cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cougar
In gènar l'è na paròla ch'la s riferìs a cal dóni fra i Quarànta e i Sinquànt' an anc se però i n èṅ minga tut 'd acòrd: par 'l ABC News la paròla "cougar" la figùra dal dóni ch'i vàn'n a lèt cun di óm ch'i gh'àṅ almànc nóṿ an manc mént'r al New York Times e Vogue i la dróan par descrìv'r al dóni ad sōvar di quarànta ch'i péscan rabìdi di masć fra i vint e i trénta da ciulàr-as. Par qvéi 'd La Repubblica p'r a n èsar minga cumpatìdi da la gint, al cougar i gh'aṅ 'd avér interès sōl p'r i óm ch'i gh'aṅ almànc la mità di sò an più sèt, secónd la fórmula:
in dua eM i èṅ i an di masć e eF i èṅ i an dla fémna cougar. Par far 'n eśèmpi quànd l'atōra Jennifer Aniston la s éra misa a quarànt'an c'n al cantànt John Mayer ad trént'òṅ, l'iva fat un quèl che la società la psiva anc cumpatìr-as parchè 40 divìś 2 più 7 a fà vint-sèt ch'l è più bas di an dal sò óm.
Foravìa la paròla la pōl andàr bèṅ in gènar anc par tut cal dóni ch'i s métan c'n un ragàs dimóndi più śōv'n ad lē : 'l è par qvést che soquànt star 'd Hollywood, cuma la Demi Moore durànt la sò stòria cun Ashton Kutcher, i èṅ stadi batśàdi cuma dal cougar. Àtri cougar famóśi in gir p'r al mónd i èṅ la Lory Del Santo, la Madonna, la Valeria Golino, la Corinne Clery, la Susan Sarandon, la Mariah Carey, la Jennifer Lopez, la Courteney Cox e la Giuliana De Sio.
Al presidènt francéś Emmanuel Macron al gh'à na mujér più vècia 'd lò 'd vint-quàt'r an, la sò èx mistra 'd létri a i tèmp dal lìceo Brigitte Trogneux, ch'i sò aversàri i aṅ batśâ cuma na “cougar ambisióśa”.
La psicòluga Chiara Simonelli l'à definî la cougar cuma la "cartìna ad turnasōl dla società ucidentàla e dla cundisiòṅ nóva dla fémna" in dua anc a cal dóni 'l è parmìs 'd avér di muróś dimóndi śōvan.
In tut al manéri un studi su vintadū-mila dóni ad quatórdas paéś fat da l'Università metrupulitàna ad Cardiff su la difarénsa in di an in dal còpi 'l à stabilî che quànd che lōr i vàn'n in sla réda internet a pascàr di incóntar, in gènar i vōlan catàr di óm più grand o grand cumpàgn a difarénsa di masć ch'i péscan dal dóni più śōvni.
Tgnénd adrē a na risérca dal 2017 'd un sit specialiśâ, in Itàglia al cougar più inśgórdi i èṅ al milanéśi ch'i gùs'n in mèdia duśènt vòlti 'l an méntar qvéli più malnéti ch'i n gh'aṅ vargóggna 'd gnint i èṅ qvéli dl'Emìglia-Rumàgna.
Nòti
}}
Famke Janssen
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Famke Beumer Janssen (Amstelveen, 5 ad Nuvémbar dal 1964, a s lèś [ˈfɑmkə ˈbøːmər ˈjɑnsə(n)] in Ulandéś) l'è n'atōra, regìsta e èx mudèla ulandéśa, famóśa p'r avēr fat la part dla Jean Grey in soquànt film di X-Men, persunàǵ di fumét dla Marvel Comics.
Àtar prugèt
}}
Vera Duševina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar trént'òṅ dal mónd al 4 ad Luj dal 2005 e l'à purtâ a cà un tìtul WTA e òṅ ad qvéi d'l ITF. In di turnèo dal Gran Slam l'è rivàda in di utàṿ in dal 2005 a gl'Australian Open.
In dópi l'à śugâ sèt finàli, sèmpar cun dal cumpàgni difarénti, ma l'à vins un tìtul sōl in dla prima ucaśiòṅ a Varsàvia insém a la Tetjana Perebyjnis. In dal 2005 l'è stada bòna ad rivàr in di quàrt a Wimbledon.
Caréra
La rusa la riva par la prima vòlta in na finàl 'd un turnèo WTA in dal Śugn dal 2005 in sl'èrba 'd Eastbourne ma la la pèrd par 5-7 0-6 cun la Kim Clijsters. Par dū vòlti in Istâ la riva a śugàr-'s al tìtul ad Stucólma, in dal 2007 e in dal 2008, ma la n gh la cava mai a purtàr-'l a cà, pardénd prima cun l'Agnieszka Radwańska 1-6 1-6 e pò anc cun la Caroline Wozniacki 0-6 2-6.
Finalmènt la pōl tiràr fóra al spumànt da 'l giàs e tiràr via al turàć al 2 'd Agóst dal 2009 quànd la bat in finàl la céca Lucie Hradecká par 6-0 6-1, vinsénd acsè al sò prim tìtul WTA.
481
Al 481 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Céśa 'd San Pusidóni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La céśa 'd San Pusidóni l'è la céśa dla parócchia 'd San Pusidóni in pruìnsa 'd Mòdna. La fà part dla diòceśi 'd Carp e la s cata in dla piàsa dal paiśèṅ dla basa. L'è stada tiràda sù da 'l 1764 a 'l 1794 su prugèt d'l arśàṅ Francesco Iori.
Stòria
A s dascór par la prima vòlta dna céśa a San Pusidóni in dal 962 su 'n ducumènt dal véscuv 'd Mantṿa Guglielmo. Anc in un scrit dal 993 dal véscuv ad Réś Teuzone a s fà a mènt a c'l edifìsi chè che pò 'l è stâ tirâ sù 'd nóṿ in dal 1221 mént'r al campanìl 'l è stâ fat fra 'l 1740 e 'l 1748.
Òpri d'arcuràr a 'l intéran d'l edifìsi i èṅ i quàtar cavdòṅ ch'a gh'è in dal bandi, un dipìnt dla Madóna in mèś a i sant Śamiàṅ e Ubàld e 'n ritràt dla Làura 'd Èst Pic.
1550 (nùmer)
{{Metacaixa
Céśa 'd San Pusidóni
Stòria
}}
1550 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Ulma
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ulma (Ulm in Tedésc, a s lèś [ˈʔʊlm], scólta'l chè) l'è na sità dla Germàgna ad sènt-vint-a-dumìla abitànt a 'l incìrca.
La s cata in dal bōrd dèstar dal stat federàl dal Baden-Württemberg su 'l fiùm Danùbi, a 'l cunfîṅ cun la Bavéra. 'L è fàcil ch'la ciàpa 'l nóm da na piànta ch'la crés dimóndi lè, 'l ólum (ulme in tedésc).
La fà part dal distrét dla Tubìnga e 'l sò sìndig 'l è Gunter Czisch dla CDU. La sò sità śmèla l'è Bratiślàva in Śluvàchia.
Da 'l punt ad vista artìstic a Ulma a gh'è la catedràla c'n al capanìl più élt dla Germàgna, al Münster, e la sò céśa l'è la secónda più granda dòp al Dòm ad Culògna.
La sà ecunumìa la tōś dimóndi da l'indùstria, specialmènt qvéla di fàrmag, dal mòti e dla letrònica.
Culegamènt estéran
}}
VII sécol
Al VII sécol al tōś i an ch'i partìsen col 601 infîn a 'l 700, tolt dàint'r anca lò.
480
Al 480 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Romeo + Giulietta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La stòria 'd amōr più granda ch'al mónd 'l àppia mai cgnusû.|Tagline dal film}}
Romeo + Giulietta (id.) 'l è 'n film dramàtic e rumàntic dal 1996 ad Baz Luhrmann trat da 'l drama teatràl ad William Shakespeare in na ciàṿ pòst-mudèrna.
Custâ quatórdas migliòṅ e mèś ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sentquarànta-sèt.
Sunt
In na sità dla Califòrgna, dū śōvan fiōi ad famìji 'd industriài ch'i n s cumpatìsan minga l'una cun cl'atra, Romeo Montecchi (Leonardo DiCaprio) e Giulietta Capuleti (Claire Danes), i tàcan na stòria 'd amōr. Chi lōr dū i vrésan spuśàr-as in segrét cun 'l ajùt ad frâ Lorenzo (Pete Postlethwaite) ch'al s mét in tèsta ad spéndar na paròla bòna par far la paś a i sò genitōr. Al dè dal matrimòni però Tebaldo (John Leguizamo), cuśèṅ dla Giulietta, al sfida a duèl Romeo e durànt la lòta al mijór amìg ad lì lò, Mercuzio (Harold Perrineau), al vèṅ frî a mòrt. Romeo, arliâ sèg ch'al n sà in du star, al gh cur adrē e 'l al masa.
Custrét a bandunàr la sità, Romeo al s lóga a Mantṿa e al fà in tèmp a pasàr giùst na nòt insém a la sò muróśa. Mèntar lò 'l è via, la ragàsa la vèṅ a savér ch'in dal gir ad tri dè la gh'à da tōr in marè Paride (Paul Rudd). Chi lē la dmanda ajùt a frâ Lorenzo ch'la gh dà un quèl da bévar ch'l è bòṅ ad far crédar che chi 'l à bvû al sia mòrt.
Culegamènt estéran
}}
1436 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1436 (milequaterśeinttrèintasē, millequattrocentotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1435 (milequaterśeinttrèintasìnc) e 'l vin prìma dal 1437 (milequaterśeinttrèintasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeinttrèintasēéśum post.
Èter progèt
}}
The Essential Alice in Chains
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You are so special, you have the talent to make me feel like dirt and you, you use your talent to dig me under and cover me with dirt, one who doesn't care is one who shouldn't be, I've tried to hide myself from what is wrong for me.|Tè at sē acsè speciàl, at gh'à dal talènt par far-um sintìr cuma s'a fus pólvra e tè, at druarà al tò talènt par saplìr-'m e quaciàr-'m ad tèra, òṅ ch'al n gh'interèsa gnint 'l è òṅ ch'al n pōl piò vìvar, a-j-ò tintâ 'd lugàr-um da qvél ch'l è śbaliâ par mè.|Dirt, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Essential Alice in Chains l'è na racòlta dal grup alternative metal di Alice in Chains, publicàda in dal Setémbar dal 2006.
CD 2
}}
Luiśiàna
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Luiśiàna (Louisiana in Ingléś, a s lèś /luːˌiːziˈænə/ o anc /ˌluːziˈænə/, scólta'l chè e chè) 'l è 'n stat dal sud di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1812. Al sò mòt 'l è „Union, Justice, Confidence“ (Ugnòṅ, Giustìsia, Fēd) mént'r al sò scutmàj ufisiàł 'l è „Pelican State“ (Al stat dal Pelicàṅ), uśèl sìmbul dal stat chè ch'al s cata anc in dal sò scûd.
Al sò nóm al 'l à invintâ 'l espluradōr francéś René Robert Cavelier de La Salle ch'al vliva rénd'r unōr a 'l rè 'd Frància Gigét XIV, ciamànd cla tèra lè la Tèra 'd Louis. Prima ch'gl'americàṅ i la cumprìs'n in dal 1803, la Luiśiàna l'éra na culògna francéśa ch'la rivàva in fiṅ a 'l Cànada.
La cunfìna a nòrd c'n al Arkànsas, a èst c'n al Missisìpi, a sud c'n al Gōlf dal Mèsic e a òvest c'n al Tèxas. La sò tèra la s è furmàda c'n i scart dal pasàǵ dal fiùm Missisìpi e l'è pîna 'd padói e dimóndi sit vérd, c'n in mèś anc dal piànti magna-carna, in du i gh vìvan dal bèsti salvàdghi cuma 'l Ìbis, al rani e i sturiòṅ. A gh'è sèmpar paùra ch'in dal sò teritòri i pòsan rivàr di siclòṅ e di uragàṅ trupiucài, in mèdia a gh 'n è vint-sèt a 'l an, specialmènt da Śnar a Mars.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su i frut ad mâr, cuma i gàmbar ch'i quàć'n al 90% a 'l incìrca dal marcâ mundiàł, cutòṅ, sòja, bóv, cana da sùcar, pui, óṿ, derivâ dal lat e riś. L'indùstria invèci la lavóra i prudót chìmig, al petròli e 'l carbòṅ. Al turìśum al và fòrt in dal sircundàri 'd New Orleans. Al tasi su 'l stipéndi dla gint i vànan da 'l 2% a 'l 6% màsim méntar 'l iva la s férma a 'l 4%. A far data da 'l Setémbar dal 2014, al sò tas ad diśucupasiòṅ 'l è dal 5,8%.
Culegamènt estéran
}}
L'ultimo inganno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tîṅ-at stric i tò amìg... e incóra più stric i tò bèsi.|Tagline dal film}}
L'ultimo inganno (’L ùlt'm ingàn) 'l è 'n film śal dramàtic americàṅ dal 1993 ad Christopher Coppola.
Custâ déś migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù daśdòt-mila a 'l incìrca.
Sunt
Joe Donan (Michael Biehn) 'l è 'n śōvan delinquènt ch'al lavóra insém a sò pàdar Mike (James Coburn) in soquànt tràfic muśnènt, cuma di gir ad dròga, ma specialmènt p'r infnuciàr chi àtar cun dal traplàdi strulgàdi bèṅ par fargàr-ag di bèsi. Durànt òṅ ad chi cōlp lè Joe al spara sénsa vlēr a sò pàdar cardénd che la pistòla la fus “a salve”. Àrdùt dimóndi mâł, Mike al fà sōl in tèmp a dir-ag ch'a gh sarév 'n afâr bèl grôs da far da sò fradèl Lou (James Coburn) ch'al stà a Santa Monica. I dū i èṅ daśgustâ da 'n muć ad tèmp da quànd Mike al gh'à purtâ via la sò dóna che pò 'l è dvintàda la màd'r ad Joe.
Dòp al funeràł, urganiśâ da i óm ad Mike, Joe al riva in Califòrgna in du al cgnós sò sîṅ, ch'al pâr cumpàgn a sò pàdar, la sò dóna Blanche (Gigi Rice), dimóndi più śōvna e minga tant un chilo, e 'l sò culaburadōr Eddie (Nicolas Cage), na canàja ch'l al juta in di sò lavursèṅ cóntar la léǵ. C'n al tèmp Joe al próa a guadagnàr-as la fidùcia 'd Lou, par pò fargàr-al méj in d'l afâr ch'al gh'iva cuntâ sò pàdar, ma in cal mént'r al taca anc a 'ndàr a lèt cun la dóna ad c'l insiminî 'd Eddie, la Diane (Sarah Trigger). Quànd chi lò al naśa i còran, cardénd anc che Joe al vója dvintàr al bras dèst'r ad Lou fargànd-'g al pòst, al próa a masàr-al ma Joe 'l è śvélt a ficàr la sò tèsta in d'l òli bujènt par frìś'r al patàchi friti e acsè 'l al cópa.
A cal punt lè, armàś sénsa 'l sò óm ad fidùcia, Lou al śibìs a sò anvōd ad jutàr-'l in un cōlp ch'al gh'à in mènt ad far, véndar par finta na partìda 'd diamànt ch'i scòtan e tgnir-'s i bèsi listés.
Turdus merula
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al mêrel (merlo in italiân - Turdus merula al só nòm sientéfich) l'è un uşèl ed la faméja di Turdidae.
Al só magnêr
Al mêrel al mâgna ed tót. Al mâgna, in môd principêl, frûta, cócli e di bghîn. Al só ambiĵnt naturêl l'é al bôsch, mó al 's adâta a stêr in tânt abiĵnt (in prâtica in tót i pôst in dóve al pōl fêr al né) e despès a 's câta in zôni dóve a gh'é dal cà a cuntât dirèt cun l'òm.
Inrasamèint
Al né, fât da la fèmna, a 's câta insém a i râm ed j êlber, in mèz a i maciòun o ânch a la bòuna in bûşi per fâti per tèra. La fèmna la mèt zò j ōv trèi vôlti l' ân; in gèner în da i 4 a i 6 ed culôr azór-grîş, macêdi, in môd mìa pêra, cun di puntèi grîş. Al peréiod ed cuvadûra la va da i quatôrdes a i quédeş dé e l'é préma ed tót la fèmna a cuvêr j ōv, ânca se mìa despès a 'gh da 'na mân ânca al mâs'c. A guardêr a móten, a 's pōl vèder che al né al vîn fât a divêrsi altèsi da tèra a secònd che la cuvêda la sìa la préma o la secònda o la têrsa. I mêrel per ògni cuvêda a câmbien al né, an drōven mai l'istès né p'r al cuvêdi dôp la préma. In gèner i mêrel a vîven i côpi işolêdi. Ind al tèimp dal pâs a dvèinten in gèner pió socêl e pōlen catêres ânch in brânch.
Al cânt
Ché sòta al cânt 'd un mêrel mâs'c:
Al só cânt l'é un s'céfel s'cèt, ch' al câmbia despès, muşichêl e sèimper alēgher. Al pōl èser paragunê a un sòun cumpâgn a un tciuc-tciuc-tciuc piotôst bâs, opór a un sutîl tsii o a un rabî cie-ciecie, mèinter, se spavintê, ind l'alvêres al fà, a l'improvîş, un ciaciaramèint sighê ch' al pré spavintêr quelchidûn distrât che al rîva ind i só parâg sèinsa vèder in dó l'é. In pió l'é bòun 'd imparêr, sèinsa fadîga, 'na s'ciflêda bâst' ech sia per pó turnêrla a cantêr fîn a la nòja. Quând al cânta al tènd a spustêres vêrs la séma ed l' êlber. A pōl sucêder che in luntanânsa un êter mêrel, cun la só s'ciflêda, al ghe sfêlsa i sō s'céfel e che ciaschidûn di dû al cânta di pès sèinsa che ûn al quâcia cl' êter. Dâto che al mêrel al cumîncia a cantêr vêrs al trèi ed la matèina a pōl capitêr che int al sitê al dâga un pô fastédi.
In dó 's câta
Dôp la pâsra al Mêrel l'é l'uşèl pió sparpagnê in Europa e in Itâlia. L'é difâti sparpagnê int tót al teritôri ed l'Europa, a pêrt ed l' Êlta Scandinavia. In pió al gh'é in Asia, tra la mezanôt e matèina ed l'Africa, int al Canarie e int l'Azzorre. Ind l' invêren al se spôsta da i paèiş pió frèd a quî pió chêld, mèinter int al zôni moderêdi cme l'Itâlia al gh'é tót l'ân.
Ambiĵnt naturêl
Al vîv generalmèint int i bôsch cun sotbôsch, int i frutēt e int al végni, e l'é comûn int tóti al zôni ed coltûra. Al Mêrel dal culêr a 'gh piêş di pió al zôni ed muntâgna in dóve a 's câta ed mèj cun l'âria ch' a gh'é in chî parâg
Fotograféi
Un mèrel (as dis anch mérel), l'è un uṡèl grand e naigher cun un bêc żâl. Al sû nómm latén l è Turdus merula. An s in tróva di mondi int i bûsc d'l Europa e d'l Asia.
}}
VI sécol
Al VI sécol al tōś i an ch'i partìsen col 501 infîn a 'l 600, tolt dàint'r anca lò.
23 ed zógn
Al  l'è al 174śum dè dal calendàri gregoriàn (175śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 191 dè a la fin dl'an.
Sergipe
Sergipe (in Portoghês: Estado de Sergipe) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Nordeste. Al cunfëina a Nord cun l'Alagoas e a Sud cul Stä d'la Bahia. Al fa part ad'la Regiòn dal Nordeste e la sò capitäla all'è Aracaju.
Sergipe all'è al Stä püsä picëin dal Brasil e in dal 2010 al g'hava 2.068.031 abitänt e 'na süparfìs ad 21.910,348 km2.
Divini illius Magistri
{{Metacaixa
Oliver & Company
{{Metacaixa
Divini illius Magistri
Divini illius Magistri (Dal Mìster Divìn in carpśàṅ), 'l è 'l tìtol ed n'encìclica promulghèda al 31 ed dicèmber dal 1929 dal pepa Pio XI.
In cl'encìclica chè al pèpa al gh'descòr a 'l riguèrd edl'educasiòun cristiàna da dèr ala gioventù.
479
Al 479 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Divini illius Magistri
Colegamèint estèren
}}
Oliver & Company
Culegamènt estéran
}}
546 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 546, mo invéci 'l an 546, 't ê da 'ndèr chè) Al 546 (sincseintquarantasē, cinquecentoquarantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 545 (sincseintquarantasìnc) e 'l vin prìma dal 547 (sincseintquarantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquarantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
269
Al 269 (CCLXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
645 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 645, mo invéci 'l an 645, 't ê da 'ndèr chè) Al 645 (seseintquarantasìnc, seicentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 644 (seseintquarantaquàter) e 'l vin prìma dal 646 (seseintquarantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquarantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
478
Al 478 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Il delitto perfetto
{{Metacaixa
270
Al 270 (CCLXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Io zombo, tu zombi, lei zomba
{{Metacaixa
Il delitto perfetto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Io zombo, tu zombi, lei zomba
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il delitto perfetto
{{Film }}
Io zombo, tu zombi, lei zomba
{{Film }}
Il delitto perfetto
Il delitto perfetto (Al delìt parfèt) 'l è 'n film thriller americàṅ dal 1954 'd Alfred Hitchcock trat da 'n lavōr teatràl ad Frederick Knott. Qvést chè 'l è al prim lavōr dal regìsta ingléś in dua la recìta la Grace Kelly, sarnìda parchè, a sò dita, la pâr una fréda e dastacàda ma invéci la gh'à al fōg dèntar.
Io zombo, tu zombi, lei zomba
Sunt
Méntar 'l è drē a pisàr darènt a 'n campsànt, un ciclìsta (Cochi Ponzoni) al vîṅ mis sóta da dū màchini guidàdi da 'n dutōr ad Predàpi (Daniele Vargas) e da 'n rapreśentànt (Duilio Del Prete). I mōran tut tri su 'l cólp.
Il delitto perfetto
Hitchcock 'l à girâ la séna d'l umisìdi cun di efèt in tri dimensiòṅ par réndar méj al tintatìṿ dla Kelly ad ciapàr al fòrbśi in prim piàṅ par difénd'r-as.
Irréversible
{{Metacaixa
Io zombo, tu zombi, lei zomba
Sunt
Al becamòrt dal paéś (Renzo Montagnani) al i mét dèntar dal casi da mòrt pò al taca a lèś'r un rumànś in dū a gh'è na fórmula voodoo che dita da lò a vóś élta la i pòrt' incór' in vita cuma śómbi. Vdénd i tri óm incóra in pē a 'l becamòrt a gh vîṅ un cōlp e 'l mōr a sò vòlta ma la fraś màgica dal lìbar la fà efèt anc su 'd lò. Al grup al capìs 'd èsar furmâ da di mòrt viṿ e che par scampàr i gh'aṅ dònca da magnàr la carna di cristiàṅ. Esénd tròp lènt a giràr p'r andàr a casa i decìd'n ad cavàr-as la fam masànd i cliènt 'd al mutèl dla sîna dal ciclìsta (Vera Drudi).
Il delitto perfetto
Sunt
Tony Wendice (Ray Milland) 'l è 'n ex campiòṅ ad tènis che adès al vénd di artìcui spurtìṿ a Lóndra. Un dè al vèṅ a savér che sò mujér Margot (Grace Kelly) la gh fà i còran cun un scritōr americàṅ ad rumànś śal, Mark Halliday (Robert Cummings). Par vindicàr-as e par ciapàr i bèsi dla sò spóśa, Wendice al decìd ad far-la cupàr da 'n àtar, p'r a n finìr-ag minga in mèś. Al sarnìs un sò ex cumpàgn 'd università, Swann Lesgate (Anthony Dawson), culpévul ad furt e che adès al s fà mantgnìr par dal dóni vèci.
Irréversible
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Io zombo, tu zombi, lei zomba
Sunt
I prim òspit dla strutùra i èṅ un tuscàṅ ch'al guìda 'n caratòṅ di mòrt (Ghigo Masino) e na famìja 'd parsòni in du 'l óm ciamâ Vittorio (Vittorio Marsiglia) al gh'à da cumpatìr-as na mujēr ch'la ciacàra 'd cuntìnuv (Anna Mazzamauro) e 'n putèṅ ch'al gh'à 'l diàv'l adòs (Fabrizio Vidale) e gh'al gh cata gust a far di dispèt a tut. In séguit a riva anc un malâ ch'al gh i à tut lò (Gianfranco D'Angelo) e 'n delinquènt (Giancarlo Sisti) ch'insém a la sò amànta Nadia (Nadia Cassini) 'l à péna cupâ sò marè pîṅ 'd bèsi (Tullio Solenghi).
Culegamènt estéran
}}
Il delitto perfetto
Sunt
C'n al ricàt e cun la prumésa ad dar-ag pò di bèsi, Wendice al custrìnś Swann a masàr la mujér par lò, pinsànd a 'n piàṅ a sò dita parfèt. Par far-as 'n àlibi, Tony al và na sira a 'n ricevimènt insém a Mark, faghénd catàr a 'l sicàri la ciàṿ d'l us sóta a 'l tapē par spasàr-'s i pē par parmét'r-ag 'd insfilsàr-'s a cà méntar la Margot la pònsa. A ùnd'ś óri dla sira 'l à in prugràma ad ciamàr par telèfun sò mujér par far-la alvàr e par far in manéra che Swann, lugâ da drē da 'l téndi, al pòsa strusàr-la quànd lē l'è prilàda da cl'atra banda.
Irréversible
{{Film }}
Il delitto perfetto
Sunt
Cla nòt lè però al ròbi i n vànan briśa cuma lò 'l iva traplâ. Na Margot in sotvésta, prima 'd murìr, la gh la cava a śgranfgnàr un para 'd fòrbśi e a piantàr-i in dla schina ad c'l àtar, cupànd-al. Wallace al scólta incòsa a 'l telèfun e al tórna a cà subìt arbaltànd però listés la situasiòṅ a sò vantàś. Difàti al gh la cava a far incriminàr la Margot p'r umisìdi vuluntàri.
Irréversible
{{CITAZIONE|Al tèmp al manda in ruìna incòsa.|Tagline dal film}}
Il delitto perfetto
Culegamènt estéran
}}
V sécol
Al V sécol al tōś i an ch'i partìsen col 401 infîn a 'l 500, tolt dàint'r anca lò.
Irréversible
Irréversible (Ireversìbil) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 2002 ad Gaspar Noé ch'al 'l à anc scrit e muntâ cun 'n órd'n arbaltâ, tacànd da la fiṅ par pò spustàr-'s a 'l inìsi.
La pelìcula, ch'l'è custàda quàtar migliòṅ e siē 'd euro faghénd-an sù praticamènt àtar tant, l'è stada preśentàda in cuncōrs a 'l 55śum Fèstival ad Cannes e a 'l Fèstival ad Stucólma in dua l'à vins al prèmi dal „Cavàl ad brónś“. La culòna sunóra l'è ad Thomas Bangalter, sunadōr francéś cgnusû p'r ès'r un mémbar di Daft Punk e di Stardust.
Sunt
Pierre (Albert Dupontel) e 'l sò amìg Marcus (Vincent Cassel) i sàltan fóra da 'n lucàl par fnòć ciamâ “Rectum”. A 'l prim i gh vìnan misi 'l manéti a i pōls mént'r al secónd 'l è ardùt in barèla dòp ch'l'è stada ciamàda n'ambulànsa. Mourad (Mourad Khima) e Layde (Hellal) i gh in dìś'n ad tut i culōr. Dènt'r a gh'è 'l cadàvar maslâ 'd 'n óm cun la ghigna sfundàda.
Soquànt minùt prima Pierre e Marcus i ér'n andâ lè dènt'r a pascàr 'n óm cgnusû cuma “La tègna” (Jo Prestia). Cardénd 'd avér-al catâ, Marcus 'l iva tacâ a dar-ag dal bòti ma pò al li iva ciapàdi lò. C'n un bras scavśâ e mis a pansa in śò, sénsa psēr-ag far gnint, al s l'éra vduda bruta cun c'l àtar ch'l éra prònt a inculàr-'s-al ma a 'l ùltim Pierre al 'l à salvâ tulénd 'n estintōr e spaplànd-ag la fàcia, sénsa savēr che lò al n éra briśa “La tègna”.
I dū óm i éran rivâ fiṅ lè dòp che na dóna viulentàda da “La tègna”, la Concha (Jara-Millo), la gh'à dit ch'i 'l arévan psû catàr là. Chi lē l'è sōl l'ultma vitma dal strupradōr ch'l à fat àtar tant cun la muróśa 'd Marcus, l’Alex (Monica Bellucci), ch'l'iva péna savû 'd aspitàr un putèṅ da lò.
Culegamènt estéran
}}
Terdòpi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Terdòpi (Terdoppio in itagliàn e Tardobi in piemontéś) 'l è 'n torèint piemontéś e lunbêrd ch'al nâs in dal culèini 'd Nuvèra śvèin a Agrate Conturbia e Divignàṅ in di 350 meter in sìm'a 'l livêl dal mêr, e 'l 'riva dàint'r in dal Pò śvèin a Sòm da manca, dôp 'd avér viaśê per 86 km.
818 (nùmer)
{{Metacaixa
Terdòpi
Referèinsi
}}
818 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 818, mo invéci 'l an 818, 't ê da 'ndèr chè) 'L 818 (otseintdeśdòt, ottocentodiciotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 817 (otseintdersèt) e 'l vin prìma edl 819 (otseintdeśnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintdeśdotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Doro Pesch
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|All we are, we are, we are all, all we need. Now we're stronger, we no longer want you bringin' us down, we've got the magic so we're gonna spread the magic around, yeah!|Tut nuàtar a sém, a sém, a sém tut, tut quél ch'a s vól. Adès a sém più fòrt, a n vlém piò che ta s but śò, a gh'ém la magìa dònchina a la stramném chè 'd intóran, sè!|All we are, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Doro Pesch (Düsseldorf, 3 ad Śugn dal 1964, Dorothee 'l è 'l sò nóm véra) l'è na cantànta heavy metal tedésca ch'l'à cantâ prima in dal grup di Warlock (in fiṅ a 'l 1988) e pò in dal sò grup Doro.
L'infànsia
Fióla 'd un camiunìsta, che da pìcula al la purtàva sèg in di viàś ad lavór, quànd la gh'à séd'ś an la s mala ad tuberculóśi in di palmòṅ e la finìs in fin 'd vita, pasànd 'n an a 'l uśdàr, ma la scampa e la decìd ad métar sù un grup rock. Prima la fà sù un grup ciamâ Snakebite e pò, in dal 1983, i Warlock cun tant ad cuntràt discugràfic: par Doro la taca la sò caréra ad cantànta.
I an cun i Warlock
In di prim méś dal 1984 i Warlock i faṅ gnir fóra al lór prim disc, Burning The Witches (Dand fóg al strìi). 'L àlbum al s vèra cun òṅ di bràṅ più bèi, Signs of Satan (un tìtul ad mòda in chi an lè) e al và avànti a la stésa manéra, cun al rock rabî ad After the Bomb, Dark Fade, Homicide Rocker e Metal Race e la title-track stésa.
In dal 1985 i pàsan a la cà discugràfica Phonogram e i faṅ gnir fóra Hellbound, un disc dimónd dur cun i braṅ Out Of Control, Earthshaker Rock, All night e Hellbound dégn ad nòta.
'L an dòp l'è la vòlta ad True as steel (Vér cum 'l asèri) e i Warlock i tóśan al vól: Mr.Gold, Speed of sound e Fight For Rock i èṅ di braṅ ch'i śbràgan incòsa!
Al grup al vèṅ ciamâ par sunàr al "Monsters of Rock" a Donington in Gran Bretàggna e Doro l'è la prima dóna dla stòria a muntàr sù a cal palc lè.
In dal 1987 a véd la luś al quàrt e ùltim àlbum di Warlock, al più bèl ad tut a dita ad mólt: Triumph and Agony (Triùnf e lantcór), rigistrâ a New York. Dèntar a cal lavór chè i s càtan di clàsic dal grup cuma All we are, I rule the ruins, East meets west, Für Immer (cantàda in tedésc, a vól dir Par sèmpar) e la catìva Touch of evil in dua Doro la canta in na manéra dimóndi rabìda e a par ch'la gh'àppia al diav'l adòs. Sèmpar in c'l an lè, i Warlock i vâṅ in tour insém a D.I.O. in Europa e cun i Megadeth in di Stat Unî.
In dal 1988 Doro Pesch la cambia la furmasiòṅ di Warlock (cun i nóṿ chitarìsta Jon Devin e baterìsta Bobby Rondinelli) e la taca a lauràr al nóṿ disc. Par di prubléma legài la gh'à da cambiàr al nóm dal grup (da Warlock a Doro) parchè i dirìt i éran dal vèć manager.
In dla lór caréra ad quàt'r an, Doro Pesch insém a i Warlock i aṅ muciâ sù quàtar disc, un live in VHS, Metal Racer, e dimóndi cuncèrt dal viṿ, òṅ anc cun i Judas Priest, al spetaculàr Fuel for Life Tour.
I an c'n i Doro
In dal 1990 Doro la s fà prudùrar par Gene Simmons di Kiss e la regìstra al disc Doro cun di sunadōr tut nóṿ ad paca, in mèś a i quài a gh'è anc Tommy Thayer che soquànt an dòp al turà 'l pòst 'd Ace Frehley in di Kiss.
Al prim sìngul Unholy love, ch'al s vèra c'n un gir ad bas, al gh'à un vìddeo girâ a 'l Yosemite Park in di Stat Unî, al secónd sìngul 'l è 'n lènt, Rare diamond. Faghénd al ròbi curti a s pōl dir ch'l è 'n pas indrē in cunfrònt a i sò lavōr 'd prima. I mèritan 'd èsar tgnû a mènt i braṅ Something wicked this way comes e la cover di Kiss Only You, cantàda a la sò manéra, trata da 'l àlbum dasfurtunâ Music from the Elder.
Giorgio Ariani
{{Metacaixa
Doro Pesch
I an c'n i Doro
Sèmpar in dal 1991 a vèṅ fóra al tèrs àlbum di Doro, rigistrâ a Nashville, True At Heart (Vér al cór), un disc dimóndi persunàl, difarènt ad quéi vèć di Warlock, cun di lènt chi dascóran ad lē e di sò sintimènt, cuma Even Angels Cry, Fall For Me Again, I'll Make It on My Own, I Know You By Heart. I n màncan briśa i braṅ più dur cuma Cool Love, You Gonna Break My Heart e Hear Me. Dascórs a part par la cansòṅ The Fortuneteller in dua Doro la rècita un tèst in ingléś (ma sèmpar cun al sò marcâ acènt tedésc) sénsa cantàr-al, a part al riturnél ch'al prénd dimóndi.
Dòp avér pasâ tut al 1992 a far di cuncèrt sunànd in Germàgna, in dal 1993 la tóś sèg Johnny Dee a la baterìa e i chitarìsta Joe Taylor (ex ad Lita Ford) e Jimmy di Lella e la fà gnir fóra Angels Never Die (I Àngil i n móran mai), un disć da i stìi misć cun di braṅ rock dur (Eye on you), soquànt melòdic (Bad blood) e di lènt (So alone together, Don't go e Enough for you). 'L ùltim braṅ, sunâ al piaṅ, 'l è na bèla cansòṅ in tedésc Alles ist gut (Tut 'l è bèṅ).
Giorgio Ariani
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Doro Pesch
I an c'n i Doro
In dal 1995 a vèṅ fat gnir fóra 'l ùltim disc par la Polygram, Machine II Machine (Da màchina a màchina), un disc piutòst elètric e cun di campiunamènt ma minga mâl, pîṅ ad tèst sensuài. Tie me up, i sìngui Ceremony e In Freiheit Stirbt Mein Herz in tedésc (a vól dir Al mè cór al mór lìbar), al lènt Desperately e Like Whiskey Straight i èṅ i braṅ più bèi.
Subìt dòp a vèṅ fóra na versiòṅ dal disc cun i braṅ rimixâ, Machine II Machine - Electric Club Mixes. A la fiṅ d'l an a partìs al tour e Doro la cata anc al tèmp ad far na pìcula part in un film p'r la televiśiòṅ tedésca Verbotene Liebe (Amór pruibî).
Giorgio Ariani
Giorgio Ariani, (Ferära, 26 ad mâgg 1941 - Empoli, 5 ad märs 2016) all'è stä un atùr comic e dupiädur itaglián. Anca sl'è nasìd a Ferära, al vëgn d'una famiglia tuscäna.
Doro Pesch
I an c'n i Doro
In di an sucèsiṿ, Doro la s tóś na pàusa e acsè i vénan fóra dal racòlti par masàr al tèmp. La prima a védar la luś 'l è A Whiter Shade of Pale e pò 'l è al tùran 'd Earthshaker Rock, ad Best of Doro e ad The Ballads.
Finalmènt in dal Maǵ dal 1998 a s pōl catàr in di negòsi un disc nóṿ dla front-woman ad Dusseldorf: Love Me In Black (Ama-m in négar). La sò cà discugràfica, la Warner Bros, la gh dmanda ad tinśar-s i cavìi ad négar, par far na surpréśa a i fans, ma lē la diś ad nò. 'L àlbum al gh'à 'l apòǵ di sò sustenidór e anc dal bèli recensiòṅ par via ad canti dégni ad nòta cuma Do you like it?, Love me In black, Pain, Terrorvision, Poison arrow e Barracuda.
Giorgio Ariani
All'è dvintä famùs parchè all'è stä la vùs itagliana ad Ollio, dòpa Alberto Sordi.
Doro Pesch
I an c'n i Doro
Par védar 'n àt'r àlbum a gh'è da spetàr du an: Calling The Wild (Ciamànd al salvàdag) a véd la luś in dal Setémbar dal 2000 in du versiòṅ, una européa e una americàna. Al disc 'l è dignitóś, specialmènt in di braṅ Kiss me like a cobra, in dla ballad Give me a reason, in dal cover Love Me Forever (di Motorhead e che chè la la canta insém a Lemmy Kilmister stés) e White wedding ad Billy Idol (dura asè ch'la par gnuda fóra da la péna 'd H.I.M.), la cansòṅ pîna ad meludìa Who you love e Burn it up.
In d'l Agóst dal 2002 'l è al tùran ad Fight (Cumbàt), un disc rigistrâ praticamènt dal viṿ in un studi dla Pennsylvania e a s sènt fin da 'l inìsi cun la title-track, cun Rock before we bleed o cun Always live to win, ch'i gh'àṅ quèl ad gréś. Pîna ad sentimènt l'è Undying mèntar in d'l àlbum Doro la fà anc un duét cun Peter Steele di Type O Negative in dla canta Descent.
Al 13 ad Dicémbar dal 2003, dòp di méś in gir par sunàr, Doro la tórna a cà sua a Dusseldorf par festegiàr al ventéśum aniversàri dla sò caréra e la ciàma di òspit speciài quài Lemmy e Mickey Dee di Motorhead, UDO, Blaze Bayley (ex cantànt di Iron Maiden) e soquànt di mémbar vèć di Warlock. Al cuncèrt ch'a gh vèṅ fóra 'l è un sucesòṅ.
In dal 2004 la rigistra un disc dal viṿ, Classic diamonds cun i sò pès più famóś insém a l'urchèstra ad Bochum.
In dal 2006 la fà gnir fóra al disc Warrior soul (Anma da guèra) e Doro la fà védar ch'l è incóra bòna ad far di disc dur cuma na vòlta, basta scultàr i braṅ You're my family dedicàda a i sò sustenidór, 'l hard rock 'd Haunted heart e ad Thunderspell, al lènt In liebe und freundschaft e la rabìda Ungebrochen. Dòp soquànt an, la tórna anc in Itâglia par sunàr a Milàn, Firänz e Trevìś.
Fear no evil 'l è al tìtul dal disc dal 2009, ùndas braṅ in dla sò tradisiòṅ. Al disc al s vèra cun la canta puténta Night of the Warlock ch'la fà gnir vója ad tàcar subìt 'n headbanging sénsa vargnoggna e pò al và avànti cun Running from the Devil in dua Doro la fà gnir fóra la sò vóś catìva di an Utànta. Celebrate e 25 Years i vólan far un tribùt a la sò lunga caréra mèntar a n manca minga al lènt, It kills me.
In dal 2010 a vèṅ fóra 25 Years in Rock, un cufanét ad 2 DVD e 1 CD cun rigistrâ insìma 'l cuncèrt selebratìṿ di vint-sinc an dla sò caréra, tgnû al 13 ad Dicémbar dal 2008 a Düsseldorf davànti a òt-mila sustenidōr scatenâ. La Doro la canta da Dio Big City Nights e Rock You Like an Hurricane insém a Klaus Meine e a Rudolph Schenker di Scorpions. E pò i mòntan sù i Warlock dal 1986 par 'n eśibisiòṅ ch'la n s pōl minga daśmindgàr.
In dal 2012 la cantànta tedésca la dà a la luś Raise Your Fist al sò 12ś'm àlbum in studi.
Culegamènt estéran
}}
Giorgio Ariani
Pürtròpp, all'è mort d'un màl al 5 ad märs 2016.
Ligamm ad föra
}}
La via della prostituzione
{{Metacaixa
L'uomo che sapeva troppo (film 1934)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La via della prostituzione
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'uomo che sapeva troppo (film 1934)
{{Film }}
La via della prostituzione
{{Film }}
L'uomo che sapeva troppo (film 1934)
{{CITAZIONE|Al nemìg pùblic nùm'r òṅ ad tut al mónd...|Tagline dal film}}
L'uomo che sapeva troppo (’L óm ch'al saìva tròp) 'l è 'n thriller dal 1934 'd Alfred Hitchcock. Al gh'à abû 'n arfacimènt c'n al stés tìtul in dal 1956 cun James Stewart e la Doris Day.
La via della prostituzione
{{CITAZIONE|Da l'Àfrica in Amèrica, la stòria più sfaciàda su la trata dal ragasōli.|Tagline dal film}}
La via della prostituzione (La via dla prustitusiòṅ) 'l è 'n film eròtic dal 1978 ad Joe D'Amato ch'al 'l à anc scrit insém a Romano Scandariato.
L'uomo che sapeva troppo (film 1934)
'L è stâ girâ a St. Moritz in Śvisra e a Lóndra.
Sunt
'L ingléś Bob Lawrence (Leslie Banks) e sò mujér Jill (Edna Best) i èṅ in vacànsa su 'l muntàgni śvisri insém a la sò putìna, la Betty (Nova Pilbeam).
La via della prostituzione
Sunt
La fotoreporter americàna Emanuelle (Laura Gemser) la vōl far un servìsi su 'l traficànt itagliàṅ Giorgio Rivetti (Venantino Venantini) che, dòp avēr fat bancaróta, 'l è andâ in Kènya parchè là a n gh'è minga l'estradisiòṅ. Insém a la sò amìga hostess Susan Towers (Ely Galleani) la próa a far n'intervìsta a Rivetti ma la vîṅ paràda via da i sò óm.
Dasfrutànd al fat ch'l è drē a rivàr in Àfrica al prìnsip Arauzani (Pierre Marfurt), al dū dóni i s fàn'n amìghi sèg esénd che lò al gh'à d'andàr òspit da Rivetti par di afâr e par tōr part a 'n sàfari. Al prìnsip al decìd ad purtàr-li sèg.
L'uomo che sapeva troppo (film 1934)
Sunt
Durànt na gara 'd sî ad diséśa libra un caṅ al finìs in pista faghénd cascàr śò al siadōr francéś Louis Bernard (Pierre Fresnay). In mèś a cal sapèl lè Bob al juta a tiràr-as sù un sgnōr ch'l éra strabucâ par tèra, Abbot (Peter Lorre). Chi lò al gh'à d'armét'r-as e 'l s cata a St. Moritz insém a la sò infarméra Agnes (Cecily Oates). Bob al fà dū paròli cun Louis e al 'l invìda a séna.
Cla sira lè, mént'r al francéś al bala cun la Jill, a s sènt un cōlp ad pistòla ch'al masa Bernard. Prima 'd murìr chi lò al fà in tèmp a bacajàr quèl a la Jill, dascurénd 'd un pnèl da barba in dla sò cambra in hutèl. Cun la sò ciàṿ Bob al vèra 'l us e 'l cata 'n bijét cun scrit insìma "Wapping G. Barbor tōr cuntàt A. Hall 21 ad Mars". Quànd 'l óm al s rénd cònt ch'a gh'è sóta quèl, sò fiōla la sparìs.
Culegamènt estéran
}}
La via della prostituzione
Sunt
L’Emanuelle la decìd 'd andàr-'g in fónd e la vîṅ a savēr che Francis 'l è turnâ in dal gir e ch'al pésca dal śuvnòti da far-ag far al putàni, dal vòlti al li cómpra anc a l'asta. La giurnalìsta, ch'la vōl far luś su cal tràfic lè, la s preśénta sèg faghénd-as pasàr par na dóna ch'la vōl muciàr sù dimóndi bèsi. Francis al la tōś in dal sò gir e al la manda in dal club privé 'd San Diego dla Madame Claude (Gota Gobert).
Culegamènt estéran
}}
Taramòtt dla Matrice dal 1639
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ehi... ci stai?
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Taramòtt dla Matrice dal 1639
Al taramòtt dla Matrice dal 1639 l’è sta un taramòtt ch’là tirà al 7 d’utobar 1639 davsén a La Matrice, in dl’alta Val dal fium Tront, ch’a so’ temp al fiva part dal Regn ad Nâpul.
Ehi... ci stai?
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L artìsta dal cunquìsti 'l à finalmènt catâ paṅ p'r i sò dènt.|Tagline dal film}}
Ehi... ci stai? (Vê... gh stà't?) l'è na cumèdia americàna dal 1987 scrita e dirèta par James Toback.
In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès di Beastie Boys (She's Crafty), ad Paul Anka (Lonely Boy) e 'd Keith John ch'al canta la The Pickup Artist dal tìtul uriginàł scrita par Stevie Wonder. La pelìcula l'è custàda quìndas migliòṅ ad dòlar ma la 'n à pò fat sù sōl tréd'ś e tri a 'l incìrca.
Sunt
Jack Jericho (Robert Downey Jr.) 'l è 'n śōvan femnàr ch'al fà 'l insgnànt ad baseball a i putèṅ in na scóla 'd New York e ch'al tîṅ adrē a sò nunóna Nellie (Mildred Dunnock) ch'la gh'à 'l diabēt. In dal tèmp lìbar al n pèrd ucaśiòṅ par tacàr butòṅ c'n al bèli fighi ch'al véd giràr par strada tant ch'al gh'à n'agénda pîna 'd nùmar dal ragàsi ch'al s è fat. Una 'd qvili lè l'è la Lulu (Victoria Jackson) che però l'è anc na scaja ch'la lavóra p'r un tisi viulènt ciamâ Alonzo Scolara (Harvey Keitel) dònca 'l è méj lasàr-la pèrdar.
Un dè Jack al cgnós na guìda 'd un muśèo, la Randy Jensen (Molly Ringwald), ch'la 'l fà inamuràr dabòṅ ma lē, dòp avér fat sès sèg, la decìd 'd andàr avànti da par lē anc parchè in famìja sò pàdar Flash (Dennis Hopper), un pòvar puòs c'n al visi dal śōg, al gh'à un dèbit ad vintsìnc-mila dòlar cun Alonzo. Chi lò adès al i vōl indrē e 'l diś a la Randy che se sò pàdar al n è mia bòṅ ad tiràr-i fóra alóra l'ùnica sulusiòṅ l'è che lē la vaga a lèt c'n un sèrt Fernando Portacarrero (Bob Gunton), un pès grôs ch'al gh'à butâ gl'òć adòs.
Culegamènt estéran
}}
1203 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1203 (mileduśeinttrī, milleduecentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1202 (mileduśeintdū) e 'l vin prìma dal 1204 (mileduśeintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeinttreéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1203 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 401: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Taramòtt dla Matrice dal 1639
Storia
I prencip Ursèn i duvettar abbanduner la sità destrùta dal taramòtt, al cui scussòn a l’iva durà pr’un quart d’ora, causand la mort ad 500 cristiàn (anch se molt cuorp i-rmanierent scuacià dal predi di macéri). I dànn i furan cumpres tra 400.000 e 1 migliòṅ ad scud.
Al sucesìv 14 d’utobar agh fu n’atar fort scussòn.
Molt abitent i s-camparon in dla campàgna dintorna, dov i muntaron di capament ad tendi, menter altra zent as rifugiò in dla cesa ad Zant Dumenich.
Tra i palass distrutt o gravement dacavsà i gh’eran: al palass di prencip Ursèn (ch’i eran fora dla zità quand la tirà al taramott), al palass dal Reggiment e la cesa dal Crucifiss.
La populasiòn al tacò a far di rosàri e dal prucessiòni pr’dmandar al Sgnòr ch’ag déssa un taj con stal tiradi. Ag furon dimondi pèrditi anch dal besti e nimai (ch’i eran al principal font ad reddit a so’ temp), acsè c’la zent a duvett migrar vers Ròmma ed Ascul Picein.
La distruzion dal taramòtt la fu cuntada i di minim particular in un libbar fàt stampar in dal stess ann da Carlo Tiberi, che dòp soquant més a scriss ‘na sgonda edisiòn rividuda e agiurneda.
Culegamènt estéran
}}
24 ed zógn
Al  l'è al 175śum dè dal calendàri gregoriàn (176śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 190 dè a la fin dl'an.
Azúcar Moreno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|La luna me embrujó y me llevó hasta ti, veneno del amor que yo feliz bebí y aunque mi pecho ardió y me abrasó la piel, me supo dulce como la miel. Tus ojos bandido robaron con cuentos la sangre y la vida de mi corazón, tu ausencia en mis noches provoca lamentos, suspiros y llantos, y oscura pasión.|La luna la m à stregâ e la m à purtâ da tè, vlèṅ 'd amór ch'a-j-ò bvû luntéra e, anc s al m à bruśâ 'l pèt e la pèl, al gh'iva un savōr dóls cum la mēl. I tò òć da bandî i aṅ rubâ cun dal stòri al sangṿ e la vita dal mè cór, al tò èsar luntàṅ in dal mè nòt la m fà far di lamènt, di suspìr, dal làgarmi, pasiòṅ scura.|Bandido, 1990|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Es}}}}
Gl’Azúcar Moreno (Sùcar Négar) 'l è un grup spagnōl furmâ da dū dóni uriginàri ad Badajoz, Toñi e Encarna Salazar, ch'i daśvénan da na famìja ad muśicànt dla regiòṅ dl'Extremadùra, incòst a 'l Purtugàl.
Biugrafìa
A cal punt lè Toñi e Encarna i cuntìnuan da par lōr a far dla mùśica.
Culegamènt estéran
}}
Santos
Santos a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät ad São Paulo. La gh'ha 433.966 abitant (2015).
La gh'ha un port traficä e grand a bòta, par cuschè la vëign ciamä al Port ad tüt al Brasil.
Santos la gh'ha anca un Aquäri grand e famùs in tüt el Stat ad San Pául.
Al sò Carnuäl a l'é vün di püssée tradisiunäi e antìc ad tüt al Brasil.
Crash
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Śbragàr al baréri fra 'l sès e al perìcul.|Tagline dal film}}
Crash (Śbrâg) 'l è 'n film dramàtic e eròtic canadéś dal 1996 ad David Cronenberg, ispirâ a 'l umònim rumànś dal 1973 ad James Graham Ballard. 'L à vins al prèmi dla giurìa a 'l Fèstival ad Cannes dal 1996.
Sunt
Al prudutōr ad film publisitàri James Ballard (James Spader) 'l è spuśâ cun la Catherine (Deborah Unger) ma a livèl sesuàl al ròbi fra i dū i vànan mâl tant ch'i s faṅ da spés di còran. Un dè James, dòp avér patî 'n incidènt stradàl, al vèṅ purtâ a 'l uśdàl frî dimóndi e cun i òs tut śbragâ. Da na banda dal lèt a gh tîṅ a drē sò mujér. In d'l incidènt 'l éra mòrt al marè dla dutōra Helen Remington (Holly Hunter) ch'la s fà dimóndi mâl anca lē ma la la scampa. I dū i s védan pò in dal curidōr dal repàrt quànd i próan a far i prim pas, cun lē ch'la gh'à sèg un siensiâ, Vaughan (Elias Koteas), ch'al s pasa 'l tèmp faghénd dal foto ma anc miténd in at di incidènt in màchina cuma qvéi di persunàǵ famóś cuma James Dean e Jayne Mansfield, arfàt cuma Dio al cmanda.
La daśgràsia la càmbia la vita ad James ch'al taca a ligàr al pinsēr dal piaśēr sesuàl c'n al risć ad far di buć cun la màchina e ad murìr in autostràda. Al véd che anc chi àtar i la pénsan cumpàgn e lò al taca a ciulàr-as l’Helen, méntar a sò vòlta Vaughan al s fà sò mujér. A s śònta in dal grup anc na dóna armàśa sòpa dòp 'n incidènt e ch'l'è custréta a giràr cun di gambài ad mètal, la Gabrielle (Rosanna Arquette). Sōl vdénd dal màchini, dal metàl, di nis, di taj, di śbrag, dal fridi e di castròṅ in sla carna chi lōr i pōlan tiràr fóra al malnét ch'i gh'ànan dèntar e i n capìsan più gnint. Dal siri i s càt'n anc par guardàr dal caséti vìddeo in televiśiòṅ in dua i faṅ védar di incidènt, cuma s'i fùsan di filmâ pòran.
Un dè pò Vaughan al mōr dabòṅ tgnénd a drē a 'l sò visi malâ.
Culegamènt estéran
}}
477
Al 477 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nùmer enagonèl sentrê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al nùmer enagonèl sentrê 'l è 'n nùmer poligonèl sentrê ch'al figùra 'n enàgon cumpòst da di punt (el só unitê), mìs in fila tùt intórn a 'l ùnic punt ch'a gh'stà in dal mèś e cun soquànt èter enàgon fat sàimper da di punt, ch'i gh'giren incòra dintórna concéntric.
Colegamèint estèren
}}
Chris Farley
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Christopher Crosby "Chris" Farley (Madison, 15 ad Febbraio dal 1964 – Chicago, 18 'd Dicembre dal 1997) 'l è stâ 'n atōr, còmig, ardupiadōr, e prudutōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Milf
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Milf (a s lèś /mɪlf/ in Ingléś) l'è na dóna madùra, da trénta-sinc a sinquànt' an, in gènar anc màdar, ch'in dal gèrg americàṅ e britànic l'è 'l sógn sesuàł di masć śōvan. La paròla l'è 'l acrònim ad “Mother I’d Like to Fuck” (literalmènt “Màdar ch’A Gusarév Luntéra” in emigliàn, dònca MAGL /maλ/, o anc “Màdar Bòna Da Gusàr”) e l'è stada druàda par la prima vòlta a 'l inìsi di an Nuànta in soquànt newsgroup dla réda Internet.
La prima Milf ante litteram dal mónd dal cìnema l'è stada, a s pōl dar, l'Anne Bancroft in dal film Il laureato ma l'è cun la Jennifer Coolidge dal film American Pie dal 1999, batśàda cuma Milf da òṅ di prutagunìsta, ch'la paròla la ciàpa pē in tut al mónd. Atri Milf famóśi dal mónd dal cìnema i èṅ la Diane Lane in Unfaithful - L'amore infedele, la Jenny McCarthy in Il mio ragazzo è un bastardo, la Marisa Tomei in The Wrestler e la Demi Moore in Striptease.
Quànd però na „Milf“ la taca a 'ndàr tròp in là c'n i an, a n s pōl piò ciamàr-l'incóra acsè ma piutòst Gilf, in du la G la stà par “Granny”, la “nunóna”.
Nòti
}}
Béssa
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=mudnés |cass=MUD}}
Una béssa (Colubridae) l'è al gròpp piò numròs ed serpéint.
Velèin
In generèl, al béssi a'n gh'an menga dal velèin, in particolèr quìli ch'as tróven in Italia (Colubrinae, Natricinae e Boiginae).
In Africa, al béssi a-l gh'an dal velèin, ma poc fòrt. La béssa la gh'ha i buś di ôć rotànd; diversaméint l'è una vèpra.
Referènsi
}}
Devour - Il gioco di Satana
{{Metacaixa
{{Film }}
245 (nùmer)
{{Metacaixa
Devour - Il gioco di Satana
{{CITAZIONE|Al mâł 'l è nòsc!|Tagline dal film}}
Erin Moran
{{Metacaixa
Devour - Il gioco di Satana
Devour - Il gioco di Satana (Tapàr - Al śōg ad Sàtana) 'l è 'n film ad scarésa dal 2005 ad David Winkler.
Sunt
Jake Gray (Jensen Ackles) 'l è 'n ragàs ad vint-i-òṅ an ch'al viṿ in dla sitadìna 'd Cheever Lake. Al śōvan al lavóra par Riley (Michael P. Northey) in un negòsi ch'al giùsta i computer ma in cal mént'r al và anc a l'università, insém a i sò amìg Conrad (Teach Grant) e la Dakota (Dominique Swain). Da quànd chi lōr dū i gh'aṅ fat pruàr un śōg vìddeo ciamâ Al Sintēr, Jake 'l à tacâ a 'vēr di arbgàt a òć avèrt e al n è più bòṅ ad rénd'r-as cònt ad quànd un fat 'l è véra o sōl frut dla sò fantaśìa.
Un dè, andànd a catàr a 'l ricòvar sò màdar Kathy (Wanda Cannon), ch'la s cata lè parchè custréta in carusìna, al ragàs al véd che la sò infarméra l'è la Marisol (Shannyn Sossamon), na śōvna cun la pasiòṅ d'l eśuterìśum che lò al gh'à mis a pòst a 'l computer a gràtis soquànt dè prima.