cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La rapreśentasiòun ed se stès in dla vìta 'd tut i dè
{{dialort | dial=Carpśàn}}
"La rapreśentasiòun ed se stès in dla vìta 'd tut i dè" ("The Presentation of Self in Everyday Life" al só tìtol originêl), 'l è 'n tratê 'd Sociologìa publichê da Erving Goffman in dal 1956, indû a s evlìva spieghèr cum a sucéd che in dal diferèinti situasiòun ch'a s catòm a viver da mêś ai agìnt, a sucéda ch'a gh'sìa quèśi dal pèrti bèle confesionèdi che nuèter a gh'òm da recitèr perchè acsè è prevìst che tùt a vaga bèin, che nisùn a patìsa.
1441 (nùmer)
{{Metacaixa
La rapreśentasiòun ed se stès in dla vìta 'd tut i dè
Colegamèint estèren
}}
1441 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1441, mo invéci 'l an 1441, 't ê da 'ndèr chè) Al 1441 (milquaterseintquarantùn, millequattrocentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1440 (milquaterseintquarànta) e 'l vin prìma dal 1442 (milquaterseintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintquarantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Muntanas
Muntanas (Montanaso Lombardo in Itagliàn) l'é un cumoin italian ad 3.199 abitant in Pruvincia d' Lôd.
.africa
.africa 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2017.
Conquest (film 1983)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Laśarèt
{{Metacaixa
Conquest (film 1983)
{{Film }}
{{CITAZIONE|In un sit da 'd là da 'l tèmp, a s tîṅ na sfida ch'la pasa tut qvél ch'a s pōl imaginàr.|Tagline dal film}}
Laśarèt
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al laśarèt (lazzaretto in itagliàṅ) 'l era 'n edifìsi public indû, fin a la fin edl Otsèint, a s egh tgniva sarê dàinter di malê despès cun la pésta o di lebrōś, avànti cun la malatìa e ch'i s mucèven lè dàinter sovertùt quand a gh'era 'l pestilèinsi. El precàri cundisiòun ed pulisìa e la miśéria i stremnèven la mort mìa pôc lè dàinter, e soquànti volti i ciapèven anc al personêl medic.
Conquest (film 1983)
La pelìcula la n à mia fat tant bèṅ avénd muciâ sù gnanc sènt migliòṅ ad franc.
Laśarèt
A 'l dè 'd incō, coi progrês ch'a s è andê avànti, di laśarèt c'ma quī 'd na volta a n'gh'n è minga più. {{CITAZIONE2|... S'immagini il lettore il recinto del lazzeretto, popolato di sedici mila appestati; quello spazio tutt'ingombro, dove di capanne e di baracche, dove di carri, dove di gente; quelle due interminate fughe di portici, a destra e a sinistra, piene, gremite di languenti o di cadaveri confusi, sopra sacconi, o sulla paglia; [...] e qua e là, un andare e venire, un fermarsi, un correre, un chinarsi, un alzarsi, di convalescenti, di frenetici, di serventi.|Al letōr, ch'al s figùra al curtîl dal laśarèt, pìn ed sèdeś-mìla apestê; cal spasi lè tùt pìn, chè 'd capàni e 'd baràchi, chè 'd câr, chè 'd ginta; cal du mai finìdi cursi 'd pordeg, a drìta e a manca, pini, strapìni ed lamintōś e 'd cadàver armisćê, in sìm'a di sacòun, o in sìm'ala pàja; [...] e chè e là, 'n andèr e gnìr, un fermèr-es, un còrer, un chinèr-es, 'n alvèr-es, ed cunvalesàint, 'd agitê, ed sèrev.|I promessi sposi, Alesànder Manśòun, 1840|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
Conquest (film 1983)
Sunt
In cal méntar la Ocron la manda òṅ di sò óm, Fado (José Gras), a ciapàr i dū arvèrs par fargàr 'l arc mìstic 'd Ilias. Quànd chi lò al falìs, la prevòstra la 'l bruśa viṿ pò l'arciàma 'l spìrit ad Zora (Conrado San Martin), ch'al stà in dal còrp 'd un lóv biànc, par mandàr-'l a masàr al śōvan.
Culegamènt estéran
}}
Laśarèt
Colegamèint estèren
}}
552 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 552, mo invéci 'l an 552, 't ê da 'ndèr chè) Al 552 (sincseintsinquantadū, cinquecentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 551 (sincseintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 553 (sincseintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantaduéśim post.
Sasògna-Anhalt
{{Metacaixa
552 (nùmer)
Èter progèt
}}
Sasògna-Anhalt
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sasògna-Anhalt (Sachsen-Anhalt in Tedèsch, a s lèś [ˌzaksn̩ ˈʔanhalt]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata a 'l sèntar dal stat, vèrs nòrt-èst. In fiṅ a 'l 3 'd Utóbar dal 1990, al sò teritòri al fava part dla Repùblica Demucràtica Tedésca. In tut la mùcia sù dū migliòṅ e dū 'd abitànt e na superfìsi ad 20.451,58 km².
La sò capitàla l'è Magdebûrg cun Dessau e Halle atri sità impurtànti. La cunfìna cun la Sasògna Basa a nòrd-òvest, c'n al Brandebûrg a èst, cun la Sasògna a sud-èst e cun la Turìngia a sud-òvest.
La regiòṅ l'è dagnóra tuta na piàna ma a sud-òvest i s càt'n i mònt Harz. Al sò fiùm più impurtànt 'l è l'Élba.
In dal sircundàri ad Bitterfeld-Wolfen a và fòrt l'indùstria chìmica mént'r in dal rèst l'è l'agricultùra al camp ecunòmic più impurtànt anc par via dla tèra, ciamàda „Magdeburger Börde“, ch'la rénd dimóndi.
Al sò minìstar presidènt 'l è Reiner Haseloff dla CDU.
Culegamènt estéran
}}
Pôrta Bernòun
Pôrta Bernòun o Pôrta Brenòun (Porta Brennone in italiân) l'é óna dal pôrti dal sucōrs da mûri ed Rèz, che a cumbînen, cme percōrs, a i viêl ed la circuvalasiòun dal dé 'd incō.
Stôria
Pôrta Brenòun l'ēra int la zôna a mezdé dal cèinter stôrich ed Rèz, lòngh a la strêda ch' la purtêva a Queriêgh. In urégin aşvèin a la pôrta a gh'ēra un pûnt ch' al traversêva al Cròstel, préma ch' al gnés e-spustê in dó l'é a dès. L' é stêda avêrta int al 1219 dal podestê ed la sitê, al luchèiş Lazzaro Gherardini. Probabilmèint in urégin al nòm ed la pôrta l'ēra ciamêda Bernone nòm ed 'na faméj arzâna (d'ed ché ânch al nòm in dialèt dal dé 'd incō). Suplîda insèm al j êtri pôrti pió céchi cun la costrusiòun dal mûri nōvi, la vîn squacêda int al 1891 cun la zachêda generêla dal bastiòun ed Sânt' Agustèin. L'ēra ed 'n' archêda sōl fâta a pûnta, vistîda in prēda. Int al 1923 è stê decîş ed butêr zò i rèst ch'ēren in un şlêregh che al dé 'd incō l'é piâsa Fiume.
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Porta Brennone trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Tom Lister Jr.
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Thomas Duane Lister Jr. (Compton, 24 ad Śugn dal 1958 – Marina del Rey, 10 ad Dicémbar dal 2020) 'l è stâ 'n atōr e èx lutadōr ad wrestling americàṅ. In quarànt'an e pasa 'd caréra 'l à recitâ in óltar duśènt film, vìddeo e fiction.
Élt 1,96 métar par 140 chilo, al gh'à 'n òć òrub, qvél dèstar, ch'l è anc balûg.
Malâ 'd diabēt da quànd al gh'iva sinquànta-sinc an, in d'l Agóst dal 2020 al s è bcâ anc al COVID-19 ma pò 'l è guarî. In Dicémbar dal stés an però al s è malâ incóra 'd un mâł ch'al gh fava vgnir stufìśia e fadìga a tiràr fiâ cumpàgn a 'l Covid. Esénd ch'al n rispundéva piò a 'l telèfun, i suo in pinsēr i aṅ ciamâ la pulisìa ch'i 'l àṅ catâ mòrt in cà sua.
825 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 825 (ôtseintvèintsìnc, ottocentoventicinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 824 (ôtseintvèintquàter) e 'l vin prìma dal 826 (ôtseintvèintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintvèintsìncéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 825 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 5 col 165: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Venerdì 13 (film 1980)
{{Metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Da Nang
Da Nang (Đà Nẵng in vietnamais) l'è un cumòn ad 1.046.876 abitìnt (2015), Nam Trung Bo Vietnam.
Venerdì 13 (film 1980)
{{CITAZIONE|Trédas furtunâ? A pèns ad nò!|Tagline dal film}}
Venerdì 13 (Vernardè 13) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1980 ad Sean S. Cunningham. Al gh'à abû un sucès dimóndi grand avénd purtâ a cà da piò ad sinquànta-nóṿ migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad sōi sincsènt-sinquantamìla dòlar.
'L à dâ vita a déś séguit (Venerdì 13 parte II - L'assassino ti siede accanto dal 1981, Venerdì 13 parte III - Weekend di terrore dal 1982, Venerdì 13 parte IV - Capitolo finale dal 1984, Venerdì 13 parte V - il terrore continua dal 1985, Venerdì 13 parte VI - Jason vive dal 1986, Venerdì 13 parte VII - Il sangue scorre di nuovo dal 1988, Venerdì 13 parte VIII - Incubo a Manhattan dal 1989, Venerdì 13 parte IX - Jason va all'inferno dal 1993, Venerdì 13 parte X - Jason X dal 2002 e Freddy vs. Jason dal 2003, quést chè ch'al mét insém i persunàǵ ad Freddy Krueger e ad Jason Voorhees) e a 'n arfacimènt (Venerdì 13 dal 2009).
Sunt
'L è Venardè 13 Śugn dal 1980 e 'n grup ad ragàs al và a lauràr in dal campéǵ ad Crystal Lake ch'l è drē a vèrar incóra dòp ch'l éra stâ sarâ par vint-a-tri an a séguit dla daśgrasia patìda in alóra da 'n putèṅ, Jason Voorhees (Ari Lehman), andgâ in dal lâg par cólpa di animadōr dastràt e p'r al dulōr ad sò màdar, la Pamela (Betsy Palmer), la cōga dal campéǵ.
I śōvan, Ned (Mark Nelson), Jack (Kevin Bacon), Bill (Harry Crosby), la Marcie (Jeannine Taylor), la Brenda (Laurie Bartram) e l’Alice (Adrienne King), i s daṅ da far par jutàr al pruprietàri, Steve Christy (Peter Brouwer), a mét'r a pòst incòsa ma i èṅ anc prònt a far i purcùs péna i pōlan. Méntar Jack e la Marcie i èṅ drē a ciulàr da n'atra banda, chi àtar i tàc'n a śugàr a Munópuli cun la règla che chi armàgn sénsa bèsi al gh'à pò da cavàr-as śò.
In campéǵ a gh'è però 'n sasèṅ ch'l i fà fóra òṅ a drē a c'l àtar. I armàgnan viṿ sōl l’Alice e la Pamela Voorhees ch'in cal méntar l'éra rivàda là.
Culegamènt estéran
}}
Fōlp Paul
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Fōlp Paul (Paul der Krake in tedésc) 'l è stâ 'n fōlp ch'al vivìva in d'l aquàri pùblic 'd Oberhausen in Germàgna e ch'l è dvintâ famóś in tut al mónd cuma uràcul durànt i mundiài 'd fólbar dal 2010 in Sudàfrica parchè 'l è stâ bòṅ 'd indvinàr al squàdri vinsidōri 'd òt partìdi 'd balòṅ su òt :
Par far-al, i gh mitìv'n in d'l àqua dū scatli trasparènti cun dal magnàr dènt'r e 'l bandéri dal dū squàdri tacàdi davànti. La scatla ch'la bèstia la vriva par prima, andànd-la a sarnìr, l'éra qvéla ch'l'arév vins al dè dòp. Fōlp Paul al li à imbrucàdi tuti méntar durànt gl'europèo ad dū an prima al gh'iva ciapâ in dal 66% dal vòlti.
Fōlp Paul 'l è nâ a Weymouth in Inghiltèra in dal Śnar dal 2008, anc se pò la sò istrutōra tedésca Verena Bartsch in n'intervìsta dal 2010 l'iva dit ch'i 'l ìvan pascâ in dgl'àqui dl'Ìśula 'd Élba. Paul 'l è mòrt al 26 'd Utóbar dal 2010.
Santuäri ad'la Beata Vergin dal Sànt Rusäri
{{Metacaixa
Fōlp Paul
Nòti
}}
Santuäri ad'la Beata Vergin dal Sànt Rusäri
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al Santüäri ad'la Beata Vergin dal Sànt Rusäri (anca ciamä Madona ad Funtanlé, all'è 'na cesa e un cunvëintin dal cumoin ad Funtanlé, in Provênsa 'd Pärma.
All'è stä custrüì tra'l 1641 e'l 1660 e al g'ha 'na piänta ad crùs latëina. A gh'è dëintar i Duminicän.
In dal 1903 al papa Piu X all'ha pruclamä basilica picëina.
450
Al 450 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
11 ed lói
Al  l'è al 192śum dè dal calendàri gregoriàn (193śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 173 dè a la fin dl'an.
Pio e Amedeo
{{metacaixa
.hotels
.hotels 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2017.
Pio e Amedeo
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Pio e Amedeo i èṅ 'n duo còmig itagliàṅ nâ miténd insém Pio D'Antini e Amedeo Grieco, tut dū uriginàri 'd Fóggia.
Biugrafìa
Dòp èsar-'s fat i òs faghénd dal cabaret e dl'animasiòṅ in soquànt vilàǵ turìstic, Pio e Amedeo i tàc'n a lauràr in televiśiòṅ faghénd Occhi di bue su 'l canàł pugléś Telefoggia e pò U' Tub su Telenorba.
In dal 2011 i tōśan part a Base Luna su la Rai 2 méntar 'l an dòp i pàs'n a Mediaset faghénd gl'inviâ in dal prugràma Le Iene. In dal 2014 i rècitan in Ma tu di che segno 6? ad Neri Parenti cun Massimo Boldi, Gigi Proietti e Vincenzo Salemme.
In dal 2016 i èṅ prutagunìsta dal prugràma 'd cretinìśia Emigratis, traśmisiòṅ ch'la cuntìnua anc in di an 2017 e 2018.
Culegamènt estéran
}}
.rugby
.rugby 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2017.
Per sempre
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un mòrt al tórn' indrē!|Tagline dal film}}
Per sempre (Par sèmpar), cgnusû anc cuma Per sempre - Fino alla morte, 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Lamberto Bava, girâ par la televiśiòṅ, ch'al tōś spunt in na quàlc manéra da 'l rumànś „Al pustèṅ al sòna sèmpar dū vòlti“ e da 'l film Ossessione ad Luchino Visconti.
La pelìcula la fava part 'd un prugèt ciamâ „Śgriśōr śal“ ad quàtar film fat par Reteitalia insém a Una notte al cimitero, La casa dell'orco e A cena col vampiro.
Sunt
La Linda (Gioia Scola) e 'l sò amànt Carlo (David Brandon) na nòt i cópan sò marè Luca (Roberto Pedicini), miténd-ag dal vlèṅ in dal cafè, e pò i al saplìs'n in dal bòsc sóta la piōva. Òt an dòp i dū i vìv'n insém purtànd avànti la lucànda dal mòrt cun la dóna ch'in cal méntar l'à dâ anc a la luś al putèṅ ch'la spétava da Luca, Alex (Marco Vivio).
In na nòt ad timpèsta a riva lè 'n śōvan biundèṅ, Marco (Urbano Barberini), ch'al dmanda na cambra ma a n avénd briśa i bèsi par pargàr al s śibìs ad jutàr-i in di fat.
Culegamènt estéran
}}
Kevin Schon
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Kevin Schon (San Diego, 7 ad Farvàr dal 1958) 'l è 'n ardupiadōr e prudutōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Scanners 3
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1315
Al 1315 (MCCCXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Scanners 3
{{CITAZIONE|Na batàja a 'l ùltim sangṿ, Scanner cóntar Scanner, in dal capìtul finàł dla trilugìa.|Tagline dal film}}
Scanners 3 (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1992 ad Christian Duguay.
La pelìcula l'è 'l séguit di film Scanners dal 1981 e 'd Scanners 2 - Il nuovo ordine dal 1991.
Sunt
L’Helena Monet (Liliana Komorowska), acsè cuma sò fradèl Alex (Steve Parrish), l'è na „Scanner“, a dir ch'l'è na dóna cun di putēr ad telecinéśi ch'l'è bòna 'd spustàr o 'd far scupiàr i quèi cun la mènt sōl vlénd-al. Da pìcula l'è stada adutàda par sò pàdar Elton (Colin Fox) ch'l à péna invintâ na dròga ciamàda Eph3 che, tacàda c'n un siròt da drē da 'l uréć, l'è bòna 'd tgnir sóta cuntròl i mâi 'd tèsta ch'a i Scanner dal vòlti i gh vìnan.
Un dè, dòp ès'r andàda a far dal cómpri cun la sò amìga Joyce Stone (Valérie Valois), l’Helena l'è custréta a druàr i sò putēr par paràr via soquànt tepìsta ch'i gh dàv'n adòs. Da cal mumènt lè la dóna la taca a catàr-ag gust e la fà scupiàr un clómb ch'al gh'iva cagâ in na maṅ e pò la và in dla clìnica dal dutōr Baumann (Harry Hill), ch'al l'iva tiràda sù da pìcula faghénd-ag di esperimènt, par far-ag saltàr p'r ària 'l sarvèl. P'r ùltim l’Helena la fà vgnir 'n infàrt a Elton par ciapàr lē la sò cumpagnìa. Al sò culaburadōr Michael (Daniel Pilon) al partìs par la Thailàndia par pascàr Alex ch'l éra andâ in fiṅ là par catàr la paś in mèś a i mònag budìsta.
Culegamènt estéran
}}
Mandy Minella
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Mandy Minella (Esch-sur-Alzette, 22 ad Nuvémbar dal 1985), fiōla ad Mario e dl’Anna, l'è na tenìsta dal Lussembûrgh ch'l'è stada bòna ad rivàr a èsar la nùmar ssanta-siē dal mónd, al 17 ad Setémbar dal 2012. La dascór in Lusemburghéś, Tedésc, Francéś, Ingléś e Itagliàn.
In dla sò caréra l'à vins un tìtul WTA in dópi e sèt ITF in singulàr e siē in dópi.
Caréra
La Minella la śōga in di prim an, da 'l 2001 in avànti, sōl in dal sircùit ITF, faghénd-'s acsè i òs. Al sò prim incónt'r in un turnèo WTA 'l è in dal Favràr dal 2005 a Hyderabad in dua la pèrd da l'Anna-Lena Groenefeld 3-6 4-6. La pasa al qualificasiòṅ anc a Hasselt ma pò la céd subìt a la Roberta Vinci.
I pàsan tri an e par turnàr in si camp WTA la gh'à da spetàr na carta salvàdga par śugàr in d'l Utóbar dal 2008 al turnèo ad cà dal Lussembûrgh ma pò la s cata davànti la Na Li e la pèrd subìt 2-6 1-6. Cun 'n àt'r invîd in bisàca la gh próa anc 'l an dòp e anc 'sta vòlta la n gh la cava briśa a vìnsar la sò prima partìda, lasànd strada a la spagnōla Carla Suárez Navarro 5-7 7-5 3-6.
In d'l Agóst dal 2010 la śōga 'l qualificasiòṅ di US Open e la i pasa e pò la vins al sò prim incóntar in dal sircùit prinsipàl baténd la śluvéna Polona Hercog par 6-4 7-5. La gh tōś gust e la fà fóra anc la bulgra Cvetana Pironkova (nùmar 34 dal mónd) par 6-4 6-0 ma pò a 'l tèrs tùran la cata la Venus Williams ch'la gh'à la méj sèg 6-2 6-1. Cum al sòlit la ciàpa na carta salvàdga par śugàr dirèt in Lussembûrgh ma gnanc 'sta vòlta la gh la cava a 'ndàr avànti, ciapànd la paga da la Julia Görges. La sèra 'l an a 'l 133śum pòst.
In dal 2012 la pasa dū tùran a Monterrey ma pò la s férma in di quàrt quànd la Sara Errani la la bat 6-1 6-2. Stés quèl anc a Budapèst: 6-1 6-1 par la rumagnōla. A 'l Roland Garros la céd invéci a la Jaroslava Švedova par 3-6 4-6. In Śugn la riva in semifinàl a Bad Gastein pardénd cóntar la Yanina Wickmayer e pò in Luj la śōga pardénd i quàrt a Baku cóntar l'Ol'ga Pučkova. La pasa dū tùran anc a i US Open e acsè la finìs 'l an da nùmar stanta-sinc dal mónd.
In dal 2013 la riva in di quàrt a Bugutà. In Avrìl la śōga tri turnèo WTA in sla tèra: a Charleston (vérda) la pèrd a 'l prim tùran da la Camila Giorgi 4-6 4-6, a Katowice la céd a 'l secónd tùran a la Petra Kvitová (pò finalìsta) par 5-7 2-6, a Marrakesh la riva in semifinàl lasànd strada a la Lourdes Domínguez Lino a 'l tèrs sét, ma la pōl pò cuntintàr-as listés cun al tìtul in dópi insém a la Tímea Babos, 6-3 6-1 a la Petra Martić e a la Kristina Mladenovic.
250 (nùmer)
{{Metacaixa
Mandy Minella
Culegamènt estéran
}}
250 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 250, mo invéci 'l an 250 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 250 (duśeintsinquànta, duecentocinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 249 (duśeintquarantanōv) e 'l vin prìma dal 251 (duśeintsinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintsinquantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
449
Al 449 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tu cara me suena
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tu cara me suena (La tò ghigna la m diś quèl) 'l è un prugràma televiśìṿ cundót par Manel Fuentes traśmìs par la televiśiòṅ spagnōla Antena 3 a partìr da 'l 28 ad Setémbar dal 2011.
In dal prugràma di persunàǵ famóś i gh'àṅ da imitàr di cantànt in dal vóś e in d'l aspèt, sóta i òć dna giurìa ch'la gh dà i vōt.
Soquànt paéś èstar i aṅ decìś ad cumpràr al format cuma l' Itàlia (Tale e Quale Show), la Frància (Un air de star), i Stat Unî (Sing Your Face Off), la Rumanìa (Te cunosc de undeva), al Régn Unî (Your Face Sounds Familiar) e la Turchìa (Benzemez Kimse Sana).
Prima edisiòṅ
In dla prima edisiòṅ dal prugràma, in si schérum spagnōi da 'l 28 ad Setémbar dal 2011 a 'l 30 ad Nuvémbar dal 2011 e vinsâ par l'Angy Fernández c'n al 39% di vōt, i aṅ tòlt part òt cuncurènt:
Secónda edisiòṅ
La secónda edisiòṅ dal prugràma, in si schérum spagnōi da 'l 1 'd Utóbar dal 2011 a 'l 11 ad Favràr dal 2012, l'è stada vinsa par la Roko c'n al 54% di vōt. Anca chè i èṅ stâ òt i cuncurènt:
Culegamènt estéran
}}
Mendes
Mendes a l'è 'na sitä picëina a bòta dal Brasil in dal Stät ad Rio de Janeiro, l'a 'strova a 100 km sùta la sò capitäla.
La gh'ha 17.839 abitant (2008).
Storia
La sitä l'è nasìda in dal 1820 apëina na tàme pòs ad ripòs in s'la Via do Café. In dal 1889 l'è nasìda l'indüstria d'la càrta Itacolomy.
L'è nasìda tàme sitä, definitivamëint in dal 1953
Lüìg' Càrlu Borromeo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Vèsc catòlic }}
Lüìg' Càrlu Borromeo (Grafgnana, 26 d'utùbar 1893 - Pēśar 2 ad'lüi 1975) all'è stä un vèsc católic italián, vèsc ad Pēśar dal 1952 al 1975.
Biugrafia
Nasìd a Grafgnana in dal 1893 all'è stä urdinä prét dal 1918. All'è stä prufesùr ad filusufìa a Lòd, e all'è stä cunsacrä vèsc ausiliäri ad'la diocesi ad Lòd in dal 1951.
In dal 1952 all'è stä trasfarì a la diocesi ad Pēśar. All'ha inaugürä la cesa ad san Càrlu Burumè in dal 1971.
All'è mort in dal 1975 e l'è stä saplì in d'la catedräla ad Pēśar.
Ligamm ad föra
}}
Red Eye
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La paura la ciàpa 'l vōl.|Tagline dal film}}
In Ingléś la manéra 'd dir „Red Eye“ (literalmènt “Òć Rós”) la s dróa par batśàr i vōi in aparéć ad nòt.
Sunt
La Lisa Reisert (Rachel McAdams) l'è a cap dla Lux Atlantic, un lusuóś albèrg ad Miami. 'L aparéć ch'la gh'à da tōr par turnàr in Flòrida 'l è però in ritàrd e méntar ch'la spèta la cgnós 'n óm ad nóm Jackson Rippner (Cillian Murphy) ch'al gh śibìs quèl da bév'r in un bar, pò al s mét a sédar darènt a lē durànt al viàś.
Chi lò 'l è però 'n terurìsta e quànd lē la vèṅ a savér che lò al vōl masàr 'n óm pulìtig e la sò famìja la próa a far quèl par farmàr-al.
21 ed lói
Al  l'è al 202śum dè dal calendàri gregoriàn (203śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 163 dè a la fin dl'an.
1442 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1442 (milequaterśeintquaràntadū, millequattrocentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1441 (milequaterśeintquaràntaùn) e 'l vin prìma dal 1443 (milequaterśeintquaràntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintquaràntadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1442 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 721: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1518 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1518, mo invéci 'l an 1518, 't ê da 'ndèr chè) Al 1518 (milesincseintdeśdòt, millecinquecentodiciotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1517 (milesincseintdersèt) e 'l vin prìma dal 1519 (milesincseintdeśnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintdeśdotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1316
Al 1316 (MCCCXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Fuga da Seattle
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da i prudutōr ad THE CELL e S1M0NE.|Tagline dal film}}
Fuga da Seattle (Scapàda da Seattle) 'l è 'n film dramàtic e 'd asiòṅ dal 2002 ad James Cox girâ c'n un budget ad quatórsas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Jack Hayes (Jared Leto) 'l è 'n śōv'n ad Las Vegas che par campàr al tîṅ adrē a la pisìna ad Burt Miranda (Mark Rolston), un criminàł ch'l à fat i bèsi. Un dè chi lò al bèca 'l ragàs a far sès cun sò mujēr Jilly (Kimberley Kates) e, incasâ négar sèg, al decìd ad dar-ag na lesiòṅ. Jack al decìd ad scapàr via da la sità dal pcâ insém a 'l sò amìg spaciadōr Pilot Kelson (Jake Gyllenhaal) ch'al gh'à intensiòṅ 'd andàr a Seattle p'r andàr a catàr na sò èx muróśa.
Lung la via i dū i dàn'n un pasàǵ a na ragàsa ciamàda Cassie (Selma Blair) e a Johnny the Fox (John C. McGinley), un rasta fóra 'd tèsta. Rivâ in dal stat ad Washington, in di dè dla mòrt ad Kurt Cobain leader di Nirvana, al grup al s rénd cònt 'd avēr-'g adrē i óm ad Burt ch'i gh dànan la casa.
Culegamènt estéran
}}
Brandebûrg
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Brandebûrg (Brandenburg in Tedèsch, a s lèś [ˈbʁandn̩bʊʁk]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata in dal nòrt-èst dal stat, tut 'd intór'n a la capitàl Berlîṅ. L'è divìśa in quatórdas distrét.
In fiṅ a 'l 3 'd Utóbar dal 1990 al sò teritòri al fava part dla Repùblica Demucràtica Tedésca e, prima incóra, dal Régn dla Prùsia. In tut la mùcia sù dū migliòṅ e mèś 'd abitànt e na superfìsi ad 29.478,63 km².
La sò capitàla l'è Pòtsdam cun Còttbus, Brandebûrg su la Havel e Francfòrt su 'l Ólder atri sità impurtànti. La cunfìna a nòrd c'n al Meclembûrg-Pomeràgna Anteriōr, a èst cun la Pulògna, a sud cun la Sasògna, a òvest cun la Sasògna-Anhalt e a nòrd-òvest, ma sōl p'r un cunsèṅ cic, cun la Sasògna Basa.
Al sò minìstar presidènt, da 'l 2013, 'l è Dietmar Woidke dla SPD.
Culegamènt estéran
}}
Abadìa
Abadìa (Abbadia Cerreto in Itagliàn) l'é un paesëin italian ad 1.765 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Storia
Al num Abadìa al vëgn da un Abasìa benedetina ch'i frà i hann fundä in sal sò teritòri.
Ecunumia
A l'è principalmëint agrìcula.
1213 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1213, mo invéci 'l an 1213, 't ê da 'ndèr chè) Al 1213 (mileduśeinttrèdeś, milleduecentotredici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1212 (mileduśeintdòdeś) e 'l vin prìma dal 1214 (mileduśeintquatòrdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeinttredicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
553 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 553, mo invéci 'l an 553, 't ê da 'ndèr chè) Al 553 (sincseintsinquantatrī, cinquecentocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 552 (sincseintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 554 (sincseintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantatriéśim post.
Èter progèt
}}
1558 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1558 (milesincseintsinquantòt, millecinquecentocinquantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1557 (milesincseintsinquantasèt) e 'l vin prìma dal 1559 (milesincseintsinquantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintsinquantotéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1558 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 779: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1006 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1006, mo invéci 'l an 1006, 't ê da 'ndèr chè) Al 1006 (milesē, millesei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1005 (milesìnc) e 'l vin prìma dal 1007 (milesèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseeśim post.
Colegamèint estèren
}}
ABBA (àlbum)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Mamma mia, here I go again, my my, how can I resist you? Mamma mia, does it show again? My my, just how much I've missed you, yes, I've been brokenhearted, blue since the day we parted, why, why did I ever let you go?|Mama mia, a m sucéd incóra, teśôr cuma fag-j-a a reśìst'r-at? Mama mia, ś véd-'l incóra? Mama mia, ta m mânc dimóndi, sè, a sòṅ stada c'n al cōr scavśâ, vilìda da 'l dè ch'a s sém divìś, parcòsa, parcòsa pò t ò-j-a lasâ andàr via?|Mamma Mia, 1975|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}{{It}}}}
{{Album }}
Dū di sìngui tirâ fóra da 'l disc i gh'aṅ abû un sucès dimondi grôs in dal Régn Unî, The Name of the Game e Take a Chance on Me, qvést chè anc in di Stat Unî in dua al gh l'à cavàda a finìr a 'l prim pòst dla Billboard.
Braṅ
Pès śuntâ in dla versiòṅ masterìśàda 'd nóṿ dal 1997:
Furmasiòṅ
}}
448
Al 448 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pôrta ed Pûnt Levòun
Pôrta ed Pûnt Levòun (Porta di Ponte Levone in italiân) l'é óna dal pôrti dal sucōrs dal mûri ed Rèz che cumbînen cun al percōrs di viêl ed la circunvalasiòun dal dé 'd incō.
Stôria
Pôrta ed Pûnt Levòun l'ēra int la zôna tra matèina e mezdé dal cèinter stôrich ed Rèz, a l'incrōş tra còli che incō în Via Fontanelli e viêl Mûnt Grâpa, insém a l'antîga strêda ch' la purtêva a Scandiân. L'é stêda tirêda só int al 1235 a i tèimp di lavōr dal prém gîr dal mûri sitadèini. Prubabilmèint l'à tôt dal bōreghed, Pûnt Levòun, butê zò ind la famōşâ Tajêda dal 1551. La pôrta l'é stêda suplîda cun la costrusiòun dal mûri nōvi int al metê del Sincsèint e int al 1833, al mûri, dōp dimòndi tèimp ch'êren stêdi bandunêdi e mìa restarvêdi, a câschen zò insém a la Pôrta che la zâchen per sèimper. .
Elèinch di léber
Giorgio Casamatti, Reggio Emilia com'era, MUP, 2010
Voci correlate
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Porta di Ponte Levone trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Monopàtin
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al monopàtin (in itagliàn monopattino, da 'l gréc mònos (μόνος), a dir "ùnic" e "pàtin", stèca ch'la rùśla sòt'a 'l pē) 'l è cla manéra 'd spustèr-es su dō ródi cichìni una drē a cl'ètra in fila, tachèdi sòt'a na pedàna, da cucèr cui pē p'r andèr avànti tgnènd sódi al só manùbri per dèr-eg la diresiòun vlùda.
Colegamèint estèren
}}
Ladislao Biro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Ladislao Biro (Budapest, 29 ad stëimbar 1899 - Buenos Aires al 24 ad nuëimbar 1985) l'è stä un giurnalista e invantùr ungherais, natüralizä argentëin.
Al sò nùm cumplët a l'era László József Bíró.
L'è stä cùl cl'ha invantä la pëna mudèrna par scrìu, cùla ciamä a sfera.
Ligam ad föra
}}
454 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 454, mo invéci 'l an 454, 't ê da 'ndèr chè) Al 454 (quaterseintsinquantaquàter, quattrocentocinquantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 453 (quaterseintsinquantatrī) e 'l vin prìma dal 455 (quaterseintsinquantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintsinquantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1317
Al 1317 (MCCCXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Carulìna dal Nòrd
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Carulìna dal Nòrd (North Carolina in ingléś, a s lèś /ˌnɔɹθ kæɹəˈlaɪnə/, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1788. L'à ciapâ 'l nóm da 'l rè 'd Inghiltèra Carl I.
Al sò mòt in latìn 'l è „Esse quam videri“ (Èsar piutòst che parēr) mént'r i sò scutmàj i èn „Old North State“ (Al vèć stat dal nòrd) e „Tar Heel State“ (Al stat c'n al catràm in di garét).
La sò capitàl e secónda sità più granda dòp Charlotte l'è Raleigh. Àtar sènt'r impurtànt ch'i pàs'n i sènt-mila abitànt i èṅ Greensboro, Durham, Winston-Salem, Fayetteville, Cary e Wilmington. La Carulìna dal Nòrd la gh'à sènt cuntèi e sincsènt-quarantanóṿ cumùṅ, par na superfìsi 'd 139.390 km² e na pupulasiòṅ ad déś migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca, al 68,5% ad biànc e 'l 21,5% ad négar.
La cunfìna a nòrd cun la Virgìgna, a èst cun 'l Ucéan Atlàntic, a sud cun la Carulìna dal Sud (la s è dastacàda sèg in dal 1729), a sud-òvest cun la Geòrgia e a òvest c'n al Tennessee.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su la prudusiòn di brustlèṅ americàṅ, dal cutòṅ, dal furmintòṅ e dal tabàc, al prim prudutōr di Stat Unî. Anc al turìśum dal sò còsti e dal sò muntàgni (i mònt Apalàc) 'l è impurtànt acsè cuma 'l alevamènt di nimài. Al clima al và da 'l subtrupicàł ùmid a 'l uceànic.
Al sò guvernadōr, da 'l 2013, 'l è Pat McCrory dal partî republicàṅ, partî che chè 'l à sèmpar vins gl'elesiòṅ presidensiàli da 'l 1980 in avànti a part 'l an 2008 in du Barack Obama 'l à batû John McCain par quatórdas-mila vōt a 'l incìrca (0,2%). Cuma tut i stat sudìsta, qvéi dla secesiòṅ, na vòlta la Carulìna dal Nòrd l'éra deciśamènt da la banda di demucràtic (da 'l 1876 a 'l 1964 i aṅ vins chè par par vint-a-dū vòlti su vint-a-tri) ma pò, quànd al presidènt Lyndon B. Johnson 'l à fat dvintàr léǵ al prugèt su i dirìt sivìl p'r i négar, l'è pasàda da la banda dal GOP.
Culegamènt estéran
}}
Nighthawks
{{dialort | dial=Carpśàn}} Nighthawks ("Notàmbul" in carpśàn, "Nottambuli" in itagliàṅ) 'l è 'n òli su tela edl Edward Hopper, piturê in dal 1942 e vindû ded lè a pôc a 'l Art Institute ed Chicago per 3000 dòler.
La pitùra la figùra na vedrèda 'd un Cafè ala nôt cun pôc cliìnt e 'n barìsta biònd incòr afacendê. El stredi j ìn vódi e a l'òrba, màinter che la vedrèda l'è dabòun dimòndi granda e cun la lûś bela grósa di nèon intèren ch'la in selta fóra in sìm'a 'l marciapē. I agìnt dàint'r in dal bar i stàn un pò per só còunt, mo dmandê a 'l avtōr s'l ìs evlû simboliśèr in na quelc manéra 'n iśolamèint edl òm in na sitê vóda, lò 'l dgiva 'd ann avér-el brìśa fât apòsta e in dal chêś, al 'l avrèv fât sàinsa vlér.
Colegamèint estèren
}}
Harvey Keitel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Harvey Keitel (New York, 13 ad Maǵ dal 1939, a s lèś ['hɑːvɪ kaɪ'tɛl] in Ingléś) 'l è 'n atōr e prudutōr americàṅ.
Biugrafìa
Fiōl dna famìja ebréja cun di urìgini ruméni e pulàchi, Keitel a séd'ś an al partìs p'r al Lìban c'n i Marines pò al tórna a New York par studiàr a 'l Actors Studio. Dòp déś an ad teàtar e na cumparsàda in dal film Riflessi in un occhio d'oro ad John Huston, al s fà cgnósar par quàtar film ad Martin Scorsese, Chi sta bussando alla mia porta?, Mean Streets - Domenica in chiesa, lunedì all'inferno, Alice non abita più qui e Taxi Driver.
In dal 1990 'l è 'l prutagunìsta d'l epiśòdi “Al gat négar” girâ par Dario Argento insém a George A. Romero in Due occhi diabolici. Sèmp'r in dal 1990 Jack Nicholson 'l al sarnìs p'r al sò Il grande inganno. 'L an dòp al tōś part a Thelma & Louise ad Ridley Scott e a Bugsy ad Barry Levinson, pò 'l è prutagunìsta di prim dū film ad Quentin Tarantino, Le iene e Pulp Fiction. In mèś Lezioni di piano dla Jane Campion, in dua al s cava śò nûd, e cun Abel Ferrara Il cattivo tenente e Occhi di serpente in du al recìta insém a la Madonna. In dal 1995 al gira cun Wayne Wang Smoke e Blue in the Face.
In dal 2002 'l è in dal cast dal film ad scarésa Red Dragon. In séguit al lavóra anc cun Wes Anderson in Moonrise Kingdom - Una fuga d'amore e in Grand Budapest Hotel.
Vita privàda
'L è stâ fidansâ da 'l 1982 a 'l 1993 cun l'atōra Lorraine Bracco ch'la gh'à dâ na fiōla in dal 1985, la Stella. In séguit al s è mis cun la Lisa Karmazin avénd-ag sèg 'n àtar fiōl in dal 2001, Hudson.
'L 11 ad Setémbar dal 2001, durànt al Fèstival dal Film ad Turònt al cgnós la śōvn' atōra Daphna Kastner ch'la dvènta sò mujér tri stmani dòp a Geruśalèm. I dū i gh'aṅ un fiōl insém, Roman, nâ in dal 2004.
Culegamènt estéran
}}
Nilla Pizzi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Grazie dei fior, fra tutti gli altri li ho riconosciuti, mi han fatto male, eppure li ho graditi, son rose rosse e parlano d'amor. E grazie ancor che in questo giorno tu m'hai ricordato ma se l'amore nostro s'è perduto perché vuoi tormentare il nostro cuor?|A t ringràsi p'r i fiōr, fra tut chi àt'r a i ò arcgnusû, i m aṅ fat mâł però a i ò gradî, i èṅ ròśi rósi e i dascóran 'd amōr. E gràsie incóra ch'incō at m à arcurdâ ma s'al nòst'r amōr al s è śmarî parcòśa vō't turmintàr al nòstar cōr?|Grazie dei fiori, 1951|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
L’Adionilla Pizzi, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Nilla Pizzi (Sant’Ègata, 16 'd Avrìl dal 1919 - Milàṅ, 12 ad Mars dal 2011, a s lèś ['Nilla 'Pitt͡si] in itagliàṅ) l'è stada na cantànta e atōra emigliàna, vinsidōra dal primi dū edisiòṅ dal Fèstival ad Sanrémo c'n i braṅ Grazie dei fiori (1951) e Vola colomba (1952).
Àtar sò pès famóś i èṅ Papaveri e papere, Una donna prega e L'edera.
Culegamènt estéran
}}
L'uomo del Sud
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La pelìcula ch'la n bandunarà mai 'l tò cōr!|Tagline dal film}}
L'uomo del Sud (’L óm dal Sud) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1945 ad Jean Renoir girâ in biànc e négar in Califòrgna anc se ambintâ in dal Tèxas. Cl'òpra chè la gh'à abû dimóndi prubléma a Dixie, i stat americàṅ dal Sud, tant ch'in dal Tennessee 'l è stâ pruibî par dagnóra trént'an su deciśiòṅ ad Lloyd Binford ch'al gh dava adòs parchè, a sò dita, al figuràva i cuntadèṅ meridiunài cuma di espunènt dal white trash. Anc al Ku Klux Klan al s è mis cóntar, invidànd i sudìsta a lasàr vōd i cìnema i du a s dava cal film chè.
La pelìcula, candidàda a tri Prèmi Òscar e dvintàda 'd dumìni pùblic, l'è stada premiàda a 'l 7im Fèstival ad Venèsia.
Sunt
Sam Tucker (Zachary Scott) al fà 'l cuntadèṅ sóta padròṅ in dla campàggna dal Tèxas in du al sòna sù 'l cutòṅ insém a sò sîṅ Pete (Paul E. Burns) e a sò mujér Nona (Betty Field). La còpia la gh'à du baghét da tiràr sù, la Daisy (Jean Vanderwilt) e Jot (Jay Gilpin), e na “nóna” (Beulah Bondi) minga tant gustóśa da mantgnìr. Quànd Pete al mōr par la fadìga sóta 'l Sōl, Sam al decìd ad mulàr incòsa e 'd tōr in afìt un sit da cultivàr par sò cònt.
Al padròṅ al gh śibìs un camp bandunâ e sut davśèṅ a 'l fiùm pîna 'd śgarbàsa cun na cà 'd légn tuta da mét'r a pòst. La famìja Tucker la gh dà dèntar dimóndi ma la vita lè l'è piutòst dûra parchè al pós al n dà minga àqua e dal vòlti a n gh'è gnanc da magnàr in tavla. Sam al próa a far-'s amìg al cuntadèṅ sò vśèṅ, Henry Devers (J. Carrol Naish), śibénd-ag anc na bucàcia ma chi lò, ch'al vliva cumpràr al sò camp par quàtar sòld, 'l al para via.
Quànd Jot al s mala 'd pelàgra, Sam al próa a dmandàr dal lat a Henry che però al gh diś ch'al gh'à da druàr-al tut par far dla śóta p'r i sò nimài, sōl sò fiōla Becky (Noreen Nash) a pâr ch'la gh'àppia dal critèri. Al sò amìg Tim (Charles Kemper) al gh śibìs 'd andàr a lauràr in fàbrica p'r avēr un stipéndi fis ma Sam, 'd acòrd anc cun sò mujér, al decìd 'd andàr avànti.
Culegamènt estéran
}}
1785 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1785, mo invéci 'l an 1785, 't ê da 'ndèr chè) Al 1785 (milsetseintutantasìnc, millesettecentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1784 (milsetseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 1786 (milsetseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintutantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Urgànśa
{{Metacaixa
L' urgànśa l' è 'n tisû ad armadûra tela abàsta trasparèint, 'd séda (filê urganśèin) u 'd polièster, u in poliamìde.
La varietê 'd séda l' è la piò presiósa e destinèda a na sartorìa rafinèda, mo in di merchê nurmêl a s cata gli urgànśi in di filê sintètic. Al dè 'd incō a s pól catèr soquànti varietê diferèinti 'd finidûra dl' urgànśa, cùma quèla spigasèda, lìsa u anca cangiànta (quand al filè 'dla trâma 'l è diferèint da quèl edl urdî).
L' urgànśa la s' pōl druèr per di vistî da sìra, per soquànt tindàģ ed cà, e la s' càta anca in di cumpunèint piò trasparèint di tutù dal balerèini.
Culegamèint estèren
}}
Kaleidoscope
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|This is the happy house, we're happy here in the happy house, to forget ourselves and pretend all is well, there is no hell.|Qvésta chè l'è la cà cuntènta, a sém cuntènt chè in dla cà cuntènta, par daśmindgàr-'s ad nuàtar e fìnśar ch'a vaga tut bèṅ, a n gh'è mia 'l Infèran.|Happy House, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Kaleidoscope 'l è 'l tèrs àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees. 'L è stâ publicâ al 8 'd Agóst dal 1980 e al gh'à di sòṅ più letrònic e curâ di disc precedènt. 'L è rivâ a 'l quìnt pòst dal clasìfichi britànichi.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit par la Siouxsie e par Severin a part Throphy ch'l è stâ scrit anc da McGeoch.
Al 29 ad Maǵ dal 2006 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun di pès śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
651 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 651, mo invéci 'l an 651, 't ê da 'ndèr chè) Al 651 (seseintsinquantùn, seicentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 650 (seseintsinquànta) e 'l vin prìma dal 652 (seseintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsinquantunéśim post.
1214 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1214 (mileduśeintquatòrdeś, milleduecentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1213 (mileduśeinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 1215 (mileduśeintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintquatordśéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1214 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 607: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Andrea Bocelli
Andrea Bocelli (Lajatico, Pisa, 22 Setèmber dal 1958) l’é un cantânt italiano.
Giovani omicidi
{{Metacaixa
{{CITAZIONE|Ninsòṅ 'l à mai dit che scampàr in culéǵ a sarév un quèl da gnint.|Tagline dal film}}
Giovani omicidi (Masamènt śōvan) 'l è 'n film thriller dal 1989 ad Rospo Pallenberg in du 'l atōr Brad Pitt al gh'à abû la sò prima part impurtànta.
In Itàglia 'l è cgnusû anc c'n i tìtui ad L'assassino è nel college e 'd Il ritorno di Brian.
Sunt
Brian Woods (Donovan Leitch) 'l è 'n śuvnòt suspetâ 'd avér cupâ sò pàdar, mòrt in 'n incidènt in màchina parchè i sò frēn i éran stâ sabutâ. Dòp avér pasâ soquànt tèmp in na cà 'd cura par ciucâ in dla suca, al tórna a scōla faghénd al culéǵ CrestView. Chè al cgnós la Paula Carson (Jill Schoelen) e al s inamóra 'd lē anc s'la ragàsa l'è bèla impgnàda c'n al sò cumpàgn ad scōla e śugadōr ad basket Dwight Ingalls (Brad Pitt).
Brian al fà da tut par fargàr-ag la muróśa e i dū i tàc'n acsè a litgàr-'s ad brut. Quànd i mōran cupâ 'l insgnànt 'd educasiòṅ artìstica, bruśâ viṿ, e la vice-prèsid cun la sò ghigna muśnènta 'd sangṿ stablìda atàc a 'l schérum dla màchina par far dal fotocòpi in funsiòṅ, la minga tant gustóśa sgnōra Knocht (Nancy Fish), i dū suspetâ i èṅ pròpria Brian, par via dal sò pasâ, e Dwight ch'al n gh la cava minga a tgnir sóta cuntròl la sò arlìa.
Culegamènt estéran
}}
1443 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1443, mo invéci 'l an 1443, 't ê da 'ndèr chè) Al 1443 (milquaterseintquarantatrī, millequattrocentoquarantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1442 (milquaterseintquarantadū) e 'l vin prìma dal 1444 (milquaterseintquarantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintquarantatreéśim post.
Èter progèt
}}
Jonathan Demme
{{Metacaixa
Culegamènt estéran
}}
Albaredo Arnaboldi
Albaredo Arnaboldi (Albaréd in dal dialèt edl oltrapò pavéś) 'l è 'n cumùṅ itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 243 abitànt, cun na superfìsi 'd 9,2 km² e na densitê 'd 27 ab./km².
'L è atēś ai cumùṅ ed Barbianêl, Belgiojōś, Broni, Campospinoso, Casanova Lonati, Linarolo, Mśanèin, San Cipriano Po.
826 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 826, mo invéci 'l an 826, 't ê da 'ndèr chè) 'L 826 (otseintveintsē, ottocentoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 825 (otseintveintsìnc) e 'l vin prìma edl 827 (otseintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintveintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Mimsy Farmer
{{Metacaixa
La Merle Farmer, cgnusùda méj cuma Mimsy Farmer (Chicago, 28 ad Favràr dal 1945), l'è n'atōra, pitōra e scultōra americàna.
Biugrafìa
La Mimsy, fiōla 'd 'n americàṅ e dna francéśa, la taca a lauràr in dal mónd dal cìnema a séd'ś an quànd Delmer Daves al gh śibìs na part piculìna in dal film Quella nostra estate cun Henry Fonda. In chi an lè la gira anc soquànt telefìlm cuma Perry Mason e Lassie.
La s fà cgnósar dabòṅ c'n al film More ad Barbet Schroeder. Dòp avér girâ soquànt film in di Stat Unî e in dal Régn Unî la s trasferìs in Itàglia in dua la spóśa 'l scritōr Vincenzo Cerami avénd pò na fiōla sèg, l'Aisha Cerami, atōra anc lē.
In chi an lè, prima ad separàr-as da sò marè, la lavóra c'n i fradèi Taviani in Allonsanfàn, cun Marco Ferreri in Ciao maschio ma specialmènt in soquànt film ad scarésa cuma Quattro mosche di velluto grigio ad Dario Argento, Il profumo della signora in nero ad Francesco Barilli, Macchie solari 'd Armando Crispino, Black Cat (Gatto nero) ad Lucio Fulci e Camping del terrore ad Ruggero Deodato.
In dla secónda mità di an Utànta la và a vìv'r in Frància spuśànd al scultōr Francis Poirier e la mòla 'l cìnema par dar-'s a la pitùra e a la scultùra. Al sò creasiòṅ i èṅ stadi druàdi in dimóndi teàtar francéś e anc in film famóś cuma Troy, Marie Antoinette, La fabbrica di cioccolato e La bussola d'oro.
Culegamènt estéran
}}
Lisa Gastoni
{{Metacaixa
L’Elisabetta Gastone, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Lisa Gastoni (Alàs, 28 ad Luj dal 1935), l'è n'atōra itagliàna, vinsidōra dna Targa 'd Òr a i David ad Dunatèl dal 1968 par la pelìcula Grazie zia e ad dū Nàstar 'd Argìnt p'r i film Svegliati e uccidi e Amore amaro.
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n itagliàṅ e dn'irlandéśa, in di an dal dòp-guèra la và a star a Lóndra in du la taca na caréra da mudèla e da atōra faghénd al sò debùt in dal 1954 cun Operazione commandos. In di an Ssanta la taca a giràr dal pelìculi anc in Itàglia, soquànti òpri ad fantasiénsa druànd al nóm ad Jane Fate. In chi an lè la lavóra, fra i àtar, par Lucio Fulci, p'r Umberto Lenzi, par Sergio Corbucci, p'r Antonio Margheriti e par Carlo Lizzani.
La Gastoni la cata 'l sucès cun la pelìcula Grazie zia ad Salvatore Samperi in dua la fà na sîna 'n po' purcùsa c'n al sò anvōd Lou Castel. In di an Stanta la tórna a recitàr dal part ad dóni c'n al ciòld fis dal sès in Labbra di lurido blu, in Scandalo e in L'immoralità. Dòp cla pelìcula chè, in dua la pòrta via 'l amànt sasèṅ e pedòfil a la sò putìna ad dód'ś an, la gh dà 'n taj c'n al mónd dal cìnema par pò turnàr a recitàr vint-sèt an dòp a stant'an in Cuore sacro ad Ferzan Özpetek, un regìsta che par lē al gh'à dal talènt ma 'l è anc un turc e arugànt e ch'l impinìs sèmp'r i sò film 'd óm bèi dimóndi e ad dóni ch'i pàran di móstar.
Miami
{{Metacaixa
.hospital
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2016.
Lisa Gastoni
Nòti
}}
Miami
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Miami (a s lèś /maɪˈæmi/ o /maɪˈæmə/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 441,003 abitànt (2015) ch'la s cata in dal stat dla Flòrida, in dla cuntèa ad Miami-Dade. L'è stàda misa in pē al 28 ad Luj dal 1896 da na pupulasiòṅ ad quatàr-sènt parsòni a 'l incìrca.
Al sìndic 'l è al republicàṅ Tomás Regalado. La sità l'è divìśa in sinc distrèt.