cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Un amore sotto l'albero
Sunt
Al pulisiòt Mike Riley (Paul Walker) 'l à preparâ 'l nòsi cun la sò muróśa, la Nina Vasquez (Penélope Cruz), ma 'l sò difèt dla geluśìa al rìsćia 'd mandàr tut a gambi p'r ària. Un dè, mént'r al magna quèl a 'l risturànt c'n al sò culéga Dennis (Sonny Marinelli), a gh s para davànti al barìsta, Artie Venizelos (Alan Arkin), ch'al fà 'l dōls sèg, rigalànd-'g anc di biscutèṅ a 'l mandli saénd ch'i gh piàśan dimóndi. Cla sira lè, méntar la Nina l'è fóra cun la Rose, cgnusùda par caś, par far-as pasàr al magòṅ dal litgàdi sèg, Artie al và a cà 'd Mike dgénd-ag ch'l à arcgnusû in lò sò mujēr Angelina, mòrta in 'n incidènt in màchina soquànt an prima. Quànd al pulisiòt 'l al manda via, al barìsta al s sènt mâł e Mike 'l è custrét a purtàr-'l a 'l prònt sucōrs.
Fury (film 1978)
Sunt
Na ragàsōla ciamàda Gillian Bellaver (Amy Irving) la gh'à di putēr psìchic ch'i gh'èṅ vgnû fóra da pôc, cuma la telecinéśi e 'l sintìr qvél ch'a sucéd da di atri bandi sénda véd'r-al dabòṅ. Quànd la gint la la tóca la taca a pèrdar sangṿ da 'l naś, da gl'ungi e da i òć. La śōvna la s fà viśitàr p'r al dutōr Jim McKeever (Charles Durning) e l'è tgnuda adrē par n'infarméra ciamàda Hester (Carrie Snodgress), la dóna 'd Peter. Cun 'l ajùt di putēr dla ragàsa Peter al próa a catàr sò fiōl ch'al gh'à anc lò di putēr cumpàgn a i suo.
Un amore sotto l'albero
Sunt
In cursìa Mike 'l incróśa 'n ragàs, Jules Calvert (Marcus Thomas), ch'al s è fat scavśàr apòsta i dî da 'n tisi ciamâ Arizona (Chazz Palminteri) par psēr armàgn'r a 'l uśdàł in chi dè 'd fèsta lè, esénd ch'al s è sèmpar catâ bèṅ a far al pasiènt durànt al Nadâł, in mèś a chi àtar, lò ch'l è sèmpar da par lò. In cal méntar la Rose, c'n adòs la depresiòṅ, la pénsa 'd butàr-'s in mâr ma a 'l ùltim, a 'l pòrt, a gh'è 'n èx prēt ch'al taca a dascórar sèg, Charlie Boyd (Robin Williams).
Fury (film 1978)
Sunt
Purtròp Childress 'l è interesâ a bcar-al prima lò parchè al s sarvìs ad cla gint lè da druàr cónt'r i nemìg dal guèr'n americàṅ.
Culegamènt estéran
}}
Un amore sotto l'albero
Culegamènt estéran
}}
Simon Boswell
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Simon Boswell (Lóndra, 15 'd Utóbar dal 1956) 'l è 'n cumpuśidōr e prudutōr ingléś, famóś specialmènt p'r avér scrit da piò ad nuànta culóni sunòri ad film.
Fra i sò lavōr a 'rcurdém al mùśichi scriti p'r al pelìculi Phenomena (1985), Dèmoni 2... L'incubo ritorna (1986), Una notte al cimitero (1987), Per sempre (1987), Le foto di Gioia (1987), A cena col vampiro (1988), La casa dell'orco (1988), Santa Sangre (1989), Hardware (1990), La moglie del soldato (1992), Piccoli omicidi tra amici (1994), Il signore delle illusioni (1995), Sogno di una notte di mezza estate (1999) e Born romantic - Romantici nati (2000).
Culegamènt estéran
}}
.direct
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
22 d'avrìl
Al  l'è al 112° dè dal calendàri gregoriàn (113° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 253 dè a la fin dl'an.
Butera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Angeli ribelli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quàtar mur, na fēd, gnanc n'identità.|Tagline dal film}}
Angeli ribelli (Àngil arvèrs) 'l è 'n film dramàtic dal 2003 dl'Aisling Walsh ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l rumànś, in part autobiugràfic, “Balàda p'r un śōvan strasòṅ” (Song for a Raggy Boy) ad Patrick Galvin ch'al cònta di fat sucès dabòṅ.
Sunt
William Franklin (Aidan Quinn), dòp avér cumbatû e pardû sò mujér in dla guèra sivìl spagnōla da la banda dal brigàdi iternasiunàli, al tórna in Irlànda p'r insgnàr létri in dal rifurmatóri par baghēt St.Jude. Chè al gh'à da far i cònt cun la cativèria 'd Pàdar John (Iain Glen) ch'l inségna a star a 'l mónd a i ragàs druànd na sìngia cun dal munédi dèntar quànd i n fànan minga a mōd cuma brasàr un sò fradèl o davśinàr-'s a 'n mur. Durànt la giurnàda i gh'aṅ da rigàr drit faghénd dal cróś, di ruśàri, di preśèpi e pargànd sèmp'r al nòstar Sgnōr.
William al dvènta amìg ad Liam Mercier 636 (John Travers), ch'a gh piàś dimóndi lèśar, e 'd Patrick Delaney 743 (Chris Newman) che però al finìs in dal maṅ 'd un prēt pedòfil, Pàdar Mac (Marc Warren), ch'l al ciùla in dal cèso. Al ragasōl al próa a cuntàr incòsa durànt la cunfesiòṅ ma Pàdar John al gh diś ad taśēr.
Un dè Liam al s arvòlta cóntar Pàdar John, ch'l éra drē a dar dal scuriàdi a dū baghét, e 'l religióś 'l al masa 'd bòti.
Culegamènt estéran
}}
Holocaust 2000
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Lò 'l dasfarà 'l mónd. Gnanc òṅ al pōl farmàr-al. Ninsòṅ a gh pruarà gnanc. Lò 'l è al Sarnî.|Tag-line dal film}}
Holocaust 2000 (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 1977 'd Alberto De Martino.
Sunt
Robert Caine (Kirk Douglas) 'l è 'n inśgnēr americàṅ ch'al gh'à in prugèt ad tiràr sù na sentràla térum-nucleàra bèla granda in d'l Uriènt Mèdi par psēr dar un muć ad curènt lètrica a i paéś dal tèrs mónd. Sò fiōl Angel (Simon Ward) 'l è da la sò banda a 'l cuntràri 'd sò mujēr Eva (Virginia McKenna) ch'invéci la s vrév tiràr indrē parchè l'à batśâ l'òpra tròp periculóśa. Esénd lē l'asiunìsta più impurtànta dla società, al prugèt al và in a risć 'd èsar mis da na banda ma, durànt la sò preśentasiòṅ a 'l pùblic, un tisi misterióś al la scurtèla a mòrt méntar 'l éra drē a culpìr sò marè.
A 'l funeràł dla dóna, Robert al cgnós la giurnalìsta Sara Golan (Agostina Belli) ch'la gh dà na fóto dal sit in du al gh'arév da far 'l impiànt. In dla figùra a s véd di inciśiòṅ su 'l prédi ch'i fór'm al diségn dal “Drâg d'l Apucalìs”. A s trata 'd un brut signàł e ch'a gh sia quèl ch'a traśa 'l è ciàr quànd al pulìtig cap dl'upuśisiòṅ Harbin (Spiros Focás), ch'l à vins gl'elesiòṅ prumiténd ad saràr la sentràla, al mōr in un brut incidènt.
Culegamènt estéran
}}
1027 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1027 (mileveintsêt, milleventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1026 (milevèintsē) e 'l vin prìma dal 1028 (mileveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileveintsêtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1027 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 13 col 79: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
365
Al 365 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Castèl ed Sarzân
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al castèl
Al gróp ed fabrichêt dal castèl l'é ind al cōr ed la zôna Matéldica insém a 'na culèina che fîn da i tèimp antîgh l'ēra a difèişa ed la strêda che da Rèz ed Lumbardìa l' andêva só vêrs i pâs ed la Tuscâna.
In urégin al sistêma dal castèl l'êra urganişê al d'ed dèinter ed trî gîr ed mûri: al prém còl pió bâs, incō sgnê da la trêda, cun trèi pôrti 'd ingrès ch' al gh'îva dèinter la cēşa cun la canônica e 'na cà civîla; i dû pió in êlta ûn dèinter in cl'êter e incentrê acsé divîş: còl ed mèz un piasêl a recînt cme ricôver e difèişa d' j abitânt dal bôregh circundê al d'ed dèinter cun un fusòun davânti al purtêl 'd' ingrès cun al pûnt alvadōr, un curtîl intêren cun al bastiòun merlê e al cà mèinter còl pió in êlta al circundêva un curtîl cun la tòr ed difèişa pió êlta.
Incō a gh'armâgnen la tòra êlta, druvêda cme tòra dal campâni, al turâs ed grôsi amzûri cun la merladûra guêlfa cun ribêlsa e quacê da un tèg, a la fîn i rèst dal mûri che s'arfân al XV sècol, al tèimp dal Marchèiş Nicolò III d' Este. Da nutêr l'impurtânt ingrès ch' a gh'armâgn la pôrta, cun al masés architrêv a mênsoli bumbêdi. Ind l'archivôlt ch' l' é d'ed sōver la pôrta dal pûnt alvadōr a gh'ēra na prêda ed sâs ed cōch, adèsa l'an gh'é pió l'é stêda rubêda, sculpîda cun al stèma nôbil e cun la scréta: Paolo Carandini Marchese di Sarzano e Marchesa Francesca Graziani Carandini Contessa di detto Feudo - Consorti Cremonini restaurarono questa Rocca - Anno 1698. Al Turâs l'é l'elemèint pió interesânt dal gróp ed cà dal castèl ed Sarzân. Al grôsi amzûri àn fât sté costrusiòun adâta mìa sōl a ûş difènsîv mó ânch a ûş abitasiòun, prubabilmèint bèle in època fevdêla l'é stêda druvêda cme cà sgnurîl.
Stôria
Al Castèl ed Sarzân cun al só bôregh l'é ûn di cèinter pió impurtânt ed la secònda lénia dal sistêma difensîv Matéldich, l'êra lòngh al frûnt stratègich: Castèl ed Canòsa – Castèl ed Rusèina – Badéia ed Marôla – Castèl ed Carpnèida - Badéia ed Frasinôr in colegamèint cun la Tuscâna. Al nòm ed Sarzân al vîn citê per la préma vôlta in un antîgh rôgit 'd Atto Adalberto bisnôn ed la Cuntèsa Matélda, dal 958. Mó as gh'à nutési, mìa cunfermêdi, ed 'na prêda dal pôst cun sculpî al nòmer 901, ch' al pré arfêres a 'na dâta. In un documèint dal 1116 as gh'à nutésia dal castèl e 'na capèla, arcgnusû da l' Imperadōr Enrico V cme pusès di frê ed Sânt ' Apollonio ed Canòsa. Int al XIII sècol la faméja di Fogliani la và a stêr per sèimper int al castèl. Al Liber focorum dal 1315, més zò dal cmûn ed Rèz cun al nutési insém al faméj dal tèri ed la sitê e dal distrèt, l'arpôrta che ind al tertôri ed Sarzân a gh'êren 28 faméj ed propritâri ed tèri, abitânt di bōregh, e trî sitadèin che deşgnîven da Rèz. Int al 1427 Nicolò d' Este al tōş al castèl ai Fogliani, al li fà furtifichêr sòta la dirésiòun ed Beltramo Comastri e 'd Francesco da Salvatèrra a cuntrolêr i lavōr a figûra, in sté paréiod ânca l'izgnêr militêr bulgnèiş Fieravante Fieravanti. Int al 1434 Nicolò d' Este al torna a dêr al castèl a i Fogliani che al tînen fîn a la metê dal XVI sècol insèm a i Canòsa e a i Visdomini. Int al 1568 al minéster duchêl Girolamo Graziani della Pergola al ciâpa al pôst di Canòsa. Int al 1693 la fiōla ed Girolamo la tôş al só pôst per invistidûra dal dóca Rinaldo d' Este. Int al 1694 cun la môrt ed l'ûltem Visdomini al dóca al dà, tót al fèdev, ind al mân ed Paolo Caradini, marî ed la fiōla dal minèster Graziani, ch' al tîn Sarzân fîn ed la tôta vìa di fèdev. Int al 1698 i marcèiş Paolo Canradini e la mujêra Francesca Graziano a cumîncen impurtânt lavōr ed restâver in tóta la Rôca. Int al 1796 al castèla al pâsa al cmûn. Int al 1815 artōrnen j Estèins che, int al 1839, al dòunen a la Cēşa. Int al 1990 al cûm ed Caşîna l' é dvintê proprietâri di stâbil adèsa l'à quêşi fîni l'ôvra ed recóper dal cumplès: în stê finî i lavōr ind la Tòra ch' l' é stêda rifursêda e mésa in sicurèsa; é stê fât al recóper cumplêt ed la tēşa e al só cambiamèint in ristorânt e cumpletê ânca al cambiamèint ed l'antîga cà da cuntadèin in 'na cômda e carateréstica lucânda; é stê fât al restâver ed cuservasiòun ed la céca cēşa ed Sân Bertlamè, ch' l' ēra in un brót e-stêt; la canônica atâch a la cēşa l'é stêda recuperêda cme albêregh pr ' i zòven cun al bâr; é stê fât la préma pêrt ed la sistemasiòun di sintêr e dla pêrta vèirda. Al Turâs, ch' l' é la pêrta pió carateréstica, l'é stê finalmèint restarvê. Cun al só recóper al cumplès ed Sarzân l'à quistê un bèl ambiĵnt e 'na trâsa panorâmica insém al Tèri Matéldichi: dal belvedêr sòta al tèg as pōl mirêr la vidûda che per generasiòun la sgnuréia sarzanèişa l'à guardê tót i dé, per difènder al terrtôri e i sódit. Da fêr a gh'armâgn al recóper dal mûri, adèsa in grând pêrta suplîdi, e dal relatîv pûnt alvadōr.
La ceşulèina ed Sân Bertlamè
La Cēşa ed Sarzân incō, scunsacrêda e 'd proprietê comunêla, l' un bèl ambiĵnt per manifestasiòun culturêli póblichi e privêdi. Int al restâver a s'é prevést ed druvêr al dmèj al fabrichêt, l'é stêda adatêda mìa sōl per cungrès, mòstri, cuncêrt mó ânca per idèj divêrsi.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
30 ed maz
Al  l'è al 150° dè dal calendàri gregoriàn (151° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 215 dè a la fin dl'an.
Daddy's Deadly Darling
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na vòlta ch'i gugiōi i aṅ tastâ 'l sànguv... ninsòṅ a pōl tgnir sóta cuntròl la sò fam!! Un mat, un sasèṅ ciucâ in dla suca e di spultióś ninét canìbai... tut insém in dal film più spavintóś ch'a vadrî mai!!!|Tagline dal film}}
A la prima dal film, ch'a gh'è stada in dal Maǵ dal 1973 a Detroit, al distributōr 'l à śibî dal bacon a gràtis a tut i spetadōr. La pelìcula, distribuìda da qvéi dla Troma, l'è stada giràda a Lake Piru e in soquànt àtar pòst dla Califòrgna.
Sunt
Dòp avēr cupâ a scurtlàdi sò pàdar ch'al la viulentàva, la śōvna Lynn Hart (Toni Lawrence) la finìs in na clìnica par mat p'r al tràuma ch'l'iva patî. Un dè la ruba na màchina e la scapa via da 'd lè finénd in dla campàggna dal sud di Stat Unî in dal sit 'd un sèrt sgnōr Zambrini (Marc Lawrence), un mat ch'al dà da magnàr dla carna 'd cristiàṅ, fargàda in di simitéri, a i sò nimài srâ dènt'r a 'n ciûś.
Culegamènt estéran
}}
1395
Al 1395 (MCCCXCV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Àśola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
L' àśola l' è cal tàj cichìn dèint'r a 'n indumèint u 'na biancherìa, ch' la servìs, tulènd un ptòun, per tgnìr sulèdi el dū bandi diferèinti 'dl indumèint.
L' àśola piò śèimpia l' è quèla cumpòsta sól da 'n tàj, cum' a s pól catèr in 'n indumèint u in 'n acesòri 'd curàma u 'd plàstica (materié ch' i n śbavèśen brìśa). In sìma a chi èter materié però, cùma la stófa, sutìla u sustgnùda ch' la sìa, a gh' è biśògn 'd cumpagnèr i dū cô 'dal tàj cun dal cuśdûri 'd un filê robùst ch' la i fìsa e indurìsa, perch' i n' s àpien da deblìr cun al sfruciamèint e 'l desfruciamèint in dal tèimp dal só ptòun. Quand pò a gh' è biśògn ed tròpa soliditè 'dl àśola u anca per di mutìṿ stilìstìc particulèr, el só dū bandèini i pólen gnìr irobustìdi da na śunta 'd un prufìl ed naster u 'd pèla u 'd metâl cuśî-gh adòs.
Mèinter che na vòlta egli àśoli i éren sèimper cuśìdi a maṅ, già da l' invensiòun 'dla màchina cuśdōra a s è cumincê a cuśìr-i avtomaticamèint, cun piò śveltèsa e regularitè di punt ed cuśdûra.
El cuśdûri a punt àśola in sìm' a na stófa, sovertùt s' egl' în stèdi mìsi a màṅ, i pól'n avéregh biśògn ch' a s egh taja la stófa da mèś cun el fòrbśi, méj s' egl' în quìli specièli, pinsèdi apòsta per cl' utilìśi chè, cun la lunghèsa 'dal tàj ch' la s règla cun na vìda, a secònda 'd quèl ch' a servìs.
Egli àśoli i s càten in dla banda drìta di vistî per cal dòni, e diferèint in dla banda a manca p'r i vistî 'd chi òm.
Culegamèint estèren
}}
1234 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1234 (miledūseinttrèintaquater, milleduecentotrentaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1233 (miledūseinttrèintatrè) e 'l vin prìma dal 1235 (miledūseinttrèintasinc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseinttrèintaquateréśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1234 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 617: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
393 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 393, mo invéci 'l an 393, 't ê da 'ndèr chè) Al 393 (terśeintnovantatrī, trecentonovantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 392 (terśeintnovantadū) e 'l vin prìma dal 394 (terśeintnovantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintnovantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.cancerresearch
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
1465 (nùmer)
{{Metacaixa
364
Al 364 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1465 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1465, mo invéci 'l an 1465, 't ê da 'ndèr chè) Al 1465 (milquaterseintessantasìnc, millequattrocentosessantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1464 (milquaterseintessantaquàter) e 'l vin prìma dal 1466 (milquaterseintessantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrit MCDLXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintessantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
21 d'avrìl
Al  l'è al 111° dè dal calendàri gregoriàn (112° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 254 dè a la fin dl'an.
Sermòun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al sermòun (sermone in itagliàṅ) 'l è n'discōrs e n'eśortasiòun che 'l prēt a 'l dìś in céśa dôp 'd avér alśû di pcòun ed letùri dla Bìbia.
Cla paróla chè la vìn pò druèda anc quànd a s fà dla prèdica a 'n quelchidùn.
In di an indrē dal nostri bandi a costumèva per tradisiòun, che per Nadêl i putèin i duìsen mandèr a memòria di sermunsèin, despès ed tradisiòun famiglièra, dal puvesìi cinèini ch'i avrèven pò duvû recitèr ai parèint gnû lè in cà per la Festa.
Colegamèint estèren
}}
Capêl da prēt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
A s ciàma capêl da prēt (cappello del prete in itagliàn) sìa 'n insachê 'd cherna dal nimêl, fasê sù in dla codga tolta da 'l só cupèt, che anca 'n tàj 'd cherna ch'a s tōś vìa da 'n pcòun ed mùscol dla spàla dal bō.
Al capêl da prēt da 'l nimêl
Al capêl da prēt dal nimêl al deśvìn pròpia tùt da 'l pōrc, d'indû a s tōś di tàj mìa tant pregê, cun anca 'n pô 'd codga e, maśnê tùt insèm cun soquànti spési e dal péver négher, i se sfrùcen dàint'r ind un sactèin ed codga tòlta da 'l cupèt dal pōrc, ch'al s cuśìs c'n un fîl ed cutòun in na forma triangolèra c'ma i gh'ìven sert capē i prēt in di tèimp indrē. A gh'è da cóś'r-el in dl'àqua fènd-el bùjer a fōg bâs per trī o quàt'r óri, mo mìa prìma 'd ann avér-eg 'n pô śbuśî la codga cun la fursèina e avèr-el vujê sù ind un sachèt ed tela 'd canva fermê cun dal spêg. Quand 'l è bèin côt, dòunca 'l capêl da prēt al s cunpagnarà bèin cui faśō e anc dal purè, che 'l dvèinta acsè anc un piât tradisionêl dla cuśèina arśàna di tèimp pasê. 'L è 'n magnèr dimòndi grâs, c'm'anc al cudghîn, ch'l è fât sù a la stèsa manéra, e se na vòlta a n's egh fèva mìa tant chêś, mo invéci incō a gh'è da guardèr ch'el só calorìi per èto egl'ìn dintór'n ai 400 Kcal, e incòr che 'l gh'à di grâs satur, a dìr pîn ed colesterôl.
Al capêl da prēt da 'l bō
'L è 'n tàj 'n pô oblùng e apèina striê 'd grâs ch'a s tōś vìa dala spàla dal bō in dla só masladùra. A 'l s dróva bèin per cóśer di braśê, dal lès, e di spesatèin.
Referèinsi
}}
1396
Al 1396 (MCCCXCVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
363
Al 363 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.cuisinella
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Campofranco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Campofranco 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:3052}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Colegamèint estèren
}}
Guido da Velate
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Guido da Velate l' éra stê 'n arsivèscuv ed Milàṅ (m. 1071). Al vgnìva dòp 'd al vèscuv Aribèrt in dal 1045 per vlér 'dl imperadōr Enrîc III; al s' era catê ad avér da cumbàter cal mujmèint religiōś populèr ciamê dla patarìa, ch' la dèva còunter a soquànt aspèt litùrgic e 'd réghli, dòp che anc' a la simunìa, ed la Céśa 'd Milàṅ. In cl' arsérca chè d' piò purèsa in dal clēr, la patarìa la catèva dl' ajùt in dla Céśa d' Ròma e in soquànti curèinti arfurmadóri. Dòp d' avér'gh'la cavèda ed catèr al cmandànt di pàtar Arièld, Guido 'l al 'l fèva masèr in dal 1066, mo sèinsa per quèst avergh'la vìnta in sìm' pâtar, ch' invéci i alśìven a lôr cmandànt 'l Erlembèld. Smintî in dal sô operèr, l' arsivèscuv Guido al duìva lasèr l' arsivescovê e turnèr in dal sô privê.
Culegamèint estèren
}}
470 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 470, mo invéci 'l an 470, 't ê da 'ndèr chè) Al 470 (quaterseintestànta, quattrocentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 469 (quaterseintessantanōv) e 'l vin prìma dal 471 (quaterseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintestantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1809 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1809, mo invéci 'l an 1809, 't ê da 'ndèr chè) Al 1809 (mileotseintnōv, milleottocentonove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1808 (mileotseintòt) e 'l vin prìma dal 1810 (mileotseintdēś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
The Sixth Sense - Il sesto senso
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gh créd-at adès?|Tagline dal film}}
The Sixth Sense - Il sesto senso (The Sixth Sense - Al sèst sèns) 'l è 'n fim dramàtic e 'd scarésa dal 1999 ad M. Night Shyamalan ch'al 'l à anc scrit.
La pelìcula, ch'l'è stada candidàda a siē Prèmi Òscar, l'è custàda quarànta migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù da piò ad siesènt-a-stanta.
Sunt
Al dutōr Malcolm Crowe (Bruce Willis), psicòlug di putèṅ ad Filadèlfia, al tórna a cà na sira insém a sò mujēr Anna (Olivia Williams) dòp na fèsta 'd gala in du 'l éra stâ premiâ p'r al sò lavōr. A 'l impruvìś a salta fóra 'n óm ch'l éra stâ 'n sò pasiènt da pìcul, Vincent Gray (Donnie Wahlberg), ch'al gh spara parchè al n éra mia stâ bòṅ ad guarìr-al da i sò distùrub, pò al s tōś la vita.
Òt méś più tard, dòp èsar-'s armìs, Malcolm al gh'à da far i cònt c'n al caś 'd un baghét ad nóṿ an dimóndi sensìbil ciamâ Cole Sear (Haley Joel Osment) ch'al gh'à sèmpar paùra 'd un quèl ch'l al terurìśa ma ch'al n è mia bòṅ 'd paràr via: al masćèṅ al gh diś ch'al véd la gint mòrta. Al mèdag al próa a jutàr-al ma a n è minga 'n quèl fàcil.
Culegamènt estéran
}}
Vàrvora dl'aòrta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La vàrvora dl'aòrta (valvola aortica in itagliàṅ) l'è cla vàrvora formèda da tri mèśi lùni mìsi a nìi 'd béghi, ch'a s cata in dal cōr e ch'la fà pasèr al sanghev arteriōś da 'l vaintrìcol ed manca a l'élta in dl'aòrta che pò l'al purtarà in gir p'r al corp.
Colegamèint estèren
}}
Richard Gere
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Richard Tiffany Gere (Filadèlfia, 31 'd Agóst dal 1949, a s lèś [ˈɹɪtʃ.ɝd ˈɡɪər] in ingléś), cgnusû méj cuma Richard Gere, 'l è 'n atōr americàṅ vinsidōr 'd un Golden Globe p'r al film Chicago.
Biugrafìa
Nâ in dla Pennsylvania da di genitōr cun di urìgini ingléśi e irlandéśi, Gere al s diplòma in dal 1967 a la North Syracuse Central High School. Dòp avér recitâ a teàtar al taca a 'vér dal parti in soquànt film cuma In cerca di Mr. Goodbar, Una strada chiamata domani e Yankees. Al sucès par lò a riva in dal 1980 quànd al fà 'l gigolò in dal film ad Paul Schrader American Gigolò. 'L an dòp al fà incóra carpàr al cōr a cal dóni c'n al film Ufficiale e gentiluomo. In dal 1990 al gira 'n àtar sucès, Pretty Woman, insém a la Julia Roberts ch'la fà la scaja. Al mìstar Akira Kurosawa 'l al sarnìs p'r al sò Rapsodia in agosto subìt dòp.
Gere al pasa pò da i thriller Analisi finale, Schegge di paura, The Mothman Prophecies - Voci dall'ombra a la cumèdia ad sucès Se scappi, ti sposo dal 1999. In dal 2000 'l è 'l prutagunìsta dal film ad Robert Altman Il dottor T e le donne.
Àtar prugèt
}}
1580 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1580 (milesincseintutànta, millecinquecentottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1579 (milsincseintestantanōv) e 'l vin prìma dal 1581 (milsincseintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintutantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Liga Lunbêrda
Anch se furmalmaint la’n é mega stê dsfê, e i sau zurameint i en stê arnuvê socuanti vaulti se aj eiren di perîghel par la libertê di cmon l’é tipicamaint partî in dou ligh: la prema, ch’l’à cunbatû countr al Inperadour Fedrigh Berbaroasa e la secounda, ch’l’à cunbatû countr Fedrigh II ed Xveivia.
Angelina Jolie
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Angelina Jolie Voight (Los Angeles, 4 ad Śugn dal 1975), l'è n'atōra americàna vinsidōra 'd un Prèmi Òscar p'r al film Ragazze interrotte dal 1999.
Fiōla d'l atōr Jon Voight, dòp èsar stada spuśàda cun 'l atōr Billy Bob Thornton, la s è cumpagnàda cun Brad Pitt. Insém i aṅ dâ vita a 'n duo ciamâ Brangelina e i gh'aṅ siē fiōi, tri suo e tri adutâ. L'à dit ch'la sa spuśarà sèg sōl quànd i al praṅ far anc i fnòć, litgànd-as acsè cun la màdar ad Pitt ch'la la pénsa difarènt da lōr dū.
In dal Setémbar dal 2002 la gh l'à cavàda a far-as titàr via al cugnóm ad sò pàdar, tgnénd sōl Jolie, parchè chi lò al gh'à sèmpar dâ adòs, dgénd ch'l'éra malàda in dla tèsta fin da pìcula.
L'è dvintada famóśa faghénd la part ad Lara Croft in dal film Lara Croft: Tomb Raider dal 2001. L'à pò anc ricitâ in soquànt film ad sucès cuma Il collezionista di ossa (1999), Fuori in 60 secondi (2000), Alexander (2004) e Mr. & Mrs. Smith (2005).
L'è pîna ad tatuàǵ dapartùt.
Da 'l 2 ad Favràr a 'l 27 'd Avrìl dal 2013, p'r a n àndàr minga in a risć ad ciapàr al càncar cuma sò màdar, la s è fata cavàr via al téti cun 'n intervènt ad mastuplàstica caladōra p'r arbasàr al perìcul da 'l 87% a 'l 5%, tgnénd a drē a qvél ch'i gh'ìvan dit i dutōr.
Culegamènt estéran
}}
Una ragazza per due
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'ta n śōg briśa ta n pō minga purtàr a cà 'l prèmi più grand.|Tagline dal film}}
Una ragazza per due (Na ragàsa par dū) l'è na cumèdia dal 2002 scrita e dirèta par Morgan Klein e Peter Knight.
Al film 'l è stâ girâ in Flòrida
Sunt
La Kenna (Colleen Porch) l'è na śōvna ch'la fà la camaréra a 'l Rain Lounge e la futógrafa par divertimènt, sparténd 'l apartamènt cun n'amìga (Gina Forlano). Da 'l punt ad vista dal relasiòṅ la s divertìs andànd a lèt cun dū ragàs in dal stés tèmp e lōr i al sànan: al palestrâ da vint-a-tri cm e óm 'd afâr cun di urìgini cubàni Martin (David Gail) e Jeff (Bradley Cooper), laureâ in léǵ, ch'al fà 'l barìsta in du a lavóra lē ma anc al DJ in na ràddio 'd Tampa. Carsùda cun sò pàdar Mortie (Kurt McKinney) in d'l ambînt di Luna Park, da pìcula (Shauna Vatovec) l'à patî al bandòṅ da part ad sò màdar Kathy (Victoria Bass) e 'l fat che sò pàdar 'l éra 'n piucióś ch'al n gh cumpràva mai dal bàmbuli. Inóltar par frequentàr a na scōla fisa l'è stada custréta a vìvar da na sò sîna.
Adès la vita dla Kenna la prév però cambiàr parchè la sò amìga Rebecca (Julie Reifers) la gh dà l'ucaśiòṅ 'd far na móstra c'n al sò fóto. Durànt al vernissage a s fà viva sò màdar.
Culegamènt estéran
}}
Chillán
Chillán l è na cmónna ed 161.953 abitànt in pruvénzia ed Ñuble in Cîl (2002).
Criśe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Send só fiōla finìda in del man di gréc cuma pert 'd un butèin ed guèra, al pèder Criśe al gh' à d' andèr al camp di gréc, sot' a la sitê 'd Tróia, in dû lē l' è dré a fer la serva e l' amànta dal re Agamènon. Al vèć Criśe al préga in tùt' el manéri che la fiōla la gh vegna dèda indrē, mo 'l re 'l è iremovìbil e 'l finìs per tratèr mel e ofènder al ṿcìn. Criśe da prēt quèl ch'l ē, al dmanda alóra al só dìo 'd pinsèreg lò a giustèr i lavōr, e difàti al dio Apòl al manda la pésta in dl acampamèint di gréc. Avènd acsè capî al re Agamènon 'd ès'r in dal tort, al dév rimedièr ed cursa e perciò al manda la śóvna indrē dal pèder, anca s' l' è ormài ingrevdèda. Al fiōl stès ed Criśèide ch' a nasarà, al gnarà ciamê Criśe cum' al nōn.
Colegamèint estèren
}}
Superstition
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I misunderstood you, I buried my head in sand, please accept my feelings of remorse and take my hand, such a silly thing, can destroy a man, for such a silly thing to come between such friends, is hard to imagine or believe.|A t ò capî mâł, a-j-ò saplî la mè tèsta in dla sàbia, par piaśēr pardòn-um e tó la mè maṅ, na casàda dal gènar la pōl ruinàr 'n óm, un quèl acsè stùpid fra dū amìg dabòṅ, 'l è difìcil da pinsàr o da crédar.|Silly Thing, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Superstition (Superstisiòṅ) 'l è 'l dècim àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees, vgnû fóra in dal Śugn dal 1981 e prudót par Stephen Hague ch'in pasâ 'l iva bèla laurâ c'n i New Order e i Pet Shop Boys.
Al gh'à dènt'r i sìngui Kiss Them for Me, ch'la dascór dla pòvra atōra di an Sinquànta Jayne Mansfield mòrta a trénta-quàt'r an, Shadowtime e Fear (of the Unknown) ch'al trata 'l argumènt dal suicìdi cun òṅ che però al s la fà sóta quànd l'è óra ad butàr-as śò da 'n palàs.
Braṅ
In dal 2014 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun tri pès śuntâ, la canta Face to Face tiràda fóra da la culòna sunóra dal film Batman - Il ritorno e dū remix ad Kiss Them For Me.
Culegamènt estéran
}}
Julie Newmar
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Julia Chalene Newmeyer, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Julie Newmar (Los Angeles, 16 'd Agóst dal 1933) l'è na cantànta, balarìna e atōra americàna.
In dal telefìlm Batman l'à fat la part ad Catwoman in dal primi dū séri. In dal 1992 l'à tòlt part a 'l vìddeo Too Funky ad George Michael.
Àtar prugèt
}}
Luci nella notte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
666 (nùmer)
{{Metacaixa
Luci nella notte
{{CITAZIONE|Tîṅ sèmpar 'l òć su la strada.|Tagline dal film}}
666 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 666, mo invéci 'l an 666, 't ê da 'ndèr chè) Al 666 (seseintessantasē, seicentosessantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 665 (seseintessantasìnc) e 'l vin prìma dal 667 (seseintessantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintessantaseéśim post.
Luci nella notte
Luci nella notte (Luś in dla nòt) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 2004 ad Cédric Kahn trat da 'n rumànś ad Georges Simenon.
666 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Luci nella notte
Custâ sinc migliòṅ e tri ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù dū e quàtar.
Sunt
Antoine (ean-Pierre Darroussin), agînt 'd asicurasiòṅ ad Parì, e sò mujēr Hélène (Carole Bouquet) i èṅ drē a partìr par na vacànsa in dal sud dla Frància mo prima i gh'aṅ da pasàr par Tours par tōr i sò fiōi. Cal dòpmeśdè 'd Istâ lè però al n taca minga tant bèṅ parchè prima la dóna la riva in un ritàrd spavintóś a 'l apuntamènt ch'i s éran dâ in un bar e pò a gh'è dal tràfic e di lavōr in cōrs in autostràda ch'i fànan vgnir al narvóś a Antoine ch'al decìd ad tajàr śò par far na strada 'd campàggna. L’Hélène la salta sèmpar sù par dar-ag cóntar, par rinfaciàr-ag ch'l à śbaliâ strada e ch'al và tròp fòrt, śibénd-'g ad guidàr lē invéci.
Nùmer enadecagonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Omicidio!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na stòria misterióśa ch'la v ciaparà e la v piaśrà da 'l sîg spavintóś d'l inìsi a la scapàda finàł da la giustìsia dal sasèṅ c'n al sò salt murtàł!|Tagline dal film}}
Omicidio! (Umisìdi!) 'l è 'n thriller in biànc e négar britànic dal 1930 'd Alfred Hitchcock.
A 'l inìsi dal film a s sènt la Quìnta sinfunìa ad Ludwig van Beethoven ma in dal film a gh'è anc al prelùdi 'd Tristàṅ e l'Iśòtta 'd Richard Wagner.
Sunt
La Diana Baring (Norah Baring), atōra śōvna dna cumpagnìa teatràla, la vîṅ catàda, sóta shock e sénsa memòria, c'n i vistî inspricâ 'd sangṿ darènt a 'l cadàvar dna sò culéga, la Edna Druce (Aileen Despard), cupàda c'n al sampèṅ dal fōg.
Fragola e cioccolato
{{Metacaixa
850 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
'L 850 'l è 'n nùmer cunpòst, send la moltìplica dal 2 col 425: Fatoriśasiòun:
Fragola e cioccolato
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A Cuba a s pōl èsar fràgula o ciuculàta.|Tagline dal film}}
Fragola e cioccolato (Fràgula e ciuculàta) 'l è 'n film dramàtic dal 1993 ad Tomás Gutiérrez Alea e 'd Juan Carlos Tabío che par cl'òpra chè i aṅ vins 'l „Ōrs 'd Argìnt“ a 'l 44śum Fèstival ad Berlîṅ méntar la pelìcula l'è stada candidàda cuma film furastēr a i Prèmi Òscar dal 1995.
'L è stâ girâ a L'Avàna.
Sunt
David (Vladimir Cruz) 'l è 'n studènt cubàṅ cumunìsta sfegatâ e sustenidōr dla rivulusiòṅ. Quànd al vîṅ mulâ da la Vivian (Marilyn Solaya), ch'la pascàva sōl i bèsi e minga 'l amōr, al pasa di brut mumènt ma 'l pōl sèmpar far afidamènt su 'l sò amìg Miguel (Francisco Gattorno).
Un dè, mént'r al tōś quèl a 'n bar ad L'Avàna, 'n óm ciamâ Diego (Jorge Perugorría) al s sènta davśèṅ a lò e 'l taca butòṅ sèg. A s véd subìt ch'a s trata dna chéca anc parchè a lò a gh piàś al ślâ a la fràgula e minga qvél a la ciuculàta cuma a i óm. Diego al 'l invìda a cà sua e anc s'i fnòć i gh faṅ un po' sèns David al decìd listés 'd andàr sèg giùst parchè lò al gh'à na culesiòṅ ad lìbar pruibî da 'l guèran castrìsta e anc dla mùśica ch'a n s pōl sintìr da gnanc na banda.
Diego 'l è 'n pinsadōr anti-cunfurmìsta e 'n inteletuàł e al gh'à da métar sù na móstra. David al taca a rispetàr-al anc parchè 'l è generóś cun la gint, cuma cun na sò vśina 'd cà ciamàda Nancy (Mirta Ibarra) ch'la vliva tōr-as la vita, e minga tacâ a i bèsi.
Un dè però Diego al decìd ad partìr e 'd lasàr l'ìśula parchè p'r òṅ cuma lò a n gh'è minga pòst a Cuba e s'l armàgn lè al risćia dimóndi.
Culegamènt estéran
}}
Venerdé
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Venerdé (Venerdi in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr' al Giovedé e al Sâbet, dal latèin Venĕris dies, giōren ed Vèner
Al parôli inglèişi Friday e tedèsch Freitag a 's arfân quând, un tèimp, l'ēra al dé sâcher ed la dèja Freyja, quêşi cumpâgna a la dèja latèina Vèner.
850 (nùmer)
Èter progèt
}}
Venerdé
I venerdé specêl:
Superstisiòun
Secònd 'na superstisiòun, che gh'é int i paèiş cristiân, al venerdé l'é un giōren ed melavgóri perché as pèinsa che in cól dé ché a sia môrt Gesó.
In cêrti cultûri în cunsidrêdi ed dimòndi melavgóti al dâti venerdé 13 e venerdé 17.
A gh'é invēci chi cunsîdra al venerdé un dé fortunê a pêrt in dó al câsca cme dâta dal calendâri: al famōş navigadōr Cristoforo Colombo, per eşèimpi, l'é partî dal pôrt ed Palos un venerdé. P'r i siciliân invēci chi nâs in venerdé l'é un "vinnirinu" (ch' al pré èser tradòt in "venerdèin"), e al srà un òm valurōş e furtunê.
Êter prugèt
}}
Omicidio!
Sunt
La pulisìa la la mét dèntar cardénd ch'a masàr-la a sia stada lē, anc parchè 'l dū dóni i s éran péna litgàdi. A 'l prucès la giurìa pupulàra la la batéśa culpévula, sōl Sir John Menier (Herbert Marshall) 'l è da la sò banda. La dóna, ch'la n s difénd minga, l'armàgn acsè in parśòṅ spetànd 'd ès'r impicàda.
Sir John al s mét a indagàr par sò cònt cun 'l ajùt ad Ted Markham (Edward Chapman) e 'd sò mujēr Doucie (Phyllis Konstam). I sò suspèt i finìs'n a la fiṅ su 'n àt'r atōr dla cumpagnìa, Handel Fane (Esme Percy).
Culegamènt estéran
}}
La casa degli omicidi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La mòrt la riva a dumisìli.|Tagline dal film}}
La casa degli omicidi (La cà di masamènt) 'l è 'n thriller canadéś dal 2006 ad Robert Malenfant, girâ par la televiśiòṅ a Ottawa.
Sunt
Dòp èsar stâ uperâ a 'l cōr p'r un bypass aòrt-curunàrig, al giùdas in pensiòṅ ad Filadèlfia Stan Douglas (Daniel J. Travanti) al còmpra na cà in dla campàggna dla Pennsylvania insém a sò fiōla Lauren Kessler (Barbara Niven), scritōra 'd lìbar par putèṅ, in manéra 'd psēr catàr dla paś. La dóna la próa anc lē a 'rfàr-as na vita dòp ès'r-as divursiàda a sinc méś da 'l matrimòni e avēr pardû sò fiōla pìcula, la Stephanie (Veronique-Natale Szalankiewicz), misa sóta da na màchina.
In dal quartēr la Lauren la cgnós subìt i sò vśèṅ 'd cà: Brian Ellis (Gary Hudson), amànt dal cursi a pē p'r armàgn'r in fórma, e la Claire (Ellen Dubin) ch'la gh'à na putìna ciamàda Genesis (Taylor Tucker-Duguay). La Claire la gh cònta che dū an prima, in dla dépendance dla vila ch'l'à cumprâ, a gh'è stâ 'n masamènt. Al psicòlug Garrett Whitman (Sean Orr) 'l éra stâ scurtlâ a mòrt e par 'l umisìdi l'éra stada cundanàda sò mujēr Amanda (Sophie Gendron) ch'la n andàva piò 'd acòrd sèg. Invéci a cupàr al dutōr 'l éra stâ Brian in parsòna parchè al n s cumpatìva briśa che lò 'l andìs a lèt cun sò mujēr Roxanne (Lisa Zane), masàda anc lē in dla vasca da bagn in manéra 'd far-al pasàr par 'n incidènt.
Stan al s mét a studiàr al prucès ch'l à mandâ l’Amanda in parśòṅ e al taca a pinsàr ch'a gh sia quèl ch'a traśa. Dòp avēr dascōr cun sò surèla Marlee Hall (Katherine Dines), ch'l'à tòlt in afidamènt sò anvōda Sydney (Katie Baker) dòp la cundàna, al giùdas al decìd 'd andàr-'g in fónd p'r al bèṅ dla giustìsia.
Culegamènt estéran
}}
Europe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Days filled with joy and days filled with sorrow, I don't know just what to do, am i happy today? am i lonely tomorrow? Everything depends on you and i've been waitin' for the angels to knock on my door, I've been hopin' that everything could be like before, open your heart and tell me what's wrong, why can't you talk like you used to do before?|Dè pîṅ ad cuntintésa e dè pîṅ ad dulōr, a n sò pròpria cuśa far, sòṅ-j-a cuntènt incō? sòṅ-j-a da par mè dmaṅ? A dipénd tut da tè e a-j-ò spitâ ch'i àngil i busìsan a la mè pòrta, a-j-ò sprâ ch'a psis incòsa èsar cuma prima, vèra 'l tò cōr e dì-'m cuś è'l ch'a n và minga, parcòsa a n dascór-at piò cuma 't fav prima?|Open Your Heart, 1984|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Gl′Europe i èṅ un grup muśicàl hard & heavy śvedéś nâ in dal 1978 e cgnusû specialmènt p'r i sò disc di an Utànta e par la canta The Final Contdown dal 1986.
In dla sò caréra i aṅ vindû vint migliòṅ 'd àlbum a 'l incìrca, quarànta śuntànd-ag anc i sìngui.
Biugrafìa
Al grup al mōv i prim pas in dal 1978 quànd al cantànt e chitarìsta John Norum, al basìsta Peter Olsson, al baterìsta Tony Niemistö, al chitarìsta Micke Kling e al basìsta Jan-Erik Bäckström (ch'i daśgnìvan da Upplands Väsby, in di dintóran ad Stucólma), i métan sù na furmasiòṅ ciamàda WC. Dòp ésar-'s mulâ p'r un pôc ad tèmp, Olsson al ciàma Norum par dmandàr-ag ad turnàr insém e acsè a sucèd, cun un cantànt nóṿ ad paca, Joakim Larsson, che pò al sarnirà par lò al nóm ad Joey Tempest.
Al grup al càmbia nóm in Force e pò in Europe. Cun cal nóm chè i vìnsan un cuncōrs par di grup śvedéś. In dal Dicémbar dal 1982 gl’Europe i rigìstran al sò prim àlbum (ciamâ pròpria Europe) ch'al véd la luś in dal Favràr dal 1983 (utàv pòst in dla clasìfica dal sò paéś), cun Seven Doors Hotel e In the Future to Come cuma pès più famóś. 'L an dòp l'è la vòlta ad Wings of Tomorrow, cun al lènt Open Your Heart.
In dal Maǵ dal 1986 al grup al fà vgnir fóra par la Epic Recors quél ch'al dvintarà al sò lavōr più cgnusû e vindû: The Final Countdown, cun dèntar la canta umònima (dódas migliòṅ ad pès vindû) e di àtar sìngui ad sucès cuma Rock the Night, Carrie, On the Loose e Cherokee.
Anc al quàrt àlbum dal grup (Out of This World dal 1988) al vénd bèṅ (3 migliòṅ ad pès), rivànd a ciapàr anc 4 disc 'd òr e 2 ad plàtin. A la chitàra Kee Marcello 'l iva in cal méntar tòlt al pòst ad John Norum. Óltar a 'l arfacimènt 'd Open your heart, al disc al gh'à dèntar anc di àtar braṅ cgnusû cuma i sìngui Superstitious e Let the good times rock e la rabìda Ready or not. Invéci cun Prisoners in Paradise dal 1991 al ròbi i tàcan a 'ndàr mâl parchè a sém in di tèmp dal grunge e in di Stat Unî al disc 'l è 'n fiàsc. Dòp èsar stâ mulâ par la Epic e avér far vgnir fóra na racòlta in dal 1993, al grup al s mòla. Joey Tempest al taca a sunàr da par lò faghénd catàr in di negòsi tri disc sulìsta (A Place to Call Home dal 1995 'l è 'l prim). In dal 2003 però al grup al tórna insém par far di disc e di cuncèrt, cuma quéi tgnû a Nunàntla in dal 2010 e in dal 2012.
Culegamènt estéran
}}
573 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 573, mo invéci 'l an 573, 't ê da 'ndèr chè) Al 573 (sincseintestantatrī, cinquecentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 572 (sincseintestantadū) e 'l vin prìma dal 574 (sincseintestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintestantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
362
Al 362 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.schmidt
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
.city
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Orphan
{{Metacaixa
31 ed maz
Al  l'è al 151° dè dal calendàri gregoriàn (152° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 214 dè a la fin dl'an.
Orphan
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è quèl ch'a traśa in dl'Esther.|Tagline dal film}}
Orphan (Òrfan) 'l è 'n film ad scarésa dal 2009 ad Jaume Collet-Serra. Al film, prudót par Leonardo Di Caprio, 'l è vgnû fóra in di Stat Unî al 24 ad Luj dal 2009, mént'r in Itâglia 'l è stâ distribuî a far data da 'l 16 'd Utóbar dal 2009.
Sunt
La famìja Coleman, John (Peter Sarsgaard) e la Kate (Vera Farmiga), la gh'à dènt'r un vōd ch'al n s pōl minga impinìr parchè, anc s'i gh'àṅ dū fiōi e i staṅ bèṅ a livèl ad bèsi, 'n abòrt al gh'à lasâ na frida ch'la i fà patìr dimóndi. L'ùnica sulusiòṅ ch'i gh'ànan la par èsar qvéla ad tōr in adusiòṅ la pìcula Esther (Isabelle Fuhrman), na putìna dōlsa e inteligìnta ad dód'ś an ch'la i à culpî durànt un gir in 'n urfanutròfi. Na vòlta sèg però i sucédan di brut quèi e di incidènt spavintóś e tuti 'l vòlti a gh'è sèmpar l’Esther in mèś. I genitōr i tàc'n a preucupàr-'s e acsè i decìdan 'd andàr a dmandàr dal nutìsi ad lē a 'l urfanutròfi ma ninsòṅ a sà gnint.
Pulèmichi
Pròpria in dal méntar ch'al film 'l è vgnû fóra in di schér'm americàṅ, la pelìcula l'à muciâ sù na mùcia 'd pulèmichi par via di argumènt tratâ. Dimóndi asuciasiòṅ ch'i gh'aṅ a cōr al bèṅ di putèṅ dasfurtunâ ch'i èṅ custrét a vìv'r in di urfanutròfi i aṅ fat sù 'n sapèl puntànd al dî cónt'r al film dgénd ch'al stramnìs dal paùri e di stereòtip fals in di cunfrònt dl'adusiòṅ, dand acsè còrda a 'l risć ad lasàr di baghét sénsa genitōr. Chi lōr i s èṅ anc dâ da far par far star fóra la gint da i cìnema ch'i dàv'n Orphan.
Gl'asuciasiòṅ a favōr di adusiòṅ i s èṅ anc misi in cuntàt c'n al presidènt dla Warner Bros., Barry Meyer, dmandànd-'g ad tiràr via da 'l film la fraś «A gh'a d'èsar difìcil vlēr bèṅ a 'n fiōl adutìṿ a la stésa manéra 'd òṅ di tuo» che la Esther la dgiva a sò pàdar nóṿ. Inóltar 'l è stâ dmandâ che na part di bèsi tirâ sù i fùsan dâ a gl'urfanutròfi ch'i gh'ìvan biśógn e ch'a la fiṅ dal film a fus śuntâ 'n mesàǵ a favōr di adusiòṅ.
Nòti
}}
272 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 272, mo invéci 'l an 272 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 272 (duśeintestantadū, duecentosettantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 271 (duśeintestantùn) e 'l vin prìma dal 273 (duśeintestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintestantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto
La Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto (SS 63), (Strada Statale 63 del Valico del Cerreto in italiân) fîn a Rèz, o Strêda Pruvincêla 63 R dal Pâs dal Cerēto (SP 63 R) , (Strada Provinciale 63 R del Valico del Cerreto (SP 63 R) in italiân) da Rèz a Gualtēr, l’é ‘na strêda statêla e regionêla ch'la colêga la Tuscâna a l' Emélia-Rumâgna. La cumîncia int al cmûn d’Aóla, da un cruṣîl cun la Strêda Statêla 62 ed la Cîsa; la và vêrs l’Apenèin Tôsch-Emiliân, la tòca Fivisân, Sasêlb, la pâsa al Pâs dal Cerēto, in dōve la strêda la va dèinter l’ Emélia Rumâgn, la travêrsa Culâgna, Buṣâna, Castelnōv di Mûnt, Caṣîna, Puianèl, Rivêlta; dôp ed pôch la và dèinter ed Rèz la và fôra a mezanôt ed la sitê. Dôp Rèz la travêrsa Cadelbôsch ed Sōver, Cadelbôsch ed Sòt, Sânta Vitôria e la rîva a Gualtēr, insém al Po, dōve l’ a’s zûnta ind al trât pruvincêl ed la vècia Strêda Statêla 62 ed la Cîsa.
In sègvit al Decrêt Legislativ n°112 dal 1998, dal 2001, la gestiòun dal trât Rèz - Gualtēr l’é pasêda da l’ ANAS a la Regiòun Emélia Rumâgna che a só vôlta l’à girê al prâtichi a la Pruvîncia ed Rèz, ch’ l’à gh’à dê al nòm de strêda pruvincêla (SP 63 R), perché in Emélia Rumâgna an gh’é mìa l’elèinch dal Strêdi Regionêli.
XVIII sècol
Int al XVIII sècol l’êra ciamêda ânca Strêda Duchêla o Strêda Duchêla ad la Lunigiâna. Un percōrs ind j Apenèin mìa regolêr l’é d’antîga urègin, mó la sistemasiòun deciṣîva e parsialmèint carosâbila ed la strêda l’à ‘vû inési sōl int al XVIII sècol, quânda al dóca Ercole III d'Este l’à incarichê l’inzgnēr Lodovico Bolognini ed fêr la Strêda duchêla ed Castelnōv di Mûnt, che al percōrs al se sré coleghê cun la pêrta tuscâna e d’ ed che al mêr Tirèin. Al prugèt l’êra stê presentê int al 1875. Al cantêr al s’é fermê int al 1796, cun l’arîv ed Napoleòun e i fât polètich coleghê a la deṣfâta dal  duchêt. La strêda l’êra stêda sistemêda fîn al trât Rèz – Busâna. Int al 1788 al vèc percōrs ed la trêda al vîn acsé spieghê da Lodovico Ricci nella "Corografia dei Territori di Modena, Reggio e degli altri Stati appartenenti alla Casa d'Este":
Peréiod napoleônich
Al gvêren napoleônich, ch'al gh'îva ind al fêr al strêdi e pûnt òna dal pió grôsi precedèinsi civîli e militêri, l'à tôt in mân ed nōv al prugèt estèins pinsând un colegamèint fr' al mêr Légor e al mêr Adriàtich a travêrs al Dipartimèint da Cróstel (al nōv nòm dê a la pruvîncia ed Rèz, sistemând la strêda dal Cerēto fra réz e La Spèsia d'ed che arnuvând al Canêl Navéli, véia d'âcva navigâbila ch'a's coleghêva al Po atravêrs al localitê ed Mancaṣêl, Bagnôl in Piân, Nuvalêra, Gualtēr. Dal prugèt ed la strêda l'é stê ed nōv, cun di êter espêrt, incarichê l'inzgnêr Bolognini, che al l'à preṣentê int al 1808. Al navèli Rèz-Po l'é stê, al tót al manēri, sistemê al 'stès ân, mèinter i lavōr ed la strêda ed l'Apenèin andêven avânti adêṣi.
Restaurasiòun
Dôp al cungrès ed Vièna l'Emélia e la Tuscâna êren ed nōv divîsi in vâri stêt, tót lighê a la Cà d'Avstrìa. A's turnêva a prupòner la quistiòun dal colegamèint fra la Pianûra Padâna al mêr Tirèin e se fós pió cuveniĵnt al percōrs ed la Strêda dal Cerēto o còl ed la Cîsa, int al duchêt ed Pèrma. Int al 1818 'na cumisiòun fâta da rapresentânt dal ducêt ed Pèrma, dal duchêt ed Mòdna e Rèz Francesco IV dal granduchêt ed Tuscâna e 'd l'imperadōr d'Avstrìa l'à cunsidrê al prublêma, mó al discusiòun inséma al percōrs e inséma a i finansiamèint în andê avânti fîn al 1828. A la fîn al percōrs finêl, ind al trât tuscân e légor, al pasêva dal pâs dal Cerēto per Fivisân, Sarṣâna e La Spèsia. Int al 1831 la strêda l'êra in bòuna pêrt finîda.