cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Il vizio ha le calze nere
Sunt
A San Banadét dal Trònt un sasèṅ misteriōś al masa dal dóni śóvni e bèli e al par ch'al gh'àppia 'l aspèt dna śuvnòta vistìda ad négar. Concetta, la prima a èsar cupàda, la tîṅ a drē a 'n tràfic ad prustitusiòṅ insém a Marco.
H.I.M.
Gl'inìsi
Al disc al gh'à dèntar gl'hit Your Sweet Six Six Six e al lènt sìmbul When Love And Death Embrace (c'n al bas ch'al carésa al tastéri mèntar al chitàri péśi i sònan lénti), la mulàda lè cun un taj It's All Tears e soquànt braṅ doom cuma la For You ch'la vèra al disc o la ślada Our Diabolikal Rapture. In śònta a 'l pes 'd Isaak a s cata anc n'atra cover, la Don't Fear The Reaper di Blue Öyster Cult cun un duét a dū vóś, masć e fémna (ad l'atōra Sanna-June Hyde), misćiâ dimóndi bèṅ.
Al sucès
In dal 1999 i tàcan a far-as cgnósar in tut l'Europa (prim pòst in Germâgna) par via d'l àlbum Razorblade Romance (Rumanticìśum da laméti), specialmènt par la canta Join Me in Death (sincsènt-mila còpi vindùdi in dal marcâ tedésc in dū méś), druàda in dla culóna sunóra dal film Il tredicesimo piano dirèt par Josef Rusnak. Right Here in my Arms (dura e sunàda a la śvélta), Poison Girl e l'alśéra Gone With the Sin i èṅ i àtar sìngui mèntar dégni ad nòta i èṅ almànc I love you (prelude to tragedy), la rabìda Razorblade kiss, la bonus track dl'edisiòṅ americàna Sigillum diaboli e l'acùstica One last time.
Al disc gh'iva da ciamàr-as Slippery When Dead in unōr di Bon Jovi e dal sò Slippery When Wet. Gl'HIM i gh'aṅ abû di prubléma a far gnir fóra c'l àlbum chè in di Stat Unî parchè là a gh'éra bèla un grup cun cal nóm lè. Prima 'd avér-la abùda vinsa (armeténd-ag dimóndi bèsi), i finlandéś i èṅ stâ custrét a véndar mila còpi ad Razorblade Romance sóta 'l nóm ad H.E.R. (Lē, acrònim ad Her Evil Royalty, Catìṿ dirìt 'd autór ad lē).
Al tèrs àlbum dal grup 'l è d'l Agóst dal 2001 e al s ciàma Deep Shadows and Brilliant Highlights (Òri grandi e luśór brilànt). 'L è stâ fat cun Janne Puurtinen a 'l tastéri e al gh'à dèntar quàtar sìngui, Pretending, In Joy And Sorrow, Heartache Every Moment e Close To The Flame, e anc la cover dal braṅ dance ad Benjo James Please Don't Let it Go.
Al disc al s piàsa incóra na vòlta a 'l prim pòst dla clasìfica dal sò paéś, ròba ch'la n sa vdiva da i tèmp di Hanoi Rocks in di an Utànta. Anc in Germâgna al disc al và fòrt (secónd pòst) ment'r al sìngul Pretending al riva a la dècima puśisiòṅ.
In Avrìl dal 2003 al quàrt lavōr dal grup scandinàṿ, Love Metal (al nóm dal gènar muśicàl ch'i s éran dâ), al cuntìnua la stada dal sucès, cun tri sìngui sparâ bèṅ, Buried Alive By Love, The Funeral of Hearts e The Sacrament.
In dal 2004 al grup al fà gnir fóra la sò prima racòlta And Love Said No, E 'l amōr al diś ad nò) ch'la mét insém i prim quatórdas sìngui e dū braṅ nóṿ ad paca, la cover ad Neil Diamond Solitary Man (sìngul vindû bèṅ in Finlàndia, secónd, e in dal Régn Unî, nôn), sunàda a la manéra metal (pès fat anc da di àt'r artìsta cuma Chris Isaak e 'l nòstar Gianni Morandi c'n al tìtul ad Se perdo anche te), e And Love Said No (sèmpar secónda puśisiòṅ in dal sò paéś).
In dal 2005 Ville Valo al dà la vóś, insém a 'n àtar finlandéś Lauri Ylonen di The Rasmus, a 'l grup di Apocalyptica p'r al sìngul Bittersweet e pò in Setémbar al fà vgnir fóra al sò prim disc par la major Warner Music, Dark Light (Luś scura), al sò lavōr più cumerciàl e curâ fiṅ a cal punt lè. Cuciâ sù p'r al sìngul Wings Of A Butterfly (Vampire Heart 'l è pò al secónd), 'l àlbum al gh la cava a finìr in di prim vint pòst dla clasìfica di Stat Unî vindénd là da piò ad sincsènt-mila còpi.
Gl'HIM i s faṅ un nóm anc dal nòstri bandi. Sèmpar in c'l an lè i sònan a 'l Download Festival insém a i Black Sabbath e i Velvet Revolver.
La Madurasiòṅ
Al 17 ad Setémbar dal 2007 a vîṅ fóra in Itàglia Venus Doom al secónd lavōr dal grup par la Warner (paragunâ, a dita ad Valo, a 'l Master of Puppets di Metallica e a i lavōr di Black Sabbath), rigistrâ in di studi dla Finnvox sóta la diresiòṅ ad Tim Palmer (ch'l iva laurâ cun Ozzy Osbourne). La cupertìna la nas da un quàdar d'l artìsta David Harouni cumprâ dal cantànt a New Orleans.
Al sèst àlbum dla banda la gh'à di tèst più madûr, pîṅ ad pueśìa e magòṅ (The Kiss of Dawn l'è stada scrita p'r arcurdàr 'n amìg ch'al s éra tòlt la vita e la cumplèsa Sleepwalking Past Hope la gh'à di riferimènt a 'l Infér'n ad Dante Alighieri, durànd da piò ad déś mìnut, na ròba mai vista p'r al grup finlandéś). Al chitàri i èṅ sèmpar in prim piaṅ e Valo al dróa tut al nòti ch'al pōl far, anc dimóndi basi. I sìngui i èṅ The Kiss of Dawn e Bleed Well mènt'r al braṅ Passion's Killing Floor 'l è stâ sarnî par la culóna sunóra dal film Transformers ad Michael Bay.
In di Stat Unî al fà subìt al sò ingrès in clasìfica al dudicèśum pòst cun 38.000 còpi mèntar 'l è prim in Finlàndia, tèrs in Germâgna e trentunéśum in dal Régn Unî.
'L òt ad Mars dal 2008 al grup al sòna dal nòstri bandi a Nunàntla, in dal mudnéś, e anc a Milàn e Firénse.
Al 14 ad Favràr dal 2010, antisipâ dal sìngul Heartkiller ch'al s psiva dascargàr da dū méś dal sit ad Myspace dal grup, a véd la luś al sètim lavōr in studi, Screamworks: Love in Theory and Practice, Chapters 1–13 (Lavōr da sîg: Amór a paròli e fat dabòṅ, capìtui da 'l òṅ a 'l trédas), un disc rigistrâ a Los Angeles e prudót par Matt Squire. Un secónd sìngul 'l è stâ fat al 29 ad Mars dal 2010 e 'l è la canta Scared to Death. Invéci la cansòṅ Disarm Me (With Your Loneliness) l'éra stada fata p'r al disc Dark Light ma pò 'l éra stâ decìś ad lasàr-la fóra parchè la gh'intràva pôc cun al rèst dal lavōr.
Al disc 'l è andâ bèṅ, cum al sòlit, in Finlàndia (secónd) e Germâgna (quàrt), ma anc in Braśìl (prim) e Grécia (secónd), méno in Itâglia (sōl 68śum).
Il vizio ha le calze nere
Sunt
La Leonora (mujér 'd un imprendidōr dal pòst pîṅ ad bèsi cun di gust sesuài particulàr) e na cuntésa di Abrózz cun un fiōl viulènt e drugâ pódag i faṅ part dal gir. A murìr l'è anc l’Emma e pò la Valeria vècia amànta ad Marco.
Fetònt (astrunumìa)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
H.I.M.
La Madurasiòṅ
Na versiòṅ rimixàda dal disc cun déś braṅ déntar, SWRMXS, l'è gnuda fóra in dal Dicémbar dal 2010.
441 (nùmer)
{{Metacaixa
Fetònt (astrunumìa)
Fetònt, cgnusû anc cuma 'l „quìnt pianēd“, 'l è 'n 'l nóm 'd un pianēd iputètic ch'al sarév eśistî fra gl'òrbiti 'd Mart e Giôv soquànt migliòṅ 'd an fà, in du adès a gh'è la fasa prinsipàla. Al ciàpa 'l nóm da na figùra dla mitulugìa gréca fiōl dal dio dal Sōl, Èli.
L'ipóteśi dl'eśisténsa 'd Fetònt
Quànd in dal 1781 gl'astrònum i aṅ catâ 'l pianēd Uràṅ pròpria in dal sit in du la léǵ ad Titius-Bode l'iva iputiśâ ch'a gh in fus òṅ, dimóndi studióś dal sistéma sulàr i s èṅ pòst al prubléma che 'l ùnic buś ch'a gh'armagnìva 'l éra qvél teòric a 2,8 UA da 'l Sōl, fra Mart e Giôv.
H.I.M.
La Madurasiòṅ
Cun un cumunicàt dal 28 ad Mars dal 2011, in sal sò sit, gl'HIM i dìśan ch'i ś divìdan da la sò cà discugràfica dòp siē an.
441 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 441, mo invéci 'l an 441, 't ê da 'ndèr chè) Al 441 (quaterseintquarantùn, quattrocentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 440 (quaterseintquarànta) e 'l vin prìma dal 442 (quaterseintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintquarantunéśim post.
H.I.M.
Culegamènt estéran
}}
441 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Fetònt (astrunumìa)
L'ipóteśi dl'eśisténsa 'd Fetònt
In dal 1801 'l astrònum itagliàṅ Giuseppe Piazzi 'l iva catâ 'n còrp celèst pròpria lè, al pianēd nân Ceres, e dònca a parìva ch'a s fus sarâ 'l sérć ma quànd 'l an dòp Heinrich Olbers 'l iva nutâ ch'in dal stés punt a gh 'n éra anc 'n àtar, Pàlad, i èṅ saltâ fóra di prubléma parchè a n è mia pusìbil che dū pianēd difarènt i pòsan spartìr la stésa òrbita, anc tgnénd cònt che pò a s è catâ Giunòṅ (1804) e Vèsta (1807), tut in dla fasa di asteròid.
Al pinsēr 'd Olbers 'l éra che tut chi còrp celèst lè i n ér'n àtar ch'i rèst 'd un pianēd, ciamâ in dal 1823 Fetònt da 'l lenguìsta tedésc Johann Gottlieb Radlof, dastrùt a séguit d'l impàt cun na cuméta, teurìa cgnusùda cuma la Teurìa dla distrusiòṅ. P'r al studióś Zecharia Sitchin cal pianēd lè 'l éra cgnusû da i babilunéś cuma Tiamat prima che 'n àtar pianēd, Nibìru, al gh andìs adòs dand vita a la Tèra e a la fasa prinsipàla c'n i sò rèst.
A 'l dè 'd incō i siensiâ in gèn'r i pénsan però ch'la fasa di asteròid la sia qvél ch'a gh'armàgn di materiài dal sistéma sulàr primitìṿ ch'i n gh l'aṅ minga cavàda a métar-'s insém par via di distùrub gravitasiunài ad Giôv.
}}
Il vizio ha le calze nere
Culegamènt estéran
}}
Ozzy Osbourne
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Wine is fine but whiskey's quicker, suicide is slow with liquor, take a bottle, drown your sorrows then it floods away tomorrows.|Al vèṅ 'l è bòṅ ma al whiskey al fà prima, al suicìdi 'l è lènt cun al liquōr, tó na butìglia, fóga al tò dulōr che pò cun la curènt al s traśa sèg i dmaṅ.|Suicide Solution, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
John Michael Osbourne, cgnusû méj cuma Ozzy Osbourne (Birmingham, 3 ad Dicémbar dal 1948), 'l è 'n cantànt e cumpuśidōr heavy metal ingléś, leader dal grup di Black Sabbath in di an Stanta e pò cantànt ad sucès par sò cònt da i an Utànta a gnir a 'dès. Al sò scutmàj 'l è The Madman (Al Mat).
In dla sò caréra da par lò 'l à vindû da piò ad sinquànta migliòṅ ad disc in tut al mónd, sènt migliòṅ śuntànd-ag anc quéi fat cun i Black Sabbath. 'L à anc fat 'l atōr in quàtar film, al più famóś di quài 'l è Morte a 33 giri insém a Gene Simmons di Kiss.
Biugrafìa
Ozzy al nas da na famìja sénsa bèsi, i sò genitōr Jack e Lillian Osbourne i éran difàti di uperài pòvar. Da pìcul al gh'iva anc di prubléma a dascórar esénd diślèsic e òṅ ch'al tartajàva. A scóla al gh'iva un cumpàgn ch'a n andàva minga 'd acòrd sèg, Anthony Frank Iommi (cgnusû in séguit cuma Tony Iommi): chi lōr dū i s piciàvan da spés.
I Black Sabbath
Un dè Ozzy al mèt fóra da 'n negòsi ad disc un bijitèṅ cun scrit insìma «Ozzy Zig requires gig. Owns own P.A.» (Ozzy Zig al pésca da far di cuncèrt. Al gh'à 'n amplificadōr suo). Tony Iommi e Bill Ward, pasànd da 'd là, i lèśan al mesàǵ e i decìdan 'd andàr a cà sua a catàr-al parchè Iommi al n psiva minga crédar ch'al sò vèć cumpàgn ad scóla al faśìs al cantànt. I nàsan acsè i Polka Tulk Blues Band cun Ozzy ch'al s pòrta a drē al chitarìsta, pò basìsta, Geezer Butler. Dòp pôc tèmp al grup al càmbia nóm in Black Sabbath, al tìtul ingléś 'd un film ad scarésa ad Mario Bava dal 1963 da 'l tìtul I tre volti della paura. La banda la mét in fila di disc ad sucès cuma Black Sabbath, Paranoid, Master of Reality e Sabbath Bloody Sabbath ma i rìvan anc di prubléma p'r Ozzy ch'al dvénta 'n imbariagòs drugâ pódag.
Dòp un brut mumènt, la mòrt ad sò pàdar, Ozzy al decìd ad mulàr al grup par far-an òṅ tut suo. Al sò pòst al vèṅ tòlt par Dave Walker di Fleetwood Mac ma pò al Madman al càmbia idéa turnànd in si sò pas in dal 1978, in tèmp par far gnir fóra Never Say Die!, un disc dasfurtunâ ch'al séggna anc la fiṅ dal sò rapòrt cun i Black Sabbath.
Caréra da par lò
Casâ fóra da i Black Sabbath, al cantànt al s buta śò srand-as dèntar in na cambra d'n albêrg par 'n an a bévar e a drugàr-as, dasprâ par cum l'éra finìda. Cun 'l ajùt ad Sharon Arden, fiōla dal manager di Black Sabbath ch'la dvintarà pò sò mujér, Ozzy al decìd ad métar sù un grup par sò cònt, tulénd cuma chitarìsta, su cunsìli ad Dana Sturm, Randy Rhoads di Quiet Riot. I àtar mémbar dal sò grup i èṅ Lee Kerslake a la baterìa e Bob Daisley a 'l bas. Al prim disc, Blizzard of Ozz al pòrta pròpria al nóm ch'al gh'iva a 'l inìsi 'l grup e a véd la luś in dal Setémbar dal 1980 par la Epic Records, cun di braṅ dvintâ di clàsic cuma I Don't Know, Crazy Train, Goodbye to Romance, Mr. Crowley, Revelation (Mother Earth), Steal Away (The Night) e Suicide Solution. 'L àlbum al vénd dimóndi, specialmènt in di Stat Unî in dua al rèsta in clasìfica par dū an vinsénd anc un disc ad plàtin.
Par rispónd'r a 'l live di Black Sabbath Live Evil Ozzy al fà vgnir fóra un disc da 'l viṿ anc lò, Talk of the Devil pîṅ ad braṅ dal sò vèć grup anc se fóra da 'l Régn Unî al disc 'l è cgnusû cuma Speak of the Devil.
I prim an Utànta
In dal Favràr dal 1982, Ozzy al s catàva in dal Tèxas par dar n'uciàda a Fort Alamo quànd, imbariâ pódag, 'l éra vgnû fóra da la sò cambra 'd albêrg e al s éra mis a pisàr atàc a 'n mur dal furtèṅ, finénd acsè in parśòṅ. Turnâ in libertà, al Madman al fà vgnir fóra in dal Dicémbar dal 1983 al sò tèrs disc da studi, Bark at the Moon, cun lò ch'al fà al lóv manâr in sla cupertìna. Ólt'r a la title track, cal lavōr chè, dimóndi vindû in di Stat Unî (tri disc ad plàtin), al gh'à dèntar soquànt di sò braṅ più famóś cuma Centre of Eternity (ciamàda invéci Forever in soquànti edisiòṅ europei dal disc), Rock’n’Roll Rebel, So Tired (un lènt sarnî cuma secónd sìngul) e You're No Different. A la chitàra, a 'l pòst ad Rhoads, a gh'è Jake E. Lee.
In cal méntar la Sharon (dvintàda sò mujér e la sò manager) la 'l cunvìns a pasàr a la CBS/Columbia e pò a far-as curàr in clìnica. In dal 1984 Ozzy al finìs incóra na vòlta in parśòṅ parchè bcâ imbariàg a giràr trambalànd p'r al stradi ad Memphis (Tennessee), un quèl che là a n s pōl minga far parchè cuntràri a la léǵ.
In dal Favràr dal 1986 'l è al tùran ad The Ultimate Sin (tìtul pruviśòri Killer of Giants cuma una dal canti ch'i s càtan lè dèntar), un lavōr ch'l à vindû tri migliòṅ ad còpi (rivànd a 'l sèst pòst dla Billboard) davśinànd-as dimóndi a 'l hair metal. Da drē da la baterìa a gh'è Randy Castillo, òṅ ch'l iva sunâ cun la Lita Ford, mént'r al bas 'l è sunâ da Phil Soussan. Al sìngul ad sucès 'l è Shot in the Dark.
'L arìṿ ad Zakk Wylde
A cal punt lè però Jake E. Lee al mòla 'l grup e Ozzy al sarnìs a 'l sò pòst al śóvan Zakk Wylde catànd acsè al sò sunadōr parfèt, dū ch'i s inténdan dimóndi bèṅ anc fóra da 'l piàṅ prufesiunàł (Ozzy al tgnarà a batéś al prim fiōl ad Zakk).
La prima ucaśiòṅ par lavuràr sèg Osbourne al gh l'à cun No Rest for the Wicked d'l Utóbar dal 1988 in dua al chitarìsta biónd al gh'à la manéra ad druàr al sò stîl persunàl fat 'd armònic artificiài ch'i gh parmétan ad far gnir fóra di sòṅ ch'i s davśìnan a di fisć. Al disc 'l è dimóndi più dûr dal precedènt ('l à vindû quàtar migliòṅ ad còpi in tut al mónd e 'l à ciapâ tri disc ad plàtin di di Stat Unî) e al véd in cupertìna Ozzy Osbourne sintâ insìma a 'n scranòṅ pîn ad pèli ad bèsti e ad tésć cun 'd intóran da lò na cōrt fata da tri sigàgni pìculi.
In dal disc al bas 'l è sunâ par Bob Daisley ch'al s è dâ da far anc a livèl cumpuśitìṿ acsè cuma in di disc Blizzard of Ozz e Diary of a Madman a n catànd però briśa pòst in di crèdit. Sōl dòp na càuśa cónt'r al Madman chi lò al s è vdû arcgnósar i sò dirìt 'd autōr, sénsa però che dal sò foto i cumparìsan in dal booklet dal disc, in du a s véd invéci Geezer Butler, vèć cumpàgn a i tèmp di Black Sabbath, ch'al sunarà pò in dal tour sucesìṿ (cuma anc in dal Moscow Music Peace Festival dal 1989) e ch'al cumpàr anc in di vìddeo prumusiunài cuma quél ad Miracle Man (prim sìngul) in dua al grup al sòna in na céśa in méś a di nimài par tōr in gir al predicadōr televiśìṿ Jimmy Swaggart, òṅ ch'al gh'à sèmpar dâ adòs faghénd-ag di predicòs cóntar prima 'd èsar bcâ da la pulisìa c'n al braghi śò e na putàna sèg. I àtar vìddeo dal disc i èṅ Crazy Babies (ch'al dascór di putèṅ nâ dipendènt da la dròga) e Breakin' All the Rules anc se pò i n èṅ minga vgnû fóra cuma sìngui.
Sémp'r in dal 1988 Ozzy 'l incìd al braṅ Close my Eyes Forever insém a la Lita Ford p'r al sò disc Lita. In dal méś 'd Agóst pò i rìvan di àtar prubléma cun la léǵ p'r al Madman parchè, dòp avér bvû quàtar butìgli ad vodka, imbariagòs cum 'l éra, 'l iva tintâ ad strusàr sò mujér Sharon. Pardunâ da lē e lasâ lìbar, Ozzy al taca incóra un prugràma ad riabilitasiòṅ.
In dal 1990 Ozzy al fà catàr in di negòsi un EP da 'l viṿ da 'l tìtul Just Say Ozzy pò 'l an dòp al disc No More Tears, cuciâ in élt da 'l sìngul umònim, ch'al fà sù sinc disc ad plàtin. Par butàr śò 'l calti Ozzy al s éra fat jutàr par Zakk Wylde, par Randy Castillo, p'r al basìsta nóṿ Mike Inez (prima ch'al pasìs c'n i Alice in Chains) e par Lemmy Kilmister leader di Motörhead. Al grup al vins anc un grammy award in dla sesiòṅ „Best Metal Performance“ p'r al braṅ I Don't Want To Change The World.
Acùśi ad mesàǵ lugâ in dal cansòṅ
Dimóndi parsòni i gh'aṅ da spés dâ adòs par via di sò cumpurtamènt e dla sò mùśica fin da i tèmp di Black Sabbath, specialmènt da quànd òṅ di sò sustenidōr, John McCollum, un ragàs ad dasnóṿ an, al s éra tirâ na sćiuptàda in sal grugn al 26 'd Utóbar dal 1984 méntar 'l éra drē a scultàr la canta Suicide Solution cun un walkman a gl'uréci. La "Institute for Bio-Acoustics Research Inc.", na dita specialiśàda in dal catàr i sòṅ, l'iva purtâ avànti l'idéa ch'ad dènt'r a cal braṅ lè a gh fus na fraś ch'la psiva dar di cuć par spìnśar i baghét a tōr-as la vita, "Why Try? Why Try? Get the gun and try it! Shoot! Shoot! Shoot!" (Parchè pruvàr? Parchè pruvàr? Tó la pistòla e próv'la! Spara! Spara! Spara!). Ozzy al s éra diféś dgénd che la canta l'éra stada scrita pinsànd a 'l cantànt di AC/DC Bon Scott, mòrt imbariàg soquànt méś prima astufgâ pròpria da 'l sò gòmit e minga par cunvìnsar la gint a cupàr-as. I genitōr dal ragàs però i aṅ purtâ listés lò e la sò cà discugràfica, la CBS, in tribunàl. Al 19 ad Dicémbar dal 1986 al giùdas John L. Cole al 'l à mandâ asòlt parchè, par la léǵ americàna, a n s pōl minga èsar cundanâ par na sò òpra 'd artìsta.
Di àtar mesàǵ subliminài i gh sarésan pò anc in dal canti Believer (la fraś «Watching the time go and feeling belief grow/ Rise above the obstacles» scultàda da cl'atra banda la pâr «Won’t you live? Believe me, for now suit yourself» ch'la vrés dir “A n scamparà't briśa? Créd-um, p'r adès fà quél ch'at piàś”) e Bloodbath in Paradise (in dua la fraś ch'la vèra la canta, scultàda a 'l cuntràri, la pâr dir «Your mother sells welts in hell», batùda dal film L'esorcista ch'la vōl dir “Tò màdar la ciùcia di cas a 'l infèran”).
1989 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1989, mo invéci 'l an 1989, 't ê da 'ndèr chè) Al 1989 (milnovseintutantanōv, millenovecentottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1988 (milnovseintutantòt) e 'l vin prìma dal 1990 (milnovseintnovànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintutantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Blù 'd Prùsia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Blù 'd Prùsia (cgnusû anc cuma Blù 'd Berlîṅ o cuma Fèr-cianûr feróś, Preußisch Blau in tedésc) 'l è 'n pigmènt blù scûr druâ par far dal varnìś, par pituràr i vistî e, na vòlta, anc in mecàniga par far véd'r i punt minga para 'd un pès da cavàr via.
La gh'à dū fórmuli chìmichi: La prima dal dū l'è qvéla dal Blù 'd Prùsia ch'al s pōl dasfàr in dl'àqua.
C'l elemènt chè al pōl èsar druâ anc in madśìna par cumbàtar i vlenamènt 'd metài pēś cuma 'l cèśi radiuatìṿ o 'l tali (radiuatìṿ o no) ch'i ténd'n a tōr al pòst dal putàs in prucès biulògic dal còrp faghénd di dan murtài in dal gir ad pôc dè. Al Blù 'd Prùsia al sarvìs par far in manéra che chi mètai lè acsè periculóś i n végnan minga asurbî 'd nóṿ quànd i finìs'n in dal budèli.
Culegamènt estéran
}}
Reśdōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Nicole Kidman
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Nicole Mary Kidman, cgnusùda méj cuma Nicole Kidman (Honolulu, 20 ad Śugn dal 1967), l'è n'atōra e prudutōra 'd film austragliàna nada in dgl'Ìśuli Hawaii.
La s è fata cgnós'r a livèl internasiunàł cun di film cuma Billy Bathgate - A scuola di gangster (1991), Cuori ribelli (1992), Da morire (1995) ch'al gh'à frutâ 'n Golden Globe, Ritratto di signora (1996), e Eyes Wide Shut (1999). L'à vins al sò secónd Golden Globe par la pelìcula muśicàla Moulin Rouge! (2001). La sò interpretasiòṅ dla Virginia Woolf in The Hours (2002) la gh'à purtâ 'n Òscar, un BAFTA, 'n àtar Golden Globe e 'l “Órs 'd Argìnt” a Berlîṅ. In séguit l'à ciapâ n'atra nomination a i Prèmi Òscar p'r al film dramàtic Rabbit Hole (2010).
Culegamènt estéran
}}
Tidòun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Tidòun (Tidone in itagliàn) 'l è 'n torèint emigliàn e lunbêrd ch'al nâs da 'l mòunt Penis śvèin ai 1.000 méter in sìm'a 'l livêl dal mêr, in dla Cadèina di Apenèin lìgur, e dôp ed 47 km ed viâś, al 'riva dàint'r in dal Pò da drìta, a l'altèsa 'd Sarmê.
Reśdōr
Al reśdōr (lett. reggitore in itagliàn) 'l è per tradisiòun, al chêpfamìja, 'l urganiśadōr di lavōr edla cort o 'd n'aśiènda.
Tidòun
Referèinsi
}}
Reśdōr
In dla condusiòun dla canpàggna dal pasê, 'l arśdōr al gh'cmandèva, masimamèint ai famigliêr e ai servidōr, a 'l riguèrd di lavōr ch'i gh'ìven da fèr in di camp, mèinter che lò al s'rèv andê al féri in sitê a cunprèr e a vènder i bō, e 'l arèv ciacarê col padròun in sìm'a cùma tgnìr bèin adrē a 'l sît.
Só mujéra, la reśdōra, la gh'cmandèva invéci a cagli ètri dòni 'd cà p'r al facèndi da mandèr avànti, mèinter che lē la srèv andèda al merchê a vènd'r i ōṿ e 'l verdùri, e l'avrèv pinsê a 'l stófi da cunprèr per fèr sù un quèlc vistî ch'a sarèv servî ai famiglièr edla cà.
{{it}}{{CITAZIONE|Fra di loro si conoscono ordinariamente dal loro impiego, per esempio, l'arzdor, l'arzdora, cioè il regitore, la regitrice della Famiglia; e Biojgh cioè il Bifolco, quello propriamente che solca la terra con l'aratro, che conduce i carri colle bestie ecc; e Zarlador, cioè quello che guida le bestie nel tempo che arano la terra, e cose simili ecc.|Relasiòun dal podestê 'd Forlì ch'al rispònd a 'l quistiunàri inviê in dal 1811 da 'l Règn Itàlic per cgnùser i custùm, i caràter e gl'idéi dal só diferèinti populasiòun}}
Tiritéra in sìm'a na reśdóra
«La brèva dunlèina la fà 'l lêt a la matèina, quèla acsè acsè la 'l fà a meśdè, e la brùta trujàsa la 'l fà quand là 'gh's argiàsa.» «La brêva dunlèina la-fà al lêt ala matèina; la dána acsè acsè la-fà al lêt a meźdè; la bróta vacāza la-'l fà quānd la-s'aźāca.»
Nòti
}}
33 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 33, mo invéci 'l an 33 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 33 (treintatrī, trentatré in itagliàṅ, triginta tres in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 32 (treintadū) e 'l vin prìma dal 34 (traintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintatriéśim post.
Al nùmer 33 in dla Chìmica
Al 33 'l è al nùm'r atómic dl arsènic (As).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 33 al vōl dìr "i aṅ dal Crìst" (ll'anne 'e Criste in napoletàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Tritòṅ (astrunumìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tritòṅ l'è la prima e più granda luna dal pianēd Netûn, al sètim satèlit più grand dal Sistéma sulàr. 'L è stâ catâ par la prima vòlta da 'l astrònum ingléś William Lassell al 10 'd Utóbar dal 1846, darsèt dè dòp al sò pianēd màdar. Par via dal sò prilamènt a 'l arvèrsa, un quèl piutòst strâṅ, e par la sò cumpuśisiòṅ ch'la sumìlia dimóndi a qvéla 'd Plutòṅ a s pénsa ch'al pòsa daśvgnìr da la Fasa 'd Kuiper.
La sò superfìsi l'è fata 'd aśôt giasâ méntar la grósta e 'l mantèl 'd àqua. Al sò nùccleo, cumpòst da maśàgni e metài, al fà sù i dū tèrs dla sò masa. Su Tritòṅ a fà dimóndi fréd c'n i sò −235.2 °C.
La sónda Voyager 2 l'è stada la sōla a rivàr fiṅ lè ma l'è stada bòna 'd studiàr sōl al 40% dla sò superfìsi.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer piramidèl quadrê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al nùmer piramidèl quadrê, ciamê anc sōl nùmer piramidèl, 'l è 'n nùmer poliédric ch'al mèt sù na piràmid quèdra col só unitê e 'l è pèra a la sóma di quadrê di prìm nùmer intēr. P'r un nùmer intēr n ≥ 1, 'l n-éśum nùmer piramidêl quadrê 'l è pèra a: Soquànt nùmer piramidêl quadrê egl'ìn: 1, 5, 14, 30, 55, 91, 140, 204, 285, 385, 506, 650, 819, 1015, 1240, 1496, 1785, 2109, 2470, 2870, 3311, 3795, 4324, 4900, 5525, 6201, 6930, 7714, 8555, 9455, 10416, 11440, 12529, 13685, 14910, 16206, 17575, 19019, 20540, 22140, 23821, 25585, 27434, 29370 ... ...
Colegamèint estèren
}}
Blob - Fluido mortale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta n pó minga descrìv'r-al, ta n pó minga śbragàr-al, gnint a pōl farmàr-al.|Tagline dal film}}
Blob - Fluido mortale (Masa - Ladèṅ murtàł) l è 'n film fantàstic dal 1958 'd Irvin Yeaworth, al prim cun prutagunìsta Steve McQueen ch'in alóra al s fava ciamàr incóra Steven.
'L è custâ sōl sèntdéś-mila dòlar faghénd-an sù invéci quàtar migliòṅ.
Al gh'à abû 'n arfacimènt in dal 1988 (Blob - Il fluido che uccide ad Chuck Russell) e 'n séguit in dal 1972 (Beware! The Bob ad Larry Hagman). In Itàglia la pelìcula l'à ispirâ al prugràma ad Rai 3 Blob.
Sunt
Na nòt, in un paiśèṅ dla Pennsylvania, a piōv śò da 'l cēl un meteurìte cun dèntar un quèl viṿ ch'al pâr na paparùcia rósa e cremóśa. Un vèć ch'al pasa da 'd lè (Olin Howland), al gh và datéś e al vèra 'l gus druànd un spróc. In cla manéra lè, la masa l'è libra ad vgnir fóra e la gh salta adòs ciapànd-ag la maṅ. Pîṅ ad scarésa, 'l óm al taca a scapàr via da 'd lè e al riva in sla strada in dua al vèṅ schivâ p'r un pēl da dū muruśèṅ in màchina, Steve Andrews (Steve McQueen) e la Jane Martin (Aneta Corsaut). Chi lōr i 'l càrgan sù e i al pòrtan in 'n ambulatòri lè davśèṅ.
Al dutōr T. Hallen (Alden Chase) al śgrana i òć parchè in tuta la sò vita al n à mai vdû un quèl dal gènar. Méntar 'l è vultâ da n'atra banda, la śladìna la s impinìs dal vèć tulénd-al dèntar e cupànd-al. Subìt dòp la dà adòs anc a l'infarméra, la sgnóra Kate (Lee Payton). Chi lē la próa a difénd'r-as butànd-'g adòs d'l àcid sulfànic ma a n gh'è gnint da far e anca lē la vèṅ mandàda śò da la masa. Al dutōr al s sèra dènt'r a 'l bagn cun sèg un sćiòp càrag.
In cal méntar, dòp avér pasâ la sira insém a di sò amìg, Steve al decìd ad turnàr in d'l ambulatòri par savér cum al stà al vèć ma al fà sōl in tèmp a védar al dutōr murìr magnâ viṿ da la paparùcia.
Méntar la pulisìa la n créd briśa a 'l sò paròli, la śladìna la sa spòsta in un cìnema pîṅ ad śóvan.
Culegamènt estéran
}}
A Deucalione
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
A Deucalione l'è na manéra 'd dìr latèina che a la lettra la vōl significhèr "Da 'l tèimp ed Deucaliòun", c'ma dìr "da dimòndi tèimp".
Ligàm estèren
}}
Liliana Cavani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Liliana Cavani (Carp, 12 ad Śnar dal 1933) l'è na regìsta e senegiadōra emigliàna.
Biugrafìa
La Liliana la nas a Carp (Mòdna), fiōla 'd 'n architét mantṿàṅ e dna màdar cun la pasiòṅ dal cìnema. 'L è acsè ch'la ciapa sù 'n interés p'r i film.
Da granda la tóś na làurea in Létri Antìghi a Bulògna in dal 1959 e pò al diplòma al Séntar Sperimentàl dal cìnema vinsénd al ciak 'd òr cun al curtumetràǵ La battaglia (La batàja).
La taca acsè a far di ducumentàri e di servìsi par la RAI ch'i dascóran dal sociàl e dla pulìtica: La Storia del Terzo Reich (La stòria dal Tèrs Reich), La donna nella resistenza (La dóna in dla reśisténsa), La casa in Italia (La cà in Itàglia) e via dascurénd.
In dal 1966 cun Francesco d'Assisi la gira al sò prim film, prudót par la RAI cun Lou Castel ch'al fà la part dal Sant. Dū an dòp la firma al nóṿ film Galileo (in cuncórs al Festival ad Venèsia) in du la mét a fóg al cunflìt fra sènsa e religiòṅ dascurénd ad Galileo Galilei. In dal 1969 la gira I cannibali (I canìbai) ispirâ a 'l Antigone ad Sofocle.
In dal 1971 la Cavani la preśénta la pelìcula L'ospite a 'l Fèstival ad Venèsia fóra cuncōrs. Al fil al cònta 'l vicéndi dna dóna 'd un manicòmi lager ch'la próa a turnàr incóra in dal mónd di saṅ.
In dal 1973 la cgnós al sucès internasiunàl cun la pelìcula Il portiere di notte (Al purtēr ad nòt) cun Dirk Bogarde e Charlotte Rampling. In dal film, dód'ś an dòp la secónda guèra mundiàla, i s càtan na dóna scampàda a i camp ad stermìni naśìsta e 'l sò agusèṅ dvintâ in cal mèntar purtēr ad nòt.
In dal 1981 la gira La pelle (La pèl), un film ambintâ in dal 1944 a Nàpuli durànt la guèra, cun dal vicéndi da patimènt cuma quéli di parśunēr tedésc vindû a péś 'd òr, putèṅ dâ a di suldâ maruchèṅ e l'erusiòṅ dal Veśùvi. I atōr principài i èṅ Marcello Mastroianni, la Claudia Cardinale, Burt Lancaster e Ken Marshall.
In dal 1989 la gira 'n film dedicâ a San Fransésc, Francesco, cun Mickey Rourke, pelìcula preśentàda a 'l 42śum Fèstival ad Cannes
Cun Il gioco di Ripley (Al śóg ad Ripley) dal 2002, film cun John Malkovich trat da un rumànś dla Patricia Highsmith, la regìsta la tórna ad avēr di riscóntar puśitìṿ, anc a 'l èstar. In dal 2004 la gira la fiction par la televiśiòṅ De Gasperi l'uomo della speranza, cun Fabrizio Gifuni.
Culegamènt estéran
}}
]]
Giochi nell'acqua
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L impurtànt 'l è ch'la véra la n véggna minga a gala.|Tagline dal film}}
Giochi nell'acqua (Śōg in dl'àqua) 'l è 'n film dramàtic ingléś e ulandéś dal 1988 ad Peter Greenaway. 'L è stâ preśentâ a 'l 41śum Fèstival ad Cannes in dua 'l à vins al prèmi p'r al cuntribùt artìstic mijór.
A 'l èstar 'l è cgnusû c'n i nóm ad “Drowning by Numbers” in di marcâ ingléś (al tìtul uriginàl a vōl dir “Andgâ da i nùmar”), “Conspiración de mujeres” in Spaggna, “Maridos à Água” in Purtugàl, “Afogando em Números” in Braśìl, “Verschwörung der Frauen” in Germàgna e “Triple Assassinat dans le Suffolk” in Frància.
Sunt
Tri dóni ingléśi ch'i s ciàman tuti Cissie Colpitts, nóna (Joan Plowright), màdar (Juliet Stevenson) e anvōda (Joely Richardson) i màsan i sò marè òṅ dòp c'l àtar andgànd-i. La prima a far-al l'è la nóna ch'la fóga al sò spóś in dla vasca da bagn e la 'l fà parchè lò al gh mét i còran e pò 'l è anc 'n imbariagòs. Al dutōr Madgett (Bernard Hill) al fà finta 'd gnint p'r al fat ch'l è sò amìg e pò parchè al vrév purtàr-'s-la a lèt, lē e anc cgl'atri dū. Dòp ch'anc la màdar la fà fóra sò marè in mâr parchè al pénsa sōl a 'l lavōr e ch'la più śōvna la fà andgàr al sò óm, Bellamy (David Morrissey), in dla pisìna, Madgett al vōl pasàr a i fat ma 'l dóni i fóg'n anca lò durànt un gir in barca par stramnàr al séndri di marè in mâr.
Culegamènt estéran
}}
1490
Al 1490 (MCDXC in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Shelley Winters
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Shelley Winters (East St. Louis, 18 'd Agóst dal 1920 - Los Angeles, 14 ad Śnar dal 2006) l'è stada n'atōra americàna vinsidōra ad dū Prèmi Òscar.
Al sò nóm 'l è segnalâ in dla Hollywood Walk of Fame a'l nùmar 1750 dla Vine Street. fra 'l sò interpretasiòṅ più impurtànti a gh'è da 'rcurdàr qvéli in di film L'inquilino del terzo piano ad Roman Polański, Un borghese piccolo piccolo ad Mario Monicelli e Lolita ad Stanley Kubrick in dua la fava sò màdar.
Biugrafìa
Nada in d'l Illinòis da na famìja 'd ebrèj la stùddia recitasiòṅ a 'l „Hollywood Studio Club“ dvidénd la cambra cun la Marilyn Monroe. In di sò prim film la gh'à da spés dal part ad dóni bèli e bióndi cuma in L'urlo della città dal 1948 pò la rècita na part dramàtica insém a Montgomery Clift e a l'Elizabeth Taylor in dla pelìcula Un posto al sole ch'la gh fruta na nomination a i Prèmi Òscar. La statṿa la la vins dabòṅ in dal 1959 p'r Il diario di Anna Frank e pò anc in dal 1965 p'r Incontro al Central Park, sèmpar cuma atōra minga prutagunìsta.
In di an Stanta la s davśìna a i film ad scarésa girànd par Curtis Harrington Chi giace nella culla della zia Ruth? e I raptus segreti di Helen, pò La figlia del diavolo par Jeannot Szwarc. In dal 1976 la fà la purtinàra in L'inquilino del terzo piano ad Roman Polański. In dal 1977 la tōś part a Tentacoli, Un borghese piccolo piccolo, Elliott il drago invisibile e Gran bollito in dua la fà la “Savunadōra 'd Curéś”. In di ùltim an la lavōra cun James Mangold in Dolly's Restaurant e cun la Jane Campion in dal sò Ritratto di signora.
L'è mòrta a 'l inìsi dal 2006 in 'n uśdàł ad Beverly Hills in dua l'éra curàda da 'l 14 'd Utóbar dal 2015 par 'n infàrt.
Nicolás Almagro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nicolás Almagro Sánchez Rolle (Mùrsia, 21 'd Agóst dal 1985, a s lèś [nikoˈlas alˈmaɣɾo ˈsantʃeθ] in Spagnōl), cgnusû anc sōl cuma Nico, 'l è 'n tenìsta spagnōl prufesiunìsta da 'l 2003 ch'l è stâ al nùmar nóṿ dal mónd al 2 ad Maǵ dal 2011.
'L è élt 183 cm e al péśa 81 chilo. Al sò alenadōr 'l è Samuel Lopez.
Al cólp ch'a gh piàś da piò 'l è al drit anc s'al gh'à 'n arvèrs che lò al śōga a na maṅ sōla dimóndi bèl a véd'r-as, specialmènt al sò topspin. La superfìsi in dua al s cata méj l'è la tèra batùda.
Al dascór anc in Itagliàn e 'n pôc in Ingléś e al dróa al bras déstar. Al tîṅ par la squàdra ad balòṅ dla sò sità, al Real Murcia, e anc p'r al Real Madrid.
In dla sò caréra 'l à śugâ daśnóṿ finàli ad turnèo d'l ATP (tuti in sla tèra), vinsénd-an dódas, la prima a Valénsia al 16 'd Avrìl dal 2006 (cónt'r al francéś Gilles Simon batû par 6–2 6–3) dòp èsar pasâ p'r al qualificasiòṅ e avér fat fóra via via di ex nùmar òṅ dal mónd cuma Juan Carlos Ferrero e al rus Marat Safin. Fra i sò tìtui, a gh 'n è anc dū d'l ATP 500, sèmp'r a Acapûlc: qvél dal 2008, vins cóntar 'l argintèṅ David Nalbandian par 6–1 7–6, e qvél dal 2009, in finàl cóntar Gaël Monfils par 6–4 6–4.
In di Gran Slam 'l è stâ bòṅ ad rivàr par tri vòlti in di quàrt dal Roland Garros (in dal 2008 baténd Andy Murray in di utàṿ e pò anc in dal 2010 e in dal 2012) ma 'l à pò sèmpar pèrs da 'l majurchèṅ Rafael Nadal e anc par na vòlta in di quàrt di Australian Open ('l è sucès in dal 2013) batû da David Ferrer dòp èsar stâ avànti ad dū sét.
Lo squalo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film più terificànt da 'l più terificànt di best-seller.|Tagline dal film}}
Lo squalo (Al squâl) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1975 ad Steven Spielberg trat da 'n lìbar ad Peter Benchley ch'al cònt' i fat sucès in dal 1916, gl'atàc ad soquànt squài in dal New Jersey.
A i Prèmi Òscar dal 1976 'l à purtâ a cà tri statvi p'r al muntàǵ, par la culòna sunóra e p'r al sunôr. La pelìcula la gh'à abû anc tri séguit: Lo squalo 2 (1978), Lo squalo 3 (1983) e Lo squalo 4 - La vendetta (1987).
Sunt
Durànt na fèsta ad nòt in sna spiàgia in sl'ìśula 'd Amity, la śōvna Christine Watkins (Susan Backlinie) la decìd 'd andàr a far-as na nudàda da par lē ma tut 'd un trat la vèṅ tiràda śò finénd sót' àqua e ninsòṅ a sènt i sò sîg. La matìna dòp al cap dla pulisìa Martin Brody (Roy Scheider) a riva lè parchè i gh dìśan che la ragasōla l'è sparìda e lò al n pōl far àtar che guardàr-'n i rèst scavśâ in sla sàbia. Brody, sicûr ch'in dal mâr a gh sia 'n squâl, al fà saràr tut i stabilimènt par di mutìṿ ad sicurésa ma 'l sìndic dla sitadìna, Larry Vaughn (Murray Hamilton), al scanśèla 'l pruedimènt vint-quàt'r óri dòp p'r a n pèrdar la stagiòṅ turìstica e i bèsi che la fèsta dal 4 ad Luj la prév purtàr. Al diś acsè che la Christine l'è mòrta ciapànd atàc a la lèlca dna barca.
Soquànt tèmp dòp però a mōr anc un putèṅ, Alex Kintner (Jeffrey Voorhees), ch'al tulìva 'l sōl insìma a 'n stramasèṅ da mâr e adès 'l è ciàr ch'l'è òpra 'd un squâl dabòṅ. Sò màdar la prumét na taja ad tri-mila dòlar a chi gh la cavarà a ciapàr cla bistiàsa lè. I rìv'n in sal pòst Quint (Robert Shaw), un casadōr prufesiunìsta, e Matt Hooper (Richard Dreyfuss), sudióś di pés e di mâr.
Culegamènt estéran
}}
1420 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Wake (film 2010)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Wake (Végia p'r i mòrt) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2010 scrit e dirèt par Chad Feehan.
Sunt
In viàś vèrs Los Angeles lung al deśèrt dal Mojave, in du i gh'aṅ 'd andàr a 'n matrimòni, Paul O'Kelly (Josh Stewart) e la sò muróśa infarméra Adrianne (Jamie-Lynn Sigler) i gh'aṅ prima 'n incidènt in màchina, pò i decìd'n ad farmàr-'s in un mutèl par la nòt parchè a 'l impruvìś la dóna la s sènt malnéta cun na vója 'd gusàr ad c'l àtar mónd. La còpia la tōś na cambra a 'l Roy's Motel and Café ad Frank (Chris Browning), ch'al gh śibìs na suite par ssanta dòlar, ma purtròp par l’Adrianne al sò ragàs al patìs al mâł dla lumàga e dònca lì lē l'armàgn a bèc sut.
Paul al và a far un gir e in dal bar dla strutùra 'l incróśa 'n négar (Afemo Omilami) ch'al vōl far dū ciàcri sèg par pò dir-ag ch'l è 'n pcadōr. Turnâ in mutèl, 'l óm al s còlga par durmìr ch'la matìna dòp al gh'à da daśdàr-as prèst. Durànt la nòt na biónda la pasa par la sò cambra p'r andàr fóra, lasànd anc al sò giachét in d'l armàri: a s trata dla Sandy (Angela Featherstone), la mujēr rója 'd Frank che quànd lò 'l è via la s pòrta a lèt di àt'r óm, cuma Billy (Robert Maxhimer).
In séguit al négar al fà métar sù na caséta vìddeo in dla cambra 'd Paul in du a s véd na filmìna ad soquànt an prima quànd incóra 'l éra 'n śuvnòt e 'l andàva a scōla. In dal filmâ a s véd lò che, par cuntintàr i sò amìg dla cunfratèrnita Max (Christopher Gessner) e Jason (Trevor Morgan), 'l iva viulentâ na putàna ch'la n vliva briśa.
Culegamènt estéran
}}
Siegfried & Roy
{{metacaixa
Siegfried Fischbacher (Rosenheim, 13 ad Śugn dal 1939) e Uwe Ludwig Horn (Nordenham, 3 'd Utóbar dal 1944 - Las Vegas, 8 ad Maǵ dal 2020), cgnusû méj cuma Roy Horn, i èṅ na còpia 'd iluśiunìsta americàṅ cun di urìgini tedéschi, dvintâ famóś c'n al nóm 'd art ad Siegfried & Roy.
I éran sòlit śibìr-'s in di lucài 'd Las Vegas.
Biugrafìa
I dū artìsta, omosesuài ligâ sentimentalmènt fra 'd lōr, i èṅ stâ bòṅ 'd vìnsar par dū vòlti 'l prèmi impurtànt Magician of the Year, in di an 1975 e 1983. In di sò spetàcui i fàv'n anc di nùmar cun dal tigri biànchi, cuma a 'l Caesars Palace 'd Las Vegas, e in dal 1989 Michael Jackson 'l iva scrit na canta par lōr da 'l tìtul Mind is the Magic.
Al 3 'd Utóbar dal 2003 Roy Horn, durànt un spetàcul a 'l Mirage 'd Las Vegas, 'l è armàś uféś in ghigna e frî in manéra grâṿ dòp 'n atàc dna tigra ciamàda Mantacore. A séguit ad cal brut fat chè, al duo 'l à śmis ad far di eśibisiòṅ in fiṅ a 'l 2009.
In dal 2020 Horn 'l è mòrt a stanta-sinc an par cólpa dal COVID-19.
Àtar prugèt
}}
1770
Al 1770 (MDCCLXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Lusêra
Lusêra ( Luzzara in italiân) l'é un cmûn ed 9.134 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é a mezanôt e a 27 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz
Al teritôri
L'é in 'na zôna geogrâfica a l' istèsa distânsa tra Rèz, Mântva e Pèrma Lusêra l'é in un paeṣâg carateréstich ed la Pianûra Padâna. Al carateréstichi spòndi dal fiòm Po che sègnen al teritôri cun al cunfîn lumbêrd, fân da sfònd spetacolêr al lêrghi distèiṣi ed bôsch e trèin cultivê cun 'na bòuna rèiṣa e che în al 60% ed la metradûra lusarèṣiâ. Al paeṣâg ch' es preṣèinta, a chi víṣita la berlēda lusarèiṣa, l'é 'd impurtânt valōr pr' al só aspèt 'd ambiĵnt ed fiòm incòra intât. A s' égh rîvapr' al carateréstich Viale Po, traversê da divêrsi carēri in tèra batûda che al lòngh a se ṣvilópa un interesânt percōrs adât a insgnêr la siĵnsa ed la natûra. La zôna l'é réca ed bèsti, ind al pâs ed l'avtûn e 'dla primavèira a gh'é dimòndi uṣê ed la faméja d' j airòun e 'd la faméja di nâder, ind l'êrch ed l'ân dimòndi uṣê ed la faméja 'dla pâsra, ânca ed quî che fân al né, pôch i gèner ed bèsti cun al mamèli, tôt fôra al lêvri e la têlpa. Ind al bûṣi d'âcva a gh'în divêrsi bèsti cun la cunchélia. Da viṣitêr al laghèt artificêl fât da la chêva ed tèra crēta, ciamê Chêva dal Lós. Ind al só fònd, quêṣi sèimper pantanōṣ, a gh'é dimòndi piânti e bèsti. Ind al laghèt a vîn fâta la pèsca spurtîva. Da viṣitêr ânca al prém lèt ed la Crustulèina ch' l' é stê fîn al 1932 l'ûltem cò dal lèt dal turèint Cróstel. Armês sèinsa âcva corèint dôp al sbancamèint fât dal 1929 al 1932 ind la localitê Livèl, ch' l' à spustê al cōrs dal turèint vêrs mezanôt e sîra.
Da la rivulusiòun Francèiṣa a i nôster dé
La Rivulusiòun Francèiṣa e l'ôvra napoleônica a pôrten Lusêra ind la Repóblica Ciṣalpèina in sègvit ind al Cumpartimèint dal Cròstel. Finî l'impêr napoleônich, al 9 fervêr 1814, la vîn turnêda a èser ucupêda dal trópi ed l'Avstrìa. A sègvit dal Tratêt ed Vièna, i vèc stêt Borbônich a vînen cunsgnê a Maria Luisa d'Avstrìa. A la môrt ed la duchèsa, al 4 znêr 1848, Lusêra la pâsa a j Estèins ed Francesco V. A sègvit ed la II Guèra d'Indipendèinsa, al 16 agòst 1860 a vîn mandê vía Francesco V. Cun al plebisît ed l' 11 e 12 mêrs 1860, Lusêra l'é unîda al Règn dal Piemûnt e dòunca al Règn d'Itâlia. Per mêrit ed Francesco Boccalari int al 1863 a Lusêra 's fa 'na Socetê ed Tîr a sègn ch' al gh'à cme presidèint Giuseppe Garibaldi. Lusêra cun la rifōrma aministratîva dal Règn d'Itâlia, l'é cunsgnêda a la pruvîncia ed Rèz. Da alōra la fōrma dal teritôri an n'é mìa cambiêda, però al paèiṣ la mantgnû la cumbativitê e la vivacitê insèm al piân socêl ch' al srà patrimòni ed tóta la Bâsa arzâna a i tèimp ed Camillo Prampolini, ciâme cme sègn  l'apôstol dal socialîṣem. Quâtr ân dôp l'Unitê a nâs a Lusêra la préma socetê operâria, che a 'gh andrà a drê tânt êtri, sèimper ind al tentatîv ed fermêr la diṣucupasiòun e la misèria e 'd fêr frûnt a la represiòun ed la pulisía. Ed 'na faméja ed fôrti tradisiòun socialésti l'é Bruno Fortichiari, tra i fundaōr dal Partî Comunésta Italiân. Al fasîṣem al piciarà dûr e da dêr l'eṣèimpi da subét: al 5 mâg 1921 a vîn masê in cundisiòun mai dal tót ciarîdi al zòven anârchich Riccardo Siliprandi, a gh'é saltê adôs un gróp de squadrésta. E al prèsi paghê da Lusêra al câṣva ed la Reṣistèinsa al srà dimòndi êlt: cambiêda in pulveriēra e in depôṣit d'êrmi da i naṣésta, l'avrà 10 partigiân fuṣilê a Rezōl ind l' avrîl 1945, êter 7 môrt in divêrsi operasiòun militêri in pruvîncia, môrt e dispêrs ind i câmp ed cuncentramèint, civîl arestê e torturê. Al dôp guèra al vedrà sèinsa prèir scansêri la riprèiṣa dal lôti socêli – arivêda al mâsim cun al siôper "a l'arvêrsa" di braciânt insém a j êrṣen dal Chêv Fiòma – e al darà indrê al Cmûn al gvêren dal sinéstri.
Palâs e cēṣi ed Lusêra
La Tòr Cévica
Al 23 otòber 1702 al milési francèiṣi àn minê la pêrta dal castél ch' la guêrda vêrs Guastâla, e pêrta ed la Rôca cun la só grôsa Tòra. La comunitê ed Lusêra l'îva fîn da l'inési manifestê al deṣidèri ed tirêr só 'na tòra dimòndi êlta cun al materiêl ed la vècia Tòra ed la Rôca e dal furtificasiòun. Int al 1724 a s'é cumincê ind al druvêr, per l'impalcadûra, l' algnâm rivê da Guastâla ofêrt dal Dóca. I lavōr în stê fermê, per la mancânsa ed sôld, cun al lasêr la pêrt d'ed sōvra ed la tòra quadrêda. Int al 1780 la volontê ed la comunitê ed Lusêra la purtê a finîr la Tòra cun la costrusiòun ed la cópla dōve é stê més 'na quaciadûra ed zéngh. Al 15 setèmber 1780 a gh'é stê més insèm la crōs cun al Lós 'd arivêr acsé a l'altèsa ed 55 mêter.
Al Palâs ed la Mêṣna Al vèc palâs di Gunṣêga, sngōr ed Lusêra, al vîn tirê só vêrs la fîn dal XV sècol só disègn ed Luca Francelli. In urégin, cun i sō fabrichêt, al tgnîva tóta la piâsa dal dé d'incô, mó da la guèra, cun la batâlia dal 15 d'agòst 1702, a s'é salvê sōl la pêrta ch' es vèd incô. A l'intêren dal palâs 's vèd incòra la lôgia ch' la dêva ind al curtîl, fâta da un pôrdegh cun trèi archêdi avêrti a mèz sèirc che pôgen insém a clòuni adèsa murêdi. Dō de sté clòuni, còli ed mèz, în ed mêlmer e i capitê în urnêd ed fujâm, mèinter al j êtri dō clòuni în in muradûra e a gh' àn sōl i capitê ed mêlmer cun mutîv a fòj dimòndi pió a la bòuna. Ind al frûnt dal Palâs, sōvra la pôrta principêla, a spéca al stéma di Gunṣêga, in cerâmica ed tânt culōr fâta da Luca della Robbia. L'é ed fōrma circolêra cun d'atōrna di festòun ed râm ed pîn, sègn ed la buntê.
La Cēṣa Parochiêla êd Sân Zôrz
L'ûratôri ed Sân Zôrz l'êra, tr'al VII e al IX sècol, un céch fabrichêt a 'na sōla navêda. Int al cōrs di sècol l'à subî divêrs cambiamèint e arnuvamèint, mó al mantîn incòra l'âbsida fâta in manêra rumânica, dóve sòta, di schêv fât da pôch àn purtê a la lûṣ l'antîgh soterâni, fònd pió ed dû mêter, in dóve 's vèden al céchi clòuni in côt dōve a 'gh pugêve al fâci. La facêda, al parèidi d'ed fôra e l'intêren în in scèt stîl barôch, cun trèi navêdi e sînch capèli ed fiânch, dō ed còli parsialmèint rinascimentêli. A la dréta dal preṣbitêri a gh'é la réca Capèla ed la Madòna dal Ruṣâri. Drêda a l'altêr Magiōr a gh'é 'na splèndida tèila dal 1500 ch' la figûra la Madòna cun al Bambèin sidûda insém a 'na scrâna ed mêlmêr, cun a dréta la figûra ed Sân Zôrz ch'al mâsa al drêgh, a mansèina Sân Girôlem cun i pâgn da Cardinêl. D' impurtânt belèsa l'é l'Altêr Magiōr, 'na cumpuṣisiòun ed mêlmer ed tânt culōr, prêdi dûri e ed medrapêrla. Ind la préma Capèla a dréta a gh'é la Vâsca dal Batèz in mêlmer dal 1574, e 'na pitûra dóve ind al fònd as vèd Lusêra vésta da l'antîga pôrta pr'andêr int al Castèl, a's vèd ânca la tòra ed préma ed la Cēṣa ed Sân Zôrz. Còla d'adèṣ l'é stê tirêda só a l'inési dal XX sècol.
Al Teâter
Ind l'antîgh Palâs di Gunṣêga ed Lusêra a gh'êra ânca al céch Teâter ed Cōrt. Vêrs la fîn dal XVIII sècol n'é stê tirê só un êter ind i lochêl pó ucupê da la scōla d'êrt. Diversamèint da còl che dimòndi a pèinsen, al Teâter dal dé d'incô an n'é mìa còl préma dal XX sècol. Da un rôgit dal 1813 a riṣûlta che in cl' ân la Socetê Teatrêla ed Lusêra l'à cumprê un fabrichê róstich, drûve cme granêr, per cambiêrel ind al Teâter dal dé d'incô. Ânca se i lavōr, per adatêr al fabrichêt, în cumincê subét, per l'inavgurasiòun a s'é duvû spetêr al 2 otòber 1852, dâta dóve l'é gnû inavgurê cun la rapreṣentasiòun ed l'ôpra "I Capuleti e i Montecchi" ed Vincenzo Bellini. Al teâter al prîva tgnîr fîn a 400 persòuni, cun 47 pêlch divîṣ in trî ōrdin. Al sipâri, andê pêrs, al rapreṣentêva la Fêra ed Lusêra cun i Prîncip Gunsêga e l'êra stê piturê dal Casali. Al fabrichêt l'à subî un fôrt restâver int al 1919; sté dâta l'é intajêda ind al lunetòun ch' l' é d'e sōvra la fnèstra centrêla ed la facèda. Sibèin gnésen mantgnû i trî ōrdin di pêlch, la piânta, che a l'urégin l'êra a U svaṣêda, l'é stêda cambiêda ind fōrma circolêra. Da dimòndi ân al vîn mìa druvê, mó da pôch é stê fât di lavōr ed restâver, in vésta, da che a pôch, ed l'inavgurasiòun.
La Cēṣa dal vèc Cunvèint d' j Agostiniân