cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brugna
La brugna (prugna o susina in itagliàṅ) 'l è 'l frut dla piànta ciamàda Prunus domestica ch'la fà part dla famìja dal Rosacei.
'L è 'n frut dimóndi brusc ma ch'al fà bèṅ parchè pîṅ ad vitamìni A-B1-B2 e C e 'd soquànt sai minerài. La sò pólpa la vîṅ bòna p'r al fégat parchè la juta 'l prucès dla secresiòṅ biliàra. Ad dèntar la gh'à na rumèla bèla grôsa che però la n s pōl minga magnàr.
A s trata dna piànta uriginària dl'Àśia, al Caucàś p'r èsar precìś, ma pò la s è difùśa anc da dgl'atri banda cuma la Sìria, l'Itàglia, purtàda da i rumàṅ vèrs al 150 p.C., e 'l rèst dl'Európa sentràla par mèrit di Cavalēr dla prima Cruśàda.
Dal brugni a gh 'n è soquànti spéci, in Itàglia cultivàdi specialmènt in Emìglia-Rumàgna e in Campània, ch'i vànan da 'l culōr vióla, a 'l rós a 'l śal.
361 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 361, mo invéci 'l an 361, 't ê da 'ndèr chè) Al 361 (terśeintessantùn, trecentosessantuno in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 360 (terśeintessànta) e 'l vin prìma dal 362 (terśeintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1544 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1544 (milsincseintquarantaquàter, millecinquecentoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1543 (milsincseintquarantatrī) e 'l vin prìma dal 1545 (milsincseintquarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintquarantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1196 (nùmer)
{{Metacaixa
Al 1196 (milesèintnovàntasē, millecentonovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1195 (milesèintnovàntasìnc) e 'l vin prìma dal 1197 (milesèintnovàntasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèintnovàntasēéśum post.
Èter progèt
}}
Baton Rouge
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Baton Rouge (a s lèś [ˌbætən ˈruːʒ] in Ingléś e [bɑtɔ̃ ʁuʒ] in Francéś ch'a vōl dir bastòṅ rós) l'è na sità americàna, capitàł dal stat dla Luiśiàna da 'l 1847. A s trata dal sò secónd sèntar più grand, c'n i sò dagnóra duśènt-trentamìla abitànt, dòp New Orleans.
La gh'à na superfìsi 'd 204,8 km² e 'n clima mediteràni.
La ciàpa 'l nóm da 'n pâł rós ch'al s catàva a i cunfîṅ di teritòri di Houma e di Bayou Goula quànd i èṅ rivâ i francéś in dal 1699 a fundàr-la.
Baton Rouge 'l è 'n sènt'r industriàł dimóndi impurtànt, specialmènt in di camp pertulchìmig, mèdag, dla risérca, tecnulògic e cinematugràfic. In sità a gh'è anc la più impurtànta università pùblica dal stat, la Louisiana State University. Al sò pòrt, ch'al s cata su 'l fiùm Missisìpi, 'l è 'l dècim più grand di Stat Unî in fat ad tunelàdi spedìdi.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ négar p'r al 50,4%, biànc p'r al 40,8%, ispànig p'r al 3,5% e aśiàtic p'r al 3,5%. Al sò sìndig, da 'l 2017, l'è la demucràtica Sharon Weston Broome.
Culegamènt estéran
}}
1769 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1769, mo invéci 'l an 1769, 't ê da 'ndèr chè) Al 1769 (milsetseintessantanōv, millesettecentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1768 (milsetseintessantòt) e 'l vin prìma dal 1770 (milsetseintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintessantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Caterina Caselli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Nessuno mi può giudicare, nemmeno tu (la verità ti fa male, lo so), lo so che ho sbagliato una volta e non sbaglio più (la verità ti fa male, lo so), dovresti pensare a me e stare più attento a te, c'è già tanta gente che ce la su con me, chi lo sa perché?|Ninsòṅ a m pōl giudicàr, gnanc tè (la véra la t fà mâl, a 'l sò), a 'l sò ch'a-j-ò śbaliâ na vòlta e a n śbali piò (la véra la t fà mâl, a 'l sò), at gh'arév da pinsàr a mè e star più aténti a tè, a gh'è tanta gint ch'la gh'l'à sù mèg, giusà parchè?|Nessuno mi può giudicare, 1966|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Biugrafìa
La Caterina Caselli la nas a Sasōl in Pruvìncia ad Mòdna al 10 d’avrìl dal 1946.
La s fà i òs sunànd al bas in di prim cumplès ch'i sunàvan in di baléri emigliàni. A darsèt an la tōś part a Voci Nuove a Castruchèra e la riva in semifinàl. La vèṅ nutàda p'r Alberto Carisch e misa sóta cuntràt da la sò etichéta discugràfica, la MRC ad Milàn. 'L è acsè ch'l'incìd al prim sìngul Sciocca/Ti telefono tutte le sere (Siòca/A t telèfun tut al siri), un 45 gir ch'al n gh'à minga abû però dal sucès.
Al sò cōlp ad furtùna al riva in dal 1966 quànd Adriano Celentano al s preśénta a Sanremo cun Il ragazzo della Via Gluck scartànd al braṅ Nessuno mi può giudicare (Ninsòṅ a m pōl giudicàr) ch'al pasa diretamènt a la cantànta mudnéśa ch'la 'l cantarà insém a Gene Pitney. L'è in cl'ucaśiòṅ lè che Caterina Caselli la spiàna na patnàda biónda a caschét (cuma i Beatles) meritànd-'s al scutmâj ad casc 'd òr.
Nessuno mi può giudicare al rèsta a 'l prim pòst dla clasìfica par nóṿ stmani ad fila. Al regìsta Ettore Maria Fizzarotti al la ciàma par giràr un film sentimentàl cun al stés nóm dla canta. La Caselli la rècita insém a la Laura Efrikian, a Nino Taranto e a Gino Bramieri.
Al sucès 'l è internasiunàl: in Spaggna al dvénta Ninguno me puede juzgar, in Frància Baisse un peu la radio e anc Dalida la la canta.
Fra i àtar sucès ad c'l an lè a gh'è la cover ad Paint It Black di Rolling Stones, tradóta c'n al tìtul ad Tutto nero (Tut négar).
In dal 1966 la Caselli la triónfa a 'l Festivalbar cun Perdono (Pardòṅ), méntar l'atra canta dal 45 gir L'uomo d'oro (’L óm 'd òr) la s clasìfica a 'l quàrt pòst a Un disc par 'l Istâ.
'L an dòp la và incóra a Sanremo insém a Sonny Bono e a la Cher cun Il cammino di ogni speranza ma la vèṅ scartàda. La gh và méj cun la versiòṅ itagliàna ad I'm a Believer di Monkees. I èṅ pò dimóndi al canti ad sucès dal 1968: Il volto della vita (La ghigna dla vita), L'orologio (’L arlój), l'estate (L'istâ), Il carnevale (Al carnevàl) e Insieme a te non ci sto più (Tèg a n gh stag piò) ad Paolo Conte.
In dal 1978 la canta insém a Pierangelo Bertoli, sasuléś cuma lē, un braṅ in dialètt mudnés in dal sò disc S'at ven in meint da 'l tìtul L'Erminia teimp adree.
Culegamènt estéran
}}
449 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 449, mo invéci 'l an 449, 't ê da 'ndèr chè) Al 449 (quaterseintquarantanōv, quattrocentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 448 (quaterseintquarantòt) e 'l vin prìma dal 450 (quaterseintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Giulio Vivanti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Giulio Vivanti (Màntva al 24 ed mâǵ 1859 - Milàṅ al 19 ed nuvèmber 1949) 'l era stê 'n matemàtic itagliàṅ. Dôp 'd ès'r-es lavreê inśgnēr a Turèin e c'ma matemàtic a Bulògna, in dal 1892 al taca a insgnèr in soquànti universitê itagliàni, prìma in sìm'a l'Anàliś e pò atâc a 'l Calcol infiniteśimêl. 'L era bèle vêć quànd a gh'tuchèva 'd andèr in di parâǵ ed Côm per scapèr da 'l persecusiòun rasièli edl'ùltma Guèra.
Al Vivanti al fèva a tèimp a scrìver dimòndi publicasiòun in sìm'ala só matéria, anca tradòti in dagli ètri lìngvi.
Turc
Al Turc (Türkçe) l'è na léngua altàica ch'la fà part dal grup dal léngui turchi e ch'l'è druàda da 125 migliòṅ ad parsòni stramnàdi in Turchìa, Cipri, Muldàvia, Kosovo, Germâgna e àtar pòst incóra.
Al Turc 'l éra dascórs in d'l Impéri Utumàṅ e al druàva na versiòṅ cambiàda d'l alfabét àrab. In dal 1928 al presidènt Mustafa Kemal Atatürk, ch'al vliva muderniśàr la Turchìa, 'l à mis a da na banda 'l alfabét àrab tulénd a 'l sò pòst quél latiṅ mudificâ.
Vucàli
Al Turc l'è na léngua ch'la tîṅ a drē a l'armunìa dal vucàli: quést a vōl dir ch'in na paròla i gh pōl'n èsar sōl dal vucàli dal stés grup, palatàli o velàri.
Al vucàli a, e, i, o, u i èṅ cumpàgni a 'l vucàli d'lItagliàn (o dal Fraréś/Miranduléś, cun la O e la E saràdi, la [ɛ] e la [ɔ] difàti in Turc i n gh'èṅ minga). La ü invéci la s lèś cuma in dla paròla putèṅ dita da 'n Mantṿàṅ (pütlét). Stésa ròba par la ö ch'la s lèś cuma in dla paròla fóra dita da 'n Mantṿàṅ (föra). La I sénsa puntèṅ insìma la gh'à un sòṅ difarènt da quéla ch'la gh 'l à.
Al vucàli cun al ségn ^ insìma (asènt circunflès) i èṅ lunghi, cuma in emigliàṅ. La stésa ròba la sucéd quànd a s cata la létra ğ ch'la sarvìs sōl a ślungàr la vucàla ch'la vèṅ prima (la paròla dağ, ch'la vōl dir muntàgna, difàti la s lèś daa).
Cunsunànti
Al cunsunànti turchi i èṅ cumpàgni asè a quéli d'l emigliàṅ a part quìsti chè 'd sóta:
Gramàtica
Al Turc, cum anc al Finlandéś e 'l Ungheréś l'è na léngua aglutinànta, cun dal paròli ch'i s fànan sù miténd insém di pès indipendènt, paròli curti cun di sufìs śuntâ in fónd.
Cum a sucéd anc in dal Giapunéś e in dal Latìn, al fraśi i s fànan miténd prima al sugèt, pò 'l ugèt e a la fiṅ al vérub (léngua SOV).
499
Al 499 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Il mio ragazzo è un bastardo
{{Metacaixa
{{Film }}
Il mio ragazzo è un bastardo (Al mè muróś 'l è 'n bastàrd) l'è na cumèdia americàna dal 2006 dla Betty Thomas ch'l'è stada bòna ad rivàr a 'l tèrs pòst di film più vist in di Stat Unî e a 'l prim pòst in Austràglia muciànd sù da piò ad ssant'òt migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda sōl daśdòt.
Sunt
La Kate Spencer (Brittany Snow) l'è na ragàsa blina ma 'n pôc ingiangulàda in fat ad muróś parchè la n 'n à mai abû òṅ a 'l cuntràri ad cla “milf” ad sò màdar Lori (Jenny McCarthy) ch'la pasa da 'n óm a c'l àtar ma che pò la n è briśa bòna ad tgnir-'s-i stric. A dir-la tuta a gh sarés un ragàs ch'a gh piàś a la Kate, John Tucker (Jesse Metcalfe), al campiòṅ ad basket dla scōla, al più bèl di masć, cun tut cal dóni ch'i gh śbavś'n adòs. A lò a gh piàś dimóndi cambiàr pèpa da spés e al n s fà minga di prubléma a 'vér più muróśi a la vòlta cuma la capa dal cheerleader Heather Straham (Ashanti), la giurnalìsta televiśìva dla scōla, la Carrie Schaeffer (Arielle Kebbel), e na ragàsa c'n al ciòld fis p'r al magnàr vegetariàṅ, la Beth McIntyre (Sophia Bush).
Quànd al tri studènti i vèn'n a savēr, prima 'd èsar mulàdi, 'd èsar “muróśi in cundumìni” i decìd'n ad vindicàr-as sèg cun 'l ajùt dla Kate ch'la n è incóra stada na sò cunquìsta. Al piàṅ 'l è qvél ad far-'l inamuràr ad lē dabòṅ par pò dascargàr-al sénsa pità cum lò al fà cun cal dóni acsè 'l impàra la lesiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Monamour
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mìstar d'l Èros 'l è turnâ... scandalóś cum al n è mai stâ!|Tagline dal film}}
Monamour (Al mè amōr) l'è na cumèdia eròtica dal 2005 ad Tinto Brass ispiràda a 'l rumànś Amare Leon dl'Alina Rizzi. La pelìcula la gh'iva da èsar preśentàda a 'l 62śum Fèstival ad Venèsia ma a 'l ùltim al diretōr Marco Muller al s è tirâ indrē lasànd-la fóra.
Al tìtul dla pelìcula l'è 'n śōg ad paròli parchè in francéś al vōl dir “Al mè amōr” ma in Vènet “Mona” a vōl dir “Pèpa”.
Sunt
Na sò amìga mantṿàna, la Silvia (Nela Lucic), la gh diś ad lasàr-'s andàr e 'd a n far-as minga di scrùpui a far di còr'n a sò marè. Leon al fà acsè pruàr a la Marta al sès più purcùs ch'a sa gh sia, ciapàr-'l in dal cûl e 'l sès a tri, lē e dū masć.
Culegamènt estéran
}}
1466
Al 1466 (MCDLXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Güstëin
Güstëin (Agostino in Itagliàn) l’è un nùm ad parsùni.
Al vëgn dal Latëin Augustinus, ca vurarës dì Augustus picëin. La sò fèsta püsè cugnusìda a l'è al 18 d'agùst, al dì ad San Güstëin d'Ippona, dutùr ad la Cèsa.
Adam & Evil
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al pasâ 'l è turnâ... par finìr qvél ch'l è armàś a mità.|Tagline dal film}}
Sunt
Finìda la scóla, par festegiàr al diplòma, un grup ad studènt americàṅ al decìd ad partìr par na vacànsa in campéǵ e psēr acsè far i purcùs in santa paś. Dal grup i fànan part Adam (Sean Arnfinson), la sò muróśa Yvette (Lynsey Brothers), al sò amìg Matt (Brody Harms) cun la sò ragàsa Evelyn (Barbara Kottmeier), la còpia furmàda par Rob (Terran Orletsky) e la Rachel (Tiffany Paterson) e 'l vìrgin Seth (Kevin Robson) ch'al s è purtâ adrē dal viagra par gusàr la puta dla cumpagnìa, l’Yvonne (Erica Cerra), che però piutòst la preferìs far da par lē. In furgunsèṅ a gh tîṅ adrē Shane (James Clayton), un brut grintèṅ ch'al gh l'à a mòrt sèg parchè i aṅ cunvìns la sò èx muróśa, l’Yvonne, a mulàr-al.
La casa di Cristina
{{Metacaixa
Adam & Evil
Sunt
Lung la strada al grup al s pèrd e dònca al s férma in dla lucànda 'd Billy (Richard Patterson) p'r avēr dal driti giùsti. Lè i cgnós'n al sierìf Earl (Jodie Graham) e cla vacàsa 'd sò mujēr, la Maureen (Allison Warnyca), ch'la salta adòs a Seth in dal cèso di masć par far sès sèg ma lò al s tira indrē.
La casa di Cristina
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Adam & Evil
Sunt
Rivâ a Lake Nede, i śōv'n i piànt'n al téndi, tgnû 'd òć da 'l custôd dal sit, Clint (Jeffrey Fisher), ch'al gh'à sèmp'r un stecadènt in bóca. Ad nòt a riva lè la Maureen ch'la fà sès cun Seth prima che 'n sasèṅ 'l al masìs c'n un para 'd furbśòṅ. Quànd in séguit i vìnan catâ anc i còrp 'd Rob e dla Rachel, al grup al capìs ch'in dal bòsc a gh'è 'n manìag ch'al gh l'à sèg. Esénd che davśèṅ a i cadàv'r a gh'è sèmp'r un fōg artifisiàł par tèra, Adam al taca a pinsàr ch'i masamènt i sìan ligâ in na quàlc manéra a 'n epiśòdi ch'a gh'éra sucés quàt'r an prima quand durànt la nòt 'd Halloween, par schèrs, 'l iva butâ insém a Matt un petàrd in dla cà dal famìja Kio. 'L edifìsi 'l éra bruśâ e 'l padròṅ 'd cà Rien (Dave Barton), insém a sò mujēr (Sandra Steier) e a la sò putìna (Vanessa Van Slee), i éran mòrt in dal fōg sénsa che lò al psis far gnint.
Culegamènt estéran
}}
La casa di Cristina
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mitî'v càlum. Armagnî daśdâ. Impisâ 'l luś... e sarâ i us a ciàṿ!|Tagline dal film}}
La casa di Cristina (La cà dla Cristìna) 'l è 'n film ad scarésa canadéś dal 2000 ad Gavin Wilding.
Sunt
La Cristina Tarling (Allison Lange), na śóvna ad darsèt an, la và a star in un paiśèṅ dal stat ad Washington insém a sò pàdar James (John Savage) e a sò fradèl pìcul śbragamaròṅ Bobby (Lorne Stewart). I gh'àṅ da star davśèṅ a sò màdar Joanne (Chilton Crane) ch'la viṿ in un manicòmi.
La ragasōla la taca a 'ndàr fóra c'n al sò amìg Eddy Duncan (Brendan Fehr) quànd 'n àtar ragàs, 'l idràulic Howie Rhodes (Brad Rowe), al gh'à butâ i òć adòs in dal méntar ch'l è andâ da lē par mét'r-ag a pòst la stua, cum l'à psû bèṅ védar la sò amìga Karen (Crystal Buble) e anc sò pàdar ch'al và fóra ad tèsta parchè 'l è dimóndi gelóś dla sò fiōla fémna.
La cà, ch'la s cata in campàggna da par lē, l'è in ristruturasiòṅ. Bèṅ prèst la Cristina la taca a sintìr di stus ch'i rìvan da 'l tasèl mòrt e 'l è 'n quèl dimóndi strân parchè là sù a n gh viṿ ninsòṅ. Sò pàdar al gh diś ch'i ciòc i gh'èṅ parchè la cà l'è vècia.
Quànd dū śóvni i sparìsan lè dèntar, a riva da i Tarling al sierìf Mark Sklar (Jerry Wasserman) p'r andàr-'g a fónd. Un còrp a salta fóra ma 'l è sénsa cô.
Culegamènt estéran
}}
241 (nùmer)
{{Metacaixa
18 ed fervèr
Al  l'è al 49° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 316 dè a la fin dl'an (317 in di an bisestìl).
241 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga l nùmer 241, mo invéci 'l an 241 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 241 (duśeintquarantùn, duecentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 240 (duśeintquarànta) e 'l vin prìma dal 242 (duśeintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintquarantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
498
Al 498 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Burghêda
{{Metacaixa
Il servo
{{Metacaixa
Burghêda
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Cun burghêda (borgata in italiân) a 's intènd un gróp ed cà dimòndi céch, in prâtica în sèimper pôchi cà, cun 'na cunuméia fâta insém a l'agricultûra. Al significhêt ed la parôla l'é quêşi cumpâgn a l'inglèiş hamlet e al francèiş hameau
In Itâlia
La burghêda in Itâlia, ânca se mìa bèin precişêda da 'na lèg, la rapreşèinta al valōr ménim ch' al vîn druvê per sgnêr un pôst abitê (ed mēno a gh' în sōl al cà sparpagnêdi); ind al dêr al nòm a i pôst ( strêdi, sitê, véi, piâsi e vìa acsé) l'é dal vôlti sgnêda cme località e an n' é quêşi mai sgnêda da un cartèl stradêl. Da pôch, "'burghêda" l'à ciapê ânca al significhêt ed gróp ed cà ed la periferéia ed la sitê, in môd particulêr dôp ch' în stêdi butêdi zò dal cà popolêri o int al tentatîv ed fêr di quartēr pió dignitōş In Êlt Adige cun "burghêda" a 's intènd un cèinter abitê pió impurtânt dal Cmûn.
Il servo
{{Film }}
Burghêda
In Rumanéia
In Rumanéia i gróp ed pôchi cà în ciamê cătunuri (singulêr: cătun) e în cunsiderê da la lèg vilâg e més int al stèsi statéstichi. In sèimper sgnê da un cartèl e a fân pêrt 'd un Cmûn.
Il servo
Il servo (Al sarvitōr) 'l è 'n film dramàtic britànic dal 1963, girâ in biànc e négar, ad Joseph Losey, vinsidōr 'd un Nàstar 'd argìnt in dal 1966 par cla pelìcula chè. 'L è trat da 'n rumànś ad Robin Maugham.
Burghêda
In Inghiltèra
In inghiltèra j hamlets în arcgnusû da la lèg e dichiarê da la Cēşa cme un vilâg o gróp ed cà sèinsa 'na cēşa e dòunca al fà pêrt ed la parôchia ed n'êter vilâg o 'd n' êtra sitadèina.
Il servo
'L è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 24śum Fèstival ad Venèsia. In dal 1999 al British Film Institute al 'l à mis a 'l 22śum pòst in dla lista di sènt film britànic mijór dal XX sècul.
Sunt
Tony Mounset (James Fox), un śōvan lundinéś aristucràtic pîṅ ad bèsi, al tōś cuma sarvitōr in cà Hugo Barrett (Dirk Bogarde). Chi lò al fà bèṅ i fat e a pâr anc ch'a gh daga dèntar ma a la muróśa dal sò padròṅ, la Susan (Wendy Craig), al n gh piàś briśa, la pâr anc gelóśa 'd lò, tant che lē la dmanda a Tony ad mandàr-al via sénsa sucès.
Burghêda
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Borgata trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Il servo
Sunt
In séguit Barrett al pòrta in cà na dóna, la Vera (Sarah Miles), dgénd ch'l'è sò surèla e ch'la vōl far la camaréra ma a n è minga acsè parchè lē l'è lè sōl par far la daśnumóśa cun Tony e lò al gh casca. Na sira, turnànd a cà 'd nòt, Hugo e la Susan i càtan chi àtar dū a lèt insém. I dū sarvidōr i vènan mandâ via e al rapòrt fra Tony e la Susan a finìs mâł. Mounset al taca a bévar e ninsòṅ a tîṅ adrē a la cà ch'la dvènta acsè malandàda in pôc tèmp.
Burghêda
Materiêl pr'andêregh in fònda
כפר
Il servo
Sunt
Un dè Tony al véd par caś Hugo in un pub e 'l al tōś incóra sèg dòp che lò al gh prumét ad rigàr drit. Ma quànd 'l è là al sarvitōr al taca a rispónd'r indrē a Mounset, a cmandàr lò e a far qvél ch'a gh pâr cun Tony ch'al n pōl far àtar ch'armàgnar schis.
Culegamènt estéran
}}
13 ed zógn
Al  l'è al 164śum dè dal calendàri gregoriàn (165śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 201 dè a la fin dl'an.
200 Cigarettes
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
640 (nùmer)
{{Metacaixa
200 Cigarettes
{{Film }}
Varsàvia
{{Metacaixa
1467
Al 1467 (MCDLXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
640 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 640, mo invéci 'l an 640, 't ê da 'ndèr chè) Al 640 (seseintquarànta, seicentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 639 (seseinttreintanōv) e 'l vin prìma dal 641 (seseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquarantéśim post.
Varsàvia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
200 Cigarettes
{{CITAZIONE|Stésa nòt, stésa fèsta, amōr a tut andàr.|Tagline dal film}}
640 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Varsàvia
Varsàvia (Warszawa in Pulàc, a s lèś [varˈʂava]) l'è la capitàla dla Pulógna ch'in dal 2014 la gh'iva un migliòṅ e sèt 'd abitànt, una dal déś capitàli più grandi dal cuntinènt.
200 Cigarettes
Sunt
Durànt la nòt dal Cavdàn dal 1981, a New York da 'l bandi dal quartēr d'l East Village, la Monica (Martha Plimpton) la fà na fèsta ciamànd soquànt di sò amìg. Sèg a gh'è anc l’Hillary (Catherine Kellner) ch'la gh dà na maṅ. I pàsan gl'óri ma a n ś véd ninsòṅ e la padròna ad cà la taca a preucupàr-as. Sò cuśìna Val (Christina Ricci), insém a la Stephie (Gaby Hoffmann), i s èṅ pardùdi par strada. L’Hillary la s fiàca i maròṅ e la vrév andàr via, ma la Monica la gh la cava a far-la armàgnar lè prumiténd-ag ad lasàr-ag camp lìbar cun al sò vèć muróś Eric (Brian McCardie). Ma a n gh'è vèrs parchè al śóvan al s fà viṿ più tard cun insém n'atra ragasōla, la Bridget (Nicole Ari Parker).
Varsàvia
Al sò sèntar stòric, la sità vècia, 'l è dvintâ patrimòni mundiàł par 'l UNESCO in dal 1980. L'è divìśa in daśdòt quartēr (a gh 'n è anc òṅ ch'al s ciàma “Włochy” ch'in pulàc a vōl dir “Itàglia”) e in mèś a gh pasa 'l fiùm Vìstola. Al sò clima 'l è qvél cuntinentàł e 'l sò mòt, scrit in latìn, 'l è „Semper invicta“ (Sèmp'r invinsìbla).
Varsàvia 'l è òṅ di sèntar più impurtànt p'r i cumèrs dl'Europa d'l Èst tant ch'in dal 2003 i gh'éran rigistràdi 268.307 aśiéndi.
200 Cigarettes
Sunt
In cal méntar dū di amìg, Kevin (Paul Rudd) e la Lucy (Courtney Love), i dascóran in un bar di patimènt sentimentài ad chi lò e dal fat ch'i prévan gusàr insém, in dal dè dal sò cumpléan, anc parchè lò 'l è 'l ùnic masć che lē la n s è mai fata.
Varsàvia
La sò sìndiga e presidènta, da 'l 2006, l'è l’Hanna Gronkiewicz-Waltz.
Culegamènt estéran
}}
200 Cigarettes
Sunt
Al barìsta (Ben Affleck) al cònta ch'al vrév dvintàr un pès grôs ad Wall Street par far sù un muć ad bèsi.
Culegamènt estéran
}}
A doppia mandata
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ch'la sia maladìda chi lē ch'l'à purtâ scàndal!|Tagline dal film}}
A doppia mandata (A dópi gir ad ciavadùra), cgnusû anc cuma La morte chiude a doppia mandata, 'l è 'n thriller dramàtic dal 1959 ad Claude Chabrol, girâ a Aix-en-Provence, trat da 'l rumànś The Key to Nicholas Street dal scritōr americàṅ Stanley Ellin.
In Frància 'l à fat sù dagnóra un migliòṅ e mèś ad spetadōr. L'atōra Madeleine Robinson, par cla pelìcula chè, l'è stada premiàda a 'l 20śum Fèstival ad Venèsia.
Sunt
Henri Marcoux (Jacques Dacqmine), burghéś dna famìja bèṅ dla Pruvénsa, 'l è spuśâ cun la Thérèse (Madeleine Robinson) e sèg al gh'à dū fiōi, Richard (André Jocelyn) e l’Elisabeth (Jeanne Valérie), muróśa 'd László Kovács (Jean-Paul Belmondo), un ragàs screansâ e vilàṅ.
Un dè da cla banda a riva n'atōra, la Léda Mortoni (Antonella Lualdi), ch'l'è andàda a star in na vila lè darènt da di vśèṅ. Henri al pèrd la tèsta par lē e al dvènta 'l sò amànt sénsa gnanc tròp tgnir lugàda la relasiòṅ. La Thérèse la supòrta incòsa par paùra dal scàndal méntar sò fiōla la gh s arvòlta anc. László al cunìslia a Henri ad mulàr sò mujér che però la n vōl briśa dar-'g al divòrsi. Richard, dimóndi tacâ a 'l stanèli ad sò màdar, al decìd ad cupàr la Léda, pò 'l próa a misćiàr al ròbi par paràr via i suspèt.
A cumisàri 'd pulisìa (André Dino) al créd subìt ch'al sasèṅ al sia Henri.
Culegamènt estéran
}}
An 1950
I an 1950, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1950 infìn a 'l 1959 tolt dèinter anca lò.
1760
Al 1760 (MDCCLX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
497
Al 497 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
19 ed fervèr
Al  l'è al 50° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 315 dè a la fin dl'an (316 in di an bisestìl).
Nha Trang
Nha Trang (Nha Trang in vietnamais) l'è un cumòn ad 103.988 abitìnt, Khanh Hoa, Vietnam.
Washington
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La mùcia sù siesènt-stantamìla abitànt a 'l incìrca (sinc migliòṅ e siē cuntànd la sò aréa metrupulitàna ch'la tira dèntar di teritòri di stat darènt) par na superfìsi 'd 259 km². Al dè 'd incō la sità 'd Washington la cuincìd teritorialmènt e puliticamènt c'n al Distrét ad Culùmbia ma na vòlta a n éra minga acsè parchè al distrét 'l éra stâ pinsâ e furmaliśâ in dal 1801 p'r avér-ag dèntar la capitàl dal stat, miténd insém dū cuntèi rigalàdi da i stat dal Maryland (cuntèa ad Washington) e dal stat dla Virgìgna (cuntèa 'd Alexandria). In séguit a 'n referéndum dal 1846, gl'abitànt ad cla cuntèa chè i aṅ decìś ad turnàr a far part dla Virgìgna ch'la l'à abùda indrē cambiànd-'g al nóm in cuntèa 'd Arlington.
A Washington i s càt'n i più impurtànt ufìsi federài e anc la Cà Biànca, residénsa dal presidènt, al Cungrès di Stat Unî e la Cōrt Supréma. Anc dimóndi urganìśum internasiunài, cuma la Banca Munduàł e 'l Fónd Munetàri Internasiunàł, i s càtan chè. La sò ecunumìa la dév dimóndi a 'l guèran federàł tant ch'al 29% di sò pòst ad lavōr i èṅ tut i c'l àmbit lè.
In dgl'elesiòṅ p'r al presidènt di Stat Unî, tgnénd adrē a la sò pupulasiòṅ ch'la pasa qvéla dal Wyoming, al Distrét ad Culùmbia al gh'à dirìt a tri vōt ch'i èṅ sèmp'r andâ a i candidâ demucràtic cun dal persentuàli bùlgari (tant par dir, chè Barack Obama 'l à ciapâ al 90,5% in dal 2008 e 'l 90,9% in dal 2012), sōl in dal 1980 Jimmy Carter al s è farmâ a 'l 74,2% cóntar Ronald Reagan a 'l 13,4%. A n esénd briśa 'n stat però a gh'è 'n prubléma bèl grôs c'n al dirìt ad vōt in dal Distrét ad Culùmbia parchè i sò siesènt-mila e pasa abitànt ad Washington i n gh'ànan minga dirìt 'd elèśar di deputâ e gnanc di senadōr cum invéci tut chi àt'r americàṅ. Da 'n sundàǵ fat in dal 2005, al 78% dla gint di Stat Unî la n saìva gnanc ch'al ròbi i fùs'n acsè.
Culegamènt estéran
}}
Garrigues (Hérault)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Garrigues (a s léś 'Garîg') 'l è 'n cumùn ed 167 abitànt in dal sùd edla Fraṅsa, soquànt km piò in sà 'd Montpelié, in dla regiòun dla Lengvadòca-Rusijòun, dipartimèint edl Hérault. Al só sindeg 'l è 'l Laurent Ricard.
Referèinsi
}}
La settima profezia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La fiṅ dal mónd è-la drē a rivàr?|Tagline dal film}}
La settima profezia (La sètma prufesìa) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1988 ad Carl Schultz.
'L à fat sù dagnóra daśnóṿ migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In tut al mónd i èṅ drē a sucédar di diśàstar e dal daśgràsi ch'i arcòrdan dimóndi qvéli scriti in dal lìbar dl'Apucalìs. A Haìti i pés i tàc'n a murìr quaciànd al spiàgi, in dal deśèrt dal Negev i s védan dal śladi, un fiùm dal Nicaràgua al s impinìs ad sànguv, in cēl a gh'è 'n eclìsi 'd Sōl e pò a riva na timpèsta spavintóśa. Tut al vòlti un tisi misterióś 'l iva vèrt na busta saràda prima ch'i sucidìsan chi brut fat lè. Al Vaticàṅ, dimóndi in pinsēr, al dà 'l incàr'g a pàdar Lucci (Peter Friedman) ad tacàr n'indàśin su chi evènt lè.
In cal mént'r in Califòrgna l’Abby Quinn (Demi Moore) l'è lè lè par parturìr al fiōl ad sò marè Russell (Michael Biehn). Chi lò 'l è 'l avucàt ch'al gh'à da diféndar 'n óm cun la sìndrum ad Down, Jimmy Szaragosa (John Taylor), ch'l iva masâ i sò genitōr incestuóś parchè al gh 'l iva urdnâ Dio.
La còpia la dà in afìt na sò cambra a 'n viaśadōr ciamâ David Bannon (Jürgen Prochnow) ma pò l’Abby la taca a vēr di arbgàt su 'd lò.
Rêtragìa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La rêtragìa (rettorragia in itagliàṅ) o proctoragìa (proctorragia in itagliàṅ) l'è na butèda fóra 'd sanghev ròs vîv da l'ùltma pèrt dal rêt.
A gh'pōl èser soquànt malàn ch'i fàn partìr na rêtragìa, bèin che 'l più dal vòlti a s pèinsa ch'i sìen dal moròidi.
Referèinsi
}}
1468
Al 1468 (MCDLXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
27 ed maz
Al  l'è al 147° dè dal calendàri gregoriàn (148° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 218 dè a la fin dl'an.
Nóvvla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Una nóvvla (al plurèl nóvvel) l è 'na mâsa visîbil formè dal gåzz d'aqua int'l atmosfera. Al nóvvel sparzen la lûṡ visîbil, dónca ali én totti ed culåur bianc. Tignimôd ali én anch' grôsi e pôlen tûr anch' al culåur grîs o èser fén anch naigri.
Dal volt ali én ciamè nóvvel anch dagli ètri furmazión cme al nóvvel tòssichi o radioattivi. Int î èter pianîd al nóvvel pôlen èser fâti anch'd èter materièl.
Vadder anch
}}
Fasa prinsipàla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La fasa prinsipàla di asteròid l'è na regiòṅ dal sistéma sulàr ch'la s cata fra 2,3 e 3,3 UA da 'l Sōl, fra gl'òrbiti 'd Mart e 'd Giôv. I prim asteròid i èṅ stâ catâ a 'l inìsi dal XIX sécul quànd soquànt astrònum dla Sucietà Lilienthal i pascàv'n un pianēd in cal sit lè tgnénd adrē a la léǵ ad Titius-Bode.
La gh'à dènt'r un squantèr'n ad còrp maśagnóś c'n un diamétar 'd almànc un km, 'l è fàcil ch'i pòsan pasàr i migliòṅ, e un muć ad curpunsèṅ più cic ch'i rìv'n a 'l dimensiòṅ 'd un graṅ 'd pólvra.
Al còrp celèst più grôs 'l è 'l pianēd nâṅ Ceres, c'n un diamétar mèdi 'd 950 km, pò la fasa la gh'à tri asteròid ch'i pàs'n i 400 km: Vèsta, Pàlad e Igèa. Tut quàt'r insém i fànan sù a 'l incìrca la mità dla masa dla fasa che però la n è minga 'n quèl grand rivànd sōl a quaciàr al 5-6% ad qvéla dla Luna.
Gl'asteròid dla fasa i s divìd'n in tri grup a secónda dla sò cumpuśisiòṅ, qvéi a baś ad carbòni (tip “C”, 75% e pasa), qvéi a baś 'd silicât (tip “S”, 17%) e qvéi a baś 'd metài (tip “M”, 10%). La sò temperadùra la pasa da −73 °C, par qvéi più darènt a 'l Sōl, a −108 °C, par qvéi più luntàṅ.
A 'l dè 'd incō in gènar i siensiâ i pènsan ch'la fasa la s sia furmàda par via di distùrub gravitasiunài 'd Giôv ch'i n pirmitìvan briśa a gl'asteròid ad métar-'s insém, cuntrariamènt a qvél ch'l è sucès a chi àtar pianēd, ma a gh'è anc di studióś ch'i pénsan ch'i pòs'n ès'r i rèst dla śbragadùra 'd òṅ o più pianēd.
A 'l intèran dla fasa, gl'asteròid i n èṅ mia stramnâ bèṅ par via dal lacùni 'd Kirkwood, difàti 'l è dimóndi difìcil bcar quèl in di sit ch'i s càt'n in di òrbiti risunànti cun qvéli 'd Giôv, specialmènt qvéli in risunànsa 4:1, 3:1, 5:2, 7:3, 2:1, 5:3.
Frank Caeti
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Franklin "Frank" Caeti (Chicago, 11 ad Agóst dal 1973) 'l è 'n atōr, cantànt, ardupiadōr, còmig, e vóś par di śōg vìddeo americàṅ.
Culegamènt estéran
}}
Ofra Haza
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|אם ננעלו, אם ננעלו אם ננעלו דלתי נדיבים דלתי מרום לא ננעלו|Anc s'al pòrti di giust i s sararàṅ, i us dal cēl i saràṅ vèrt incóra, al Dio vivènt al i eśàlta par via di àngii, a crasrà incòsa par via dal sò spìrit, al Dio vivènt.|Im Nin'alu, 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Ebr}}}}
L’Ofra Haza (Tel Avìv, 19 ad Nuvémbar dal 1957 – Tel Avìv, 23 ad Favràr dal 2000, עפרה חזה in ebràic, a s lèś ['ʕofra 'χaza]), l'è stàda na cantànta e atōra iśraeliàna uriginària dal Yemen.
Culegamènt estéran
}}
Cavacürta
Cavacürta (Castelnuovo Bocca d'Adda in Itagliàn) all'era un paesëin italian ad 903 abitant in Pruvincia d' Lôd, ch'al prèm da znär dal 2018, dòpa 'n referendum, al s'è tacä a Camirägh par dvantä un paès sòl c'a ciäma Castelgeründ.
Nùmer eśagonèl sentrê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al nùmer eśagonèl sentrê 'l è 'n nùmer poligonêl sentrê ch'al figùra 'n eśàgon mìs in pē da di pùnt (el só unitê), tut in fila dintór'n a 'l ùnic punt ch'a gh'stà in dal mèś e cun soquànt èter eśàgon fat sàimper dai punt, ch'i gh'giren incòra intòren.
Malòun (torèint)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Nùmer eśagonèl sentrê
Proprietê
P'r un nùm'r intēr n ≥ 1, 'l n-éśum nùmer eśagonèl sentrê 'l è pèr'a: Soquànt nùmer eśagonèl sentrê egl'ìn: 1, 7, 19, 37, 61, 91, 127, 169, 217, 271, 331, 397, 469, 547, 631, 721, 817, 919, 1027, 1141, 1261, 1387, 1519, 1657, 1801, 1951, 2107, 2269, 2437, 2611, 2791, 2977, 3169, 3367, 3571, 3781, 3997, 4219, 4447, 4681, 4921, 5167, 5419, 5677, 5941, 6211, 6487...
Malòun (torèint)
Al Malòun (Malone in itagliàn e Malon in piemontéś) 'l è 'n torèint piemontéś ch'al nâs da 'l Mòunt Angiulèin in di só 1.400 meter in sìm'a 'l livêl dal mêr, e 'l 'riva dàint'r in dal Pò śvèin a Chivâs da manca dôp 'd avér viaśê per 47 km.
Nùmer eśagonèl sentrê
Colegamèint estèren
}}
Geoffrey Blake
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Geoffrey Lewis Blake (Baltimòra, 20 'd Agóst dal 1962) 'l è 'n atōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Śènder
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al śènder (genero in itagliàṅ), in na famìia, 'l è 'l marì 'd na fióla, màinter che la nóra l'è la mujēr 'd un fiōl.
Noti e referèinsi
}}
814 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 814, mo invéci 'l an 814, 't ê da 'ndèr chè) 'L 814 (otseintquatòrdeś, ottocentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 813 (otseinttrèdeś) e 'l vin prìma edl 815 (otseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquatordicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Bombo Fica
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L è sòlit far i sò nùmar vistî tut 'd biànc e a 'l inìsi al s purtàva adrē na grancàsa («bombo» in spagnōl), da 'd chè 'l sò scutmàj. Fica, mémbar dal partî cumunìsta dal Cîl da 'l 1990, al gh'à quàtar fiōi.
Fica Bombo 'l à tacâ a far di spetàcui in dal 1986 quànd 'l à vins al cuncōrs „Alegría 86“. In séguit 'l à tòlt part a soquànti edisiòṅ ad Telethon e a 'l edisiòṅ dal 2010 dal fèstival internasiunàl dal cansòṅ ad Viña del Mar. In dal 2014 'l à laurâ in dal prugràma Locos por el Mundial traśmìs durànt i mundiài ad fólbar in Braśìl.
Culegamènt estéran
}}
Scòpi in dal post ed lavōr (afaticamèint)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) La persòuna scupièda in dal post ed lavōr (ch'la gh'à al burnout, a s diś in dla lingva ingléśa) l'è quèla che, a fùria 'd ciapèr i acadimèint tròp ed pêt, sàinsa druèregh dla filośofìa, dal manéri per tórla più dolsa, la finìs pr armàgner pò schisèda 'd sòta a di lavōr anc cìc e tùt 'd intórna a gh'pèr brùt.
El conseguèinsi dal burnout i culpìsen i agìnta ch'a lavóra in dla só psicologìa e finànc in dal só fìśic, ch'a gh'vin dla depresiòun dòp che anca edl'apatìa, soquànti volti. Quand cal lavoradōr lè al stà sàimpr adrē a pinsèr a 'l só lavōr, i tachn a gnir fóra:
Colegamèint estèren
}}
996 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 996, mo invéci 'l an 996, 't ê da 'ndèr chè) Al 996 (novseintnovantasē, novecentonovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 995 (novseintnovantasìnc) e 'l vin prìma dal 997 (novseintnovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintnovantaseéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 996 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 498: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Alien 3
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dal 1973 'ALIEN' al daśvgnìva da dèntar. In dal 1986 'ALIEN' al s 'n éra andâ par sèmpar. In dal 1992 al pèś dal paùri i dvènt'n un quèl véra. 'ALIEN' 'l è turnâ.|Tagline dal film}}
Alien{{sup|3}} (Aglièṅ{{sup|3}}) l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1992 ad David Fincher, séguit di film Alien ad Ridley Scott dal 1979 e Aliens - Scontro finale ad James Cameron dal 1986. Al gh'à abû un séguit in dal 1997, Alien - La clonazione.
Custâ quèl da piò ad sinquànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò catâ sù sènt-a-ssanta.
Sunt
Di cumpunènt dl'astunâṿ “USS Sulaco” ch'l'è drē a turnàr in sla Tèra, al tenènt Ellen Ripley (Sigourney Weaver), al capuràł Hicks (Michael Biehn), la pìcula Newt (Danielle Edmond) e 'l andròid Bishop (Lance Henriksen), a s salva sōl la Ripley quànd i gh'aṅ da pruàr a far 'n ateràǵ ad furtùna su 'l pianéda Fiorina "Fury" 16 abitâ sōl da delinquènt patintâ ch'i gh 'l ànan scrit in dal sangṿ a livèl genètic.
L’Ellen la s armét a fadìga ma pò la fà a mènt ch'in dal rutàm dl'astunâṿ a gh'è dal bruśadùri 'd àcid cumpàgni a qvéli ch'i pōlan far gl'Aglièṅ. La fà far acsè n'autupsìa a la Newt ma i n gh càtan gnint ch'a pòs' èsar ligâ a 'l parasìta. I còrp di sò dasfurtunâ cumpàgn ad viàś i vènan pò cremâ.
A 'vér-ag dèntar 'l óṿ, qvél dla regìna pò, l'è pròpria lē.
Culegamènt estéran
}}
Elena Dement'eva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Elena Vjačeslavovna Dement'eva (Mósca, 15 'd Utóbar dal 1981, ciamàda in Rus Елена Вячеславовна Дементьева, [jɪˈlʲenə dʲɪˈmʲentʲjɪvə]) l'è stada na tenìsta rusa prufesiunìsta da 'l Agóst dal 1998 a 'l Utóbar dal 2010. L'è stada la nùmar tri dal mónd al 6 'd Avrìl dal 2009. In dla sò caréra la s è misa in bisàca quìndas migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca. Adès la s è stablìda a Mòntcàrul.
543 (nùmer)
{{Metacaixa
Elena Dement'eva
L'è élta 180 cm e la péśa 64 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
543 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 543, mo invéci 'l an 543, 't ê da 'ndèr chè) Al 543 (sincseintquarantatrī, cinquecentoquarantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 542 (sincseintquarantadū) e 'l vin prìma dal 544 (sincseintquarantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquarantatriéśim post.
Elena Dement'eva
Caréra
In dla sò caréra l'à vins dū mdaj a gl'ulimpìadi par la Rùsia, una 'd argìnt a Sydney in dal 2000 (2-6 4-6 da l'americàna Venus Williams) e una 'd òr a Pechîn (3-6 7-5 6-3 a cl'atra rusa, la Dinara Safina).
543 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Elena Dement'eva
Caréra
L'à śugâ dū finàli dal Gran Slam a 'l Roland Garros e a gl'US Open in dal 2004 ma la i à pardùdi tuti. I sò tìtui WTA in singulàr i èṅ quìndas (3 WTA Premier Mandatory) e siē qvéi in dópi.
Culegamènt estéran
}}
The Stag - Se sopravvivo mi sposo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La cumèdia irlandéśa campiòna 'd incàs e 'd ridùdi.|Tagline dal film}}
Sunt
Al metrosesuàł Fionnán (Hugh O'Conor) 'l è put mo incóra par pôc parchè al stà par spuśàr-as cun al sò muróśa Ruth (Amy Huberman). Chi lē la vrév che lò al festegìs 'l ùltim dè da put insém a i sò amìg, ch'l'è na tradisiòṅ ch'la và rispetàda anc parchè lē par prima l'à urganiśâ quèl c'n al sò amìghi. Esénd che Fionnán al n è minga tant dl'idéa, la dóna la dmanda ajùt a 'l sò amìg e testimôṅ dal nòsi Davin (Andrew Scott), dit “panèṅ”, par dar-as da far a pinsàr a 'n fiṅ 'd stmana fra óm in muntàgna sóta na ténda cuma s'i fùs'n in campéǵ.
Culegamènt estéran
}}
1197 (nùmer)
{{Metacaixa
Castèl di Pio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al Castèl di Pio 'l è 'l Castèl ed Chèrp, ch'al sèra tuta la banda a matèina edla grosa piàsa Martiri. Al castèl al se ślunga da cl'èter cô, a sarèr al piasèl Re Astólfo, d'in fàcia a la ciśulèina dla Sègra.
1197 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Castèl di Pio
Incō al castèl 'l è druê da 'l Muśèo cìvic, in dal só prim e secònd piàṅ, da 'l Muśèo-monumèint a 'l deportê polìtic e rasiêl a pian tèra, dala bibliotéca di ragasōl "Falco magico" in dal cô Nord a pian tèra, da 'l Archìvi comunèl, in dal cô Sud a pian tèra ch'a s fàcia in dal Piasèl Re Astolfo.
Nella morsa del ragno
{{Metacaixa
Castèl di Pio
La só stòria
Al castèl 'l è stê tirê sù in di tèimp pasê, in soquànt mumèint diferèint, cun dal śunti ded sà e ded là dala só inisièla pianta sentrèla, dimòndi più cica, dal sécol X. L'era in alóra, na fortèsa còuntra eli invaśiòun ùngheri. In dal 1320 al sgnōr Rinaldo Bonaccolsi al śuntèva, ala prìma costrusiòun, la tòr più a Nord, ciamèda tòr dal Pasarèin. Na sinquantèina 'd an più tèrd, 'l anvō ed Manfrédo Pio, Giberto, al tira sù la Róca Nóva ed fiànc ala Róca vècia. Ai inìsi dal '400, el costrusiòun ch'i stèven arèinti mo separèdi, invéci i gniven śuntèdi i ùni cun chegli ètri dal Curidōr, dit anca "Palasōl". In dal 1450, Galàs ed Marco Pio al śunta, a meśdè, al Turiòun di spaggnōl, imponèint e merlê in élta. Quand, vers la fin del Quatersèint, in dal palàs a gh'stà Alberto III Pio, l'è la volta che tut al complès al vin migliorê, ristruturê, arśigogolê e mìs mej insèm dintórna al bèl curtìl quadrê col pordeg dal 1504 ch'a gh'èm anc incō. La Tòr edl arlòj l'è invéci stèda tirèda sù in dal Setsèint.
Nella morsa del ragno
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Castèl di Pio
Colegamèint estèren
}}
Nella morsa del ragno
{{Film }}
1197 (nùmer)
Al 1197 (milesèintnovàntasêt, millecentonovantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1196 (milesèintnovàntasē) e 'l vin prìma dal 1198 (milesèintnovàntaôt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCXCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèintnovàntasêtéśum post.
Nella morsa del ragno
{{CITAZIONE|La partìda l'è incóra avèrta.|Tagline dal film}}
1197 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1197 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 399: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Nella morsa del ragno
Custâ ssanta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò fat sù da piò ad sènt-sinc.
Sunt
Durànt un tintatìṿ 'd incastràr un serial killer a mōr in 'n incidènt in màchina l'agìnta Tracie Fisher (Jill Teed) e 'l sò culéga e psicòlug Alex Cross (Morgan Freeman) al taca a 'vér di sèns ad cólpa p'r avér-la vduda murìr sénsa psēr far gnint. Chi lò al decìd acsè ad ritiràr-as da 'l lavōr.
Soquànt méś dòp però 'l è custrét a turnàr a lauràr par la pulisìa quànd un prufesōr 'd infurmàtica ciamâ Gary Soneji (Michael Wincott) al rapìs, in na scōla p'r i fiōi di óm pulìtic più impurtànt di Stat Unî e minga sōl, la fiōla dal senadōr Hank Rose (Michael Moriarty), la Megan (Mika Boorem). A jutàr-'l in dgl'indàśin a gh pénsa l'agìnta di servìsi segrét Jezzie Flannigan (Monica Potter) ch'la tgniva 'd òć Soneji da dū an ma ch'la n è minga stada bòna 'd farmàr-al. Al sò repàrt al lauràva sóta quaciadùra in dla scōla par prutéś'r i fiōi di pés grôs.
Gary al lóga la baghéta in dla sò barca, pò 'l dróa 'l sistéma segrét ad cumunicàr dla Megan c'n al fiōl dal presidènt dla Rùsia sò amìg, Dimitri Starodubov (Anton Yelchin), scambiànd sèg dal figùri GIF cun dèntar dal fraś in còdas. 'L insgnànt di dū ragàs al dà acsè apuntamènt a Dimitri in na càbina telefònica par pò rapìr-al. Al piàṅ al sarév anc parfèt s'a n fus par 'l intervènt a 'l ùltim ad Cross e dla Flannigan.
Luca Carboni
{{Metacaixa
Nella morsa del ragno
Sunt
Quànd Gary al tórna in dla sò barca al n cata piò la ragasōla, l'è sparìda. A 'l cap dla pulisìa Ollie McArthur (Dylan Baker) a riva na telefunàda dal rapidōr ch'al dmanda déś migliòṅ ad dòlar in diamànt p'r avér indrē la Megan. Dòp la cunségna dal riscàt, Soneji al s fà viṿ listés a cà 'd Alex e chi lò 'l è custrét a sparàr-ag par diféndar la Jezzie ma 'l capìs anc che 'l insgnànt al n gh intràva gnint c'n al riscàt parchè al n saìva gnanc 'l impòrt precìś dal valōr di diamànt.
Luca Carboni
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nella morsa del ragno
Sunt
Alex al s rénd cònt ch'a gh'è quèl ch'a traśa e 'l taca a 'vér di suspèt su Ben Devine (Billy Burke), agìnt di servìsi segrét ch'in dal dè dal rapimènt dla Megan al n iva minga srâ 'l cansèl par blucàr Soneji prima ch'al scapìs via.
Luca Carboni
{{CITAZIONE2|Ma guarda là, che cazzo fa, ma pensa te, ma come guida quel deficiente, poi guarda qua, che ora è già, ma chi ti ha dato la patente, che ti scoppiasse un dente, a te... Siamo sempre di corsa, sempre in agitazione, anche te che anche se lecchi il gelato hai lo sguardo incazzato.|Ma guàrda là, cuśa cas fà'l? Mo pénsa tè, ma cuma guìda'l cal deficènt, pò guàrda chè, che ór'a s è fat, ma chi è'l ch't à dâ la patènt? Ch'a t sćiupìs un dènt, a tè... A sém sèmp'r ad présia, sèmp'r in agitasiòṅ, anca tè ch'anc s'at léc al ślâ at gh'à sèmpar 'l òć incasâ.|La mia città, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Nella morsa del ragno
Culegamènt estéran
}}
Luca Carboni
Luca Carboni (Bulògna, 12 'd Utóbar dal 1962) 'l è 'n cantànt itagliàṅ ch'al scriv anc al sò canti. 'L à tacâ a sunàr in dal 1981 cuma chitarìsta dal grup Teobaldi Rock e pò cuma cantànt da par lò in dal 1984.
Biugrafìa
Luca Carboni 'l è al quàrt fiōl ad sinc (tri masć e dū fémni). Sò pàdar al lavóra in na dita ch'la fà dal carusìni e śugàtui par putèṅ méntar sò màdar l'è na raśdóra. Dòp avér imparâ da pìcul a sunàr al pianufòrt, in dal 1976 al mét in pē al grup di Teobaldi Rock. In dal 1982 al scriv la canta Navigando controvento p'r i Stadio.
Culegamènt Estéran
}}
Dal tramonto all'alba 2 - Texas, sangue e denaro
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Incóra cun la sē 'd sangṿ e 'd bèsi.|Tagline dal film}}
Dal tramonto all'alba 2 - Texas, sangue e denaro (Da 'l tramònt a l'alba 2 - Tèxas, sangṿ e bèsi) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1999, vgnû fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video, ad Scott Spiegel ch'al 'l à anc scrit insém a Duane Whitaker. 'L è stâ prudót par Quentin Tarantino, par Robert Rodriguez e par Lawrence Bender dòp al sucès ad sò Dal tramonto all'alba dal 1996.
Al gh'à abû 'n séguit, Dal tramonto all'alba 3 - La figlia del boia dal 2000.
Sunt
Buck (Robert Patrick) 'l è 'n delinquènt ch'al fà finta 'd rigàr drit ma al gh'à listés adòs al pulisiòt Otis Lawson (Bo Hopkins) ch'al dà la casa a 'l sò amìg Luther (Duane Whitaker), scapâ via da parśòṅ, ch'al vōl mét'r insém incóra 'l sò vèć grup ad criminài, C.W. Niles (Muse Watson), Jesus Draven (Raymond Cruz) e Ray Bob (Brett Harrelson). I s daṅ tut sinc apuntamènt in Mèsic p'r un cōlp in banca da 'n migliòṅ ad dòlar.
Durànt al viàś, Luther al patìs 'l atàc 'd un papastrèl e in culpìr-al al śbraga la màchina. Par pascàr ajùt al và in un bar avèrt da 'l tramònt a l'alba, al Titty Twister, e 'l barìsta Razor Eddie (Danny Trejo) al s śibìs ad dar-ag lò 'n pasàǵ mo invéci l'è sōl l'ucaśiòṅ par vampiriśàr-al. In cal mént'r in un mutèl Jesus al s gusa la Lupe (Maria Checa), na dóna cgnusùda pròpria lè da pôc. Quànd lē la s và a far na dócia méntar lò al dòrum, a riva 'n papastrèl ch'al la cópa a mòrśag.
Culegamènt estéran
}}
Bunéfica Parmigiana Moglia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}