La vìla l'è städa edificäda a la fèn d'al Mìl-e-sesènt; a l'enträda a dèstra (par chi vèna da Pärma) a's'pòl véder un ârc gros bombèn, ciamä l'"Arc d'al Bargèl" ch'al signa l'ingrès d'la vìla.
Situäda in d'al pärc cmonnél "Fortunato Nevicati", la Vìla Nevicati architetonicamènt l'è bèla bombèn: davànti la g'ha di'l bèi colòni ch'i fòrmen na balconäda, e na tòra angoléra.
Mûra d Bulåggna
Äl zaircuel ad mûra a Bulåggna én trai:
Coléc
Spòrt
A Coléc gh'è al câmp sportìv d'al Pärma Calcio.
Al Coléc Bésbol Club l'è na societé polivalènta Bésbol e Softbol iscrìta in t'i campioné federäli dal 1974. Adèsa la sesiòn d'al bésbol l'è in t'la serie A2 c'me la sesiòn d'al softbol. Tùti'l partìdi regoläri, d'il squädri d'bésbol, i'èn zugädi al Diamante Collecchio, un stadio d'bésbol d'dumìla pòst, ma in t'la cité i'ghèn anca du camp da bésbol e vòn da softbol.
Morituris
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mâł al gh'à la méj.|Tagline dal film}}
Morituris (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 2011 ad Raffaele Picchio.
La pelìcula la n è minga pasàda p'r i cìnema itagliàṅ parchè la cumisiòṅ 'd reviśiòṅ la n gh'à mia dâ 'l parmés cinsurànd-la.
1678
Al 1678 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Morituris
Sunt
Dū śuvnòti furastéri dl'èst Európa in vacànsa in dal Lasi (Valentina D'Andrea e Désirée Giorgetti) i cgnós'n in discutéca tri ragàs dal pòst (Andrea De Bruyn, Giuseppe Nitti e Simone Ripanti) e i decìd'n ad tgnir-'g adrē quànd chi lōr i gh prumét'n ad purtàr-li a 'n rave party ad nòt.
Dòp un gir in màchina, i sinc i vàn'n in un bòsc esénd che chi óm i gh dìśan ch'a gh'è da pasàr da 'd lè par rivàr a la fèsta. Dòp avēr impisâ 'n fōg e avēr fat dū ridùdi insém, gl'itagliàṅ i gh sàltan adòs e i li viuléntan cuma dal bistiàsi, cumpàgn a 'n sò amìg pîṅ 'd bèsi ciamâ Jacques (Francesco Malcom).
.helsinki
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Nicky Hayden
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dal gari al druàva sèmp'r al nùmar 69, cumpàgn a sò pàdar quand al curìva lò, a part al 2007 quànd 'l à druâ 'l òṅ da campiòṅ dal mónd. Al sò scutmàj 'l éra The Kentucky Kid (Al baghét dal Kentucky).
Nicky al gh'iva dū fradèi ch'i cùran anc lōr (Roger Lee Hayden e Tommy Hayden) e anc dū surèli, una più granda e una più pìcula.
Gl'Inìsi
Fin da putèṅ al móstra al sò interès p'r al mòti, curénd in di sircùit dal cross, par pò pasàr a quéli derivàdi, dvintànd in dal 1999 al più śóvan campiòṅ dl''AMA Supersport. 'L an dòp al finìs a 'l secónd pòst in clasìfica dl'AMA Superbike par sōi sinc punt ad distàc da Mat Mladin.
Sèmp'r in dal 2002 al cur cuma wildcard, cun na Honda RC51 dal team American Honda, la próa americàna dal campiunâ mundiàŀ dla Superbike in dal sircùit dla Laguna Seca (al pòst, ch'a s ciàma acsè parchè na vòlta lè a gh'éra pròpria na lagùna che però la s è scada, 'l è famóś par la sò curva difìcila dal tirabusòṅ). Nicky al gh la cava tut dū al vòlti 'd andàr a punt, finénd 26śum in clasìfica a la fiṅ, muciànd sù in tut 16 punt.
Clas MotoGP
In dal 2003 Nicky al vèṅ sarnî da 'l team Repsol Honda par cùrar in MotoGP a fiànc dal campiòṅ dal mónd peśaréś Valentino Rossi. Hayden al s dà da far finénd par dū vòlti in sal pòdi (Pasìfic e Austràglia), cuncludénd la stagiòṅ a 'l quint pòst cun 130 punt in tut.
In dal 2004 al fà còpia cun al braśigliàṅ Alex Barros e al mùcia sù incóra dū tèrs pòst (Braśìl e Germàgna) e 117 punt, finénd utàv a la fiṅ.