cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michael Jackson
Al 29 'd Agóst dal 2010, al dè in dua lò 'l arév cumpiû sinquàntà-dū an, 'l è dvintâ 'l artìsta più dascargâ ad tut i tèmp. In dla sò vita al s è impgnâ da spés p'r al bèṅ dla gint, dand quàtar-sènt migliòṅ ad dòlar in beneficénsa.
In dal 1994 Jackson al s è spuśâ cun la fiōla 'd Elvis Presley, Lisa Marie, cgnusùda in dal 1992 ma pò 'l à divursiâ sèg dū an dòp.
In dla sò vita Michael 'l à patî un prucès par pedufilìa ma dòp la sò mòrt a s è saû ch'i gh'ìvan dâ cóntar sōl par purtàr-ag via di bèsi.
Àtar prugèt
}}
981 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 981, mo invéci 'l an 981, 't ê da 'ndèr chè) Al 981 (novseintutantùn, novecentottantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 980 (novseintutànta) e 'l vin prìma dal 982 (novseintutantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintutantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Shia LaBeouf
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Shia Saide LaBeouf (Los Angeles, 11 ad Śugn dal 1986, a s lèś /ˈʃaɪ.ə ləˈbʌf/ in Ingléś) 'l è 'n atōr e regìsta americàṅ.
Biugrafìa
Dòp dū film dal 1998, LaBeouf al lavóra in dal 2003 insém a la Cameron Diaz in dal film Charlie's Angels - Più che mai. 'L an dòp al gh'à na part piculìna in Io, Robot 'd Alex Proyas e pò al gira in dal 2005 Constantine cun Keanu Reeves. In dal 2007 'l è sarnî p'r al prudutōr Steven Spielberg p'r al thriller Disturbia in dua al fà 'l prutagunìsta. In séguit al tōś part a la trilugìa di Transformers dvintànt acsè 'n atōr ad qvéi più cgnusû fra i śōvan.
In dal 2008 'l è 'l fiōl 'd Harrison Ford in Indiana Jones e il regno del teschio di cristallo pò in dal 2011 al lavóra insém a Robert Redford in dal suo La regola del silenzio - The Company You Keep. In dal 2013 al gira dū film dimóndi spurcaciòṅ par Lars Von Trier: Nymphomaniac: volume I e Nymphomaniac: volume II.
Vita privàda
Durànt la sò caréra Shia 'l à fat dascórar dimóndi ad lò par di fat ch'i n gh intràvan gnint c'n al sò mistēr.
In dal Nuvémbar del 2007 LaBeouf al vèṅ arestâ a Chicago p'r ès'r-as fisâ, imbariàg pódag, a n lasàr minga 'n negòsi dla cadéna Walgreens.
In dal Favràr dal 2014 a Berlîṅ, durànt la serimògna dal fèstival dal cìnema, al gira in sal tapē rós c'n un sachét ad carta in tèsta cun scrit insìma „I am not famous anymore“ (A n sòṅ piò famōś). In Śugn al finìs in manéti a New York durànt al spetàcul Cabaret tgnû a 'l Studi 54 p'r èsar curs adrē a 'n barbòṅ cun na maja sćiancàda adòs, avér ingusâ na dóna 'd fràguli e avér fumâ cuma 'n turc a 'l intéran dal teàtar. In Nuvémbar al cònta che na dóna, durànt na sò performance artìstica ciamàda “I am Sorry” in dua al gh'iva 'd armàgn'r in śnòc cun la fàcia quaciàda da 'n sachét e cun na tuta ad tuxedo adòs, l'à druâ par déś minùt la scùria sèg par pò cavàr-al śò e viulentàr-al p'r al fat che lò al n psiva far gnint. “I gh'éran di sintunēr ad parsòni quànd l'è andàda via c'n i cavìi daspatnâ e c'n al rusét śbavśâ. A n è mia stâ 'n bèl quèl par mè e gnanc par sò marè” 'l à pò dit.
Al gh'à abû dal relasiòṅ cun gl'atōri Megan Fox e Carey Mulligan e cun la stilìsta Karolyne Pho. Adès al s è mis cun l'atōra Mia Goth, cgnusùda in dal set ad Nymphomaniac. P'r avér la part 'l à dit ch'l à mandâ na foto dla sò béga a la prudusiòṅ. In dal film al s è anc fat muntàr na càmera insìma a 'l cas par giràr soquànti séni.
Culegamènt estéran
}}
.silk
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
.kindle
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Elesiòṅ regiunàli dl'Emìglia Rumàgna dal 2014
Gl’Elesiòṅ regiunàli dl'Emìglia Rumàgna dal 2014 i gh'èṅ stadi al 23 dal méś ad Nuvémbar, soquànt méś prima dal duvû par via dal dimisiòṅ dal presidènt Vasco Errani. I cunsiliér dal parlamènt regiunàl da elèśar i èṅ 50 in tut, 48 fra i candidâ cunsiliér in lista e i 2 fra i candidâ a presidènt più vutâ.
La cunsultasiòṅ l'è stada vinsa p'r al candidâ dal Partî demucràtic, al mudnéś ad Campgajàṅ Stefano Bonaccini, ch'l à batû i sò rivài, qvél ad sèntar-dèstra, al leghìsta sìndic ad Bundèṅ Alan Fabbri, e qvéla dal Muimènt Sinc Stéli, la miranduléśa Giulia Gibertoni. Gl'àtar candidâ ch'i aṅ tòlt part a gl'elesiòṅ i èṅ stâ la Maria Cristina Quintavalla p'r al partî Cl'atra Emìglia Rumàgna (sinìstra radicàla), Alessandro Rondoni par 'l Ugnòṅ ad Sèntar e p'r al Sèntar-Dèstar Nóṿ e Maurizio Mazzanti par la lista Lìbar Sitadèṅ par l'Emìglia Rumàgna.
Gl'emigliàṅ e i rumagnōi andâ a vutàr i èṅ stâ dimóndi pôc, al 37,71% (1.304.841 vutànt a frònt ad 3.460.402 ch'i gh'ìv'n al dirìt) cónt'r al 59,26% dgl'elesiòṅ prima. Al schédi biànchi i èṅ stadi 15.327 (1,17%), al schédi nuli 34.145 (2,62%) méntar qvéli cuntestàdi i èṅ stadi 111 (0,01%).
L'altro uomo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|'N as dal tènis al śōga na partìda cun 'l umisìdi!|Tagline dal film}}
L'altro uomo (’L àt'r óm) 'l è 'n film noir americàṅ dal 1951 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś Furastēr in sal trên dla Patricia Highsmith. 'L è stâ girâ in biànc e négar. In Itàglia 'l è vgnû fóra anc cun al nóm ad “Delitto per delitto” (“Delìt par delìt”).
Cun sèt migliòṅ ad dòlar purtâ a cà, al film 'l è stâ un sucès cumerciàl p'r Hitchcock e la Warner Bros, esénd custâ sōl un migliòṅ e dū.
Sunt
Al śóvan tenìsta Guy Haines (Farley Granger), divìś da sò mujér Miriam (Laura Elliot), una ch'la gh'à mis i còran, al s mét insém a l’Ann Morton (Ruth Roman), fiōla 'd un senadōr, avénd in prugèt qvél ad spuśàr-la quànd al gh'arà al divòrsi. Un dè, durànt un viàś in trên, chi lò al cgnós al milurdèṅ Bruno Anthony (Robert Walker) 'd Arlington (Virgìgna) ch'al gh diś 'd èsar un sò amiradōr, faghénd védar ad savér dimóndi quèi su lò e la sò famìja.
Dòp avér-ag pagâ al pranś, Bruno al gh śibìs òṅ di sò tragatèṅ, qvél ad far un scambi 'd umisìdi fra lōr dū, in manéra che la pulisìa la n prév rivàr minga a la véra, parchè i masamènt i n gh'arévan mia di mutìṿ vàlid. Lò al s farév càr'g ad cupàr cla dunàsa daśgustóśa dla Miriam, lasànd-ag camp lìbar par tōr in mujér l’Ann, mént'r al tenìsta al gh'arév ad far fóra sò pàdar, che cal visiâ ad Bruno pròpria al n s cumpatìs briśa. Guy al créd che lò 'l àppia dit incòsa par burla ma a n è minga acsè.
Na sira Bruno al tîṅ adrē a la Miriam méntar lē la và a divertìr-as a 'l Luna Park cun dū amìg sèg. Imprufitànd-as 'd un mumènt in dua la dóna la rèsta da par lē in un buschét, chi lò al la stròsa e pò al gh pòrta via gl'uciài śbragâ par far-i védar a Guy, dmandànd-ag ad rénd'r-ag al favōr ma lò 'l al para via uféś.
Bruno al n céd minga e al taca a far-as védar da spés in di pòst in dua al và anc Guy, dvintànd al sò arbgàt.
Pà
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Al pà (in dialatt bulgnais al plurèl l'è pî) l'è la pèrt pió in bâs dî ômen.
Ôs dî pî
Int'un pà ai é vént sêt ôs:
Äl påulp dî pî
Äl påulp dî pî i én:
}}
Scary Movie 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sèmpar più śvalvulâ, più fulminâ che mai!|Tagline dal film}}
Scary Movie 2 (Film ad Scarésa 2) l'è na cumèdia ad cretinìśia dal 2001 ad Keenen Ivory Wayans, séguit dal film dal 2000 Scary Movie. L'à dâ vita a tri àtar séguit: Scary Movie 3 - Una risata vi seppellirà (2003), Scary Movie 4 (2006) e Scary Movie V (2013).
La pelìcula la tóś in gir soquànt film ad scarésa e cumèdi cuma Il mistero della casa sulla collina, L'esorcista, I delitti del gatto nero, Charlie's Angels, Haunting - Presenze, It, Titanic, Hannibal, Le verità nascoste, Poltergeist - Demoniache presenze, Il sesto senso, Poltergeist II - L'altra dimensione, L'uomo senza ombra, Fatti, strafatti e strafighe, The Rocky Horror Picture Show, Amityville Horror, La bambola assassina, Cimitero vivente, Paulie - Il pappagallo che parlava troppo e at'r incóra.
Al film 'l à muciâ sù da piò ad sènt-quarànta migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad quarànta-sinc. In dla culòna sunóra i s càtan di pès quài “Smack My Bitch Up” di The Prodigy, “Tubular Bells” ad Mike Oldfield e “Insane in the Brain” di Cypress Hill.
Sunt
Méntar l'indemuniàda Megan (Natasha Lyonne) la s bèca un cōlp ad pistòla da 'l eśurcìsta pàdar McFeely (James Woods) parchè la gh'à abû al curàǵ ad dir che sò màdar la ciùcia di cas a 'l Infèran, la Cindy (Anna Faris) la próa, dòp 'n an da i masamènt fat da 'n pulisiòt insiminî cun la mascra ad Ghostface, a pinsàr a àtar e tulénd part a 'n seminàri su i prubléma dal durmìr fat in un castèl antìg da 'n sò prufesōr dal culéǵ, Oldman (Tim Curry). Insém a lē i gh'èṅ anc i sò amìg Shorty (Marlon Wayans), Ray (Shawn Wayans) e Buddy (Christopher Masterson) e 'l sò amìghi, la Brenda (Regina Hall), l’Alex (Tori Spelling) e la Theo (Kathleen Robertson).
'L insgnànt, ch'al s fà jutàr p'r al sò asistènt in carusìna Dwight (David Cross) e p'r Hanson (Chris Elliott), al lavuradōr ch'al fà da tut là anc s'al gh'à na maṅ curta e una biślunga, al n è minga tant a pòst. In dal castèl a gh'è anc un fantàśma ch'al s gusa l’Alex anc se lē la n al pōl minga védar, sintìr sè però e la gh cata anc dimóndi gust. In cal méntar la Cindy la s litga e la fà a casòt c'n un gat négar parchè la gh'à cagâ in dla sò altéra.
Culegamènt estéran
}}
625 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 625, mo invéci 'l an 625, 't ê da 'ndèr chè) Al 625 (seseintveintsìnc, seicentoventicinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 624 (seseintveintquàter) e 'l vin prìma dal 626 (seseintveintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintveintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.fire
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Il villaggio delle streghe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Il villaggio delle streghe (Al vilàǵ dal strii) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ a epiśòdi dal 1987 ad Jeff Burr. In di Stat Unî la pelìcula l'è cgnusùda cun dū nóm: From a Whisper to a Scream e The Offspring.
Sunt
La Katherine White (Martine Beswick), masadōra seriàla 'd Oldfield, un paiśèṅ dal Tennessee, la vîṅ giustisiàda davànti a na giurnalìsta ciamàda Beth Chandler (Susan Tyrrell). Subìt dòp chi lē la và a catàr sò nunòṅ Julian (Vincent Price) par dir-ag che sò anvōda l'è mòrta. Al vèć al gh diś che anc s'la sò parènta la n gh'è piò, a n cambiarà gnint in paéś, ch'i masamènt i cuntinuaràṅ listés parchè l'è l'ària 'd Oldfield ch'la pòrta la gint a cupàr. Par cunvìnsar la giurnalìsta, 'l óm al gh cònta quàt'r epiśòdi sucès in dal pasâ.
Stanley Burnside (Clu Gulager) 'l è 'n put in là c'n i an ch'al viṿ insém a sò surèla Eileen (Miriam Byrd-Nethery), na dóna ch'l'è custréta a far di bagn in dal giàs parchè la gh'à da spés la févra. 'L óm e 'l sò amìg Burt (Terence Knox) i èṅ inamurâ dla stésa dóna, na culéga ciamàda Grace Scott (Megan McFarland). Na sira Stanley al gh la cava a 'ndàr a séna sèg ma pò, quànd al capìs che lē la n in vōl savēr gnint ad lò, al la cópa strusànd-la. Durànt al funeràł, quànd a n gh'è ninsòṅ in dla cambra murtuària, Stanley al n s cuntróla briśa e al la gusa in dla casa da mòrt. Nóṿ méś dòp chi lò al masa anc sò surèla, ch'al n s cumpatìs piò, ma pò al la paga dabòṅ quànd un putèṅ móstar, al fiōl nâ da la ciulàda cun la mòrta, al và a catàr-'l a cà sua.
In di an Sinquànta al delinquènt Jesse Hardwick (Terry Kiser) 'l è tradî da sò mujēr Mary (Katherine Kaden) che, prima 'd mulàr-al, la 'l cunségna a dū sò nemìg, i fradèi Jack (Gene Witham) e Lester McCoy (Tommy Burcher). Chi lōr dū i gh cùr'n adrē e i gh spàran in dla schina, lasànd pò al sò còrp in un padól. Par 'l óm al destîṅ 'l è sgnâ ma a 'l ùltim minùt al vîṅ salvâ da 'n óm ad culōr ch'l al pòrta a cà sua, Felder Evans (Harry Caesar). Par soquànt dè Jesse al pōl punsàr in paś p'r armét'r-as dal tut e, méntar Felder 'l è via, al lèś ad nascòst al sò diàri in du a gh'è scrit ch'al sò salvadōr 'l éra 'n séruv africàṅ ch'al sarvìva i sò padròṅ a Dixie duśènt an prima. S'l è incóra a 'l mónd 'l è parchè al cgnós un rituàł ch'al fà tut al siri, pargànd davànti a dal candéli e a 'n pentagràm, par scampàr in etéran. Jesse al decìd ch'al vōl fargàr-'g al segrét e dònca al strulga 'n piàṅ p'r andgàr-al. Felder però al tórna cun la vója 'd vindicàr-'s ad lò.
In dal 1933 la śōvna Amarrillis Caulfield (Didi Lanier) la và tut al siri a véd'r al spetàcul a 'l luna park 'd un ragàs ch'a gh piàś dimóndi, Steven Arden (Ron Brooks), ch'l è bòṅ ad magnàr al fèr, al vēd'r e 'l laméti sénsa ch'i gh fàgan gnint. La relasiòṅ fra i dū la vîṅ cuntàda a la sò padròna, la dóna sarpènt (Rosalind Cash), da 'n àtar mémbar dal grup, Leonard (Gordon Paddison), un patégul ch'al gh'à 'n tèrs òć in dal pèt. Quànd Steven al mòla la cumpagnìa p'r andàr via cun la sò muróśa e arfàr-as na vita sèg, la dóna sarpènt la dróa la striarìa dla bàmbula vudù par masàr-al. L’Amarrillis l'è pò custréta a tōr al sò pòst in cartlòṅ tacànd a far la puntagùci umàna.
Finìda la guèra 'd secesiòṅ americàna, al sergînt yankee Gallen (Cameron Mitchell) al masa tri suldâ cunfederài (Tony Wright, Mark Hannah e George Davies) ch'i vlìv'n arénd'r-as, pò al spara in dla schina a 'l sò culéga Pike (C. Jay Cox) ch'al vliva turnàr a cà. Insém a àtar dū suldâ al vîṅ pèrò ciapâ da 'n grup ad baghét sudìsta 'd Oldfield cmandâ par Andrew (Thomas Nowell), un masćèṅ ch'al vōl vindicàr-as dal mâł ch'i aṅ fat.
Culegamènt estéran
}}
Almazán
Almazán l'è un paes ed la Spâgna. La gh'ha 5.727 abitànt (2006).
1543
Al 1543 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tavlátta (zarvlán)
La tavlátta, o anch zarvlán tavlátta (Tavoletta o PC Tavoletta o Tablet in itagliàn) l'è un zarvlán portatil che gràsia a di digitalisadòr, un o piô d'un, permät l'interasiòn ed l'utèint con la màchina, druvand na biro e, in di modèl nóv, anch i di. La sô carateristica tecnica piô importànt l'è d'ésser un zarvlán con ona capasitê d'inmisioun superiór.
La tavlátta l'ha tachê a dvintér cgnusuda a partir dal 2000, quand Bill Gates l'ha presenté di sô prodott Microsoft, ma incô l'è druvè per tott al tavlátti seinsa guarder al sistema operatìv. Al tavlátti pòlen eser pure, si én seinsa tastéra, brisa pure si gh'l'an.
In di ultém des an, i en ste prodott un maràsma ed mudè ed tavlátti, quesi sèimper con di sistemi operativ Windows e con un schérem ed 10-12 masapióc (o di gròs, che l'è cumpagna) ed diagonèla.
Sozialîsum
Al sozialîsum l'è 'na curänt ed pensîr lighè ai muvmént puléttich che a partîr dal sêcol XIX i an lutè par canbièr la vétta socièl e ecunòmica däl clâs piò puvratti e såura tott dal proletariè.
Al muvmänt operèri, ch'l à fât nâser al sozialîsum, l'l presentè par la prémma vòlta al malghén d'la giustézzia socièl e d'la paritè ecunòmica al zänter d'l agiànnda puléttica. L'à trasformè da fånd totti äli urganizaziåm da partîd ed mâsa e i àn sänper zarchè ed coordinèr l'ativitè puléttica a livèl internazionèl.
Leprechaun 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sozialîsum
A livèl internaziunèl al muvmänt suzialéssta al nâs cme un muvmänt paciféssta e favuràvvel a l'autodeterminaziån dî pòpol, al cuntrèri dal naziunalîsum e al imperialîsum. Praticamänt socuant partîd sucialésst o d'adès i finéssen par bandunèr al pacifîsum e l'internaziunalîsum, financh par dîr bän ali imprais ed guèra dî låur pajîs con motivaziån patriòtichi. Sta voltagabèna la dimåsstra in socuant pajîs pulèmich e sisiån.
Leprechaun 2
{{Film }}
Sozialîsum
<!-- Partiti e muvimenti estrimamenti diversi tra iddi si difineru sucialisti: tanti d'iddi supravvìvinu ancora òi e fòrmanu una dî cchiù mpurtanti currenti pulìtichi 'n Europa, nunchî la principali cumpunenti dâ sinistra europea. Lu muvimentu sucialista canusci nummarusissimi scissioni, accusi ricìprochi d'aviri tradutu l'idiali urigginari, etc. La scissioni cchiù mpurtanti è prubbabirmenti chidda virificata ô ndumani dâ Rivuluzzioni d'Uttùviru, ca vidi na larga fedda dâ sinistra dî partiti sucialisti staccàrisi e scègghiri la dinuminazzioni cumunista, già utilizzata 'n passatu d'arcuni tiurici sucialisti comu Karl Marx. Pi nfurmazzioni supra lu cumunismu e supra àutri particulari currenti dû sucialismu si rimanna ê pàggini rilativi, accussì comu pi l'illustrazzioni dittagghiata dî duttrini dî vari pinzatura sucialisti.
Leprechaun 2
{{CITAZIONE|Un cunsentrâ 'd terōr.|Tagline dal film}}
Sozialîsum
L'urìggini. Lu sucialismu utupìsticu
Li muvimenti ottucinteschi dirìvanu dî lutti rivuluzziunarî ripubblicani, 'n particulari dâ spirienza dâ rivuluzzioni francisa cû muvimentu dî Muntagnardi e dî Sanculotti, e dî rivolti cuntadini ca dû Mediuevu si ripitìanu ciclicamenti contra l'aristucrazzìa tirriera; a li voti sti rivolti assumìanu cunnutati riliggiusi ca sfuciàvanu nta l'agualitarismu e ntâ cumunioni dî beni di pruduzzioni. Ntô sèculu XIX s'appi lu sucialismu di Robert Owen 'n Regnu Unitu, mentri in Francia na nfruenza supra li primi muvimenti l'appi videmma lu Sansimunismu (vidi Henri de Saint-Simon), na currenti pulìticu-riliggiusa ca divulgava lu pacifismu e la cumunioni di li beni nta na sucitati c'avissi datu a ogni ndividuu lu rolu a iddu cchiù cunciniali. Ntô stissu filuni si nsirìu Auguste Blanqui.
Leprechaun 2
Leprechaun 2 (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 1994 ad Rodman Flender, séguit ad Leprechaun d'l an prima.
Sozialîsum
Lu sucialismu scintìficu e li sò dirivazzioni
Lu tèrmini sucialismu scintìficu venu cuniatu di Karl Marx pi ndicari la sò visioni dû sucialismu, illustrata ntê sò nummarusi òpiri supra la sucitati, la storia e l'econumìa. 'N uppusizzioni a lu sucialismu utupista, Marx ritinìa ca la prassi dû muvimentu upiraru avissi a èssiri ispirata di na rigurusa anàlisi.
A Marx si devi la nuzzioni di lutta di classi, illustrata ntô Manifestu dû Partitu Cumunista. Marx si pruponi ntê sò òpiri di dimustrari comu lu capitalismu, gistutu dâ burghisìa upprimissi lu prulitariatu (travagghiatura gnustriali) ntâ fasi stòrica 'n cui scrivìa. Nta l'òpira Das Kapital (Lu Capitali), Karl Marx analizza comu li capitalisti accattàssiru forza travagghiu dî travagghiatura uttinennu lu drittu di rivìnniri lu risurtatu di l'attivitati pruduttiva comu prufittu (vidi marxismu pî dittagghi); chistu, secunnu Marx, porta a na nun justa e nun sustinìbbili distribbuzzioni dâ ricchizza.
Pi Marx era sulu chistioni di tempu: li classi travagghiatrici di tuttu lu munnu, prisa cuscenza dî sò cumuni ubbièttivi, s'avìssiru unutu pi ruvisciari lu sistema capitalista ca l'upprimìa, ridistribbuennu li ricchizzi nun justamenti suttratti a iddi. Lu cunziddirava un risurtatu nun evitàbbili dûn prucessu stòricu 'n attu.
Leprechaun 2
Sunt
A i nòstar giōran na ragasōla 'd séd'ś an ciamàda Bridget (Shevonne Durkin), anvōda a la lunga 'd O'Day, la gh'à na stòria cun Cody (Charlie Heath), tgnû adrē par sò sîṅ imbariagòs Morty (Sandy Baron). Al Leprechaun al decìd che lē la sarév parfèta par dvintàr sò mujēr ma prima al gh'à da far fóra soquànt persunàǵ ch'i prév'n andàr cónt'r i sò piàṅ cuma Ian (Adam Biesk), àtar spaśimànt piutòst pēś dla Bridget, e anc Morty.
Sozialîsum
Lu sucialismu scintìficu e li sò dirivazzioni
Dî ruini dû capitalismu sarìa sorta, doppu un piriodu di transizzioni (dittatura dû prulitariatu), na sucitati 'n cui lu Statu avissi cuntrullatu li menzi di pruduzzioni, la sò prupitati avissi passatu â sucitati stissa ntô sò cumplessu (lu Statu era distinatu a dissulvìrisi). La prupitati privata avissi statu limitata a l'effetti pirsunali. La cunsiquenza dâ prupitati cullittiva di li menzi di pruduzzioni avissi stata, nta l'òttica di Marx, la fini dâ divisioni dâ sucitati 'n classi suciali e, di cunsiquenza, la fini dû sfruttamentu e la china rializzazzioni dû ndividuu. L'ateismu, carattirìstica dû sucialismu marxista, era na cunsiquenza lòggica dû matirialismu dialètticu ca lu marxismu aduttava comu mètudu.
L'idei di Marx vennu sviluppati 'n tanti dirizzioni diversi: arcuni pinzatura pìgghianu di Marx sulu lu mètudu d'anàlisi dâ sucitati, mentri lu nascenti muvimentu sucialista nn'abbrazza cu entusiasmu la parti rivuluzziunaria, mittennu 'n secunnu chianu lu pinzeru di li sucialisti nun marxisti comu l'anàrchici Pierre-Joseph Proudhon o Michail Bakunin e li già citati utupisti.
Leprechaun 2
Culegamènt estéran
}}
Sozialîsum
Lu sucialismu scintìficu e li sò dirivazzioni
Fu ntô segnu di Marx ca fu criata la Prima Ntirnazziunali Sucialista (o Assuciazzioni Ntirnazziunali dî Travagghiatura), l'urganizzazzioni ca raggruppava li muvimenti sucialisti di tutta Europa.
Prestu s'evidenzia tuttavìa na granni divisioni tra li siguaci di l'idei di trasfurmazzioni sociali di Marx e li sucialisti 'n gèniri.
Lu sucialismu rifurmista
Li cussidditti sucialisti rifurmisti o gradualisti comu Karl Kautsky 'n Girmania, Filippu Turati 'n Italia o li marxisti austriaci vidìanu cu favuri li spirienzi dimucràtichi e ripubblicani comu pussìbbili approdu di l'istanzi di canciamentu dâ sucitati.
Li primi sucialisti rifurmisti nun mittìanu 'n discussioni l'idìa ca lu sucialismu fussi la naturali evuluzzioni dâ sucitati uccidintali, ca comu avìa evulutu dû fiudalèsimu ô capitalismu burghisi pi la crisi dû fiudalèsimu stissu, avissi avutu a evulvìrisi naturarmenti di capitalista 'n sucialista pi via dî cuntraddizzioni nterni dû capitalismu. Ma ritinìanu ca lu passaggiu s'avissi virificatu graduarmenti, attraversu na serî di riformi suciali.
La sucialdimucrazzìa
Vidiri sucialdimucrazzìa.
Lu sucialismu rivuluzziunariu
Puru cuncurdannu supra tali evuluzzioni, li sucialisti rivuluzziunari comu Rosa Luxemburg 'n Girmania o Jacintu Minotti Sirrati 'n Italia pinzàvanu mmeci ca stu canciamentu nun avissi mai abbinutu spuntaniamenti, ma avissi richiestu na rivuluzzioni.
Doppu la Rivuluzzioni russa dû 1917 e la terza ntirnazziunali dû 1919 lu sucialismu rivuluzziunariu cuincidìu sustanziarmenti cû cumunismu.
-->
Phantoms
{{Metacaixa
.chintai
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Phantoms
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un thriller uriginàl ch'al fà vgnir i śgriśōr e ch'al t inciòlda a la scrana.|Tagline dal film}}
Phantoms (Fantàśma) 'l è 'n film ad scarésa dal 1998 ad Joe Chappelle trat da 'l rumànś „Phantoms!“ ad Dean R. Koontz.
La pelìcula l'à muciâ sù sinc migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
Al surèli Lisa (Rose McGowan) e Jenny Pailey (Joanna Going) i rìv'n a Snowfield in dal Culuràdo par siàr ma invéci i càtan na sità vōda e i còrp dna dóna ch'la pulìva in cà, ad dū furnàr e 'd 'n agìnt ad pulisìa. Insém a 'l sierìf Bryce Hammond (Ben Affleck) e a i sò vice Stu Wargle (Liev Schreiber) e Steve Shanning (Nicky Katt) i próan a 'ndàr-'g a fónd.
Steve Shanning, andànd a véd'r in 'n edifìsi, al sparìs in un lamp ad luś lasànd-as da drē la sò pistòla, al sò capèl e 'l sò scarpi. In séguit al grup, rivâ in 'n albêrg, al patìs 'l atàc 'd un móstar ch'al masa Stu Wargle.
Rispundénd a 'n mesàǵ scarabuciâ catâ in na cambra, i tri scampâ i s mét'n in cuntàt c'n al prufesōr Timothy Flyte (Peter O'Toole) ch'al gh cònta che la bistiàsa ch'l'à masâ i dū agìnt la viṿ sót-tèra ma che dal vòlti la salta fóra par magnàr tut qvél ch'a gh s para davànti.
Culegamènt estéran
}}
599
Al 599 (DXCIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
1544
Al 1544 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
2 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 2, mo invéci 'l 2|an 2 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr 2|chè) Al 2 (dū, due in itagliàṅ, duo in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 1 (ùn) e 'l vin prìma dal 3 (trī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt II. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al secònd post.
In dla śmòrfia 'd Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 2 al vōl dìr "la putèina" (’a peccerella in napoletàṅ e la bimba in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
.epost
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
.now
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Frank Sinatra
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|And now, the end is near and so I face the final curtain, my friend, I'll say it clear, I'll state my case, of which I'm certain. I've lived a life that's full, I've traveled each and ev'ry highway but more, much more than this, I did it my way.|E adès che la fiṅ l'è chè datéś mè a fag frònt a 'l sipàri finàl, amìg, a t al dirò ciàr e tónd, a t cònt la mè situasiòṅ, 'l è acsè a t al garatìs. A-j-ò visû na vita pina, a-j-ò viaśâ par tut al stradi, ma da piò, da piò ad quést chè, a 'l ò fat a la mè manéra.|My way, 1968|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
1545
Al 1545 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.deal
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Frank Sinatra
Francis Albert Sinatra (Hoboken, 12 ad Dicémbar dal 1915 – Los Angeles, 14 ad Maǵ dal 1998) 'l è stâ un cantànt, atōr e cundutór televiśìṿ americàṅ cun di urìgini itagliàni.
Cun la belésa ad 150 migliòṅ ad disc vindû 'l è cunsiderâ òṅ di più prulìfic artìsta muśicài dla stòria, insém a The Beatles, Elvis Presley, Michael Jackson e i Rolling Stones, faghénd sù quèl cuma 2.200 braṅ in tut e da piò ad ssanta àlbum ad cansòṅ nóvi.
In dla sò caréra dimóndi lunga (stant'an) 'l à vins dū prèmi Prèmi Òscar, dū Golden Globes, vint-i-òṅ Grammy Awards e 'n Emmy Award.
Culegamènt estéran
}}
1546
Al 1546 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.prime
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Èrgna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) L'èrgna (ernia in itagliàṅ) l'è 'n pcòun 'd budêl ch'al n'stà più indû 'l gh'avrèv da stèr, mo 'l blìśga fóra da na banda lè śvèina, per na quèlc debolèsa di tesû o p'r un quèlc cuciamèint minga bèin fiśiològic, p'r un quèlc esfòrs eśagerê ch'a s è fat, e via discurènd.
A gh'è dagli èrgni cìchi che 'mumèinti a n's egh'dà gnanc a mèint, e a gh'n è 'd quili più gròsi ch'i dàn di probléma anc pēś, dal dulōr e i finìsen per compromèter anc dal funsionalitê 'd un quèlc èt'r òrghen lè atâc in dal fìśic.
Soquànti sorti 'd èrgni
A secònda indû i selten fóra, egli èrgni i tóśen chi nòm chè:
Referèinsi
}}
598
Al 598 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Luciana Turina
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Brr... che freddo, non ti cerco più, io non ci posso credere di non riuscire a vivere, ma che freddo, io non voglio più l'abbraccio interminabile di un uomo insopportabile.|Brr... ag fréd, a n t pésc piò, mè a n pòs minga crédar 'd a n cavàr-'g-la piò a vìvar, mo ag fréd, mè a n vój piò la brasàda sénsa fiṅ d'm óm insupurtàbil.|'''Brr... Che Freddo', 1983''|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Luciana Turina (Roarbèla, 10 'd Agóst dal 1946) l'è na cantànta e atōra itagliàna, èx persunàǵ televiśìṿ in prugràma di an Stanta e Utànta dla RAI cuma Settimo anno e Patatrac. Par via dla sò vōś calda e da blues l'è stada batśàda da la stampa „La négra biànca“ o anc la „Ella Fitzgerald itagliàna“.
In dla sò caréra l'à vins al Fèstival ad Castruchèra in dal 1965 c'n al braṅ Come ti vorrei e l'à tòlt part a 'l Fèstival ad Sanrémo 'l an dòp cantànd Dipendesse da me, faghénd vgnir fóra 'n àlbum sōl in dal 1972 da 'l tìtul Perché qualcuno un giorno mi ha dato la vita e... una voce c'n i rangiamènt ad Vince Tempera.
In di an Stanta l'à girâ dimóndi cumèdi a 'l cìnema, da spés faghénd la part dla ciciòna par via dal sò fìśic in carna. In dal 1981 l'à cantâ 'l pès Petite Creature ch'al s cata in dla culòna sunóra dal film La storia vera della signora dalle camelie, scrit p'r Ennio Morricone e par Mauro Bolognini.
Spuśàda dū vòlti, da 'l 2008 la viṿ a Palèrum.
982 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 982, mo invéci 'l an 982, 't ê da 'ndèr chè) Al 982 (novseintutantadū, novecentottantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 981 (novseintutantùn) e 'l vin prìma dal 983 (novseintutantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintutantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Shelley Duvall
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Shelley Alexis Duvall (Houston, 7 ad Luj dal 1949) l'è n'atōra americàna, famóśa p'r i sò film cun Robert Altman e p'r avēr girâ par Stanley Kubrick Shining insém a Jack Nicholson.
In n'intervìsta c'n al Dr. Phil dal 2016 l'à dit 'd èsar dimóndi malàda a la mènt e 'd avēr biśógn 'd ajut.
Nòti
}}
Big Bang
Al Big Bang (al gran bòt in inglais) l'è al mudèl cusmològic dl'univêrs mej sustgnó däl pròv sientéffichi e däli uservaziån. Tott al zîra atåuren al fât che l'univêrs al s sia slarghè da una condiziån inizièl di mondi chèlda e dänsa da un zert tänp finé int'al pasè e ch'lè ancåura drî a slarghèrs.
31 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 31, mo invéci 'l an 31 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 31 (treintùn, trentuno in itagliàṅ, triginta unus in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 30 (trèinta) e 'l vin prìma dal 32 (treintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintunéśim post.
Al nùmer 31 in dla Chìmica
Al 31 'l è al nùm'r atómic dal gàli (Ga).
Colegamèint estèren
}}
Nise da Silveira
{{Metacaixa
1525 (nùmer)
{{Metacaixa
Nise da Silveira
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Arlìa
{{Metacaixa
1525 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Arlìa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1525 (nùmer)
Al 1525 (milesincseintvèintsìnc, millecinquecentoventicinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1524 (milesincseintvèintquater) e 'l vin prìma dal 1526 (milesincseintvèintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintvèintsìncéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1525 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 5 col 305: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Nise da Silveira
All'ha spusä al dutùr Mário Magalhães da Silveira, e insëma i'hann fundà in dal 1952 al Museu de Imagens do Inconsciente e in dal 1956 la Casa das Palmeiras, indùa i malä i'eran cunsiderä d'i parsòn ad pasäz. .
Culegamëint dal Internet
}}
Arlìa
Noti e referèinsi
}}
Nurse - L'infermiera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al tò dulōr 'l è 'l sò piaśēr.|Tagline dal film}}
Nurse - L'infermiera (Nurse - L'infarméra) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2013 ad Douglas Aarniokoski ch'al 'l à anc scrit insém a David Loughery. In na part piculìna, qvéla dla capa dgl'infarméri, a gh'è anc la Kathleen Turner.
'L è stâ girâ c'n un budget ad déś migliòṅ ad dòlar.
Sunt
L’Abby Russell (Paz de la Huerta) l'è na lèśbica amìga 'd un ragàs ch'al stà darènt a lē e ch'al lavóra in 'n ubitòri, Jared (Adam Herschman), méntar lē la fà l'infarméra in 'n uśdàł pùblic a New York. A dir-la tuta la śuvnòta la gh'à anc n'atra misiòṅ in dla vita, qvéla 'd cupàr gl'óm spuśâ ch'l'incróśa in gir ch'i mét'n i còran a 'l sò mujér parchè la n s i cumpatìs pròpria briśa. La i và a pascàr in di lucài nutùran vistìda cuma na rója nimàla e qvi lè i càscan śò cuma di pir madûr ch'l'è na belésa.
Un dè a riva a lavuràr sèg la Danni Rogers (Katrina Bowden), n'infarméra śōvna péna vgnuda fóra da scóla ch'la gh piàś dimóndi ma anc a 'l dutōr Robert Morris (Judd Nelson) ch'al gh mòla na quàlc tastàda quànd al gh pasa davśèṅ. Sò màdar, la Marcia (Linda Papadopoulos), la s è cumpagnàda c'n un psicòlug ciamâ Larry Cook (Martin Donovan), 'n óm ch'al gh'à cal brut visi lè ad far al purcùs cun di atri dóni. L’Abby, par tgnir-al 'd òć, la taca a 'ndàr in dal sò studi faghénd finta 'd èsar na dóna inśgórda di óm dgénd-ag ch'la vōl curàr-as c'n al sò ajùt. In cal méntar la s pòrta a lèt la Danni, sénsa che 'l sò muróś Steve (Corbin Bleu) 'l al sàppia, dand-ag dla pólvra in dal bicér par rimbambìr-la, pò la gh ślunga anc la sò ciàṿ ad cà che, s'la vōl pasàr, l'è libra 'd fàr-al. Na sira la paralìśa Larry cun dal vecuróni e pò la gh fà far 'n incidènt in màchina par far-al fóra sénsa dar in d'l òć anc s'al detective Rogan (Boris Kodjoe) al ciàpa in maṅ al caś.
Culegamènt estéran
}}
Nôt (pêrt dal giōren)
Int al sèins astonômich dal nòm, la nôt (notte in italiân), ch'la dà al câmbi al dé, l'é pêrt dal giōren (in soquânt significhêt, invēci, al giōren l'é in cuntrâst a la nôt). As trâta ed l'intervâl ed tèimp tr' al tramûnt e l'êlba, in dōv' al Sōl l'armâgn dedsòt ed l'urizûnt e dōv' in gèner, j èser vivèint a s' arpûnsen in un mumèint ciamê sòn. In gèner ed nôt, invēci dal sōl, as vèd la Lûna
1547
Al 1547 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nôt (pêrt dal giōren)
La durêda ed la nōt la câmbia in funsiòun dal câbi dal stagiòun, a la latitódin, a la longitódin e al fûş orâri. Ind i dé quând al dé l'é cumpâgn a la nôt tót dû a gh'àn, ind la teoréia, l'istèsa durêda in realtê, al luşōr ed l'âria la fà sé che al dé al rişûlta pió lòngh ed la nôt.
.ericsson
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Nôt (pêrt dal giōren)
Ai pôl
Int al mònd a gh'é dû pûnt in dó per sē mèiş l'é nôt. A i dû pôl difâti a gh'é sōl dō stagiòun, istê e invêren, che cumbînen a sē mèis ed dé e sē mèiş ed nôt. Quând, per eşèimpi, al pôlo nord l'é istê, al pôlo sud l'é invêren, e a câşva ed la pigadûra ed l'âs ed la Tèra la lûş dal sōl l'an rîva mia. Per sté mutîv as pêrla dal Sōl ed mezanôt quând l'é istê in ûn di dû pôl, perché i râg dal sōl a rîven per tót al tèimp dal giōren. Al fenômen invēce al dûra mēno man di mân che ûn al se spôsta vêrs i dû cîrcol polêr.
A l'equatōr
A l'equatōr la nôt e al dé a gh'àn l'istèsa durêda in tót l'ân.
In chiêter mònd
Al fenômen ed la nôt l'é duvû al gîr ch' al fà al mònd d'intōr'n al sól l' âş, ch' al dà l'inluşiòun ed l'alvêr e dal calêr dal sōl. Pôst che ògni mònd ed l'univêrs al gîra a 'na só velocitê la durêda ed la nôt la cambia da pianēta a pianēta. Dal mumèint che ânca l'âria 'd ògni mònd ed l'univêrs l'é diferèint, a gh'é di pianēta e di satèlit ch' în sèins' âria dóv' as vèd bèin e l'é nèta la lénia ed divişioum tra la nôt e al dé.
Efèt insém a la véta
La nôt la gh'à impurtânsa p'r j èser vivèint. Al piânti, per eşèimpi, ed nôt în mia bòuni ed liberêr l'uségen, mèinter la grôsa pêrt dal bèsti la drōva la nôt p'r arpunsêres. Al bèsti notûrni, cme per eşèimpi i papastrē, a gh'àn invēce al só peréiod ed vèg, e în atîv dôp dal tramûnt a préma ed l' êlba.
Efèt insém a l'òm
Fîn a l'nvensiòun e al şvilóp ed la corèint elètrica e 'd l'inluminasiòun artificêla la nôt l'ēra cunsiderêda per l' òm peréiod 'd arpûns. Dôp invēce l'ativitê nutûrna l'é chersûda e còsta al gh' à 'vû ânch un efèt impurtân per la cunuméia; a gh'é dimòndi ativitê lighêdi a la nôt, cme nightclub, pub, e discotēchi.
Fôli antîghi
La nôt l'é stêda despès rapreşentêda cm' un dío o cm' un valōr da divêrsi fôli antîghi, cme in còli di pôpol ed la Scandinavia, 'd l' Egét e 'd la Grēcia, cun di dío cumpâgn ânca a còla rumâna. Int al fôli antîghi dal pôpol ed la Scandinavia, "Nótt" l'é la nôt fât a persòuna, cme speighê int al Gylfaginning. Al prém capétol ed l'Edda in prosa ed Snorri Sturluson, al cânt 10.
Int al fôli antîghi ed l'Egèt an gh'é mia un dío notûren, mó l'é la dèja Nu ch' l'é al cēl pîn de strèli fât persòuna e, pió in lêregh, la rapreşèint ânch al peréiod notûren. .
Nyx, int l'uşânsa antîga, l'é la nôt insém a la tèra fâta persòuna, incuntrâst a só fradèl Erebo ch'al rapreşèinta la nôt int al mònd infernêl. sté dèja l'é pó stêda mésa ânch int al fôli antîghi rumâni cun al nòm ed Nox
Êter progèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Notte trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Venêzia
Venêzia (Venezia in itagliàn) l'é na zitè d'l Èlta Itâglia.
La cmónna (Venêzia, aäli ètri îsel pió cénni, al Lido, Mestre î èter sît atais) l'à stra sé e nå 270.851 abitànt e l'é al chèplôg dal Vènet e d'la so pruvénzia.
Viâz
Tott i àn Venêzia l'è visitè da 17 miglión ed turèsst e sblisga.
Sénndich
Al sénndich d'la zitè l'é Luigi Brugnaro dal 15-6-2015.
Regina della notte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un śōg ch'al và da 'd là da tuti 'l fantaśìi eròtichi.|Tagline dal film}}
Regina della notte (Regìna dla nòt) 'l è 'n film eròtic francéś dal 1987 ad Walerian Borowczyk, chè a 'l sò ùltim lavōr, trat da 'l rumànś 'd André Pieyre de Mandiargues „Tout disparaîtra“ ch'al gh'iva da èsar, a 'l inìsi, al tìtul dl'òpra prima ch'al dvintìs Cérémonie d’amour.
La versiòṅ p'r al marcâ itagliàṅ l'è scurtàda 'd déś minùt a 'l incìrca.
Sunt
La Myriam Gwen (Marina Pierro) l'è bèla, l'è śōvna, la fà l'atōra e l'è purcùsa tant ch'ad nòt la fà 'l mistēr dla scaja. La và a casa di óm in dal stasiòṅ dla mètro a Parì e Hugo Arnold (Mathieu Carrière), stilìsta in là c'n i an, al gh casca cuma 'n pir madūr. Prima al gh và adrē, pò al s mét a sēdar darènt a lē e al la baśa in na céśa 'd Saint-Germain-des-Prés. La dóna la 'l pòrta sèg d'l apartamènt dna sò amìga a 'l ùltim piàṅ 'd un palàs in du la tîṅ dimóndi piànti trupicàli.
Dòp ès'r-as misa a i dî dgl'ungi ch'i pàran dal grifi la taca a śgranfgnàr-al dapartùt méntar na parpàja la s pògia in dla sò pèpa. Hugo al s vistìs in présia cum al pōl e al scapa via. Rivâ a i bōrd dla Senna al véd na dóna ch'la s cópa ma la gint la pénsa ch'a sia stâ lò a masàr-la.
Tioréma 'd Pitàgora
{{Metacaixa
Regina della notte
Culegamènt estéran
}}
Tioréma 'd Pitàgora
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al tiuréma 'd Pitàgora 'l è na léś 'd giumetrìa Evclidéa ch'la descrìv la relasiòun ch'la liga al mśùri di cô 'd un triàngol retàngol. La só scrìta piò cgnusùda l'è:
"Ind un triàngol retàngol, al quadrê ch'a s custruìs in sìm'a l'ipotenùśa 'l è cumpàgn a la sóma di quadrê custruî in sìm' ai dū catēt."
Colegamèint estèren
}}
Salunech
L'ê pō al cheplōgh dla periferî dla Macedônia Sintrêl.
Grîg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Al grîg (in grîg "ελληνική γλώσσα", pronunziè "elinikì glòssa") al fà pèrt d'la granda famàjja däl languv indoropee derivè da 'na langua vecia cmonna cgnossò cme indoeuropeo.
La langua grîg antîga an l'era brîsa bacajè såul int'la Grecia antîga continentèl, mo anca int'äl culòni; quastt l'à fatt in môd che'i s én sparpajè di mondi dialètt bacajè anch'al dé d'incû. Al grîg modêren l'è dscåurs da 14.000.000 cristiàn, e l'è la langua oficièl d'la Grecia e ed pèrt ed Cipro.
Al grîg modêren o neogrîg l'è l'ûltma evoluziån d'la langua grîga. As tâca a bacajèr ed grîg modêren dåpp ch'al gné zå l'Inpêr bizantén del 1453. Pr'una moccia ed tänp an i è brîsa stè una langua grîga oficièla mo di mondi ed dialett lighé al grîg antîg. Al dè d'incû al grîg modêren al è catè dal demòtic.
Quî cunpâgn a l'emigliàn
In tott i môd anch's äl parôl elencè ed såura i pôlen fèr pinsèr ch'ai séppa dî ligâm col dialàtt, as à da dîr che la langua grîga l'a däl costruziån gramatichèli e lesichèli di mondi divêrs da l'emigliàn.
Esänpi:
Da sta cénna tabèla as pôl capîr äl diferänz ed scritûra, gèner e azänt. E po as à anch' da tgnîr da cånt al diferänz ed parnonzia stral dåu languv (es. in gîg an i è brîsa "s-c", "sci-sce", "g", mänter che in vènet a i è al "χ" (cunpâgn'al "ch" tudassc) e "θ" (cunpâgn'al "th" inglais d'la parôla "three"). La lèttra "δ" la i è in tott i dialett emigliàn.
}}
.dupont
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Leprechaun 3
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Beṅvgnû a Las Vegas!|Tagline dal film}}
Leprechaun 3 (id.) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1995 ad Brian Trenchard-Smith, séguit ad Leprechaun e 'd Leprechaun 2.
'L è vgnû fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video, custànd dū migliòṅ e mèś ad dòlar a 'l incìrca.
Sunt
Turnâ in vita dòp èsar dvintâ na statṿa, Lubdan al leprecàṅ (Warwick Davis) al s mōṿ adès par la sità 'd Las Vegas. In dla “sità dal pcâ”, par śugàr a 'l caśinò, i èn rivâ anc un ragàs ciamâ Scott McCoy (John Gatins) e la Tammy Larsen (Lee Armstrong), na śuvnòta bcada par strada che lò 'l à fat muntàr sù esénd ch'la gh'iva présia 'd andàr a lauràr cuma asistènta in un spetàcul dal mâg Fazio (John DeMita).
Dòp avēr pardû incòsa a la roulette, Scott al cata na munéda dal leprecàṅ e i sò deśidèri 'd vìnsar dimóndi a 'l śōg i dvèntan véra. Dòp ch'al fulét al gh'à dâ na murśgàda, la munéda la pasa a dū impiegâ dal caśinò, Mitch (Michael Callan) e la Loretta (Caroline Williams). Al prim al dmanda 'd psēr andàr a lèt cun la Tammy, la secónda 'd turnàr śōvna. Chi lōr dū i vìnan cuntintâ ma pò al leprecàṅ al s mét in mèś masànd-i. 'L óm al finìs fulgurâ méntar la dóna la mōr dòp ch'i sò làbar, al sò téti e 'l sò cûl i ìvan tacâ a infiàr-as in fiṅ a scupiàr.
In cal méntar Scott e la Tammy i càtan la pgnata 'd òr dal leprecàṅ, purtròp però al murśgòt patî prima da 'l fulét catìṿ 'l al custrìnś a 'ndàr a 'l uśdàł.
Culegamènt estéran
}}
Tlêr a pēś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Tlêr a pēś 'l è cal tlêr 'd tesidùra dimòndi artigianêl (o anca sōl per pasèr-'s al tèimp al dè 'd incō), ch'al deśvìn diretamèint da la manéra 'd tèser di nost'r antenê dal Neolìtic, in dû i fîl edl urdî, impichê a 'l élta atàc a 'n bastòun 'riśontêl, e lighê in bas a soquànti prédi śbuśìdi in dal meś, i armàgnen tensionê dal tiramèint a bàs dal lôr pēś. In cla manéra chè, partènd da 'l élta e gnend vers al bas, a dvèinta pusìbil, p'r al tesidōr, ed lavurèr ed navèta na vòlta mis edl órdin in dla sernidùra di fîl edl' urdî in dû mètr-es da meś.
Soquànt tlêr a pēś dal Neolìtic, egl' în 'rivê fìn ai noster dè sól p'r i pēś, catê in di schêv archiulògic anca ind un gran nùmer, send che 'd cl'ètra pert edla strutùra dal tlêr, tùta ed lègn cun di ligàm ed corda o curàma o pèla, a s è pers i rest ed lùng al tèimp.
Culegamèint estèren
}}
A volte ritornano
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at guàrd bèṅ na parsòna in di òć at sà sèmpar chi l'è.}}
A volte ritornano (Dal vòlti i tórn'n indrē) 'l è 'n film ad scarésa girâ par la televiśiòṅ in dal 1991 par Tom McLoughlin e 'l è trat da 'n racònt ad Stephen King tirâ fóra da la racòlta ch'la tōś al sò nóm. Al ripréśi i èṅ stadi fati in dal stat dal Missouri, in dal sità ad Liberty, ad Kànsas City e 'd Rocheport.
In Itàglia 'l è stâ distribuî par la Filmauro cun Dino De Laurentiis prudutōr eśecutìṿ. Al film al gh'à abû anc dū séguit: A volte ritornano ancora dal 1996 e Stazione Erebus dal 1999.
Chris Demetral, ch'in dal film al fà la part ad Wayne Norman, 'l à vins al prèmi cuma atōr śōvan più braṿ dal 1993 a 'l Young Artist Awards.
Sunt
'N insgnànt ad stòria, Jim Norman (Tim Matheson), al tórna un dè insém a sò mujér Sally (Brooke Adams) e a sò fiōl Scott (Robert Hy Gorman) dal sò bandi p'r insgnàr in dla sò sità in du 'l è nâ. 'L à decìś ad spatinàr lè da quànd 'l à vdû cun i sò òć murìr sò fradèl Wayne (Chris Demetral) masâ par na banda ad tri laśaròṅ in dal 1963. Ma anc qvìst chè i aṅ pò fat na bruta fîṅ, spaplâ sóta 'n tréno dòp és'r andâ a tōr la sò màchina lasàda in si binàri cuma parchéǵ.
Culegamènt estéran
}}
Fitùm dla Vìrgin
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Fitùm dla Vìrgin 'l è 'l fitùm ad galàsi più grôs fra qvéi più darènt a 'l nòstar Grup Lucàl ch'al cumprènd anc la Via dal Lat. Esénd luntàṅ “sōl” ssanta migliòṅ 'd an luś, dimóndi dal sò galàsi i s pōlan védar da la Tèra anc cun di telescópi pìcui. 'L è furmâ da piò ad dumìla galàsi.
Al Fitùm dla Vìrgin 'l è 'l mémbar più grôs dal Sùper-Fitùm Lucàl e i sò efèt gravitasiunài i s fànan sintìr arbasànd la śveltésa dal galàsi più darènti ch'i èṅ anc tiràdi vèrs 'd lò. Anc al nòstar Grup Lucàl 'l è drē a davśinàr-as sèmpar da piò vèrs al Fitùm dla Vìrgin, ad duśènt km a 'l secónd.
La Galàsia Vìrgin A, cgnusùda anc cuma M87, 'l è 'l mémbar duminànt ad cal grup chè e in mèś la gh'à anc un buś négar sùper-cumpàt ciamâ M87 anc lò. Al prim ad Mars dal 2007, 'l astrònum giapunéś Kōichi Itagaki al gh'à catâ dèntar na sùper-Nòva ciamàda SN 2007af a 'l intéran dla galàsia NGC 5584.
Culegamènt estéran
}}
1548
Al 1548 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Caşalgrând
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
{{SCHEDA COMUNE }} Caşalgrând (Casalgrande in italiân) l’é un cmûn ed quêṣi vintméla abitânt ed la pruvîncia ed Rèz.
Stôria
Al prémi nutèsi stôrichi insém a Caşalgrând an vân mìa d’ed là ed la secònda metê dal X sècolo d.C.
La pió antîga testimuniânsa ch’ la trâta dal nòm "Caşalgrând" la s’arfà a ‘na pergamēna del 945 d.c. – tgnûda da cât in uriginêl ind l'archévi dal Dôm ed Rèz - cun còsta Adelardo, Veschév ed Rèz, al confêrma a la Canônica ed Sânta Maréja ed Castlarân al permés ed tóta ‘na ṣfilsa ed bèin e dirét tra quisché, per l' apûnt, tóti al dècimi ed la Véla ed Caşalgrând, cun tót còl ch’ agh tòca per intêr.
Peró al catêdi ed teramêri, e sitê di môrt ind al zôni confinânt a fân pinsêr che sté tèri a fósen abitêdi fîn dai tèimp antîgh da tribó cêltichi.
La presèinsa ed la via Statutaria, ch’ la và da la Vègia fîno a S. Pôl lòngh la zôna a i pē ed la muntâgna e che la só costrusiòun la sèmbra arfêres ai tèimp ed préma dla storia, la pôrta a dêr fôrsa a sté pinsêr. L’é sicûr invēci che la zôna êlta ed Caşalgrând la fós abitêda al tèimp di rumân e al prōven j interesânt rèst ed l' època catê in localitê Ustaréia Vècia al tèimp di schêv fât a la metê dal sècol pasê.
Gnînto l’é dê a savèir dal lòngh peréiod dal regrès e dal j invasiòun barbârichi mó sicuramèint sté tèri j àn patî la ‘stèsa sôrt dal teritôri arzân che Sânt'Ambrōṣ al cûnta tra i pió culpî da la fória di bârber. Cun al feudalèiṣom a’s cumîncen ad avèir al prémi nutési sicûri, da dōve s’impêra che Caşalgrând e al zôni atâch ēren sòta al Veschév, al Cmûn ed Rèz, a la Badéia ed Nonâtla e al Cunvèint ed  S. Lisânder ed Pèrma e che i sō  Castē furtifichê, gnû só intōren al Mél, ēren argumèint ed quistiòun, cme dimòndi êter ed la zôna, tr’ al putèinti faméj arzâni, che, fiachêdi ind al lôti tra Papêt e Impêr, cumbatîven pr’ avèir la dmèj ind al Cmûn ed Rèz.