cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nightmare Beach - La spiaggia del terrore
Sunt
Diablo (Tony Bolano), cap dla banda di mutuciclìsta di Dèmun, 'l è drē a èsar giustisiâ su na scrana lètrica p'r avēr masâ na śōvna. In punt ad mòrt al diś a la surèla dla vitma, la Gail (Sarah Buxton), 'd ès'r inusènt e 'l gh prumét anc ad turnàr, pò a partìs la scarga e 'l óm al mōr.
'N an dòp, durànt al Spring break ad Primavéra, dū śugadōr ad futból americàṅ, Skip (Nicolas de Toth) e Ronny (Rawley Valverde), i rìv'n a Miami par festegiàr in mèś a tut cal fighi lè stramnàdi cavàdi śò su la spiàgia. In cal méntar 'n óm misterióś, vistî da mutuciclìsta e c'n un casc nég'r in cô, al taca a far fóra di śōvan fulminànd-i druànd un dispuśitìṿ elètric ch'al gh'à su la sò mòta. Quànd Ronny al mōr anc lò sparénd dal tut, Skip al s mét a pascàr-al cun 'l ajùt dla Gail chì'la lavóra in spiàgia cuma barìsta.
Culegamènt estéran
}}
91
Al 91 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
1298 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1298 (miledūseintnovàntaòt, milleduecentonovtanaotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1297 (miledūseintnovàntasêt) e 'l vin prìma dal 1299 (miledūseintnovàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintnovàntaòtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1298 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 649: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Moltìplica
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1010
Al 1010 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Moltìplica
La moltìplica (moltiplicazione in itagliàṅ) l'è n'operasiòun matemàtica damànd na sòma mo cun tuti el pèrti ch'a s śunta insèm cunpàgni tra 'd lōr. Eśèinpi, s'te vō śuntèr 3 + 3 + 3 + 3, al 3 tolt quàter volti, 't fê anc prìma a fèr la moltìplica dal 3 x 4, indû a s sà che cal riśultèt lè 'l è sèinper 12.
Colegamèint estèren
}}
An 1190
I an 1190 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1190 infìn a 'l 1199 ciapê dèinter.
Hot Space
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Album }}
Hot Space 'l è 'l nôn àlbum 'd al grup rock di Queen.
Al disc al vgnìva fòra in dal Règn Unî al 21 ed màś dal 1982, tulènd al quèrt post in dla clasìfica e 'rmagnènd-eg per 19 e-smàni; al gh' tulìva anc' al disc 'd ôr. In di Stêt Unî al vgniva fòra al 25 ed màś 'd al stès an, andènd a 'l 22ès'm pòst e 'rmagnènd in dla clasìfica per 21 e-smàni, tulènd acsè al disc 'd ôr.
" Under Pressure ", nê da na colaburasiòun 'd al David Bowie cui Queen, 'l era vgnû fòra in dal 1981. Al singul 'l era stê bèin salutê dai só fan; al s'rèv 'rivê a 'l nùmer 1 in dal Règn Unî e a 'l nùmer 29 in di Stêt Unî.
'L album al vgnìva sunê durànt al 1982 in dl Hot Space Tour.
Furmasiòun
}}
90
Al 90 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Freddie Prinze Jr.
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Freddie Prinze Jr. (Los Angeles, 8 ad Mars dal 1976) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ, vinsidōr 'd un Golden Globe.
'L è cgnusû p'r avēr tòlt part a dū pelìculi 'd scarésa par śōvan a la fiṅ di an Nuànta, So cosa hai fatto, in du 'l à cgnusû la Sarah Michelle Gellar che pò 'l arév spuśâ in dal 2002, e 'l sò séguit Incubo finale, mo anc la cumèdia sentimèntàla Kiss Me.
'L à anc fat al persunàǵ dal biundèṅ Fred Jones in dal film ad Scooby-Doo.
Freddie al gh'à la pasiòṅ dal wrestling.
Àtar prugèt
}}
1020
Al 1020 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.bnl
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
Modena Football Club 2018
{{Metacaixa
Al Mòdna (Modena Football Club 1912) l'è na squèdra ed balòun ed Mòdna, in pruvèinza ed Mòdna.
Storia
La squèdra al sl'è furmeda cun l'unioun dl'asociasiòun studentescha del futbal cun l'Audax Foot ball Club. Ha zughê 28 volt in Serie A, in do le ariveda 3 in dal 1947. In cal an l'ha vint anch al Torneo dl'Amicizia ed Ginevra, anch se an slè menga capì bein cum a ghe arivè a Ginevra al Mòdna. In dal 1981 l' viny la Coppa Anglo-Italiana, la Champions League dle lofi. Al an dap porta a ca n'etra volta la cappa, e anch ades l'è la squedra cla venta piò volti.
Stadio
Al camp indóv as zóga 'l è al stadio Alberto Braglia ed Mòdna (erba, mt. 105 x 68) ch'al gh'à 21 092 pôst:
Culōr
I culōr dla divisa dal Mòdna i ìn gl'istèss edla bandéra dla sitê: al blù e al zal.
}}
Il viaggio di Felicia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'N inchietànt thriller 'd aṿtōr.|Tagline dal film}}
Il viaggio di Felicia (Al viàś dla Felicia) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1999 'd Atom Egoyan trat da 'l rumànś umònim ad William Trevor. 'L è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 52śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
La Felicia (Elaine Cassidy) l'è na ragàsa irlandéśa ch'la gh'à d'avér fiōl ma 'l sò muruśèṅ Johnny Lysaght (Peter McDonald) al n in vōl savēr dal putèṅ. La śōvna la decìd acsè 'd andàr-'l a catàr a Birmingham ma a n è minga 'n quèl fàcil parchè lò al n gh'à minga lasâ 'l sò indirìs e pò al n è briśa dl'idéa 'd dvintàr pàdar par na gusàda dal cas.
Hilditch al gh cunsìlia ad tōr na cambra in 'n ustèl dal pòst ma prima al gh pòrta via di bèsi da la burséta.
Culegamènt estéran
}}
La morte non ha sesso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vēi biànc par gl'àngii.|Tagline dal film}}
La morte non ha sesso (La mòrt la n gh'à minga sès) 'l è 'n thriller dal 1968 ad Massimo Dallamano.
Sunt
In dla sità 'd Ambûrg in Germàgna a gh'è 'n sasèṅ a pagamènt, Max Lindt (Robert Hoffmann) dit „Al Marsijéś“, che par cònt ad Harry Schouermann (Carlo Hintermann) al và in gir a masàr dla gint ligàda a dgl'ambînt dal narcutràfic. 'L ispetōr Franz Bulon (John Mills), insém a i sò culaburadōr Kruger (Loris Bazzocchi) e Siegert (Enzo Fiermonte), al pòrta avànti gl'indàśin interugànd na śōvna ciamàda Marianne (Renate Kasché). Chi lē la gh cònta che na dóna ciamàda Ursula Stein (Vanna Polverosi) la gh'iva dmandâ 'd andàr a tōr dla dròga p'r al sò amìg Kurt Muller (Bernardino Solitari) da 'n sèrt Fritz ch'al gh'à 'n lucàl nutùran.
Bulon al gh'à di prubléma in famìja parchè al créd che sò mujēr, la śōvna rósa 'd cavìi Lisa (Luciana Paluzzi), la gh méta i còran dònca al gh astà sèmp'r adòs parchè 'l è gelóś mat. A gh'è anc 'n infurmadōr dit „Al sórag“ (Jimmy il Fenomeno) ch'al gh diś ad far a mènt a di tulipàṅ śai.
Durànt al masamènt ad Muller, la quàrta vitma, a Max a gh casca śò na munéda pòrta-furtùna ch'la 'l inciòlda parchè 'l ispetōr al la cata davśèṅ a 'l cadàvar e 'l fà a mènt ch'l è 'n quèl suo. Par lasàr-al lìbar, Bulon al gh admànda 'd cupàr la Lisa in cambi dla munéda.
Culegamènt estéran
}}
89
Al 89 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Lorella Cuccarini
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|L'ascensore salirà sopra i tetti di città, c'è qualcuno che mi aspetta: Sugar Sugar. Sembra un angelo e chissà perché ali lui non ha, io lo chiamo solamente Sugar Sugar.|'L asinsōr al salirà insìma a i téǵ dla sità, a gh'è qualchidòṅ ch'al m aspèta: Sùcar Sùcar. Al pâr 'n àngil e giusà parchè dgl'ali al n gh 'n à minga, mè a 'l ciàm Sùcar Sùcar.|Sugar Sugar, 1985|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}{{En}}}}
La Lorella Cuccarini (Róma, 10 'd Agóst dal 1965) l'è na cantànta, atōra, balarìna, showgirl e cundutōra televiśìva itagliàna. L'è cgnusùda cuma „La più amàda par gl'itagliàṅ“ o anc cuma „Balarìna suvranìsta“. Da 'l 1994 l'è la madrìna dal prugràma Trenta ore per la vita par catàr sù di fónd da dar in beneficénsa.
Fra 'l sò canti più famóśi a 'rcurdém Sugar sugar, La notte vola e Liberi liberi.
Caréra
Nutàda da śōvna par Pippo Baudo, a la mità di an Utànta chi lò al la vōl sèg par tōr part a i spetàcui dal sàbat sira Fantastico 6 e Fantastico 7 in du la bala e la canta a 'l pòst dl'Heather Parisi. In séguit la pasa a la Fininvest in du l'è prutagunìsta 'd Odiens insém a la Sabrina Salerno e pò 'd Paperissima e 'd Buona domenica cun Marco Columbro. In séguit la preśénta, sèmpar su Canale 5, àtar prugràma cuma Il galà della pubblicità, Natale in Vaticano, A tutta festa, Modamare a Taormina e Stelle a quattro zampe. La tórna in Rai in dal 2010.
A 'l cìnema l'à fat la cumpàrsa in dal film fantàstic Star Trek: L'insurrezione.
Nòti
}}
Quando le donne si chiamavano madonne
{{Metacaixa
1030
Al 1030 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Quando le donne si chiamavano madonne
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Quando le donne si chiamavano madonne (Quànd cal dóni i s ciamàvan madóni) l'è na cumèdia spurcaciòna dal 1972 'd Aldo Grimaldi ch'la tōś ispirasiòṅ da gl'òpri ad Giovanni Boccaccio.
A 'l èstar i al cgnósan cuma “Cuando las mujeres se llamaban madonas” in Spaggna e “Der Pfaffenspiegel” in Germàgna.
Sunt
I śōvan Gisippo (Carlo De Mejo), Ruberto (Jürgen Drews) e Tazio (Paolo Turco) i rìv'n a Prâ par védar bruśàr in sal rōg la Giulia Varrone (Edwige Fenech) parchè chi lē l'iva mis i còran a sò marè Romildo (Peter Berling) esénd che lò 'l è pìgar e anc c'n al mâł dla lumàga. A 'l ùltim la dóna la tira fóra gl'ungi par difénd'r-as, dgénd che se lē l'à fat la purcùsa la 'l à fat c'n un purcùs sò para dònca in dal fōg a gh sarév da mét'r anc c'l àtar e minga sōl lē. Al giùdas al gh dà ragiòṅ e al gh dà acsè 'l parmés ad pruàr a ciulàr incóra na vòlta par far védar ch'l è tuta cólpa 'd sò marè.
P'r al fat che òṅ di tri śuvnòt 'l à dâ 'l sò apòǵ a la Giulia, i ragàs i vèn'n invidâ a cà dal sîṅ ad Romildo in dua i càt'n ucaśiòṅ ad far i malnét dimóndi parchè là a gh'è tri fémni a dispuśisiòṅ, la Peronella (Eva Garden), la Francesca (Stefania Careddu) e la Lucia (Antonia Brancati). La prima l'è na ninéta 'd suo e dònca 'l è fàcil da purtàr-'s a lèt, chi atri dū invéci i gh'aṅ paùra dal sès parchè la prima l'è fiōla 'd un frâ dimóndi gelóś, anc se pò 'l è 'n gusadōr ad nascòst, méntar l'ultma la tîṅ luntàṅ chi óm. Par cavàr-'g-la listés a far-'s-li, i dū ragàs i s travistìsan da dóni e 'l śōg 'l è fat.
Gisippo, Ruberto e Tazio, dòp avér ciulâ a la granda, i ringràsian Madóna Giulia che, par salvàr-as, la decìd 'd andàr a lèt a sò vòlta prima cun Marcuzio dei Lucani (Don Backy) e pò anc c'n al giùdas Don Cecco (Vittorio Caprioli).
Culegamènt estéran
}}
.telefonica
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
.hoteles
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
Legg d'Ohm
La lèg d'Ohm la dîs che la diferèinsa ed potensiêl V ai câp ed 'na resistèinsa R traversêda da 'na corèint I l'é: Però, in dialèt, l'as pōl ânca tgnîr in mèint acsé: Am pêr d'aveir vést un' òm pasêr sòta un vôlt!.
Jamie Lee Curtis
{{Metacaixa
926 (nùmer)
{{Metacaixa
Legg d'Ohm
Nôti
La lèg' d'Ohm la dìs ech la diferèinsa ed potensiêl V in relasiòun a 'na resistèinsa R traversèda da 'na curèinta I l'è Però, in dialètt, la-s pòl anca ricurdèr acsè: A-m pèr ch'agh sia un öm sòta un volt.
Jamie Lee Curtis
{{dialort | dial=Miranduléś}}
926 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 926, mo invéci 'l an 926, 't ê da 'ndèr chè) Al 926 (novseintveintsē, novecentoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 925 (novseintveintsìnc) e 'l vin prìma dal 927 (novseintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintveintseéśìm post. e
Proprietê matemàtichi
Al 926 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 463: Fatoriśasiòun:
Jamie Lee Curtis
L'è dvintàda famóśa faghénd la part dla „regìna di sîg“ Laurie Strode in dla saga di film ad scarésa Halloween (1978-2018), Halloween, la notte delle streghe dal 1978 'l è anc al sò film ad debùt, mo anc p'r avēr girâ dal pelìculi cuma Una poltrona per due (1983), Un pesce di nome Wanda (1988), Blue Steel - Bersaglio mortale (1989), True Lies (1996) ch'al gh'à frutâ 'n Golden Globe e Quel pazzo venerdì (2003). L'à anc tòlt part a soquànt telefìlm cuma Colombo, Charlie's Angels, Love Boat, NCIS - Unità anticrimine e Scream Queens.
926 (nùmer)
Èter progèt
}}
Jamie Lee Curtis
L'è spuśàda c'n al regìsta, atōr e sunadōr Christopher Guest e dònca l'è dvintàda barunésa Haden-Guest par part ad marè. Insém i gh'aṅ dū fiōi adutâ.
Culegamènt estéran
}}
88
Al 88 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
1653 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Spring break
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Spring break (Taj ad Primavéra) 'l è na vacànsa 'd Primavéra dna stmana dedicàda a i studènt universitàri ch'l'è tradisiòṅ in di paéś anglu-sàsun e in atri parti dal mónd cuma Giapòṅ, Curèa dal Sud, Cina e Frància. L'è stada invintàda in di Stat Unî in di an Trénta.
Durànt chi dè lè i śōv'n i èṅ sòlit andàr in un pòst turìstic par divertìr-as sénsa far un cas. Miami, Daytona Beach, Cancún, Acapûlc e Puerto Vallarta i èṅ di sit dimóndi frequentâ parchè là a fà cald e a s pōl armàgn'r in spiàgia a ciapàr al Sōl.
La fèsta l'è cgnusùda anc cun di àtar nóm regiunài cuma Easter vacation, Easter holiday, April break, Spring vacation, mid-term break, study week, reading week, reading period e Easter week.
A và 'd mòda p'r al ragàsi far un pôc al rój e mét'r-as in móstra cuma in di cuncōrs „Miss majéta mója“ in du i t stràmn'n adòs dl'àqua cun dal bròchi o diretamènt cun dal gumi acsè la maja la s taca a 'l téti ch'a s véd incòśa sóta e i masć i t fìsćian adrē, specialmènt quànd i mén'n al cûl cuma dal nimàli.
Culegamènt estéran
}}
1095 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1095, mo invéci 'l an 1095, 't ê da 'ndèr chè) Al 1095 (milenovantasìnc, millenovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1094 (milenovantaquàter) e 'l vin prìma dal 1096 (milenovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milenovantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
189 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 189, mo invéci 'l an 189 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 189 (seintutantanōv, centottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 188 (seintutantòt) e 'l vin prìma dal 190 (seintnovànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintutantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Dave Mustaine
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
David Scott Mustaine (La Mesa, 13 ad Setémbar dal 1961) 'l è 'n cantànt e chitarìsta heavy metal americàṅ, leader dal grup thrash metal di Megadeth.
Cgnusû anc p'r èsar stâ al chitarìsta sulìsta fundadōr di Metallica, 'l è stâ mandâ via dal grup califurgnàṅ in dal 1983 par di scas cun ch'i àtar mémbar ma pò 'l à dâ vita in cal mèntar a i Megadeth, banda in dua lì lò 'l è 'l ùnic cumpunènt fis.
La sò infànsia
Mustaine al nas da na famìja cun di bèsi, cun un pàdar impiegâ in banca e na màdar ch'la fava la dóna ad servìsi. La sò infànsia però l'è stada dasfurtunàda a basta anc parchè sò pàdar 'l iva pardû al sò pòst ad lavōr e 'l iva tacâ a bévar, dvintànd manésc. Quànd Dave al gh'iva sōl sèt an, sò màdar, a n psénd-an piò, la s dìvid da sò marè ch'al murirà pò dòp soquànt an.
Dave, par tiràr-as sù, al taca a sunàr la chitàra ch'al s éra tòlt miténd da part i sò prim bèsi. Par far-'s i òs, al sunàva al strumènt tgnénd a drē a di disc ad sò surèla, in particulàr a quéi ad Cat Stevens, un muśicìsta che lò al tgniva dimóndi in cunsiderasiòṅ. Cun al pasàr dal tèmp però i sò gust i sa spòstan vèrs al rock cuma quél 'd Alice Cooper, un persunàǵ che Dave al dirà, in n'intervìsta in dal prugràma VH1 Behind the Music dal 2001, ch'l éra dvintâ al sò "padrèṅ". La pasiòṅ p'r al rock dûr e 'l heavy metal la crés sèmpar da piò man mâṅ che lò al scólta di grup quài Motörhead, Black Sabbath, Iron Maiden, AC/DC, o anc al punk di Sex Pistols o al rock britànic di Queen e Led Zeppelin.
Da śuvnòt, par via di brut fat ch'l iva patî da pìcul ch'i 'l ìvan fat dvintàr un baghét "difìcil", Mustaine 'l andàva da spés in di pustàs dal Sud dla Califòrgna par dar via la dròga. A quind'ś an 'l iva muciâ un caràtar arvèrs, rabî e lunàtic e 'l iva anc tacâ a bévar ma in cal mèntar 'l éra dvintâ anc òṅ di chitàrista più brâv dal sò bandi.
Lorna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'è tròpa par 'n óm sōl!|Tagline dal film}}
Lorna (id.) 'l è 'n film dramàtic americaṅ dal 1964 ad Russ Meyer girâ in biànc e négar in déś dè in Califòrgna c'n un budget ad ssanta-mìla dòlar.
Par far soquànti séni cun la Lorna, specialmènt qvéli in du lē la gira cun dal braghéti curti dimóndi strichi, al regìsta 'l à fat riferimènt a la mundarìś Silvana Mangano ad Riso amaro.
Sunt
La Lorna (Lorna Maitland) l'è na biónda ch'la viṿ in un paiśèṅ ad campàgna di Stat Unî insém a sò marè Jim (James Rucker), 'n óm par bèṅ ch'al fà 'l uperàj in na mina 'd sâł insém a i sò culéga Luther (Hal Hopper) e Jonah (Doc Scortt). Purtròp a lèt al ròbi i n vànan minga cum a s dév parchè Jim al n è briśa bòṅ, dgém-la tuta.
La Lorna la pasa 'l sò tèmp a far la raśdóra in cà e 'l sò sógn al sarév qvél ad dvintàr na balarìna. Un dè 'n óm (Mark Bradley) al scapa via da parśòṅ e quànd al la cata giràr da par lē in riva a 'n fiùm al la viulénta. Turnàda in paéś la Lorna la 'l véd in mèś a la gint mo invéci ad puntàr-'g al dî la taś e la fà finta 'd gnint parchè c'l àtar dè al gh'è piaśû dimóndi e par la prima vòlta l'à sintî dal gudiōl c'n al sès.
Culegamènt estéran
}}
1299 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1299 (miledūseintnovàntanōv, milleduecentonovtananove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1298 (miledūseintnovàntaòt) e 'l vin prìma dal 1300 (miletrèseint). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintnovàntanōvéśum post.
La paura bussa alla porta
{{Metacaixa
L'angelo del male
{{Metacaixa
1299 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1299 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 433: Fatoriśasiòun:
L'angelo del male
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1299 (nùmer)
Èter progèt
}}
L'angelo del male
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mâł 'l à dichiarâ guèra... incóra!|Tagline dal film}}
L'angelo del male (’L àngil dal mâł) 'l è 'n film ad scarésa dal 1998 ad Greg Spence séguit dla pelìcula dal 1995 L'ultima profezia.
'L à fat sù da piò ad sédas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Luśìfar (Guri Weinberg) al casa via 'l àngil négar Gabriel (Christopher Walken) da 'l Infèran, dgénd ch'la “guèra di cēi” la n è minga 'n quèl suo e che cal pòst lè al n è minga abàsta par tut dū.
Turnâ in asiòṅ insém a i suo, adès par Gabriel 'l è impurtànt far in manéra ch'un Nephilim, na criatùra ìbrida ch'la prév nàsar da 'l amōr carnàł 'd 'n èsar celèst, Danyael (Russell Wong), cun n'infarméra ciamàda Valerie Rosales (Jennifer Beals), al n nasa briśa parchè a s pōl dar ch'al gh'àppia di putēr dimóndi grand in grâd ad dar-'g un taj a la “guèra di cēi” fra bèṅ e mâł. A s trata dna prufesìa dita da 'l mònag Thomas Daggett (Bruce Abbott). Adès che la dóna la spèta 'n putèṅ a gh'è da mōvar-'s in présia.
Gabriel al próa a far-as dir da Daggett al pòst in du 'l gh'à da nàsar 'l Nephilim ma, p'r al fat che chi lò al n vèra bóca, 'l al masa. Danyael al fà 'l stés quèl c'n i jutànt d'l àngil négar. Armàś sénsa óm, Gabriel al fà turnàr in vita na ragàsa ch'la s éra péna cupàda, la Izzy (Brittany Murphy). Adès l'è lē ch'la gh'à da catàr la Valerie.
Culegamènt estéran
}}
La paura bussa alla porta
{{dialort | dial=Miranduléś}}
An 1170
I an 1170 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1170 infìn a 'l 1179 ciapê dèinter.
La paura bussa alla porta
{{Film }}
Il cuore criminale delle donne
{{Metacaixa
La paura bussa alla porta
{{CITAZIONE|Al culpìs cuma na silta!|Tagline dal film}}
Il cuore criminale delle donne
{{dialort | dial=Miranduléś}}
.forum
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2015.
La paura bussa alla porta
La paura bussa alla porta (La paùra la busa a 'l us) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1955 ad Cornel Wilde, chè a 'l sò debùt da regìsta e anc atōr prutagunìsta.
Il cuore criminale delle donne
{{Film }}
La paura bussa alla porta
Sunt
Dòp un cōlp a na banca in du 'n pulisiòt 'l è mòrt e lò 'l è armàś frî a na gamba, Charlie Blake (Cornel Wilde) al decìd ad lugàr-'s a cà 'd sò fradèl scritōr Fred (Dan Duryea), su 'l muntàgni dal New England pîni 'd néṿ esénd Invèran. Insém a lò i rìv'n anc i sò cumpàgn delinquènt Benjie (Steven Hill) e l’Edna Rogers (Lee Grant). Fred al n è minga cuntènt ad véd'r-al mo al gh'à da mandàr śò 'l ròsp listés acsè cuma sò mujēr Elizabeth (Jean Wallace) che na vòlta l'éra la muróśa 'd Charlie.
Il cuore criminale delle donne
{{CITAZIONE|Na stòria 'd sangṿ e vindéta. Un Braśìl salvàdag.|Tagline dal film}}
La paura bussa alla porta
Sunt
Cun la pulisìa ch'la gh dà la casa e Fred ch'l è partî 'd nòt ad nascòst par denunsiàr-al, Charlie al decìd in présia 'd scapàr via pasànd la muntàgna, purtànd-as sèg i bèsi dla rapìna, i sò dū cumpâr e anc sò anvōd ad dód'ś an David (David Stollery) ch'al gh'à da insgnàr-ag la strada. L’Elizabeth la dmanda a 'l fatōr Hank (Dennis Weaver) 'd andàr a pascàr sò fiōl parchè la sà ch'l è in perìcul.
Culegamènt estéran
}}
Il cuore criminale delle donne
Il cuore criminale delle donne (Al cōr criminàł ad cal dóni) 'l è 'n film dramàtic braśigliàṅ e itagliàṅ dal 2002 'd Aluizio Abranches, preśentâ a 'l 52śum Fèstival ad Berlîṅ.
Al „tri Marìi“ dal tìtul uriginàł (As Três Marias) i n s riferìsan briśa a 'n panetòṅ ma a 'l tri fiōli fémni dla prutagunìsta ch'i gh'aṅ da lavàr via c'n al sànguv al masèl fat cónt'r i mémbar masć dla sò famìja.
Sunt
In dal stat braśigliàṅ ad Bahia, dòp trént'an ch'i n s éran piò vdû, la Filomena Capadócio (Marieta Severo) la diś incóra 'd nò a Firmino Santos Guerra (Carlos Vereza) quànd chi lò al gh śibìs incóra 'd métar-'s insém anc s'i dū i s éran bèla fat na famìja e abû di fiōi.
'L óm, ch'l è pîṅ ad bèsi avénd-ag dimóndi sit ad tèra in dal nòrd-èst dal Braśìl, al s arlìa e 'l órdna a i sò fiōi José Tranquilo (Cassiano Carneiro) e Arcanjo (Fábio S. Limma) ad cupàr i fiōi masć e 'l marè dla Filomena. Quànd la dóna la vîṅ a savēr dal masèl la dmanda a 'l sò tri fiōli, la Maria Francisca (Júlia Lemmertz), la Maria Rosa (Maria Luísa Mendonça) e la Maria Pia (Luiza Mariani), ad vindicàr la famìja. Al tri Marìi i vàn'n acsè a pascàr tri sasèṅ par jutàr-li a far giustìsia. A s trata 'd Zé das Cobras (Enrique Diaz), ch'al tira sù di còbra e ch'al cópa par bèsi, dal capitàṅ Tenório (Tuca Andrada), cumisàri 'd pulisìa ch'al s è malâ 'd ràbia dand la casa a 'n caṅ, e 'd Jesuíno Cruz (Wagner Moura) dit „al cavàl dal diàvul“ ch'al s cata in dla parśòṅ ad Recife.
1040
Al 1040 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Spring Breakers - Una vacanza da sballo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un po' 'd Sōl 'l è bòṅ ad tiràr-at fóra la tò part più scûra.|Tagline dal film}}
Spring Breakers - Una vacanza da sballo (Spring Breakers - Na vacànsa da śbal) l'è na cumèdia dramàtica americàna dal 2012 scrita e dirèta p'r Harmony Korine. L'è stada preśentàda in cuncōrs a 'l 69śum Fèstival ad Venèsia e anc a 'l 37śum Fèstival ad Turònt.
Custâ sinc migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò 'n sucès clamuróś e al 'n à fat sù dagnóra trénta-dū.
Sunt
Quàt'r amìghi purcùsi 'd un culéǵ ad pruìnsa, la Brit (Ashley Benson), la Candy (Vanessa Hudgens), la Cotty (Rachel Korine) e la Faith (Selena Gomez), i n védan l'óra 'd partìr par la Flòrida durànt la stmana dal spring break par psēr acsè bévar di lìt'r ad bira c'n un dvinèl in bóca o diretamènt da la guma, drugàr-as cuma dal mati, giràr tuti śmudandàdi in muturèṅ, tōr part a dal fèsti fra śōv'n e far-as dar ad brut. Esénd ch'i n aṅ minga di bèsi abàsta par pagàr-'s al viàś, i decìd'n ad rapinàr un fast food druànd dal pistòli ad àqua.
Durànt un party in na cà privàda a riva la pulisìa ch'la li mét dèntar par via dla pólvra biànca ch'i gh'aṅ catâ, par furtùna ch'a gh'è òṅ ch'a gh paga la causiòṅ, un cantànt rap ciamâ Alien (James Franco) traficànt ad dròga. La Faith la decìd ad turnàr a cà méntar chi atri tri i armàgnan sèg.
Culegamènt estéran
}}
Cesare Cremonini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ho visto un posto che mi piace, si chiama Mondo, dove vivo non c'è pace ma la vita è sempre intorno, più mi guardo, più mi sbaglio, più mi accorgo che dove finiscono le strade e proprio lì che nasce il giorno.|A-j-ò vdû 'n pòst ch'a m piàś, al s ciàma Mónd, in du a viṿ mè a n gh'è minga paś ma la vita 'l è sèmpar lè dintóran, più a m guàrd, più a m śbali, più a fag a mènt ch'in du i finìs'n al stradi 'l è pròpria lè ch'a nas al dè.|Mondo, 2010|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Da 'l 1999 a 'l 2002 'l è stâ la vóś dal grup di Lùnapop che cun 'l àlbum ...Squérez? i aṅ vindû da piò 'd un migliòṅ e mèś ad còpi faghénd vgnir fóra di sìngui 'd sucès cuma 50 Special, Un giorno migliore e Qualcosa di grande.
In séguit 'l à cuntinuâ na caréra da par lò tacànd da 'l àlbum Bagus dal 2002 (ch'l à vindû da piò ad duśènt-sinquantamìla copi e ch'al gh'iva dènt'r al pès Gli uomini e le donne sono uguali) e pasànd pò p'r i disc Maggese (2005) e Il primo bacio sulla Luna (2008).
In dal Maǵ dal 2010 'l à fat catàr in di negòsi la sò prima racòlta, 1999-2010 The Greatest Hits, c'n i braṅ inèdit Mondo e Hello!, qvést chè cantâ insém a la Malika Ayane. I sò dū ùltim lavōr in studi i èṅ La teoria dei colori (2012) e Logico (2014).
Cesare in dla sò caréra 'l à anc recitâ in dū film, òṅ par Pupi Avati, Il cuore grande delle ragazze (2011).
Dallas Buyers Club
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal vòlti a gh vōl un trufadōr par cumbàt'r al mónd.|Tagline dal film}}
Dallas Buyers Club (Al club di cumpradōr ad Dallas) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic americàṅ dal 2013 ad Jean-Marc Vallée.
La pelìcula, ch'l'à fat sù da piò ad sinquànta-sinc migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda sinc, l'è stada candidàda a siē Prèmi Òscar, anc p'r al film e par la senegiadùra, purtànd a cà qvéi p'r al truc e par gl'atōr Matthew McConaughey e Jared Leto che par cl'òpra chè i èṅ śmagrî vint e trédas chilo a tèsta.
Sunt
Durànt i an Utànta 'l texàṅ Ron Woodroof (Matthew McConaughey), uperàj dn'indùstria dal petròli ad Dallas, al bév, al s dròga e 'l s gusa tut al dóni ch'al pōl. Un dè al finìs a 'l uśdàł e 'l dutōr Sevard (Denis O'Hare) al gh diś ciàr e tónd ch'al s è bcâ 'l AIDS e ch'al gh'à di livèi ad glóbui biànc acsè bas che par lò a gh armàgn trénta dè da scampàr.
Subìt Ron al n créd briśa a qvél ch'al gh'à dit al mèdag, anc parchè lò al n è minga fnòć, ma pò al s rénd cònt ch'l è pròpria acsè dònca 'l próa a far-as dar di fàrmag ch'i èṅ in na faś ad sperimentasiòṅ ma la dutōrâ Eve (Jennifer Garner) la gh rispónd ch'a n è mia 'n quèl pusìbil parchè a gh'è dal règhli ciàri da tgnir a mènt, prima a gh'è da spetàr ch'la Food and Drug Administration la diga 'd sè
Ron però al n gh'à minga tèmp e 'l cuntèst' anc al fat ch'i dutōr i dìan di placebo a di malâ terminài durànt i sò studi. 'L óm prima al s fà pasàr d'l AZT da 'n spasèṅ ch'al lavóra a 'l uśdàł (Ian Casselberry), pò al và in Mèsic, in Giapòṅ e in Iśraēl a tōr al madśìni par lò. In séguit, insém a 'l trans Rayon (Jared Leto), al dà vita a 'n club par malâ in du lò al dà i fàrm'g a gràtis ma 'l è sōl un truc p'r a n avér briśa di prubléma cun la giustìsia parchè l'iscrisiòṅ la cósta sinc-sènt dòlar a 'l méś.
Cun la cura minga ufisiàla ch'al gh'à dâ 'l dutōr mesicàṅ Vass (Griffin Dunne) Ron 'l è bòṅ ad scampàr e 'd tgnir bòta ma 'l FBI al taca a dar-'g adòs.
Culegamènt estéran
}}
Pentàgon (giometrìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giometrìa evclidéa, al pentàgon 'l è cal polìgon ch'al gh'à 5 cô. Al pōl avéregh i cō e i àngol ed lunghèsi e ampièsi diferèinti e anca ch'i s trèsen tra 'd lōr, mo cal pentàgon ch'al gh'à i cō e i àngol tut cunpàgn 'l è 'l pentàgon regolèr.
Èter progèt
}}
Carbòṅ
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al carbòṅ 'l è 'n cumbustìbil fòsil a fórma 'd giaròṅ ad culōr négar o maròṅ scûr tirâ fóra da dal minéri sót-tèra o anc diretamènt in superfìsi. Al pōl anc èsar fat artifisialmènt e 'l è pîṅ ad carbòni ólt'r a dal trasi 'd àtar idrocarbûr o sólfan.
La furmasiòṅ dal carbòṅ la daśvîṅ da i tèmp antîg, 345 migliòṅ 'd an fà a 'l incìrca, quànd un clima cald e ùmid e dimóndi anidrîd carbònica in dl'aria 'l iva favurî la carsùda 'd àrbui gigànt. Quànd al piànti i murìvan, i vgnìvan quaciàdi da dla tèra o śmalta e la légna l'armagnìva lè sénsa più usìgen, batēr o funś a dasfàr-la. C'n al pasàr dal tèmp, e cun na presiòṅ dimóndi élta, tut cal légn lè al s è trasfurmâ in carbòṅ fòsil.
A s trata 'd un cumbustìbil prònt subìt p'r èsar druâ par scaldàr o par far dl'energìa, in Itàglia al 10% dla curènt lètrica l'è fata acsè. In pasâ 'l éra druâ anc par far andàr i trêṅ. P'r al fat che bruśàr al carbòṅ al buta fóra in dl'ària dimóndi CO{{sub|2}}, al n è minga 'n bèl fat par 'l ambînt parchè al fà crésar 'l efèt sèra.
1096 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La sorella di Ursula
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Catetinho
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Museo }}
Al Catetinho all'é un palasi ad lëgn d'la sitä ad Gama in Brasil, a 20 km da Brasilia. All'è stä la prèma residëinsa üficiäla dal presidëint Juscelino Kubitschek e, praticamëint, la prèma cä ad'la nòva capitäla.
All'hann ciamà anca al Palàsi ad lègn, parchè Oscar Niemeyer all'ha vurì fàll adsà, in dal nuëimbar dal 1956, parchè al presidëint all'era visëin ai müradù e i uperäri ch'i lauràvan par Brasilia.
Riferimëint
}}
La sorella di Ursula
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al śal proto-pòran!|Tagline dal film}}
La sorella di Ursula (La surèla dl'Ursula) 'l è 'n film śal eròtic dal 1978 scrit e dirèt p'r Enzo Milioni, chè a 'l sò debùt.
Sunt
La Dagmar Beyne (Stefania D'Amario) e sò surèla Ursula (Barbara Magnolfi) i èṅ dū turìsti austrìachi ch'i rìv'n in Campàgna par pasàr soquànt dè a 'l mâr e pruàr acsè a daśmindgàr in Itàglia la mòrt ad sò pàdar ch'al s éra tòlt la vita p'r al magòṅ soquànt tèmp dòp èsar stâ lasâ da sò mujēr. I tōśan na cambra in d'l hutèl ad Roberto Delleri (Vanni Materassi), pruprietàri dla strutùra insém a la sò spóśa, la Vanessa (Anna Zinnemann).
Al dū surèli i cgnósan prèst na cantànta 'd un night club, la Stella Shining (Yvonne Harlow), e 'l sò muróś drugâ Filippo Andrei (Marc Porel), un tisi ch'a la Ursula al n gh piàś pròpria minga. Durànt la vacànsa un manìag al taca a masàr dal purcùsi ch'i ìvan péna ciulâ cuma na putàna catàda par strada (Danila Trebbi) pagàda par far sès davànti a lò, na còpia 'd śuvnòt, l'amànta lèśbica dla Vanessa ciamàda Jenny (Antiniska Nemour) e pò anc la Stella dòp ch'l'éra andàda a lèt cun Roberto. Tuti che lōr i èṅ catàdi mòrti cun la figa dasfàta, gusàdi da 'n cas gigànt ch'a s véd sōl la sò òra.
Culegamènt estéran
}}
1096 (nùmer)
Al 1096 (milenovantasē, millenovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1095 (milenovantasìnc) e 'l vin prìma dal 1097 (milenovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milenovantaseéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1096 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 548: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Kevin Bacon
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Kevin Norwood Bacon (Filadèlfia, 8 ad Luj dal 1958), cgnusû méj cuma Kevin Bacon, 'l è 'n atōr, sunadōr, prudutōr e regìsta americàṅ. Al n créd minga in Dio e 'l è 'n sustenidōr dal Partî demucràtic cuma sò màdar ch'l'è na liberal.
A la fiṅ di an Nuànta, insém a sò fradèl Michael, 'l à mis in pē un duo rock ciamâ The Bacon Brothers faghénd vgnir fóra tri àlbum e pò andànd anc in tournée in di Stat Unî par soquànti dati.
'L è spuśâ cun l'atōra Kyra Sedgwick da 'l 4 ad Setémbar dal 1988 e sèg al gh'à dū fiōi, Travis (23 ad Śugn dal 1989) e la Sosie Ruth (15 ad Mars dal 1992). I vìv'n in d'l Upper West Side ad Manhattan.
Àtar prugèt
}}
Lamborghini Sián
La Lamborghini Sián FKP37, cgnusó cun al nómm ed Lamborghini Sián o pûr Lanburghén Sián (dal bulgnaiṡ siån: sajàtta) l’é na vtûra spurtîva dla scudarî ed Sant’Ègda Lanburghén, la prémma ébbrida. L’é in produziån dal 2019 e i n vôl fèr in sêri såul 63 eṡemplèr (produziån limitè).
927 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 927, mo invéci 'l an 927, 't ê da 'ndèr chè) Al 927 (novseintveintsèt, novecentoventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 926 (novseintveintsē) e 'l vin prìma dal 928 (novseintveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintveintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Setim (nòm)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Setim l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Settimo o Sètima per Settima, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al setim nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Secònd, Ters, Quêrt, Quint, Sest, Otàvi, Nōn e Decim.
Colegamèint estèren
}}
.realty
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2015.
Giovanni Ramusani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}} {{CITAZIONE|STILE=float:right; margin-top:4ex; Al Giovanni Ramusani (11/10/1851 Rèz - 2 ed maz 1923 Bulògna), inzgnēr ed mistēr e diretòur dal cunsôrsi ed la Bunéfica arṣâna, l'é arcurdê cme satrâj ed la societê dal só tèimp, dimòndi indipendèint da i partî e da la cēṣa, e cm'al pió grând povēta dal dialèt arsân.
L'é cgnusû cun soquânt nòm invintê, cme don Bortlin de la Chervara, e l'Amigh Zresa, druvê int i só scrét. L'é ânca stê per sînch ân l'editòur dal Pruspron, un fòj d'upiniòun quêsi tót scrét da per ló.
La sō ôvra la fà da testimòni al pasâg dal tèimp dal dóca a còl dal règn d'Itâlia, al scòunter tra clerichêl e liberêl, e al ṣvilóp dal sucialîṣem a Rèz.
= La só véta =
Al Ramusani al nâs a Rèz int al 1851, quând la sitê l'ēra incòra sòta al duchê ed Môdna, da 'na faméja mudèsta ed comerciânt ed smèinti. Só pêder l'ēra 'd râsa muntanêra, di parâg ed Carpnèida (in dó a gh'é incòra la burghêda ed Ramusâna), e só mêdra la gnîva da Calèrn. Int al 1875 al ciâpa 'na lâvrea in inzgnarìa civîl e architetûra a Bulògna, e per tót al rèst dla só véta al srà inzgnēr idrâvlich. Int al 1879 al tōṣ mujēra. Dal 1882 l'é al diretòur d'l ufési dal cunsôrsi ed la Bunéfica arsâna, per còunt ed còla al s'imbârca ânca int óna sèirca ed la stôria e dal lèg antîghi ed la Bunéfica a mân dréta dal Cavo Parmigiana Moglia. Per còst, al dvintarà ânca sôci ed la Regia Deputazione di Storia Patria.
Pulética
Al Ramusâni al s'interesêva dimòndi a la véta pulética ed la só sitê, fîn a mètr insèm un fòj ed crética e sâtra, al "Pruspron". Sibèin ch'al fósa d'avîṣ ch'an gh'présa mìa èser un svilóp materiêl bòun ed durêr sèinsa un impiânt morâl stâgn, e che i problèim ed la societê a gh'es présa gnîr a cò, ânsi, ch'a's gh'ésa da gnîregh a cò préma'd tót cun l'amōr scambièvel di óm e di elemèint ed la societê istèsa (al clâs), l'é sèimper stê d'un pinsêr trôp indipendèint, ed manēra che, in c'al perèiod ed divisiòun fanâtichi, l'é stê tgnû cme masòun e socialésta da i clerichêl e invicivêrsa. L'armâgn famòuṣa 'na figûra publichêda int al fòj "Il reggianello" dal 1882, in dó e'l fân vèder cme un balarèin da côrda cun óna pêrdga balansêda da un diêvel e da 'na cròuṣ.
Int al 1896 l'é entrê int al conséli dla cmóna ed Rèz drē al séndech Igino Bacchi. Int al 1899 però la fó la vôlta di socialésta de dvintêr padròun ed cà, e còsta l’é stêda 'n’e-sperjînsa che la sgné dimòndi al Ramusani (l'à scrét pió d'un sonèt sòuvra l'argumèint); gnân per còl l’é intrê in cunséli cun la minurânsa.
La puveṣèia dal Ramusani an l'ēra mìa fâta, in generêl, pr'al grân póblich, mó pr'al gîr di só amîgh i pió bòun. I só scrét, fōra dal Pruspron, dal ciàcer dla Sgnòura Margarètta, e ed pôch êter, n'în mìa stê publichê préma ed la só môrt. Tót al só nôti j în stê tgnûdi da cât da i só fiō e anvō; óna préma cernîda l'é stêda fâta cun l'aiót dal cumendatòur Natale Prampolini int al 1923, mó al cumpuṣisiòun cun atâch persunêl (spēce còli ed crética dûra vêrs gînta incòra al mònd) j în stêdi lasêdi fōra. La pió pêrta di scrét la fó cupiêda dal fiōl inzgnēr Alberto in trî quadêren int al 1945, ch'în stê al fundamèint dal racôlti ch'în gnû dôpa. A pès e pcòun, i scrét j în gnû fōra int i ân segvèint, mó la sistemasiòun cumpîda l'é stêda fâta da Ugo Bellocchi per la pêrt crética (1966) e da Ercole Camurani per i tèst (1978). Dal novèmber dal 2006, tót al materiêl al‘s pól catêr adèsa int la racôlta "Giovanni Ramusani" ed la bibliotēca Panizzi ed Rèz.
I scrét ed Ramusani j în quêṣi sèimper in dialèt, mó, a secònd dal persunâg ch'al‘s egh metîva int i pâgn, pr'esèimpi don Bortlin o l'amigh Zresa, al Ramusani al pêrla 'na râsa ed léngva muntanêr, d'in dó'l gnîva, o ed la sitê. La só vèina la gh'a permès ânca ed fêr l'imitasiòun dal dialèt dal tèimp di abrèj dal ghèt, cun al só parôli scurtêdi e al só zeta. Al fîn ed la poveṣèja dal Ramusani l'é sèimper a ludêr al bòun sèins dal pôpol, cme la fós la strêda mèistra per la mûrel. L'avtòur al tōṣ in gîr, sèinsa èser brósch, i difèt dal pupulèin arṣân, e, int al mèinter, ânca quî ch'e pèinsen ch'al sìa da mēno ed la "bòuna societê".
Al fòj "Pruspron"
Int al 1877 al Ramusani l'à'vû l'idèia ed mèter fōra un fòj ed sâtra in dialèt per fêr cgnòser al só upiniòun sōvra la véta pulética ed Rèz, e per dîr la sōva di fât pió impurtânt. L'é acsé ch'al dé véta al "Pruspron, giurnel senza preteis", dal 7 ed setèmber 1877 al prém d'utōber 1882 , quând, dōpa 218 nómer, l'à tgnû sarêr só butèiga per vìa dal nōv incâregh a la Bunéfica. Al "Pruspron" l'à publichê ânca dó lunâri, int i ân 1878 e 1880. Ste giurnêl al gh'à avû un quèlch sêgvit d'upiniòun, e l'é stê d'inspirasiòun a 'na mócia d'êter giurnêl satîrich, che campêven despès mìa tânt, gnû fōra a Rèz fîn a la guèra dal quéndeṣ-deṣdôt.
Al Ramusani al scrivîva al "Pruspron" squêṣi tót da per ló, cun l'aiòt secondâri ed dó amîgh, l'avuchê Borciani e al sgnòur Rinaldini. I pès pió bèl j ēren i sunèt ed l'amig Zresa e al tirêdi in sestèini ed Pruspron a sugèt ed la véta ed la sitê (tóti dō nòm invintê ed Ramusani). Bèin ch'an'gh ésen mìa un grând valòur artéstich, ste compoṣisiòun j în óna testimuniânsa ed la véta a Rèz int al finîr d'l otsèint.
Al ciâcer dla sgnòura Margarèta
Al prém stôri ed la sgnòur Margarèta j în nasûdi dôpa che Alfredo Testoni l’à dê, a Rèz, letûra di só sunèt (in bulgnèiṣ) ed la "Sgnera Cattereina e del ficaresta". La préma pêrta, El Ciàcer dla sgnòura Mergaretta cun la sgnòura Rusèina, l'è stêda publichêda per beneficèinsa int al 1901. . Un sègvit l'é gnû fōra int al 1921, cun al tétol ''La Giustèzia. La Sgnoura Margaretta e la Sgnoura Ruseina'', 'na sôrta de stós stra la giustésia uficiêl ed al bòun sèins dal pôpol. Di êter scrét, cme i Bruntlisem dla Sgnòura Mergarètta cun la Sgnòura Ruseina an j în mìa stê publichê dal Ramusani vivèint.
Ste stôri in sonèt j în di ritrât da bûrla ed la véta a Rèz ai prém dal novsèint. J în squèṣi un discórer da per lē ed la sgnòura Margarèta, 'na macèta malvòuna e chegadóbi sòuvra tót i gvêren, ch'la's fîda sōl dal bòun sèins dal pôpol. La Margarèta la câta masmamèint da dîr sòuvra al ṣguâst e sòuvra'i cuntadèin ch'e vōlen fêr i sitadèin (un vèc adêṣi ed la sâtra dal pôpol, cme pr'i lunâri ed Sandròun, e la bruntèla drē a la nōva burgheṣèia (di vilân ch'j ân fât i sôld) e a la rèiṣa ed la vècia nobiltê. La gh'à da dîr só ânca cun la cēṣa dal tèimp.
I chês del Congregasiòun
I "Ches del Congregazioun" j în óna racôlta ed sunèt che trâten ed prublēma ed murêl. Sti "chêṣ" j'ēren publichê, in latèin, int al "Kalendarium" ed la cēṣa arsâna e i prēt e'gh îven da studiêri e da mèter in chêrta al lōr solusiòun e preṣentêri int al j-adunânsi apôsta, al "congregasiòun di chêṣ", óna vôlta al mèiṣ. Al Ramusani al's dvirté, int j ân (1898-1904) e (1910-1914), a cumprêr al Kalendarium e a strolghêr al só solusiòun in fòurma ed sunèt in dialèt; soquânt j în incō difécil a capîres, per via ed riferimèint a fât, cristiân e custóm dal só tèimp. Al solusiòun dal Ramusani, scréti da un prēt muntanêr invintê, Don Bortlin de la Chervara, e vōlen spònder quânt j în sèinsa sûgh st'arvujadûri in latèin ed fròunt al bòun sèins dal pôpol.
I prém treintôt j în stê publichê da don Giulio Ramusani int i ân ssânta, ch'l'à ânca catê i só chès cumpâgn in latèin int al "Kalendarium Regii Lepidi". La sèirca l'é stêda purtêda in fònda in "Giovanni Ramusani -- Opere" d'Ercole Camurani, e adèsa en j în cgnusû 180, e sōl dû armâgnen sèinsa acumpagnamèint.
La léngva druvêda l'é, despèss, un dialèt muntanêr, ché "Don Bortlin", e al stès Ramusani, j în òm ed muntâgna; mó a'gh é ânca di sunèt in dialèt ed la sitê. In ste composisiòun, al Ramusani al's môstra tachê a la realtê quând al cûnta i personâg e i só difèt, mó idealésta pr'al propôṣit murêl.
Al poveṣéj in ghèt
Al poveṣéj In ghètt l'é 'na racôlta scréta tr'al 1889 e al 1901, e a's trâta ed stôri ed véta di abrèj int al ghèt ed Rèz. Bèin che ste stôri j âbien fât nâser dal cômdi spiegasiòun rasésti dôp la môrt dal Ramusani, an gh'é mìa dla tégna int al só parôli, mó sōl la stèsa spînta a fêr dla sâtra ch'l'îva bèle mustrê vêrs i só êter cunsitadèin. La léngva druvêda l'é 'na tôta in gîr dal dialèt di abrèj, cun al só parôli scurtêdi e n'infilêda ed zeta ch'l'an finés pió, e cun la só arviṣèria ai dialèt dal Vènet. E's câten ânca dimòndi pâroli speciêl dal ghèt, ch'j în un armes'ciânsa ed léngva abrèa e dialèt arṣân, per vìa dal destâch culturêl dal dòu comunitê.
Êter scrét
L'ôvra dal Ramusani la va avânti cun óna mâsa di êter scrét mēno impurtânt e famōs. A vêl la pèina arcurdêr quisché:
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
312 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 312, mo invéci 'l an 312 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 312 (terśeintdòdeś, trecentododici in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 311 (terśeintùndeś) e a vin prìma dal 313 (terśeinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintdodicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1881 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1881, mo invéci 'l an 1881, 't ê da 'ndèr chè) Al 1881 (mileotseintutantùn, milleottocentottantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1880 (mileotseintutànta) e 'l vin prìma dal 1882 (mileotseintutantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintutantunéśim post.
117 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 117, mo invéci 'l an 117 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 117 (seintdersèt, centodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 116 (seintsèdeś) e 'l vin prìma dal 118 (seintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintdersetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Lêt
{{Metacaixa
Al lêt (scóltel chè letto in itagliàṅ) 'l è cal mubìli indû i cristiàṅ i s egh śachen in sìma a punsères.
A gh'pōl ès'r al lêt per só còunt, ciamê "mêś lêt" o anc quêl a "na piàsa e mêś", e 'l lêt matrimoniêl per durmìrgh in dū. A gh'è pò anc al lêt a castêl, indû a s egh'la chèva ed durmìreg su più piàn a 'ndèr a 'l élta; a gh'è al divàṅ-lêt indû 'l lêt al s tōś fóra cun soquànti manóvri da 'n divàṅ strulghê apósta; a gh'è al letèin da spiàgia, per ciapèrgh al sōl 'd istê. P'r i putèin cichìn, al lêt al gh'avrà 'l spondi, perché 'l cinèin al n'vaga minga a caschèr per tèra s'al s vùja in dal sòn; p'r i putèin apèina nê e cìc ed pôc mēś, al só lêt al s'rà na cùna. I lêt ch'a gh'òm chè dal nostri bandi, i gh'àn un tlêr ed lègn o 'd metàl, ch'al tìn sòdi na réda o dal dòghi, muntê in sim'a quàter o anca più pē, un stramâs incòr in sìma, pò i linsōl, i cusèin e 'l cuèrti p'r ùltem.
Tiritéra in sìm'a 'n lêt da fèr
«La brèva dunlèina la fà 'l lêt a la matèina, quèla acsè acsè la 'l fà a meśdè, e la brùta trujàsa la 'l fà quand là 'gh's argiàsa.» «La brêva dunlèina la-fà al lêt ala matèina; la dána acsè acsè la-fà al lêt a meźdè; la bróta vacāza la-'l fà quānd la-s'aźāca.»
Colegamèint estèren
}}
The Works
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
{{CITAZIONE2|I want to break free from your lies, you're so self satisfied, I don't need you, I've got to break free, God knows God knows I want to break free, I've fallen in love, I've fallen in love for the first time and this time I know it's for real.|A vój èsar lìbar da 'l tò bali, at sē acsè cuntènta 'd tè, a n gh'ò minga biśógn ad tè, a vój èsar lìbar, Dio al sà Dio al sà ch'a vój èsar lìbar, a m sòṅ inamurâ, a m sòṅ inamurâ par la prima vòlta e cla vòlta chè 'l è par dabòṅ.|I want to break free, 1984|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
The Works (I lavōr) 'l è al dècim àlbum dal grup ingléś di Queen. Al disc 'l è stâ registrâ in di studi Record Plant e Musicland fra 'l Agóst dal 1983 e al Śnar dal 1984, vgnénd pò fóra al 27 ad Favràr dal 1984 in dal Régn Unî e al dè dòp in di Stat Unî. Cal lavōr chè al véd un ritóran a la mùśica rock c'n anc dimóndi parti in dua la letrònica la fà la vóś grôsa.
The Works 'l è armàś par nuànta-tri stmani ad fila in dal clasìfichi dal Régn Unî, un record p'r al grup, tucànd anc la puśisiòṅ nùmar dū. I sìgui tirâ fóra i gh'aṅ abû dimóndi sucès, specialmènt Radio Ga Ga e I Want to Break Free.
Furmasiòun
}}
.sakura
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2015.
Rick Santorum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}