cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Califòrgna
L'è cgnusùda anc cuma The Golden State (Al Stat d'l Òr, par via dla casa a 'l òr dla mità dal 1800) o anc cuma The Sunshine State (Al Stat dal Sōl, par via dal sò tèmp bèl). La sò siggla pustàla l'è CA.
Al stat 'l è famóś p'r al sò risć sìśmic dimóndi élt parchè l'è pîna ad faj, cuma qvéla ad Sant Andarìn. Soquànt studi dal 2005 i dìśan ch'a gh'è 'l caś prubàbil ch'a gh pòsa vgnir un taramòt dimóndi fòrt (da lōr ciamâ The Big One, Qvél grand) in di pròsim trént'an.
Geugrafìa
Davśèṅ a lē i s càtan: 'l Òregun a nòrd, al Nevàda e l'Ariśòna a èst, al Mèsic a sud e 'l Ucéan Pasìfic a òvest. La sò superfìsi l'è ad 423.970 km², la tèrsa più granda dal paéś dòp l'Alàska e 'l Tèxas.
Al sò muntàgni più famóśi i èṅ qvéli dla Sierra Nevada cun al Mónt Whitney ad 4421 mètar e al Parc Nasiunàl 'd Yosemite. Al furèsti i la quàcian bèṅ rivànd a 'l 45% in tut.
I gh'èṅ anc di deśèrt cuma 'l Mojave o la Death Valley (La val dla mòrt).
Pupulasiòṅ
La pupulasiòṅ califurgnàna l'è dimóndi misćia. P'r al cinsimènt dal 2010 la ś divìd acsè:
Culegamènt estéran
}}
Razor eaters - Senza limiti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Urganiśàr. Traumatiśàr. Imurtalàr.|Tagline dal film}}
475 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 475, mo invéci 'l an 475, 't ê da 'ndèr chè) Al 475 (quaterseintestantasìnc, quattrocentosettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 474 (quaterseintestantaquàter) e 'l vin prìma dal 476 (quaterseintestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintestantasinchéśim post.
Razor eaters - Senza limiti
La pelìcula la tōś ispirasiòṅ da i „Hedge Burners“, un grup ad delinquènt austragliàṅ ch'al fava di at ad vandalìśum in gir par pò tiràr śò incòśa.
Sunt
A 'l inìsi al grup al taca a dar-as da far faghénd dal rubarìi, cuma in dal negòsi 'd Jason (Nathan Bocskay) o dal pàdar 'd Orville (Peter Hosking), ma pò i pàs'n anc a i masamènt dòp avēr-al fat c'n un automobilìsta ch'al s éra mis a sunàr-ag da drē (Stuart Orr). I gh 'l ànan specialmènt cun di traficànt ad dròga, cuma Garth (Craig Madden), 'd armi, cuma Lonnie Evans (Vincent Gil) o di spaciadōr cuma Mickey Briggs (Saide Kohl). Anc al dóni i patìsan la sò arlìa, cuma la Jenny (Julie Eckersley) viulentàda in un risturànt. Tut chi at criminài lè i vìnan tirâ śò par Rob che pò al spedìs al caséti a la pulisìa o a i giurnài.
I Razor Eaters i dvèntan famóś in sità e 'l fat ch'i dìan adòs a i spaciadōr al fà in manéra che dla gint la sia da la sò banda. Al negusiànt sò fan Syksey (Angus Sampson) al taca a véndar dal maj c'n al sò nóm insìma.
In séguit al grup al taca la „faś dū“ dal sò prugèt, far-la pagàr a di persunàǵ ch'i n mèritan briśa 'd star a 'l mónd. I vìnan rapî acsè p'r èsar cupâ o piciâ al minìstar dla diféśa Brian Worthy (John McConnell), pulìtig làdar, un vìgil ch'al gh cata gust a far dal multi (Gawain McLachlan), al śugadōr ad fólbar Tony Stapedo (Simon Gowling), Peter (Cameron Knight) e Stevo (Ben Dixon), ch'i gìran su 'n machinòṅ, l'agìnta publisitària Tina Laboiz (Georgina Hallam), al buta-fóra Adam Starr (Danny Esber) e 'n alevadōr ad pitbull da cumbatimènt, Kevin (Denis Rebic).
A dar-ag la casa a gh s mét 'l agìnt Danny Berdan (Paul Moder).
Culegamènt estéran
}}
1821 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1821, mo invéci 'l an 1821, 't ê da 'ndèr chè) Al 1821 (mileotseintveintùn, milleottocentoventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1820 (mileotseintvèint) e 'l vin prìma dal 1822 (mileotseintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintveintunéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1821 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 607: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Contagion (film 1987)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Perché no? (film 1999)
{{Metacaixa
Contagion (film 1987)
{{Film }}
Perché no? (film 1999)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Contagion (film 1987)
{{CITAZIONE|A n s pōl briśa scapàr via da 'l... cuntâǵ.|Tagline dal film}}
Contagion (Cuntâǵ) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Karl Zwicky fat c'n un budget stimâ ad setsènt-sinquantamìla dòlar austragliàṅ.
Perché no? (film 1999)
{{Film }}
Contagion (film 1987)
Al film 'l è stâ girâ a Brisbane, in dla regiòṅ dal Queensland, in trénta-sinc dè e 'l è cgnusû anc c'n al nóm ad West Coast Horror.
Sunt
Mark Clifton (John Doyle) al viṿ in Austràglia cun sò mujér, la Cheryl Davies (Nicola Bartlett). Ad mistēr al vénd dal cà, insém a i sò culéga Alec (Chris Betts) e Frank Hanes (Michael Simpson), par l'agensìa dal sò cap Henry (Reg Cameron). Méntar 'l è via par lavōr ad nòt, lung la via, al fà a mènt ch'e śò da la strada a gh'è na dóna in di guàj (Donna Jan Newby). Chi lē l'iva dmandâ 'n pasàǵ a 'n camiunìsta (Maurice Hugues) ma pò l'éra stada dascargàda śò parchè la n vliva minga far sès sèg ma l'éra finìda listés da la padèla a la braś parchè da 'l bòsc, tut 'd un trat, 'l éra saltâ fóra 'n redneck insiminî e mèrd, Bruce (Tracy Nugent), par viulentàr-la. Mark al salta śò da la màchina par jutàr-la ma 'l éra méj s'al s fus fat i cas suo parchè adès al gh'à da far-'s al cas ad Tony (Michael McCaffrey), un mat dit Psycho amìg ad Bruce e cun na balèstra in maṅ. Chi lò 'l al ciàpa e pò, cun na mascra da ninét adòs, al s 'l incùla. A far da magnàr a i dū imbambî a gh pènsa na dóna mata cumpàgna (Deirdree Wallace), daspatnàda e muśnènta ch'la fà scarésa. Mark al gh la cava a cupàr i dū óm e a scapàr via ma la dóna la n è minga acsè furtunàda, l'éra méj s'l'is fat al servìsi a 'l camiunìsta invéci 'd śmuntàr śò in na strada vōda in dal scûr da par lē, a gh vōl pròpria na deficènta sénsa critèri!
Perché no? (film 1999)
{{CITAZIONE|Istrusiòṅ par cuntàr a i genitōr la sò vita sesuàla.|Tagline dal film}}
Perché no? (Parchè nò?) l'è na cumèdia francéśa, spagnōla e śvisra dal 1999 scrita e dirèta par Stéphane Giusti, giràda a Barcelóna.
Owen Benjamin
{{Metacaixa
Owen Smith, cgnusû méj cuma Owen Benjamin (Oswego, 24 ad Maǵ dal 1980) 'l è 'n atōr e còmig americàṅ ch'al s dà da dar anc in televiśiòṅ e girànd di telefilm cuma Gaytown, Pretend Time e Sullivan & Son.
In dal 2009 'l è stâ 'l muróś dla Christina Ricci.
Biugrafìa
Fiōl ad dū insgnànt universitàri dal stat ad New York, Owen da śōv'n al taca a lauràr in soquànt prugràma televiśìṿ e faghénd di prugèt in dla réda internet.
In dal 2008 al fà 'l sò debùt a 'l cìnema girànd la cumèdia La coniglietta di casa cun l'Anna Faris e l'Emma Stone, pò 'l tōś part a 'l telefìm Gaytown faghénd la part 'd Owen. 'L an dòp 'l è prutagunìsta dla cumèdia rumàntica All's Faire in Love insém a la Christina Ricci.
In dal 2015 'l è vśèṅ 'd cà ch'in dal curtumetràǵ Handjob Cabin ad Bennet Silverman al cònta dla maledisiòṅ dal pugnéti ch'i cópan, fati da 'n fantàśma dóna ch'la s fà tut i masć ch'la bèca in dla sò bàita.
Àtar prugèt
}}
Julija Putinceva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'è stada la nùmar utànt'òt dal mónd al 29 'd Avrìl dal 2013. A gh piaśrév cgnósar al cantànt Eminem.
In dla sò caréra l'à śugâ òt finàli ITF vinsénd-an siē.
L'è famóśa par la sò manéra śgarbàda ad cumpurtàr-'s in camp, sigànd da spés di come on! (andém!) quànd la fà punt lē (anc quànd l'al fà cun di śbali ad chi atri) e alvànd al pugn par cargàr-as, pèś dla Marion Bartoli. Dòp al sò incóntar pardû sèg in dal qualificasiòṅ dal turnèo ad Bruxelles dal 2013, la Coco Vandeweghe in sal Twitter l'à dit ad lē: «La fava di pugnét in si fai dópi e in si nàstar e pò quànd la partìda l'è finìda la gh'à abû al curàǵ ad dir-um ch'a sòṅ na śugadōra ch'la fà vgnir al lat a i śnòć méntar sò pàdar al piciàva al maṅ!».
Caréra
La rusa la s fà cgnósar in dal sircùit vinsénd tri turnèo ITF in dal 2011 e pò 'n àt'r incóra in Austràglia in dal Favràr dal 2012. In Avrìl la śōga al WTA ad Cupenàghen in dua la pèrd a 'l secónd tùran da la Jelena Janković par 3-6 1-6. In Maǵ la fà suo anc 'n ITF ad sènt-mila dòlar a Cagnes sur mer tacànd baténd la Nastassja Burnett in dal qualificasiòṅ e pò la Patricia Mayr-Achleitner in finàl par 6-2 6-1. In Utóbar e in Nuvémbar la in pèrd pò dū a Nantes (2-6 3-6 da la Monica Niculescu) e a Dubai (1-6 6-3 4-6 da la Kimiko Date-Krumm, dòp avér batû di òs dûr cuma la Bojana Jovanovski, l'Elina Svitolina e la Kristýna Plíšková). Al ròsp al n gh và minga śò e lē la riva a dir dla giapunéśa ch'«'l è stâ cuma pèrdar da mè nunóna».
277 (nùmer)
{{Metacaixa
Julija Putinceva
Caréra
La taca al 2013 muciànd sù dū secónd tùran a Hobart e a Melbourne. Chè la bat la Christina McHale par 6-1 6-7 6-2 ma pò la céd par na cria a la Carla Suárez Navarro 6-1 6-7 2-6. A Doha la pèrd subìt (4-6 2-6 da la Mona Barthel), a Dubai invéci la bat la Laura Robson 6-4 2-6 7-6 prima ad lasàr strada a l'Agnieszka Radwańska 5-7 3-6. A Madrid la fà sudàr dimóndi a 'l inìsi la Serena Williams (6-7 1-6) e la fà listés anc in dal secónd tùran a Bruxelles quànd la và a bàtar in sal 2-1 par lē in dal tèrs sét cóntar la Roberta Vinci che però pò la vins 6-3 5-7 6-2. La stmana dòp a 'l Roland Garros la pasa 'l prim tùran cóntar l'Ayumi Morita ma pò la vèṅ spasàda via da la Sara Errani par 1-6 1-6.
277 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 277, mo invéci 'l an 277, 't ê da 'ndèr chè) Al 277 (duśeintestantasèt, duecentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 276 (duśeintestantasē) e 'l vin prìma dal 278 (duśeintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintestantasetéśim post.
Julija Putinceva
Nòti
}}
277 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Complotto di famiglia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Madame de Pompadour a 'l sò tlar
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Madame de Pompadour a 'l sò tlar 'l è 'n dipìnt a òli e téla (217x156,8 cm) ad François-Hubert Drouais fat in dal 1763 e in dal 1764 ch'al s cata a la National Gallery ad Lóndra.
Stòria
L'òpra 'l è 'l ùlt'm umàǵ a la Madame de Pompadour da part dal pitōr dla cōrt ad Versailles, tacâ quànd l'amànta dal rè ad Frància Luìǵ XV la stava par lasàr cal mónd chè, e finî dòp la sò mòrt.
In dal quàdar a s pōl véd'r-la cun di cavìi griś tgnû dènt'r a na scùfia biànca méntar la tîṅ un tlar in maṅ cun davśèṅ un misèl e 'n làpis. Un caṅ négar curióś 'l è invéci drē a saltàr-'g adòs.
La marchéśa la s cata in un tinèl cun da drē dal téndi ròśa.
Al stîl dal quàdar 'l è al rococò.
Culegamènt estéran
}}
1235
Al 1235 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Addio mia concubina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La stòria 'd pasiòṅ fra dū amìg par tuta la vita e dla dóna ch'la gh s mét in mèś.|Tagline dal film}}
Archimede (scrìt)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Addio mia concubina
Addio mia concubina (Adìo la mè cuncubìna) 'l è 'n film dramàtic dal 1993 ad Kaige Chen trat da 'l rumànś umònim ad Pik Wah Lee scrit c'n al nóm dla Lilian Lee.
Archimede (scrìt)
Al scrìt Archimede, ed màṅ dal Piero della Francesca, 'l è na cupiadùra, scrìta in latèin in di an edla só maturitê, di stùdi 'd giumetrìa ch'l ìva purtê avànti 'l Archiméde 'd Siracùśa. Al Piero al gh'còpia, cun anca dimòndi eśèimpi 'd disègn tecnic ed figùri giumètrichi, i tìtul: De sphaera et cilindro, Dimensio circoli, De conoidibus et sphaeroidibus, De lineis spiralibus, De planorum equilibriis, Quadratura parabolae, Arenarius.
Referèinsi
}}
Addio mia concubina
La pelìcula 'l à vins la Palma 'd Òr a 'l 46śum Fèstival ad Cannes e 'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar p'r i film furastēr.
Sunt
In dal Cina dal 1924 al pìcul Douzi (Mingwei Ma) al vîṅ purtâ da sò màdar (Jiang Wenli), putàna 'd mistēr, a la scōla 'd recitasiòṅ dl'Òpra 'd Pechîṅ dirèta p'r al mìstar Guan Jifa (Lu Qi). Chè al baghét al dvènta amìg ad Laizi (Yongchao Yang) e 'd Shitou (Yang Fei) ma la vita par lò l'è dimóndi dura parchè 'l alenamènt 'l è pēś dimóndi e pò lò al gh'à da far sōl di rōi da fémna. Inóltar 'l è anc viulentâ da 'n vèć.
1247 (nùmer)
{{Metacaixa
Addio mia concubina
Sunt
C'n al pasàr dal tèmp, dvintâ grand, Shitou (Fengyi Zhang), c'n al nóm 'd art ad Duan Xiaolou, e Douzi (Leslie Cheung), c'n al nóm 'd art ad Cheng Dieyi, i tàc'n a recitàr l'òpra “Adìo la mè cuncubìna” in dua Xiaolou al fà 'l rè Xiang Yu ch'al véd al sò eśèrcit scunfìt da qvél nemìg e la sò cuncubìna, la Yu Ji interpretâ par Dieyi, ch'la gh tōś la spada par masàr-as davànti a lò.
1247 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1247, mo invéci 'l an 1247, 't ê da 'ndèr chè) Al 1247 (milduśeintquarantasèt, milleduecentoquarantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1246 (milduśeintquarantasē) e 'l vin prìma dal 1248 (milduśeintquarantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintquarantasetéśim post.
Addio mia concubina
Sunt
Dieyi 'l è inamurâ dabòṅ ad Xiaolou ma chi lò al fà finta 'd gnint e 'l spóśa na scaja ciamàda Juxian (Gong Li).
Culegamènt estéran
}}
Vaintrìcol dal cōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I vaintrìcol dal cōr (ventricoli cardiaci in itagliàṅ) j ìn chel do cambri 'd tesû muscolêr ch'i stan ed sòta a quìli di du atri. I du vaintrìcol i comùnichen solamèint coi só atri rispetîv, grasi a dal vàrvori apòsta, e col só artèri, la pulmonèra p'r al vaintrìcol ed drìta e l'aòrta per quêl ed manca.
318
Al 318 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
85 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 85, mo invéci 'l an 85 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) 'L 85 (utantasìnc, ottantacinque in itagliàṅ, octoginta quinque in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 84 (utantaquàter) e 'l vin prìma edl 86 (utantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś 'l utantasinchéśim post.
Al nùmer 85 in dla Chìmica
'L 85 'l è al nùm'r atómic edl astêt (At).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 85 al vōl dìr "L'alma dal purgatòri" (L'Anema d' 'o priatorio in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen L'anima del purgatorio in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
6 gendarmi in fuga
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'aventùra da delìri in du 'l batùdi i s àlvan in un marmòt.|Tagline dal film}}
6 gendarmi in fuga (6 gendàrum in fuga) l'è na cumèdia francéśa e itagliàna dal 1970 ad Jean Girault, quàrt capìtul dla série di „Gendàrum ad Saint-Tropez“.
Sunt
I maresiài dal repàrt ad Saint-Tropez Ludovic Cruchot (Louis de Funès), Lucien Fougasse (Jean Lefebvre), Gaston Tricard (Guy Grosso), Jules Berlicot (Michel Modo), Albert Merlot (Christian Marin) e 'l jutànt Jérôme Gerber (Michel Galabru) i gh'aṅ un prubléma bèl grôs: al culunèl respunsàbil dla gendarmerìa (Yves Vincent) al créd ch'a sia vgnû 'l mumènt ch'i vàg'n in pensiòṅ par far pòst a di mémbar più śōvan.
Cruchot al fà però fadìga a 'rmàgn'r a cà tut i dè sénsa far gnint insém a sò mujēr, la Peppina (Claude Gensac), e a 'l persunàł ingléś in du a gh'è 'n majurdòm (Cris Georgiadis) c'n al sćiòp fàcil. Un dè a riva a catàr-'l al sò èx culéga Gerber, insém a sò mujēr Cecilia (Nicole Vervil), ch'al gh diś che Fougasse 'l à pardû la memòria.
L'è l'ucaśiòṅ bòna par turnàr in asiòṅ miténd-'s adòs incóra i pagn da gendàrum, un quèl che però a n s pōl pròpria minga far. Durànt l'inseguimènt di gendàrum nóṿ, al grup di siē amìg al gh'à a che far prima c'n un grup ad nudìsta, pò cun na fèsta di fiōi di fiōr. Prima 'd turnàr in servìsi p'r insgnàr al mistēr a i prinsipiànt, Cruchot e chi àtar i gh'aṅ da farmàr un grup ad baghēt ch'i vōlan mandàr un raś su la Luna.
Culegamènt estéran
}}
159 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 159, mo invéci 'l an 159 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 159 (seintsinquantanōv, centocinquantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 158 (seintsinquantòt) e 'l vin prìma dal 160 (seintessànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintsinquantanovéśim post.
Un tranquillo posto di campagna
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Un tranquillo posto di campagna (Un pòst tranquìl ad campàgna) 'l è 'n film dramàtic e ad scarésa dal 1968 'd Elio Petri ch'l à vins 'l Órs 'd Argìnt a 'l Fèstival ad Berlîṅ dal 1969.
Par giràr cal film chè al regìsta rumàṅ al s è fat far soquànt quàdar par 'l artìsta americàṅ Jim Dine.
Sunt
Leonardo Ferri (Franco Nero) 'l è 'n pitōr ad sucès ma da 'n pôc ad tèmp 'l à pardû l'ispirasiòṅ. Ad nòt pò al fà da spés di arbgàt in du 'l è vitma dla sò manager e amànta Flavia (Vanessa Redgrave). Par tiràr-as sù e par védar s'l è bòṅ ad dipìnś'r incóra al decìd 'd andàr a star in campàgna par punsàr, in na vila vèneta vōda.
Rivâ là 'l armàgn impresiunâ da 'n quàdar dna śōvna cuntésa venesiàna ch'la gh astàva in di tèmp antìg, la Wanda (Gabriella Grimaldi). Chi lē, ch'l'éra na purcùsa e tut i al saìvan, la gh'éra mòrta masàda e Leonardo al taca a pèrdar la tèsta cardénd ch'al sò spìrit al sia armàś parśunēr lè dèntar. 'L óm al taca a èsar catìṿ cun la Flavia che, da 'l cant suo, la n s fà minga di prubléma a gusàr c'n al fatōr Attilio (Georges Géret).
Culegamènt estéran
}}
Knoxville (Tennessee)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Knoxville (a s lèś /ˈnɒksvɪl/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad sènt-utantamìla abitànt a 'l incìrca ch'la s cata in dal stat dal Tennessee, in dla cuntèa ad Knox. Tiràda sù in dal 1786, Knoxville, ch'la ciàpa 'l sò nóm da 'l prim segretàri a la diféśa dal guèr'n americàṅ Henry Knox, l'è stada la prima capitàl dal stat mént'r adès 'l è 'l sò tèrs sèntar più impurtànt dòp Memphis e Nashville.
Durànt la Guèra 'd secesiòṅ americàna la sità la s è divìśa fra qvéi ch'i vlìv'n armàgn'r in dl'ugnòṅ e qvéi ch'i tgnìvan p'r i stat Dixie. Qvist chè i ér'n al dópi ad chi àt'r a 'l cuntràri dla cuntèa 'd Knox ch'l'éra piutòst da la banda di Yankee. In séguit la s è śvilupàda dimóndi in di camp dla prudusiòṅ e dal cumèrs, specialmènt da quànd i aṅ fat na feruvìa ch'la pasàva da 'd lè. In di an Sinquànta però la sò indùstria tèsila l'à patî un muć.
Òṅ di sò scutmàj 'l è la „sita dal màrmul“ parchè in dal XX sécul a s in fava sù dimóndi. La sò sìndica, da 'l 2011, l'è la demucràtica Madeline Rogero.
Culegamènt estéran
}}
Contagion (film 1987)
Sunt
In dal sintēr lung i bòsc Mark al cata na dóna, la Cleo (Nathalie Gaffney) ch'la 'l ajùta purtànd-'l in dla sò vila in du i vìv'n anc un vèć, Roderick Bael (Ray Barrett), e n'atra biónda, l’Helen (Pamela Hawkesford). Chi lōr i èṅ dvintâ migliardàri faghénd dal speculasiòṅ su di “futures” in bórsa. Prima ch'al vaga via l’Helen la s fà prumétar ch'al turnarà un dè, in cambi al gh'arà bèsi e sès, ma biśógna ch'al dvégna anc catìṿ cupànd tut qvéi ch'i s mitràṅ in mèś.
Mark al la tōś in paròla cupànd prima Frank c'n un pēś dla palèstra e pò Henry śland-ag la ghigna. In séguit al tórna in dla vila purtànd-'s adrē i bèsi dal librét ad rispàrmi ch'l à fargâ da la burséta 'd sò mujér che, fra 'l àtar, 'l à anc pruâ a masàr. Quànd la Cheryl la 'l và a pascàr in di bòsc druànd 'n aparéć par guardàr ad sóta 'l al bèca in un prâ balàr da par lò mént'r a Mark a gh parìva 'd èsar fra i bras dla Cleo. Mark al n in vōl più savēr dla Cheryl e al s mét in tèsta 'd andàr a vìv'r in dla vila purtànd-'s adrē na ragàsa inamuràda 'd lò, la Trish (Jacqueline Brennan), ma che lò al vōl śibìr invéci a Roderick. Mo cum è-la che a i òć dla Trish la vila l'è sōl na cà 'd légn in ruìna, tuta tarulìda?
Culegamènt estéran
}}
Perché no? (film 1999)
In dal film a s sènt i pès Canzone per te ad Sergio Endrigo, cantâ par la Vittoria Scognamiglio, Crazy dla Patsy Cline, Malafemmina ad Totò, cantâ par Peppino Di Capri, e People Hold On dla Lisa Stansfield.
Sunt
La Camille (Amira Casar), insém a i sò amìg Nico (Bruno Putzulu) e l’Eva (Julie Gayet), l'à avèrt a Barcelóna na cà editōra specialiśàda in manga e fantasiénsa. La ragàsa l'è impgnàda a livèl sentimentàł, esénd ch'la viṿ da tri an cun na studènta ciamàda Ariane (Alexandra London), acsè cuma Nico e l’Eva ch'i stàn'n insém, ma sōl par quaciàr-as 'l un cun cl'atra parchè i èṅ gay anc lōr.
Adès però la Camille la s è stufàda ad cla situasiòṅ chè e, 'd acòrd cun sò màdar Josépha (Brigitte Roüan), na burghéśa piutòst uriginàla, l'à decìś ad śibìr a i sò dū sóci e a i sò genitōr ad pasàr un fiṅ 'd stmana tut insém in dla sò vila 'd famìja, in manéra 'd psēr tiràr fóra la véra. I rìvan acsè la cantànta Sara Manuel (Vittoria Scognamiglio), màd'r ad Nico c'n al terōr 'd èsar bcada da i paparàś, al turēr José Bailén (Johnny Hallyday) e la Malou (Elli Medeiros), genitōr dl’Eva, 'l insgnànt ad biulugìa a 'l antìga Alain (Jean-Claude Dauphin) e l’Irene (Marie-France Pisier), genitōr dl’Ariane e, par finìr, la segretària dla dita, la Lili (Carmen Chaplin), insém a i suo, la Diane (Assumpta Serna) e Tony (Joan Crosas).
Quand i tri sóci i cònt'n al sò segrét, José al s arlìa dimóndi méntar sò mujēr la taca a piànśar. Da 'l cant suo Alain al decìd ad partìr subìt.
Culegamènt estéran
}}
Tarnobrzeg
Tarnobrzeg a l'è una sitä dal Pulógna. La sitä l'è stä fundä al 1593.
Jenna Willis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Jenna Willis (Maplewood, 12 ad Śugn dal 1986) l'è n'atōra americàna.
In dla sò caréra l'à anc tòlt part a soquànt telefìlm cuma Grey's Anatomy, Criminal Minds e American Crime Story.
Biugrafìa
In dal 2004 la fà 'l sò debùt a 'l cìnema faghénd na ragasōla a la fèsta in dla cumèdia La mia vita a Garden State, pò in dal 2012 la dà la sò vóś a 'n computer in dla cumèdia spurcaciòna American Pie: ancora insieme.
Culegamènt estéran
}}
Heaven Upside Down
{{Metacaixa
Complotto di famiglia
{{Film }}
Heaven Upside Down
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|We know where you fucking live, we’ll burn it down, burn it down, they won’t even recognise your corpse, the world was stripped of the superficial stuff he says, we don’t intend to just eat the street, the asphalt is the good meat and we will sleep on the skin of his nightmares.|Nuàt'r a saém in du cas a vivî, a 'l bruśarém, bruśarém, i n arcgnusaràṅ gnanc i vòstar còrp, al mónd 'l è stâ cavâ śò da 'l ròbi vōdi lò 'l diś, a n gh'ém minga intensiòṅ ad magnàr sōl la strada, 'l asfàlt 'l è carna bòna e a durmirém su la pèl di sò arbgàt.|We Know Where You Fucking Live, 2017|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Heaven Upside Down 'l è 'l dècim àlbum in studi dal grup Industrial metal di Marilyn Manson. 'L è stâ publicâ al 6 'd Utóbar dal 2017.
Culegamènt estéran
}}
1038 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1038, mo invéci 'l an 1038, 't ê da 'ndèr chè) Al 1038 (miletreintòt, milletrentotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1037 (miletreintasèt) e 'l vin prìma dal 1039 (miletreintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miletreintotéśim post.
.rsvp
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Complotto di famiglia
{{CITAZIONE|Da la mènt demònica 'd Alfred Hitchcock, un film nóṿ demònic.|Tagline dal film}}
Complotto di famiglia (Tragatèṅ ad famìja) l'è na cumèdia śala dal 1976 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś dal scritōr ingléś Victor Canning ciamâ The Rainbird Pattern.
Al film, 'l ùltim fat da 'l regìsta ingléś prima ch'al murìs, 'l è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 29śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
In na sitadìna dla Califòrgna, la Blanche Tyler (Barbara Harris) la tira avànti faghénd la medium in un camarèṅ davśèṅ a la cuśìna ad cà sua faghénd finta ad mét'r-as in cuntàt c'n i spìrit di marè mòrt ad soquànti védvi. Al sò amìg George Lumley (Bruce Dern) invéci 'l è 'n atōr ch'al spèta sèmpar ch'un quàlc regìsta 'l al ciàma par lauràr ma in cal méntar al s adàta a far al taxìsta e a jutàr la Blanche a catàr sù dal nutìsi dal parsòni ch'i vaṅ da lē acsè la gh'à quèl da dir sénsa far di śbali.
Arthur Adamson (William Devane) al gh'à 'n negòsi ch'al vénd di giujèi ma 'l s pasa 'l tèmp muciànd sù di diamànt bèi grôs e 'l al fà rapénd di persunàǵ pîṅ ad bèsi par pò dmandàr a 'l sò famìji di diamànt in cambi. Chi lò al s è inśgnâ faghénd far na cambra lugàda dimóndi bèṅ darènt a 'l garàǵ dla sò vila. A gh dà na maṅ la sò amànta, la Fran (Karen Black). Cuma 'l à sèmpar dit anc al scritōr Edgar Allan Poe, Arthur al lōga i diamànt «… in dua tut i pōlan véd'r-i», in atri paròli fra 'l gósi ad cristàl dal lampadàri grôs ch'a s cata in dla sala ad cà.
Un dè na vècia puta pîna 'd bèsi e sénsa fiōi, la Julia Rainbird (Cathleen Nesbitt), la và a cà dla Blanche parchè la gh'à 'n pinsēr in tèsta ch'al n la fà minga punsàr a la nòt, qvél ad murìr sénsa savér a chi lasàr tut i sò avēr parchè la n gh'à piò di parènt. La sà però che sò surèla l'iva abû 'n putèṅ che però l'à pò dâ in adusiòṅ parchè la n éra briśa spuśàda e la n vliva minga avér di scàndai. La Julia la gh prumét déś-mila dòlar se lē l'è bòna ad catàr-al, dòp tant an, druànd i sò putēr ad medium.
Trentén
Al Trentén l'è una regiån ch'l è po fâta da la pruvénzia autònoma ed Tränt, ch'l è pèrt d'la regiån dal Trentén Elt-Egg’. Al so chèplôgh ł'è Tränt.
Complotto di famiglia
Culegamènt estéran
}}
Trentén
Al Trentén al cunfénna pió só con la pruvénzia autònoma ed Bulzàn, a maténna e pió zå col Vènet (Pruvénzia ed Belón, Pruvénzia ed Vizänza e Pruvénzia ed Verånna), a sîra con la Lunbardî (pruvénzia ed Brêsia e Pruvénzia ed Sondri).
Dal prinzéppi fén ai Rumàn
La canbiaziån dal clémma stra sé e nå 10.000 ân fa, ch'al vanzé pió s-ciàvvd e mänc règgid, al g'à fât in môd ch' äl popolaziån sedentèri i gnéssen a vîver int'al Trentén, såura tott atais ai fiómm e ai lègh pió cinén.
I schèv archeològich fât int'i ân 30 atais a la rîva meridiunèl dal sponda meridional del Lègh 'd Lêder, int'la cmónna ed Mulénna 'd Lêder, i g'àn purtè a la lûs un insediamänt di mondi inpurtant che queldón dîs ch'l è 'd 2000 ân prémma ed Crésst.
1236
Al 1236 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Vaintrìcol dal cōr
In dal màinter che 'l cōr al pòumpa, atravèrs el só vàrvri, al sanghev al bliśga só dai atri vers i só rispetîv vaintrìcol, e chilōr i 'l cùcen ciascùn a travers dagli ètri vàrvori, vìa vers el do diferèinti artèri (sìstola).
Colegamèint estèren
}}
Il dittatore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gh'arà't un masć o 'n abòrt?}}
Il dittatore (Al ditadōr) l'è na cumèdia americàna dal 2012 ad Larry Charles.
La pelìcula l'è stada bòna 'd muciàr sù sènt-stantanóṿ migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda ssanta-sinc.
Sunt
Hafez Aladeen (Sacha Baron Cohen) 'l è 'n generàł àrab ch'al cmanda da ditadōr in dal stat africàṅ imaginàri dal Wadiya, cun di cumpurtamènt da ragasōl visiâ. Al dróa i sò bèsi par gusàr-'s al dóni più bèli dal mónd, cuma l'atōra Megan Fox (Megan Fox), e par far na vita da sgnōr. Par difénd'r-as da gl'atintâ al dróa dal cóntar-figùri e quànd qualchidòṅ di sò culaburadōr al próa a dar-ag cóntar o al fà di śbali sèg, lò al li cundàna a mòrt anc s'al n sà minga che chi dasfurtunâ lè i n finìsan pò minga in dla fòsa ma i scàp'n invéci in di Stat Unî in du i s śònt'n a 'n grup 'd upuśidōr.
Dòp avēr-'g-la cavàda a scapàr via, sénsa più barba in dal grugn, Aladeen al s rénd cònt che Tamir al vrév rimpiasàr-al c'n un sò sòśia par firmàr na custitusiòṅ demucràtica in dal Palàs ad Vēdar. Scambiâ pò p'r un pròfug strasòṅ, al ditatōr al cata lavōr da la Zoey (Anna Faris), n'ativìsta 'd sinìstra ch'la s dà da far par jutàr i furastēr buletàri.
11 ed setèmber
Al  l'è al 254śum dè dal calendàri gregoriàn (255śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 111 dè a la fin dl'an.
Incō
Incō (a s e-scrèvv anch: in cóo, incoo) 'l è al dè 'd adèsa, al dè dàp a iêr e prèmma ed dmân. Al tâca a l'ultma mezanòt apèina pasèda e 'l finèss a la mezanòt ch'la gnarà da chè a dàp.
La donna esplosiva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
.mov
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
La donna esplosiva
{{CITAZIONE|Se ta n gh la caṿ briśa a 'vēr 'n apuntamènt galànt, créa'l!|Tagline dal film}}
La donna esplosiva (La dóna espluśìva) l'è na cumèdia americàna dal 1985 scrita e dirèta par John Hughes.
La pelìcula, custàda sèt migliòṅ e mèś ad dòlar, la 'n à fat sù dagnóra trénta-nóṿ. In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès di Oingo Boingo ad Danny Elfman, dla Kim Wilde, di Killing Joke e àt'r incóra.
Sunt
Gary Wallace (Anthony Michael Hall) e Wyatt Donnelly (Ilan Mitchell-Smith) i èṅ dū studènt americàṅ dimóndi braṿ a scōla ma piutòst sfigâ e ingiangulâ cun cal dóni. I èṅ da spés vitmi di schèrs di sò cumpàgn ad clas Ian (Robert Downey Jr.) e Max (Robert Rusler) ch'i gh'aṅ cuma muróśi dū ragàsi ch'i gh piàś'n a lōr, la Deb (Suzanne Snyder) e la Hilly (Judie Aronson).
A cà pò al ròbi par Wyatt, gèni dal computer, a n è minga ch'i vàgan tant méj parchè al gh'à 'n fradèl militàr ch'al gh dà sèmp'r adòs, Chet (Bill Paxton). Na sira, guardànd un film ad Frankenstein a la televiśiòṅ, a Gary a gh vîṅ l'idéa 'd dar vita lōr a na dóna parfèta druànd un prugràma infurmàtig e dal figùri ad dóni tajàdi via da soquànti rivìsti pòran, che lōr i dróan in bagn quànd i faṅ da par lōr, cumbinàdi c'n al sarvèl 'd Albert Einstein. Al riśultâ l'è na dóna più granda ma da lcar-'s i bafi che lōr i ciàman Lisa (Kelly LeBrock). Chi lē la taca a dar-as da far subìt p'r urganiśàr dal fèsti e dar dal curàǵ a i dū śōvan in manéra ch'i s dàgan na mòsa par far-'s avànti cun la Deb e la Hilly.
Culegamènt estéran
}}
Serigrafìa
{{Metacaixa
La Sérigrafìa l'è na manéra 'd stampèr un quèlch mutîv o dal scrìti in sìm'a na variétê dimòndi granda ed materiē, fènd pasèr dl inciòster a travèrs un sdâs (tlêr) strulghê apòsta, sènd queschè śbuśî sōl indû a gh'à da gnîr la stàmpa dla scrìta o dal disègn.
Procedimèint
Prima 'd tùt 'l è fundamentêl al tlêr ed stampa serigràfica (al sdàs), che al dè d'incō al vìn preparê cun di sistéma dimòndi śvélt e precîś: da na pelìcula preparèda 'l piò dal vólti fènd stampèr un fòj trasparèint da na stampànta a 'l cumpùter, a s va a impresiunèr al tlêr prìma emulsionê cun dla śladèina sinsìbla ala lûś; l'impresiòun fotogràfica la fìsa la śladèina atâc a 'l tlèr sōl indû a n'gh'è minga la scrìta négra dal disègn ind la pelìcula, fend gnìr fòra, dôp 'd un lavâǵ a l'àqva, al tlêr finî, śbuśî sōl indû a gh'à da pasèr 'l inciòster, pròunt p'r andèr a stampèr.
Dôp ch'a s è preparê al tlêr, a s pól finalmèint andèr in stampa, cun na racla (spatla) ch'la spèlma 'l inciòster dàintr'in dal tlèr e-cmandènd-egh ed pasèr sōl a travèrs el maj dla séda coi spasi lasê śbusì da la śladèina prima impresiunèda col disègn.
'L inciòster al vin śò dal tlêr in sìm'a 'l materiêl ch'a vlòm stampèr cun la fôrma prìma impresiunèda in dal tlêr, al s egh pògia lè in sìma, pò a bsògna però anca sughér-el cun dal chèld o dl'aria 'sùta, per la só polimeriśasiòun.
Coi inciòster speciē ch'a gh'è al dè 'd incō, el stampi in serigrafìa i gh'àn dimòndi tgnùda, a la lûś, ai lavàǵ, ai śgranfègn, a 'l lavâǵ col prédi, e vìa discurènd.
Colegamèint estèren
}}
Śburlunèda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Na śburlunèda, un śburlòun (spallata, spinta, in itagliàṅ) i la dàn chel persòuni vōt rabìdi, vōt ch'i gh'àpien i pinsēr da n'ètra banda, vōt ch'i sìen in vèina ed schérs un pò manèsch, quand i cùcen, i ciàpen dimòndi 'd còunter a 'n ètr agìnt o a un quèl ch'a gh'era lè 'd atēś.
Referèinsi
}}
317
Al 317 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
583 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
674 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 674, mo invéci 'l an 674, 't ê da 'ndèr chè) Al 674 (seseintestantaquàter, seicentosettantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 673 (seseintestantatrī) e 'l vin prìma dal 675 (seseintestantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantaquatréśim post.
40 anni vergine
{{Metacaixa
{{Film }}
'L à purtâ a cà da piò ad sènt-stantasèt migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sōl vint-siē. La versiòṅ XXL par l'home video l'è più lunga ad darsèt minùt.
Sunt
Andy Stitzer (Steve Carell) al gh'à 'n lavōr sicûr in na cadéna ad prudót letrònic e 'n bèl apartamènt pîṅ ad fumét ma al gh'à 'n prubléma: 'l è incóra vìrgin anc s'al gh'à bèla quarànt'an. I sò culéga David (Paul Rudd), Cal (Seth Rogen) e Jay (Romany Malco) i nàśan quèl durànt na partìda a poker e i 'l vōlan jutàr dòp avér-al tòlt in gir un bèl pôc. Na sira i al pòrtan sèg in un pub e i gh cunsìlian ad puntàr a 'l dóni bèli e imbariàghi, esénd la prima vòlta anc più imbariàghi che bèli. Furtùna a vōl che lè i gh sìan di amìghi ch'i gh'aṅ da festegiàr una ch'la gh'à da spuśàr-as 'l dè dòp. Una ad qvili lè, na biónda purcùsa ch'la s ciàma Nicky (Leslie Mann), la gh śibìs 'd andàr sèg ma esénd imbariàga pódga e guidànd lē parchè Andy 'l è sénsa màchina, durànt al viàś la la bùcia a róta 'd còl e pò, avénd alvâ 'l gòmat dimóndi, la gh'à anc 'l urt dal gòmit ch'la gh al sprica tut in fàcia. Lē la gh la darév vluntéra listés ma lò al s tira indrē.
Un dè a fà 'n salt in dal negòsi la Trish Piedmont (Catherine Keener), una ch'la vénd di śavàj lè darènt par cònt ad chi àtar su eBay. Prima 'd andàr via la gh lasa 'l sò nùm'r ad telèfun. I sò amìg i gh dìśan 'd a n ciamàr-la briśa subìt parchè prima al gh'à da far pràtica cun dal pràtichi, méj se dimóndi rój, o sinò faghénd-al subìt cun lē al risćiarév ad far na figùra da imbambî, specialmènt s'al gh tîṅ dimóndi. In tut al manéri, p'r èsar più sexy, Jay al gh cunsìlia 'd andàr-'s a far na seréta par cavàr-as via tut chi pēi ch'al gh'à in sal pèt ch'al pâr un lóv manâr. Quànd l'estetìsta (Miki Mia) la tira via al siròt lò al gh ingùra tant ad chi càncar ch'l al sà sōl lò.
1237
Al 1237 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
40 anni vergine
Sunt
Un dè finalmènt Andy al cata 'l curàǵ ad dmandàr a la Trish 'd andàr fóra insém e pò i finìs'n anc a lèt cun lē ch'la gh diś ad mét'r-as un guldòṅ méntar la s và a preparàr in bagn. Andy al n sà in du tacàr ma qvél ch'l è pèś 'l è ch'a riva a 'l impruvìś la fiōla dla Trish, la Marla (Kat Dennings), ch'la i bèca in dla cambra da lèt. Ma i sò fiōi i èṅ tri a dir-la tuta e lē l'è anc nunóna parchè qvéla granda la gh'à 'n putèṅ ad 'n an.
Óv
L' '''òv' è la cellula feminìle di animèli.
40 anni vergine
Culegamènt estéran
}}
.new
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Èinsa
L' Èinsa (Enza in italiân e Incia in latèin) l'é un fióm ed l'êlt' Itâlia, ch'al và a dêr a dréta dal Po. Al gh'à al surzéi ind la zôna pió luntâna e difécila da rivêregh ed l'Apenèin arzân. Al sègna al cunfîn tr' al teritôri ed Rèz e Pêrma; ind la stôria l'é stêda la côsta dal Tèri Matéldichi e 'dla Vâl di Cavalêr.
Richard Simmons
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Milton Teagle Simmons, cgnusû méj cuma Richard Simmons (New Orleans, 12 ad Luj dal 1948), 'l è 'n atōr ad fiction, còmig e insgnànt ad ginàstica americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Èinsa
Cōrs dal fióm
Al nâs da l'Êlp ed Sucîş, int l'Apenèin arzân, al fà a 1.157 mêter d' altèsa al Padòl o lêgh dal Lagastrèl, al şvilópa al só cōrs ed 93 km cun al divéder la pruvîncia ed Rèz da la pruvîncia ed Pêrma. Ind al trât in pianûra al se şlêrga un bèl pô e al cór cun divêrs râm in un lèt lêregh pîn ed giaròun. Al 's bóta in Po aşvèin a Bresèl.
Principalmèint al cōrs dal fióm as divéd in dō pêrti dal tót divêrsi òna da cl'êtra sìa cme natûra sìa cme stôria, a 's pōlen arcgnòser in dû trât che vînen ciamê normalmèint Êlta Vâl d' Èinsa al prém trât ch' al 's fà dal bacîn dal Lagastrèl e as bóta a bêsa bôga tr'al parèidi a péch e al forèsti ed l' Apenèin fîn a un pô pió zò ed Sân Pôl e al secònd trât al se dvâna ind la pêrta meridiunêla ed la Pianûra Padâna ciamê Vâl d' Èinsa ch' al và da Muntèc fîn al Po.
Andamèint dal j âchev
Da cōrs d' acqua ed l'Apenèin l' Èinsa al sèint dimòndi dal piuvûdi che dân al furiōşi pîni ed l'avtûn (ânca bèin d'ed sōvra a i 1.000 m3/sec) e al mêgri, dimòndi pèişi, ed l'istê (al cōrs bâs al pōl armânger a sèch).
In premavèira però al ghà 'n ajót céch dal desfêres ed la nèiva ind al muntâgni.
Al dà al Po 'na mèdia ed cîrca 12 m3/sec.
Spòrt
Ind al só trât ed mèz l'é un pûnt d'arîv cgnusû per i pasiunê ed rafting, canoa e kayak.
1593 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1593, mo invéci 'l an 1593, 't ê da 'ndèr chè) Al 1593 (milsincseintnovantatrī, millecinquecentonovantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1592 (milsincseintnovantadū) e 'l vin prìma dal 1594 (milsincseintnovantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintnovantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Barbora Strýcová
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Barbora Strýcová (Plzeň, 28 ad Mars dal 1986, a s lèś [ˈbarbora ˈstriːtsovaː]), cgnusùda in pasâ anc cuma Barbora Záhlavová-Strýcová in fiṅ tant ch'l'éra spuśàda cun Jakub Zahlava, l'è na tenìsta céca prufesiunìsta da 'l 2003. L'è élta 164 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'à tacâ a śugàr a tènis a sinc an.
Al film ch'a piàś da piò 'l è Grease. In dal tèmp lìbar la s divertìs anc a nudàr e a siàr.
In dla sò caréra 'l à vins un tìtul WTA (cun anc dū finàli) e nóṿ ad qvéi ITF in singulàr. In dópi, in dua l'è deciśamènt più fòrta, invéci l'à mis in bisàca darsèt tìtui WTA e nóṿ ad qvéi ITF.
Caréra
La céca la taca a far-as cgnósar in dal sircùit WTA in dal 2004 quànd, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la riva a 'l secónd tùran a gl'Australian Open e in di utàṿ a Indian Wells baténd l'Eleni Daniilidou e l'Iveta Benešová prima 'd lasàr-'g al péni cun la Justine Henin, nùmar òṅ dal mónd, par 3-6 4-6. La riva a 'l tèrs tùr'n anc a Amelia Island dand la paga a la Melinda Czink e a l'Anna Smashnova par pò pèrdar da l'Amélie Mauresmo. In Maǵ in tèra francéśa la fà i quàrt a Straśbûrg e al secónd tùran a 'l Roland Garros. In Agóst, dòp na stagiòṅ deludènta in sl'èrba, la vèṅ misa sóta da la Mashona Washington a Montreal. In Aṿtòṅ la gh la cava a rivàr in semifinàl a Cantón baténd la Dinara Safina in di quàrt ma pò la céd a la Martina Suchá 2-6 5-7. La finìs 'l an in belésa cun al tìtul ITF mis in dal bisachèṅ a San Rafaèl, 6-1 6-2 a la francéśa padròna ad cà Stéphanie Cohen-Aloro, e la riva a èsar la nùmar sinquànta-siē dal mónd.
In dal 2007 la và a śugàr al sò prim turnèo WTA dla stagiòṅ a Bugutà in dua la pèrd in di quàrt da la Tathiana Garbin par 2-6 5-7. In Avrìl la s qualìfica p'r al turnèo ad Charleston ma pò la và fóra subìt, 5-7 1-6 da la Shuai Peng. Stés parcōrs anc a Esturìl ma lè l'è la Nastas'sja Jakimava a mandàr-la a cà par 6-2 4-6 3-6. I prim tùr'n i cuntìnuan par lē anc a Praga (2-6 5-7 da la Klára Zakopalová) e a Wimbledon (4-6 6-7 da la Tamira Paszek). In Luj e in Setémbar la s ardûś a śugàr dū ITF a Petange e a Mèstar pardénd in di quàrt da la Pauline Parmentier e da l'Alisa Klejbanova. La finìs 'l an pardénd in dla semifinàl dal turnèo ITF ad Deauville da la Kirsten Flipkens srand acsè la stagiòṅ a 'l nùmar 156 dal mónd.
In dal 2008 la Barbora la riva in finàl in d'l ITF ad Stucólma ma la la pèrd cun la Johanna Larsson par 6-0 1-6 6-7. A gh và méj a Fort Walton Beach, ITF da vintsìnc-mila dòlar in di Stat Unî, in du a vins lē su la Melanie Oudin cun al puntéǵ ad 6-3 5-7 7-6. In Mars a Redding l'è l'Aleksandra Wozniak a finìr sóta i sò cōlp par 7-6 6-3 e la céca la pōl acsè tiràr fóra dal frigo al spumànt p'r al sò secónd tìtul ITF d'l an. La tórna a śugàr dū WTA a Amelia Island e a Charleston faghénd sèmpar secónd tùran pardénd da la Marija Šarapova e da la Katarina Srebotnik. In Maǵ la s mét in bisàca 'n àtar ITF in Pulògna e pò in Luj la riva a 'l tèrs tùr'n a Wimbledon in dua la patìs un 2-6 4-6 da la Svetlana Kuznecova. La sèra la stagiòṅ cun gl'ITF ad Bratiślàva e ad Cracòvia. In dal prim turnèo la pasa a fadìga insìma a la Bovina 6-7 7-6 6-3 par pò cédar a la Petra Kvitová, in Pulògna invéci la ciàpa na scòpla mia da rìdar da l'Angelique Kerber in di quàrt, 0-6 1-6.
Omnia mea mecum porto
{{Metacaixa
862 (nùmer)
{{Metacaixa
Omnia mea mecum porto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
862 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 862, mo invéci 'l an 862, 't ê da 'ndèr chè) 'L 862 (otseintessantadū, ottocentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 861 (otseintessantùn) e 'l vin prìma edl 863 (otseintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintessantaduéśim post.
Barbora Strýcová
Caréra
A 'l inìsi dal 2009 la śōga a Auckland, Melbourne e Bugutà ma la vins sōl 'n incóntar, al prim, cun la Virginie Razzano. A Acapûlc la riva in semifinàl (0-6 3-6 da la Venus Williams) mént'r a Monterrey, dòp avér pigâ la Flavia Pennetta par 7-6 2-6 6-4, la s férma in di quàrt ad òpra dl'Iveta Benešová cun al puntéǵ ad 5-7 4-6. In dal rèst dla stagiòṅ la śōga da schiva, a n cavànd-'g-la mai a vìnsar da piò dna partìda ad fila. La s tira 'n pôc sù in dal turnèo ad Bad Gastein in Luj in dua la riva in di quàrt cun l'Alizé Cornet. A gl'US Open la pasa 'l qualificasiòṅ par pò pèrdar a 'l secónd tùran da la Viktoryja Azaranka 2-6 1-6. Da la fiṅ 'd Utóbar a 'l inìsi ad Nuvémbar la tōś part a dū turnèo ITF che pò la vins, a Urtìśèi (7-6 6-3 a la Klára Zakopalová) e a Ismaning (6-4 4-6 7-6 a la Kristina Barrois).
Omnia mea mecum porto
Omnia mea mecum porto (literalmènt Tut qvél ch'l è mio a 'l pòrt mèg) l'è na manéra 'd dir latìna druàda par dar impurtànsa dabòṅ a qvél ch'a s gh'à 'd dèntar, al spìrit dna parsòna, piutòst che a i bèṅ materiài.
Culegamènt estéran
}}
862 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Barbora Strýcová
Caréra
In dal 2010, dòp na prima part dla stagiòṅ da daśmindgàr, la riva in semifinàl in d'l ITF da sènt-mila dòlar ad Marsìglia (6-2 3-6 1-6 da la Klára Zakopalová) e pò a 'l tèrs tùran a Wimbledon in dua la céd par 5-7 3-6 a la Marija Šarapova. In Luj la céca la pèrd da la Lucie Šafářová in di quàrt ad Båstad e pò in finàl a Praga cun l'Ágnes Szávay ch'la gh'à la méj sèg par 6-2 1-6 6-2. A gl'US Open la và a cà subìt cun la Marija Kirilenko e la fà cumpàgn cun la Sara Errani a Tokyo e cun l'Alexandra Dulgheru a Pechîn. In Utóbar invéci la riva a 'l secónd tùran a Linz e in Lussembûrgh, pardénd da l'Ana Ivanović par 3-6 2-6 e da la Roberta Vinci par 6-7 6-4 6-7. La sèra 'l an a la puśisiòṅ nùmar ssanta-sèt.
In dal 2011 la riva in di quàrt in dal prim turnèo d'l an, qvél ad Brisbane, ma la gh'à pò da lasàr strada a la Marion Bartoli par 2-6 1-6. A Sydney la s qualìfica dand un 6-4 6-3 a la Petra Martić e pò la manda a cà anc la Nadia Petrova prima ad lasàr strada a Kim Clijsters par 1-6 4-6. A gl'Australian Open la riva a 'l tèrs tùran (2-6 1-6 da la Na Li) mént'r a Parì a 'l quèrt la pèrd p'r un pēl cun la Petra Kvitová, 9-11 in dal tie-break dal tèrs sét. La Barbora la s tōś l'arvìndida sèg a Indian Wells, mandànd-l' a cà par 3-6 6-2 7-5, par pò far al valìś anca lē cun l'Ana Ivanović par 2-6 2-6. A Miami la bat la Sloane Stephens 6-4 6-2 prima ad vgnir sćiancàda par 1-6 0-6 da l'Agnieszka Radwańska. In sla tèra vérda ad Charleston la pèrd in di utàṿ par 6-7 6-7 da la danéśa nùmar òṅ dal mónd, la Caroline Wozniacki. In sal rós la śōga a Barcelóna, Madrid, Róma e Roland Garros e la n è bòna ad vìnsar gnanc 'n incóntar. A Wimbledon invéci la bat l'Aleksandra Wozniak par 7-6 6-4 ma pò la vèṅ misa sóta da la Francesca Schiavone par 5-7 3-6. In Luj a Båstad la riva in semifinàl, baténd prima la Nastas'sja Jakimava e pò la Flavia Pennetta, ma pò la céd a la Polona Hercog par 2-6 6-4 5-7. Dòp un deludènt US Open (prim tùran cun la Petra Martić), la céca la vins al sò prim tìtul WTA a Quebec City in dua però la bat sōl dal śugadōri da 'd là da la puśisiòṅ sènt in clasìfica, a part la Marina Eraković (nùmar 85) batùda in d'l ùlt'm incóntar par 4-6 6-1 6-0. Cun i 280 punt purtâ a cà, la céca la riva a èsar la nùmar quarànta-siē dal mónd, tirànd-as sù ad vint-nóṿ pòst. In di quàtar turnèo a vgnir però la vins sōl na partìda.
La taca la stagiòṅ 2013 dimóndi tard par via dna squalìfica par doping ad siē méś. La Barbora la tórna a pistàr i camp dal sircùit WTA in Avrìl in sla tèra rósa a 'l quèrt ad Stucàrda andànd però fóra subìt cun la Mirjana Lučić par 6-1 3-6 5-7. Par far sù di punt la śōga dū ITF in Maǵ vinsénd-an òṅ in Śluvàcchia cóntar la Karin Knapp par 6-2 6-4. A 'l Roland Garros, dòp avér pasâ 'l qualificasiòṅ, la céd subìt a la Bojana Jovanovski par 3-6 2-6. In Śugn in d'l ITF ad Nottingham (al nùmar dū) la fà dvintàr mata la Sema a 'l prim tùran e pò la manda a cà anc la Samantha Murray, prima ad far al valìś in di quàrt cun l'Elena Baltača par 4-6 4-6. A Wimbledon la Strýcová la pèrd a 'l secónd tùran par 5-7 3-6 da la Cvetana Pironkova e la fà cumpàgn anc a Palèrum in dua la céd a la Sara Errani par 3-6 2-6. La stmana dòp la śōga 'n ITF a Olomouc da sènt-mila dòlar, pardénd in semifinàl da la pulàca Katarzyna Piter par 4-6 7-5 4-6.
Nòti
}}
402 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 402, mo invéci 'l an 402, 't ê da 'ndèr chè) Al 402 (quaterseintdū, quattrocentodue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 401 (quaterseintùn) e 'l vin prìma dal 403 (quaterseinttrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Cà dal Jacopo Pontormo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Costi quel che costi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànt incóra gh'aṅ-i da traśàr par tèra par cunquistàr al ragàsi di sò sógn?|Tagline dal film}}