cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicky Hayden
Clas MotoGP
In dal 2005 al tóś sèg cuma cumpàgn ad team al rumàṅ Max Biaggi in dla Honda uficiàla. Al 10 ad Luj dal 2005 al vins la sò prima gara a cà sua in dla Laguna Seca (al telecrunìsta Enrico Meda al gh dà, par cal mutìṿ lè, al scutmàj ad Móstar dla Lagùna). Durànt la stagiòṅ i rìvan anc dū secónd pòst (Austràglia e Cumunità Valensiàna), tri tèrs pòst (Germàgna, Qatàr e Turchìa) e tri pole position. Par Nicky a s trata dna bèla stagiòṅ parchè al mét da part 206 punt finénd tèrs in clasìfica.
Hayden al par prònt par cumbàtar p'r al tìtul e al ròbi i èṅ ciàri a basta fiṅ da subìt. Difàti 'l americàṅ a 'l inìsi dal 2006 al mùcia sù di bèi riśultâ (nóṿ pòdi in dal primi ùndas gari e dū prim pòst, ad Assen e incóra in dla Laguna Seca). I sò rivài dirèt (Valentino Rossi, Loris Capirossi, Marco Melandri) i patìsan in cal mèntar di infurtùni grav pardénd acsè di punt par strada.
A siē gari da la fiṅ Nicky al gh'à incóra in bisàca 34 punt ad vantàś in di cunfrònt ad Dani Pedrosa (sò cumpàgn ad scuderìa) e 51 ad distàc da Valentino Rossi ch'al cór invéci par la Yamaha.
In dal 2007 al ròbi i vànan pèś p'r al pilòta dal Kentucky. Nicky al cata sù sōi tri tèrs pòst (Ulànda, Germàgna e Brno) e na pole position in Purtugàl faghénd in tut 127 punt (utàv pòst).
Al 2008 'l è al sò ult'm an par la Honda e Hayden al finìs la stagiòṅ a 'l sèst pòst cun 155 punt e dū pòdi (Indianapolis e Austràglia).
In dal 2009 al s trasferìs dal nòstri bandi par cùrar par la Ducati Marlboro cun la Desmosedici GP9 insém a Casey Stoner. In dla stagiòṅ al gh la cava a finìr in sal pòdi sōl na vòlta a Indianapolis. 'N àtar pòdi al al cata sù anc in Aragóna in dal 2010 quànd al pasa in sal finàŀ al pilòta ad cà Jorge Lorenzo. Nicky al finìs 'l an cun anc quàtar quàrt pòst in dal casét e 163 punt in tut.
In dal 2011 al cata incóra Valentino Rossi in dal sò box parchè 'l marchigiàṅ 'l iva in cal mèntar tòlt al pòst ad Casey Stoner pasâ a la Honda. Nicky al śgranfgna un tèrs pòst in Spaggna e un quàrt in dal Régn Unî finénd utàv a la fiṅ cun 132 punt, a sèt punt da 'l cumpàgn ad scuderìa.
In dal 2016 al pasa a la Superbike curénd par qvéi dla Honda. Al 17 ad Maǵ dal 2017, mént'r al fava 'n alenamènt curénd in bicicléta su la strada da Arśòṅ a Tavlēt in dla śòna industriàla 'd Miśàṅ, al finìs sóta na màchina andànd in còma. Nicky al mōr a 'l uśdàł 'd Ciśéna sinc dè dòp. I sò òrgan i èṅ stâ dunâ tgnénd adrē a qvél ch'al vliva lò.
Culegamènt estéran
}}
Tulsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tulsa (a s lèś /ˈtʌlsə/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad quatarsènt-mìla abitànt a 'l incìrca, secónd sèntar più impurtànt dal stat d'l Oklahoma dòp Oklahoma City.
0541
0541 l ê al parfes tlefônich dal distrèt ad Remin, int al cunpartimèint ad Buloagna.
1688
Al 1688 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Annika Beck
{{Metacaixa
Tulsa
La s cata in dal cuntèi 'd Tulsa, Osage, Rogers e Wagoner e in mèś a gh pasa l'autostràda Route 66. Al sò clima 'l è subtrupicàł ùmid méntar l'architetùra di sò palàs la pùcia dimóndi in dl'Art déco. In dal cōrs dal XX sécul l'éra cgnusùda cuma la capitàl mundiàla dal petròli par via dal tanti indùstri ch'i al lavuràvan lè.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s divìd in un 62,6% ad biànc, un 14,1% 'd ispànig, un 5,3% ad natìṿ americàṅ (na vòlta i gh stàvan gl'indiàṅ Creek), un 2,3% 'd aśiàtic, p'r al rèst atri rasi o rasi misći.
Da 'l 2016 al sò sìndig 'l è 'l republicàṅ G. T. Bynum.
Culegamènt estéran
}}
Annika Beck
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Annika Beck (Gießen, 16 ad Favràr dal 1994) l'è na tenìsta tedésca ch'l'à vins al tìtul dal Roland Garros dal 2012 di śōvan. La s è stablìda a Bonn, l'è élta 170 cm e la péśa 59 chilo, la dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
L'è bòna ad dascórar in Tedésc, in Ingléś e in Spagnōl. A gh piàś sunàr al viulèṅ, lèśar (al sò lìbar preferî 'l è Twilight) e scultàr dla mùśica, specialmènt qvéla dla Rihanna, dla Lady Gaga e di Linkin Park.
Caréra
La tedésca la taca a pistàr i camp dal sircùit ITF a quind'ś an, in dal 2009. Dòp soquànt tintatìṿ ad qualificàr-as p'r i turnèo WTA in dal 2011, la gh la cava finalmènt in d'l Avrìl dal 2012 a Cupenàghen ma la và fóra subìt par 4-6 4-6 cun la Petra Martić. A Båstad in Luj la fà cumpàgn par pò pèrdar a 'l prim tùran da la Klára Koukalová par 6-2 3-6 4-6. A Quebec City, in dua la gh'à di punt abàsta par śugàr diretamènt in dal tablòṅ prinsipàł, a riva la prima vìnsida cun la śvisra ad pàdar bergamàsc Romina Oprandi. In Setémbar la s mét in bisàca un tìtul ITF da stantasèt-mila dòlar, baténd in finàl la Stefanie Vögele par 6-2 6-4, e acsè la riva a èsar la nùmar 116 dal mónd. Vinsénd-an àtar dū cumpàgn a la fiṅ d'l an, la finìs la stagiòṅ a la stantnuvéśma puśisiòṅ dal ranking WTA.
La taca c'n al spìrit giùst al 2013 rivànd par la prima vòlta in caréra in di quàrt 'd un turnèo WTA a Shenzhen baténd prima la Garbiñe Muguruza Blanco par 6-2 6-7 6-4 e pò la Su-Wei Hsieh par 6-3 6-0 ma pò la céd in tri sét a la Shuai Peng. A Melbourne la s férma a 'l secónd tùran cun l'Ayumi Morita mént'r in di Stat Unî a Indian Wells e a Miami la và a cà subìt. In Avrìl la riva invéci in semifinàl a Katowice in Pulògna in dua però la pèrd séc da la Roberta Vinci, pò vinsidōra dal turnèo, par 1-6 0-6. Dòp soquànt turnèo andâ mâl (prim tùran a Stucàrda e a Straśbûrg, qualificasiòṅ a 'l arvèrsa a Esturìl e a Madrid), la tedésca la pèrd a 'l secónd tùran a 'l Roland Garros da la Viktoryja Azaranka par 4-6 3-6. In Śugn, baténd la Karin Knapp 6-4 6-2, la riva in di quàrt a Nurimbèrga in dua la céd a la carta salvàdga Andrea Petković par 6-4 3-6 5-7. In Luj la fà i quàrt anc a Bùdapest (4-6 1-6 da la Yvonne Meusburger) e a Bad Gastein (sćiancàda chè 0-6 1-6 da la Karin Knapp che chè la s tōś l'arvìnsida sèg). In Istâ la mét insém tri prim tùr'n ad fila in di Stat Unî a Cincinnati, New Haven e US Open. La cuntìnua acsè anc a Tokyo, Pechîṅ e a Linz, sōl a Seùl la gh la cava a vìnsar 'n incóntar ma cun la nùmar duśènt dal mónd, la giapunéśa Risa Ozaki, e in tri sét. In Utóbar la s tira sù in Lussembûrgh in dua la riva par la prima vòlta in finàl dand la paga a la Cvetana Pironkova, a la Lucie Šafářová, a la Katarzyna Piter e a la Stefanie Vögele. In d'l ùlt'm at però la céd a la Caroline Wozniacki par 2-6 2-6.
Culegamènt estéran
}}
12 (nùmer)
{{Metacaixa
Galàna
{{Metacaixa
Santarcànzul
Santarcànzal (Santarcangelo di Romagna in italièn) l'è un cumòn ad 20.277 abitìnt.
12 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 12, mo invéci 'l an 12 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 12 (dòdeś, dodici in itagliàṅ, duodecim in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 11 (undeś) e 'l vin prìma dal 13 (trèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al dodicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
972 (nùmer)
{{Metacaixa
Galàna
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Manifèst dal Partî Comunìsta
{{Metacaixa
Galàna
{{CITAZIONE|La galàna un dè l'à dit a Zeus: „A vój na cà tuta par mè, in manéra ch'a gh pòsa gnir dèntar sōl chi dig mè!“. Zeus al gh'à dit: „'T avrà na cà par tò cònt, ma ta gh purà 'ndràr dèntar sōl tè!“.|Esopo}}
La Galàna (tartaruga o testuggine in italiàn) l'è 'n rètil ch'al fà part d'l órdan dal Testudines o Chelonia, cun un gus in sla schina, dit carapàs, da in dua i vènan fóra sōl tèsta, cóa, bras e gambi. La part ad sóta dal gus invéci al s ciàma piastròṅ.
972 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Galàna
A gh'è tri categurìi ad galàni: qvéli ch'i vìvan in dal mâr (e ch'i gh'à dal pini a 'l pòst di bras, cuma la Caretta caretta), qvéli ch'i vìvan in di fiùm e in di lâg (cuma la Emys orbicularis) e qvéli ad tèra (cuma la Testudo hermanni). Al primi dū bèsti i èṅ carnìvuri méntar quéli ad tèra i scàmpan magnànd sōl di vegetài.
Bon Jovi
{{Metacaixa
E Puz
E Puz (Poggio Berni in italièn) l'è un cumòn ad 2.907 abitìnt.
2 ed znèr
Al  l'è al 2nd dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 363 dè a la fin dl'an (364 in di an biśestìl).
Bon Jovi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
340 (nùmer)
{{Metacaixa
Shining
{{Metacaixa
634
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
340 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 340, mo invéci 'l an 340, 't ê da 'ndèr chè) Al 340 (terśeintquarànta, trecentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 339 (terśeinttreintanōv) e 'l vin prìma dal 341 (terśeintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintquarantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Shining
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gianni Ippoliti
Gianni Ippoliti (Róma, 22 ad Favràr dal 1950) 'l è un cundutōr televiśìṿ itagliàṅ.
Shining
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un caplavōr dla scarésa mudèrna.|Tagline dal film}}
The Shining (Al luśōr) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1980 ad Stanley Kubrick trat da 'n rumànś ad Stephen King. Ad cal film chè a gh 'n è tri versiòṅ: qvéla uriginàla la dura 146 minùt, qvéla tajàda 143 e qvéla européa 119.
Bob Dole
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Ragazzi fuori
{{Metacaixa
Sèla
Ai é dû sît in Emégglia-Rumâgna ch'i s ciamen Sèla:
Bob Dole
Robert Joseph Dole, cgnusû méj cuma Bob Dole (Russell, 23 ad Luj dal 1923 - Russell, 5 ad Dicémbar 2021), 'l è stâ 'n pulìtig e èx militàr americàṅ, mémbar dal Partî Republicàṅ, candidâ a presidènt in dal 1996. Durànt la secónda guèra mundiàla 'l è armàś paraliśâ a 'l bras dèstar.
In dal 2018 'l à ciapâ la Mdaja 'd Òr dal Cungrès ch'al gh'à dâ 'l presidènt Donald Trump.
Àtar prugèt
}}
Manifèst dal Partî Comunìsta
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Cagapùi
{{Metacaixa
Ragazzi fuori
{{Film }}
Róśa (fiōr)
{{Metacaixa
Bon Jovi
{{CITAZIONE2|It's my life and it's now or never 'cause I ain't gonna live forever, I just want to live while I'm alive (it's my life), my heart is like an open highway, like Frankie said I did it my way, I just want to live while I'm alive, 'cause it's my life!|L'è la mè vita e l'è adès o mai piò parchè a n vivrò mia par sèmpar, a vój sōl vìvar mént'r a sòṅ viṿ (l'è la mè vita), al mè cōr l'è cuma n'autustràda vèrta, cum 'l à dit Frankie a 'l ò fat a la mè manéra, a vój sōl vìvar mént'r a sòṅ viṿ parchè l'è la mè vita.|It's My Life, 2000|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Ragazzi fuori
{{CITAZIONE|Al destîṅ ad lì lōr 'l è sgnâ par sèmpar.|Tagline dal film}}
Cagapùi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Róśa (fiōr)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La róśa l'è na piànta a fiōr dla famìja dal Rosaceae ch'l'à dâ 'l nóm a 'l culōr róśa. La daśvèṅ da l'Europa e da l'Àśia. Al sò gambi i èṅ pîni 'd spini tant ch'a gh'è 'n dit ch'al fà “A n gh'è róśa sénsa spini” par dir ch'anc i quèi più bèi i gh'aṅ al sò arvèrs dla mdaja. I vàṅ piantàdi in Aṿtòṅ o a la fiṅ d'l Invéran s'a fà dimóndi fréd e pò a gh'è da dar-ag dal cuncìm quànd i s darsédan. C'n i pètai i s faṅ i parfùm dimóndi bòṅ.
Bon Jovi
I Bon Jovi i èṅ un grup hard rock americàṅ mis sù a Sayreville (New Jersey) in dal 1983. I sò cumpunènt 'd adès i èṅ al cantànt e atōr Jon Bon Jovi, David Bryan (tastéri) e Tico Torres (baterìa) ma la furmasiòṅ uriginàla la gh'iva dènt'r anc Alec John Such (bas) e Richie Sambora (chitàra).
I Bon Jovi i èṅ séns àtar òṅ di grup più impurtànt dla séna rock mudèrna e i aṅ dâ un cuntribùt dimóndi élt a 'l śvilùp dal muimènt Hair metal di an Utànta. I èṅ arcurdâ anc p'r avér scrit soquànti dal canti più cgnusùdi d'l Hard rock cuma Livin' on a Prayer, You Give Love a Bad Name, Wanted Dead or Alive, Bad Medicine, Keep the Faith, Bed of Roses, Always e It's My Life.
In dal cōrs dla sò caréra i Bon Jovi i aṅ publicâ tréd'ś àlbum in studi e vindû da piò ad sènt-trénta migliòṅ ad disc in tut al mónd. Inóltar i aṅ fat da piò ad dumìla-setsènt cuncèrt in sinquànta paéś e pasa par trénta-sinc migliòṅ ad sustenidōr. In dal 2006 al grup 'l è stâ mis in dla “Music Hall of Fame” dal Régn Unî.
Culegamènt estéran
}}
Róśa (fiōr)
In gènar i èṅ élti da vint cm a soquànt métar e i fiurìs'n in Primavéra. P'r avér di fiōr bèi a gh'è da pudàr-i da spés e minga daquàr-i tròp, specialmènt in di dè sut, parchè al fój mój i prévan malàr-as. Al róśi i patìsan dimóndi gl'insèt, ch'i i màgnan, e anc i funś ch'i i màcian ma i pōl'n anc śbuśìr-li.
Ragazzi fuori
Ragazzi fuori (Ragàs fóra) 'l è 'n film dramàtic itagliàṅ dal 1990, séguit dal film Mary per sempre d'l an prima. 'L è stâ scrit e senegiâ insém a Aurelio Grimaldi mént'r al mùśichi i èṅ ad Giancarlo Bigazzi.
Shining
Custâ daśnóṿ migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà quarànta-quàtar.
Cicerenella
{{Metacaixa
Gianni Ippoliti
Biugrafìa
Ippoliti al taca a lauràr in televiśiòṅ in dal 1977 quànd al fà part dal cast dal prugràma dla RAI Piccolo Slam cun la Stefania Rotolo e Sammy Barbot. I pàs'n ùnd'ś an e Gianni al s fà cgnósar cun Provini, na traśmisiòṅ cundóda da lò p'r Italia1 in dua dal parsòni cumùni i faṅ di casting tut da rìdar.
Shining
Sunt
Jack Torrance (Jack Nicholson), scritōr falî, insgnànt diśucupâ e cun di prubléma 'd alculìśum, al decìd 'd andàr a far al custòdi par 'l invèran in 'n hutèl grand dal Culuràdo, 'l Overlook, ch'al s cata in mèś a dal muntàggni luntàṅ di óri ad viàś da tut i sènt'r abitâ. Dascurénd cun al diretōr d'l albèrg ch'al gh śibìs 'l incàrag, al sgnór Stuart Ullman (Barry Nelson), chi lò al gh diś ch'a s trata 'd un mistēr minga fadigóś, piutòst 'l è difìcil adatàr-as là parchè star da par lò par sinc méś a 'l incìrca, a càuśa dla néṿ, a n è minga un quèl fàcil. Déś an prima, difàti, 'n àtar tisi ciamâ Delbert Grady (Philip Stone), mandâ là cun sò mujér e al dū fiōli śmèli, 'l iva patî 'n eśaurimènt narvóś, finénd pò cun al cupàr la sò famìja a cólp ad manàra. Jack dagnóra 'l s la rid, dgénd ch'a lò un quèl dal gènar a n pōl briśa sucèdar. Al druarà al tèmp lìbar par finìr al lìbar ch'l è drē a scrìvar.
Ragazzi fuori
La pelìcula l'à purtâ a cà dū Dàvid ad Dunatèl dal 1991, qvél par la regìa e qvél p'r al prudutōr, Claudio Benivento.
3 ed znèr
Al  l'è al 3rs dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 362 dè a la fin dl'an (363 in di an biśestìl).
Ragazzi fuori
Sunt
Soquànt ragàs dla parśòṅ par śōvan Malaspina ad Palèrum i èṅ mandâ lìbar ma la vita par lōr l'è dimóndi dura.
Cicerenella
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Gianni Ippoliti
Biugrafìa
Sèmp'r in c'l an lè al fà dascórar 'd incòsa la gint ad tut i dè in dal prugàma Dibattito. 'L è lè ch'i s faṅ védar par la prima vòlta di persunàǵ cuma Luca Laurenti e la Sonia Grey.
Cicerenella
Cicerenella l'è na cansòun napulitàna dal Setsèint ch'a n's cgnùs briśa 'l avtōr.
Gianni Ippoliti
Biugrafìa
In dal 1989 al dà vita a Grandi Sceneggiati in dua 'l sò gir ad persunàǵ dal vèci traśmisiòṅ i rècitan soquànt lìbar famóś. 'L è pò 'l tùran ad Perché ha vinto Anna Oxa? (Parchè à-la vins l'Anna Oxa?) e 'd Perché hanno vinto i Pooh? (Parchè àṅ-i vins i Pooh?), mandâ in ónda soquànt dè prima ch'i vinsìsan dabòṅ i sò Fèstival ad Sanrémo. Par la Rai al preśénta invéci i prugràma Non è mai troppo tardi, C'era una volta Fluff' e Q come cultura.
Cicerenella
L'è na cansòun popolêr ch'la s è sintìda cantèr da dimòndi cantànt in dimòndi spetàcol, in del piàsi, in di teàter e pò anca in dla televiśiòun, 'd lung a 'l tèimp a rivèr fin a incō.
Gianni Ippoliti
Biugrafìa
In di prim an Nuànta al s invénta 'n śuglèṅ p'r al prugràma La Vela d'oro (e in séguit anc par Girone all'italiana 'd Andrea Barbato) in dua a gh'éra da indvinàr al mistēr ad soquànt persunàǵ misterióś. In dal 2007 la Rai la decìd listés ad cumpràr i dirìt 'd un prugràma cumpàgn da i ulandéś dla Endemol p'r al sò I Soliti Ignoti ad Fabrizio Frizzi anc se la i gh'iva bèla dispunibìi in di sò casét.
Shining
Sunt
Torrance al partìs acsè p'r al Colorado, cun sèg sò mujér Wendy (Shelley Duvall) e al fiōl Danny (Danny Lloyd). Chi lò al gh'à di putēr extrasensurâl e al cōg ad culōr Dick Halloran (Scatman Crothers) al gh fà subìt a mènt. Anc lò al gh'à qvél che lò al ciàma "luśōr" (shining) ch'al gh parmét ad viv'r incóra di quèi sucès in di tèmp pasâ o ad védar di fat ch'i gh'aṅ incóra da capitàr. 'L óm al cònta a 'l putèṅ che 'l albrèrg 'l è stâ tirâ sù in dua a gh'éra 'n simitèri indiàṅ e ch'l è fàcil ch'al vadrà anc lò di fat ad sangṿ sucès lè dèntar ma ch'al n gh'à minga 'd avér paùra parchè i èṅ sōl dal figùri. 'L ùnic quèl ch'al s arcmànda 'l è quèl 'd a n vśinàr-as minga a la cambra 237, sénsa però spiegàr al parchè.
Galàna
Descrisiòṅ
Al galàni ch'i vìvan in dl'àqua i màgnan da tut, i sarnìsan da piò la carna quànd i èṅ śóvni ma in séguit i pàsan a i vegetài. I pōlan magnàr anc di pés, dla latùga, di radét e fruta di bòsc (ch'la n farménta minga durànt la digestiòṅ). Cal bèsti chè i gh la càvan a tucàr i 8 chilómetar a l'óra. In gènar i masć i gh'aṅ na cóa dimóndi più lunga dal fémni e anc dagl'ungi più grôsi. Cuma tut i rètil i gh'aṅ al sangṿ fréd e i gh'aṅ biśógn ad tōr al sōl. I tìran al fiâ fóra dl'àqua avénd-ag i palmòṅ. Al fémni i làsan i sò óṿ sóta la sàbia in du i èṅ nadi anca lōr e pò in tórnan in mâr.
Ragazzi fuori
Sunt
Natale Sperandeo (Francesco Benigno) al vrév tacàr a lauràr cuma muradōr in dal cantēr ad Giuseppe (Tano Cimarosa) ma chi lò al s tira indrē a 'l ùtim minùt dòp ch'l iva prumìs un pòst par lò a sò fradèl Salvo. La Mery (Alessandra Di Sanzo) l'è andàda a vìvar cun na sò culéga trans e par scampàr la fà sès par bèsi anc se sò màdar (Aurora Quattrocchi) la vrév ch'la cambìs vita. Antonio Patané (Roberto Mariano), ch'al gh'à dū putèṅ pìcui da tiràr sù, al vénd dal patàchi a 'l marcâ sénsa licénsa, ma anc dla dròga. Claudio Catalano (Maurizio Prollo) 'l à catâ lavōr cuma mecànig ma la sò ragàsa Vita (Enza Attardo) la spéta 'n putèṅ da lò e la 'l custrìnś a spuśàr-la. Inóltar chi lò al gh'à Carmelo Vella (Alfredo Li Bassi) in di garét parchè al gh la vōl far pagàr da quànd in rifurmatòri Claudio al gh'iva mulâ na sprangàda in cô faghénd-ag pèrdar 'n òć esénd-'s arvultâ sèg parchè al n à minga vlû far-as dar da lò.
1655
Al 1655 (MDCLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Manifèst dal Partî Comunìsta
{{CITAZIONE|Proletàri 'd tùt i Paéś, mitîv insèm!}}
Ragazzi fuori
Sunt
Di àtar ragàs i tórn'n incóra a rubàr cuma Matteo Mondello (Filippo Genzardi) e Giovanni Trapani dit King Kong (Salvatore Termini) dòp ch'l iva pruâ, sénsa sucès, a far-as tōr cuma marangòṅ ad butéga finénd par far al camarēr.
Gianni Ippoliti
Biugrafìa
In dal 1997 al preśénta Italiani nel mondo e 'l an dòp La Befana vien di notte par Rai2. In dal 2002 al fà di intervènt a 'l Festival ad Sanremo e p'r i mundiài ad balòṅ. In dal Śnar dal 2008 al và a balàr a Ballando con le stelle, prugràma dla Milly Carlucci su Raiuno. In di ult'm an al móstra i fat cuntâ in dal rivìsti 'd petegulés par la traśmisiòṅ Mattino in Famiglia.
Cicerenella
Al têst edla cansòun
«Cicerenella mia, sì bbona e bella.
Cagapùi
Al Cagapùi (mora in italiàn) l'è 'n frut dla piànta dita Rubus ulmifolius o dla Crataegus monogyna, cgnusùda méj cuma Biancuspèṅ.
Gianni Ippoliti
Biugrafìa
In dla sò vita Gianni Ippoliti 'l à anc recitâ in soquànt film cuma Gli amici del bar Margherita ad Pupi Avati dal 2009 e fat dal canti cuma Papa dada a Mino Reitano. In dl'Istâ dal 2008 'l è dvintâ presidènt dla squàdra ad palamàṅ ad serie A di masć Italgest Salento D'Amare ad Caśaràṅ.
Turièna
Turièna o Scurdghèda (Torriana in italièn) l'è un cumòn ad 1.354 abitìnt. L'e situed vizin al marecia e cunfina ma e cumòn ad Vrocc e e Poz
Róśa (fiōr)
Sìmbui
Al culōr dla róśa al s pòrta adrē di significàt e di sìmbui.
Cicerenella
Al têst edla cansòun
Cicerenella teneva 'no gallo tutta la notte nce jeva a cavallo, essa nce jeva po' senza la sella chisto è lo gallo de Cicerenella.
Cicerenella mia, sì bbona e bella.
Cicerenella tenea 'na gallina faceva ll'ove de sera e matina, l'avea 'mparata a magnà farenella, chesta è 'a gallina de Cicerenella.
1635
Al 1635 (MDCXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Frōda
{{Metacaixa
Manifèst dal Partî Comunìsta
Al "Manifèst dal Partî Comunìsta" ("Manifest der Kommunistischen Partei" in dla lingva tedèsca 'd quand 'l era gnû fóra) 'l è 'n librèt gnanc dimòndi lung, publichê a Londra in dal 1848 da Karl Marx e Friedrich Engels, e ch'al descòr ed polìtica 'd comunìśem. Subìt da 'l inìsi, al Manifèst al dvintèva ùn di lìber polìtic più famōś e quistiunê in dal mònd e 'l gniva tradòt in dimòndi lingvi.
Shining
Edisiòṅ par 'l èstar
Kubrick 'l à tgnû a drē anc a gl'edisiòṅ furastéri dal film. In particulàr, al regìsta ad New York 'l à decìś and cambiàr in soquànt paéś la fraś che Jack al scriv ad cuntìnuv cun la màchina par scrìvar.
Galàna
Descrisiòṅ
Al galàni dal tèra i màgnan invéci sōl vardùra, fruta e càctus e i gìran dimóndi piàṅ, tant che dal nòstri bandi a s diś "andàr dal pas dla galàna" par dir che òṅ 'l è lènt. La pōl scampàr ssant'an o anc da piò, ma in gènar la riva a trént'an. La gh véd dimóndi bèṅ e l'è bòna 'd arcgnósar anc al parsòni e i pòst, invéci 'l udî 'l è quél ch'l è. In Aṿtòṅ i śmétan ad magnàr par vudàr ad budèli par pò andàr in letàrg vèrs Nuvémbar o Dicémbar. I pònsan sót 'd tèra: sinc grad l'è la temperadùra più giùsta par lōr, s'a gh'è più fréd i rìsćian ad murìr o ad patìr di dan a 'l sarvèl, s'a gh'è più cald i n gh la càvan minga a durmìr e i pōlan finìr al gras prima dal tèmp.
Frōda
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ragazzi fuori
Culegamènt estéran
}}
Frōda
La frōda (fodera in itagliàṅ) l'è na cuaciadùra ed stófa, più o meno sustgnùda, ch'la stà tachèda a soquànti tapisrìi, cum al stramâs e i cusèin, al divàṅ el pultròuni, o anc tachèda a 'l dedàinter ed soquànt vistî, c'm'a s pōl catèr a 'l intèren ed serti brèghi, 'd serti vésti e in dal giachi, per dèr-egh più 'd elegànsa e cuacèr méj el cuśdùri che altrimèinti i se vdrèven in dl arvèrs.
Manifèst dal Partî Comunìsta
Al Manifèst al descòr edla lota ed clas in dal pasê e in dal preśèint e di probléma di agìnt proletàri ch'i gh'àn da fèr col capitalìśem. Còuntra cal sistéma ed produsiòun chè, i proletàri, dvintê in dimòndi agìnt dôp la rivolusiòun industrièla e 'l lavōr in del fàbrichi, i gh'avrèven da tgnìrs estrìc e insèm purtèr avànti la só lota ed clas per arbaltèr al cmand da l'élta ed chi èter pòc agìnt ch'i gh'cmanden dabòun.
Frōda
El frōdi di vistî
El frōdi i vinen cuśìdi a 'l arvèrsa ed soquànt vistî, sia per fèri bliśghèr méj atàc a 'l corp, che per tgnìregh più 'd cheld. I pólen èsr ed séda, cupri, polièster, poliamìda, viscóśa, lana, e cutòun felpê. In dal dedàint'r ed soquànt vistî a s cata anc dal frōdi ch'i gh'àpien da tgnìr dimòndi cheld, c'ma in di capôt e giubôt per 'l invèren, per i paéś dal Nord, e dòunca el frōdi i sràn ed pēl, ed pelìsa, finta e vera. El frōdi i s caten anch in dal dedàinter ed soquànt stivàj, ed schèrpi ed lùs, ed borsi per sgnōra, ed valìśi e via descurènd.
Cicerenella
Al têst edla cansòun
Cicerenella teneva 'na votte metteva da coppa e asceva da sotto, ma nun teneva tompagno e cannella, chesta è la votte de Cicerenella.
Cagapùi
Descrisiòṅ
Al frut, ch'al fà part di frut ad bòsc, 'l è vérd a 'l inìsi e pò al dvénta rós o vióla in sal négar quànd al madùra. Dèntar al gh'à dimóndi vitamìni C e A. Sènt gram ad cagapùi frésc i gh'aṅ 52 calurìi, 0,7 gram ad pruteìni, 0,4 gram ad gras, 12,8 gram ad sùcar, 32 miligràm ad cals, 0,6 miligràm ad fèr. Cal magnàr chè al fà andràr ad còrp, minga sōl i pui ma anc i cristiàṅ.
Al cagapùi 'l è dimóndi delicâ e a s fà fadìga a cunservàr-'l a lung. In gènar a 'l s dróa par réndar bèi i dóls e par far di yogurt, di ślâ, dla marmelàda o anc di vèṅ.
Róśa (fiōr)
Sìmbui
Cal fiōr chè 'l è anc al sìbul dal sucialìśum, arcurdànd la Rosa Luxemburg.
Gianni Ippoliti
Culegamènt estéran
}}
Róśa (fiōr)
Sìmbui
}}
Galàna
Descrisiòṅ
Soquànt categurìi ad galàni (cuma la Caretta caretta ch'la viṿ in di nòstar mâr o la Testudo hermanni) i èṅ in perìcul 'd estinsiòṅ e i èṅ prutèti acsè par la léǵ e par la Cunvensiòṅ ad Bèrna.
Cicerenella
Al têst edla cansòun
Cicerenella teneva 'na vacca c'aizava la coda e mustrava la 'ntacca, ma nun teneva né ossa né pelle, chesta è la vacca de Cicerenella
Frōda
El frōdi dal tapisrìi
El frōdi di stramâs e di divàṅ egl'ìn sovertùt fati ind un tisû sustgnû, méj s'l è 'd cutòun, ad armadùra uvrèda, e ch'i gh'pósen èser cuśìdi adôs o ès'r-egh sulèdi atâc cun dal sernéri, di ptòun, e anc dal velcher.
Cagapùi
Manéri ad dir
}}
Frōda
Colegamèint estèren
}}
Cicerenella
Al têst edla cansòun
Cicerenella s'aizava a matina menava li pisce 'int'ô mantesino, uno fujette da sott'â vunnella, chisto è lo pesce de Cicerenella.
Cicerenella mia, sì bbona e bella....»
Galàna
Culegamènt estéran
}}
780 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 780, mo invéci 'l an 780, 't ê da 'ndèr chè) Al 780 (setseintutànta, settecentottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 779 (setseintestantanōv) e 'l vin prìma dal 781 (setseintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintutantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Manifèst dal Partî Comunìsta
{{CITAZIONE2|Ein Gespenst geht um in Europa – das Gespenst des Kommunismus. Alle Mächte des alten Europa haben sich zu einer heiligen Hetzjagd gegen dies Gespenst verbündet, der Papst und der Czar, Metternich und Guizot, französische Radikale und deutsche Polizisten.|Un fantèśma al prìla in gìr per l'Evròpa - al fantèśma dal comunìśem. Tùti el potèinsi dla vècia Evròpa, pepa, śar, Metternich e Guizot, i francéś radichèl e la polisìa tedèsca, i s ìn mìs insèm in na santa aleàṅsa, per mandèr vìa cal fantèśma chè.|'L inìsi dal Manifèst dal Partî Comunìsta, Marx e Engels, 1848|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{de}}}}
Colegamèint estèren
}}
1668
Al 1668 (MDCLXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Matador (film 1986)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al pèś a n è minga èsar viulentàda, 'l è che pò ad gh'à da cuntàr incòsa a tut, da la A a la Z.|Batùda dla màdar dl’Eva}}
Matador (Masadōr) 'l è 'n film dramàtic dal 1986 ad Pedro Almodóvar.
A 'l inìsi ad cal lavōr chè, al regìsta manciàṅ al mét insém di pès vèć ad film ad scarésa, cuma Sei donne per l'assassino ad Mario Bava e Profonde tenebre ad Jess Franco.
Sunt
Diego Montes (Nacho Martínez) 'l è 'n ex turêr ch'l à patî 'n incidènt ch'al 'l à custrét a lasàr al sò lavōr. La sò usesiòṅ ad masàr però la n al lasa minga in paś. Par tōr la sò sudisfasiòṅ, chi lò al s fà dal pugnéti guardànd di film ad masamènt ad dóni a la televiśiòṅ. Adès al tira avànti insgnànd al sò mistēr a i śóvan, in mèś a i quài a gh'è Ángel (Antonio Banderas), òṅ ch'al gh'à paùra quànd al véd dal sangṿ e ch'l è fiōl 'd una cun al ciòld fis par 'l Opus Dei, e anc dal studènti dóni. Diego al và a lèt cun dū ad lōr e, durànt al piaśér, al i masa e pò al lóga i cadàvar.
Durànt na lesiòṅ, al mìstar al dmanda pò a Diego s'l è fnòć parchè al s la cava mâł cun cal dóni ma lò al gh rispónd ad no e ch'al gh al dimustrarà. Più tard Ángel, par far védar 'd ès'r un masć dabòṅ, al próa a viulentàr na sò vśina ad cà, la murōśa ad Diego e mudèla Eva (Eva Cobo). Méntar chi lē l'è drē a scapàr via, la strabùca in dla śmalta e la s taja la ganàsa, tacànd a sanghnàr. Ángel al n s cumpatìs minga cla vduda lè e al pèrd i sèns. Par cal fat lè, sò màdar la 'l cuntrìnś a 'ndàr a cunfesàr-'s in céśa ma lò invéci al cònta incòsa a la pulisìa. L’Eva la dà la sò versiòṅ di fat, la diś che lò 'l à śburâ prima ad purtàr a cumpimènt al sò at e la questiòṅ la finìs lè. Al cumisàri (Eusebio Poncela) al fà pò véd'r a 'l śóvan al fóto dal dū dóni sparìdi e Ángel al s fà càrag di masamènt, dgénd ch'l è stâ lò. A difénd'r-al a gh'è la psicòluga Julia (Carmen Maura).
L'avucàt 'd Ángel, la María Cardenal (Assumpta Serna), la gh'à un visi cumpàgn a qvél ad Diego, la masa i sò amànt durànt al ciulàdi. Quànd i dū i s cgnósan, a scròca subìt la mòla, in un stravènt 'd amōr e mòrt.
Culegamènt estéran
}}
El Presióśi ridìcoli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El Presióśi ridìcoli (Les Précieuses ridicules) l'è na cumédia, in 'n ât ùnic, dal Molière, scrìta in dal 1659. In cla cumédia chè al Molière al tōś in gîr la manìa baróca ed cal mumèint lè, 'd eśagerèr in di lavōr rafinê e presiōś.
Sunt
Du śóven galantòm i vinen vìa in na manéra descuntèinta dala cà dal borghēś 'rivê a Parì da pôc, al Gorgibus, e al stès reśdōr al vōl capìr-'n al perchè. Dòunc'al Gorgibus al manda a ciamèr só fiōla Madalèina e l'anvóda Cathos ch'i ìv'n apèina descórs cui du furastēr. Lasê lè 'd pinsèr a 'l crèmi e ai b'lèt ch'i ér'n adrē a strulghèr in dla só camer, a 'l dō ragàsi a gh' tòca 'd gnìr a spieghèr a 'l Gorgibus perchè i nn'iven mia fat céra ai du śóven. A selta fóra che chilōr ragàsi i s crèden destinèdi a 'n amōr romàntic e aventurōś, c'm'a s alśìva in sert romàṅś ed cal tèimp lè, e i avrèven vlû dimòndi śvùj ed cortegiamèint che invéci i dū śóven i n'gh'i avìven gnanc in amèint. Al reśdōr 'l è dimòndi arliê perchè la nn'è mia la manéra 'd descòrer ed dū śóvni a mōd. Mo forsi 'l pēś 'l à incòr da gnìr, perchè i du ragâs mìa vlû i tir'n un brùt eschérs a 'l dū pitóchi: dòunca i vistìs'n a la manéra baróca, cun tant ed piùmi, naster e falpalà, i lor du servidōr e i gh'i spedìs'n a descòrer ed galanterìi. Sul più bêl, quand el ragàsi i riv'n a crèder che chilōr egl'ìn al màsim edla rafinatèsa ch'i vrèven per di inamurê, i selten fóra i du galantòm mandê vìa prìma, a descuacèr al schérs, e a 'l dū pretensióśi a n'gh resta èter che muśghèr-es la lingva da 'l dispêt.
Colegamèint estèren
}}
1634
Al 1634 (MDCXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
A Moment of Love
{{Metacaixa
Araguarì
Araguarì a l'è una sitä dal Brasil, in dal Stät dal Minas Gerais. In dal 2009 la gh'hava 111.095 abitant.
Storia
Fundä in dal 1888, in s'al sò teritòri gh'è püsä ad 100 cascä natüräi, bùsc, e pàrc eculògic.
A Moment of Love
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Araguarì
Storia
La fà pàrt, cun Uberaba e Uberlandia, dal famùs Triangulo Mineiro.
Ecunumia
In d'la sitê d'Araguarì a's prudüz voin d'i migliùr cafè dal Brasil e ad tütt al mùnd. Gh'è anca d'ì camp cultivä a soia, partügäi, fasöi, e üga.
A Moment of Love
{{CITAZIONE2|How can there be no love, no feelings of passion to, the way we were dancing love, how could it be untrue, we danced the night together until the morning light, baby do you remember, the music was in our eyes, we were unexpected lovers, not just ordinary lovers, sharing unexpected love, nights' true love, true love.|Cuma pōl-'l èsar ch'a n gh sia minga amōr, gnanc un sentimènt ad pasiòṅ, la manéra cum a balàv'n amōr, cuma n prév-'l èsar minga véra, a-j-ém balâ insém tuta nòt in fiṅ a la luś dla matìna, teśôr n t arcòrd-at briśa? La mùśica l'éra in di nòst'r òć, a séran gl'amànt minga atēś, minga gl'amànt sòlit, a spartìvan d'l amōr minga atēś, 'l amōr véra dla nòt, amōr dabòṅ.|Unexpected Lovers, 1997|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
A Moment of Love 'l è al secónd àlbum in studi dal grup eurodance di La Bouche, vgnû fóra in dal 1997. In di Stat Unî al disc 'l à vdû la luś 'l an dòp cun al tìtul al SOS.
Furmasiòṅ
}}
.lanxess
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
4 ed znèr
Al  l'è al 4rt dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 361 dè a la fin dl'an (362 in di an biśestìl).
La bestia (film 1975)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La bestia (La bistiàsa) 'l è 'n film eròtic francéś dal 1975 scrit e dirèt par Walerian Borowczyk.
Sunt
In dal castèl dal marchéś Pierre de L'Espérance (Guy Tréjan), al duca Rammondelo de Balo (Marcel Dalio) al dascór sèg dal futûr dal sò fiōl put, Mathurin (Pierre Benedetti). Al marchéś, sénsa bèsi, al vrév che lò al spuśìs l'ingléśa Lucy Broadhurst (Lisbeth Hummel), ch'la pōl cuntàr su 'l patrimòni ad sò pàdar mòrt Philip, mént'r al duca, sò sîṅ, al n è mia 'd acòrd par via dna maledisiòṅ di tèmp antîg dla sò rasa, tant che sò anvōd al n è mai gnanc stâ batśâ. Quànd la ragàsa la riva in Frància, insém a sò sîna Virginia (Elisabeth Kaza), la fà in tèmp a védar la mónta ad soquànti cavàli in dal curtìl dal palàs.
Finìda la séna, la Lucy la và a durmìr e la s insùnia na dóna ciamàda Romilda (Sirpa Lane) ch'la gh'à da far cun na bistiàsa méntar la sunàva 'l cavicémbal. La dóna la próa a scapàr via in dal bòsc mént'r al móst'r al gh cur adrē c'n al cas ch'a gh vîṅ dûr, pò al gh la cava a gusàr-la. La Lucy la s déśda e la taca a masturbàr-as druànd na róśa ch'al gh'iva regalâ 'l sò muróś. In cal mént'r al duca al ciàma a Róma sò fradèl, al cardinàł Giuseppe de Balo (Jean Martinelli), par dir-ag 'd a n vgnir minga a far al matrimòni. Al marchéś al sènt incòsa e 'l al cópa tajànd-ag la góla c'n un raśōr.
La Lucy la và in dla cambra 'd Mathurin, pinsànd ch'al sia vgnû lò a dar-ag dū cōlp méntar la punsàva, ma la 'l cata mòrt. Quànd al cadàvar al vîṅ purtâ in dal salòṅ, la Virginia la taca a dar-'g adòs, sćiancànd-'g i vistî par far véd'r al segrét dla famìja L'Espérance: la Romilda, dòp la gusàda patìda da la bistiàsa, l'iva dâ a la luś un putèṅ e Mathurin al n è àtar ch'un sò parènt a la lunga, cun la cóa, i pēi lung e dal śampi da bèstia lugàdi dént'r a 'n śés.
Laura Antonelli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Laura Antonelli, nóm 'd art dla Laura Antonaz (Pòla, 28 ad Nuvémbar dal 1941 - Ladìspuli, 22 ad Śugn dal 2015), l'è stada n'atōra itagliàna.
L'à catâ 'l sucès in dal 1973 faghénd la prutagunìsta dal film Malizia ad Salvatore Samperi par pò cuntinuàr in di an Stanta e Utànta cun la cumèdia alśēra a l'itagliàna. I dgìv'n ad lē ch'la gh'iva 'n grugn 'd àngil su 'n còrp da pcadōra.
Biugrafìa
Nada in Ìstria quànd l'éra incóra itagliàna, dòp la secónda guèra mundiàla l'è custréta a lasàr al tèri in du l'éra carsùda par spatinàr cun la sò famìja a Nàpuli. Prima 'd tacàr a far l'atōra la mét a frut al sò diplòma in Educasiòṅ Fìśica faghénd l'insgnànta in un lìceo artìstic ad Róma. A vint-quàt'r an la sa spóśa cun Enrico Piacentini ma la 'l lasa dagnóra subìt par pò tacàr na relasiòṅ prima c'n al còmig Mario Marenco e pò, da 'l 1972 a 'l 1980, cun 'l atōr francéś Jean-Paul Belmondo cgnusû in dal set dal film ad Claude Chabrol dal 1972 Trappola per un lupo. Sèmp'r in c'l an lè la lavóra cun Lucio Fulci in dla cumèdia Nonostante le apparenze... e purché la nazione non lo sappia... All'onorevole piacciono le donne méntar 'l an prima l'à sunâ nuda al viulunsèl in Il merlo maschio ad Pasquale Festa Campanile.
In dal 1973 la dvènta famóśa muntànd insìma a na scalàmpia, ch'i sa vdìvan tut al mudàndi da 'd sóta, in Malizia. 'L an dòp la vins al „Glōb 'd Òr“ par la cumèdia ch'la tulìva in gir al gènar „Feuilleton“ Mio Dio, come sono caduta in basso! ad Luigi Comencini. I èṅ i an più bèi dla sò caréra parchè pò la gira di film par Luchino Visconti (L'innocente), par Mauro Bolognini (Gran bollito) e p'r Ettore Scola (Passione d'amore).
In di an Utànta la gira di film eròtic (La gabbia e La venexiana) e dal cumèdi ad caséta cuma Grandi magazzini, Rimini Rimini e Roba da ricchi.
In dal 1991 la tórna a lauràr cun Salvatore Samperi in Malizia 2000 ma la pelìcula l'è 'n diśàstar da 'l punt ad vista artìstic e cumersiàł. Dòp n'uperasiòṅ ad belésa andàda mâł ch'la gh ruìna la ghigna infiànd-'g-la, la nòt dal 27 'd Avrìl dal 1991 i gh càt'n in cà 36 gram 'd cucaìna e la Laura la finìs acsè in parśòṅ par siē dè. I tàcan di prucès ch'i vàn'n avànti par dimóndi an ch'i gh ruìnan la vita. In prim grâd i giùdas i la cundànan a tri an e siē méś par spać ad dròga pò in apèl, nóṿ an dòp, i la màndan libra dgénd ch'la tulìva la dròga par lē e minga par véndar-la.
Tacànd da i an Dumìla la patìs la depresiòṅ e l'è custréta a vìvar cun na pensiòṅ da fam, sincsènt euro a 'l méś. In tut al manéri la Laura la fà savēr ch'la n vōl briśa 'l ajùt dla Léǵ Bacchelli par gl'artìsta in daśgràsia ma ch'la vōl sōl èsar daśmindgàda. La mōr da par lē in dla sò cà 'd Ladìspuli a stanta-tri an par 'n infàrt.
Nòti
}}
973 (nùmer)
{{Metacaixa
Èter progèt
}}
Pérpignan
Al Pérpignan (Celtis australis L., 1753 ), conosù in italjan c'me "Bagolaro" l'é 'na pianta spontanea'd la famija di'Ulmacei. Par inténdrós, l'é parént ed l'Óolóm. L'é 'na pianta c'a s'pól catär tant in-t-l'Evropa méridiónèla, c'me in-t-l'Africa dal Nòrd e in-t-l'Asia minóra.
Déscrisjón
Al Pérpignan l'é 'na pianta c'la véna gròsa parèć, fin'à 20 o 25 mètar. Al trus al résta curt e lèrégh, con dil brochi gròsi bombén e un portamént dil bróclén'ni c'al ténda ad isór péndént.
Al lèign l'é ćèr, dur, elastich e'd lónga duräda. Il bròchi, se strapjantèdi, i n'fan miga fatiga a tachèr, par gninta. njanca in mezà a di sass (miga par gninta in italjan l'é ćiamè anca "spaccasassi").
Foij
Il foij i g'an un picól lóong e una fórma ovèla con di bórd a fil éd résghèt. J s'conosén bén par via ch'al picól l'é miga ćèntrè e la foja l'é pu gròsa da 'na pèrta che da clètra.
Frutt
I frutt, ch'j én pićén e nigór, i s'pólón anca magnèr, j én dóls mo i gh'an pòca pólpa, i s'pólén dróvär pu che ätor a fär dil marmlèdi.
Manéri par dróvèról
Al s'dróva par fär di mòobil, di manégh e al rénda bén bombén anca quanda l'é brusè.
Curiósitè
Al nòm al dériva da'na sorta'd frusta –al pérpignan– c'la s'droväva par fär móvar i bò e c'l'éra fâta con dil stròpi 'd pérpignan intarsèdi.
5 ed znèr
Al  l'è al 5nt dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 360 dè a la fin dl'an (361 in di an biśestìl).
Bulåggna Football Club 1909
Al Bulåggna, nómm ufizièl Bologna Football Club 1909, l é na suzietè spurtîva ed fùbbol dla zitè ed Bulåggna, dla quèl la tôl al nómm.
Al é ón di pió titulè scuèder d Itâglia, cun 7 scudétt, 2 Cåpp Itâglia, 2 canpiunè ed Sêri B e èter trufî minûr catè.
Al żûga int la Sêri A, i sô culûr suzièl i én al råss e al bló.
1835
Al 1835 (MDCCCXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Nùmer equidigitêl
{{Metacaixa
0544
0544 al é al parfes tlefônich dal distrèt ed Ravaina, int al cunpartimaint ed Buloagna.
Nùmer equidigitêl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Un nùmer equidigitêl 'l è 'n nùmer naturêl (\mathbb N) ch'al gh'à al stès nùm'r ed cìffri che 'l cìffri di só fatōr prìm, tgnû anca i só esponèint mo fóra che 'l 1. P'r eśèimpi, in dla bêś 10, i nùmer 1, 2, 3, 5, 7, 10 (10 = 2 × 5) egl'ìn equidigitêl. Tùt i nùmer prìm, per definisiòun, egl'ìn equidigitêl in tùti el bêś matemàtichi.
I nùmer ch'i sìen equidigitêl e anca quī frughêl i vinen dìt econòmic.
Referèinsi
}}
Bàrdi
Bàrdi (Bardi in italiân) l'è n c'mòn äd 2.470 abitant in d'la provênsa d' Pärma.
Pàul Gorini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Pàul Gorini (Pavia, 18 ed znèr 1813 - Lôd al 2 ed fervèr 1881) l'è stä un matemàtic e sciensiä itagliàn, cunusìd para la cunsarvasiòn d'i còrp mort e anca par l'nvansiòn di fòrn cramatòri.
Biugrafia
Nasìd a Pavia al 18 ed znèr 1813, al s'è trasfarì con la famiglia a Lôd in dal 1834 e al fàva al prufasùr in dal Liceo ad la sitê. L'è pròpi A Lôd cl'ha cumanciä a stüdiä i còrp d'i mòrt e e i sustänsi par la sò cunsarvasiòn.
Dòpu i Cìnc giurnä ad Milàn (1848) al s'è trasfarì in Svìsra paa cuntinuä i sò stüdi. L'è turnä a Lôd e in d'al 1871 l'ha püblicä Sull'origine del vulcani e in dal 1872 l'ha imbalsamä i còrp ad Giuseppe Mazzini e ad Giuseppe Rovani.
In dal 1876-1877 l'hà parfasiunä i stüdi par i furni cramatòri, che in urìgin i'enn stä invantä par brüsä i còrp ad tütt cùi ch'i murìvan ad malatìa.
La sitê ad Lôd la g'ha dedicä una Via, par tüt i sò stüdi, quancl'era amù vìu. Conciò l'è mort in puartä a Lôd al 2 ed fervèr 1881.
Mûnt Cùşna
Al Mûnt Cùşna o Êlp dal Cùşna (Monte Cusna o Alpe di Cusna in italiân) l'é la séma pió êlta ed l' Apenèin arzân a l'amzûra 2.121 mēter 'd altèsa. Al se şlêrga insém al teritôri di cmûn ed Véla Mnôs e Ligûnchi in pruvîncia ed Rèz, a cîrca 3 chilômeter dal cunfîn cun la regiòun Tuscâna.
Al teritôri
La grôsa cadèina ed mûnt, ch' a 's vèd bèin da la Pianûra Padâna, l'é fâta dal Mûnt Cùşna a dal sémi Sâs dal Môrt (2010 m) e Munt La Pièla (2071 m). Al crinêl ed la muntâgna al gh'à al carateréstich prufîl ch' l' arcôrda còl 'd un òm zachê, ciamê Al môrt o Gigânt. Da sté ûltem nòm a ciâpa al nòm la zôna riservêda dal vèc Pêrch dal Gigânt, adès pêrt dal Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân. Al mûnt a 's câta pió a nôt rispèt al crinêl principêl ed l'Apenèin tra l' Emélia e la Tuscâna divîş da la Vâl ed l' Ôşla
Abetèina Reêla
L' Abetèina Reêla (Abetina Reale in italiân) l'é 'na forèsta ed pîn e piēla ch' la se şvilópa insém a la rîva a matèina dal Cùşna, insém a la rîva dréta ed l'Êlta vâl dal Dôl e la se şlêrga fîn al crinêl ed l'Apenèin. La forèsta la gh' à la carateréstica 'd èser fâta 'd piēla biânch antîgh armêş al mònd dôp sècol de sfrutamèint dal bôsch.
Prê ed Sâra
Cun d' atōren 'na fâza, i Prê 'd Sara (Prati di Sara in italiân) în 'na splèndida piâna ed muntâgna ch' la se şlêrga insém al fiânch a sîra ed la muntâgna particularmèint bèla al tèimp ed la fiuridûra e in avtûn., Al nòm al deşvîn da un personâg tra stôria e fôla, 'na sêrva, a 's dîş la prâtica 'd ûn di marchèiş Bernardi ed Piōl, ch'ēren padròun ed Caşalèin da la metê dal XVII sècol a la fîn dal Setsèint.
Côsta dal Velèini
Insém al fiânch tra mezdé e sîra ed la muntâgna a s' câta la Côsta dal Velèini (Costa della Veline in italiân), l'é un grôs bôsch ed fâz, tra i pió impurtânt dal Pêrch Nasionêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân, ch'al tîn da cât êlber ed sintunêr 'd ân.
Rifûg e sintēr
Al Mûnt Cùşna l'é particularmèint interesânt dal pûnt ed vésta ed la natûra e al preşèinta dimòndi sintēr e rifûg:
- Rifûg Cesare Battisti (1759 m). rifûg dal C.A.I. (Club Alpino Italiano), a 's câta int al lê tra mezdé e sîra ed la muntâgna atâch al pâs ed Lama Lite, a 's pōl rivêregh da Civêgh cun al sintēr 605 ch' al travêrsa l' Abetèina Reêla, da Piân Valèiş (Fèbi) cun al sintêr 607 dal Pasòun opór dal sintēr 629 ed la vâl ed Ôşla (Ligûnchi).
- Rifûg Bargetana (1740 m), a's câta atâch al lêgh cun al 'stès nòm a i pē dal Mûnt Prêd.
- Rifûg Segheréia (1410 m). L'é int al mèz ed l'Abetèina Reêla a 's égh rîva da Civêgh cun al sintēr 605.
- Rifug S. Leonêrd (1240 m). Antîgh uspitêl dal XII restarvê da pôch. A 's câta insém al turèint Dôl, lòngh al sintēr 605A tra l' Abetèina Reêla e Civêgh.
- Rifûg Mûnt Orsêr (1300 m). A' s câta insém al Mûnt Orsêr e a's égh pōl rivêr in mâchiana. Punt ed partèinsa di sintēr p'r al Mûnt Cùşna e i mûnt Prâmpa e Cîşa
- Rifûg Peschēra Zambòun (1151 m). L'é a Ròunch Pianîg aşvèin a Fèbi e a 's égh rîva in mâchia. Pûnt ed partèinsa dal sintēr 617 p'r al Mûnt Cùşna.
Stasiòun per siêr
Int al fiânch a nôt, la stasiòun turéstica ed Fèbi la gh' à j impiânt per fêr al sci alpèin, sci cun l' âsa e sci ed fònd.
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  "Monte Cusna" trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1636
Al 1636 (MDCXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Êli
{{Metacaixa
6 ed znèr
Al  l'è al 6st dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 359 dè a la fin dl'an (360 in di an biśestìl).
Búzios
In dal 2009 la gh'hava 28.653 abitant.
Êli
L' êli (it: elio) l' è n' elemèint chìmic (cul simbùl He) ch' al fa pèrt dla famìja di gàs nôbil. L' è un gâs dimòndi alśér e alôra al ne s' càta mìa in dl' ària ed tùt' i dè. Al cuntràri al s' càta in 'na quèlch miséla ed gâs naturé, in dl' atmosféra dal sōl e in quèla ed dimòndi ètri stèli. Al gh' à al piò bās pùnt d' ebolisiòun (apèina 5,3° K) tra tùt j elemèint chìmic e l' è l'ùnic lìquid ch' al ne dvèinta brîśa sôlid sôl gnènd śò cun la teimpradùra; l' armàgn lìquid infìn al śéro asolû a la presiòun normèl (al dvèinta invéce sôlid sôl cun 'na presiòun piò èlta).
J siensié j l' îven caté in dal 1868, cun l'uservasiòun dal spèter dla lûś dal sōl atravérs un spètroscòpi, invinté ch' a nn' éra mìa dimòndi.
Búzios
Storia
Adritüra, pàr ca in dal sècul XVI i sò prìm abitänt i sìan stä gl' Indios Tupinambás. I'enn sëimpar rastä amìs cui pirä e cui Francès. In dal sècul XVII, i'enn stä mandä via dai Partüghès.
Êli
Cùm' al s' drôva
L' Êli al s' drôva pr' impinîr i balòun areostàtic al pòst ed l' idrôgen che al' cuntràri al se prèv infiamèr; per fèr dal saldadûri ed metàj particulèr, cùma carburànt pr' i mìsil, per infièr i pneumàtic dj aèri e in soquànt istrumèint sientìfic.
Búzios
Ecunumia
Fën al sècul XX, l'ecunumia ad Búzios l'è stä la pesca e l'agricultüra. Da dòpu la mitä d'i ann '50 l'ha cumanciä a vëign gëint da tütt al mùnd, par via d'i sò belìsimi spiägi. Un parsunägg famùs c'a vëgn a Búzios a l'è Brigitte Bardot.
Albarèin
Albarèin (Albareto in italiân) l'è n c'mòn äd 2.249 abitant in d'la provênsa d' Pärma.
Borgtär
Borgtär, (Bùrgu in t'al dialètt dal post, Borgo Val di Taro in italiân) l'è n c'mòn äd 7.092 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
1644
Al 1644 (MDCXLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Clifton Davis
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Clifton Duncan Davis, cgnusû méj cuma Clifton Davis (Chicago, 4 'd Utóbar dal 1945), 'l è 'n atōr, un pastōr, un scritōr, ad canti e cantànt americàṅ.
'L à scrit soquànt sucès p'r i the Jackson 5, cuma Never Can Say Goodbye e Lookin' Through the Windows, e recitâ in soquànt telefìlm cuma Sulle strade della California e Love Boat.
Àtar prugèt
}}
1669
Al 1669 (MDCLXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Presidente Kennedy (TO)
Presidente Kennedy a l'è una citadëina ad 3.785 abitànt (2008), dal Brasil in dal Stät ad Tocantins.
1402 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1402 (milequaterśèintdū, millequattrocentodue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1401 (milequaterśeintùn) e 'l vin prìma dal 1403 (milequaterśeinttrè). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśèintdūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1402 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 701: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1176 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1176, mo invéci 'l an 1176, 't ê da 'ndèr chè) Al 1176 (milseintestantasē, millecentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1175 (milseintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 1177 (milseintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseintestantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Kiss Me Kiss Me Kiss Me
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Kiss me kiss me kiss me, your tongue is like poison, so swollen it fills up my mouth, love me love me love me, you nail me to the floor and push my guts all inside out.|Baś-um Baś-um Baś-um, la tò léngua l'è cumpàgna a dal vlèṅ acsè infiàda la m impinìs la bóca, at gh'à da vlér-um bèṅ, beṅ, bèṅ, ta m à inciuldâ in sal pavimènt e cuciâ 'd fóra al mè budèli arvultànd-li.|The Kiss, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}