cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La terra dei morti viventi
Sunt
Dimóndi an dòp 'l invaśiòṅ di śómbi, la gint ch'la l'à scampàda la s è ardùta a vìvar in soquànti sità-furtésa di Stat Unî. Una ad qvisti chè l'è Pittsburgh in Pennsylvania ch'l'è saràda da dū fiùm da na banda e da na rēda lètrica da cl'atra. Qvéi c'n i bèsi i staṅ in un gratacēl ad lus ciamâ Green Fiddler, cum al guvernadōr dla sità Paul Kaufman (Dennis Hopper) ch'al s è dâ da far p'r al prugèt dal Dead Reckoning, un veìcul curasâ pîṅ ad sćiòp e ad midrajadōr ch'l è bòṅ ad giràr p'r al stradi sénsa patìr l'arlìa di śómbi. 'L óm ch'l al guidàva, Riley Denbo (Simon Baker), al s è ritirâ da pôc ma almànc chi lò, a difarénsa ad Kaufman, 'l è rispetâ da la gint parchè al gh pòrta dal magnàr, dal madśìni e al gh śibìs prutèsiòṅ da i śómbi. Soquànt ad chi mòrt viṿ lè, cuma Big Daddy (Eugene Clark), benśinàr par na vita, i pàran bòṅ ad pinsàr e ad cumprénd'r i fat.
Durànt òṅ di sò viàś, Riley al finìs in un pòst in dua Chihuahua (Phil Fondacaro) al fà sù i bèsi faghénd cumbàtar na putàna ciamàda Slack (Asia Argento) cun di śómbi. Riley e Charlie (Robert Joy) i sàlvan la rója ma i èṅ custrét a cupàr Chihuahua e acsè i finìsan tut e tri in parśòṅ. Là dèntar la dóna la cònta che lē l'éra drē a èsar giustisiàda p'r órdan ad Kaufman parchè la lauràvar par Mulligan (Bruce McFee), òṅ ch'al s dava da far par far arvultàr i pòvar cónt'r i ric e padròṅ.
In cal mént'r al sasèṅ Cholo Demora (John Leguizamo), ch'adès al gh'à lò al Dead Reckoning sóta 'l cûl, al dmanda 'n apartamènt par lò in dal Green Fiddler ma Kaufman 'l al para via faghénd-al incasàr sèg. Incóra più arliâ i èṅ però i śómbi ch'i tórnan a la carga.
Culegamènt estéran
}}
Swarm - Lo sciame che uccide
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al béghi sasìni i culpìs'n incóra!|Tagline dal film}}
Swarm - Lo sciame che uccide (Swarm - Al siàm ch'al cópa) 'l è 'n film catastròfic dal 1978 'd Irwin Allen, candidâ a 'l Prèmi Òscar dal 1979 p'r i custùm ad Paul Zastupnevich. 'L è stâ fat c'n un budget stimâ 'd vint-i-òṅ migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In na baś militàra dal Tèxas, un grup ad suldâ cmandâ p'r al magiōr Baker (Bradford Dillman) e p'r al generàł Slater (Richard Widmark) i vìnan catâ mòrt sénsa spiegasiòṅ. La dutōra e capitàna Helena Anderson (Katharine Ross) la s rénd cònt ch'l'è cólpa d'l atàc 'd un siàm ad béghi rivàdi da 'l Braśìl, infurmasiòṅ cunfirmàda par 'l entumòlug ingléś naturaliśâ americàṅ Brad Crane (Michael Caine), capitâ lè par caś. Al luminàri, ch'al s 'n inténd dimóndi, al cònta ch'la béga africaniśàda l'è dimóndi più grôsa e rabìda 'd qvéla americàna e, quànd la punś, al sò vlèṅ 'l è bòṅ ad cupàr in quàt'r e quàt'r òt. Al siensiâ al taca a lauràr par pascàr un rimèdi insém a i dutōr Walter Krim (Henry Fonda), imunòlug, e Hubbard (Richard Chamberlain).
In cal mént'r al siàm al dà adòs a la famìja Durant, masànd pàdar (Robert Varney) e màdar (Doria Cook-Nelson) ch'i ér'n andâ in campàggna a far un pic-nic insém a sò fiōl Paul (Christian Juttner). Chi lò, prima 'd murìr par 'l efèt dal murśgàdi, insém a dū sò amìg al dà fōg a 'l gnal dal siàm, stramnànd tut gl'insèt in gir p'r al paéś. Al siàm al riva acsè in dal paiśèṅ ad Marysville in du al sìndig Clarence Tuttle (Fred MacMurray) 'l è drē a urganiśàr la fèsta di fiōr insém a la suvrintendènta sculàstica, la sgnōra Maureen Scheuster (Olivia de Havilland), che lò al vrév spuśàr, e a Felix Austin (Ben Johnson), anc lò inamurâ dla dóna.
Culegamènt estéran
}}
The Alibi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Î'v prugramâ 'n apuntamènt a 'l óra 'd pranś o na relasiòṅ pruibìda e n vlî'v briśa che qualchindòṅ a v capèla? Gh'î'v biśógn 'd 'n àlibi? Alóra Ray Elliot 'l è chè par jutàr-uv.|Tagline dal film}}
The Alibi (’L àlibi) l'è na cumèdia dramàtica dal 2006 ad Matt Checkowski e 'd Kurt Mattila vgnuda fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video.
In di Stat Unî 'l è cgnusùda anc c'n al tìtul ad Lies and Alibis.
Sunt
Ray Elliot (Steve Coogan) al gh'à n'agensìa ch'la mét in pē di àlibi par la gint ch'la vōl far i còr'n a i sò spóś sénsa cùr'r al risć 'd èsar bcâ. Esénd che quàt'r óm su déś e na dóna su déś i al fànan durànt al matrimòni, acsè i s dìś'n al statìstichi, quàl lè 'l è 'n mistēr ch'al gh fruta dimóndi. A jutàr-al a gh'è 'l sò amìg Putty (Henry Rollins) e, da pôc, anc la Lola (Rebecca Romijn).
Dòp avér jutâ soquànti vòlti Robert Hatch (James Brolin) a far-la franca cun sò mujér, la Judith (Sharon Lawrence), chi lò al dmanda a Ray ad strulgàr quèl anc par sò fiōl Wendell (James Marsden) ch'al gh'à da spuśàr-as ma prima al vōl dar gl'ùltim cōlp a la sò amànta, l’Heather (Jaime King), fidansàda a sò vòlta c'n un mesicàṅ gelóś, Hannibal (John Leguizamo). Ray al prenòta na cambra 'd albêrg a sò nóm e al gh dà la sò carta 'd crèdit tarucàda in dla foto, pò al và a 'l sò pòst a 'n cunvégn acsè che tut i pòsan pinsàr che Wendell al sia andâ a lauràr dabòṅ. Durànt la nòt l’Heather la gh admànda ad gusàr-la stricànd-'g al còl cun na fasōla 'd pèl, acsè 'd armàgnar sénsa fiâ durànt al gudiōl. La ragàsa la gh diś ad mulàr la strica sōl quànd la gh dirà “guma” ma la n gh la cava mia a vèrar bóca e la mōr. Wendell al teléfuna dasprâ a Ray ch'al gh manda Putty a tōr al cadàvar ma 'l è ciàr ch'adès 'l è in dla mèrda anc lò parchè la cambra e i pagamènt i èṅ a sò nóm.
Ray al s fà dar indrē la carta 'd crèdit, pò al denùnsia ch'al l'à pardùda e al dmanda a la Lola ad dir ch'l è stâ sèg a cà sua tuta la nòt, in fiṅ a nóṿ óri dla matìna.
Culegamènt estéran
}}
Yorba Linda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bobby Cannavale
{{metacaixa
Yorba Linda
Yorba Linda l'è na sità americàna dla Cuntèa 'd Orange in Califòrgna ch'la s cata in dal sò nòrd-èst, a vint-i-òṅ km da Santa Ana e a ssanta-quàtar km da Los Angeles. La mùcia sù ssanta-setmìla abitànt a 'l incìrca e la sò sìndiga l'è la Beth Haney.
Bobby Cannavale
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Yorba Linda
A Yorba Linda, sità dimóndi ma dimóndi republicàna, a gh'è nâ al 37śum presidènt americàṅ Richard Nixon.
Bobby Cannavale
Robert Michael Cannavale (Union City, 3 ad Maǵ dal 1970), cgnusû méj cuma Bobby Cannavale (a s lèś [ˈbɑbi ˌkænəˈvɑːli] in ingléś), 'l è 'n atōr americàṅ, vinsidōr ad dū Emmy Award, al prim par la part dal muróś ad Will Truman, Vince D'Angelo, in Will & Grace, al secónd par la série dramàtica Boardwalk Empire - L'impero del crimine. In dla sò caréra 'l à tòlt part anc a i telefìlm Sex and the City, Ally McBeal, Oz, Six Feet Under e Cold Case - Delitti irrisolti.
Yorba Linda
Culegamènt estéran
}}
Bobby Cannavale
A 'l cìnema 'l à laurâ par Sidney Lumet, Phillip Noyce, John Turturro, Eric Red, Woody Allen e Martin Scorsese, faghénd anc la part ad Paxton in di film dla Marvel trat da 'l persunàǵ d'l Óm-Furmìga.
Anvōd d'l atōr campàṅ Enzo Cannavale, Bobby 'l è stâ ligâ prima a la Jenny Lumet, ch'la gh'à dâ 'n fiōl ciamâ Jacob, e pò a l'Annabella Sciorra. Da 'l 2012 al s è mis insém a l'atōra Rose Byrne màdar di sò dū fiōi, Rocco Robin e Rafa.
Àtar prugèt
}}
Aquila non capit muscas
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Aquila non capit muscas u anca Aquila non captat muscas l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr "Un pês gròs al ne sta mìa lè a curèr-es 'd i quel trop cìc".
Dal frèś latèini quèśi cumpàgni egl' în "De minimis non curat praetor" e "Ubi maior minor cessat".
Colegamèint estèren
}}
330
Al 330 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.fido
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 20 ed setèmber dal 2016.
.how
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Sucesiòun di giōren ed la stmâna
La sucesiòun di giōren ed la stmâna (sequenza dei giorni della settimana in italiân) int l'uşânsa ed j ebrèi (al pôpol in dó sté istitusiòun la sèmbra dimòndi antîga e réca ed significhêt) l'ēra asê comûna perché al nòm di giōren l'ēra dê da 'na céfra: giōren ûn (dumènica), giōren dû (lunedé) e via acsé, fîn al giōren sèt (al sâbet), ciamê shabbath ch' al pré deşgnîr da 'na strupiêda dal nómer "sèt". Sti nòm a vînen druvê ânca da j âreb ch' àn cambiê al venerdé cun al tetól ed "giōren ed l'urasiòun in comunitê".
Ânca la sucesiòun di dé 'dla stâma în ciamê cun i nòm dal strèli an n'é mia per chêş cm' a pré èser vést. Al nâs, a còl ch' a dîş Cassio Dione, da di stódi ed j egisiân che pó în stê fât cgnòser a tót e a s' în fât valèir in tóta la zôma dal Mêr Mediterraneo e, incō, in tót al mònd.
In Itâlia a 's cumîncia dal lunedé, mèinter int i paèiş ed léngua inglèişa al prém dé citê l'é la dumènica. Int mòd di rumân al giōren ch' al dêva inéni a la sucesiòun l'ēra al sâbet, al dé ed Satûren. E Satûren l'é al Pianēta pió luntân cgnusû in cl'època. Mó la sucesiòun l'é sèimper l'istèsa che 'd sôlit as drōva incòra.
Secònd al cgnusèinsi astronômichi ed l'antichitê, i pianēt (oséia tōt i côrp celèst che gh'àn un muvimèint fêls, dòunca ânch al Sōl e la Lûna), ēren despôst, dal d'ed fōra al d'ed dèinter, in sté ōrdin: Santûren, Giôve, Mêrt, Sōl, Vèner, Mercóri, Lûna.
Cm' as vèd, la sucesiòun l'é dal tót diferèint da còla di giōren ed la stmâna.
Al 'stès Cassio Dione al dà però bèin dû sistēma per spieghêr la diversitê fra la sucesiòun di giōren e còla di pianēt
Prém sistēma
Cun al partîr dal dio e Pianēta pió d'ed fōra, Satûren, relatîv al giōren ed sâbet, as dēv andêr vêrs l'intêren dal sistēma solêr as sêlta dû pianēt (Giôve e Mêrt). As rîva acsé al Sōl (giōren ch' l'é pó ste ocupê da la dumènica di Cristiân]].
As va avânti cun al sêlt ed dû pianēt (Vèner e Mercóri) as rîva a la Lûna, ch' la cumbîna, cm' é l'é fâcil da capîr, cun al lunedé.
As cumîncia da l'inési es sêlten sèimper dû pianēt (Santûren e Giôve) e 's rîva a Mêrt, oséia a Martedé.
As sêlta quî dôp (Lûna e – incòra – Satûren) a rîva a Giôve per Giovedé e, a la fîn dôp eter dû pianēt saltê (Mêrt e Sōl),as rîva a Vèner, cêra ch' l' as bèv, venerdé.
'N'êtra prōva l'é dêda dal fât che, s' as sêlten incòra dû pianēt (Mercóri e Lûna),, as tōrna a caschêr, insém a Satûren
Schēma
Santûren, Giôve, Mêrt, Sōl, Vèner, Mercóri, Lûna: Santûren, Giôve, Mêrt, Sōl, Vèner, Mercóri, Lûna: Santûren, Giôve, Mêrt, Sōl, Vèner, Mercóri, Lûna:... (Santûren)...
Secònd sistēma
Sté sistēma da 'na pêrt l'é pió cumplichê da cl'êtra l'é pió fâcil. As pôgia insém al nòm dal j ōri dal dé 'd la nôt cun i nòm di pianēt, més sèimper int 'n sucesiòun cumpâgna.
La préma ōra dal prém giōren la srà dedichêda Satûren; al giōren al srà, cêr, al sâbet
Se a la lètra as và a drē al'ōrdin di pianēt as gh' avrà: L'utêva ōra la turnarà a Satûren, còla dal nōv a Giôve e via acsé fîn a còla dal vintquâter ch'la srà sgnêda a Mêrt.
S' as và avânti cun la sucesiòun as nôta che la préma ōra dal secònd dé la srà dedichêda, dôp mêrt al Sōl e la srà dumènica.
S'as mèt al nòm a tóti al j ōri dal secònd dé as rîva a còla dal vintquâter ch' la srà sgnêda a Mercóri.
As capés che la préma ōra dal têrs giōren la srà sgnêda a la Lûna e difâti, dōp la dumènica a vîn al lunedé.
Bâsta andêr avânti fîn a la fîn dal sètim giōren per utgnîr la sucesiòun finîda. E ânch in sté chêş dôp l'ûltem Pianēta (Lûna) dal sètim giōren, as tōrna a cumincêr dal prém Pianēta (Satûren) dal prém dé.
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Sequenza dei giorni della settimana trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Aubrey Plaza
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
L’Aubrey Christina Plaza (Wilmington, 26 ad Śugn dal 1984), l'è n'atōra, prudutōra e còmiga americàna.
In televiśiòṅ l'à tòlt part a soquànt epiśòdi dal telefìlm Criminal Minds e l'à fat la part dl’April Ludgate in dla sitcom dla NBC Parks and Recreation.
Gremlins
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvél ch'at véd a n è minga sèmpar qvél ch'at gh'à davànti.|Tagline dal film}}
In dal 1990 'l à dâ vita a 'n sèguit, Gremlins 2 - La nuova stirpe, in dua 'l fraréś Vittorio Sgarbi al dà la vóś a 'l Gremlin ch'al sà incòśa.
Sunt
Al śōvan Billy (Zach Galligan) al ricév par Nadâl un mogwai, na bistiulìna viva ch'la pâr 'n putòć ad peluche, ch'al s ciàma Gizmo. Par tiràr-al sù bèṅ a gh'è dal règhli ciàri da tgnir a mènt:
Ma tgnir a drē a cal règhli lè a n è briśa fàcil, difàti na sira la màdar ad Billy, la Lynn (Frances Lee McCain), la decìd ad far-ag na foto druànd al flash e Gizmo al pèrd la tèsta p'r un pôc ad tèmp. Ma al ròbi i vànan pèś quànd a gh vèṅ dâ da magnàr ad nòt: al mogwai al taca a sparàr via dal bucìni ad pēi ch'i dvèntan di mogwai anca lōr ma cun al Diav'l adòs, più arvèrs e rabî. Al più catìṿ ad tut al pâr Ciùf Biànc, ciamâ acsè par via dal culōr di sò cavìi davànti.
Dòp avér magnâ ad nascòst, chi lōr i s sèran dèntar a di śgabladōr par pò dvintàr di móstar vérd cun la pèla da papastrèl ciamâ Gremlins. Quél ch'i gh'aṅ in tèsta 'l è ad far dal mâl a la gint cum a sucéd anc a la pòvra sgnóra Deagle (Polly Holliday). Chi lē, ch'la n s pōl pròpria cumpatìr al canti ad Nadâl, la vèra 'l us par dir-an quàtar a chi putèṅ ch'i gh daṅ fastìdi là 'd fóra, ma la n i cata briśa parchè i éran di Gremlins a cantàr.
Pîna 'd paùra, la vècia la s sèra in cà sénsa savēr che òṅ ad lōr al s éra insfilsâ dèntar par śbragàr al sò aparéć letrònic p'r andàr sù e śò p'r al scali. Quànd lē la schisa 'l butòṅ, la sò scrana la partìs a raś butànd-la fóra par la fnèstra, cupànd-la.
A Billy e a la sò muróśa Kate (Phoebe Cates) a n gh amràgn gnint àtar da far che dar-as da far par cumbàt'r-i.
Culegamènt estéran
}}
1222
Al 1222 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mantva
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Mantva (Mantua in mantuàn e latén; Mantova in itagliàn) l é óṅna däl zitè dla Lunbardî con 48.000 abitànt, capitèla dla pruvénzia dal nómm cunpâgn.
4 d’agòst
Al  l'è al 216śum dè dal calendàri gregoriàn (217śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 149 dè a la fin dl'an.
Mantva
La s câta drî al Ménz, l é stè fundè dal 2000 prémma ed Crésst; dåpp l é stè un pajaiṡ etróssc ch'i àn dè al nómm dal låur dìo, Mantus. I Romàn l'àn ocupè int la prémma e int la secånnda guèra pûnica, e ataiṡ a la zitè ai êra nèd Virgélli, famåuṡ povêta latén.
Dal rinasimänt Mantva l'êra gvarnè dai Gonzaga, dåpp dai tugnén dl'Austria.
Napoleån l à dgé fèr batâglia par tôrla dal 1796; po dåpp Mantva l é entrè a fèr pèrt dla Repóbblica Cisalpéṅna (furmè da l'ugnån dla Repóbblica Transpadèna con la Repóbblica Cispadèna), dal Raggn d Itâglia såtta Napoleån e dal Raggn Lunbèrd-Vênet. A la fén dla Têrza guèra d indipendänza, dal 1866, Mantva l é entrè a fèr pèrt dal Raggn d Itâglia såtta i Savoja.
Guèrda anc
Mântva l'é 'na sitê ed 48.357 abitânt ind la Lumbardéia.
Mantua l'è una città in t' la Lumbardia.
}}
.diet
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Guèra 'd secesiòṅ americàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La guèra l'à tòlt al via dòp che 'l eśèrcit di cunfederâ l'à dâ inìsi a la batàja 'd Fort Sumter, darènt a 'l pòrt ad Charleston (Carulìna dal Sud), bumbardànd la piàsa-fòrt ad Fort Sumter parchè i la vlìv'n indrē.
La guèra, ch'l'à cauśâ 365.000 mòrt in dla pupulasiòṅ dl'ugnòṅ e 260.000 fra qvéi dla cunfederasiòṅ, l'è stada vinsa da i Stat Unî 'd Amèrica.
Elesiòṅ ad Lincoln e secesiòṅ di stat dal sud
In dgl'elesiòṅ presidensiàli dal 1860 al partî Republicàṅ dal candidâ Abraham Lincoln al vliva dar la libertà par léǵ a tut i séruv négar ch'i ér'n impgnâ a 'l servìsi dal famìji biànchi cun di bèsi e cun di sit ad tèra da lauràr.
I stat dal sud i n éran briśa 'd acòrd e i pinsàvan che na deciśiòṅ dal gènar l'andìs cónt'r i sò dirìt custitusionài anc parchè l'ecunumìa di stat dixie la cuntàva dimóndi su la prudusiòṅ dal cutòṅ e dal tabàc di sò camp e i séruv i gh fàvan dimóndi cómad.
C'n i vōt di grand eletōr di stat dal nòrd, ch'i psìvan cuntàr su n'indùstria śvilupàda, Lincoln al dvintàva al prim presidènt republicàṅ di Stat Unî, mént'r i demucràtic i s éran divìś, cun dū candidâ difarènt, fra qvéi dal nòrd e qvéi dal sud ch'i vlìvan tgnir-as stric i séruv.
'L 8 ad Favràr dal 1861, prima ch'al presidènt al tulìs al sò pòst, i sèt stat sudìsta d'l Alabàma, dla Flòrida, dla Geòrgia, dla Luiśiàna, dal Missisìpi, dla Carulìna dal Sud e dal Tèxas i ìvan decìś ad dastacàr-as da la federasiòṅ dand vita a i Stat Cunfederâ 'd Amèrica, paéś in du i séruv i ér'n al 48,8% dla sò gint, cun presidènt Jefferson Davis. In dal Maǵ dal 1861 àtar quàtar stat (Virgìgna, Arkànsas, Carulìna dal Nòrd e Tennessee) i s śuntàv'n a la cunfederasiòṅ anc se soquànti cuntèi ucidentàli dla Virgìgna, ch'i gh'ìvan pôc séruv, i sarnìvan 'd armàgnar cun l'ugnòṅ dand vita a la Virgìgna Ucidentàla.
Un dascōrs a part al và fat p'r al Missouri e 'l Kentucky. Chi stat chè i éran neutrài anc se soquànt di sò pulìtig i éran da la banda dla cunfederasiòṅ e i ìvan dâ vita a di guèran-òra. In tut al manéri chi dū stat chè i n s èṅ mai unî ufisialmènt a gl'arvultóś.
Al sud in buléta e fiṅ dla guèra
I Stat Cunfederâ 'd Amèrica i n gh'ìvan minga intensiòṅ ad cunquistàr i Stat Unî 'd Amèrica, ch'i éran più fòrt da tut i punt ad vista, ma sōl qvél ad fiacàr-i cun na guèra difensìva sprànd anc in 'n intervènt di stat dl'Euròpa cuma mediadōr. Par custrìnśar la Frància e 'l Régn Unî a dar-'g al sò ajùt ch'al n rivàva briśa, la cunfederasiòṅ l'iva pruâ a far-ag presiòṅ śmiténd ad véndar-'g al sò cutòṅ ma invéci ad ricévar di apòǵ pulìtig al riśultâ ch'i aṅ purtâ a cà 'l è stâ qvél ad pèrd'r al marcâ mundiàł dl'indùstria dal tèsil parchè i paéś dl'Euròpa i s éran piutòst spustâ vèrs al Braśìl e l'Ìndia.
Cun di blòc navài 'l èśèrcit dal nòrd 'l iva anc blucâ i culegamènt c'n al Mèsic e l'ecunumìa di stat cunfederâ l'éra andàda a gambi p'r ària. Al 9 'd Avrìl dal 1865 al cmandànt dal trupi cunfederàdi, al generàł Robert Edward Lee, al s arénd a 'l generàł dl'ugnòṅ Ulysses S. Grant a Appomattox Court House (Virgìgna). Sèt dè prima, crudàda la sità 'd Richmond, al presidènt Jefferson Davis e part dal guèran cunfederâ 'l éra scapâ via in trêṅ vèrs sud par cuntinuàr la guèra tulénd sèg qvél ch'a 'rmagnìva dal teśôr dal stat. Al 10 ad Maǵ la sò fuga la finìs in di dintórar 'd Irwinville (Geòrgia).
Gl'ùltim fōg ad cumbatimènt i gh'ìnan stâ in Tèxas fra 'l 13 ad Maǵ e 'l 2 ad Śugn dal 1865. Al 23 ad Śugn i suldâ sudìsta dal generàł Stand Watie i gh dàn'n a muć parchè i n in psìvan piò.
La guèra la finìs c'n al sud in śnòć. Par far-i turnàr cun tut i sò dirìt a 'l intéran dla federasiòṅ al guèran di Stat Unî al dà inìsi a na faś stòrica ciamàda l'Éra dla Ricustrusiòṅ.
}}
Ultra Naté
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|When you're down and you're feeling bad, everybody has left you sad, feels like no one will pull you through, it's your life, whatcha gonna do? Make that change, let's start today, get outta bed, get on your way, don't be scared, your dream's right there, you want it, reach for it cause you're free to do what you want to do, you've got to live your life, do what you want to do.|Quànd at sē śò e ta t sènt mâł, tut i t aṅ lasâ lè vilî, a pâr che ninsòṅ a t tira fóra, l'è la tò vita, cuśa farà't? Fà cal cambiamènt là, tachém incō, śmónta śò da 'l lèt, tó la tò strada, minga avēr paùra, al tò sógn 'l è pròpria lè, 't al vō, punta-'g parchè at sē lìb'r ad far qvél ch'a t sènt ad far, at gh'à da vìvar la tò vita, fà qvél ch'at piàś.|Free, 1997|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
L’Ultra Naté (Havre de Grace, 20 ad Mars dal 1968) l'è na cantànta americàna dvintàda famóśa a la fiṅ di an Nuànta c'n i sìngui Free e If You Could Read My Mind.
I sò gènar i èṅ al R&B, al soul, la disco music e 'l pòp letrònic.
Culegamènt estéran
}}
Burdó
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Burdó (Bordeaux in Francéś, a s lèś [bɔʁˈdo]) l'è na sità dal sud-òvest dla Frància ad duśènt-quarànt'òṅ-mila abitànt, la nòna dal paéś, ch'la s cata in dal dipartimènt dla Girónda in dla regiòṅ dl'Achitàgna. 'L è 'n pòrt impurtànt in s'l Atlàntic parchè la dasfrùta bèṅ al fiùm Garóna ch'a gh pasa in mèś. La sò àrea metrupulitàna l'è la quàrta più granda dla repùblica miténd insém un migliòṅ e dū 'd abitànt.
Al sò mòt, in latìn, 'l è „LILIA SOLA REGVNT LVNAM, VNDAS, CASTRA, LEONEM“ ch'a vōl dir «I śii, da par lōr, i tìnan sù la Luna, gl'óndi, al castèl e al lèòṅ». L'è divìśa in òt quartēr e sinc cantòṅ (da 'l 2015, pima i ér'n òt) e 'l sò clima 'l è qvél atlàntic. In dal 1154 l'è dvintàda na sità ingléśa, par matrimòni ad dū curóni, e la l'è armàśa par tri sécui.
La sità, tiràda sù in dal tèrs sècul prima 'd Crist, l'è famóśa p'r al sò vèṅ, al Burdó, ch'al dà anc al nóm a 'n culōr misć fra 'l maròṅ e 'l vióla, e anc p'r al sò sèntar stòrig, fat da 347 edifìsi, dvintâ patrimòni mundiàł dl'umanità in dal 2007 par qvéi d'l UNESCO.
Al 91,2% di burdunéś i èṅ impgnâ in dal tersiàri, sōl al 4,7% al lavóra in dl'indùstria (al màchini dla Ford e 'l gumi dla Michelin) e al 3,8% in dal custrusiòṅ. In sità a gh'è anc un caśinò (in dal quartēr Bordeaux-Lac). I turìsta i èṅ dū migliòṅ è mèś 'l an a 'l incìrca.
Al sò sìndig, da 'l 2014, 'l è 'l republicàṅ Alain Juppé, èx prim minìstar dla Frància.
Àtar prugèt
}}
671 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 671, mo invéci 'l an 671, 't ê da 'ndèr chè) Al 671 (seseintestantùn, seicentosettantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 670 (seseintestànta) e 'l vin prìma dal 672 (seseintestantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
329
Al 329 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Madrìd
{{Metacaixa
1223
Al 1223 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Madrìd
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Madrid (cumpàgn in Spagnōl) l'è la capitàla dla Spaggna. La cònta 3,2 migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca (dat dal 2012). Cuntànd tut l'àrea metrupulitàna, la riva però a 6,5 migliòṅ. La s divìd in vint-i-òṅ distrét.
La sò sìndiga, da 'l 2015, l'è la Manuela Carmena Castrillo dal muimènt Ahora Madrid.
Sìmbul
Al sìmbul dla sità ad Madrid 'l è 'n órs inśgōrd ch'al s rapàra atàc a 'n àrbul ad curbésul par sunàr sù dla fruta da magnàr. Al sfónd 'l è biànc e al gh'à da 'l bandi blù sèt stéli dintóran e insìma na curōna.
Piàt
I piàt più impurtànt dla sità i èṅ qvist chè 'd sóta:
Àtar prugèt
}}
1818 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1818, mo invéci 'l an 1818, 't ê da 'ndèr chè) Al 1818 (mileotseintdeśdòt, milleottocentodiciotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1817 (mileotseintdersèt) e 'l vin prìma dal 1819 (mileotseintdeśnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintdeśdotéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1818 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 909: Fatoriśasiòun:
.rogers
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 20 ed setèmber dal 2016.
Spóś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al spóś (Libellula in italiàn) 'l è 'n insèt ch'al fà part dal gènar di Udunâ. Al nóm 'l è stâ sarnî par Carl Nilsson Linnaeus dit Linneo in dal 1758 faghénd-al derivàr da 'l latìn "libra" ch'a vōl dir balànsa par via dla sò manéra ad vulàr, cun gl'ali vèrti da 'l dū bandi.
Descrisiòṅ
Al spóś al gh'à na tèsta bèla granda, cun i òć ch'i métan insém sinquànta-mila ommatidi a 'l incìrca e di anténi curti asè. Al dū para 'd ali, ch'i s davśìnan dimóndi in lunghésa, dal vòlti i èṅ culuràdi e i gh parmétan ad vulàr in présia. La pansa, fata da ùndas pès, l'è lunga e sutìla. Anc s'al gh'à dal śampi, al spóś al n gira minga tant da spés.
Al gh'à na bóca par biasàr tuta sua: al làbar più bas al finìs cun dū pinsi ch'i èṅ druàdi par tgnir stric al magnàr, di insèt ciapâ a 'l vōl in dl'ària e in dl'àqua, anc p'r al fat ch'al n fà minga di stus quànd al s mōv.
Al spóś al fà i óṿ in dl'àqua e dòp i nàsan al neanidi ch'i madùran lè, magnànd quél ch'i càtan in c'l ambìnt lè, dal vòlti anc di pés pìcui druànd na ganàsa speciàla dita "mascra" ch'la s pōl ślargàr quànd a gh'è da culpìr. Dòp soquànt méś pasâ lè a crésar (da 'n an a tri o anc da piò), al ninfi i èṅ prònti a vulàr via, esénd dvintàdi grandi.
A Mòdna i spóś i s ciàman anc cavaòć o pavarèla, mènt'r in dal Mantṿàṅ i al ciàman spóś vért.
}}
.click
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Sade (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è na riga sutìla fra 'l dulōr e 'l gudiōł sesuàł.|Tagline dal film}}
5 d’agòst
Al  l'è al 217śum dè dal calendàri gregoriàn (218śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 148 dè a la fin dl'an.
Sade (film)
Sade (id.) 'l è 'n film biugràfic francéś dal 2000 ad Benoît Jacquot trat da 'l rumànś La terreur dans le boudoir ad Serge Bramly.
La pelìcula, ch'la cònta la vita dal Marchéś de Sade, l'è custàda òt migliòṅ e mèś ad dòlar faghénd-an pò sù sōl tri e quàtar.
Sunt
Durànt i an dla rivulusiòṅ francéśa, in dal Mars dal 1794, par via di sò scrit scandalóś e malnét al Marchéś de Sade (Daniel Auteuil) al vîṅ fat parśunēr e purtâ a la clìnica Picpus insém a soquànt àtar nòbii cuma 'l viscònt ad Lancris (Jean-Pierre Cassel). Tut chi lōr i próan a scampàr a 'l patìbul ślungànd quèl a 'l guàrdi.
In cla strutùra lè al marchéś al buta subìt 'l òć su la fiōla śōvna dal viscònt, l’Émilie (Isild Le Besco), e, druànd la sò parlantìna franca, al sò sèns d'l umurìśum e 'l sò manéri 'd clas, al gh la cava a inturtàr-la insgnànd-'g a gudēr di piaśēr dla vita e dal sès. Dòp ès'r-as fat dar di cōlp ad scùria da 'l camarēr Augustin (Jalil Lespert), al marchéś 'l al fà gusàr pròpria cun l’Émilie davànti a lò.
Culegamènt estéran
}}
580 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 580, mo invéci 'l an 580, 't ê da 'ndèr chè) Al 580 (sincseintutànta, cinquecentottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 579 (sincseintestantanōv) e 'l vin prìma dal 581 (sincseintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantéśim post.
1244 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1244 (miledūseintquaràntaquàter, milleduecentoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1243 (miledūseintquaràntatrī) e 'l vin prìma dal 1245 (miledūseintquaràntasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintquaràntaquàteréśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1244 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 622: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1589 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1589 (milesincseintutàntanōv, millecinquecentoottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1588 (milesincseintutàntaòt) e 'l vin prìma dal 1590 (milesincseintnovànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintutàntanōvéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1589 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 7 col 227: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Contenders. Serie 7
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Siē cuncurènt, siē barsàj, un prèmi sōl: la vita.|Tagline dal film}}
'''Contenders. Serie 7' (Cuncurènt. Sétma série'') 'l è 'n film grutésc dal 2001 ad Daniel Minahan preśentâ a 'l Sundance film festival dal stés an.
La culòna sunóra dal film l'è stada fata p'r al grup indipendènt americàṅ di Girls Against Boys ma dènt'r a s cata anc al braṅ “Love Will Tear Us Apart” di Joy Division.
Sunt
La televiśiòṅ americàna l'è drē a preparàr la sétma edisiòṅ dal reality show ad sucès “The Contenders” in dua siē persunàǵ sarnî a caś cun na lutarìa i gh'aṅ da cupàr-as 'l un cun c'l àtar e 'l ùltim ch'a gh armàgn 'l è 'l vinsidōr. A n gh'è pròpria briśa la manéra ad rifiutàr-'s ad śugàr e sōl chi è bòṅ ad vìnsar tri edisiòṅ ad fila al pōl èsar lasâ in paś. I cuncurènt i gh'aṅ di cameramen ch'i n gh staṅ mai sù d'adòs e i gh'aṅ da cuntàr qvél ch'i pénsan durànt al śōg in manéra ch'al pùblic al sàppia sèmp'r incòsa. La prudusiòṅ la dà na pistòla a tut ma naturalmènt al règhli i dìśan ch'i cuncurènt i pōlan cumpràr-as tut qvél ch'a gh vōl s'i al vōlan, a gh mancarév àtar!
La campiunésa in carga l'è la Dawn Lagarto (Brooke Smith) ch'l'à vins la quìnta e la sésta edisiòṅ ma ch'adès la gh'à d'avér un putèṅ esénd lē a 'l utàṿ méś. La traśmisiòṅ l'è fata in dla sità in du la stà, Newbury in dal Connecticut. Al surtéǵ l'à stablî ch'i àtar sinc cuntendènt i èṅ:
Al spetàc'l al taca c'n un sunt dla série precedènta in dua la Dawn la vins cupànd òṅ in un negòsi, pò a s fà dabòṅ. La Lindsay la và a cà ad Franklin par cupàr-al ma a n mōr ninsòṅ, sōl la ragàsa la s bèca na sćiuptàda in dal bras. In cal mént'r Anthony al próa a scapàr via cun la sò putìna ma al n pōl mia, al règhli i èṅ ciàri. Al s fà mâł e al finìs a 'l uśdàł in dua i rìvan subìt la Connie e la Dawn ma l'è la prima dal dū a far-al fóra cun n'ignesiòṅ ad vlèṅ. Cl'atra la riva tard e la 'l cata bèla mòrt cun davśèṅ sò mujér in làgarmi. La dóna arliàda la dmanda acsè a i cameramen ad lasàr-la in paś p'r un pôc par la privacy.
A 'l impruvìś i cuncurènt i ricév'n un bijét in dua a s dà apuntamènt in di scantinâ 'd un sèntar cumersiàł p'r avér 'n ajùt par tiràr-as fóra da 'l śōg. I prim a rivàr i èṅ Franklin e la Lindsay. La sicurésa la pòrta via la pistòla a 'l vèć ma la ragàsa la diś che lē la fà part dal prugràma “The Contenders” e alóra i gh la làsan. L'è però na sudisfasiòṅ da pôc parchè Franklin al gh salta adòs e al la masa 'd bòti mént'r i genitōr dla śōvna i véd'n incòsa. Ma anc al pensiunâ al gh lasa 'l péni parchè al vèṅ cupâ da la puta ch'l'iva traplâ lē al tragatèṅ di bijét e pò la và in céśa a pargàr.
Subìt dòp la Dawn la tîṅ adrē a l'infarméra e la la bèca in dla sò cà ma pò par lē a taca 'l travàj e la Connie l'è custréta acsè a dar-ag na maṅ anc se malvluntéra. A 'l uśdał la dóna la dà a la luś na putìna ma la gh vèṅ tòlta subìt parchè i cuncurènt i gh'aṅ da tgnir adrē sōl a 'l śōg. L'infarméra l'è prònta par 'n àtar tratamènt a 'l vlèṅ ma Jeffrey, ch'a s cata là par dal curi e ch'l iva dit a la sò èx 'd èsar fnòć dmandànd-'g anc ad cupàr-al p'r a n patìr piò, al gh tira 'n cōlp ad pistòla parchè adès 'l à cambiâ idéa e al vōl vìvar.
Jeffrey e la Dawn, i ùltim dū cuncurènt in gara, i decìdan ad far un duèl in un camp da football ma pò i s arvòltan cun la prudusiòṅ cupànd i cameramen cun la dóna ch'la vōl indrē la sò putìna. Al canàł televiśìṿ al diś a i spetadōr ch'a gh'è stâ di prubléma tècnic e al cuntìnua 'l prugràma druànd di atōr ch'i gh sumìlian.
Horror in the attic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In tut al mènt a gh'è dal pòrti ch'a sarév méj a n vèrar mai...|Tagline dal film}}
Horror in the attic (Scarésa in dal tasèl mòrt) 'l è 'n film ad scarésa dal 2001 ad Jeremy Kasten. 'L è stâ girâ a Los Angeles c'n un budget 'd un migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Trevor Blackburn (Andras Jones) e la Faith (Beth Bates) i èṅ dū muróś dimóndi inamurâ ch'i aṅ decìś ad métar sù cà insém. Un dè al ragàs al và in dal tasèl parchè al sènt di stus vgnir da là, preciśamènt da dèntar 'd un baùl in dua a gh'è na scala ch'la và śò e ch'la pòrta a na cambra in dua a gh'è 'n lìbar ad striarìa négra che sōl lò 'l è bòṅ ad lèśar. Durànt 'n esperimènt chi lò al tira na scurtlàda a la Faith masànd-la, pò lò al ciàma la pulisìa.
Purtâ in 'n uśdàł psichiàtric, al finìs sóta 'l curi dal dutōr Ek (Jeffrey Combs) acsè cuma 'n mat ch'al créd ad dvintàr sèmpar più pìcul, al sgnōr Samuel Leventhal (Alice Cooper). Al mèdag al vōl in tut al manéri catàr al lìbar ch'al sò pasiènt 'l iva lugâ in cal méntar par druàr lò la striarìa su 'l lavōr. A gh dà na maṅ al dutōr Coffee (Ted Raimi).
Trevor, ch'l à pardû la memòria, al vèṅ mandâ in un pòst ciamâ "La Cà d'l Amōr" par ripréndar-'s. A cap dal sèntar a gh'è la dutōra Thalama (Wendy Robie) ch'la cura anc di àtar mat cuma l’Amy (Shannon Hart Cleary), na śōvna ch'la créd che tut i óm ch'la s pòrta a lèt pò i la vójan viulentàr, Douglas (Seth Green), òṅ ch'al vōl far móv'r un cuciàr c'n al pinsēr, la Liz, (Nancy Wolfe) ch'la dróa 'd cuntìnuv la màchina par scrìvar, e Ronald (Jerry Hauck) ch'al fà dascórar sèmpar un cucudrìl ad pèsa che lò al créd al sia viṿ. Chi lò al vèṅ pò masâ méntar Trevor al gusa l’Amy in dla sò cambra.
Sulstìsi
{{Metacaixa
Horror in the attic
Sunt
La sgnōra Thalama la dvènta più catìva e la pruibìs a tut 'd andàr in dal tasèl mòrt.
Culegamènt estéran
}}
Sulstìsi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
AL Sulstìsi (da 'l latìn solstitium, cumpòst da "sol" ch'a vōl dir "Sōl" e "sistere", "farmàr-as") in astrunumìa 'l è cal mumènt in du al Sōl al riva, in dal sò muimènt aparènt lung l'eclìtica, a 'l punt ad declinasiòṅ màsima o mìnima, in du dònca al dè (in du a gh'è la luś dal Sōl) al dura da piò (sulstìsi 'd Istâ) o 'd méno (sulstìsi 'd Invèran) tgnénd cònt ad tut al giurnàdi d'l an.
Su 'l calendàri i sulstìsi i dàn'n acsè inìsi a 'l stagiòṅ dl'Istâ e d'l Invèran. Dascurénd d'l emisfēr bureàl, al sulstìsi 'd Istâ a gh'è fra 'l 20 e 'l 21 ad Śugn (a dipénd se 'l an 'l è biśestîl) méntar qvél 'd Invèran al gh'è da 'l 21 a 'l 22 ad Dicémbar. Cum anc par 'l equinósi, al ròbi i s arbàltan par 'l emisfēr austràl.
In dal regiòṅ pulàri durànt i dū equinósi, esénd la Tèra inclinàda 'd 23° 27' rispèt a la perpendiculàra a 'l piàṅ dl'eclìtica, al Sōl al n tramónta minga a 'l uriśònt almànc par vint-quàt'r óri (in di pòst lung i sìrcui pulàr) mént'r a i Pòi al Sōl al gh armàgn fis par siē méś par pò a n far-as minga védar p'r i àtar siē. Cal fenóman chè al s ciàma “Sōl ad Meśanòt”.
Culegamènt estéran
}}
La signora nel cemento
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvést chè 'l è 'l film 'd asiòṅ!|Tagline dal film}}
La signora nel cemento (La sgnōra in dal cimènt) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1968 ad Gordon Douglas in du 'l prutagunìsta Frank Sinatra al mét par la secónda vòlta i pagn d'l investigadōr privâ Tony Rome dòp L'investigatore d'l an prima.
La pelìcula l'è stada giràda c'n un budget ad tri migliòṅ e mèś ad dòlar 'd in alóra.
Sunt
Méntar 'l è drē a pascàr al teśôr di galeòṅ spagnōi ch'i èṅ andâ a fónd in dal 1591 in di aqui fra Miami e Key Biscayne, 'l investigadōr privâ Tony Rome (Frank Sinatra), èx agìnt al pulisìa, al cata lè sóta 'l còrp dna biónda nûda c'n i pē insfilsâ in un blòc ad cimènt druâ dònca par far sparìr al cadàvar. Dòp èsar scampâ a 'n atàc ad squâi, Tony al cònta incòśa a 'l tenènt Dave Santini (Richard Conte). L'autupsìa la diś ch'la dóna, incóra sénsa nóm, l'è stada masàda cun na scurtlàda in dla pansa.
In séguit un delinquènt ch'al tîṅ adrē a 'n caśèṅ ad cal bandi lè, Waldo Gronsky (Dan Blocker), al gh śibìs un lavursèṅ, qvél ad catàr na sèrta Sandra Lomax (Christine Todd), na dóna ch'la gh'à fat un brut tîr e ch'la lavóra balànd cavàda śò in un night, al „Flora Dora Club“, purtâ avànti da 'n fnòć ciamâ Danny Yale (Frank Raiter). 'L 'investigadōr al próa a far dal dmandi a la ragàsa ch'la spartìs 'l apartamènt cun la Sandra, la Maria Baretto (Lainie Kazan), ma qualchidòṅ al la fà fóra prima ch'la pòsa vèrar bóca sèg.
Culegamènt estéran
}}
328
Al 328 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.network
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Monica Lewinsky
{{Metacaixa
La Monica Lewinsky (San Francisco, 23 'd lùj 1973) l'è na psicòloga americàna e cgnusùda masimamèint p'r avér avû soquànt escanbi 'd sês orêl col presidèint americàn Bill Clinton in dal mèinter ch'la fèva la stagìsta dàint'r in dla Cà biànca a partìr da 'l 1995.
Chersùda in na famìia cun di bési e tolta la làvrea a Portland in dal 1995, la Lewinsky la gniva tolta subìt a servìsi ala Cà Biànca mo a s è pò savû ind un secònd mumèint che lē la catèva anc la manéra ed fèr soquànt èter servìsi specêl a 'l Presidèint Clinton. A nn'era minga facil nè taśér-el e gnanc sputanèr incòsa, mo la só cgnusìnta Linda Tripp la cata la manéra 'd tōr sù 'l cunfidèinsi dla Lewinsky e purtèr-i a 'l giùdes dal procês ch'a s tgniva a 'l Presidèint Clinton per dal molèsti sesuêl ala Paula Jones in dal tèimp che 'l Presidèint al governèva ind 'l Arkansas. Che caśèin! Al Presidèint al giva ch'a nn'era vera gnint, mo es'r-egh scapèda la buśìa mèinter che invéci lò 'l era sòta giuramèint, 'l al porta infìn a 'l procedùri 'd impeachment, che però i n'van minga a sègn perchè pò lò a 'l gh'iva dala só pèrt la magiorànsa di vōt.
Colegamèint estèren
}}
Selen
{{Metacaixa
Acate
{{Metacaixa
Selen
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Acate
Acate 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Ragusa in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:11325}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2018).
Colegamèint estèren
}}
Selen
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n industriàł dal petròli, da pìcula la và a star a Ravéna. A vint an la gira la sò prima pelìcula pòran, Orgia di compleanno. In dla sò caréra la in farà da piò ad trénta in fiṅ a 'l 1999 quànd la gh dà 'n taj.
In dal 2000 la gira dū film p'r al cìnema tradisiunàł, Scarlet Diva dl'Asia Argento e Zora la vampira di Manetti Bros. In dal 2004 la tōś part a 'l reality show dla Daria Bignardi La fattoria.
In dal 2010 la taca na caréra ad disc jockey sunànd in dal più impurtànti discutéchi dla rivéra rumagnòla. L'à anc cantâ quàtar canti, Lady of the Night (1996), It's Raining Again (1997) e The Star of the Night (2010).
Culegamènt estéran
}}
1224
Al 1224 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
L'amante (film 1992)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'amante (’L amànt) 'l è 'n drama biugràfic dal 1992 ad Jean-Jacques Annaud trat da 'l rumànś umònim dla Marguerite Duras.
La pelìcula, candidàda a i Prèmi Òscar par la futugrafìa 'd Robert Fraisse, l'è custàda trénta migliòṅ ad dòlar, bèsi ch'l'è stada pò bòna 'd pasàr cuntànd sōl i marcâ francéś e americàṅ.
Sunt
In dal 1929, su 'n traghét su 'l fiùm Mekong in Inducìna, i s incróśan na ragasōla francéśa pòvra 'd quìnd'ś an ch'la diś 'd avēr-'g-an dū in più (Jane March) e 'n cinéś (Tony Leung Ka Fai) cun di bèsi ch'al gh'à 'l dópi di sò an. 'L óm al s fà avànti sèg e 'l gh śibìs un pasàǵ, pò al dè dòp al l'aspèta fóra da la scōla in du la stùddia a Saigon.
I dū i finìs'n in na cambra tòlta in afìt e i fànan sès insém dvintànd amànt. Ma la ragàsa, ch'la gh'à na màdar mistra armàśa védva (Frédérique Meininger), un fradèl viulènt (Arnaud Giovaninetti) e 'n àtar più pìcul (Melvil Poupaud), la gh'à da turnàr a Parì. Pinsàr a 'n futûr insém 'l è difìcil anc parchè par lò a gh'è bèla prònt un matrimòni cumbinâ cun na cinéśa ereditéra.
Culegamènt estéran
}}
Bucky Larson: Born to Be a Star
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A n gh'è minga di atōr pìcui, sōl dal parti pìculi.|Tagline dal film}}
327
Al 327 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Bucky Larson: Born to Be a Star
Cl'òpra chè, prudóta p'r Adam Sandler, l'è custàda nóṿ migliòṅ ad dòlar e la 'n à pò muciâ sù sōl dū e mèś.
Sunt
Bucky Larson (Nick Swardson) 'l è 'n bambusòṅ dimóndi biólc c'n un sarvèl da galìna, di dènt da cunèṅ, 'n asènt pēś dal Midwest e na patnàda a scudlòt. Anc s'l è bèla grand al viṿ incóra c'n i sò genitōr, Jeremiah (Edward Herrmann) e la Debbie (Miriam Flynn), in na cà in dla campàggna in dal nòrd d'l Iowa, in mèś a di camp ad furmintòṅ. Dòp avēr pardû 'l lavōr da cumés in un supermarcâ, parchè al s éra mis a spataglàr cun na vècia pardénd dal tèmp, i sò amìg i al ciàm'n a véd'r un film pòran da lōr par tiràr-al sù faghénd-as dal pugnéti insém, un quèl che Bucky però al n s è mai fat. Quànd a partìs al filmâ, na pelìcula di an Stanta, a salta fóra ch'i dū prutagunìsta i éran pròpria i sò genitōr ch'i druàv'n i nóm 'd art ad Rosie Bèl Cespùli e Jim Super-Spric.
Al ragàs al s mét in tèsta ad far cumpàgn di suo e 'l partìs p'r Hollywood par dvintàr 'n as in dal mónd di film spurcaciòṅ. Rivâ in Califòrgna al s fà amìg cun na camaréra ciamàda Kathy (Christina Ricci) ch'la lavóra in dal risturànt ad Tony (Nicholas Turturro) ch'al gh dà sèmp'r adòs cumpàgn a la sò culéga Marge (Mary Pat Gleason). Dòp avēr tòlt in afìt na cambra da 'n tisi minga tant gustóś ch'al stà in dal palàs dla Kathy, Gary (Kevin Nealon), Bucky al và a far un pruvèṅ da 'n regìsta 'd reclàm, Claudio (Mario Joyner), ch'l al manda a na fèsta 'd un sò culéga di film a luś rósa, Randy Dooley (Stephen Dorff) dit Dick Shadow par via dl'òra ch'la fà 'l sò uśèl. Quànd Bucky 'l è là, e 'l al tira fóra par far-al védar, Dick al gh fà far na bruta figùra davànti a tut parchè 'l sò cas 'l è pròpria piculèṅ.
Bucky al taca a lauràr c'n un regìsta in daśgràsia, Miles Deep (Don Johnson), e c'n al sò asistènt sò anvōd Jimmy (Tyler Spindel) ma durànt la prima séna, quànd la sò partner Gretchen (Dana Goodman) la s cava via la maja faghénd véd'r al regipèt, chi lò al śbòra subìt par dū vòlti, sénsa gnanc gusàr. Al vìddeo, cargâ cuma 'n scart su 'l sit YouPube, al gh'à 'n sucès clamuróś.
Culegamènt estéran
}}
.企业
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Anaheim
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Anaheim (a s lèś /ˈænəhaɪm/ in ingléś) l'è na sità americàna a nòrd dla Cuntèa 'd Orange in Califòrgna, a quìndas km da Santa Ana e a quarànta km da Los Angeles.
Assassini nati - Natural Born Killers
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I mèdia i i aṅ fat dvintàr dal super-star.|Tagline dal film}}
Assassini nati - Natural Born Killers (Sasèṅ nâ patintâ) l'è na cumèdia négra 'd asiòṅ dal 1994 'd Oliver Stone, vinsdidōr dal „Lèòṅ 'd Argìnt“ a 'l Fèstival ad Venèsia, trata da 'n sugèt ad Quentin Tarantino afràt ad nóṿ. L'è stada giràda in biànc e nég'r e a culōr.
In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès dgl'L7 (Shitlist), dla Patti Smith (Rock 'n' Roll Nigger), ad Bob Dylan (You Belong to Me), di Nine Inch Nails (Burn e A Warm Place), ad Peter Gabriel (Taboo) e àt'r incóra.
Al film 'l à muciâ sù dimóndi, da piò ad sinquànta migliòṅ ad dòlar, esénd-an custâ trénta-quàtar.
Sunt
Mickey Knox (Woody Harrelson) e la sò muróśa Mallory (Juliette Lewis) i èṅ dū śōvan ch'i gh càtan gust a masàr la gint acsè, tant par far-al. Par scapàr via insém chi lōr i aṅ cupâ sénsa scrùpui i genitōr ad lē, prima Ed (Rodney Dangerfield), ch'al la viulentàva anc, e pò sò màdar (Edie McClurg).
Culegamènt estéran
}}
Anaheim
La mùcia sù tarśènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca e 'l sò sìndig 'l è 'l republicàṅ Harry Sidhu anc s'in di elesiòṅ p'r eléś'r al presidènt di Stat Unî da 'l 2008 l'è pasàda da la banda di demucràtic (in dal 2016 l'Hillary Clinton l'à ciapâ al 57,93% di vōt quànd in dal 1984 'l éra 'l GOP a cmandàr c'n al 74,66%).
In dla sità a gh'è 'n Disneyland Resort ch'al dà da lauràr a trénta-mila e pasa parsòni.
Al scritōr e diśegnadōr 'd fumét Rob Liefeld (X-Force) 'l è nâ chè acsè cuma 'l chitarìsta Jeff Buckley.
Culegamènt estéran
}}
860 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 860 (ôtseintssànta, ottocentosessanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 859 (ôtseintcinquàntanōv) e 'l vin prìma dal 861 (ôtseintssàntaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCLX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintssàntaéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 860 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 430: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1036 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1036 (miletrèintasē, milletrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1035 (miletrèintasìnc) e 'l vin prìma dal 1037 (miletrèintasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miletrèintasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1036 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 518: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Caṡâja
Caṡâja (in itagliàn Casaglia di Monte Sole) l é na fraziån dla cmóṅna ed Marzabòt, int al bâs Apenén bulgnaiṡ. Al é famåuṡ pr èser stè däntr dla żôna pió culpîda dal starménni ed Månt Såul, e pròpri a Caṡâja al s câta al canpsànt int al quèl äl fónn scanè äl véttim dal masâcher. Incû ai é un memorièl dedichè a i mûrt.
1225
Al 1225 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Guglielmo Marconi
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Guglielmo Marconi, (nèd a Bulåggna, al 25 d'avréll dal 1874 - môrt a Råmma al 20 ed zóggn dal 1937) l é stè un dscuvridåur emigliàn.
Dal 1909 l'à tôlt al prèmi Nobel pr äl só dscuêrt såura la traṡmisiån ed segnèl radio.
Famåuṡ l é stè al segnèl dla radio ch'l à fât arivèr da l'Itâglia fén in Austrâglia. Äl só dscuêrt i én stè druvè par dṡvilupèr la comunicaziån telegrâfica sänza i fîl.
Culegamènt estéran
}}
.business
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
The Killer Inside Me
{{Metacaixa
L'orgia dei morti
{{Metacaixa
The Killer Inside Me
{{dialort | dial=Miranduléś}}