cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schegge di paura
{{Film }}
{{CITAZIONE|In tribunàł, a n è mia impurtànt avēr tòrt o ragiòṅ. 'L è impurtànt vìnsar. A tut i cóst.|Tagline dal film}}
Schegge di paura (Scaj 'd paùra) 'l è 'n thriller giudisiàri dal 1996 ad Gregory Hoblit trat da 'l rumànś śal “Primal Fear” ad William Diehl.
Par cla pelìcula chè, ch'l'è stada bòna 'd far sù da piò ad sènt-dū migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda trénta, Edward Norton 'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar cuma atōr minga prutagunìsta.
Sunt
A séguit dal masamènt d'l arcivéscuv ad Chicago Richard Rushman (Stanley Anderson), 'l avucàt penalìsta Martin Vail (Richard Gere) al decìd ad difénd'r a gràtis al chirichét ad daśnóṿ an Aaron Stampler (Edward Norton), bcâ da la pulisìa tut spòrc ad sànguv in dal méntar ch'al scapàva via da la cà dal religióś. A prucès al s cata cónt'r al prucuradōr distretuàł John Shaughnessy (John Mahoney), amìg ad Rushman e insaplâ in questiòṅ ad speculasiòṅ edilìsia, e 'l pùblic ministēr Janet Venable (Laura Linney), una ch'la gh'à abû in pasâ na relasiòṅ cun Martin e ch'la gh'à 'l brut visi dal fum. A far da giùdas a gh'è la Miriam Shoat (Alfre Woodard), na négra ch'a gh piàś dimóndi alvàr al gòmat e che dònca a n gh'è minga tant da star alégar.
Cal spurcaciòṅ d'l arcivéscuv al custrinśìva Aaron a gusàr la sò muróśa Linda (Azalea Davila) davànti a lò insém a 'n àtar ragàs ciamâ Alex (Jon Seda) méntar lò al tiràva śò incòśa. Par la psicòluga numinàda da 'l tribunàł Molly Arrington (Frances McDormand) al ragàs al gh'à dū persunalità difarènti, qvéla dal ragàs tìmid ch'al tartàja in dal dascórar e qvéla 'd un brut grintèṅ pîṅ 'd arlìa ciamâ Roy ch'al salta fóra quànd chi lò al s sènt in perìcul. Martin al próa a druàr cla carta chè par far asòlv'r al sò cliènt.
Culegamènt estéran
}}
Girl at Sewing Machine
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Girl at Sewing Machine ("Ragàsa ala màchina da cuśìr" in carpśàn, Ragazza alla macchina da cucire in itagliàṅ) 'l è 'n òli su tela 'd Edward Hopper, piturê in dal 1921 e che in cal mèinter chè al s cata in dal Museo Thyssen-Bornemisza ed Madrid.
La pitùra la figùra na sgnurèina coi cavî lung e 'n pò in cherna drē a cuśìr a màchina davànti a na fnestra iluminèda ind un dè 'd sōl. Lē, sòt'ala fnestra cun un vistî bianc lung, la cuśìs in sìm'a dla stófa cèra, màinter che 'l rest edla staṅsa 'l è più scûr, coi mùr ed un culōr tèra e 'l comò 'd lègn maròun.
Colegamèint estèren
}}
Nasiunêla d baloun dla Padagna
Fundê da spurtif e pasiunê dal baloun, la vaul rapraxantêr al teritôri padan furmê de’j ôt regioun dl'Êita Itaja.
827 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 827, mo invéci 'l an 827, 't ê da 'ndèr chè) 'L 827 (otseintveintsèt, ottocentoventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 826 (otseintveintsē) e 'l vin prìma edl 828 (otseintveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintveintsetéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 827 'l è 'l 144śim nùmer prim, gnend dop edl 823 e prìma edl 829: ... 809, 811, 821, 823, 827, 829, 839, 853, 857, 859, 863, 877, 881, 883 ...
Colegamèint estèren
}}
443
Al 443 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Lauren Davis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Lauren Davis (Gates Mills, 9 'd Utóbar dal 1993) l'è na tenìsta americàna, prufesiunìsta da 'l Śnar dal 2011. L'è élta 157 cm e la péśa 55 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
La stà a Boca Raton (Flòrida). Sò pàdar 'l è 'n cardiòlug, sò màdar n'infarméra. La gh'à 'n caṅ ch'al s ciàma Pierre.
1786 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1786, mo invéci 'l an 1786, 't ê da 'ndèr chè) Al 1786 (milsetseintutantasē, millesettecentottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1785 (milsetseintutantasìnc) e 'l vin prìma dal 1787 (milsetseintutantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintutantaseéśim post.
Lauren Davis
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar ssanta-tri dal mónd 'l 8 'd Avrìl dal 2013 e l'à vins sèt tìtui ITF, dū di quài cóntar la Madison Keys e l'Ajla Tomljanović.
1786 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Lauren Davis
Caréra
La tenìsta d'l Ohio la taca a śugàr in dal sircùit ITF in dal 2009. In dal 2010 la śóga 'l qualificasiòṅ p'r al Premier Mandatory ad Miami purtànd via al prim sét a la Pauline Parmentier par pò ciapàr un dópi 0-6. In Śugn la śóga la sò prima finàl ITF ma la la pèrd. In Utóbar però la in vins dū ad fila, òṅ da déś-mila e òṅ da vintsìnc-mila a Bayamón, chè baténd l'Ajla Tomljanović, la Sloane Stephens e la Madison Keys.
In dal 2011 la tōś part da nùmar 443 dal mónd a gl'Australian Open par via dna carta salvàdga ma la pèrd subìt da la padròna ad cà, la nùmar siē Samantha Stosur, par 1-6 1-6. In Istâ la s mét in bisàca àtar dū ITF da déś-mila dòlar par pò pèrdar a 'l prim tùran di US Open, atra carta salvàdga, da l'Angelique Kerber par 6-7 3-6.
In dal 2012 la mùcia sù di punt cun quàtar ITF ad fila in dua la in vins òṅ e faghénd finàl, semifinàl e quàrt in chi àtar. A Memphis e a Indian Wells i gh daṅ da gl'atri carti salvàdghi e lè la pèrd subìt da la Varvara Lepchenko par 5-7 3-6 ma pò l'è bòna ad bàtar la Petra Martić 6-2 7-6 prima ad cédar a la Nadia Petrova par 3-6 2-6. In Avrìl, in d'l ITF ad Dothan, la pèrd in semifinàl da la Camila Giorgi par 5-7 5-7 ma pò la la bat in qvél 'd Indian Harbour Beach prima ad lasàr strada in semifinàl a la Maria Sanchez. In Frància la pasa 'l qualificasiòṅ a Straśbûrg (2-6 6-3 6-4 a la Mandy Minella) e a 'l Roland Garros (1-6 6-4 6-2 a la Julia Cohen). In Alsàzia la pèrd subìt da la Johanna Larsson par 6-3 6-7 6-7 mént'r a Parì la sćiànca la Mona Barthel par 6-1 6-1 prima 'd alvàr la bandéra biànca cun la Christina McHale par 1-6 3-6. In Setémbar, baténd la Yanina Wickmayer, la riva par la prima vòlta in di quàrt 'd un turnèo WTA a Quebec City ma lè la pèrd 4-6 2-6 da la Lucie Hradecká. La finìs 'l an cun dū finàli ITF, la prima pardùda cun la Maria Sanchez, la secónda vinsa cun la Shelby Rogers, e cun na puśisiòṅ in dal primi sènt.
1321
Al 1321 (MCCCXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Lauren Davis
Caréra
In dal 2013 la Davis la riva in di quàrt a Hobart pasànd p'r al qualificasiòṅ e la cumbàt dimóndi cun la Sloane Stephens prima ad cédar sèg par 3-6 6-4 5-7. In Favràr la s mét in bisàca un tìtul ITF da sènt-mila dòlar cóntar l'Ajla Tomljanović e pò la taca la stagiòṅ americàna WTA. A Memphis la pèrd a 'l secónd tùran da la Magdaléna Rybáriková par 6-7 2-6, incóra pèś a Indian Wells in dua la ciàpa la paga subìt da la Simona Halep par 2-6 0-6. A Miami la fà al sò ingrès in dal tablòṅ prinsipàl cuma pardènta furtunàda e cun un bye in bisàca. Dòp avér batû la carta salvàdga Madison Keys par 6-1 5-7 7-6 però la céd a l'Alizé Cornet in tri sét. Durànt 'l incóntar cun la francéśa la patìs 'l atàc dna béga in dal cûl ch'la gh fà dimóndi mâł. A Monterrey la riva in di quàrt pardénd da l'Anastasija Pavljučenkova che pò la vins'rà 'l turnèo mesicàṅ. In sla tèra batùda e in sl'èrba la mùcia sù sōl di prim e di secónd tùran. A Turònt la pasa 'l qualificasiòṅ baténd la Svetlana Kuznecova par 5-7 6-4 6-4. La Lauren la la cata pò incóra anc a 'l prim tùran cuma pardènta furtunàda e la la bat incóra in tri sét par 3-6 7-5 7-5 ma pò a 'l secónd tùran la ciàpa la paga da la Marion Bartoli, frésca vinsidōra ad Wimbledon, par 0-6 3-6. A Cincinnati, US Open e a Quebec City la fà secónd tùran (6-4 1-6 1-6 da la Na Li), prim tùran (asfaltàda par 0-6 0-6 da la Carla Suárez Navarro) e quàrt (2-6 4-6 da la Lucie Šafářová). La Navarro la la bat anc a Pechîn par 6-4 6-2 dòp che l'americàna l'iva mandâ a cà la Mona Barthel par 6-0 5-7 6-4. La Davis la finìs 'l an a 'l 72śum pòst.
Nòti
}}
251 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 251, mo invéci 'l an 251 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 251 (duśeintsinquantùn, duecentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 250 (duśeintsinquànta) e 'l vin prìma dal 252 (duśeintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintsinquantunéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 251 'l è 'l 54śim nùmer prim, gnend dop dal 241 e prìma dal 257: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113, 127, 131, 137, 139, 149, 151, 157, 163, 167, 173, 179, 181, 191, 193, 197, 199, 211, 223, 227, 229, 233, 239, 241, 251, 257, 263, 269, 271...
Colegamèint estèren
}}
Inviati molto speciali
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L amōr al n è mai stâ acsè periculóś!|Tagline dal film}}
Inviati molto speciali (Inviâ dimóndi speciài) 'l è 'n śal rumàntic americàṅ dal 1994 ad Charles Shyer cun prutagunìsta Nick Nolte e la Julia Roberts ch'in dal set i gh'aṅ abû di prubléma a giràr insém.
La pelìcula l'è stada bòna 'd far sù dagnóra ssanta-dū migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad quarànta-sinc. In dal film a s sènt al braṅ ad Lenny Kravitz Are You Gonna Go My Way.
Sunt
Parsuàś ch'a s sia tratâ 'd 'n atintâ par far fóra 'n insgnànt ch'al viaśàva lè insìma, i decìdan 'd andàr-'g a fónd, prima divìś e pò insém. I rìv'n a la Chess Chemical, n'indùstria di fàrmag ch'l'à brevetâ 'n urmòṅ ciamâ LDF ch'l è bòṅ ad far crésar méj 'l vachi ma ch'al fà vgnir anc al càncar.
Nòti
}}
1322
Al 1322 (MCCCXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
22 ed lói
Al  l'è al 203śum dè dal calendàri gregoriàn (204śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 162 dè a la fin dl'an.
442
Al 442 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mérida (Venesüela)
Mérida (al sò num cumplët a l'è Santiago de los Caballeros de Mérida) a l'è una sitä dal Venesüela capitäla dal Stät umònim.
Alàgna
Alàgna (Alagna in itagliàṅ e Lagna in dal dialèt pavéś), dìt anca Alagna Lomellina, 'l è 'n cumùṅ itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 904 abitànt, cun na superfìsi ed 8,6 km² e na densitê 'd 105 ab./km².
'L è atēś ai cumùṅ ed Dorno, Garlasco, Tromello, Valeggio.
13 ed lói
Al  l'è al 194śum dè dal calendàri gregoriàn (195śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 171 dè a la fin dl'an.
The Addiction - Vampiri a New York
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al scûr 'l è la luś lōr.|Tagline dal film}}
The Addiction - Vampiri a New York (La dipendénsa - Vampîr a New York) 'l è 'n film ad scarésa dal 1995 'd Abel Ferrara scrit par Nicholas St. John e girâ in biànc e négar.
La pelìcula l'è stada numinàda par 'l “Ōrs 'd Òr” a 'l 45śum Fèstival 'd Berlîṅ e 'l à vins al prèmi dla crìtica a 'l Mystfest dal 1995.
Sunt
La Kathleen Conklin (Lili Taylor) l'è na studènta śōvna 'd filuśufìa 'd New York. Andànd a pascàr 'l urìgin dal mâł, la s davśìna a 'n grup ad ciùcia-sànguv e trasfurmàda anc lē in na vampîra dòp èsar stada murśgàda in un vìcul par la Casanova (Annabella Sciorra).
La Kathleen la s sènt trasfurmàda 'd dèntar, la próa anc a drugàr-as par star méj, pò però la gh'à biśógn ad sangṿ e la bév qvél 'd un sò insgnànt universitàri (Paul Calderon). 'L è sōl 'l inìsi, la ragàsa la cuntìnua anc cun dla gint pascàda in gir a caś, pò l'incróśa 'n àtar vampîr, Peina (Christopher Walken), ch'al gh diś ch'al gh la cava a cuntrulàr-as cun la meditasiòṅ e c'n al dśûn.
La Kathleen la próa a tgnir adrē a i sò insegnamènt e cunsìli e la gh la cava a finìr i sò studi. Quànd però l'urganìśa na fèsta 'd làurea ciamànd i sò vèć amìg, la pèrd al cuntròl faghénd un masèl.
Culegamènt estéran
}}
Sotto shock
{{Metacaixa
1007 (nùmer)
{{Metacaixa
Sotto shock
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1007 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1007, mo invéci 'l an 1007, 't ê da 'ndèr chè) Al 1007 (milesèt, millesette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1006 (milesē) e 'l vin prìma dal 1008 (mileòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesètim post.
Colegamèint estèren
}}
Sotto shock
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al masadōr patintâ Horace Pinker 'l è stâ giustisiâ ma pò al s è incasâ 'd brut.|Tagline dal film}}
Sotto shock (Sóta shock) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1989 ad Wes Craven ch'al 'l à anc scrit. Custâ sinc migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sédas.
Al baterìsta Eric Singer (Kiss, Black Sabbath, Alice Cooper, The Cult fra i àtar) al fà chè 'n camèo cuma mémbar dla banda in dal talk show.
Sunt
Un masadōr seriàł 'l è drē a stramnàr al terōr a Los Angeles e dintóran. La pulisìa la créd ch'al sasèṅ al sia 'n sòp ch'al giùsta i televiśōr, un tisi ciamâ Horace Pinker (Mitch Pileggi). Quànd al tenènt Don Parker (Michael Murphy) 'l è davśèṅ a incastràr-al, lò al gh masa la mujér e anc sò fiōla. In na quàlc manéra al fiōl adutìṿ dal pulisiòt, Jonathan (Peter Berg), al gh la cava a stablìr un cuntàt cun Horace durànt i sò insùni e al cata acsè al negòsi in dua 'l sasèṅ al s lóga. Chi lò al próa a far-'g-la pagàr dand adòs a la sò muróśa, l’Allison (Camille Cooper), ma invéci i al ciàp'n in tèmp mandànd-'l in parśòṅ e cundanànd-'l a mòrt par mèś dla scrana lètrica.
Prima 'd murìr Pinker al cunfèsa a Jonathan 'd èsar sò pàdar pò a partìs la scòsa ch'la gh bruśa 'l sarvèl. Ma Horace al n mōr mia dabòṅ parchè al dvènta 'n èsar 'd energìa ch'al pōl cuntinuàr acsè a masàr. Farmàr-'l adès a s fà dimóndi dûra.
Culòna sunóra
Al pès No More Mr. Nice Guy, cantâ par Dave Mustaine, 'l è na cover 'd Alice Cooper méntar Sword And Stone 'l è stâ scrit par Paul Stanley e Bruce Kulick di Kiss insém a Desmond Child durànt la sesiòṅ dal disc Crazy Nights dal 1987 ma mai publicâ.
Culegamènt estéran
}}
Sistamma operatîv
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Un sistamma operatîv l'è al cunpunänt software d'un calculadåur (zarvlån) che l'è al respunsâbil dla gestiån e la cordinaziån däli ativitè e dla divisiån däl risåurs dal calculadåur. Al sistamma operatîv al fa da host pr'i prugrâm dal calculadåur, donca l'a da stèri drî ai detâj däli operaziån dl hardware.
Squèsi tott i calculadûr, cme äl tavlàtt, i conpiuter ed cà, i superconpiter e anca i consoll pió nôv, i drôven un sistamma operatîv.
Socuànt sistamm operatîv
}}
Charleston
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Charleston l'è na sità di Stat Unî ad 124.632 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carulìna dal Sud, in dal cuntèi ad Charleston e ad Berkeley.
La gh'à na superfìsi ad 405,5 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Joseph Riley, Jr.. Una dal sò sità śmèli 'l è Spulēt in Ùmbria.
In dla sità in Avrìl a s śōga tut i an da 'l 1978 al turnèo WTA p'r al fémni ciamâ Family Circle Cup cun i camp in tèra vérda.
Culegamènt estéran
}}
Through the Looking Glass
{{CITAZIONE2|Southern trees bear strange fruit, blood on the leaves and blood at the root, black bodies swinging in the southern breeze, strange fruit hanging from the poplar trees. Pastoral scene of the gallant south, the bulging eyes and the twisted mouth, scent of magnolias, sweet and fresh, then the sudden smell of burning flesh. Here is fruit for the crows to pluck, for the rain to gather, for the wind to suck, for the sun to rot, for the trees to drop, here is a strange and bitter crop.|Gl'àrbui dal Sud i daṅ un frut strâṅ, sànguv su 'l fój e sànguv a 'l raìś, di còrp négar impicâ i śdóndlan a l'ariéta dal Sud, un frut strâṅ al pénd da 'l piòpi. Na séna 'd campàggna dal Sud valuróś, òć ad fóra e bóchi prilàdi, parfùm ad magnògli, dōls e frésc, pò a 'l impruvìś udōr ad carna bruśàda. Ca'l chè 'l frut ch'i córuv i sćiancaràṅ via, che la piōva la catarà sù, ch'al vènt al purtarà via, ch'al sōl al farà marsìr, che gl'àlbar i lasaràṅ cascàr śò, ca'l chè 'n racòlt strâṅ e amâr.|Strange Fruit, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Through the Looking Glass (Ad travèrs da 'l spèć) 'l è 'l utàṿ àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees, vgnû fóra in dal Mars dal 1987.
Maury Povich
{{metacaixa
Through the Looking Glass
A s trata 'd un disc ad cover 'd artìsta ch'i aṅ sèmpar dâ ispirasiòṅ a i Banshees cuma Iggy Pop, John Cale o i Roxy Music. Dènt'r a gh'è anc e 'n umàǵ a 'l film Il libro della giungla ad Walt Dinsey cun la canta Trust In Me dal sarpènt Kaa e 'n pès dal tut difarènt da 'l stîl dal grup, la canta Strange Fruit dla Billie Holiday, canta sìmbul di an Quarànta druàda cuma prutèsta p'r i dirìt sivìi, ch'la pâr piutòst un braṅ da becamòrt.
Maury Povich
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Through the Looking Glass
'L àlbum, ch'l è rivâ a 'l 15śum pòst dal clasìfichi britànichi, al pōl cuntàr su i sìngui This Wheel's on Fire (publicâ al 9 ad Śnar dal 1987) e The Passenger (publicâ al 20 ad Mars dal 1987) ch'in séguit in Itàglia 'l è dvintâ la sìggla dla traśmisiòṅ ad Daria Bignardi Tempi Moderni in sl'Italia 1.
San Damiàn ad Molokai
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Through the Looking Glass
Braṅ
In dal 2014 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun quàtar pès śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
441
Al 441 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pôrta Sân Mêrch
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Pôrta Sân Mêrch (Porta San Marco in italiân) l'ēra óna dal pôrti ed sucōrs dal mûri ed Rèz, che cumbînen cun al percōrs di viêl ed la circuvalasiòun 'd adès.
Stôria
L'ēra tra Pôrta Sânta Crōş (Rèz) e Pôrta Sân Pēder, in dóv' adès Via Dante Alighiêri l' incrōşa Viale Piave. L' é stêda l'ûltma pôrta a èser avêrta, la vîn tirêda só ind al 1314, d' ed ché a partîva la Strata Vetus, incō Via Veneri, ch' la purtêva a Rezōl. Al nòm al deşvîn da la cēşa ed Sân Mêrch ch' l' ēra di canônich dal S.S. Salvadōr, ch' l'ēra in dóv' adès a gh' é la Questûra e la caşêrma ed la Pulisía de Stêt. Ind al 1400, per quistiòun ed sicurèsa, ind la Pôrta a 'gh vîn fât 'na tòra. Ind al 1500, quând a s' é tirê só i bastiòun, la tòra la vîn suplîda e d' ed sōver a 'gh vîn fât 'na piatafōrma ed difèişa. Ind al 1850 al dóca Francesco V d' Este, per spavintêr j arşân, in cól pôst lé al fa tirêr só la furtèsa ed Sân Ferdinând (sèimper in dóv' adès a gh'é la Questûra), butêda zò ind al 1871 a spèişi dal Cmûn ed Rèz.
Vōş coleghêdi
}}
Schìs
{{Metacaixa
San Damiàn ad Molokai
Damiàn ad Molokai, (Tremelo, Bélgiu, 3 da znär 1840 - Molokai, USA, 15 d'avrìl 1889) l'è stä un prèt misiunäri in d' Hawäii.
Schìs
Al schìs 'l è na próva butèda śò in sìm'ala chèrta, col lapis, cun la pèna o 'n quêl 'd èter, 'd un disègn, ed na stàtva o 'd un quêl ed viśîv ch'a s è drē a pinsèr.
San Damiàn ad Molokai
L'ha laurä tüta la vita cui malä ad lèbra e i pòvar.
Schìs
Noti e referèinsi
}}
San Damiàn ad Molokai
L'é stä fä sànt da papa Benedètt XVI in dal 2009.
Ligamm ad föra
}}
Maury Povich
Maurice Richard Povich, cgnusû méj cuma Maury Povich (Washington, 17 ad Śnar dal 1939) 'l è 'n preśentadōr americàṅ, famóś p'r ès'r al padròṅ 'd cà dal talk show dal gènar rusc Maury in ónda da 'l 1991.
Povich al s è laureâ in dal 1962 a l'Università dla Pennsylvania. La sò famìja, ebrèja, l'è uriginària dla Lituàgna.
Àtar prugèt
}}
Sânta Crōṣ (Rèz)
Sânta Crōş (Santa Croce in italiân) a Rèz l’é un quartêr pôst a mezanôt dal cèinter stôrich e al ciâpa al nòm da óna dal quâter pôrti dal mûri ed la sitê, Pôrta Sânta Crōş ch’ l’é 'd cò ed via Ròma. La zôna l’à pêrs al carâter campagnôl da l’inèsi dal XX sècol, quând în stêdi fundêdi al j Uficîni Regiâni e al Campovōlo (aeropôrt). Da alōra al quartēr l’à cgnusû un şvilóp sitadèin a carâter operâi. Al fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.7)
Arancia meccanica
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Gl'aventùri 'd un śōvan ch'al gh'à interès specialmènt p'r al stùpar, la viulénsa a róta 'd còl e Beethoven.|Tagline dal film}}
Arancia meccanica (Purtugàl mecànig) 'l è 'n film dramàtic ingléś dal 1971 ad Stanley Kubrick trat da 'l rumànś „Purtugàl a arlój“ 'd Anthony Burgess dal 1962. 'L è stâ preśentâ a la 31śma móstra dal cìnema ad Venèsia e 'l è stâ numinâ par vìnsar quàtar Prèmi Òscar (film, regìa, senegiadùra minga uriginàla e muntàǵ).
Custâ dū migliòṅ e dū ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà da piò ad vint-siē in di sōi Stat Unî.
Sunt
Alexander DeLarge (Malcolm McDowell) 'l è 'n śōv'n ingléś fiōl dna famìja 'd uperàj ch'l è minga tant nurmàł e ch'al scólta sèmpar la mùśica ad Ludwig van Beethoven. 'L è a cap dla banda 'd criminài di „Drûg“ ch'la s divertìs a rubàr, a dar śò a la gint sénsa mutìṿ e a far dal sès ad cuntìnuv. I sò cumpâr i èṅ Pete (Michael Tarn), Dim (Warren Clarke), e Georgie (James Marcus).
C'n al pasàr dal tèmp, dòp ch'i aṅ dâ adòs a 'l scritōr Frank Alexander (Patrick Magee) e viulentâ la mujér (Adrienne Corri), chi lōr i sa stùfan 'd Alex ch'al vōl sèmpar cmandàr lò e i faṅ in manéra ch'al végna arestâ par la pulisìa. Mis in parśòṅ, al śōvan al gh'à da far i cònt cun dla gint catìva cuma lò o anc da piò. Quànd al sènt ch'al guèr'n al gh'à intensiòṅ ad pruàr sèg na cura nóva, ciamàda la Cura Luduvìc, lò al diś ad sè par psēr èsar mandâ lìbar prima.
Culegamènt estéran
}}
1445 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1445 (milequaterśeintquaràntasìnc, millequattrocentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1444 (milequaterśeintquaràntaquater) e 'l vin prìma dal 1446 (milequaterśeintquaràntasē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintquaràntasìncéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1445 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 5 col 289: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Luc Merenda
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luc Charles Olivier Merenda, cgnusû méj c'n al nóm scurtâ ad Luc Merenda (Nogent-le-Roi, 3 ad Setémbar dal 1943), 'l è 'n atōr e èx mudèl francéś cun di urìgini itagliàni, famóś specialmènt p'r i sò film dal gènar pulisiutésc di an Stanta.
Biugrafìa
Dòp avér pasâ da pìcul soquànt an in Maròc, Luc al và a vìv'r a tréd'ś an a Parì in du al s pasiòna a i sport ad cumbatimènt cuma la boxe. A vint-quàt'r an al spatìna a New York par pruàr a sfundàr in dal mónd dal spetàcul e par campàr al s inśégna a lavàr śò i piàt. In di Stat Unî al taca na caréra da mudèl.
In dal 1971, durànt na vacànsa a Róma, Merenda al taca a giràr dimóndi film cuma Inchiesta su un delitto della polizia ad Marcel Carné, Sole rosso ad Terence Young e I corpi presentano tracce di violenza carnale e Milano trema - La polizia vuole giustizia par Sergio Martino.
In dal 1986 Neri Parenti 'l al sarnìs p'r al sò Superfantozzi méntar Eli Roth 'l al ciàma in dal 2007 p'r al sò film ad scarésa dal gènar „masèl“ Hostel: Part II.
Tara Buckman
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra l'à recitâ in soquànt telefìlm cuma Il tempo della nostra vita, Il tenente Kojak, Baretta, Cuore e batticuore e Chips e a 'l cìnema in film cuma Rollercoaster il grande brivido, Natale di sangue e Non aprite quella porta 3.
23 ed lói
Al  l'è al 204śum dè dal calendàri gregoriàn (205śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 161 dè a la fin dl'an.
Assassinio sul Nilo
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L ùnic quèl ch'a pōl vgnir dòp “Masamènt” 'l è “Mòrt”.|Tagline dal film}}
Assassinio sul Nilo (Masamènt in sal Nîl) 'l è 'n śal ingléś dal 1978 ad John Guillermin trat da 'l rumànś umònim dal 1937 dl'Agatha Christie. Cl'òpra chè l'à vins al Prèmi Òscar p'r i custùm e l'à fat sù da piò ad quatórdas migliòṅ ad dòlar in di sōi Stat Unî.
Sunt
La śōvna, bèla e rica Linnet Ridgeway (Lois Chiles) la spóśa dòp pôc tèmp ad fidansamènt al sò muróś buletàri Simon Doyle (Simon MacCorkindale) che prima 'd lē al stava cun la sò amìga dal cōr, la Jacqueline De Bellefort (Mia Farrow). Chi lē adès la n s dà minga paś e la gh tîṅ adrē durànt al viàś ad nòsi in Egìt par ruinàr-ag la fèsta. In sal batèl Karnak ch'al nàviga p'r al Nîl p'r un gir turìstic p'r al Necròpuli ad Giza, par la Sfinś e p'r i tèmpi 'd Abu Simbel e ad Karnak, i gh'èṅ anc:
Na sira la Jacqueline, dòp na litgàda ad geluśìa, la tira fóra da la burséta na pistòla e la spara a Simon ciapànd-'l in dla gamba. La miss Bowers la gh dà la śdòrmia dòp avér-la purtàda in dla sò cabìna mént'r al dutōr Bessner al juta Simon. Purtròp in cal sapèl lè la pistòla, butàda par tèra da la Jacqueline, la sparìs. La matìna dòp la Linnet la vèṅ catàda mòrta in dal sò lèt, cupàda c'n un cōlp a 'l pōls dla tèsta.
Culegamènt estéran
}}
The Scream
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|It's quite plain to see that I'm playing with me, a photo-fit of loose ends, framed in 3-D seen thro' your x-ray eyes, a see-thro' scene, the image is no images, it's not what it seems.|'L è ciàr abàsta da capìr ch'a sòṅ drē a śugàr mèg, na foto da métar via, incurniśàda in 3-D vdùda druànd i tò òć a raǵ X, na séna trasparènta, la figùra la n s fà minga védar, a n è briśa cum a pâr.|Mirage, 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Scream 'l è 'l prim àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees. 'L è stâ publicâ al 13 ad Nuvémbar dal 1978, dòp al sucès dal sìngul Hong Kong Garden che però al n fà minga part ad cal lavōr chè, rivànd pò a 'l 12śum pòst dal clasìfichi britànichi.
Braṅ
Al 3 'd Utóbar dal 2005 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun un disc bonus śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
Teàtar Storchi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al teàtar Storchi 'l è 'n teàt'r ad Mòdna. Al s cata in Larg Garibàldi 15, subìt fóra da 'l sèntar stòric p'r andàr a Bulógna, darènt a la Funtàna di dū fiùm.
Edward Hopper
{{Metacaixa
The Devil Put Dinosaurs Here
{{Metacaixa
Teàtar Storchi
'L è stâ inaugurâ al 24 ad Mars dal 1889 cun l'òpra Al dóni curióśi 'd Emilio Usiglio.
Stòria
In dla secónda mità dal XIX sécul, dòp che 'n inséndi 'l iva culpî al teàt'r Aliprandi in dal 1881 e che soquànti aréni pruviśòri i éran stadi tiràdi śò in cal méntar, Mòdna la n gh'iva piò di edifìsi da druàr par di spetàcui. A cal punt lè alóra 'l negusiànt Gaetano Storchi 'l iva decìś ad rigalàr a la sò sità 'n teàtar nóṿ, pagâ druànd i sò bèsi, su 'n prugèt d'l architét Vincenzo Maestri.
Al teàtar 'l è stâ fat in stîł grèc-rumàṅ su 'n sit lasâ lìbar dòp ch'a s éra tiràda śò la pòrta Bulógna (1882). 'L edifìsi al gh'à dū fasàdi, una su Larg Garibàldi a nòrd, qvéla prisipàla, e una su Viàł di Màrtir dla Libertà a òvest.
In dal 1981 al cumùn ad Mòdna 'l à tacâ a tgnir adrē a la gestiòṅ faghénd anc soquànt intervènt ad ristruturasiòṅ finî in dal 1986.
Da 'l 12 ad Mars dal 1990 al Teàtar Stòrchi 'l è gestî da 'l ERT Emìglia Rumàgna Teàtar Fundasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
1612 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1612, mo invéci 'l an 1612, 't ê da 'ndèr chè) Al 1612 (milseseintdòdeś, milleseicentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1611 (milseseintùndeś) e 'l vin prìma dal 1613 (milseseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintdodicéśim post.
The Devil Put Dinosaurs Here
{{CITAZIONE2|I'm as flawed as any man, look at me I'm smiling, drink me, eat me up, I am wise and you don't know, a cloud is my home, only some get in, got a 'maginary friend, the devil put dinosaurs here, Jesus don't like a queer, the devil put dinosaurs here, no problem with faith just fear.|A gh'ò di difèt cuma tut i óm, guàrd'um a sòṅ drē a rìdar, bév-um, magn'um pur, a gh'ò dal giudìsi e tè ta n al sà mia, na nuvla l'è la mè cà, sōl soquànt i pōl'n intràr, a gh'ò 'n amìg imaginàri, al diàvul 'l à mis i dinusàur chè, i fnòć i n piàśan minga a Gesù, al diàvul 'l à mis i dinusàur chè, gnanc un prubléma cun la fēd sōl paùra.|The Devil Put Dinosaurs Here, 2013|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
1612 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1612 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 806: Fatoriśasiòun:
Edward Hopper
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1612 (nùmer)
Èter progèt
}}
The Devil Put Dinosaurs Here
The Devil Put Dinosaurs Here 'l è 'l quìnt àlbum dal grup alternative metal di Alice in Chains, publicâ al 28 ad Maǵ dal 2013.
Al tìtul dal disc al fà riferimènt a la spiegasiòṅ dada da i cristiàṅ sfegatâ e radicài a 'l fat ch'i èṅ stâ catâ i òs ad dinusàur, un quèl ch'l andrév cónt'r a 'l scritùri parchè Dio 'l à fat prima 'l óm e minga cal bèsti lè. Par lōr a mét'r i òs di dinusàur in dla tèra 'l è stâ 'l Diàvul in parsòna, par cunfónd'r e infnuciàr i cristiàṅ, par far-i dubitàr dand crédit a la teurìa dl'evulusiòṅ.
P'r al chitarìsta Jerry Cantrell, al tìtul d'l àlbum al s riferìs a l'ipucriśìa a 'l intèran dla religiòṅ urganiśàda, cun dal «próvi ciàri e tóndi ch'al ròbi i n èṅ minga drē a funsiunàr in cal mumènt chè. A gh'ém da crésar cuma parsòni. Quànd 't inségn a 'l parsòni ch'èsar gay 'l è 'n pcâ murtàł quànd na bòna part ad chi al diś i viulènt'n i putèṅ, a gh'è 'n prubléma bèl grôs. A gh'è dū ròbi ch'ta n vrév mai tiràr fóra in dal discusiòṅ: la pulìtica e la religiòṅ. Ma, 'd un Dio, a pòs pinsàr ch'a in dascurarém p'r un bèl pôc».
Al disc 'l à fat al sò debùt in secónda puśisiòṅ in dla Billboard americàna, rivànd in di prim déś pòst anc in Nurvégia, Austràglia e Finlàndia.
Nòti
}}
Edward Hopper
Edward Hopper (Nyack, 22 'd lùj dal 1882 - New York, 15 ed mâǵ dal 1967), 'l è stê 'n pitōr americàṅ dal Novsèint.
Colegamèint estèren
}}
Albunéś
Albunéś (Albonese in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 574 abitànt, cun na superfìsi ed 4,33 km² e na densitê 'd 133 ab./km².
'L è atēś ai cumûn ed Borgolavezzaro (NO), Cilavegna, Mortara, Nicorvo, Parona.
Clemente Mastella
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Abòż}}
Mario Clemente Mastella (Cepalòṅ, 5 ad Favràr dal 1947), cgnusû méj cuma Clemente Mastella, 'l è 'n giurnalìsta e 'n pulìtig itagliàṅ, sìndig dal cumùṅ ad Benevènt.
'L è stâ 'n espunènt di partî Pupulàr p'r al Sud, Fòrsa Itàglia, Demucrasìa Cristiàna, Sèntar Cristiàṅ Demucràtic, Cristiàṅ Demucràtic par la Repùblica, Ugnòṅ Demucràtica par la Repùblica e UDEUR mént'r adès 'l è prònt par dar vita a 'n àtar muimènt ch'al staga da la banda dal sò bandi.
Nòti
}}
1559 (nùmer)
{{Metacaixa
Ramones
{{Metacaixa
1559 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1559, mo invéci 'l an 1559, 't ê da 'ndèr chè) Al 1559 (milsincseintsinquantanōv, millecinquecentocinquantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1558 (milsincseintsinquantòt) e 'l vin prìma dal 1560 (milsincseintessànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintsinquantnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Ramones
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|The moon is full, the air is still, all of a sudden I feel a chill, Victor is grinning, flesh rotting away, skeletons dance, I curse this day and on the night when the wolves cry out, listen close and you can hear me shout. I don't want to be buried in a pet cemetery, I don't want to live my life again.|La luna l'è pîna, l'ària l'è quiéta, tut 'd un cōlp a sènt un śgriśōr, Victor al s la rid, la carna la marsìs, i schèltar i bàlan, a maladìg cal dè chè, e in dla nòt quànd i lóv i bàjan, scólta bèṅ e 't purà sintìr-um sigàr. A n vój minga èsar saplî in un simitèri p'r al bèsti, a n vój briśa viv'r incóra la mè vita.|Pet Semetary, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Ramones i èṅ un grup punk gnujurchéś ch'al s è furmâ in dal 1974 e 'l à tirâ avànti in fiṅ a 'l 1996, rivànd a tgnir 2.263 cuncèrt in gir p'r al mónd e faghénd quatòrd'ś àlbum in tut. I sò mòt i éran Gabba Gabba Hey e ''Hey ho! Let's go!''.
Tri di sò mémbar (Joey, Johnny e Dee Dee) i sarésan pò mòrt śóvan in di déś an a gnir, i prim dū par càncar e c'l àtar par dròga.
Anc s'al grup al gh'à sèmp'r abû di sustenidōr, fra i artìsta e anc fra i crìtic in di an Dumìla, i n an mai vindû dimóndi a part la racòlta Ramones Mania ch'la gh l'à cavàda a ciapàr al disc 'd òr. La rivìsta Rolling Stone al i à mis a 'l 26śum pòst di sènt muśicìsta più brav ad sèmpar. Al 18 ad Mars dal 2002 i Ramones i aṅ catâ un pòst fra quéi dla Rock and Roll Hall of Fame.
Culegamènt estéran
}}
Monica Seles
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Monica Seles (Monika Seleš in Sèrb-Cruàt, Mónika Szeles in ungheréś) l'è stada na tenìsta americàna, nada in Juguślàvia a Novi Sad, sità śmèla ad Mòdna, al 2 'd Dicémbar dal 1973. L'è dvintàda americàna in dal 1994 e da 'l 2007 l'è anc na sitadìna ungheréśa.
In dla sò caréra l'è stada la nùmar òṅ in dla clasìfica WTA par 178 stmani e l'à vins sinquànta-tri tìtui in singulàr, nóṿ ad quéi dal Grand Slam e siē in dal dòpi.
Biugrafìa
La Monica Seles la taca a śugàr a tènis a siē an e a nóṿ an la vins al sò prim turnéo. In dal 1985 la vins un turnéo a Miami e la vîṅ nutàda par 'l alenadōr Nick Bollettieri ch'al la cunvìns a stablìr-as in di Stat Unî insém a la sò famìja p'r iscrivàr-'s a la sò acadèmia 'd tènis a Bradenton, in Flòrida.
La Monica la dróa la rachéta sèmp'r a dū maṅ, anc s'l'è mansìna, e la gh la cava sèmpar a far andàr fòrt la bucìna da tut al bandi faghénd sèmpar di sîg quand la la culpìs.
1988-1992
La fà 'l sò debùt in dal sircùit in dal Mars dal 1988 in dal turnéo ad Boca Raton e la dvénta na prufesiunìsta al 13 ad Favràr dal 1989. In Maǵ la vins al sò prim tìtul WTA a Houston baténd in finàl la Chris Evert par 3-6 6-1 6-4. Al méś dòp la riva in semifinàl a 'l Roland Garros pardénd cóntar la nùmar òṅ dal mónd, la Steffi Graf. La finìs 'l an a 'l sèst pòst in clasìfica.
In dal 1990 la Seles la dvènta a 16 an e 6 méś, la più śóvna ad sèmpar a vìns'r al Roland Garros in finàl cóntar la Steffi Graf. A la fiṅ d'l an la vins anc al Virginia Slims Championships baténd l'argintìna Gabriela Sabatini in sinc set in dla finàla e la dvènta la nùmar 2 in clasìfica, vinsénd 9 turnéo in dla stagiòṅ.
In dal 1991 la sèrba la taca la stagiòṅ a la granda: la vins 'l Australian Open baténd la Jana Novotná e pò àtar dū tìtui in Mars (quand la dvénta la nùmar òṅ a 'l pòst dla Steffi Graf dòp quàt'r an) e in Avrìl. La vins incóra a Parì in finàl cóntar la spagnōla Arantxa Sánchez Vicario ma la salta Wimbledon p'r un prubléma fìśic e la Graf la gh tōś acsè 'l prim pòst. La Seles l'armàgn férma siē stmani par pò turnàr a śugàr a gl'US Open in du la bat la Martina Navrátilová e la tórna in sima a la clasìfica.
In dal 1992 la Monica la vins àtar déś tìtui WTA (tri dal Grand Slam, in Austràglia cóntar la Mary Joe Fernández, in Frància cóntar la Steffi Graf in tri sèt e in di Stat Unî cóntar la Arantxa Sánchez Vicario). La pèrd la finàl ad Wimbledon cóntar la Steffi Graf ma la vins a Tokyo, a Oakland e a 'l Virginia Slims Championships baténd la Martina Navrátilová cuma l'iva fat anc 'l an prima.
La taca bèṅ anc al 1993 vinsénd par la tèrsa vòlta in Austràglia (incóra cóntar la Steffi Graf) e a Chicago. Fiṅ lè, in dal perìud fra 'l Śnar 1991 e 'l Favràr 1993, la Monica Seles l'à vins vint-a-dū tìtui WTA andànd in finàl 33 vòlti su 34 turnéo disputâ vinsénd al 93% dal vòlti (159 gari vinsi e 12 pardùdi). In di turnéo dal Grand Slam la và incóra méj, cun 55 gari vinsi su 56.
1993-2003: agresiòṅ e ritóran
Al 30 'd Avrìl dal 1993 a sucéd un quèl mai vist: durànt al turnéo 'd Ambûrg, méntar la Seles l'è drē a punsàr sintàda durànt 'l incóntar cóntar la Magdalena Maleeva, la ciàpa na scurtlàda in dla schina par Günther Parche, un fan sfegatâ dla Steffi Graf. La Monica la patìs un shock tarménd in dla mènt e l'è custréta a lasàr al tènis par piò ad dū an, pardénd la sò puśisiòṅ ad nùmar òṅ.
Dòp al bandòṅ dla Seles, la Graf la tórna a èsar la nùmar òṅ e a vìnsar di turnéo dal Grand Slam a tut andàr.
La Monica Seles la tórna a śugàr sōl in d'l Agóst dal 1995 e la vins al Canadian Open ad Turònt méntar la pèrd la cumbatùda finàl di US Open par maṅ dla Steffi Graf. In dal 1996 la vins al sò ùltim tìtul dal Gran Slam, gl'Australian Open.
In di an sucesìṿ la vins incóra soquànt turnéo (Róma in dal 2000 baténd l'Amélie Mauresmo, par dir-'n una) e la sa stablìs fisa in dal primi déśi śugadóri in dla clasìfica WTA ma la n tórna piò a i livèi 'd prima, anc par via ad 'n infurtùni a 'l pē sinìstar.
La s ritìra definitivamènt a 34 an, dòp avér vins anc 3 vòlti la Federation Cup c'n i Stat Unî e na mdaja 'd brónś a gl'Ulimpiàdi ad Sydney in dal 2000, baténd la Jelena Dokić c'n al puntéǵ ad 6-1 6-4.
Finàli in di Gran Slam
}}
828 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 828, mo invéci 'l an 828, 't ê da 'ndèr chè) 'L 828 (otseintveintòt, ottocentoventotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 827 (otseintveintsèt) e 'l vin prìma edl 829 (otseintveintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintveintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1787 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1787, mo invéci 'l an 1787, 't ê da 'ndèr chè) Al 1787 (milesetseintutantasèt, millesettecentottantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1786 (milesetseintutantasē) e 'l vin prìma dal 1788 (milesetseintutantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintutantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
440
Al 440 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
1216 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1216, mo invéci 'l an 1216, 't ê da 'ndèr chè) Al 1216 (milduśeintsèdeś, milleduecentosedici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1215 (milduśeintquìndeś) e 'l vin prìma dal 1217 (milduśeintdersèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintsedicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Cherdadùra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La cherdadùra tradisiunèla
Prìma ch'a gnìs l'industrialiśasiòun, la cherdadùra la s fèva a màṅ cui cardàs, na còpia 'd spasèti piati ch'i deśgumbièven, da mèś ai só ciòld el fibri grèśi, petnènd-i.
14 ed lói
Al  l'è al 195śum dè dal calendàri gregoriàn (196śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 170 dè a la fin dl'an.
Cherdadùra
La cherdadùra industrièla
Cun l'invensiòun dal 1760 ed Lewis Paul dal machinàri per cardèr in manéra industriêl, al prosedimèint per 'rivèr ala produsiòun dal stupèin tèsil, premèsa p'r avér-'gh al filê, 'l è dvintè 'n avtomatìśem tùt pugê in sìm'a di rùl ch'i prìlen, e che tulènd ség la fibra, i la deśgumbìen, fènd-la girèr anca stremnèda da mèś a di piulèin, ch'i van da na finèsa piò urdinària in sù sù fin a dal finèsi superiōr, infin a la destacadùra di naster cardê e ala produsiòun di stupèin.
Colegamèint estèren
}}
1323
Al 1323 (MCCCXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
San Fiuran
San Fiuran (San Fiorano in Itagliàn) l'é un cumoin italian ad 1.795 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Immuni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Immuni l'è n'aplicasiòṅ mòbila a gràtis itagliàna, purtàda avànti da 'l Ministēr par la salùt, fata da la milanéśa Bending Spoons par tgnir adrē a la pandemìa dal COVID-19 dal 2020 in Itàglia e par jutàr al munituràǵ di caś tirànd śò i cuntàt di cuntagiâ. La App la gh'è in itagliàṅ mo anc in ingléś e in tedésc e la s pōl dascargàr da 'l 1 ad Śugn dal 2020.
Al fat ad druàr la app 'l è vuluntàri ma 'l è dimóndi ùtil par cumbàt'r al cuntâǵ. Immuni l'è fata par tgnir dimóndi in cònt la privacy dal parsòni e tut i dat memuriśâ in di telefunèṅ e in di server ministeriài i saràṅ scanślâ quànd la pandemìa la sarà finìda, in tut al manéri prima dal 31 ad Dicémbar dal 2020.
La app la funsióna nutànd da par lē, dasfrutànd un bluetooth alśēr, i telefunèṅ ch'i s èṅ davśinâ in dal raǵ 'd un métar a qvél d'l utènt. S'in séguit òṅ di cuntàt riśùltâ malâ al ségna 'd avēr ciapâ al SARS-CoV-2 a rivâ pò 'n mesàǵ a 'l utènt ch'al pōl acsè métar-'s in cuntàt c'n al sò dutōr par far un tampòṅ.
A 'l inìsi Immuni l'à fat muntàr al pulèmichi parchè la druàva dal figùri ch'i fàvan védar 'n óm ch'al lauràva a 'l computer méntar na dóna la tgniva adrē a 'l sò putèṅ inóltar chi lē la 'l cunàva darènt a la fnèstra cuma na màdar sénsa critèri. Soquànt pulìtig i s èṅ però rifiutâ ad dascargàr-la par la privacy e parchè la libertà la n è minga in véndida.
Nòti
}}
Al compâgno Don Camél (félm)
{{Metacaixa
{{dialortArz | dial=Arzân}}
{{FilmArz }}
Al compâgno Don Camél (Il compagno Don Camillo in italiân) l’é l'ûltem epiṣôdi ed la sèria ed félm dōve i prutagonésta în Don Camél e Pepòun, trât da i racûnt ed Giovannino Guareschi, e dirèt da Luigi Comencini.
Stòria
Al paèiṣ dal séndech Pepòun e Don Camél l’é imparentê, fra mél polèmichi, cun ‘na sitadèina rósa.Quând Pepòun e i cumpâgn a decèden ed fêr un viâz in Rósia, Don Camél al tèinta ed partîr sêgh.A gh’la chêva a partîr sōl cun la minâcia ed dîr a tót ed ‘na scapêda sentimentêla dal séndech.Don Camél a’s procûra di documèint fêls: al srà al Compâgno Tarocci, sōl Pepòun e j êter só cumpâgn a sân chi l'é in realtê, al giurnalésta ch’j a cumpâgna al sà gnînt ed la vèira identitê dal "Magnaprēt" Tarocci.In Rósia a spetêri a gh’é dal j ativitê de scâmbi culturêl: balèt, ôpra, gâra ed pèsca al sturiòun, fèsti. In cól peréiod Nikita_Khruščëv al vîn casê via e lōr a vînen bluchê. Ind l' albêregh a discóten e a stân in pèina:
"D'altronde capo, se ha liquidato Crushov, questo si butta subito coi Cinesi" "Bene, cala la Cortina di Ferro, come ai bei tempi!" "Sì, solo che adesso ci siamo dentro noi!".
A decéden acsé de scapêr, dôp èsres divîş al Lambrósch e al Grâna, i dòun ch’îven purtê in Rósia. Per furtûna, egh câten la rêva e i “compâgni Italiân” a cuntènven a èser tratê bèin.
Al Brósch, al gh’à un fradèl dispêrs in guèra mó ló a’s vergògna perché só fradèl l’ēra ‘na Camiṣa Nîgra, mèinter al Brósch l’é 'd fèida cumunésta. Al Brósch l’à prumés a la vècia mêdra ed piêr ‘na candèila insém a la tòmba dal fradèl môrt: al srà Don Camél a dêregh ‘na mân a catêr al pôst gióst. Mumèint mosiunânt dal félm.
Al prēt dal paèiṣ al stà lughê, perché al gh' à pavûra dal séndech dal paeşèin rós, cumunésta ed fèr: dèinter a la cēşa a gh’é stê més un granêr. Al srà incòra Don Camél a intervgnîr e a ublighêrel a cunfesêr la mêdra dal séndech e a batzêr i tânt fiō. Un gajêrd alenamèint ed bòcs, dêda da l' istès Don Camél, a 'gh permetrà ed fêr frûnt cun al ‘stèsi êrmi al manèsch séndech.
Al giurnalésta ch’al cumpâgna la trêga l’imbastés ‘na relasiòun cun la Nadia, bèla tradutōra rósa: l’ûltma sîra ed permanèinsa, l’intervèint dal sôlit Don Camél l’impedès che i dû a cunclóden cun l’andêr a lèt insèm. A srà prôpria sta mancânsa ed la conclusiòun che la cunvisrà al giurnalésta de smuntêr zò, a l’ ûltem mumèint, da l’aparèc che j arè purtê a cà in Itâlia per stêr cun la ragâsa, che dôp a la spuserà e al la purterà in Itâlia.
Per impidîr al séndech rós ed turnêr a cà dôp l’Ôpra (e rivêr adôs a Don Camél e al prēt rós mèint'r ēren a drê a fêr al fusiòun religōşi), Pepòun al sfîda al séndech rós a la “gâra ed la vodka”: Pepòun al vîns mó l’à 'dbû acsé tânt ch’ a’s sèint mêl e a dêv èser ciamê al dutōr rós ch’ égh dà dal pastéli e a 'gh fà firmêr ‘na dmânda ed ricôver. Pepòun l’à ciapê ‘na bâla trésta: al piânş perché al vôl mìa èser: lasciato solo a morire come un cane, lontano da casa mia l’ingògna per còst tót al bustèin dal pastèli. Al dé dôp a’s partés per turnêr in Itâlia mó Pepòun al vîn fermê dal dutōr: l’é rivêda l’ambulânsa pr’ al ricôver :
"Partito nuon vuole responsabilita'" "Ma io ora sto bene" "Qui dice che nuo ( égh sègna al fòi firmê da Pepòun), cuompagno Buottazzi, da questa parte prego!" E acsé Pepòun al vîn ricoverê.Mèinter l' ambulânsa la se şluntâna, Don Camél al tōş in gîr al funsionâri rós e cunvînt che chiló an cgnòsa mìa l'italiân, al dîş: ''Sì... E quando capisce, questo?!''; mó al funsionâri al rispònd: ''Sempre, reverendo! Ho sempre capito tutto quello che dicevi. Nostro servizio informazioni migliore di tutto il mondo: sapevamo chi eri da prima che tu partissi. Ma non abbiamo segreti, per nessuno. Dillo al Papa. Digli che da noi non si sta così male. Digli che venga a farci visita! Buon viaggio!'' Don Camél, armêş sèinsa parôli e spavintê, al scâpa ed cōrsa vêrs l'aparèc. Al gróp, sèinsa Pepòun e al giurnalésta, al tōrna in Itâlia.
Al félm al finés cun Don Camél e Pepòun (vistî da prēt) che vân vêrs l'aparèc... prôpria mèinter al giurnalésta e Nadia, apèina spuşê, a tōrnen da la Rósia, i dû zōven, mèinter a guêrden vêrs al pésti dóv' a gh'é j aparèc, armâgnen de stóch quând arcgnòsen i dû cumunésta vistî da prēt.
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Il compagno don Camillo (film) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Spudâć
{{Metacaixa
Al spudâć, spûd o scarâć o silâc (sputo in itagliàṅ) 'l è 'n sprìc ed salìa, con o sàinsa catâr, ch'a s tira o 's mòla fóra di laber.
Chè dal nostri bandi osidentèli, a n's gh'à minga da spudacèr, perchè 'l è 'n ghèrb vìst dimòndi mêl, ch'al sarèv sintî c'ma na dimostrasiòun dimòndi grósa 'd disprês. In di Paēś orientêl, invéci, al ghèrb 'l è vìst in manéra 'n pô diferàinta, e se anc per lōr 'l è 'n sègn ed disprês, mo però al servìs per scaramansìa, per tōr in gîr la sfurtùna, ch'la n's eśvinarèv brìśa ai quêl spudacê perchè dispresê.
Noti e referèinsi
}}
Rispòsta ala dmanda: Cuś ē-'l 'l iluminìśem?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}