cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bethanie Mattek-Sands
Caréra
Al prim turnèo che la Mattek-Sands la śōga in dal 2011 'l è qvél 'd Hobart e a riva n'atra finàl par lē cun i scalp dl'Anastasija Pavljučenkova e dl'Angelique Kerber. In sal più bèl però la pardòna ad cà Jarmila Gajdošová la la bat 6-4 6-3. A gl'Australian Open però la pèrd mâl da la nùmar 139 dal mónd, l'Arantxa Rus, par 1-6 6-3 5-7. Dòp avér pardû i sò dū singulàr ad Fed Cup in Bélgi cun la Yanina Wickmayer e la Kim Clijsters, la riva a Parì e la fà la vóś grôsa mandànd a cà via via la Carla Suárez Navarro 6-0 6-3, la Stéphanie Cohen-Aloro 7-5 6-3 e l'Andrea Petković 7-6 2-6 6-3 ma pò la céd nét in semifinàl a la Petra Kvitová par 2-6 0-6. In Mars e Avrìl la śōga i turnèo americàṅ 'd Indian Wells, ad Miami e ad Charleston andànd sèmpar fóra a 'l secónd tùran śóta i cólp dla Shahar Peer, dla Caroline Wozniacki e dl'Elena Vesnina. La fà méj a Madrid in dua la s fà nutàr dimóndi baténd l'ex nùmar òṅ dal mónd l'Ana Ivanović e la nùmar quàtar dal mónd Francesca Schiavone. Sōl la Na Li l'è bòna ad bat'r-la a fadìga par 6-4 3-6 6-4. A Róma l'è la Flavia Pennetta a 'ndàr fóra sóta i sò cōlp. La Bethanie la riva a i tèrs tùran a 'l Roland Garros (pardénd da la Jelena Janković) e a Cupenàghen (la Mona Barthel l'arbàlta la situasiòṅ 1-6 6-3 6-4) par pò śugàr sōl a Wimbledon e a gl'US Open (dū prim tùran).
In dal 2012 la tórna a śugàr in dal sircùit a Hobart ma la céd a la Sorana Cîrstea a 'l secónd tùran par 6-2 3-6 5-7. In di tri turnèo a vgnir (Australian Open, Parì e Indian Wells) la vins sōl na partìda pardénd invéci da l'Agnieszka Radwańska 7-6 4-6 2-6, da la Roberta Vinci 3-6 6-1 3-6 e da l'Ekaterina Makarova 2-6 3-6. Dòp avér mancâ soquànti qualificasiòṅ (pardénd a Madrid da l'Anna Čakvetadze, a Róma da la Sloane Stephens e a Bruxelles da la Paula Ormaechea), la bat par 6-4 6-3 la Sabine Lisicki (nùmar trédas dal mónd) a 'l prim tùran dal Roland Garros ma pò la Sloane Stephens la l'asfàlta 6-1 6-1. Dòp a n avér śugâ briśa in Śugn, la Mattek-Sands la taca a pistàr incóra i camp dal sircùit ITF in Luj ma la n cata sù gnint. Dòp dū prim tùran a Montreal (2-6 2-6 da la Anastasija Rodionova) e a Cincinnati (3-6 5-7 da l'Andrea Hlaváčková), l'americàna la fà dal figùri da ciòld anc a New Haven e gl'US Open in dua la pèrd subìt in dū sét da la Sara Errani e da la Venus Williams. A Linz la riva in di quàrt pasànd p'r al qualificasiòṅ e baténd anc la Tamira Paszek e la Carla Suárez Navarro ma lasànd pò strada a l'Irina-Camelia Begu par 4-6 6-1 2-6. La finìs 'l an pardénd a 'l secónd tùran d'l ITF ad Phoenix da la Madison Keys par 3-6 5-7 finénd acsè dimóndi śò in clasìfica, a 'l 173śum pòst dal ranking dal fémni.
'L inìsi dal 2013 par lē 'l è da daśmindgàr. La n pasa briśa al qualificasiòṅ a Brisbane e a Melbourne. A Pattaya City e a Doha invéci la i pasa ma pò la và fóra subìt, pardénd da la Sorana Cîrstea 1-6 3-6 e da la Svetlana Kuznecova 6-7 4-6. In Dubai la céd a l'Elena Vesnina par 5-7 3-6 sénsa psér acsè śugàr in dal tablòṅ prinsipàl. In Favràr invéci l'è bòna ad far-as strada a Kuala Lumpur faghénd fóra in semifinàl l'Anastasija Pavljučenkova par 6-4 6-1 ma in finàl, incóra na vòlta, la gh'à d'inchinàr-as, lasànd al tìtul a la Karolína Plíšková par 6-1 5-7 3-6. In Avrìl la śōga a Charleston e chè la sćiànca 6-2 6-0 la Sloane Stephens a 'l secónd tùran ma pò la céd a cl'atra americàna, la Madison Keys, par 6-7 4-6. La sa spòsta in Germâgna, sèmpar piò daspatnàda e cun i cavìi mèś vióla e méś griś tgnû sù cun un gróp e na fasa, par śugàr al qualificasiòṅ ad Stucàrda e la i pasa cun un pôc ad fadìga. A 'l prim tùran l'asfàlta la Yanina Wickmayer e pò la dà la paga anc a la nùmar siē dal mónd Sara Errani tulénd-la a palàdi par tut 'l incóntar e mandànd-la a cà 6-0 4-6 6-1. In di quàrt la fà fóra anc la padróna ad cà, la Sabine Lisicki, par 6-4 6-2 ma pò la pèrd in semifinàl da la Na Li par 4-6 3-6. La pasa 'l qualificasiòṅ anc a Madrid (baténd facilmènt prima l'Andrea Petković e pò la Madison Keys) ma pò la vèṅ batùda a 'l prim tùran da l'Ana Ivanović 6-7 6-3 6-2. A la fiṅ 'd Maǵ la tōś part a 'l Roland Garros e dòp avér batû la Lourdes Domínguez Lino 6-4 6-1, la manda a cà la Na Li 5-7 6-3 6-2. La riva in di utàṿ baténd 4-6 6-1 6-3 l'argentìna Paula Ormaechea ma lè la patìs un 5-7 4-6 da la Marija Kirilenko dòp ch'l'éra stada avànti 3-0 in dal prim sét. In sal 5-4 par lē l'è stada custréta a ciamàr al dutōr parchè la n éra minga tant in bóla. P'r al turnèo ad Wimbledon la ś mét 'd acòrd cun qvéi ad Google par mét'r-as i sò uciài da sōl ciamâ Google Glass ch'i parmétan ad tiràr śò qvél che òṅ al véd. Par l'ucaśiòṅ l'americàna la s tinś i cavìi ad śal e ad vérd ma chi culōr lè i n gh pòrtan minga tant furtùna, difàti la pèrd subìt da l'Angelique Kerber par 3-6 4-6. La Mattek-Sands la tórna a śugàr un méś dòp in dal turnèo ad Carlsbad e la 'l fà baténd 2-6 6-1 6-2 la Mónica Puig. In dal secónd tùran la cata la pugléśa Roberta Vinci ch'la la mét in riga par 6-4 6-2 sénsa mai pèrd'r al servìsi sèg e lasànd-ag sōl na bucìna break in tuta la partìda. In Agóst la s imprufìta dla scanśladùra dla Laura Robson da 'l turnèo ad Turònt par śugàr a 'l sò pòst, da pardénta furtunàda, cóntar la Yanina Wickmayer. Cun la bélga la s pòrta avànti par 4-6 6-2 3-1 prima ad cédar sèg 4-6 a 'l tèrs sét. La stmana dòp la Mattek-Sands la tōś part a 'l turnèo ad Cincinnati, cun na carta salvàdga in bisàca. A 'l prim tùran la pésc' incóra la Roberta Vinci e la gh dà batàja par dū óri e vint prima ad cédar listés cun al puntéǵ ad 4-6 7-5 3-6.
In dal 2014 la pasa 'l qualificasiòṅ a Sydney, pò la bat l'Eugenie Bouchard par 6-4 6-3 e l'Agnieszka Radwańska, nùmar sinc dal mónd, par 7-5 6-2 ma pò la gh'à da bandunàr in di quàrt cun la Madison Keys quànd la vinsìva 3-2 in dal prim sét. In Favràr a Doha la dà incóra la paga a la Bouchard par 7-5 6-1 ma pò la pèrd cun la Monica Niculescu par 1-6 6-3 3-6. La śōga pò a Indian Wells e a Miami ma la n stà minga bèṅ e la và fóra subìt cun la Caroline Garcia e cun l'Elina Svitolina, dònca la decìd ad far-'s uperàr a i galòṅ. L'americàna la tórna a śugàr sōl in setémbar ma in cal méntar l'è crudàda śò in clasìfica pardénd da piò ad sènt-sinquànta pòst. La finìs 'l an a da nùmar 175 dal mónd, un pôc méj dal 213 'd al turnèo ad Pechîṅ in dua l'iva pardû a 'l prim tùran da la Mona Barthel par 6-4 1-6 4-6.
In dal 2015 la riva a 'l tèrs tùran di Australian Open baténd la Kristina Mladenovic par 7-6 7-6 ma pò l'incróśa la nùmar tri dal mónd, la Simona Halep, e la gh pèrd par 4-6 5-7. A Monterrey la céd subìt a la carta salvàdga Francesca Schiavone par 6-3 6-7 4-6 e la fà cumpàgn anc in di turnèo 'd cà 'd Indian Wells e ad Charleston in dua la pèrd, sèmp'r in tri sét, da gl'americàni ad culōr Taylor Townsend e Sloane Stephens. A Stucàrda la s qualìfica baténd l'Alberta Brianti ma la n pasa gnanc chè al prim tùran parchè la gh'à da lasàr strada a l'Ekaterina Makarova. La Mattek-Sands la n è bòna 'd vìnsar gnanc 'n incóntar in sla tèra batùda parchè la fà 'l valìś subìt anc a Madrid (6-3 1-6 4-6 da la Sloane Stephens), a Nurimbèrga (6-4 3-6 2-6 in dal qualificasiòṅ da l'Arantxa Rus) e a 'l Roland Garros (4-6 6-7 da la Irina-Camelia Begu). La tórna a śugàr un méś dòp a Wimbledon in dua l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ. La riva a 'l tèrs tùran baténd l'Alison Van Uytvanck par 6-3 6-2 e l'Ana Ivanović par 6-3 6-4 ma pò la céd a la śvisra Belinda Bencic par 5-7 5-7.
Nòti
}}
Jonathan Banks
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Jonathan Ray Banks (Washington, 31 ad Śnar dal 1947) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ, numinâ par sinc vòlti p'r al Prèmi Emmy.
Àtar prugèt
}}
Agesilao Greco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Agesilao Greco 'l era stê un schermidōr itagliàn (Caltagiròun 1866 - Ròma 1963); 'l ìva vìnt dimòndi turnē nasiunèl e internasiunèl ed fiurèt e 'd siàbula. 'L îva publichê al prìm tratê itagliàn 'd spêda: La spada nella sua disciplina d'arte in dal 1912.
Culegamèint estèren
}}
Peepshow
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Across this crooked land runs a crooked man, our loved ones die under the hammer of the soviet sun, nothing can erase this night but there's still light with you, rhapsody, and if we can never see the sun there's still light with you.|In cla tèra chè ónśa a cmanda 'n óm unśû, i nòstar câr i mōran sóta 'l martèl dal sōl suviètic, gnint a pōl scanślàr cla nòt chè ma a gh'è sèmpar dla luś tèg, rapsudìa, e s'a n psém mai véd'r al sōl a gh'è sèmpar dla luś tèg.|Rhapsody, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Peepshow 'l è 'l nôn àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees, vgnû fóra in dal Setémbar dal 1988.
'L àlbum, ch'l è rivâ a 'l 20śum pòst dal clasìfichi britànichi e a 'l 68śum in qvéli americàni, al pōl cuntàr su i sìngui Peek-a-Boo (un pès cun la mùśica sunàda a 'l cuntràri, publicâ al 18 ad Luj dal 1988), The Killing Jar (publicâ al 19 ad Setémbar dal 1988) e The Last Beat of My Heart (publicâ al 21 ad Nuvémbar dal 1988). Al pès ch'al sèra 'l disc, Rhapsody, al cònta la vita dal cumpuśidōr rus Dmitrij Šostakovič.
Braṅ
In dal 2014 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun tri pès śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Mitch Pileggi
{{Metacaixa
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno
{{Film }}
Mitch Pileggi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno
{{CITAZIONE|Al segrét dla vita? Al segrét 'l è in dla salsa.|Tagline dal film}}
Mitch Pileggi
Mitchell Craig Pileggi (Portland, 5 'd Avrìl dal 1952), cgnusû méj cuma Mitch Pileggi, 'l è 'n atōr americàṅ cgnusû specialmènt p'r al telefìlm 'd X-Files in dua al fava la part ad Walter Skinner.
'L à recitâ anc in dimóndi àtar telefìlm cuma A-Team, Falcon Crest, Dallas, Walker, Texas Ranger, E.R. - Medici in prima linea, Law & Order - Unità vittime speciali, Nip/Tuck, CSI: Crime Scene Investigation, Grey's Anatomy e Criminal Minds.
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno (Pamdòr vérd frit a la farmàda dal trêṅ) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1991 ad Jon Avnet trat da 'l rumànś „Pomodori verdi fritti al caffè di Whistle Stop“ dla Fannie Flagg. Par cla pelìcula chè la Jessica Tandy l'è stada candidàda a i Prèmi Òscar dal 1992 acsè cuma la Fannie Flagg e la Carol Sobieski, chi lē dòp ch'l'éra bèla mòrta, par la senegiadùra.
Mitch Pileggi
Biugrafìa
Fiōl ad Vito Pileggi, agìnt ad sicurésa, e dla Maxine Anna Minor, raśdōra, par via dal mistēr ad sò pàdar 'l à spatinâ da spés da śōvan, vivénd in Òregun, Califòrgna, Tèxas, Turchìa, Iràn e Grécia.
A 'l cìnema 'l è 'l prutagunìsta dal film ad scarésa dal 1989 Sotto shock, pò cun Wes Craven al gh lavóra incóra in Vampiro a Brooklyn. In dal 1992 al gh'à na part piculìna, qvél d'l agìnt di afâr intèran, in dal thriller spurcaciòṅ Basic Instinct cun la Sharon Stone e Michael Douglas.
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno
Custâ ùndas migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò dagnóra sènt-vint.
Mitch Pileggi
Biugrafìa
Al rècita anc in di film 'd X-Files X-Files - Il film dal 1998 e X-Files - Voglio crederci dal 2008.
Pomodori verdi fritti alla fermata del treno
Sunt
L’Evelyn Couch (Kathy Bates), na dóna grasa in criśi c'n al sò matrimòni, e sò marè Ed (Gailard Sartain) i vàn'n a catàr la sîna 'd chi lò ch'la s cata a 'l ricòvar. Chè l’Evelyn la cgnós na vècia ciamàda Ninny Threadgoode (Jessica Tandy) ch'la taca a cuntàr-ag na stòria sucèsa dimóndi an prima in dal sò paéś a Whistle Stop, un pòst in dal cōr d'l Alabàma, fra la prima e la secónda guèra mundiàla.
Cla masćiàsa e arvèrsa dl’Idgie (Mary Stuart Masterson) e la sò amìga dal cōr Ruth (Mary-Louise Parker) i ìvan vèrt insém un cafè davśèṅ a la farmàda dal trêṅ in du i sarvìv'n un sò piàt speciàł a baś ad pamdòr vérd frit. Lè l’Idgie la 'n iva pasâ 'd tut i culōr cuma qvéi dal Ku Klux Klan ch'i dàv'n adòs a 'l persunàł négar o la mòrt dal sò fradèl più grand, Buddy (Chris O'Donnell), finî sóta 'l trêṅ. Anc la Ruth la gh'à abû na vita difìcila parchè l'iva spuśâ 'n óm dla Geòrgia ch'al la piciàva da spés, Frank Bennett (Nick Searcy), avénd anc un fiōl pìcul sèg.
Culegamènt estéran
}}
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Hot Fuzz
{{Metacaixa
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima (In dal scûr - La banda scura dl'anma) 'l è 'n film ad scarésa girâ par la televiśiòṅ dal 2000 ad Po-Chih Leong.
Hot Fuzz
{{dialort | dial=Miranduléś}}
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
'L è stâ girâ a Salt Lake City.
Hot Fuzz
{{Film }}
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
Sunt
Jeff Obold (Aidan Gillen) al fà 'l cōg in un risturànt ma na vòlta al fava 'l mecànig avénd lò na pasiòṅ p'r al màchini, specialmènt par qvéli spurtìvi e dna vòlta. Da pìcul al stava in Luiśiàna ma adès al s 'n è andâ cun sò mujér, la Marla (Nina Siemaszko), e cun sò fiōla pìcula, la Casey (Skye McCole Bartusiak).
Hot Fuzz
{{CITAZIONE|I èṅ dla pula. I èṅ dûr a murìr. I èṅ dgl'armi letàli.|Tagline dal film}}
Hot Fuzz (Pula bujénta) l'è na cumèdia ingléśa e francéśa dal 2007 'd Edgar Wright, secónda part dla „trilugìa dal Curnét“ dòp L'alba dei morti dementi dal 2004 e prima 'd La fine del mondo dal 2013.
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
Sunt
Un dè al cgnós un migliardàri, Bruno Rubin (F. Murray Abraham), ch'al gh'à la sò stésa pasiòṅ e ch'al vrév ch'al tachìs a lauràr sèg parchè al gh'à na vècia Dino Ferrari śala dal 1969, catàda in di fèrvèć, da giustàr. La màchina l'è cumpàgna a qvéla druàda da 'l pilòta Buscarro in dla gara in du 'l è mòrt bruśâ e Bruno al vōl che Jeff al cambìs al nùm'r ad série par véndar-la cuma uriginàla par soquànt migliòṅ ad dòlar. Al cōg, ch'l à péna pardû sò mujér in 'n incidènt, 'l è custrét a dir-'g ad sè parchè al gh'à biśógn ad bèsi. Al segrét dal sucès ad Bruno 'l è na criatùra a fórma 'd putèṅ ciamàda Darkling che lò al tîṅ saràda dènt'r a na gàbia p'r uślèṅ.
Hot Fuzz
Al film 'l à fat sù da piò 'd utànta migliòṅ ad dòlar in di sōi Stat Unî dòp ès'r-an custâ dódas.
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
Sunt
A l'asta al cōg al dascór cun la futógrafa Charlotte Avenel (Lisa Linde), pò al scapa via quànd al véd ch'i èṅ drē a vénd'r anc la màchina ch'al gh'iva dâ in prèst Bruno e in du l'iva catâ la mòrt la Marla. In cal méntar al Darkling al s fiàca 'd Bruno e al decìd ad cupàr-al cun na cróś insfilsàda a 'l cōr ad òpra dal sò stési maṅ. A 'l sò pòst al tōś cuma “cumpàgn” pròpria Jeff.
Hot Fuzz
Sunt
Invidióś d'l agìnt Nicholas Angel (Simon Pegg) ch'al lavóra dimóndi e dònca al gh fà far bruta figùra, i sò culéga dal Metropolitan Police Service ad Lóndra i decìd'n ad dar-ag na prumusiòṅ a sergìnt giùst par paràr-al via e trasferìr-'l acsè in un paisèṅ dimóndi trist dal Gloucestershire, a sud dl'Inghiltèra. Chè al taca a lauràr in còpia cun Danny (Nick Frost), al fiōl imbranâ dal capitàṅ ad pulisìa Frank Butterman (Jim Broadbent).
The Darkling - Il lato oscuro dell'anima
Culegamènt estéran
}}
Hot Fuzz
Sunt
Quànd a mōr anc la fiuràra, la sgnōra Leslie Tiller (Anne Reid), Angel 'l è sicûr ch'al sasèṅ al sia 'l pruprietàri dla cadéna 'd supermarcâ dal paéś, Simon Skinner (Timothy Dalton), ch'al vliva far na speculasiòṅ edilìsia.
Culegamènt estéran
}}
Matteo Salvini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Abòż}}
Matteo Salvini (Milàṅ, 9 ad Mars dal 1973) 'l è 'n pulìtig itagliàṅ dla Léga Nòrd e dal partî Nuàtar par Salvini.
Da śōvan 'l à fat al cuncurènt in di prugràma 'd Mediaset Ślàlom Dópi ad Corrado Tedeschi e Al Pranś 'l è Sarvî ad Davide Mengacci.
Par la campàggna dgl'elesiòṅ pulìtighi dal 2018, in du al s preśènta in cualisiòṅ insém a Fòrsa Itàglia, a Fradèi 'd Itàglia e a Nuàtar cun l'Itàglia, Salvini al decìd ad tiràr via la paròla Nòrd da 'l sò partî e 'd sfrudàr al sit internet Salvini Premier in du 'l invìda i sò sustenidōr a mét'r un “A m piàś” a i sò post par muciàr sù di punt e vìns'r acsè di prèmi cuma dal telefunàdi sèg, di post c'n al sò foto a tri migliòṅ ad fan e di incóntar riservâ c'n al „Capitàṅ“ ch'al sarév pò lò.
Nòti
}}
La rivincita dei nerds IV
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gl'uśèi i al fànan. Al béghi i al fànan. Stasìra a vdém csa sucéd quànd i al fàn'n i sfigâ...|Tagline dal film}}
La rivincita dei nerds IV (L'arvìnsida di sfigâ IV) l'è na cumèdia americàna dal 1994, fata par la televiśiòṅ, ad Steve Zacharias, quàrt e ùltim capìtul dla saga di Nerds tacàda in dal 1984 cun la pelìcula La rivincita dei Nerds.
Sunt
In cal mént'r i amìg “sfigâ” 'd càcula, 'l inventōr Lewis Skolnick (Robert Carradine) cun sò mujēr Betty (Julia Montgomery) ch'la spèta 'n putèṅ, al muśnènt Ogre (Donald Gibb), al budlòṅ Trevor Gulf (John Pinette), al chichèṅ Lamar (Larry B. Scott), al futógrafar Takashi (Brian Tochi) e 'l ingiangulâ Harold (Gregg Binkley), i rìvan par festegiàr insém. Stan Gable (Ted McGinley) invéci al n pōl minga tōr part a la serimògna parchè 'l è a cà cun la férsa.
Chip al dmanda ajùt a 'l investgadōr privâ Chad Penrod (Robert Picardo) par catàr un quàlc segrét in dla vita 'd Càcula par butàr-'g adòs dla śmalta abàsta par custrìnśar la Jeanie a lasàr-al. Chad al s preśénta a la fèsta dgénd che Dudley al gh'à na fiōla a Sandusky (Ohio) nada fóra da 'l matrimòni, l’Heidi (Sophie Buhai).
Culegamènt estéran
}}
Baby Killer
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Baby Killer (Putèṅ sasèṅ) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1974 ad Larry Cohen. Al gh'à abû dū séguit sèmpar girâ par Cohen: It Lives Again dal 1978 e Baby Killer 3 dal 1987.
A 'l inìsi quànd 'l è vgnû fóra 'l è stâ 'n fiàsc, sōl tri an dòp al gh'à abû sucès rivànd a far sù da piò ad sèt migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Frank Davies (John Ryan), cunsulènt ad relasiòṅ pùblichi, e sò mujér Lenore (Sharon Farrell), raśdōra, i vìv'n a Los Angeles. I gh'àṅ bèla 'n baghét 'd ùnd'ś an, Chris (Daniel Holzman), ma adès la dóna la gh'à 'd avér-an 'n àtar. A 'l uśdàł la Lenore la dà a la luś un putèṅ dal tut dasfurmâ, c'n un cô eśagerâ, ch'al scapa via da la sala part dòp avér cupâ tut i mèdag e gl'infarmēr.
Frank, ch'al vèṅ anc licensiâ, al s mét 'd acòrd c'n al tenènt Perkins (James Dixon) par catàr al móst'r e far-al fóra. In cal mént'r al mèdag ad famìja di Davies, ch'l iva urdnâ a la dóna dal madśìni da tōr, al dascór c'n al cap dla cà ch'la vindìva chi fàrmag lè. Chi lò al gh diś ch'l è fàcil ch'al putèṅ al sia nâ acsè daśgrasiâ par via dal madśìni tòlti e dònca a gh'è da far-al sparìr in présia prima ch'la gint la végna a savēr i fat cum i stànan.
Culegamènt estéran
}}
Šiprage
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Šiprage (Шипраге) 'l 'n paiśèin dla Bòsnia e Herzegòvina. Šiprege la gh'à incō un quêl c'ma 788 cristiàn (2013).
Colegamèint estèren
}}
Domino (film 1988)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Domino... Duminadōra. Na dóna fóra da 'l cumùn: la dróa i óm e la i śbat via.|Tagline dal film}}
Domino (id.) 'l è 'n drama eròtic dal 1988 dl'Ivana Massetti ch'la 'l à anc scrit insém a Gérard Brach.
Sunt
La Domino (Brigitte Nielsen) l'è na regìsta che da spés la càmbia patnadùra e ch'la gira di vìddeo muśicài laurànd cun 'n inśgnēr dal sòṅ ciamâ Paul Du Lac (Stéphane Ferrara). La sò artìsta preferìda l'è la Billie Holliday (Joy Garrison) e lē la scólta sèmp'r i sò CD. La viṿ da par lē in 'n apartamènt dimóndi grand cun di aredamènt mudèran ma dagnóra vōd a part ch'la gh'à na bèstia in cà, na galàna, e 'n manichèṅ 'd 'n óm négar ch'al gh'à rigalâ p'r al sò cumpleàn Gavros (Tomas Arana), un sò amìg ad lèt partî par Sydney par lavōr par na stmana.
Na sira la dóna la taca a ricévar dal telefunàdi da 'n tisi misterióś ch'al gh diś ch'al gh vōl far cumpagnìa quànd la s sènt da par lē. A la Domino a gh pâr ch'a ciamàr-la a sia 'n óm ch'al stà a 'l tèrs piàṅ in dal palàs darènt a 'l suo, e ch'al la tîṅ 'd òć c'n un canuciàl, dònca la và a dmandàr infurmasiòṅ a 'l òrub dal piàṅ ad sōvar (David Warbeck) che però al gh cònta ch'adès 'l apartamènt ch'la diś lē 'l è vōd parchè i sò pruprietàri i èṅ mòrt da pôc.
Na nòt, girànd in màchina, la cata par strada na sò vècia amìga da i tèmp dla scóla dvintàda na putàni in cal méntar, la Gabriele (Geretta Geretta), e la la fà muntàr sù par far dū ciàcri. Chi lē la gh cònta ch'i óm i pésc'n al scaj par far sèg di quèi ch'i n dmàndan minga a 'l mujér e a 'l muróśi parchè pò i gh'aṅ paùra che lè lōr i gh pòsan càtar gust cumpàgn a 'l putàni. La Domino la và a véd'r un sò spetaculèṅ in du la fà la malnéta par di óm pò la malnéta la la fà lē a 'l telèfun cun Paul che, sibèṅ al sia spuśâ cun sò mujér ch'la gh'à 'd avér fiōl, al gh diś ch'a gh piaśrév ès'r-ag dèntar. E 'l è qvél ch'a sucéd dabòṅ anc se pò 'l tisi misterióś dal telèfun al la ciàma par tiràr-ag gl'uréci par qvél ch'l à fat. La Domino la s mét a piànśar dgénd: «A vój cgnós'r-at! Stasìra, stasìra a siē óri, a t aspèt in giardèṅ» ma 'l óm al n s fà minga védar da cla banda.
Culegamènt estéran
}}
Müsa
La Müsa (in itagliàn: Muzza), a l'é un canäl ch' al pasa in d'la Bàsa Padana, in Lumbardia; a l'é longa 60 km.
La nasa a Casàn d'Ada a la finìsa a Castión d'Ada.
437
Al 437 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
555 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 555, mo invéci 'l an 555, 't ê da 'ndèr chè) Al 555 (sincseintsinquantasìnc, cinquecentocinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 554 (sincseintsinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 556 (sincseintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.data
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2016.
Craig David
Craig Ashley David (Southampton, Hampshire, al 5 ed mâǵ dal 1981) 'l è 'n cantant, scritōr e compośitōr ingléś.
.游戏
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da utòber dal 2013.
15 ed lói
Al  l'è al 196śum dè dal calendàri gregoriàn (197śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 169 dè a la fin dl'an.
1326
Al 1326 (MCCCXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Honolulu
Honolulu l’é la capitèl d'Hawaii, Stat Unî. L'è la prémma zitè d'Hawaii par nòmmer di abitànt, ai n é de fati 337.256.
Aministraziån
Sénndich: Kirk Caldwell.
.mobile
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2016.
26 ed mèrz
Al  l'è l'85° dè dal calendàri gregoriàn (86° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 280 dè a la fin dl'an.
Teranöva di Pasrëin
Teranöva di Pasrëin (Terranova dei Passerini in Itagliàn) l'é un cumoin italian ad 714 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Joe Cocker
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Baby take off your coat real slow, baby take off your shoes, I'll help you take off your shoes, baby take off your dress, yes yes yes, you can leave your hat on. Go over there, turn on the light, no all the lights, come back here stand on the chair, ooh baby that's right! Raise your arms in the air, now shake 'em, you give me reason to live.|Teśôr cava-'t via al tò giachét piàn piàṅ, cava-'t via 'l scarpi, a t darò na maṅ mè, cava-'t śò ragasōla, sè sè sè, at pó tgnir al capèl incô. Và in cal cantòṅ, impìsa la luś, nò tut al luś, tórna chè e mónta in sla scrana, ooh teśôr acsè a và bèṅ! Léva sù i tò bras in ària, adès squàs'i, ta m dà na raśòṅ par vìvar.|You Can Leave Your Hat On, 1986|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
John Robert Cocker (Sheffield, 20 ad Maǵ dal 1944), cgnusû méj cuma Joe Cocker, 'l è 'n cantànt ingléś. In dla sò caréra 'l à tgnû a drē a la mùśica soul, blues e pop.
Biugrafìa
Al taca la sò caréra in dla sò sità quànd al gh'iva quìnd'ś an. Al sò prim grup al s ciamàva Avengers (Vendicadōr) e al druàva al nóm ad Vance Arnold. In séguit al grup al càmbia in Big Blues (1963) e pò finalmènt in The Grease Band (1966). Al sò prim sìngul 'l è la cover di Beatles I'll Cry Instead e pò i rìvan dòp Marjorine e With a Little Help from My Friends 'n atra cover dal quartét ad Liverpool.
In dal 1969 al canta a Woodstock ma pò al sò sucès in dal Régn Unî al taca a 'ndàr śò. 'L al mùcia invéci in di Stat Unî cun i braṅ Cry Me a River, Feelin' Alright e The Letter, qvésta chè sunàda da 'l viṿ la riva in dla Top Ten americàna.
A la fiṅ di an Stanta la sò caréra la gh'à 'n taj anc par via di sò prubléma cun 'l alculìśum. Al tórna a la granda in dla mità di an Utànta faghénd na cover dla canta scrita par Randy Newman You Can Leave Your Hat On p'r al film spurcaciòṅ 9 settimane e ½. Al fà anc un duét cun la Jennifer Warnes p'r al braṅ Up Where We Belong dla culòna sunóra 'd Ufficiale e gentiluomo, vinsénd acsè al Prèmi Òscar.
In séguit al dà vita a di àtar pès ad sucès cuma Unchain my heart (Dascadéna al mè cōr), When The Night Comes (Quànd a riva la nòt), N'oubliez jamais (A n daśmindgàr mai) e un duét cun Eros Ramazzotti dal 1998, That's all I need to know (Qvést 'l è tut qvél ch'a gh'ò da savér).
Culegamènt estéran
}}
Simply Red
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You'll never know how much you hurt me, stay a minute, can't you see that I wanna fall from the stars straight into your arms? I, I feel you, I hope you comprehend. Too many hearts are broken, a lover's promise never came with a maybe.|Ta n saprà mai quànt mâl at m à fat, férm-at 'n àtim, a n pō't minga védar ch'a vrév cascàr śò da 'l stéli drit in di tò bras? Mè, a t sènt, a spēr ch'at capìsa. Tròp cōr i èṅ scavśâ, na prumésa 'd amōr la n taca mai cun 'n a s pōl dâr.|Stars, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Simply Red (Simplicemènt Rós) 'l è un grup muśicàl ingléś pop-soul nâ in di prim an Utànta par vulér da 'l cantànt Mick Hucknall e da di dū di cumpunènt dal grup Durutti Column: Anthony Bowers e Chris Joyce. In vint-sinc ad caréra i aṅ vindû sinquànta-sinc migliòṅ ad disc a 'l incìrca.
Al nóm dla banda la tōś ispirasiòṅ da i cavî rós ad Mick ch'al dascór dimóndi bèṅ in Itagliàn avénd tòlt cà in Sicìglia in dua al sòna sù l'ua par tiràr-ag fóra dal vèṅ rós (Etna DOC) e biànc, cun al nóm 'd Il Cantante.
Biugrafìa
I Simply Red i tàcan a far di disc cun un look da strasàr in dal 1985 (cun Picture Book) quànd la Elektra la i mét sóta cuntràt. Dòp Men and Women dal 1987, al grup al riva a 'l sucès cun A New Flame cun dèntar dū di sò sìngui più cgnusû: If You Don't Know Me By Now (cover 'd Harold Melvin bòna ad rivàr a 'l prim pòsta dla Billboard americàna) e It's Only Love.
In séguit, tacànd cun al disc dal 1991 Stars, al prugèt al dvénta praticamènt un lavōr da par lò 'd Hucknall. Cun Life dal 1995 al grup al riva a 'l prim pòst dal clasìfichi dal Régn Unî anc par mèrit ad pès quài Fairground, Never Never Love, Remembering the First Time e We're in This Together, inn di europèo ad balòṅ dal 1996. Al disc 'l è anc quél di suo ch'l à vindû da piò ad tut.
Dòp àtar sinc àlbum e 25 an ad caréra, in dal 2009 al grup al dà inìsi a 'l tour finàl par dar 'l arvéd'r-as a i sò sustenidōr. 'L ùltim cuncèrt di Simply Red al gh'è stâ a la O2 Arena ad Lóndra al 19 ad Dicémbar dal 2010.
Culegamènt estéran
}}
Pua Magasiva
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Pua Magasiva (Apia, 21 'd Agóst dal 1980 – Wellington, 11 ad Maǵ dal 2019) 'l è stâ 'n atōr neuśelandéś, famóś p'r avēr fat la part dal Ranger Rós in di telefìlm di Power Rangers.
Àtar prugèt
}}
25 ed lói
Al  l'è al 206śum dè dal calendàri gregoriàn (207śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 159 dè a la fin dl'an.
Sei donne per l'assassino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na cà 'd mòda trasfurmàda in na cà ad terōr e mòrt.|Tagline dal film}}
Al pès dal film in dua la Claude Dantes la vîṅ andgàda in dla vasca da bagn 'l è stâ druâ a 'l inìsi dal film Matador ad Pedro Almodóvar in dal méntar ch'al prutagunìsta al s fà na pugnéta guardànd-'l a la televiśiòṅ.
Sunt
Massimo Morlacchi (Cameron Mitchell) e la cuntésa Cristiana Cuomo (Eva Bartok) i èṅ i pruprietàri dna cà 'd mòda. Quànd la Cristiana la cata in 'n armàri 'l cadàvar 'd una dal sò mudèli, l’Isabella (Francesca Ungaro), strusàda da 'n sasèṅ cun la ghigna quaciàda da 'n capùs biànc, 'l ispetōr Silvestri (Thomas Reiner) al fà dal dmandi a tut par saltàr-'g-an fóra e al vèn a savēr che la dóna l'éra l'amànta ad 'n antiquàri, Franco Scalo (Dante Di Paolo). Pôc tèmp dòp, durànt na sfilàda, n'atra mudèla amìga dla vitma, la Nicole (Arianna Gorini) la cata 'n diàri cun scrit dèntar di quèi dimóndi brut e di segrét su tut. Dòp avér-al tòlt sèg, la ragàsa la ciàma a 'l telèfun Franco, amànt anc ad lì lē, par dir-ag ch'la gh vōl cunsgnàr al diàri ma a 'l apuntamènt a s preśénta al sasèṅ ch'al la fà fóra c'n un tirapùgn sénsa savēr però ch'in cal méntar la Peggy (Mary Arden), mudèla anca lē, la gh 'l iva tòlt da la burséta.
La Peggy la s fà scarusàr a cà par Marco (Massimo Righi), un stilìsta drugâ pódag inamurâ 'd lē, pò quànd 'l ispetōr Silvestri al la ciàma par dir-ag che la Nicole l'è sparìda, lē la decìd ad bruśàr al diàri sénsa imaginàr-as ch'al masadōr 'l è drē a 'ndàr-la a catàr. Quànd chi lò al riva lè al la liga strica a na scrana, pò al gh bruśa na maṅ atàc a na stua e al la cópa.
'L ispetōr al fà ciamàr subìt tut i mémbar masć d'l atelier, Scalo, al marchéś Riccardo Morelli (Franco Roussell), Marco, Massimo Morlacchi e Cesare Lazzarini (Luciano Pigozzi), àtar stilìsta. Ma quànd la Greta (Lea Lander) la pèrd la vita armagnénd sénsa fiâ parchè al sasèṅ al gh'iva mis un cusèṅ in fàcia dòp che lē l'iva catâ 'l cadàvar dal Peggy in dal baùl dla sò màchina, Silvestri 'l è custrét a lasàr lìbar tut chi óm.
Nòti
}}
Savòun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Vèd anca
}}
Bascapè
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
Bascapè (ciamê acsè anch'in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 1679 abitànt, cun na superfìsi ed 13,34 km² e na densitê 'd 126 ab./km².
'L è atēś ai cumûn ed Carpiano (MI), Casaletto Lodigiano (LO), Caselle Lurani (LO), Cerro al Lambro (MI), Landriano, Torrevecchia Pia, Valera Fratta (LO).
1327
Al 1327 (MCCCXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Bascapè
Èter progêt
}}
Azeleraziån
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
In cinemâtica l'azeleraziån l'è definé cme la derivè prémma dla velocitè rispèt al tänp o in manêra equivalänta cme la derivè segånda dla posiziån. As trâta d'una grandazza vetorièl e l'è amsurè in unitè ed longitûdin · temp{{sup|-2}} (L·T{{sup|-2}} o L/T{{sup|2}}). In unitè dal SI, l'è esprès in mêter/segånd{{sup|2}}.
Riferimént
}}
Angüria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
L' angüria o ingüria (Num scientìfic: Citullus lanatus) l’é 'na früta c'la vegna da l'Africa trupicäla. In italian la s' pöl ciamä in du maneri: anguria, dal Grec antig ἀγούριον ("cetriolo"); o anca cocomero, dal Latëin cucumis.
I so frütt i pölan 'rivä anca a 20 kilu.
Cullegameint da föra
}}
28 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga l nùmer 28, mo invéci 'l an 28 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 28 (veintòt, ventotto in itagliàṅ, duodetriginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 27 (veintsèt) e 'l vin prìma dal 29 (veintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al veintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
435
Al 435 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
1218 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Proprietê matemàtichi
Al 1218 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 609: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Ignorantia legis non excusat
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ignorantia legis non excusat, dit anca Ignorantia iuris neminem excusat, l'è na manéra 'd dìr latèina ch'a vōl significhèr "Ch'a n's cgnùsa mìa na lēś la nn'è minga na scuśa". In dal Dirìt a n's pōl minga scampèr la motivasiòun ch'a n's cgnusìs minga s'la giva la Lēś. Lēś publichèda, damànd 't l'ìs alśùda, 't ê da savérla.
In dal spécìfic, na volta che la lēś la vègna publichèda in del fòunt ed cugnisiòun uficèli, damànd la Gaśèta uficèla o el Gaśèti uficèli dal Regiòun, a è prevìst ch'a s gh'àpia 'n tèinp ed 15 dè per cgnùser s'a gh'è scrìt in dla lēś nóva, tèinp ch'a s dìś ed vacatio legis, che la lēś la n's pōl minga bèle aplichèr, mo na volta pasê chi 15 dè lè, al giùdes al gh'à da fèr valér cla lēś lè in tùti el manéri.
Colegamèint estèren
}}
John Saxon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Carmine Orrico (Brooklyn, 5 'd Agóst dal 1935 - Murfreesboro, 25 ad Luj dal 2020), cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad John Saxon, 'l è stâ 'n atōr americàṅ fiōl 'd itagliàṅ emigrâ in Amèrica. Al s è spuśâ tri vòlti e 'l gh'à 'n fiōl ciamâ Antonio.
Regìsta dla pelìcula Death House dal 1987, Saxon 'l à tòlt part anc a soquànt telefìlm cuma Dottor Kildare (1966), Bonanza (1967-1969), Ironside (1967-1970), Le strade di San Francisco (1973), L'uomo da sei milioni di dollari (1974-1976), Starsky & Hutch (1976), Wonder Woman (1976), Magnum P.I. (1984), Fantasilandia (1978/1984), Dynasty (1982/1984), A-Team (1983/1985), Alfred Hitchcock Presents (1987), Falcon Crest (1982/1988), La signora in giallo (1984/1994) e Melrose Place (1994-1995).
In di sò ssant'an 'd caréra 'l à girâ dagnóra duśènt film, soquànt girâ in Itàglia.
Àtar prugèt
}}
1447 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1447, mo invéci 'l an 1447, 't ê da 'ndèr chè) Al 1447 (milquaterseintquarantasèt, millequattrocentoquarantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1446 (milquaterseintquarantasē) e 'l vin prìma dal 1448 (milquaterseintquarantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintquarantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Savōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Cum al s prepèra
In na pgnàta bela granda a s mèt a bùjer sàinsa eśagerèr col fōg, dal mòst prìma ch'al fermàinta. Màinter ch'l è drē ch'al s infitìs a s'egh bùta dàint'r a cóśer anca di pcunsèin mìa trôp cìc ed frùta madùra basta ch'la sìa, c'ma dal nōś, di pòm, dal mlòun, di pîr, dla sùca, pcòun 'd scorsa 'd limòun o 'd aràns, infintànt che dôp ed sêt o ôt óri a fōg bâs, l'armisćiànsa acsè bujùda la n'sìa dvintèda c'ma na marmelèda scura e rùvda. Despès al savōr al vgnìva druê p'r impinìr al belsòun, e per tgnìr-el da cât fin a 'l an dôp, a bastèva mètrel dàintr in soquànt vasèt bē pulî prìma ch'al s ferdìs e tgnìr-'gh-el bèin sarê strìc.
653 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 653, mo invéci 'l an 653, 't ê da 'ndèr chè) Al 653 (seseintsinquantatrī, seicentocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 652 (seseintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 654 (seseintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsinquantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1328
Al 1328 (MCCCXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Teàtar dal Pòpul (Cuncòrdia)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al teàtar dal Pòpul 'l è 'n teàtar stòric dla Cuncòrdia in pruìnsa 'd Mòdna. Al s cata in via dla Paś 108 e 'l gh'à sincsènt pòst a sēdar.
'L è stâ inaugurâ in dal 1934 c'n al nóm ad Teàtar dal Litòri ma pò al 'l à cambiâ cun qvél 'd adès dòp la secónda guèra mundiàla. 'L è 'd pruprietà dal cumùṅ ma 'l è sèmpar stâ gestî da di privâ.
Stòria
Al teàtar 'l è stâ tirâ sù in èpuca fasìsta, c'n un stîł neo-clàsic. Al gh'à 'n àndit in du i s fàn'n i bijét, pò a gh'è anc un bar. La sala l'è a piànta retangulàra cun dal galerìi a fèr ad cavàl.
In dal 2012 al teàtar 'l à patî di dan da 'l taramòt dl'Emìglia e 'l è stâ sarâ. In dal 2019 'l è stâ fat un prugèt par giustàr-al cun 'n investimènt prevìst ad tri migliòṅ e pasa 'd euro.
Nòti
}}
27 ed mèrz
Al  l'è l'86° dè dal calendàri gregoriàn (87° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 279 dè a la fin dl'an.
Manùbri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al manùbri (in itagliàn manubrio) 'l è cla stèca oriśontèla da tgnìr strìca col màṅ, mìsa in dal davànti 'd un veìcol despès a dō ródi, e ch'la servìs per dèr-eg la diresiòun vlùda, vìst ch'al gh'cmànda in sìm'ala róda 'd fròunt.
Referèinsi
}}
Punt ed fùm
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al punt ed fùm (punto di fumo in itagliàṅ) 'l è la tàimpradùra indû 'n óli o 'n grâs drē a scaldèr-es al taca a butèr fóra dal fùm celestèin ch'al pùsa e 'l dà fastìdi. In cal fùm lè a s pōl catèr-egh anch edl'acroleèina, na sustàṅsa tòsica da respirèr.
Dôp che l'acroleèina, al fùm edla fritùra al pōl avér-egh di idrocarbûr policìclic aromàtic, dali amìni eterocìclic, dla formaldèida, dl'asetaldèida e dl'acrilamìda. L'International Agency for Research on cancer (IARC) l'à clasifichê cagli èmisiòun chè c'ma "probabil agèinti dal cancher".
Al punt ed fùm al dipènd da 'l volti ch'a s dróva sàimp'r al stès òli per frìś'r-egh dàinter, da 'l tîp ed grâs ch'a s dróva e, in dal chìmic, da l'aciditê dal grâs estès.
Colegamèint estèren
}}
1561 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1561, mo invéci 'l an 1561, 't ê da 'ndèr chè) Al 1561 (milesincseintessantùn, millecinquecentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1560 (milesincseintessànta) e 'l vin prìma dal 1562 (milesincseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.сайт
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric rùs. Al funsiòuna da utòber dal 2013.
Aenigma
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|I aṅ tratâ la Kathy da pajàs na vòlta 'd tròp!|Tagline dal film}}
Aenigma (Mistēr) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Lucio Fulci girâ cun pôc bèsi a Belgrâd.
La trama l'arcòrda 'n pôc di àtar film ad scarésa cuma Patrick vive ancora (al prutagunìsta al finìs in còma e al pésca vindéta cóntar qvéi ch'i gh'aṅ fat dal mâł), Phenomena (al culéǵ par fémni pîṅ ad cumpàgni e insgnànti catìvi) e Carrie, lo sguardo di Satana (la ragàsa tòlta in gir che pò la s arlìa dimóndi).
Sunt
La Kathy (Milijana Zirojević) l'è na ragàsa ch'la stùdia a 'l St. Mary College, na scōla par fémni davśèṅ a Boston. La n è minga bòna ad far pèrdar la tèsta a i masć da 'l tant ch'l'è bruta, na bròca a dir-la tuta, ma na sira la gh la cava listés a 'vēr 'n apuntamènt c'n al śōv'n insgnànt ad ginàtisca, Fred Vernon (Riccardo Acerbi), ch'al la pòrta in màchina in campàgna par gusàr-'s-la ma 'l è tut un schèrs. Lò e tut i sò amìg dla scōla i rid'n ad lē e la Kathy la scapa via par la vargógna finénd sóta a na màchina. Purtàda a 'l uśdàł, l'armàgn in còma, cun sò màdar Mary (Dušica Žegarac) ch'la gh tîṅ adrē.
Al sò pòst in dla cambra a vîṅ tòlt par na studènta rivàda da pôc, l’Eva Gordon (Lara Nakszyński), ch'la fà i cònt subìt cun la diretōra d'l istitùt, la catìva sgnōra Jones (Ljiljana Blagojević). In na quàlc manéra al sarvèl dla Kathy al tōś al cuntròl dl’Eva e la gh fà far qvél ch'la vōl lē, p'r avér la sò vindéta, anc druànd di mèś cuma la striarìa. Fred al mōr p'r òpra dla sò figùra vgnuda fóra da 'n spèć e 'l ispetōr ad pulisìa (Lucio Fulci) al créd invéci ch'l àppia abû 'n atàc ad cōr. La nòt dòp 'l è 'l tùran dla Virginia Williams (Kathi Wise) ch'la gh lasa 'l péni quànd na sfilaràda 'd lumàghi i s insfìls'n in dla sò bóca sénsa che lē la pòsa dir bao.
Durànt i masamènt al sarvèl e i òrgan dla Kathy i pàran daśdàr-as ma 'l neuròlug Robert Anderson (Jared Martin) al n capìs minga parchè.
Culegamènt estéran
}}
Parigi o cara (film)
{{Film }}
{{CITAZIONE|Csa dì't? S butém-j-a? M fag-j-a séndra?|La Delia la dmanda 'n cunsìli a la paruchéra}}
Parigi o cara (Cara la mè Parì) l'è na cumèdia itagliàna dal 1962 ad Vittorio Caprioli, fata véd'r a 'l 65{{sup|śum}} Fèstival ad Venèsia in dla sesiòṅ dal „cìnema itagliàṅ catâ 'd nóṿ“.
Sunt
La Delia Nesti (Franca Valeri) l'è na putàna 'd Róma piutòst snob tant ch'la n lavóra minga par strada ma sōl miténd di anùnsi su i giurnài. Un dè la ricév na létra da sò fradèl Claudio (Fiorenzo Fiorentini), un buśòṅ ch'l è andâ a star a 'l èstar da soquànt an a Parì e che lē la n véd da dimóndi tèmp.
Dòp avēr purtâ sò pàd'r a 'l ricòvar, la scaja la partìs p'r andàr-'l a catàr in Frància mo anc par far la vita dla sgnōra cuntànd ad far i bèsi. Purtròp par lē al ròbi i n vànan minga bèṅ e la Delia l'è custréta a mét'r-as c'n un pisajōl véduv, Gennaro Avallone (Vittorio Caprioli), ch'al gh'à anc di fiōi da crésar. I dū i tórnan in Itàglia e i vèr'n un risturànt insém.
Culegamènt estéran
}}
Il vero e il falso (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La lòta a la màfia la gh'à na fàcia nóva.|Tagline dal film}}
Il vero e il falso (La véra e la bala) 'l è 'n śal dramàtic dal 1972 'd Eriprando Visconti.
'L è stâ girâ in dal Lasi, in dal sità 'd Róma, Latìna e Sabàudia.
Sunt
A séguit dla mòrt dla benśinàra juguślàva Norma Zeitzler (Shirley Corrigan), ch'la vivìva da par lē in na cà bandunàda in dla campàggna 'd Latìna faghénd anc la putàna, la pulisìa la fà dgl'indàśin e la vîṅ a savēr ch'la n è mia mòrta bruśàda viva in dal sò rùstic par na daśgràsia ma ch'l'è stada masàda c'n un cōlp ad pistòla, a gh'è anc un casadōr (Giorgos Kovaios) ch'l à sintî 'l ciòc dal spâr.
A prucès a gh finìs na dóna dal pòst ciamàda Luisa Santini (Paola Pitagora) ch'in pasâ la s éra quistiunàda da spés sèg parchè l'andàva a lèt cun sò marè Claudio (Adalberto Maria Merli). Qval lè 'l è 'n fat ch'i al saìvan tut, inólt'r in cà la gh'iva anc n'arma da fōg, ch'al gh'à lasâ in eredità sò pàdar, cumpàgna a qvéla druàda par masàr la scaja. Al giùdas Turrisi (Martin Balsam), ch'al gh'à vója 'd far caréra e 'd andàr a lauràr a 'l palàs 'd giustìsia dla capitàl, al sèra in présia 'l caś cundanànd la dóna a déś an ad parśòṅ. Al sò avucàt De Vecchi (Ettore Geri), ch'al la créd culpévula e ch'al gh arcòrda che qvél ch'a diś al giùdas l'è sèmpar la véra erga omnes, 'l è cuntènt acsè parchè a n è mia stada cunsideràda la premeditasiòṅ dònca la gh'è anc andàda bèṅ mént'r invéci c'l àt'r avucàt, Marco Manin (Terence Hill), al n è briśa cuntènt dla deciśiòṅ. A n cardénd piò a la giustìsia, chi lò al gh dà 'n taj c'n al penàl sarnénd ad lauràr sōl in dal sivìl.
Culegamènt estéran
}}
Edinbûrg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Edinbûrg (a s lèś [ˈɛdɪnbʌrə] o [ˈɛdɪnbrə] in ingléś, ciamàda Dùn Èideann in scuséś) l'è na sità dal Régn Unî, la sò sètma più granda, e capitàl dla Scòsia.
La s cata su sèt còi (Arthur's Seat, Castle Rock, Calton Hill, Corstorphine Hill, Braid Hills, Blackford Hill e Craiglockhard Hill) in dla sò còsta urientàla, a la fiṅ dla riva dal Firth of Forth, e la fà quatarsènt-ssantasincmìla abitànt a 'l incìrca. In dal 1995 al sò sèntar stòric (Old e New Town) e 'l sò castèl i èṅ dvintâ Patrimòni dl'umanità d'l UNESCO.
Tut i an i èṅ dū migliòṅ i turìsta ch'i gh vaṅ in vacànsa e 'l turìśum 'l è difàti dimóndi impurtànt par la sò ecunumìa e i sò abitànt i èṅ i più ric par PIL dal régn dòp Lóndra, ciapànd in mèdia 40.700 euro a crani. I diśucupâ i n rìvan gnanc a 'l 3%. La sità l'è arcurdàda anc p'r i sò servìsi finansiàri, l'educasiòṅ e la risérca.
Al sò clima 'l è uceànic-temprâ, 'd invér'n a s fà fadìga a 'ndàr sóta śèt e 'd istâ a pasàr i vint-i-òt grâd.
In sità, da 'l 2004, a s cata 'l parlamènt scuséś. Al sò aministradōr 'l è Donald Wilson.
Culegamènt estéran
}}
Hansel e Gretel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A sî i putèṅ che lōr i aṅ masâ, i n arévan minga abû da far-al, i èṅ stâ catìṿ però a n gh'î briśa da vindicàr-uv.}}
Hansel e Gretel (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 1990 ad Giovanni Simonelli e 'l è òṅ di òt vgnû fóra par la serie "I mìstar dal thriller" ad Lucio Fulci.
Sunt
Dū fradèi pìcui, Hansel (Massimiliano Cipollone) e la Gretel (Silvia Cipollone) i vènan vindû da sò pàdar a n'asuciasiòṅ ch'la tira via i òrgan a dal parsòni incóra vivi par pò vénd'r-i, cun a cap na dóna bèla e sénsa cōr, la Solange (Brigitte Christensen). I putèn i vènan fat muntàr in màchina, purtâ via e pò cupâ.
Dòp èsar stâ saplî, chi lōr dū i tórn'n in vita cuma fantàśma par vindicàr-as dla gint ch'i i aṅ cupâ e anc ad tut qvéi ch'i saìvan ma i èṅ stâ sit. Quànd i s arlìan, a i sò òć a gh vèṅ un luśór rós e acsè i gh la càvan a far sucédar di fat brut. Na dóna la mōr andgàda in pisìna, un cuntadèṅ al finìs sóta la sò màchina par mdar al grâṅ e 'n àtar al finìs sóta a d'l aldàm murénd lè sóta.
In cal méntar al cumisàri Roy (Maurice Poli), insém a la Silvia (Elisabete Pimenta Boaretto), i tàc'n a indagàr par far luś su chi fat lè da scarésa. Da 'l cant suo la Patty (Zora Kerowa) la ciàma dū sicàri, in dal méntar ch'la s fà un bagn nûda in dla vasca, e la gh diś 'd andàr a pascàr e pò a tōr tut i bèsi ch'la Solange la tgniva lugâ in cà sua.
Culegamènt estéran
}}
Patty Pravo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|No ragazzo, no, tu non mi metterai tra le dieci bambole che non ti piacciono più. Tu mi fai girar, tu mi fai girar come fossi una bambola, poi mi butti giù, poi mi butti giù come fossi una bambola, non ti accorgi quando piango, quando sono triste e stanca, tu, pensi solo per te.|Nò ragàs, nò, tè ta n m mitrà briśa fra 'l déś bàmbuli ch'i n t piàśan piò. Tè ta m fà prilàr, tè ta m fà prilàr cum s'a fus na bàmbula, pò ta m śbat śò, pò ta m śbat śò cum s'a fus na bàmbula, ta n fà minga a mènt quànd a piànś, quànd a gh'ò 'l magòṅ e a sòṅ stufa, tè, 't péns sōl par tè.|La bambola, 1968|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Nicoletta Strambelli, cgnusùda méj c'n al nóm d'art ad Patty Pravo (Venèsia, 9 'd Avrìl dal 1948) l'è na cantànta itagliàna. L'è cgnusùda anc c'n al scutmàj 'd „La ragazza del Piper“, lucàl ad Róma in du lē la s śibìva a 'l inìsi dla sò caréra cuma Guy Magenta.
Culegamènt estéran
}}
'O sole mio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'O sole mio (Al mî såul in bulgnéś e O sole mio in itagliàṅ) l'è na cansòun napulitàna publichèda in dal 1898, dal Giovanni Capurro e dl Eduardo Di Capua.