cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buṣâna
Al teritôri e al turîṣém
A i pē dal Mûnt Vintâs, ind al cōr ed l'Êlt Apenèin arzân cun i bōregh antîgh i pió bê e dmèj tgnû dal Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân, cme Nişmòsa, Cà Ferrari e Cà Manari. A Buṣâna la centrêla dal Pêrch dal Gigânt, ch'l' interèsa tót al crinêl arzân. Al teritôri dal cmûn, ch' al sè ṣvilópa da i 500 m.i.l.m. dal fióm Sècia, fîn a i 1727 m. dal Mûnt Vintâs, réch ed bôsch ed carpanèin, sèr e rorèla, la grânda distèiṣa di bôsch ed castâgn fîn a rivêr, pió in êlta, a la fâza e al stasiòun ed pinêri; cun tóti al bèsti salvâdghi ch'în un arciâm interesânt cun: caveriōl, cêrev, cinghiêl, muflòun, fêlch e pujâni. Preṣèint ânch al lōv ch' l' é turnê a 'd èsregh in zôna ch' j ûltem ân ché. Ind al teritôri a gh'é ânch 'na rêda fésa ed sintêr bèin segnalê e preparê, che dân la pusibilitê ed bèli caminêdi dèinter al silèinsi dóve amirêr dal vésti ed rêra belèsa, 'n' interesânta caminêda l'é còla ch' la partés dal cèinter ed Buṣâna a la và zò int al lèt dal Sècia e dôp trî chilômeter amirêr dal muntâgni ed gès gnûdi fôra ind la préma època ed véta ed la tèra ( pió ed 200 miliòun d'ân fà). Sté ròci, tr'al pió antîghi ed l' Apenèin, în ciamêdi evaporitiche perché a s'în fâti cun la ṣvapurasiòun ed grôsi quantitê ed sêl da antîghi lagûni custêri, in 'n ambiĵnt, marèin, dimòndi divêrs da còl dal dé d'incō, muntanêr, de sti pôst. Sté parèidi dréti e a strapiòmb ind al lèt dal fióm e êlti divêrs mēter, se vésti da tâch es vèden di strêt cun divêrsi sfumadûri ed culōr, a cûrvi e beṣabôga, al sèmbra quâṣi pastōṣ.
A gh ‘ é incòra ‘na sèria ed mulèin che funsionêven fîn a soquânt tèimp fà, fra quisché a’s pōlen arcurdêr: a Talêda al Mulèin dal Rôst e a Cervarèṣa al Mulèin Canōva (insém a la strêda ch ‘ la pôrt a Ligûnchi un pô préma dal pûnt insém al Sècia) al Mulèin dal Chiûṣ, al Mulèin dal Gurgòun, e al Mulèin Mezchèl che în dal vèiri testimuniânsi ed l’archièta dal castâgni ch’ es fêva in un teritôri ch’ al gh’îva e ch’al gh’à incòra di belésim e lêregh castagnêt. Buṣâna la gh’à ‘na lònga tradisiòun ed la cûra cun al j âcvi; atâch a Cervarèṣa da arcurdêr al Pârco Flora cun aṣvèin al fûnti ed Sânta Luséia, dóve a gh’é un stabilimèint per la cûra ed l’âcva e ânca n’indóstria dóve a vîn imbutiliê la famôṣa âcva ch’ la vîn fôra da i fiânch dal Mûnt Vintâs, in funsiòun da j ân sinquânta. ‘N’ êtra ativitê ind la zôna l’é la lavurasiòun dal sóver ch’ la deṣvîn da ‘na tradisiòun antîga: impurtê da i pastōr e da i buscajôl quând turnêven indrê, dôp avèir pasê l’invêren in Marèma e in Corsica cun al bèsti, al sóver al gn’îva lavurê in istê dal faméj.
D’arcurdêr ânca: l’Uratôri ed S. Maria Madalena, insém al Vintâs a 1.500 mêter d’altèsa, ch’ l’ é stê prubabilmèin un antîgh pôst per dòni ruméti e ch’l’é l’arîv ‘ d un tradisionêl pelegrinâg a la fîn dal mèiṣ ed lój, Cerwood al prém Pêrch ‘d Avintûri 'd l' Emélia Rumâgna, e la fîn l’ Uservatôri Astronômich.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
1826
Al 1826 (MDCCCXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.fail
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
Oh mia bela Madunina
{{Metacaixa
627
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Oh mia bela Madunina
Oh mia bela Madunina (O mè bèla Madunìna) l'è na canta scrita par Giovanni D'Anzi in dal 1935, mùśica e paròli. La dascór dla statṿa dla Madóna ch'la s cata insìma a 'l Dóm ad Milàṅ.
Stòria dla canta
In dal 1934 al milanéś Giovanni D'Anzi al lavuràva cantànd e sunànd al piàṅ a 'l Pavillon dorè ad Milàṅ. P'r al fat che in dimóndi i gh dmandìsan ad sunàr dal canti dla tradisiòṅ napulitàna e dal sud dl'Itàglia, i meridiunài in Lumbardìa i éran carsû in cal méntar par via dl'imigrasiòṅ, a lò a gh'è vgnû in mènt, in na nòt 'd Utóbar, ad butàr śò na canta ch'la dascurìs dla sò sità.
A nas acsè Oh mia bela Madunina, scrita da lò e minga da 'l sò parulēr ad fidùcia Alfredo Bracchi cum a 'l sòlit, ch'la gh'à 'n tèst irònic abàsta.
Rabid sete di sangue
{{Metacaixa
Oh mia bela Madunina
Al tèst
Milanéś:'''
A disen "la cansòn la nàss a Napoli",
Rabid sete di sangue
{{Film }}
Oh mia bela Madunina
Al tèst
e pür a v'eghen minga tütt i tort.
Rabid sete di sangue
{{CITAZIONE|In cal minùt chè lì lōr i èṅ dal tut nurmài, quél dòp...|Tagline dal film}}
Oh mia bela Madunina
Al tèst
Surriento, Margellina tütt'i popoli
Rabid sete di sangue
Rabid sete di sangue (Rabid sē ad sangṿ) 'l è 'n film ad scarésa dal 1977 ad David Cronenberg.
Par la part dla prutagunìsta, Cronenberg 'l arév vlû tōr la Sissy Spacek ma i prudutōr i n éran minga 'd acòrd sèg par via dal sò acènt. Al sò pòst 'l è stâ pò dâ a l'atōra pòran Marilyn Chambers, cgnusùda p'r al sò film a luś rósi Dietro la porta verde (Da drē da 'l us vérd).
Sunt
La Rose (Marilyn Chambers), dòp avér patî 'n incidènt in mòta cun al sò muróś Murray (Frank Moore), la vèṅ purtàda in fiṅ 'd vita in 'n uśdàl lè davśèṅ. Chè a gh lavóra al Dutōr Keloid (Howard Rysphan), òṅ specialiśâ in di trapiànt ad pèla tòlta via da di cadàvar. Vdénd che la puvréta la gh'l'à bruśàda dapartùt, al decìd ad pruvàr na sò tècnica nóva e la gh la mét adòs.
Quànd chi lē la s darséd da 'l còma, l'è difarénta da qvél ch'l'éra, minga in dla belésa, esénd turnàda cuma prima, ma in dal cumpurtamènt parchè par vìvar l'è custréta a ciuciàr al sangṿ umàṅ e la 'l fà par mèś 'd un pès ad carna ch'la gh vèṅ fóra da na laséna.
La Rose la taca a murśgàr la gint ch'la gh s para davànti: un pasiènt dla clìnica, un cuntadèṅ ch'l éra drē a dar-ag fastìdi, un camiunìsta, un tisi spurcaciòṅ in un cìnema a luś rósi. In cla manéra lè al mâl al sa stramna dapartùt, cun al vitmi ch'i dvèntan di zombie rabî cun la ràbbia adòs e la bava a la bóca.
Dòp avér cuntagiâ anc al Dutōr Keloid, la Rose la dmanda ajùt a Murray.
Culegamènt estéran
}}
Oh mia bela Madunina
Al tèst
l'harànn cantaa almen on milion de volt.
626
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Oh mia bela Madunina
Al tèst
Mì speri che s'üfendarà nisün
se pàrlom un cicìn anca de nümm.
28 ed znèr
Al  l'è al 28° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 337 dè a la fin dl'an (338 in di an bisestìl).
Oh mia bela Madunina
Al tèst
O mia bela Madonnina, che te brillet de lontan,
Sotta a tì se viv la vita, se sta mai coi man in man.
Voltaire
{{Metacaixa
Oh mia bela Madunina
Al tèst
Canten tücc "lontan de Napoli se moeur",
Voltaire
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Oh mia bela Madunina
Al tèst
ma poeu i vegnen chì a Milan.'''
Voltaire
François Marie Arouet (Parí, 21 ed novèmber dal 1694 – ibídem, 30 ed mâǵ dal 1778), cgnusû c'ma Voltaire, 'l è stê 'n scritōr, stòric, filòśuf francéś tra i più inportànt edl iluminìśem. In dal 1746 Voltaire al gniva elêt member dl'Acadèmia francéśa.
in dla stòria
}}
Oh mia bela Madunina
Al tèst
de Nina, er Cupolone e Rügantin;
se sbàten in del Tever, roba tragica,
esageren, me par, on cicinìn.
Speremm che vegna minga la mania
tutta d'ora e picinina, tì te dominet Milan.
Si vegnì senza pagüra, nümm ve slùngaremm la man.
Tütt el mond a l'è paès, e semm d'acòrd,
ma Milan, l'è on gran Milan!
Miranduléś:
I dìśan "ch'la cansòṅ la nas a Nàpuli",
e séns àtar i n gh'àṅ minga tüt i tòrt;
Surènt, Mergelìna, tüt i pòpui
i 'l araṅ cantàda almànc un migliòṅ ad vòlti.
Mè a spēr che ninsòṅ al s ufandrà
s'a dascurém un pôc anc 'd nuàtar.
tuta 'd òr e piculìna, tè 't dòm Milàṅ.
Sóta ad tè a s viṿ la vita, a n sa stà mai c'n al maṅ in maṅ.
I càntan tut "luntàṅ da Nàpuli a s mōr",
Adès a gh'è la canta ad Roma maggica,
dla Nina, er Cupolone e Rugantèṅ;
i ś bùtan śò in dal Tévar, ròba tràgica,
i eśagéran, a m pâr, un cicinèṅ.
Sperém ch'la n véggna minga la manìa
ad mét'r-as a cantàr "Malàno mia"!.
Oh mè bèla Madunìna, ch'at luś da luntàṅ,
Vgnî pur sénsa paùra, nuàtar a v ślungarém la maṅ.
Tut al mónd 'l è paéś, a sém 'd acòrd,
ma Milàṅ, l'è na gran Milàṅ!
Culegamènt estéran
}}
Silvia oltre il fiume
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Silvia oltre il fiume (La Silvia da 'd là da 'l fiùm) 'l è 'n film dramàtic dal 2002 'd Olivier Dahan ch'al 'l à anc scrit insém a l'Agnès Fustier-Dahan.
Sunt
La Sylvia (Isabelle Huppert) l'è na dóna ch'l'à bèla pasâ i quarànta e ch'la stà a Nisa insém a sò fiōla, na ragasōla ch'la s ciàma Laurence (Maud Forget), ch'a n s capìs minga cuma i servìsi suciài i gh l'àppian lasàda parchè sò marè Piotr (André Marcon) al s 'n è andâ òt an prima e lē la s è ardùta a far la putàna par scampàr. Quànd dū papòṅ (Louis-Do de Lencquesaing e David Martins) i la vàn'n a catàr in dal sò apartamènt par dmandàr-ag di bèsi ch'i crédan che lē l'àppia fargâ, la Laurence la tira na scurtlàda a òṅ 'd lì lōr par prutéśar sò màdar. La Sylvia la decìd acsè ad scapàr via faghénd 'l autostop p'r andàr a pascàr al sò vèć marè.
Durànt al viàś la dóna la cgnós Joshua (Pascal Greggory), separâ anc lò da sò mujér e c'n un pasâ in parśòṅ. Adès 'l è fóra in libertà vigilàda ma i pulisiòt ch'i gh daṅ la casa parchè lò al n vōl minga turnàr dèntar. La Sylvia la gira dimóndi a pē, l'è da spés stufa mòrta, e par magnàr l'è custréta anc a dar-la via. Quànd la riva da Piotr la vèṅ a savēr che lò al s è spuśâ incóra e che sò mujér la gh'à 'd avér fiōl.
La Sylvia, cun sèg la Laurence, la decìd acsè ad turnàr da Joshua e ad lasàr la Frància par tacàr na vita nóva tut insém.
Culegamènt estéran
}}
James Woods
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
James Howard Woods (Vernal, 18 'd Avrìl dal 1947), cgnusû méj cuma James Woods, 'l è 'n atōr e 'n ardupiadōr americàṅ, numinâ par dū vòlti a 'l Prèmi Òscar, in dal 1987 cuma atōr prutagunìsta in Salvador 'd Oliver Stone e in dal 1996 cuma atōr minga prutagunìsta in L'agguato - Ghosts from the Past ad Rob Reiner.
In dla sò caréra, in du 'l à anc recitâ in soquànt telefìlm cuma Kojak, Le strade di San Francisco, Sulle strade della California e E.R. - Medici in prima linea, 'l à vins un Golden Globe e tri Emmy Awards.
Àtar prugèt
}}
Sabotaggio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un tragatèṅ dna bómba... Un masamènt... Giustìsia.|Tagline dal film}}
Sabotaggio (Sabutàǵ) 'l è 'n film thriller dal 1936 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś ’L Agìnt segrét ad Joseph Conrad. Al film, ch'al fà part dal perìud ingléś dal regìsta, in di Stat Unî 'l è cgnusû anc cun al tìtul ad The Woman alone.
'L è stâ girâ in biànc e négar.
Sunt
Durànt la secónda guèra mundiàla soquànt atintâ i squàsan Lóndra. A và via la luś in tuta la sità par via 'd un sabutàǵ a la sentràla lètrica. I spetadōr 'd un cìnema i s arlìan dimóndi e i dmànd'n indrē i bèsi di bijét quànd 'l è pròpria al pruprietàri, Karl Anton Verloc (Oskar Homolka), al respunsàbil, lavurànd par n'urganiśasiòṅ segréta ch'la s éra misa cónt'r al Régn Unî. Ninsòṅ a n sà gnint, gnanc sò mujér Sylvia (Sylvia Sidney) ch'la viṿ cun sò marè e cun al sò fradèl pìcul Steve (Desmond Tester) in 'n apartamènt lè dadrē.
Pasìnsia
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sabotaggio
Sunt
In cal méntar 'l arvindról Ted Spencer (John Loder), ch'al lavóra lè datéś, al s intrumét in dla questiòṅ dla restitusiòṅ di bèsi par far cólp su la sgnóra Verloc ma a n gh'è mia biśógn parchè la luś la tórna a 'ndàr. Ted, a dir la véra, 'l è 'n pulisiòt ad Scotland Yard ch'al gh'à da tgnir 'd òć a 'l terurìsta.
Pasìnsia
La pasìnsia (pazienza in itagliàṅ, da 'l latèin patior e da 'l grēc pathos, a dìr "sufràinsa") l'è na cundisiòun dal spirit ed quand a s egh la chèva 'd armàgner chèlum e urdnê anca in soquànti situasiòun dimòndi péśi e che piutôst invéci i farèven rabìr. La Céśa catòlica la mèt cla virtù chè in dal cuntràri edl'arlìa, ch'la srèv invéci ùn di vìsi capitêl.
Sabotaggio
Sunt
Dòp al falimènt d'l atintâ, al sgnór Verloc adès al gh'à 'l incàrag ad métar na bómba in dla stasiòṅ dla mèttro ad Piccadilly Circus. P'r a n dar minga di suspèt, Karl al dmanda a sò cugnâ Steve ad purtàr-'g un pac cun dèntar d'l espluśìv, faghénd finta ch'a gh sia dla pelìcula 'd un film.
Pasìnsia
Colegamèint estèren
}}
Sabotaggio
Culegamènt estéran
}}
Toân
Toân (Toano in italiân - Tvân o Tuân int al dialèt dal pôst) l'é un cmûn ed 4.413 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz més a 51 chilômeter tra mezdé e matèina dal cèinter ed Rèz
Stòria
Al prém riferimèint sicûr só Toân al catòm in un diplôma ed Berengario I, datê da Pavéia al 6 ed novèmber dal 907 dóve a's dîs ed la «Corte di Toano», segvî da un diploma imperiêl 'd Ottone II int al 980, ch'al cîta «Plebem de Toano» fr'alpió grôsi pēv campagnôli ed l'època. L'antîga «Thoanum», dôp al j ûltmi invasiòun barbârichi d' j Ungherèiṣ a la fîn dal IX sècol, l'à urganiṣê al sô difèiṣi cun al tirêr só dal furtificasiòun intōrna a la Pēv. L'é dvintêda acsé «membro ufficiale con castello» sòt a l'avtoritê ed Bonifacio pêder ed la cuntèsa Matélda ed Canòsa, ind la secònda metê dal 1.000. Ind i prém dêṣ ân dal XIII sècol l'é dvintêda «cmûn léber» cun al metrés insèm al cmn sitadèin ed Rèz. A gh'é gnû dôp un lòungh peréiod ed lôti fra i ghibelèin arzân e i guêlf mudnèiṣ ch'àn sparê gnânch al castèl ed Toân, asediê dai mudnèiṣ int al 1265. Int al peréiod dal sgnuréi l'é stê sòta ai Fogliani fîn al 1427, per pasêr pó a j Estèins cun Niccolò III. Int al 1461 Borso dóca ed Mòdna e Rèz, l'à mandê fôra i «Statuta potestariae Toani et Caulae». Intla 1469 l'éstê dê al marcheiṣ Testi e, dôp la só môrt, sèinsa erêdi, l'é turnêda a la Cambra Duchêla. Ûltem fevdatâri ed Toân l'é stê Guerra Coccopieri Torretta ed Mâsa Carêra. Int al 1800 l'é dvintêda cmûn ch' l' à sintû, da luntân, al rifōrmi ed la rivolusiòun francèiṣa e 'd Napoleòun. Ind al tèimp ed la secònda guèra mundiêla quî ed Toân àn tôt pêrta a la Reṣistèinsa, cun tânt môrt, distrusiòun e di dân dimòndi pèiṣ. A s' arcôrda la batàlia ed Cà Marastòun, Frasinôr, Polinêgh, Prignân e Muntfiurèin, al masâcher ed Mân, e l'incèndi ed Toân. Int al 1944 Toân cun Véla Mnôs, Frasinôr, Polinêgh, Prignân e Muntfiurèin l'à fât pêrta ed la Repóblica partigiâna ed Muntfiurèin, durêda 40 dé.
La Pêv ed Toân.
L'é 'd préma ed època ed Matélda ed Canòsa, l'é ânch òna dal pió antîghi costrusiòun reliogiōṣi ed la zôna e l'é dedichêda a Sânta Maria Asûnta. La 's câta insém a l'antîga strêda ed j Attoni (faméja tuscâna da dōve desvîn Matélda), ch' l' unîva Canòsa a Lóca, sitê uriginâria 'd la râsa di Canòsa. Al prém documèint ch' al numîna la Pēv l'é al diplôma ed l'imperadōr dal Sâcher Rumân Impêr, Ottone II. L'é 'na costrusiòun tóta in sâs, cun 'na facêda a capâna, quacêda ed lâstri ed lavâgna. A l'intêren a gh'é 'na mèinsa d'altêr in un sōl blôch, mésa int al preṣbitèri cun sculpîda la dâta dal 1109; l'é a trèi navêdi, cun clòuni e capitê sculpî, la mantîn tóta la belèsa róstica e straordinâria dal costrusiòun rumânichi pió antîghi, che gnân l'incèndi impiê dal trópi tedèschi ind la secònda guèra mundiêla e gh' l' à cavêda a ṣgerbiêr. L'é a 944 mêter, ind la séma dal mûnt Castèl ch ' l' é d'ed sōvra al paèiṣ ed Toân: d'ed lé la vésta la se ṣlêrga dal sémi 'd j Aèpenèin, cun la Prêda ed Bismântva, a 'na bèla fèta ed la Pianûra Padâna vêrs mezanôt.
La tòra e la Cēṣa ed Curnêt.
Més a sîra ed la canônica ed la Cēṣa ed Sân Martèin dal XVII sècol, a's drésa 'n' elegânta tòr. L'é ôvra 'd Antonio Ceccati: sóvo al prugèt e la scultûra dal clòuni, di plâster e di êrch ind la cèla dal campâni. L'é stê fât tr'al 1668 e al 1676. A l'intêren ed la cēṣa a gh'în dal j êtri ôvri dal Ceccati, al bèl purtêl, i sustègn che tînen só la mèinsa ed l'altêr dal Ruṣâri e dō spurtèli per armadièt dal j arléqui. Al grând quêder d'altêr ed Beêta Vèrgin dal Ruṣâri, fâta cun divêrs gèner ed lègn intajê l'é ôvra ed Michele Vignaroli. Al grandiōṣ tabernâchel ed lègn indurê, l'altêr a fōrma ed cēṣa prubâbilmèint ôvra 'd Antonio Ceccati bèle citê ind al verbêl ed la vîṣita fâta int al 1652 dal Cardinêl Rinaldo d'Este, l'é stê cambiê, dôp la secònda guèra mundiêla, cun un nōv fât da la scultrîṣ Carmela Adami ed Curèz
Câvla
L'é in di documèint dal 1148 e dal 1156 che 'as câten al prémi nutési dal paèiṣ che pêrlen ed l'uspdêl ed Cavella, nòm latèin ed l'abitê e in 'n'êter documèint dal 1218 l'é citêda ind al giuramèint ed fedeltê al cmûn ed Rèz. L'é a l'ardôs ed la strêda ed la vâl dal Sècia, l'é un cèinter atîv ind al câmp artigianêl,industriêl e agrécol, ânca per efèt ed la bòuna cundisiòun ed la strêda ch'al l'unés cun la vâl e la zôna dal cerâmichi tra la pruvîncia ed Rèz e còla ed Mòdna. L'é dimòndi cgnusûda ânca per la só tréfla ch' la vîn ludêda tōt j ân cun 'na fèsta popolêra. Fr' al j ativitê artigianêli va arcurdê la lavurasiòun dal lègn cun l'intersiadûra e al restâver di môbil antîgh.
Srèdel
L'è un cèinter abitê antîgh a's cumincia a parlêr dal paèis bèle dal XII sècol, l'é més in dóve a's zûnta al turèint Dôl cun al fiòm Sècia. La cēṣa l'é dedichêda a Sân Lurèins. L'è un cèinter comercêl, industriêl, artigianêle turéstich.
Cerè Marabèin
La cēṣa, urientêda a l'alvêrsa cun la facêda a capâna, l'é dedichêda a Sân Prôsper Vèschev. Ind la facêda a mezdé a's vèd la pôrta ed fiânch, cun l'architrêv, datêda 1636. Dō fnèstri a capâna in lavâgna, datêdi 1810 e 1902, dân lûṣ a la sagrestèia. La tòra l'é ind la facêda a mezanôt. L'intêren l'é a sêla ónica cun âbsida fâta a retângol. Al sufét l'é a cruṣêra sostgnû da clòuni.
Vògn
La cēṣa l'é dedichêda a Sân Pēder Apòstol, la móstra 'na facêda a capâna, urientêda a l' alvêrsa, finîda cun un fruntespési fât a teriângol cun 'na fnèstra rutònda cun quâter êli. L'intêren l'é a 'na sêla ónica cun âbsida polegonêla. Al sufét l'é a vôlta ed bòta cun óngi. Ind i documèint dal 1302, 1308, 1538 l'é sgnêda cme fliêla ed la pēv ed Toân. Sèmbra che l'antîga cēṣâ parochiêla la sia stêda butêda zò da 'na valânga. Al vîṣiti parochiêli arcôrden divêrs restâver e despès dîṣen che al stâbil an n' êra mìa sicûr. Al stâbil dal dé d'incō l'é duvû prubabilmèint a la generoṣitê dal fèvdatari Cûnt Sassi ed Quâra. Int al 1707 s'arcôrden la tòra rutònda cun dō campâni e 'na curnîṣ bèin sculpîda fōrsi dal Ceccati. Int al 1730 a tâch al stâbil a's tîra só la nōva canônica. Int al 1845 la cēṣa la gh'à, incòra, l'antîgh tèg in tavlê ed lègn. Int al 1906 a vîn arfât dal tót al stâbil só disègn dal pâroch Don Modesto Vezzosi e dal geômetra Geremia Fioroni ed Costabòuna. Al pitōr Vandelli ed Sasōl al pitûra al d'ed dèinter.
Al Cà-Furtèsa
Dôp l'època ed Canòsa, bèle dal 1300 la céca nobiltê ed muntâgna, per difèndres dal fenômen dal brigantâg, la s'ēra fâta fêr la Cà-Furtèsa. I mûr ēren ed sâs ed côch squadrê a martèl e bèin fraṣê. Al fnèstri êren céchi, an gh'ēren mìa i camèin, fōrsi cuntinvêva l'ûṣ ed la fughêra o di braṣêr més al cèinter ed la câmbra. Quêṣi cumpâgn al tòri di castē, ed cêr andêven d'ed sōver dal secònd piân, dóve a 's égh rivêva atravêrs 'na schêla ed lègn intêrna. 'N' eşèimpi de sté cà l'é int al bôregh de Stiân la Cà di Ceccati, carateriṣêda da elemèint architetônich d'urègin antîga. A s'é sèimper pinsê che la Cà di Ceccati la fós 'na Cà a Tòra, cunvinsiòun da pôch neghêda da l'architèt arzân Giuliano Cervi: a's trâta ed 'na Cà-Furtèsa medievêla ed l'Apenèin, fōrsi dal XIV o inési XV sècol. Ûn di elemèint ch' l' à ciarî da dóve a deṣvîn al gèner ed la cà l'é la fōrma ed la fnèstra ind la facêda setentrionêla, quêṣi cumpâgn a còli dal tòri dal XII sècol tirêdi só a presédi dal teritôri atōrna a la Rôca ed Muntifiurèin.
Al Cà a Tòra
Al [Cà a Tòra]] în stêdi fâti a partîr dal 1400 e fîn a tót al 1600, ed piânta quadrêda e pió strèta, cun la clumbêra int al tasèl, 'na schêla in lègn strèta e râta l'unés i trî piân. Esèimpi ed Cà a Tòra în a Mân ind la Côrt Ghirardini, a Cà Guglio a Ciṣâna, a Muntbiôt.
Al Cōrt Padrunêli
Ind i sècol XVII e XVIII à cumincê a sparpagnêres al mudèl ed Cōrt Padrunêli. La Cà a Tòra la 's richés d'êtri costrusiòun pió céchi mési a 'd êrch, cun al cèinter un curtîl circundê da un murèt cun 'na lêrga avêrta per fêr pasêr i câr. Di eşèimpi ed Cõrt Padrunêli bèin tgnû în a Mân la Cōrt Ghirardini, a Cà Guglio la Cōrt Boschini, a Srèdel, a La Vâl, a Toân la Cōrt ed Castèl, a Câvla la Cōrt Baroni.
Al Cà cun al Balchio (Baladōr)
La carateréstica 'd la Cà cun al Balchio o Baladōr l'é 'na schêla in prêda o lègn mésa d'ed fōra, ch' la pôrta in 'na lôgia, ch ' la dà pó a dal câmbri o ind l'ingrés,  quacêda cun al tèg tgnû só da  clòuni céchi in sâs ed côch. Al pió antîghi cà cun al baladōr ind l'Apenèin a s' arfân al XVI sècol. 'Na bèla cà cun al baladōr la 's pōl vèder a La Vâl de Srèdel.
.limited
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
1825
Al 1825 (MDCCCXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Muntèc
Muntèc (Montecchio Emilia in italiân) l'é un cmûn ed 8.737 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz pôst a 15 km a sîra ed Rèz
Stòria
Muntèc in di tèimp antîgh l'êra ciamê Monticulo, per la natûra dal trèin dóve l'é gnû só al paèiṣ, més insèm cun al culmêdi purtêdi dal j aluviòun dal j âcvi dal fióm Èinsa che gnîven zò da l 'Apenèin. Sōvra a chi muntarôt în gnûdi só al prémi abitasiòun ed quî che a ritgnîven al pôst sicûr dal j âcvi e i trèin aluvionêl dimòndi grâs e bòun pr' al cultûri agrécoli. Al teritôri l'é stê da préma sòta j etrósch e pó i rumân, època che, d'ed l'à ed 'na sitê di môrt, l'à lasê sègn in pcòun 'd  uṣvéj, vêṣ, munèidi, i rèst ed 'na lâpida pr'arcurdêr un' ôvra póblica dal I e II sècol, 'na cruslèina petorêla laminêda in ôr ch'a's cuṣîven atâch al vistî i prém cristiân o suldê int al V e VI sècol. Al testimuniânsi pió antîghi in fâti da pugnêl da manarèin ed prêda particulêr ed la préma etê ed la prêda pó bagâj in brónz. I rèst dal séngi d'ed sôvra a fân vèder un cêr ṣvilóp dal brónz finêl a l' etê dal fèr. Muntèc medievêla cun al só furtificasiòun (bastiòun, mûri e rôchi) dimòndi difensîvi e ufènsîvi, mó ânca per la só puṣisiòun geogrâfica e stratègica, l'é stêda pó per sècol ambîda e cuntèiṣa, pasând cun vicèndi sfalsêdi dal pusès ed la Cēṣa a còl di Visconti, di Barbiani, di Sforza, di Gonzaga, di Farnese, di spagnôl, di francèiṣ, segvènd pó, in etê modêrna, al vicèndi dal Duchêt ed Mòdna e Rèz. Muntèc l'é numinêda in dimòndi ducumèint ch' în tgnû ind i archévi ed Rèz e Pèrma: ûn ed quî, un privilèg imperiêl, al pôrta la dâta ed l' 8 zógn 781. Al tôṣ pêrta a la Repóblica Cispadâna e còla Ciṣalpèina, per andêr a fêr pêrta ed l'Itâlia unîda, cme Cmûn cun al nòm "Montecchio Emilia" per arcgnósrel da di êter Muntèc, per mèz 'd un decrêt dal ditadōr Farini al 27 dicèmber 1859, dâta còsta ch' la cumbîna cun al prém cunséli cumunêl ed Muntèc.
625
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Il fantasma dell'Opera (film 1998)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Acsè, par caś, 'n acòrd miterióś 'l è péna nâ fra 'n putèṅ bandunâ e gl'abitànt dal tenébri.}}
Il fantasma dell'Opera (Al fantàśma dl'Òpra) 'l è 'n film ad scarésa dal 1998 ad Dario Argento trat da 'l rumànś umònim ad Gaston Leroux.
Sunt
Un putèṅ al vèṅ bandunâ in na canaléta ad Parì da sò màdar. Al vèṅ tirâ sù da di sórag e da dal póndghi ch'i al crésan dand-ag la manéra ad dvintàr grand, bèl e 'n brâv muśicìsta, cgnusû cuma 'l Fantàśma dl'Òpra (Julian Sands). Chi lò al pèrd la tèsta par na śóvna cantànta 'd Òpra, la Christine Daaé (Asia Argento). Al Fantàśma, cun i sò cavìi biónd e al sò èsar ad bòni manéri, al fà cólp su 'd lē ch'la decìd ad far 'l amōr sèg.
Anc chi a s mét cònt'r i sò amìg sórag al fà na bruta fiṅ.
Culegamènt estéran
}}
.credit
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 24 'd avrîl dal 2014.
1968 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1968, mo invéci 'l an 1968, 't ê da 'ndèr chè) Al 1968 (milnovseintessantòt, millenovecentosessantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1967 (milnovseintessantasèt) e 'l vin prìma dal 1969 (milnovseintessantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintessantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
624
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Una gita scolastica
Una gita scolastica (Un zìr con la scòla) all'è un film dal 1983 dirigì da Pupi Avati.
Storia
Laura, 'na siùra d'untant'ann, intànt calla fä un pìsol, l'ass ricorda i bèi mumèint da scola, qunat all'era fiulëina.
Zucchero, miele e peperoncino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na risèta... ch'la fà rìdar.|Tagline dal film}}
Zucchero, miele e peperoncino (Sùcar, mēl e pavrunsèṅ) l'è na cumèdia a epiśòdi dal 1980 ad Sergio Martino ambintàda in 'n ufìsi giudisiàri rumàṅ in dua i s tìnan tri prucès.
La rivincita dei Nerds
{{Metacaixa
Zucchero, miele e peperoncino
A 'l èstar 'l è cgnusû cuma „Sucre, miel et piment“ in Frància, „Azúcar y miel“ in Spaggna e „Sugar, Honey and Pepper“ in di Stat Unî. Al braṅ di tìtui ad tèsta, Zucchero, miele e peperoncino, 'l è cantâ da i „Gruppo Clown“.
Prim epiśòdi
Al pugléś Valerio Milanese (Lino Banfi), méntar 'l è drē a magnàr a 'l risturànt, al vèṅ scambiâ p'r un sasèṅ dimóndi periculóś, Matteo Pugliese, ch'l è péna scapâ via da parśòṅ. Al cumisàri Genovese (Enzo Robutti), emigliàṅ ad Bulógna, al gh dà la casa méntar la giuralìsta Amalia Passalacqua (Edwige Fenech), ch'la pénsa ad far al scoop dla sò vita, la 'l pòrta in dla sò cà 'd campàggna p'r intervistàr-al. Valerio al n capìs gnint e 'l créd che lē la vója andàr a lèt sèg. In cal mént'r a riva la pulisìa dand via a 'n sapèl.
La rivincita dei Nerds
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Zucchero, miele e peperoncino
Secónd epiśòdi
Giuseppe Mazzarelli (Pippo Franco) 'l è 'n buletàri ch'al fà fadìga a pagàr al buléti e a catàr quèl da magnàr tant ch'l ufisiàł giudisiàri (Luca Sportelli) 'l al śbàt fóra 'd cà. Par mét'r-as in bisàca un pôc ad bèsi al s ardùś a far la lavandàra cuma cumpàrsa in un film ma a gh và mâł anc lè. Durànt al viàś ad ritóran vèrs Róma al dmanda 'n pasàǵ a na dóna ciamàda Mara (Dagmar Lassander) che, scambiànd-al par na camaréra ad nóm Giuseppina, la gh śibìs 'd andàr a lauràr sèg. 'L óm, par scampàr, al decìd acsè ad tgnir-as la pirùca in cô, la stanèla lunga e ad dir ad sè. Al marè dla Mara, Duilio Mencacci (Glauco Onorato), al fà 'l maslàr, al la pìcia da spés e al gh mét anc i còran. Quànd chi lē la fà a mènt ch'la camaréra la lóga quèl in mèś a 'l gambi, la decìd 'd in prufitàr-as anc parchè la s è stufàda 'd star sèmp'r in cà da par lē. Tut a và bèṅ in fin tant ch'la Mara l'armàgn gravda e Duilio, ch'al n la gusa piò da 'n an, al s incàsa 'd brut.
La rivincita dei Nerds
{{Film }}
Zucchero, miele e peperoncino
Tèrs epiśòdi
Plinio Carlozzi (Renato Pozzetto) 'l è 'n tasìsta ch'al s è rót ad lauràr sóta padròṅ. Quànd al fà trédas a 'l Totocalcio al manda a giràr al fènig al titulàr dl'agensìa di taxi Scarnicchia (Elio Crovetto). Purtròp par lò in dal cupiàr i riśultâ in dla schedìna al s éra śbaliâ in dal scrìv'r-an òṅ, dònca al dódas al gh fruta sōl stanta-trimìla franc ch'i n èṅ mia abàsta par cumpràr na màchina nóva par mét'r-as da par lò ma par pagàr-la cun dal trati sè. Un dè al dà 'n pasàǵ a 'l sicigliàṅ Alfio (Sal Borgese) ch'al vōl far gusàr Saruzzo (Sandro Ghiani) cun la fiōla di Mancuso, la Rosalia (Patrizia Garganese), in manéra 'd custrìnś'r-i a far-i spuśàr par salvàr 'l unōr anc s'la ragàsa la n è minga 'd acòrd. Quànd Plinio al la salva, lì lē la decìd ad spuśàr-al e la sò famìja la gh còmpra 'n taxi tut nóṿ pagànd anc i dèbit.
Culegamènt estéran
}}
La rivincita dei Nerds
{{CITAZIONE|I gh'aṅ ridû adrē, i i aṅ tòlt in gir e dâ adòs. Ma adès l'è óra ch'i strâṅ i dvégnan nurmài! Al sò mumènt 'l è vgnû!|Tagline dal film}}
La rivincita dei Nerds (L'arvìnsida di Sfigâ) l'è na cumèdia americàna dal 1984 ad Jeff Kanew.
Al film al gh'à abû tri séguit: La rivincita dei nerds II dal 1987, La rivincita dei Nerds III - The next generation dal 1992 e La rivincita dei nerds IV dal 1994, sōl par la televiśiòṅ. In dal 2006 la Fox Atomic l'arév vlû far-'g anc 'n arfacimènt ma pò la gh'à dâ sù.
In dla culòna sunóna i s pōlan catàr, fra i àtar, i braṅ Burning Down the House di Talking Heads, Thriller ad Michael Jackson e We Are the Champions di Queen.
Sunt
I sfigâ i decìdan ad far-'g-la védar, tacànd cun al mét'r-as insém, cun al nóm ad "Lambda Lambda Lambda". I vōl'n anc butàr śò da la sò scrana al presidènt dal "Cunsìli Grèc", Stan Gable (Ted McGinley), òṅ di "Beta Alpha".
Culegamènt estéran
}}
Lloyd Sherr
{{Metacaixa
Lloyd Sherr, cgnusû anc c'n al pseudònim ad Max Raphael (Los Angeles, 28 ad Farvàr dal 1956) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
In dla sò caréra 'l à dâ la sò vóś a dimóndi śōg vìddeo e a 'l persunàǵ dal camiunsèṅ Fillmore in di film 'd animasiòṅ dla Pixar Cars 2 e Cars 3.
Culegamènt estéran
}}
1824
Al 1824 (MDCCCXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1745 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1745, mo invéci 'l an 1745, 't ê da 'ndèr chè) Al 1745 (milsetseintquarantasìnc, millesettecentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1744 (milsetseintquarantaquàter) e 'l vin prìma dal 1746 (milsetseintquarantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintquarantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
29 ed znèr
Al  l'è al 29° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 336 dè a la fin dl'an (337 in di an bisestìl).
Peer Steinbrück
{{Metacaixa
Lakewood (Culuràdo)
{{Metacaixa
Peer Steinbrück
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lakewood (Culuràdo)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Peer Steinbrück
Peer Steinbrück (Ambûrg, 10 ad Śnar dal 1947) 'l è un pulìtic tedésc dal partî sucialìsta (SPD).
Lakewood (Culuràdo)
Lakewood (a s lèś [ˈleɪkwʊd] in ingléś) l'è na sità dal Culuràdo ad sènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca, la quìnta più granda dal paéś e la 172śma di Stat Unî. La s cata in dla cuntèa ad Jackson a òvest ad Denver.
Peer Steinbrück
'L à fat al minìstar dl'ecunumìa par la Merkel in dal guèran dla große koalition (cualisiòṅ grôsa) da 'l 2005 a 'l 2009, prima 'd lasàr la sò scrana a Wolfgang Schäuble.
Tigerland
{{Metacaixa
Peer Steinbrück
Biugrafìa
Dòp ès'r-as diplumâ in dal 1968 e avér fat al militàr par dū an, Steinbrück al s iscrìv a 'l partî sucialìsta tedésc in dal 1969 par pò tacàr a studiàr ecunumìa e siénsi suciàli a l'università ad Kiel, laureànd-as in dal 1974.
Tigerland
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lakewood (Culuràdo)
La sità, fundàda in dal 1889, la gh'à na superfìsi ad 114,1 km². Al sò clima 'l è semi-arsùt, 'd Invèr'n a s và 'd sóta 'd nòt in mèdia da mità Utóbar a Avrìl.
Peer Steinbrück
Biugrafìa
Tgnénd a drē a 'l puśisiòṅ 'd Helmut Schmidt e ad Johannes Rau, al taca a lauràr p'r al sò partî tulénd-'s a càrag di lavursèṅ a la fiṅ di an Stanta.
Tigerland
{{Film }}
Peer Steinbrück
Biugrafìa
Da 'l 1985 a 'l 1986 'l è stâ al respunsàbil par la pulìtica nasiunàla ecunòmica in dla grup mis in pē a 'l ministēr d'l ambiènt e dl'agricultùra dla Renàgna dal Nòrd-Vestfàglia, par pò dvintàr cap ad gabinét par Johannes Rau. In dal Nuvémbar dal 2002 al dvénta lò al presidènt ad cla regiòṅ lè. Al gh rèsta in fiṅ a 'l 2005 quànd i gh dànan 'l incàrag ad minìstar dl'ecunumìa in dla große koalition misa in pē par l'Angela Merkel dla CDU ch'l'iva parśâ cun Gerhard Schröder dla SPD.
Tigerland
{{CITAZIONE|Al sistéma al vliva far ad lōr di suldâ. Un suldâ al vliva sōl ès'r umàṅ.|Tagline dal film}}
Peer Steinbrück
Biugrafìa
Al 28 ad Setémbar 2012 al sò partî 'l al sarnìs par candidàr-al a dvintàr canselēr dal sò paéś a gl'elesiòṅ tedéschi dal 2013.
Tigerland
Tigerland (id.) 'l è 'n film ad guèra americàṅ dal 2000 ad Joel Schumacher girâ cun na màchina da préśa a maṅ c'n al furmâ di sédas milimétar. 'L è stâ 'n flop clamuróś avénd muciâ sù sōl sent-trentanóṿmìla dòlar in tut a frònt 'd un cóst ad déś migliòṅ ma al gh'à abû al mèrit ad cuciàr in élt un śōvan Colin Farrell.
Peer Steinbrück
Biugrafìa
Dòp 'l èśit di Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013, dascurénd ad Silvio Berlusconi e ad Beppe Grillo, al diś la sua: «A gh'ò dla scarésa adòs par la vìnsida ad dū pajàs».
Lakewood (Culuràdo)
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ, carsùda dimóndi in di an Ssanta pasànd da 19.338 a 92.743 cristiàṅ, la pōl cuntàr su 'n 82,9% ad biànc, un 3,1% 'd aśiàtic, 'n 1,6% ad négar, 'n 1,4% 'd indiàṅ americàṅ e 'n 7,8% 'd atri rasi.
Criminally Insane - La grassa grossa follia omicida di Ethel
{{Metacaixa
Lakewood (Culuràdo)
Da 'l 2015 al sò sìndig 'l è Adam Paul.
Culegamènt estéran
}}
Peer Steinbrück
Culegamènt estéran
}}
623
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Criminally Insane - La grassa grossa follia omicida di Ethel
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tigerland
In na séna dal film Bozz al gh'à sèg un lìbar cun na cupertìna négra e al sìmbul dla paś insìma. Cal lìbar lè 'l è na còpia 'd E Johnny prese il fucile ad Dalton Trumbo.
Criminally Insane - La grassa grossa follia omicida di Ethel
{{Film }}
{{CITAZIONE|113 chilo 'd arlìa criminàla!|Tagline dal film}}
Criminally Insane - La grassa grossa follia omicida di Ethel (Mata criminàla - La grasa grôsa metèria masadōra dl'Ethel) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1975 scrit e dirèt par Nick Millard.
Girâ in sinc stmani in dla Primavéra dal 1973 a San Francisco, al gh'à abû 'n séguit in dal 1987 da 'l tìtul Criminally Insane 2 e 'n arfacimènt in dal 2016, Crazy Fat Ethel.
Tigerland
Sunt
Miter (Clifton Collins Jr.) al s cata là parchè al vōl far védar ch'al gh'à dal fégat, Jim (Matthew Davis) al vrév scrìvar di lìbar ma 'l à decìś listés ad partìr vuluntàri, Wilson (Shea Whigham) al n véd l'óra ad far-'g-la védar a chi grugn śai, Cantwell (Tom Guiry) al pénsa ch'a n gh sia gnint da far. Roland Bozz (Colin Farrell) invéci 'l è al più arvèrs, al vrév dar-'g a muć e al mét in pē dal manifestasiòṅ ad prutèsta. Avénd studiâ léǵ al s inśégna par catàr la manéra ad far star a cà lò e i sò cumpàgn.
.moscow
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric geogràfic. Al funsiòuna da 'l 24 'd avrîl dal 2014.
Tigerland
Culegamènt estéran
}}
Valentina Monetta
Valentina Monetta (San Marèin sitê, 1 ad mèrz 1975) l'è na cantanta sammarinesa.
Criminally Insane - La grassa grossa follia omicida di Ethel
Sunt
Dòp avēr lugâ 'l cadàv'r in dal sò cambra, l′Ethel la ciàma la drugarìa Caruso par far-as purtàr dal magnàr, cun dópi dóś ad ślâ, ma 'l titulàr al gh diś che prima la gh'à da pagàr al dèbit ch'la s iva fat sgnar. La ragàsa la gh diś ad sè, pò la và a pascàr di bèsi in dal burslèṅ ad sò nunóna ma la cata sōl quàtar dòlar e mèś. Quànd al ragàs dal cunséggni, Glen Dickie (Sonny La Rocca), al gh diś ch'a gh in vōlan utànta, l′Ethel la 'l masa druànd i vēdar dna butìglia parchè lò 'l éra drē a 'ndàr via esénd ch'la n gh 'n iva minga abàsta. Al sò còrp al finìs in dla cambra da lèt dla vècia anc parchè l′Ethel la n gh la cava briśa a far na buśa in giardèṅ granda asè par lugàr-i tut dū. I mòrt i dvèntan pò tri parchè la ciciòna la masa anc al dutōr Gerard ch'l éra vgnû in dla sò cà a pascàr la sgnōra Janowski esénd che la dóna l'iva saltâ soquànt apuntamènt p'r al curi dla sò anvōda. Par quaciàr la pusa di cadàv'r in putrefasiòṅ, l′Ethel la próa a druàr di parfùm, ma a cónta pôc.
In cal méntar, in dla cà, a gh'è vgnuda a star anc sò surèla Rosalie (Lisa Farros) ch'la fà la scaja 'd mistēr, 'd acòrd anc c'n al sò muróś John (Michael Flood) ch'al gh mét i còran e che dal vòlti al la pìcia anc parchè par lò «na quàlc vòlta na bastunàda a gh vōl, a vuàtri tuti, specialmènt a tè». Al sergînt McDonough (George Flower) al s fà viṿ p'r indagàr su la sparisiòṅ ad Glen e la budlòna la gh diś ch'la n sà gnint da quànd la 'l à pagâ e chi lò 'l éra andâ via.
Al ròbi par l′Ethel i pàr'n andàr p'r al vèrs giùst in fiṅ tant che la Rosalie e John i dìśan ch'i vōlan vèrar 'l us dla cambra dla nunóna, saràda a ciàṿ, parchè a gh'è na pusa ch'a s mōr. L′Ethel la sugerìs ad spetàr ch'la turnìs a cà, ch'l'è via par dal vìśiti. Méntar lōr i èṅ drē a durmìr, la mata la và in cuśìna a tōr un manarèṅ par masàr-i. Fat cal lavōr chè, la decìd ad scavśàr e a śbrandlàr i cadàvar par pò purtàr-i via in un sac.
Culegamènt estéran
}}
Rìsć biològic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia)
Al rìsć biològic, (rischio biologico o biorischio in itagliàṅ), 'l è 'l perìcol 'd ciapèr còunt'r a na quelc sustànsa ch'la deśvìn da di èser vivèint (batéri, virus, tusèini) e ch'la mèt in a rìsć la salùt ed 'n èt'r èser vivèint. Cal rìsć chè al vin evidensiê tuti el volti ch'a gh'è da stèr dimòndi atèinti a n'ciapèr minga còunter o f'rìr-es, cun di êg dal puntùri o di fêr ruśnèint 'd un quèlc lìquid biològic.
I diferèint livêl ed rìsć biològic
I CDC (Centers for Disease Control and Prevention) i àn sernî i rìsć biològic in quàter livêl, a secònda dla só gravitê:
Colegamèint estèren
}}
1823
Al 1823 (MDCCCXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.finance
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 29 'd avrîl dal 2014.
30 ed znèr
Al  l'è al 30° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 335 dè a la fin dl'an (336 in di an bisestìl).
621
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
783 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 783, mo invéci 'l an 783, 't ê da 'ndèr chè) Al 783 (setseintutantatrī, settecentottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 782 (setseintutantadū) e 'l vin prìma dal 784 (setseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintutantatreéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 783 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 261: Fatoriśasiòun:
619 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 619, mo invéci 'l an 619, 't ê da 'ndèr chè) Al 619 (seseintdeśnōv, seicentodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 618 (seseintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 620 (seseintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintdeśnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La cosa più dolce...
{{Metacaixa
620
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
La cosa più dolce...
{{Film }}
{{CITAZIONE|I péscan qvél giùst e i al vōlan subìt.|Tagline dal film}}
La cosa più dolce... (La ròba più dōlsa...) l'è na cumèdia americàna sénsa pinsēr e anc vulgaròta dal 2002 ad Roger Kumble, vinsidōra dal prèmi par la canta più bruta in di tìtui ad cóa a i The Stinkers Bad Movie Awards, The Penis Song, cantàda insém da 'l tri prutagunìsti, la Cameron Diaz, la Christina Applegate e la Selma Blair.
Sunt
La Christina la sènt che lò 'l è 'l óm giùst par lē e dònca la decìd 'd andàr a 'l matrimòni par védar-'l incóra. La partìs insém a la Courtney ma, lung la via, i sa spòrcan tuti 'd pisa par via 'd un tub ch'l éra scupiâ in un cèso pùblic. Al ragàsi i èṅ custréti acsè a cumpràr di vistî nóṿ ma purtròp i gh'anan da tōr ad qvéi strâṅ e sfaciâ.
Rivàdi in céśa, la Christina la s rénd cònt però ch'a spuśàr-as 'l è pròpria Peter e minga sò fradèl.
Culegamènt estéran
}}
François Asselineau
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
François Asselineau 'l è 'n polìtic franséś, nê a Parì in dal 14 ed setèmber dal 1957. Ispetōr generêl in dal ministēr dal Finànsi francéś, infìn da 'l 2007 al gh' e-cmànda in dal partî francéś edl'Uniòun Populèra Republicàna (in francéś Union Populaire Républicaine) da lò fundê, e ch'al vrèv la vgnuda fòra dla Fransa da l'Uniòun Evropéa, da l’Evrośòna e da l’OTAN. Ai vutasiòun in dal dipartimèint ed Lot-e-Garòna al só partî 'l à tolt sù apèina al 0,58% di vōt, mèinter che in dai Elesiòun Evropèi dal 2014 incòr al tulìva al 0,56%.
Colegamèint estèren
}}
Furlé
Int la störia ad Furlè u j è stê un sac ad òm e ad dòni, int e medioevo la j è stêda Caterina Sforza, ch'la j era una sgnora ad Furlè, cum' Ravaldino (Furlè la j à una ròca cun i nôm dj cvèst dù sgnùr). Mussolini int e tèmp de fasismo, lo l'era nêd int La prè, ch'la s artröva a 15km da Furlè.
Pèten
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al pèten 'l è cal strumèint che, coi só dèint o rèbi, al śmèśda, al śgumbìa e 'l lìsa i cavî di cristiàṅ, tulèndegh vìa i gròp e s'ocòr, anc un quèlc parasî. S'a gh'è da tōr vìa i piōć, a ghe vrà 'n pèten coi dèint dimòndi fìt, che stergènd strìc i cavì, al gh'la cavìs ed destachèr e tōr sù na quèlc bestiulèina e i só ōṿ. Al dè d'incō a n'sucēd mìa trop despès che la gint la gh'àpia i piōć in cô, mo in di tèimp indré l'éra na situasiòun ch'la psìva capitèr e in alóra a s druèva la petnèina coi dèint fit fit.
Incō a gh'è di pèten dal sorti più śvarièdi, e anch ed diferèint materiē, c'ma 'd plàstica, ed lègn, e 'd metâl. A gh'è pò anc di pèten ch'i s dróven c'ma dal mulèti per tgnìr strichi dal bàndi 'd cavî 'da 'n quelc cô edla testa.
A s sà che i pèten i éren druê infìn dai tèimp dal brònś o dla préda, avènd-en catê soquànt in di schêv edl'archiologìa, ch'i fùsen 'd ôs, ed lègn e 'd metâl.
1969 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1969, mo invéci 'l an 1969, 't ê da 'ndèr chè) Al 1969 (milnovseintessantanōv, millenovecentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1968 (milnovseintessantòt) e 'l vin prìma dal 1970 (milnovseintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintessantanovéśim post.
Èter progèt
}}
4 ed maz
Al  l'è al 124° dè dal calendàri gregoriàn (125° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 241 dè a la fin dl'an.
1822
Al 1822 (MDCCCXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.insure
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 29 'd avrîl dal 2014.
.creditcard
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 29 'd avrîl dal 2014.
Rìcu Manfredini
Rìcu Manfredini (Enrico Manfredini in Itagliàn, Süzära 20 da znär dal 1922 - Bulògna, 16 ad dicëimbar 1983) l'è stä un Arcivèsc católic italián, a Bulògna dal màrs dal màrs al dicëimbar 1983.
5 ed maz
Al  l'è al 125° dè dal calendàri gregoriàn (126° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 240 dè a la fin dl'an.
Rìcu Manfredini
Biugrafia
Nasìd a Süzära 20 ad zanär dal 1922, in pruìncia ad Màntua, l'ha studiä Teulugia a Venegòn Varès).
Urdinä prèt in dal 1945, l'è dvantä parvòst ad Varès. Al 4 dutùbar dal 1969 l'è cunsacrà vèsc ad Piasëinsa, e al ga rastarà fin al 18 màrs 1983, quand papa Giuànn Pàul II la trasfarìs a Bulògna, tàme Arcivèsc.
619
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
618
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Yosa Buson
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na piòva 'lśéra la vèṅ śó, sénsa armōr, in sal musć, quànt arcòrd dal pasâ!|Yosa Buson}}
Yosa Buson (1716, 25 ad Dicémbar dal 1784), nâ cuma Buson Taniguchi ma cgnusû anc sōl cuma Buson, 'l è stâ 'n puvéta e pitōr giapunéś. In dla sò vita 'l à fat 3.000 haiku a 'l incìrca, punénd-as cuma òṅ di quàtar più grand puvéta dal gènar, insém a Matsuo Bashō, Kobayashi Issa e Masaoka Shiki.
Biugrafìa
Taniguchi Buson al nas in dal vilàǵ ad Kema, in dla pruìnsa ad Settsu (adès Kema-chō, Miyakojima-ku in dla sità 'd Uśàka). A vint an al spatìna a Edo (Tokyo a 'l dè 'd incō) par studiàr pueśìi haikai cun al vèć mìstar Hayano Hajin. Quànd qvést chè al mōr, al s trasferìs in dla pruìnsa ad Shimo-Usa (ciamàda adès Prefetùra 'd Ibaraki) e, tgnénd a drē a gl'òpri dal sò ìdul Matsuo Bashō, al sa stablìs in di pòst salvàdag dal nòrd dl'ìśula 'd Honshu, in dua al famóś haijin 'l à tòlt ispirasiòṅ par la sò òpra Oku no Hosomichi.
I apùnt ad cal viàś chè i èṅ stâ publicâ in dal 1744, cun al nóm ad Buson.
Dòp avér girâ in soquàntt pòst dal Giapòṅ a quarànta-dū an al và a star a Kyōto, tacànd a firmàr-as cuma Yosa, a s pōl dar da 'l nóm dal vilàǵ in du l'éra nada sò màdar. Tri an dòp al sa spóśa e al gh'à na fiōla ciamàda Kuno.
In fiṅ ch'al scampa, al n s trasferìs piò da 'd là, tacànd a insgnàr pueśia in dla Sumiya. In dal 1770 al tōś al tìtul ad Yahantei, al scutmàj druâ da 'l sò mìstar Hayano.
Buson al mōr a ssant'òt an al dè ad Nadâl dal 1784. La sò tómba la s cata a Kyōto, a 'l Konpuku-ji.
}}
1821
Al 1821 (MDCCCXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Mûnt Vintâs
Al Mûnt Vintâs (Monte Ventasso in italiân) l'é 'na séma ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân êlta 1.727 mēter insém al livèl dal mêr.
La muntâgna l'é dèinter int al teritôri dal vèc Pêrch dal Gigânt, adès al fà pêrt dal Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân.
La zôna l'é stêda dichiarêda sît 'd interèsi comunitâri e zôna ed prutesiòun specêla (IT4030002).
Geograféia
La sèma dal mûnt l'é inta cmûn ed Ramṣèit int la pruvîncia ed Rèz. Cun la só fōrma a pirâmda, al mûnt Vintâs al fà da spartidôr dal j âchev fra i bacîn dal fióm Èinsa e dal fióm Sècia. Insém al fiânch tra nôt e sîra agh'é al Lêgh Calamòun e la stasiòun per siêr Vintâs Lêgh
Sintēr
A la séma a 's egh pōl rivêr cun al sintēr 663 ch' al partés da la strêda Statêla 63 atâch a Buṣâna opór cun al sintêr 661 da Nişmòsa o da Vintâs Lêgh a 's pâsa p'r al Lêgh Calamòun. I dû sintēr a zûnten ind i parâg ed l' Uratôri ed S.Maréia Madlèina (1.505 m.) cun al bivâch coleghê sèimper avêrt. L' antîgh uratôri l'ēra probabilmèintun antîgh sît da rumét ed dòn a pûnt 'd arîv 'd un pelegrinâg ch' a 's fêva 'd abitódin a la fîn dal mèiş ed lój.