cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Microwave Massacre
Sunt
Na sira, dòp èsar-'s imbariagâ, al s litga sèg e al la masa schisànd-la c'n un maśna-pēvar, pò al la taja a cunsèṅ c'n un śghét. Donald al la mét in frîg tuta anvlupàda in dla carta stagnóla prima ad métar-'s a védar la televiśiòṅ cuma s'a n fus sucès gnint. Chè di espèrt i dìśan ch'al delìt parfèt al n eśìst minga, a gh'è stâ sōl òṅ ch'al l'à fata franca, un làd'r ad caviàł ch'al n éra mia stâ bcâ parchè al 'l iva magnâ tut, dònca tut al próvi cónt'r ad lò i èran dvintàdi di pét.
Vèrs meśanòt a 'l óm a gh vîṅ fam, al và a tōr quèl in frîg magnànd-al vluntéra. Sōl a la fiṅ al fà a mènt ch'la carna ch'l à magnâ 'l éra la maṅ ad sò mujēr. Donald al dvènta acsè un canìbal, tacànd a masàr dal putàni ch'al s purtàva a cà. Un dè a riva a 'l impruvìś l′Evelyn (Sarah Alt) ch'la vōl savēr parchè sò surèla May la n rispónd piò a 'l telèfun.
Culegamènt estéran
}}
Elesiòṅ presidensiàli francéśi dal 2017
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1385
Al 1385 (MCCCLXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Elesiòṅ presidensiàli francéśi dal 2017
Gl’Elesiòṅ presidensiàli francéśi dal 2017 i gh'ènan stadi al 23 'Avrìl (prim tùran) e 'l 7 ad Maǵ dal 2017 (secónd tùran) p'r elèś'r al presidènt dla repùblica ch'al gh'iva da tōr al pòst dal sucialìsta François Hollande ch'al n s éra minga candidâ p'r un secónd mandâ.
Prim tùran
Tgnénd adrē a i riśultâ dal prim tùran, in du ninsòṅ di candidâ 'l éra stâ bòṅ ad catàr sù almànc al 50% di vōt, a 'l balutàǵ i gh'èṅ andâ i dū ch'i aṅ ciapâ più vōt, a dir Emmanuel Macron dal partî nóṿ ad sèntar liberàł En Marche! (In Màrcia!) c'n al 24,01% e la sgnōra Marine Le Pen, fiōla 'd Jean-Marie, dal Front National (Frònt Nasiunàł), partî 'd dèstra pēśa, c'n al 21,30%. Chi lōr i aṅ batû in d'l órdan François Fillon di Les Républicains (I Republicàṅ, 20,01%), Jean-Luc Mélenchon ad France Insoumise (Frància Minga Sótmìsa, 19,58%), Benoît Hamon dal Parti Socialiste (Partî Sucialìsta, 6,36%) e Nicolas Dupont-Aignan ad Debout la France (Léva't Sù Frància). Àtar sinc candidâ i èṅ armàś 'd sóta d'l 1,25%.
Par la prima vòlta in dla stòria pulìtica di tranśalpèṅ, ninsòṅ di candidâ di dū partî stòrig (Republicàṅ e Sucialìsta) al dvintarà dònca presidènt.
In gènar la sgnōra Le Pen l'è andàda fòrt in dal nòrd-èst e in dal sud-èst dla nasiòṅ, in di paiśèṅ e fra gl'uperàj (37%) méntar Macron 'l à fat la vōś grôsa fra la gint ch'l'à studiâ, in dal rèst dla Frància e in dal sità. Tant par dir a Parì Macron 'l è andâ davśèṅ dimóndi a 'l 35% méntar la Marine la s è farmàda a 'l 5%.
Secónd tùran
Emmanuel Macron 'l à vins gl'elesiòṅ dvintànd acsè al presidènt più śōv'n ad sèmpar, finénd prim in tut i dipartimènt, a part Pas-de-Calais (52,05%) e Aisne (52,91%), muciànd sù al 78,72% in dl'Ile-de-France (89,68% a Parì) e 'l 66,06% di vōt cónt'r al 33,94% dla sò rivàla. La persentuàla di vutànt l'è stada dal 74,62%, cun 'n 8,49% ad schédi biànchi e 'n 3,00% ad vōt minga vàlid.
Macron 'l à fat dascórar dimóndi parchè in dal 2007 'l à spuśâ na dóna più vècia 'd lò 'd vint-quàt'r an, la sò èx mistra 'd létri a i tèmp dal lìceo a Amiens in Picardìa, la Brigitte Trogneux. Chi lē l'éra bèla spuśàda c'n un mèdag e la gh'iva tri fiōi.
373
Al 373 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1386
Al 1386 (MCCCLXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.capetown
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Paul Schrader
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Paul Schrader (Grand Rapids, 22 ad Luj dal 1946) 'l è 'n regìsta, senegiadōr e crìtic americàṅ.
'L è cunsiderâ òṅ di regìsta e di senegiadōr più impurtànt 'd Hollywood. 'L à butâ śò dal senegiadùri par Martin Scorsese (Taxi Driver, Toro scatenato, L'ultima tentazione di Cristo e Al di là della vita), par Brian De Palma (Obsession - Complesso di colpa), par Peter Weir (Mosquito Coast) e àt'r incóra.
Laurànd da regìsta 'l à dâ vita a di film impurtànt cuma Hardcore dal 1979, American Gigolò dal 1980, Cortesie per gli ospiti dal 1990, Lo spacciatore dal 1992, Affliction dal 1997, Auto Focus dal 2002 e The Canyons dal 2013.
Àtar prugèt
}}
391 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 391, mo invéci 'l an 391, 't ê da 'ndèr chè) Al 391 (terśeintnovantùn, trecentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 390 (terśeintnovànta) e 'l vin prìma dal 392 (terśeintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintnovantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1463 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1463 (milequaterśeintssàntatrī, millequattrocentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1462 (milequaterśeintssàntadū) e 'l vin prìma dal 1464 (milequaterśeintssàntaquater). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintssàntatrīéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al '1463 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 7 col 209: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
South Park
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Bill Mantlo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
William Timothy Mantlo dit Bill (New York, 9 ad Nuvémbar dal 1951) 'l è 'n avucàt americàṅ e scritōr ad fumét ad supereroe par la Marvel Comics e par cla cà lè 'l à dâ vita a i persunàǵ ad ROM, Cloak And Dagger e di Micrunàut.
Biugrafìa
In d'l Utóbar dal 1974 Mantlo al taca a lauràr par la "cà di idéi" tgnénd a drē a i culōr, par pò pasàr a i tèst, tacànd cun un fill-in (nùmar impinidōr) dal Maṅ Murtàli dal Kung Fu dal tìtul "I fiōi dla tigra". Bill al cuntìnua a scrìvar cal fumét lè e, insém a George Pérez, al dà vita a la Tigra Biànca, al prim super-eroe ch'al vèṅ da 'l Pòrt Rìc.
In cal mèntar, al cap di editōr Marv Wolfman al gh fà far dimóndi nùmar impinidōr, par tgnir a drē a 'l scadési di sò culéga. Bill al scriv acsè praticamènt da tut.
In séguit Mantlo al dvénta al scritōr regulàr ad sèrie cuma Iron Man (Óm ad Fèr), Cloak And Dagger (Tabàr e Pugnàl), di canadéś Alpha Flight, ROM, Spetaculàr Óm Ragn e Hulk e al fà anc soquànt lavōr di Vendicadōr, di Quàtar Fantàstic, di X-Men (Óm-X) e i Difensōr. In dal 1982 al scriv anc al quàtar stòri dla Viśiòṅ e la Stria Scarlàta ch'i gh'ìvan d'avér fiōi (gl'anvō ad Magneto). Dū an dòp 'l è al tùran di quàtar epiśòdi dal Fant ad Cōr.
In dal mèś di an Utànta al taca a strudiàr léǵ dvintànd acsè avucàt a tèmp pîṅ e lasànd da na banda al lavōr ad scritōr ad fumét, dòp avér culaburâ anc cun la DC Comics e la sò Invaśiòṅ.
In dal 1992 Bill al vèṅ mis sóta da na màchina e al patìs di dan grav a la tèsta, finénd in còma par 'n an. Anc adès Bill 'l è incóra ricuverâ e a n sà minga se e quànd al guarirà dabòṅ.
1026 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1026 (mileveintsē, milleventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1025 (mileveintsìnc) e 'l vin prìma dal 1027 (mileveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileveintseéśim post.
Bill Mantlo
Culegamènt estéran
}}
1026 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1026 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 513: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Pàrkinson
{{Metacaixa
Cla malatìa chè al l'iva studièda e scrìta a mōd James Parkinson in dal 1817: al cristiàṅ col pàrkinson al tōś sù dimòndi rigiditê in di muimèint, ch'a gh'vin anc vója 'd móvres méno, al gh'à dla termarìa, al fà fadìga a tachèr e anc a lasèr lè soquànt muimèint, al descòr mèl e col tèinp i s prèven anc mucèr sù soquànti dificoltê 'd conprendòni.
A l'orìgin ed cla malatìa chè a gh'srèv la mort dal cèluli ch'i fabrichèven la dopamìna, cèluli ch'i stèvn ed cà in dla substantia nigra dal meśencéfel.
Colegamèint estèren
}}
Terèinsi (nòm)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
27 d'avrìl
Al  l'è al 117° dè dal calendàri gregoriàn (118° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 248 dè a la fin dl'an.
Christmas Evil - Un Natale macchiato di sangue
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al prim a vgnir fóra 'l è stâ “Halloween” pò “Venardè 13” e adès cal Nadâł chè a sarà méj ch'at créd in Pàdar Nadâł... o sinò lò al t cuparà.|Tagline dal film}}
Christmas Evil - Un Natale macchiato di sangue (Nadâł catìṿ - Un Nadâł maciâ 'd sànguv) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1980 scrit e dirèt par Lewis Jackson, cgnusû in Amèrica c'n i tìtui ad You Better Watch Out, Christmas Evil e Terror in Toyland.
La pelìcula l'è stada giràda in dal New Jersey a part soquànti séni a New York (al Rockefeller Center ad Manhattan e la piàsa 'd Times Square) e a Reading (Pennsylvania). Al budget stimâ 'l éra 'd utsènt-sinquantamìla dòlar.
Sunt
Durànt la vigìglia 'd Nadâł dal 1947, un baghét 'd un paiśèṅ dal New Jersey, Harry Stadling (Gus Salud), al véd sò màdar (Ellen McElduff) far la purcùsa in salòt cun Pàdar Nadâł (Brian Hartigan), sò pàdar, dòp che chi lò 'l iva cunsgnâ i rigài. Al putèṅ 'l armàgn traumatiśâ e 'l và a lugàr-'s in dal tasèl mòrt.
Trénta-tri an dòp, dvintâ grand, Harry (Brandon Maggart) al lavóra cuma uperàj in na fàbrica 'd śugàtui ciamàda Jolly Dreams ma durànt al tèmp lìbar al gh'à 'l visi 'd tgnir 'd òć i putèṅ dal palàs darènt par sgnar su 'n lìbar qvéi ch'i fàn'n a mōd e qvéi ch'i s cumpòrtan mâł cuma cal malnét ad Moss Garcia (Peter Neuman) ch'i piàś'n al rivìsti c'n al dóni nudi dèntar.
Vèrs la fiṅ d'l an un culéga 'd Harry, Frank Stoller (Joe Jamrog), al gh admànda 'd sustituìr-'l a la cadéna 'd muntàǵ parchè al vrév pasàr na vacànsa cun sò mujēr mo invéci al dasfrùta la giurnàda libra p'r andàr a bév'r a 'l bar cun di amìg. Harry 'l al bèca par caś là e al s incàsa dimóndi sèg pò al decìd anc 'd a n andàr minga a la séna dal Ringrasiamènt a cà 'd sò fradèl Phil (Jeffrey DeMunn) e 'd sò mujēr, la Jackie (Dianne Hull), parchè 'l è sèmpar dûr sèg.
A la fèsta 'd Nadâł dl'aśiénda, al padròṅ dla Jolly Dreams, al sgnōr Wiseman (Burt Kleiner), al diś a i sò dipendènt che insém a George Grosch (Peter Friedman) 'l à strulgâ na campàggna publisitària, da far in televiśiòṅ, par dunàr di rigài a i putèṅ malâ d'l uśdàł dla sità ma a gh sarév da far crésar prima la prudusiòṅ laurànd da piò e pò a s véd ch'a n gh in ciàva gnint a dir-la tuta parchè al n sà gnanc al nùm'r eśàt di baghét. Decìś ad vendicàr-as dla gint ch'la s cumpòrta a 'l arvèrsa e 'd premiàr invéci i bòṅ, vistî da Pàdar Nadâł, Harry al taca a masàr di catìṿ cuma Frank.
Culegamènt estéran
}}
Ustìlia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Fórca (atrès)
{{Metacaixa
Ustìlia
Ustìlia (Ostiglia in itagliàṅ) 'l è 'n cumùṅ ad siemìla-siesènt abitànt dla pruìnsa 'd Mantṿa, in Lumbardìa a 'l cunfîṅ c'n al Vènet. Al sò nóm 'l è fàcil ch'al daśvéggna da 'l latìn ostium ch'a vōl dir „fōś 'd un canàł“. Al sò sìndig da 'l 2014 'l è Valerio Primavori.
Fórca (atrès)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ustìlia
Un dōls tìpic ad cal bandi chè 'l è la Tórta Ustìlia, fata cun di ciàr 'd óṿ, mandli e śabajòṅ.
Fórca (atrès)
La fórca o furcòun 'l è cl atrès agrìcol ch'al servìs per tōr sù e pò spustèr da n'ètra banda dla pavéra, dal fèin o di stêrp. L'è fata da 'n bastòun ed lègn cun da 'n cô, trī o quater rèbi ed fêr.
Ustìlia
P'r Ustìlia a gh pasa la statàl 12 dal Canalét ch'la culéga Veróna cun Mòdna e la feruvìa che da Bulógna la và a Bulsàṅ.
Fórca (atrès)
Colegamèint estèren
}}
Ustìlia
Culegamènt estéran
}}
1387
Al 1387 (MCCCLXXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Filippo Timi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Filippo Timi (Perùśa, 27 ad Favràr dal 1974) 'l è 'n atōr, regìsta e scritōr ùmbar.
In dla sò caréra 'l à laurâ par Ferzan Özpetek, Gabriele Salvatores, Marco Bellocchio, Michele Placido, la Cristina Comencini e Giuseppe Piccioni.
Biugrafìa
Dòp avēr tòlt part a soquànt curtumetràǵ e avēr laurâ a teàtar, da spés sóta Giorgio Barberio Corsetti, Filippo al fà 'l sò debùt a 'l cìnema in dal 1999 in un film dl'Anna Negri da 'l tìtul In principio erano le mutande. In séguit al gira soquànti pelìculi p'r al regìsta piemuntéś Tonino De Bernardi cuma Rosatigre in du 'l fà la part dal travestî Antonello Rosatigre.
In dal 2007 al tōś part insém a l'Ambra Angiolini, a Pierfrancesco Favino, a Luca Argentero e a la Margherita Buy a 'l film dramàtic Saturno contro dal turc Ferzan Özpetek. 'L an dòp 'l è prutagunìsta ad Come Dio comanda ad Gabriele Salvatores trat da 'l rumànś umònim ad Niccolò Ammaniti.
In dal 2009 al fà la part ad Benito Mussolini e 'd sò fiōl Benito Albino Dalser in Vincere dal piasintèṅ Marco Bellocchio, ùnic film itagliàṅ in cuncōrs a 'l 62śum Fèstival ad Cannes, pò al ciàpa na part piculìna in The American cun George Clooney e la Violante Placido. In dal 2010 al fà la part dal pajàs in La solitudine dei numeri primi ad Saverio Costanzo, pelìcula in du 'l culàbura anc a la senegiadùra.
In dal 2011 al tōś part 'l film internasiunàł Asterix & Obelix al servizio di Sua Maestà pò 'l an dòp al gira Un castello in Italia par la Valeria Bruni Tedeschi e Come il vento ad Marco Simon Puccioni in du 'l fà 'l marè dla Valeria Golino.
Culegamènt estéran
}}
Castē ed la pruvîncia ed Rèz
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Ind la pruvîncia ed Rèz, sìa in pianûra che ind Apenèin arzân, în preşèint dimòndi castē a testimuniânsa ed l'impurtânsa ed la zôna in etê medievêl.
Carateréstichi architetònichi
Da un pûnt ed vésta ed la sistemasiòun al carateréstich castèl ed j Apenèin l'é despès difèiş da pió gîr ed mûri merlêdi (ed sōlit trèi) rinfursêdi da tòri e rivalèin. Pôrti e al pôrti cèchi dal drēda dal castèl (postierle) a mèten in comunicasiòun i prém mûr cun còl più intêren pió êlt, in dó gh'é la cà dal sgnôr, cun d' j'ambiĵnt stréch e pôch inluminê da archêri ch' es arvésen ind i mûr ed grôs e-spesōr. Ind al mûri intêrni 's câta al curtîl e, in un angôl, as pōl catêr la tòra principêla, ûltma difèiṣa dal castèl (cme al Castèl ed Carpnèida, Canòsa, Dinasân); a vôlti a dà int al curtîl ânca 'na cēṣa cèca per l'ûṣ dal castelân (Carpnèida).
Per rivêr al curtîl intêren as và só per un sintêr che al pōlen fêr ânca dal bèsti, al quacê da i pusèbil côlp di nemîgh; arivê int al curtîl a gh'é j-êlbi pr' i cavâj in prêda, piantê in tèra (Castèl ed Canòsa).
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Castelli della provincia di Reggio Emilia trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
La dama rossa uccide sette volte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al còrp ch'al n vliva briśa murìr!|Tagline dal film}}
La dama rossa uccide sette volte (La dama rósa la cópa sèt vòlti) 'l è 'n film śal dal 1972 'd Emilio P. Miraglia girâ a Würzburg in Bavéra.
Sunt
In un paéś dla Bavéra (Germâgna) i vìvan dū surèli dla rasa di Wildenbrück, la biónda Ketty (Barbara Bouchet) e la mòra Evelyne. Un dè, dòp avér-i visti litgàr par na bàmbula, sò nunòṅ Tobias (Rudolf Schündler) al i ciàma in dal salòt dal castèl in du i vìvan par far-ag védar un quàdar vèć ch'al figùra dū di sò aṿ: la Dama rósa e la Dama négra. I dit da na vòlta i dìśan che, pasâ sènt an, la catìva Dama Rossa la tórna tut al vòlti a 'l mónd par vindicàr-as dal sèt scurtlàdi che cl'atra la gh'iva mulâ in dal pasâ par di mutìṿ 'd amōr e la 'l fà cupànd sèt parsòni, cun in mèś la Dama négra. Al vèć al gh'à paùra ch'a pòsa sucédar incóra, difàti soquànt an dòp la Ketty la masa, sénsa vlér, l’Evelyne.
Dvintàda granda la Ketty la tira avànti faghénd la futògrafa e la s mét cun òṅ ch'al lavóra par la Springe cuma lē, Martin Hoffman (Ugo Pagliai). Quànd Tobias al mōr 'd infàrt, sò cuśìna Franziska (Marina Malfatti) la la ciàma a 'l funeràl e la gh diś 'd avér sintî na ridùda da ślar al sangṿ al dè ch'l è mòrt. Sò marè Herbert (Nino Korda) pò 'l iva vdû na dóna vistìda ad rós scapàr via da 'd là. La maledisiòṅ la pâr rivàda dabòṅ quànd a vèṅ masâ da la dóna in rós al diretōr dla Springe, Hans Mayer (Bruno Bertocci), in un parc pîṅ ad putàni. Al sò pòst in dla dita al vèṅ tòlt par Martin.
In cal méntar la Ketty la lasa na bòna part dla sò sórta a la Franziska e a Herbert ch'i saṅ al sò segrét: quél 'd avér masâ da pìcula sò surèla. Anc Petar (Fabrizio Moresco), al vèć muróś dl’Evelyne, al sà incòsa e al gh dmanda sèmpar di bèsi par star sit. Al gh'à da spénd'r-i p'r i sò visi: dròga, rój e liquōr.
La Dama rósa la và avànti cun i masamènt, prima tulénd la vita a la mudèla Lenore (ch'l'iva capî chi l'éra) e pò a la mujér mata ad Martin, l’Elizabeth.
Culegamènt estéran
}}
Domìni (informàtica)
{{Metacaixa
Al domìni (dominio in itagliàṅ), in dl'informàtica, 'l è cla pêrt edl indirìs eletrònic 'd un sît telemàtic indû a s cata na spiegasiòun dla natùra dal stès indirìs, ch'la sia comercèla, culturèla, nasionèla, e via acsè.
I s ciàmen "ed prìm livêl", "ed secònd livêl", "ed ters livêl", a secònda dla só puśisiòun in dl indirìs, a partìr dala còva, in dal só cô 'd drìta.
Infîn a 'l 2012, la concesiòun di nòm di domìni l'era stèda regolèda da 'l ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers), mèinter che dôp a gh'era meno restrisiòun in di nòm di domìni da mèter fóra.
Colegamèint estèren
}}
Barlaida
Una barlaida l'è ed sòlit un pèz ed tèra indòvv un fiòmm al pol versèr totta la sò acua quand l'ain à e ch'l è sacc quand l'ain n'à brîsa. Al barlaid polen èser grandi o cinéni a secånd dal fiòmm, mo äli én sänper stè di sît indovv i omen àn sänper lavurè o anch abitè.
847 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 847, mo invéci 'l an 847, 't ê da 'ndèr chè) 'L 847 (otseintquarantasèt, ottocentoquarantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 846 (otseintquarantasē) e 'l vin prìma edl 848 (otseintquarantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquarantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Tvaiōl
{{Metacaixa
Al tvaiōl (tovagliolo in itagliàṅ) 'l è 'n quadrê bèin cuśî ed stòfa ch'a s mèt in sìm'ala tèvla e ch'a servìs per tōres vìa i śbrudâć dal magnèr da tâc ala bòca.
A s dróva anch i tvaiō ed cherta, mulśèin e però sustgnû, ch'i s bùten in dal rusc ala fìn dal diśnèr.
Colegamèint estèren
}}
Coco Vandeweghe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Coco Vandeweghe (New York, 6 ad Dicémbar dal 1991) l'è na tenìsta americàna, prufesiunìsta da 'l 2008. L'è élta 185 cm e la péśa 70 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
La stà a Rancho Santa Fe (Califòrgna).
In dla sò caréra l'è stada bòna ad vìnsar gl'US Open di śōvan dal 2008 e dū tìtui ITF. Al 16 ad Luj dal 2012 l'è stada la nùmar ssanta-nóṿ dal mónd.
Caréra
L'americàna la fà al sò debùt in di turnèo WTA in dal 2007 a gl'Acura Classic cun na carta salvàdga ma la pèrd a 'l prim tùran cóntar l'Elena Bovina par 3–6 5–7.
Culegamènt estéran
}}
Martedé
{{Metacaixa
Grumpy Cat
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Tardar Sauce (Morristown, 4 'd Avrìl dal 2012 – Morristown, 14 ad Maǵ dal 2019), cgnusùda méj cuma Grumpy Cat (Gata c'n al muś) l'è stada na gata americàna dvintàda famóśa in dal mónd par soquànt sò vìddeo e fóto publicâ in internet e su facebook in du l'à ciapâ da piò ad déś migliòṅ ad like.
Martedé
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}} Martedé (Martedì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Lunedé e al Mercordé, dal latèin Martis dies, giōren dal dio Mêrt. L'inglèiş Tuesday (in svedèiş Tisdag) al deşvîn dal dio tedèsch Týr ch' l'é stê més pêra, a tgnîr cûnt dal só funsiòun, a Mêrt int al capés rumân.
Grumpy Cat
Al quèl speciàł ch'la gh'iva l'éra na ghigna ch'la parìva ch'la fus sèmpar drē a bruntlàr.
Martedé
I martedé specêl:
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Martedì trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Lussembûrgh
Popolazione
Esènd 'na naziòun cichina, la magiurànza d'la gìnta l'è uriginèria d'i stèti asvèini, e agh én trî léngui ufizièli: al tedèsch, al francês e al lussemburghês. Agh én anca gróppi di mòndi cichìni ed gìnta italiàna e portughésa. La mażor pèrta d'i lusemburghês i én catòlich (95%), cun minurèinzi prutestèinti (1%) e di èter fédi (4%).
1807 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1807, mo invéci 'l an 1807, 't ê da 'ndèr chè) Al 1807 (mileotseintsèt, milleottocentosette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1806 (mileotseintsē) e 'l vin prìma dal 1808 (mileotseintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintsetéśim post.
Èter progèt
}}
Grumpy Cat
In di sò sèt an ad vita l'à tòlt part a 'n film par la televiśiòṅ dal 2014 ciamâ Grumpy Cat's Worst Christmas Ever e a 'n telefìlm dal 2017 da 'l tìtul N00bslayr in du la fava la part ad Doggo.
Àtar prugèt
}}
Strachëin
In dialët piaṡintëin a s' ciama strachëin un furmäi italian fat cul lat ad vaca che in italian al sa ciama inveci Gorgonzola (la stesa manéra da ciamäl la gh'é anca in dil pruvinci ad Pavia, Cremona, pärt ad cula ad Verbania e in Valtellina). A gh'é mia da scunfondal cun un ätar furmäi lumbärd che in italian al sa ciama stracchino, che in piaṡintëin a l'é furmain.
Al ver num in piaṡintëin al sarìs difati strachëin ad Gurgunṡöla parché al so num al vegna dala citä ad Gurgunṡöla in pruvincia ad Milan, ma tüt i diṡan admè strachëin.
Primos
{{Metacaixa
Strachëin
L'é un furmäi a pasta crüda, ad lat pasturiṡä, gras, bianc ch' al tira un po al giäd, cun dil vëini verd ch' i sältan föra quand al fa la müfa.
Al dé d'incö il la fan anca in dil pruvinci ad Bergam, Brësa, Cum, Cremona, Lecco, Lod, Pavia, Vares in Lumbardia e Nuära, Verbania, Vercelli e Cuneo (anca in quälca cumoin ad la pruvincia ad Lisandria) in Piemont.
Primos
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La tò muróśa la t pōl anc mulàr, lì lōr nò.|Tagline dal film}}
Primos (Cuśèṅ) l'è na cumèdia spagnōla dal 2011 scrita e dirèta par Daniel Sánchez Arévalo. L'è stada giràda in dla primavéra dal 2010 in dla regiòṅ dla Cantàbria.
La pelìcula la gh'à abû dū nomination a i Prèmi Goya dal 2012.
Sunt
Méntar Julián al gh próa cun la fiōla rója 'd Bachi, la Clara (Clara Lago), Diego al finìs a lèt cun la Martina faghénd al bis dòp la prima gusadìna sèg da i tèmp dla scōla. José Miguel, da 'l cant suo, al dvènta amìg ad Dani, ipocundrìac cuma lò. Un dè a s fà viva anc la Yolanda parchè la vōl turnàr insém a Diego.
Culegamènt estéran
}}
Horror Movie
{{Metacaixa
1232 (nùmer)
{{Metacaixa
Horror Movie
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1232 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Horror Movie
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na saga da paùra!|Tagline dal film}}
1232 (nùmer)
Al 1232 (miledūseinttrèintadū, milleduecentotrentadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1231 (miledūseinttrèintaùn) e 'l vin prìma dal 1233 (miledūseinttrèintatrè). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseinttrèintadūéśum post.
Horror Movie
Horror Movie (Film ad Scarésa) l'è na cumèdia ad cretinìśia dal 2009 ad Bo Zenga.
'L è custâ quatórdas migliòṅ ad dòlar e al 'n à fat sù ùndas a 'l incìrca.
1232 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1232 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 616: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Horror Movie
Sunt
Stan Helsing (Steve Howey) al lavóra in na cadéna ciamàda Schlockbuster ch'la dà a nuléǵ di film. Prima 'd psēr andàr a festegiàr la fèsta 'd Halloween, al sò cap Sully (Chad Krowchuk) al gh órdna 'd andàr a purtàr dal caséti pòran a la nóna dal pruprietàri dal negòsi. Stan 'l è custrét a star-ag e al dmanda a i sò amìg Teddy (Kenan Thompson), vistî da super-eroe, a la Mia (Desi Lydic), vistìda da dóna malnéta di sfrēg, e a la sò ex muróśa Nadine (Diora Baird), c'n adòs i vistî dn'indiàna, 'd andàr sèg.
26 d'avrìl
Al  l'è al 116° dè dal calendàri gregoriàn (117° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 249 dè a la fin dl'an.
Horror Movie
Sunt
Durànt al viàś lì lōr i incróśan di persunàǵ fóra 'd tèsta, di manìag sarèṅ o purcùs, pò i finìs'n in un residence ciamâ "Nòti timpestóśi" pîṅ ad serial killer ch'i gh vōlan far la fèsta. Tut i crédan che Stan al sia Van Helsing, al masadōr di móstar.
Culegamènt estéran
}}
Ingrid Bergman
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Ingrid Bergman (Stucólma, 29 'a Agóst dal 1915 - Lóndra, 29 'd Agóst dal 1982), l'è stada n'atōra śvedéśa.
L'à catâ 'l sucès in dal cōrs di an Quarànta girànd in Amèrica di film impurtànt cuma Casablanca (1942), Per chi suona la campana (1943), Angoscia (1944), Io ti salverò (1945) e Notorious, l'amante perduta (1946). In séguit la s è śibìda 'd lauràr cun Roberto Rossellini mandànd-ag na létra cun scrit dèntar «Sgnōr câr Rossellini, a-j-ò vist i sò film Roma città aperta e Paisà e i m èṅ piaśû dimóndi. S'a gh'î biśógn dn'atōra śvedéśa ch'la dascór dimóndi bèṅ in ingléś, ch'la n s è minga daśmindgàda 'l sò tedésc, ch'la fà fadìga a far-as cumprénd'r in francéś e in itagliàṅ la sà dir sōl “a t vój bèṅ”, a sòṅ prónta a lauràr vòsc». C'n al regìsta rumàṅ l'à tacâ pò na relasiòṅ durànt al ripréśi 'd Stromboli terra di Dio (1950) faghénd scàndal parchè tut dū i éran bèla spuśâ. Paràda via da 'l ambînt bigòt 'd Hollywood, la Bergman la gira in di an Sinquànta siē film cun Rossellini, avēnd anc dū fiōli sèg, l'Isotta e l'Isabella. Finìda la relasiòṅ cun Roberto, la tórna a lauràr in di Stat Unî, pò, malàda 'd càncar, la fà in tèmp a tōr part a Sinfonia d'autunno 'd Ingmar Bergman, al sò ùltim film.
Culegamènt estéran
}}
Appassionata (film 1974)
{{Metacaixa
Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella
{{Metacaixa
Appassionata (film 1974)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nùmer etadecagonèl
{{Metacaixa
Appassionata (film 1974)
{{Film }}
Nùmer etadecagonèl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Appassionata (film 1974)
{{CITAZIONE|Śōg 'd amōr murbóś e inarènt.|Tagline dal film}}
Nùmer etadecagonèl
Al nùmer etadecagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n etadecàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp c'l èter a fèr sù i 17 cō edl etadecàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, etadecàgon grand dop etadecàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim etadecàgon, damànd chi disègn chè:
Appassionata (film 1974)
Appassionata (Pasiunàda) 'l è 'n film dramàtic dal 1974 ad Gianluigi Calderone.
Bigas Luna
{{Metacaixa
Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nùmer etadecagonèl
Colegamèint estèren
}}
Appassionata (film 1974)
Sunt
Emilio Rutelli (Gabriele Ferzetti) 'l è 'n dentìsta 'd mistēr e casadōr par pasiòṅ ch'l à pasâ i quarànta. Spuśâ cun na sunadōra 'd piàṅ ch'la gh'à di prubléma 'd depresiòṅ, l’Elisa (Valentina Cortese), al gh'à na fiōla ch'la fà 'l superiōri e ch'l'è dimóndi ligàda a lò in na manéra murbóśa, l’Eugenia (Ornella Muti). La śōvna, ch'la n s cumpatìs pròpria minga sò màdar, l'è amìga dna ragàsa ch'la và a scōla sèg, la Nicola (Eleonora Giorgi), e ch'la viṿ cun di sò sîṅ parchè i suo i èṅ sèmpar via par lavōr.
Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella
{{Film }}
Bigas Luna
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Appassionata (film 1974)
Sunt
Un dè la Nicola la và a far-as curàr un dènt in dal studi 'd Emilio anc s'la n gh'à gnint mo la 'l fà sōl par śibìr-'g al sò còrp e far-as dar dū cōlp da lò e 'l è qvél ch'a sucéd dabòṅ. Ma anc l’Eugenia la vōl andàr a lèt cun sò pàd'r e la strulga 'n piàṅ.
Bigas Luna
{{CITAZIONE2|Mi ha attratto la sua aria infantile. Ho visto una sua foto sul calendario della IP. E poiché adoro i calendari dei camionisti, l'ho subito appesa nel mio studio.|La m à culpî la sò ària da putìna. A-j-ò vist na sò fòto in sal calendàri dla IP. E p'r al fat ch'i m piàśan dimóndi i calendàri di camiunìsta, a l'ò subìt tacàda atàc a 'l mur in dal mè studi.|Bigas Luna al dascór ad Valeria Marini, Dicémbar 1995|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Appassionata (film 1974)
Culegamènt estéran
}}
Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella
Sunt
Michele Fiore (Carlo Giuffrè), spuśâ cun la Rosaria (Erika Blanc), 'l è 'n napulitàṅ ch'al scampa fargànd cal dóni ch'i métan di anùnsi in si giurnài par catàr marè faghénd-ag crédar ch'al gh'à intensiòṅ ad spuśàr-li prèst par pò purtàr-ag via di bèsi. P'r èsar più sicûr 'd andàr a ségn al li pésca cun di difèt fìśic.
Bigas Luna
Juan José Bigas Luna (Barcelóna, 19 ad Mars dal 1946 – La Riera de Gaià, 6 'd Avrìl dal 2013) 'l è stâ 'n regìsta e scritōr spagnōl.
Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella
Sunt
N'atra dóna ch'la gh'à dâ apuntamènt l'è la sora Checca (Gina Rovere), na maslàra “coatta” e 'n dunòṅ in carna c'n al prubléma che quànd la magna a gh và dl'ària in dla pansa, in pôchi paròli l'è na scurśóna patintàda e la rudga anc. Quànd a 'l risturànt i gh pòrt'n al caviàł c'n i faśōi, a Michele i gh vèn'n i śgriśōr, pò quànd i tàc'n a balàr al Tuca Tuca, cun la Checca ch'la s piga tuta c'n al cûl a l'ària, i partìsan dal scuréśi una adrē a cl'atra ch'l'è na belésa. Ma i dū migliòṅ ad franc ch'al gh'iva dmandâ al n i ciàpa briśa parchè al n è minga stâ bòṅ ad ciulàr-la esénd ch'in dla sèla dal freezer a gh s è ślâ incòsa.
.ovh
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Eartha Kitt
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Eartha Mae Kitt, cgnusùda méj cuma Eartha Kitt (North, 17 ad Śnar dal 1927 - Weston, 25 ad Dicémbar dal 2008) l'è stada na cantànta e atōra americàna.
Àtar prugèt
}}
Bigas Luna
Biugrafìa
Dòp avér laurâ in dal giurnalìśum e in dal setōr dla literadùra d'l erutìśum, al fà al sò debùt in dal cìnema cun La chiamavano Bilbao (I la ciamàvan Bilbao, 1978), film scûr in dua 'n sasèṅ, ch'al gh'iva na manìa par na dóna, in prinsìpi al la viulénta e pò al la masa. In dal 1979 l'è la vòlta ad Caniche in du al dascór d'l incèst e dla sudumìa in di cunfrònt dal bèsti.
In dal 1986 al gira Lola na sòrta ad reviśiòṅ a la sò manéra dla Lolita ad Stanley Kubrick. 'L an dòp 'l è al tùr'n ad L'angoscia, un film ad scarésa ambintâ in un cìnema.
In dal 1990 al gira òṅ di sò film più famóś Le età di Lulù, in dua la prutagunìsta Francesca Neri, na ragasōla 'd quind'ś an, la fà al sò esperiénsi sesuàli in tut al manéri (la s inamóra anc ad sò fradèl) e pò la fà la vitma sadumàś in un lucàl ad gay, in du à gh'è anc un Javier Bardem a 'l sò secónd film. Chi lò 'l è pò al prutagunìsta di sò dū film sucesìṿ. Al prìm 'l è Prosciutto prosciutto (Parsùt, parsùt, 1992), un film ch'l à vins al „leòṅ 'd argìnt“ al Festival ad Venèsia e ch'l è stâ girâ cun di atōr famōś cuma la Penelope Cruz e 'l nòstri Anna Galiena e Stefania Sandrelli. Al secónd 'l è Uova d'oro (Óṿ 'd òr, 1993) cun dènt'r anc Alessandro Gassman e Benicio Del Toro, un film dimóndi catìṿ ch'al cònta al vicéndi 'd un palasinàr burghéś ch'al finìs mâl. I óṿ 'd òr dal film i sarésan pò i sò cajòṅ.
Dòp La teta y la luna (La téta e la luna, 1994), un film in dua un putèṅ al béṿ al lat diretamènt dal téti dna balerìna ch'la gh piaśìva dimóndi, in dal 1996 al gira a Cmać in dal fraréś al sò film più cuntruvèrs, Bambola (Bàmbula, un cult movie par soquànt e un cûl movie par qvéi ad Film TV), cun la Valeria Marini, Jorge Perugorría e na sfata Anita Ekberg. Dòp al pulèmichi ch'i èṅ vgnudi fóra (la Marini la n vliva minga, da bòṅ o da burla, ch'i s vdìsan tut cal séni lè cun lē cavàda śò), al regìsta al gira L'immagine del desiderio (un film dal 1997 cal cònta la stòria dna camaréra dal Titanic), Volavérunt (1999), Son de mar (2001) e Yo soy la Juani (2006), qvést chè minga vgnû fóra in Itàglia.
In dal 2010 al gira Di Di Hollywood e dū an dòp Segundo Origen, prima 'd murìr ad cànc'r a cà sua a Tarragona in d'l Avrìl dal 2013.
Culegamènt estéran
}}
Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella
Sunt
Michele al tórna a casa 'd dóni rispundénd a la Paola (Marisa Mell), n'emigliàna ch'l'è 'n pès ad figa da nuànta ch'la gh fà prilàr la tèsta. A cà sua però a spétar-i a gh'è soquànti dóni rabìdi dal “MO-LI-FE”, muimènt par la liberasiòṅ dal fémni, ch'i gh dàn'n adòs, l'è na trapla. Che lōr i al vōlan tiràr śò nûd, par furtùna che la Paola la s pintìs in tèmp ciamànd la pulisìa. Purtròp un difèt la gh 'l à anc lē, dū cajunsèṅ in mèś a 'l gambi, ma la vōl listés avér un putèṅ da lò. Al dutōr (Gino Pagnani) al diś a Fiore ch'in Śvisra i prévan tajàr via incòsa ma i gh vōlan di bèsi. Michele al decìd ad fargàr-i a la màdar superiōra (Adriana Facchetti) ch'la tîṅ adrē a sò pàdar (Renato Pinciroli) a 'l ricòvar. Al fà giùst in tèmp a dar-i a la Paola che la pulisìa la 'l bèca miténd-'l in parśòṅ. Quànd al tórna a cà al gh cata la Paola cun na vóś da Paolo. In clìnica i gh'ìvan dit ch'a n gh'éra gnint da far, a n sa psiva cavàr via gnint, piutòst śuntàr quèl, un quèl ch'a Michele a n gh piàś gnanc un pôc ma a la Rosaria sè, a s véd da la pansa ch'a gh'è vgnuda cum a gh piàś a la raśdóra!
Culegamènt estéran
}}
Teresa May
{{Metacaixa
La Teresa Betteridge, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Teresa May (Surrey, 15 ad Dicémbar dal 1966), l'è n'atōra pòran ingléśa.
In dla sò caréra l'à recitâ in soquànti pelìculi malnéti cuma Theresa May XXX Video (1997), Teresa Takes 10 Inches (2000), Teresa May Special (2001) e Whitehouse: The Sex Video (2002) ólt'r a tōr part a 'l vìddeo 'd Smack My Bitch Up di The Prodigy.
Dal vòlti la gint la la cunfónd cun la Theresa May, la prima minìsta dal guèran britànic impgnàda a purtàr avànti l’hard Brexit. Anc l'aministrasiòn Trump la s è śbaliàda faghénd caśèṅ c'n i dū nóm in dal prim incónt'r ufisiàł dal presidènt Donald Trump cun di pulìtig furastēr dòp al sò insediamènt. A gh'è però da dir che la Teresa l'iva sarnî 'l sò nóm 'd art bèla in dal 1992 quànd la Theresa al n la cgnusìva ninsòṅ e 'd atra part anc par la pulìtiga di “tories” May l'è 'n pseudònim esénd nada Brasier.
Nòti
}}
371
Al 371 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
I racconti della camera rossa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quàtar stòri d'n erutìśum fòrt, sedusiòṅ e pasiòṅ.|Tagline dal film}}
I racconti della camera rossa (I racònt dla cambra rósa) 'l è 'n film eròtic itagliàṅ dal 1991 ad Joe D'Amato ch'al s firma Robert Yip.
Sunt
Un vèć rivâ in un caśèṅ cinéś, al cònta quàtar stòri eròtichi a la padròna 'd cà.
In dal prim racònt, Kato 'l è 'n śōvan ch'l à butâ 'l òć su na sgnōra ch'la fà 'l bagn in dla cà darènt. Par cunquistàr-la, al decìd 'd andàr a sarvìr, vistî da dóna, a cà dal vèć marè. Quànd chi lò al mōr, ch'a gh vîṅ 'n ìctus, Kato al s rénd cònt che sò mujēr 'l è 'n travestî.
In dal secónd epiśòdi un mandarèṅ dimóndi gelóś al fà métar na sintùra 'd castità “trapla” a sò mujēr, na tajóla sćiànca cas. Tri dasfurtunâ mémbar dla sò cōrt i armàgnan fargâ paténd prima 'l taj dla béga par pò èsar giustisiâ. La punisiòṅ par la dóna a riva anc par lē quànd al mandarèṅ al manda śò la ciàṿ acsè l'impàra.
In dal quàrt racònt a s dascór dal mercànt ad stòfa Wutse. Esénd in buléta, chi lò 'l iva decìś 'd andàr a dmandàr di bèsi ch'al gh'iva d'avēr a Li Peng mo chi lò al n éra briśa a cà, a gh'éra sōl sò mujēr ch'la s è fata dar dū cōlp. Quànd Li Peng 'l éra tórnâ a cà, al 'l iva bcâ nûd insém a la sò spóśa. Par vindicàr-as 'l iva decìś 'd inculàr-al mo Wutse a s véd ch'al n à minga imparâ bèṅ la lesiòṅ esénd ch'al turnàva di atri vòlti a far cumpàgn, giusà parchè.
Culegamènt estéran
}}
Champagne per due dopo il funerale
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sōl tri parsòni su sènt i gh la cavràṅ a savēr al sasèṅ!|Tagline dal film}}
Champagne per due dopo il funerale (Champagne par dū dòp al funeràł) 'l è 'n śal ingléś dal 1972 ad Sidney Gilliat trat da 'l rumànś Nella mia fine è il mio principio dal 1967 dl'Agatha Christie.
Al film al n gh'à minga abû al sucès sprâ tant ch'al n è minga stâ distribuî in di Stat Unî. Anc l'Agatha Christie la n è minga stada dal tut sudisfàta dla realiśasiòṅ finàla 'd òṅ di sò rumànś preferî anc s'l'éra stada pò 'd acòrd cun la sarnìda dal regìsta e dal cast, dimóndi manc dal séni ad nûd dla Ekland.
Sunt
Mike Rogers (Hywel Bennett) 'l è 'n śōvan buletàri ch'al fà 'l scarusadōr ad mistēr anc s'a 'l lavōr a gh piàś da piò 'l art e 'l ròbi antìghi tant ch'al fà fadìga a tgnir-'s-al stric. Difàti un dè al vèṅ licensiâ p'r avér fat un brut sarvìsi a di turìsta americàṅ in Ulànda. Prima incóra 'l iva cgnusû a Milàṅ 'l archistar Santonix (Per Oscarsson), 'n óm malâ ch'al gh'à i dè cuntâ, e sèg 'l iva dascōrs 'd un prugèt ad far na vila in un sit dal sud dl'Inghiltèra davśèṅ a la còsta dal Devon cgnusû cuma “al camp dla sigàgna”, un pòst mis in véndida dòp ch'i vèć pruprietàri, i Townsend, i èṅ tut mòrt. Ma 'l è sōl un sógn parchè al n gh'à minga bèsi, specialmènt da quànd par tiràr avànti al s è mis a far al dipendènt 'd un benśinàr.
Na matìna Mike al véd balàr in dal camp dla sigàgna na bèla ragàsa biónda, la Fenella Thomsen dita Ellie (Hayley Mills), na śōvna ch'la gh'à da cómpiar daśdòt an e ch'l'è anc una dal dóni più richi dal mónd esénd ch'i sò genitōr i gh'aṅ lasâ incòsa. I dū i s inamóran e i sa spóśan anc s'i sò parènt, i sîṅ Frank (David Bauer) e la Beth (Helen Horton) e pò la Cora Walker (Lois Maxwell) e sò marè Reuben (Peter Bowles) ch'al scumét a i cavài, i gh dàṅ cóntar. La màd'r ad Mike (Madge Ryan) la vèṅ a savēr dal matrimòni sōl par létra.
L’Ellie la cómpra 'l camp dla sigàgna e la gh fà tiràr sù na vila da 'l architét Santonix p'r andàr-'g a star insém a sò marè. Par lò la tōś anc un negòsi 'd antiquàri. Al ròbi i pàr'n andàr a la granda in fiṅ tant ch'a n riva lè la Greta (Britt Ekland), na vècia amìga tedésca dl’Ellie ch'la vōl far sèmpar qvél ch'la vōl lē. Un dè l’Ellie la vèṅ catàda mòrta e 'l dutōr Philpott (Aubrey Richards) al diś ch'a gh'è vgnû 'n cōlp méntar l'andàva a cavàl. Ma pò a riva na létra in dua a gh'è na foto ad Mike e dla Greta insém in Ulànda prima che lò al cgnusìs sò mujér.
Culegamènt estéran
}}
Angùstia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’angùstia (Angst in tedésc) in psiculugìa 'l è 'n stat 'd ànim dimóndi brut ad patimènt ch'al fà muntàr la preucupasiòṅ e la paùra par na situasiòṅ o 'n turmènt ch'a n s è minga bòṅ ad risólvar da par lò, ad saltàr-'g-an fóra e 'd tgnir sóta cuntròl, dand vita a frustrasiòṅ e malèsar.
Da spés i sugèt angustiâ i gh'aṅ paùra 'd èsar drē a vìvar na daśgràsia o 'd murìr e i n gh pōlan far gnint. A livèl fìśic cal mâł chè 'l è cumpagnâ da spés da batarìa 'd cōr, tarmarìa, sudōr, fadìga a tiràr fiâ, biśógn ad piànśar, śgriśōr o vampi 'd calōr, giramènt ad tèsta e mancamènt.
C'l argumènt chè 'l è stâ tratâ in dal XIX sécul da 'l filòśuf danéś Søren Kierkegaard (ma anc in séguit par Sigmund Freud) ch'al dgiva che 'l óm, ch'al n agìs minga cum al bèsti ma tulénd dal deciśiòṅ strulgàdi, p'r al sōl fat 'd èsar lìb'r in dal sarnìr, al gh'à sèmpar da cunfruntàr-'s in natùra cun l'angùstia saénd che na sarnìda bòna la vōl dir ch'a gh 'n è, a livèl teòric, anc di migliòṅ ad qvéli śbaliàdi.
.bmw
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Èlt Raggn
Èlt Raggn (in Itagliàn Alto Reno Terme) l é na cmóṅna ed 6917 abitànt (2019) in pruvénzia ed Bulåggna. Al é stè creè int al 2016, quand i miténn insamm äl dåu cmóṅni ed Puratta e Granajån.
Vàrvora pulmonèra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La vàrvora pulmonèra (valvola polmonare in itagliàṅ) l'è cla vàrvora a forma 'd mèśa lùna ch'a s cata in dal cōr e ch'la fà pasèr al sanghev venōś da 'l ventrìcol 'd drìta fóra in dl'artèria pulmonèra che pò l'al purtarà in di palmòun a osigenèr-es.
Colegamèint estèren
}}
San Cataldo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
San Cataldo 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:22478}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2018).
Colegamèint estèren
}}
Irène
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Irène (id.) l'è na cumèdia francéśa dal 2002 'd Ivan Calbérac, numinàda a la 28śma edisiòṅ di Prèmi César cuma “òpra prima” mijóra.
Sunt
Ag brut quèl èsar puta, 'l è qvél ch'la pènsa l’Irène (Cécile de France) ch'l'è rivàda a trént'an sénsa avēr-ag minga 'l muróś. I sò genitōr, la Jacqueline (Evelyne Buyle) e Henri (Gérard Chaillou), i vaṅ sèmp'r adrē e anc la sò amìga Sophie (Estelle Larrivaz) la créd ch'la gh'àppia pròpria biśógn 'd 'n óm ch'al gh dàppia dū cōlp, cum al fà 'l sò Martin (Vincent Leenhardt) sèg. Anc na sò vśina 'd cà ciciòna, la Marion (Valérie Moreau), la gh'à 'n amànt mo lē invéci gnint. Al prubléma dla ragàsa l'è ch'la vrév 'n óm gustóś, simpàtig, cun dla cultùra e anc blèṅ via, ma l'è difìcil catàr-'l in gir.
Dòp avēr spatinâ a Parì da la Nurmandìa par lavōr a 'l servìsi dal cap-ufìsi Gazet (Patrick Chesnais), la cgnós lè la culéga Salomé (Agathe de La Boulaye) e 'l manager finansiàri Luca Di Matteo (Oliver Sitruk) inamurànd-'ś ad lò. La dóna la próa acsè a tacàr butòṅ sèg ma l'è piutòst ingiangulàda. In cal méntar, esénd ch'al sò apartamènt al gh'à biśógn ad soquànt intervènt, la ciàma 'n śbiangśèṅ par pituràr i mur, François (Bruno Putzulu), un śōvan séparâ cun na putìna pìcula ch'al n à mia finî i sò studi e ch'al fà fadìga a 'rmàgn'r a 'l sò pòst. Méntar l’Irène l'è via, lò al dróa 'l frigo, la cuśìna e la dócia sénsa dmandàr-'g al parmés prima, acsè la dóna la s arlìa sèg parànd-al via.
L’Irène la gh la cava a far-'s amìg Luca tacànd a dascórar sèg in chat a la sira ma tut 'd un trat chi lò al gh diś 'd èsar partî par Tòkyo par lavōr e ch'al gh'armagn'rà par di méś. Mo l'è tuta na bala esénd ch'al śōv'n al gh cata gust a 'vēr dal relasiòṅ sōl in internet cun la webcam.
Culegamènt estéran
}}
Roman Polański
{{Metacaixa
1578 (nùmer)
{{Metacaixa
Roman Polański
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1578 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1578, mo invéci 'l an 1578, 't ê da 'ndèr chè) Al 1578 (milesincseintestantòt, millecinquecentosettantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1577 (milesincseintestantasèt) e 'l vin prìma dal 1579 (milesincseintestantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintestantotéśim post.
Roman Polański
Rajmund Roman Thierry Polański, cgnusû méj cuma Roman Polański (Parì, 18 'd Agóst dal 1933), 'l è 'n regìsta, senegiadōr, atōr e prudutōr pulàc naturaliśâ francéś.
1578 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Roman Polański
Dòp ès'r andâ a 'n pas da 'l Prèmi Òscar soquànti vòlti, in dal 2003 al 'l à vins par la regìa dal film Il pianista, pelìcula ch'l'à anc ciapâ la Palma 'd Òr a 'l Fèstival ad Cannes d'l an prima.
Àtar prugèt
}}
469 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 469, mo invéci 'l an 469, 't ê da 'ndèr chè) Al 469 (quaterseintessantanōv, quattrocentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 468 (quaterseintessantòt) e 'l vin prìma dal 470 (quaterseintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintessantanovéśim post.
LaTour
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Have you noticed that people are still having sex? All the denouncement had absolutely no effect, parents and counsellors constantly scorn them but people are still having sex and nothing seems to stop them. Do you realise that people are still having sex? They’ve been told not to, perhaps they are perplexed, when you see them holding hands they’re making future plans to engage in the activity, do you understand?|Iv nutâ ch'la gint l'è incóra a drē a far dal sès? Tut al denùnci i n gh'aṅ pròpria briśa abû efèt, i genitōr e i cunsulènt i i disprèsan ma la gint l'è incóra a drē a far dal sès e gnint a par ch'a pòsa farmàr-i. A n rénd-at minga cònt ch'la gint l'è incóra a drē a far dal sès? I aṅ dit 'd a n far-al minga, fórsi i èṅ parplès, quànd 't i véd tgnir-'s par maṅ i èṅ drē a far di piàṅ p'r al futùr par far dal ròbi, à't capî?|People Are Still Having Sex, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
LaTour 'l è al nóm 'd al prugèt muśicàl ad William LaTour, cgnusû anc cuma Bud LaTour, muśicìsta ch'al s dà da far in soquànt gènar difarént, da la house, a la dance a 'l punk.
Al nóm LaTour al s è fat cgnósar specialmènt a 'l inìsi di an Nuànta quànd 'l à fat catàr in di negòsi al sìngul dance People Are Still Having Sex (35śum pòst in dla clasìfica americàna) e quànd al sò braṅ strumentàl Blue 'l è stâ druâ in dal film ad Paul Verhoeven Basic Instinct cun la Sharon Stone.
'L à fat gnir fóra anc dū àlbum: LaTour (1991) e Home on the Range (1993).
In dal 1997 William LaTour, cun un grup ciamâ Muzloh, al fà gnir fóra al disc rock Supersonic Gold. 'L è stâ anc al tasterìsta dal grup punk ad Chicago cgnusû cuma The Squids e sèg 'l à rigistâ soquànt disc, tut gnû fóra da 'l 1990 a 'l 2005.
Culegamènt estéran
}}
25 d'avrìl
Al  l'è al 115° dè dal calendàri gregoriàn (116° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 250 dè a la fin dl'an.
370
Al 370 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pèla (atrès)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Referèinsi
}}
Niculå da l'Èrca
Al Niculå da l'Èrca (in tuscan Niccolò dell'Arca o Niccolò dall'Arca) l'é stè un sculpidåur pujaiṡ, atîv a Bulåggna int al sêcuel quàll dal quénng'. L à fât só däl stètuv 'me al Lamänt 'd in só 'l Crésst Môrt, la Madòna dla Piâza, l'Èrca ed San Minghén e di èter quî par zå e par d là int la zitè.
Francesco Gabbani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}