cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Langua
Classificaziån däl languv pió dscåursi
4. Inglais, 341,000,000
5. Areb, 206,000,000
6. Portugais, 206,000,000
Intervista col vampiro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Bév da mè e at viv'rà par sèmpar.|Tagline dal film}}
Intervista col vampiro (Intervìsta c'n al vampîr) 'l è 'n film ad scarésa dal 1997 ad Neil Jordan trat da 'l rumànś umònim dl'Anne Rice. 'L è stâ numinâ par dū Prèmi Òscar, par la culòna sunóra e per la senugrafìa. Par la part ad Daniel Malloy a s éra sarnî River Phoenix ma 'l atōr 'l è pò mòrt soquànt dè dòp ch'i ìvan tacâ a giràr.
Sunt
Louis de Pointe du Lac (Brad Pitt) al vèṅ intervistâ a San Francisco p'r al giurnalìsta Daniel Malloy (Christian Slater). Louis al taca a cuntàr la sò vita, dgénd ch'al pōl scampàr par sèmpar, esénd lò 'n vampîr, ma anc ch'a n è minga fàcil purtàr avànti la sò cunsidiòṅ.
In dal 1791 lò 'l éra pîṅ ad bèsi ch'al gh'iva di sit a New Orleans. Dòp la mòrt ad sò mujér e ad sò fiōl, a n gh in fargàva più gnint dla vita. 'L è a cal punt lè ch'al vampîr Lestat de Lioncourt (Tom Cruise), vlénd avér-ag 'n amìg, al decìd ad far-al dvintàr cuma lò ma mèntar lò 'l è sénsa cōr e 'l è bòṅ ad masàr sénsa scrùpui, Louis al fà fadìga a tgnir a drē a qvél ch'l è dvintâ. Piutòst che tōr la vita a i óm par bév'r-an 'l sangṿ, al sarnìs di sórag o da gl'atri bèsti parchè ad dèntar al s sènt incóra umàṅ.
Na nòt, mént'r al s cata p'r al stradi 'd un quartēr in du la gint la patìs la pèsta, al véd na putìna ciamàda Claudia (Kirsten Dunst) ch'la piànś davśèṅ a 'l cadàv'r ad sò màdar. Sénsa vlér-al dabòṅ dal tut, Louis al gh dà 'n murśgòt ciuciànd-ag via dagnóra tut al sò sangṿ tant ch'la baghéta la và in a risć ad murìr. Scampàda a la mòrt, anc lì lē la dvènta na vampìra e la vèṅ adutàda par Lestat e Louis. La Claudia la sumìlia dimóndi a Lestat parchè la tîṅ a drē a tut qvél ch'al gh diś e pò parchè la gh cata gust a cupàr al parsòni par scampàr lē.
Trént'an dòp la Claudia, vdénd al còrp dna dóna cavàda śò da 'd là da na fnèstra, la dmanda a i sò genitōr adutìṿ quànd è ch'la dvintarà granda anca lē ma i dū i gh rispóndan ch'i vampîr i n pōlan minga dvintàr vèć e che lē l'è destinàda a 'rmàgnar acsè par sèmpar. La putìna, ch'la vōl bèṅ a Louis, la s mét in dla suca ad masàr Lestat.
Culegamènt estéran
}}
Fiore bruciato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Fiore bruciato (Fiōr bruśâ) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1999 dla Melissa Painter ch'la 'l à anc scrit.
'L è stâ girâ in Califòrgna muciànd pò sù sinc-mila dòlar a 'l incìrca in dla prima stmana 'd prugramasiòṅ in di cìnema di Stat Unî.
Sunt
La Cally (Clea DuVall) l'è na śuvnòta 'd darsèt an ch'la viṿ da 'l bandi ad San Francisco in du la pasa dimóndi tèmp c'n i sò amìg Graham (Richard Hillman) e Dylan (Eric Yetter). Da pìcula l'è stada bandunàda da sò màdar bohémien e adès la stà da sò pàdar buletàri e scansafadìghi Wade (Tomas Arana) ch'al fà 'l muratōr e ch'al s è cumpagnâ cun n'atra dóna, la Ruby (Irene Bedard). I dū i n vànan minga tant 'd acòrd parchè i èṅ tròp difarènt.
Quànd Robert al mōr, la Cally la s davśìna dimóndi a la Sabine e la taca a ligàr-'s a lē tant che quànd la pitōra la decìd ad far al valìś p'r andàr a star da na quàlc banda basta ch'a sia, la ragàsa la vrév andàr sèg.
Culegamènt estéran
}}
Cucêr ed lègn
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al cucêr ed lègn 'l è cal cucêr fabrichê c'n un pês ed lègn ùnic, in gènerêl ed fâś o 'd ś'népri, che na volta a 'l s druèva anch'in soquànti tèvli 'd ginta puvrèta, mo al dè 'd incō al servìs per meśdèr al sufrìt o anca 'l sûg, perchè al meśda delichê e sèinsa fer scutèr el maṅ.
Noti e referèinsi
}}
.guide
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 15 ed mâǵ dal 2014.
Julio Iglesias
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|La valigia sul letto è quella d'un lungo viaggio e tu senza dir niente hai trovato il coraggio, con l'orgoglio ferito di chi poi si ribella, ma quando t'arrabbi sei ancora più bella. E così su due piedi io sarei liquidato, ma vittima sai d'un bilancio sbagliato. Se un uomo tradisce, tradisce a metà, per cinque minuti e non eri più qua. Se mi lasci non vale, se mi lasci non vale, non ti sembra un po' caro il prezzo che adesso io sto per pagare?|La valìś in sal lèt l'è quéla 'd un viàś lung e tè sénsa dir gnint 't à catâ al curàǵ, cun 'l argój frî ad chi pò al s arbèla, ma quànd ta t arlìi at sē incóra più bèla. E acsè tut 'd un cólp mè a sarév parâ via, ma vitma, 't al sà, 'd un cònt śbaliâ. Se 'n óm al tradìs, al tradìs a mèś, par sinc minùt e ta n sēr piò da cla banda. Se ta m las a n è mia giùst, se ta m las a n è mia giùst, pâr-al minga un pò câr al prèsi che adès a vag a pagàr?|Se mi lasci, non vale, 1976|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Julio Iglesias (Madrid, 23 ad Setémbar dal 1943) 'l è un cantànt spagnōl ch'l à vindû da piò ad 300 migliòṅ ad disc in tut al mónd. Al sò nóm scrit p'r intér al sarév Julio José Iglesias de la Cueva.
Biugrafìa
In dal 1968 al vins al Festival de la Canción de Benidorm cun La vida sigue igual, cgnusùda in itagliàṅ cuma Se lei non c'è (Se lē la n gh'è briśa). Dū an dòp al cata la fama internasiunàla cantànd Gwendolyne a 'l Eurovision Song Contest.
Da cal punt lè in avànti al taca anc a cantàr in di àtri léngui (ingléś, francéś, purtughéś e tedésc). In di an Stanta e Utànta 'l è dvintâ famóś anc dal nòstri bandi cantànd dal canti in itagliàṅ cuma Se mi lasci, non vale (Se ta m las a n è mia giùst, scrita par Luciano Rossi e Gianni Belfiore), Pensami (Péns'um), Manuela e Sono un pirata, sono un signore (A sòṅ un piràta, a sòṅ un sgnōr).
In dal 1977 in Cîl al fà 'l pîṅ ad spetadōr dal viṿ a 'l stadi nasiunàl ad Santiago muciànd sù da piò ad sènt-mila parsòni.
In dal 1978 al spatìna a Miami in di Stat Unî firmànd in cal mèntar un cuntràt par la CBS.
In dal 1984 al lavóra cun Diana Ross e sèg 'l incìd All of you. In dal 1988 al vins al Grammy Awards.
Julio Iglesias al gh'à òt fiōi: Maria Isabel, Julio José e Enrique Iglesias (cantànt dimóndi famóś anca lò) abû da la prima mujér, la mudèla filipìna Isabel Presler Arrastria e Miguel Alejandro, Rodrigo, Guillermo e al śmèli Cristina e Victoria da la secónda mujér Miranda Rijnsburger.
Culegamènt estéran
}}
Stèt dla Cîṡa
Stòria
Dal 1506 i suldè dal pèpa Giólli II i gnénn atåuren Bulåggna; da alåura fén al 1860, Bulåggna l é stè quèsi sänper såtta al Stèt dla Cîṡa.
Dal 1631, al pèpa Urbàn VIII al żonté anc al Duchè d Urbén ch'al controlèva bèle dal 1625.
Al 14 ed setànber dal 1791 i dgénn dèr só a la zitè d Avignon in Fränza parché al Napoleån la vlé indrî. Dal 1798 i franzîṡ i ocupénn la zitè ed Råmma e al pèpa, Pio VI, al fó fât parsunîr e purtè in Fränza, indóvv ch'al muré l'àn dåpp.
Dal 1809 anc la zitè ed Råmma la fó żuntè a l Impêr franzaiṡ.
Dal 1815 int'al Cunsélli ed Vianna al Stèt dla Cîṡa al fó arméss insamm.
.hdfcbank
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
Stèt dla Cîṡa
Stòria
Al 20 ed setànber dal 1870, Råmma la fó tôlta dai suldè dal rà Vittorio Emanuele II e al Stèt dla Cîṡa al dsmitté ed èsri.
Breach - L'infiltrato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un thriller ch'al tōś al fiâ ispirâ a la più granda fuga 'd segrét dla stòria d'l FBI.|Tagline dal film}}
Breach - L'infiltrato (Breach - 'L insfilsâ) 'l è 'n film ad spiunàǵ dal 2007 ad Billy Ray ch'al tōś ispirasiòṅ da la stòria véra d'l èx agìnt d'l FBI Robert Hanssen, cundanâ a 'l ergàstul p'r avēr viulâ la sicurésa di Stat Unî.
La pelìcula l'à fat sù quarànt'òṅ migliòṅ ad dòlar, dimóndi da piò di cóst fér'm a vint-a-tri.
Sunt
Eric O'Neill (Ryan Phillippe) 'l è 'n śōvan ch'al lavóra par 'l FBI, in dla diviśiòṅ dla sicurésa intèrna. Spuśâ cun la Juliana (Caroline Dhavernas), al sò sógn 'l è qvél ad far caréra e 'd dvintàr 'n agìnt par l'agensìa federàla. Un dè l'è ciamâ da la Kate Burroughs (Laura Linney), a 'l servìsi dl'unità ad Rich Garces (Gary Cole) e 'd Dean Plesac (Dennis Haysbert), par lauràr cuma culaburadōr d'l agìnt Robert Hanssen (Chris Cooper), suspetâ 'd pasàr di segrét ad stat a i rus.
Eric al gh'à da nutàr incòsa su 'n diàri e dascargàr di file segrét da 'l sò computer. Subìt Robert al ténd a tratàr-al mâł ma pò al taca a cunfidàr-as sèg anc parchè 'l è catòlig cuma lò. A 'n sèrt punt però Hanssen al capìs 'd avēr-'g i òć adòs parchè al s rénd cònt ch'i gh'aṅ mis dal simśi in dla màchina.
Culegamènt estéran
}}
Dal college con furore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Al seciòṅ n.1 d'l Iowa al s tōś la vindéta!|Tagline dal film}}
Dal college con furore (Da 'l culéǵ cun furōr) 'l è na cumèdia americàna dal 1985 ad James Frawley.
Sunt
Wendell Tvedt (Stephen Geoffreys) 'l è 'n seciòṅ sfigâ studènt nóṿ 'd un culéǵ d'l Iowa. C'n i bèsi di suo, ch'i gh'aṅ anc 'n apartamènt in Califòrgna, un dè ch'a néva che Dio al la manda al partìs in vacànsa insém a Joe Gillespie (Cameron Dye) e a Larry Tucker dit “màdar” (Tim Robbins), dū mémbar dla cunfratèrnida Theta Pi Gamma ch'i vànan sèg sōl par gusàr-as na quàlc ragasōla fàcila 'd cal bandi là a Palm Spings e parchè 'l paga lò 'l viàś. P'r al fat ch'l è 'n pôc sćiancòṅ cun cal dóni, al sgnōr Tvedt (Max Wright) al dmanda a i dū amìg 'd insgnàr un quàlc truc a sò fiōl p'r andàr a fighi.
Rivâ a destinasiòṅ Larry e Joe i cgnósan la Marianne (Kathleen Kinmont) e la Chrissie (Barbara Crampton) in pisìna. Al dū ragasōli i gh tîn'n adrē subìt p'r andàr a gusàr in cambra, anc s'a gh'è 'n lèt matrimuniàł sōl par lé lōr a n è mia 'n prubléma, tut àtar. Ma l'è tuta na burla parchè al śōvni i gh'aṅ tirâ 'n schèrs, 'd acòrd c'n i mémbar dla cunfratèrnida Beta Ipsilon nemìga di Theta Pi Gamma, Charles Lawlor III dit Chas (Leigh McCloskey) e J.C. Springer (Matt McCoy).
I quàtar ragàs i decìd'n ad far na scumésa su chi 'l s purtarà a lèt par prim la bèla biónda ch'la s cata su 'l balcòṅ dal palàs ad frònt, l’Ashley Taylor (Sheree J. Wilson). Cla nòt lè Joe, Larry e Wendell i vaṅ in discutéca par cgnósar na quànc ragàsa da purtàr-'s a lèt e Wendell al cunfèsa 'd ès'r incóra vìrgin e ch'al n sà mia csa far par tacàr butòṅ, fra 'l àtar 'l à butâ 'l òć su la Nicole Ferret (Amanda Bearse), na śōvna sintàda da par lē in un cantòṅ. Chi àtar dū i gh sugerìs'n ad śibir-ag da bévar o 'd far un bal insém e séns àt'r al gh la cavarà a purtàr-'s-l' a lèt o almànc un buchèṅ in dal parchéǵ a gh pōl anc scapàr.
Wendell al và a sintàr-as darènt a lē pruànd a pagàr-'g un bicér o śibénd-ag 'd balàr ma qvéla lè la n sa squàsa gnanc guardànd da cl'atra banda. Alóra tut vilî al gh diś «A m imàgin dònca ch'un lavursèṅ ad bóca in dal parchéǵ a n s in dascór gnanc» e la Nicole finalmènt la gh rispónd parchè a gh piàś al sò sèns d'l umurìśum. I dū i vànan fóra insém e pò i finìs'n a lèt méntar gl'àtar sò amìg i vàn'n in biànc.
Joe, par vìnsar la scumésa, al próa a śugàr la carta dal cumpatimènt cun l’Ashley, al diś ch'l è stâ lasâ da na ragàsa ch'la pinsàva sōl a i bèsi e adès al gh'à 'n magòṅ dèntar ch'al vrév tōr-as la vita méntar Chas al vōl far al śburòṅ sèg butànd-as śò da 'n aparéć par paracadutàr-'s in dla pisìna in du lē la ciàpa 'l Sōl. Ma l’Ashley la i manda tut a 'l diàvul e la s mét cun Wendell ch'almànc 'l è 'n ragàs sćèt e a mōd.
Culegamènt estéran
}}
Viân
L'êrt
Dimòndi interesânt, dal pûnt ed vésta stôrich e architetônich, în i tânt cèinter dal teritôri e i pôst dōve in més, zibésen lêrghi vidûdi dal culèin l'é d'atōrna. Da vèder in particulêr, al cà a tòra tiredi só ind i secòl XV, XVI e XVII. Ind la burghêda ed Sân Pôl, atâch al municépi, a gh'é la pió interesânt: l'é la pió antîga, al só intêren a gh'é 'na presiōṣa pitûra a frèsch dal Quatersèint. Al d'ed dèinter ed la canônica ed la cēṣa ed Castèl Quersōla 's pōlen vèder soquânti pitûri a frèsch cunsiderêdi ed Lelio Orsi: a Sân Zvân ed Quersôla mèrita vèder la cēsa parochiêla ( la pió réca, artesticamèint, dal teritôri), dal 1600 e l'uratôri ed Sân Sîro dal 1672. An mânchen mìa di ângol ed belèsi naturêli, che vân dal mûnt Dûr, 'na séma êlta ch' la sègna al cunfîn cun i cmûn ed Caṣîna e Vsân, a la vâl dal Treṣnêr; mó l'é la zôna dal Quersolèiṣ la pió interesânta da sté pûnt ed vésta. Da citêr la zôna vèirda ed Cà dal Vèint, al distèiṣi ed câmp, puntegêdi ed quêrsi secolêri, a Chêsla ed Qeursōla, e la zôna ed Cortvèdla d'Argnân in dōve gh'é, da sècol, 'na sêrsa arîv puntuêl di turésta.
La vésta
La vésta l'é còla ed la culèina, cun côsti a mèza pendèinsa e cun 'na sucèsiòun ed crinêl e vâli. La pêrt spiâna l'é pôch ed pió dal 10% ed tóta la zôna, 'n'êter 10%, l'é ocupê da trèin cun pôca pendèinsa, al rèst 80% da trèin cun mèza e fôrta pendèinsa. Sibèin còst la magiōr pêrta dal trèin l'é cultivêda a végna, semnê, prê, pâscol; al rèst l'é a bôsch o in sêlda. La pêrt buschîva dal teritôri l'é pió che êter da tàj, druvê per l' algnâtich; i bôsch naturêl în ind al zôni difècili da rivêregh e fôrta pendèinsa. Al piânti preṣèinti în pió che êter cun foj lêrghi, cun soquânt gèner ed pîn. A's câten dû gèner ed bôsch: 1) bôsch cun piânti che pretènden mèzi quntitê d'âcva, carateréstich di trèin profònd, ind la pêrta a mezanôt, dóv' a's câten al Sèr, la Rorèla, al Rōr, e l' Asêr. Ind i trèin pió òmid e sasōṣ a crès ânca al Mâj e al Carpanèin. 2) bôsch cun piânti che pretènden pôchi quantitê d'âcva, carateréstich di trèin sèch, ind la pêrta a mezdé, dôv' a's câten la Rurèla, la Znèstra e Znèiver. La Rurèla in avtûn l'é l'ûltma piânta a pêrder al fujâm, la 's vèd gnîr fōra da i bôsch plê, cun al só móc ed foj culōr maròun. I castâgn a gh'în quêṣi pió. Quî armêṣ în j avâns e quî piantê a l'inési dal sècol pasê a fîn ed magnêr. Al catagnēt bandunê al tènd arculêr a favōr dal quersêt. L'é preṣèint un gèner dal pôst armêṣa da l'ûltem peréiod giasê: al Pîn Salvâdegh, cun la carateréstica scôrsa rusésa, preṣèint insém al mûnt Dûr, al mûnt Mèṣol, al mûnt Pilâster e dal Cavasòun, che rapreṣèinten i bôsch pió grôs e pió meridionêl de ste gèner, in Itâlia. Da segnalêr ânca la pinêra dal Cà dal Vèint (ed proprietê privêda). Ind i bôsch o da per lōr soquânti quêrsi dimòndi grôsi: da numinêr còla ch'lé insém a la strêda tra Cà Bertâch e Chêṣla. Dal crinêl dal mûnt Pilâster e dal mûnt Mèṣol a vîn fôra 'na surzéja d'âcva minerêla e òna d'âcva sulfurōṣa che vînen mési insèm ind la funtâna dal Pilâster, insém a la strêda tra Argnân e Sân Zvân, préma ed l'incrōṣ per Sân Pêder.
Stôria
I sègn ed la preṣèinsa ed l'òm în testimuniê dal catêdi int al teritôri comunêl e pió preciṣamèint ind la zôna d'Argnân ed soquânt rèst che s'arfân a préma ed la stôria (cîrca 1.000/1.200 p.C.): al terimêri dal Castèt, prubabilmèint pôst ed pôpol ed préma ed la stôria (Légor e Ómber) e pió têrdi ed colôni Etróschi e Gâli. Al tânti êter catêdi în tgûdi dacât in 'n' êla dal Muṣèo Cévich ed Rèz. Mó sōl in etê barbârica al teritôri ed Viân al vîn fôra a livèl ed documèint stôrich in relasiòun cun i prucès ed coloniṣasiòun ed la culèina e 'd la muntâgna inviê dal popolasiòun ed la pianûr in sêrca ed pôst sicûr dal scuriasêdi. Èpor la zôna dal teritôri ed Viân ch 'a s' gh'à pió nutèsi stôrichi l'é al Quersolèiṣ. A la fîn ed l'otêv sècol al Vèschev ed Rèz al fà tirêr só al castèl cme ricôver pruviṣôri dal tânti scuriasêdi barbârichi ed ch' j ân (Ungherèiṣ, Gâl, e Tedèsch) pó dvintê pôst dal vèschev in istê, l'é numinê in dimòndi documèint tgnû dacât ind j archévi stôrich arzân. Dal castèl, incô, a gh'armâgn pôch rèst di mûr ed cînta. Ânch al teritôri vianèiṣ, cme la magiōr pêrta ed l'Apenèin arzân, l'é stê, ind al peréiod centrêl dal medioēv, sóta a l'avtoritê ed la cuntèsa Matélda ed Canòsa e l'é andê a drê al sôrti polètichi dal teritôri arzân. Int al XIII sècol al Vèschev ed Rèz l'invistés dal fèdev ed Quersôla la putèinta faméja di Fogliani ch' al tînen fîn a la fîn dal XVI sècol, insém a Viân, che, bèlo parôchia dal XII sècol, da sté mumèint al dvèinta circoscrisiòun civîla. Al castèl ed Viân, secònd l'Artioli 'na lâpida ch' la deṣvîn dal Castèl la prôva la só costrusiòun a pôch dôp al 1370, al dvèinta al nōv e al pió impurtânt cèinter aministratîv dal teritôri. A gh'êra ânca la cēṣa ed Sân Salvadôr, prubabilmèint la gh'êra bèlo int al 1187, l'é ruvinêda int al 1582. Int al 1426 Viân al 's mèt sòta a j Estèins, mó int al 1433 insèm al castèl e Piagna la vîn armésa a i Fogliani dal Marchèiṣ Nicolò III, l'armâgn a i Fogliani fîn al 1589, in cl' època la rôca la 's presèinta in catîvi cundisiòun e in pêrt in ruvîna. Int al 1596 a vîn dê al fèdev al cûnt Pompeo Aldrovandi ed Bològna e l'é armêṣ a quî cue în gnû dôp, j Aldrovandi Marescotti, fîn a la scanṣlêda di fèdev. Int al 1793 a vîn segnalê 'na ruvîna ed la murâia. Dôp un peréiod 'd abandòun l'é stê restarvê ind j ân '70 dal proprietâri 'd alōra. La tòr ed guêrdia dal Castèl l'é ed proprietê comunêla. Viân al dvèinta cmûn cun decrêt dal minéster ed j intêren al 27 dicèmber 1859. Prém séndech l'é stê Antonio Ferrarini. Préma ed l'indipendèinsa dimòndi frasiòun fêve pêrta di cmûn de Scandiân e Carpnèida.
Véla La Capâna
Soquânt fabrichêt în stê tirê só e arnuvê, dal baròun Franchetti, un eṣèimp d'architetûra "Liberty" cun carateréstichi guarnidûri in fèr. Interesânt l'é al lêregh stâbil residensiêl carateriṣê da un tèg a dō âchev cun muradûra ricôrs sfalsê ed prêda e côt, cun muntê inséma, quêṣi in culmégna, un mutîv ed fiōr in fèr batû.
Cà Bertâch
La frasiòun l'é stêda fundêda da la faméja Bertacchi, quând l'é scapêda da Mòdna ind al tèimp ed la pèsta dal XVII sècol. La faméja la tirê só un palâs cun dipendèinsi che, dôp èser turnêda a Mòdna, l'é armêṣa per dimòndi tèimp un pôst ed viligiatûra familiêra. J ûltem erêdi de sté râm in sparî ind al XIX sècol e în stê suplî in 'na capèla butêda pó zò per fêr pasêr la strêda pruvincêla.
Argnân
Argnân, cme parôchia, la s'arfà la préma metê dal XII sècol: la cunsacrasiòun ed la cēṣa, dedichêda a Sân Prôsper, la pré èser sucèsa in al 1151. A mansèina ed la strêda póblica, préma ed rivêr a la cēṣa dal d d'incô, un pilastrèin o maestê cun 'na figûra sâcra al sègna, a i pē dal mûnt Danèiṣ, in dōve gh'êra l'antîga cēṣa d' Argnân. Int al 1830 in 'na vîṣita, Cattani, al câta un uratôri dedichê a Sân Senastiân. La véla l'êra sòta al fèdev ed Quersôla e al gh'é andê a drê int al vicèndi. A la metê dal XVII sècol l'é stê dê al marchèiṣ padvân Benedetto Luigi Selvatico. Argân, l'à lighê al só vicèndi al vèli aṣvèin ed Sân Svân ed Quersôla, Sân Pêder e Chêṣla.
Technotronic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Pump up the jam, pump it up, while your feet are stompin' and the jam is pumpin', look at here the crowd is jumpin', pump it up a little more, get the party goin' on the dance floor, seekers that's where the party's at and you'll find out if you do that, all I want is a place to stay, get your booty on the floor tonight, make my day.|Dai mò, dà-gh dèntar, mènt'r i tò pē i èṅ drē a pistàr par tèra e la mùśica la pòmpa bèṅ, guarda chè la gint l'è drē saltàr, dà-gh dèntar 'n àtar pòc, la fèsta la tōś pē in dla pista da bal, vuàtar ch'a piscàv, al divertimènt 'l è chè e a'l catarìv s'a farìv acsè, tut quél ch'a vój 'l è un pòst in du star, muvìv i vòstar còrp in sla pista stasìra, fà-'m cuntènt.|Pump up the jam, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Technotronic i èṅ un grup muśicàl ch'al sòna la house music e la dance music. 'L è uriginàri dal Bélgi e al s è furmâ in dal 1988, dvintànd famóś par via dla cansòṅ Pump up the jam in dal 1989 e anc in di prim an Nuànta, in Europa e in di Stat Unî, vindénd in tut 14 migliòṅ ad disc a 'l incìrca.
Na bòna part dla sò mùśica la n fà minga part in manéra uficiàla dla discugrafìa di Technotronic parchè al grup 'l éra sòlit druàr di àtar nóm o lauràr insém a di àtar artìsta.
La furmasiòn 'd àdes la cumprénd al prudutōr stòric Jo Bogaert, la cantànta uriginària dal Śaìre Manuela Kamosi, cgnusùda anc cuma Ya Kid K., e Eric Martin.
Biugrafìa
Dòp avér fat gnir fóra un prim sìngul in dal 1988 sóta 'l nóm ad The Pro 24s, ciamâ pròpria Technotronic, al grup al cata al sucès internasiunàl par mèś dal braṅ Pump Up the Jam, ch'la sarév la versiòṅ strumentàla ad Technotronic cun śuntâ la vóś dal mudèla Felly Kilingi, anc se pò a ś vèṅ a savér ch'al parti vucàli i èṅ pò stadi fati par la śairéśa Manuela Kamosi mèntar la Felly, ch'l'è la dóna ch'la canta in dal vìddeo e la ś véd in dla cupertìna dal sìngul, la dava sōl la sò imàgin. La cansòṅ la fà al gir dal mónd, rivànd al secónd pòst in di Stat Unî, e quést al parmét a i Technotronic ad publicàr in dal 1989 par la SBK e la EMI 'n àlbum ciamâ, anca quést, Technotronic ch'al vénd un bèl pòc.
Da 'l disc i vènan tirâ fóra soquànt sìngui ad sucès: '''Get Up! (Before the Night Is Over), ch'al finìs in véta in dla clasìfica śvisra, This Beat Is Technotronic, cantàda a la manéra rap par MC Eric (scutmàj 'd Eric Martin) e Rockin' Over the Beat'''.
In dal 1990 la banda la s fà védar a 'l Festivalbar e la fà gnir fóra al sìngul Spin That Wheel cuma Hi-Tek 3 e un Megamix ch'al misćia insém soquànt dal sò cansòṅ più famóśi. In cal mèntar a vèṅ publicàda anc na racòlta ad braṅ rimixâ ciamàda Trip on This.
In dal 1991 a véd la luś al sìngul Turn It Up rigistrâ cun la vóś ad Melissa e Einstein e pò al secónd àlbum ciamâ Body to body (Còrp a còrp), cun la nóva vocalist Reggie, ma 'l vénditi i vànan śò anc se dū sìngui gnû fóra (Move That Body e Work) i càtan un sèrt sucès cumerciàl, ròba ch'a n s pōl minga dir par Money Makes the World Go Round e Voices.
In dal 2009 al grup al và in tour par selebràr i 20 an ad caréra.
Culegamènt estéran
}}
.motorcycles
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 22 ed mâǵ dal 2014.
I sêt epchê capitêl (Bosch)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I sêt epchê capitêl egl'ìn na pitùra a òli in sìm'a tèvla dl inìsi dal Sincsèint, ch'a s pèinsa ch'la sìa stèda fàta da 'l Śrònim Bosch. La pitùra la figùra, in sêt fèti 'd un sérć, i sêt epchê capitêl, corespondàint ai sêt vìsi capitêl che la Céśa catòlica l'ìva dìt: l'arlìa, la piuciarìa, l'invìdia, la supèrbia, l'ingurdìśia, la pecundrìa, e la lusùria. Chel figurasiòun chè i prìlen dintór'n a 'n bòl sentrêl ch'al figùra 'n Crìst ch'al surtìs dala só tòmba e la scrìta latèina Cave cave dominus videt, c'm'a dìr "Stà bèin atèinti che Dio 'l gh'vèd". In di quàter cô dal quadrê edla tèvla a s cata incòr quàter bòl cun dàinter piturèdi el figurasiòun ed quêl ch'a sucēd a la fîn edla vìta dl òm: "La mort dal pecadōr", "'L ùltem Giudìsi", "'L infèren" e "La glòria". Dū strìsi 'd cherta piturèdi 'd sóver e 'd sòta in dla tèvla, i diśen in latèin «Gens absque consilio est et sine prudentia / utinam saperent et intelligerent ac novissima providerent» a dìr ch'«L'è ginta sàinsa giudìsi e prudàinsa, che s'i psìsen savér e capìr i pinsarèven a quêl ch'a gh'spêta») e 'd sòta «Nascondam faciem meam ab eis considerabo novissima eorum» a dìr ch'«A scundarò la mé ghìgna da lōr e a pinsarò a la só fîn».
Colegamèint estèren
}}
1504
Al 1504 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Parsótt ed Mòdna
Al Parsótt ed Mòdna (DOP) l'è al nam dal parsótt ch'as fà a Mòdna e in pruvèinza, precisamèint datés di èrzen dal Panèr sèinsa mai andèr dedsóver di 900 métri. L'è un alimèin cun la Denominaziòun d Urégin Protèta (Denominazione di Origine Protetta in italiàn, o DOP).
Stòria
La stòria dla produziòun ed quest parsótt l'è vècia dimòndi: bèle dai tèimp di Célt e di Romàn, agh éra la pràtica et tgnìr la chèrna sot sèl: as fèva acsè in manéra ch'la tgnéss a bòta mèinter agh éra la guèra, e la'n marséss brisa.
Manéra ed magnèrel
Al parsótt ed Mòdna al s'pól magner cun dal mlòun o cun i figh. Al và fat a fètti dimòndi sutìli, e l'è da binèr a vèin brisa dvintê vèc', sia rass che bianch.
Giàni Brera
Giàni Brera  (al s' ciamäva Giovanni Luigi Brera, San Zanòn Po, 8 ad stëimbar 1919 - Cudògn 19 ad dsëimbar 1992) l'é stä un giurnalista italian, forsi al püsé grand giurnalista spurtiv in d'i ann 50-90.
Al sëindic ad Milàn Gabriele Albertini al g'ha dedicä l' Arena ad la sitê.
784 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 784, mo invéci 'l an 784, 't ê da 'ndèr chè) Al 784 (setseintutantaquàter, settecentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 783 (setseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 785 (setseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
.reise
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 22 ed mâǵ dal 2014.
Fiànc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al fiànc 'l è cla pert dal corp umàn, e anca dal bésti, ch'la stà in del dō bandi dal bust 'd sòt'agli aśèini, tra 'l scòdzi e gli anchi. A s ciacàra pò anc di fiànc dal céśi, di monumèint, del cà e vìa descurènd.
Colegamèint estèren
}}
620 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 620, mo invéci 'l an 620, 't ê da 'ndèr chè) Al 620 (seseintvèint, seicentoventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 619 (seseintdeśnōv) e 'l vin prìma dal 621 (seseintveintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintveintéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau (1848-1917) 'l è stâ un un giurnalìsta e scritór fransēś, cunsiderâ al più grand espunènt dal impressiunìśum, cgnusû principalmènt p'r i sò Le Journal d’une femme de chambre (1900) e Les affaires sont les affaires (1903), un chèplavåur.
Biugrafìa
Al nas in dal vilàǵ ad Trévières, Calvados (Fränza), al 16 ad Favràr dal 1848, in d'una famìglia burguesa.
Al và a scòla dai Gesüiti Saint-François-Xavier, a Vannes (1859-1863). Dal 1873 l'andè a París e al tacò a guadagnàr-as da vìvar scrivénd e dvintànd giurnalìsta ad prufesiòṅ : al taca la sò caréra in dla redasiòṅ dal giurnàl L’Ordre de Paris. In dal 1883, l'à fondè na rivista, Les Grimaces. In dal 1886 l'ha cumanciä a vìss cugnusìd : al pùblica Le Calvaire. 'L an dòp al spóśa Alice Regnault. L'è dvantä amìs ad Claude Monet, Auguste Rodin e Camille Pissarro.
L' intrèva in dl' Acadèmia Goncourt in dal 1900.
L'è mòrt a Parìś al 16 ad Favràr dal 1917.
Indovina chi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un pàdar sarcàstic e tròp in pinsēr, un śéndar tròp... śbiàvad.|Tagline dal film}}
Indovina chi (Próa a dir chi) 'l è na cumèdia americàna dal 2005 ad Kevin Rodney Sullivan, arfacimènt lìbar dna pelìcula dal 1967 da 'l tìtul Indovina chi viene a cena?.
La pelìcula, giràda dagnóra tuta a Cranford in dal New Jersey, l'è custàda trénta-sinc migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù da piò ad sènt-òṅ.
Sunt
La Theresa Jones (Zoe Saldana) l'è na ragàsa 'd culōr dal New Jersey ch'la viṿ insém a sò pàdar banchēr Percy (Bernie Mac), ch'al gh'à na pasiòṅ p'r al cursi in màchina dla NASCAR, a sò màdar Marilyn (Judith Scott) e a sò surèla Keisha (Kellee Stewart). Al dè dal 25śum aniversàri 'd matrimòni di sò genitōr la decìd ad preśentàr finalmènt al sò muróś Simon Green (Ashton Kutcher) a i suo ma a gh'è sōl un quèl ch'a traśa: 'l è biànc. La Keisha l'è tuta cuntènta e la dmanda a la Theresa cum i èṅ mis i biànc in fat ad sès méntar sò pàd'r invéci al n è pròpria briśa bòṅ ad mandàr śò 'l ròsp par via dla sò rasa. Piutòst che lasàr-al lìbar par cà 'd nòt al và sèg a lèt par tgnir-al sóta cuntròl ch'al n faga mia dal purcàdi cun sò fióla sóta 'l sò téǵ.
Culegamènt estéran
}}
.gallup
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
Canzòun mudnésa
Cun canzòun mudnésa as stà ad indichèr tót i canzòuni scrétti in dal dialatt mudnés.
In di àn adrê
Vést ch'ai mudnés agh piès dimòndi cantèr, in dal tèimp i an fat soquànt canzòuni in dialètt; purtròp nisùn l’à mai scrétt i tést, e qui pió vèci agh è al résch ch’i sparéssen. I cànt mudnés i én ed qualitê diferèint, a secònda ch’i vìnen dla muntàgna, in-dóv agh éren in prevalèinza di canzòun da balèr, o ch’i vìnen dla pianùra, in-dóv él canzòuni i éren in prevalèinza cantèdi dai còr. Di cant dla muntàgna (al Frignàn) agh è da arcurdères ed L’inglésa (al pió cgnussû), Am voi marider e Chi bussa; agh én di grópp, com ad esèimpi Il Contemporaneo, ch’i van a drê incòra adèsa a tgnìr in vétta chi cant chè, e i sòunen in di fésti di paés e dal sitê. Di cant ed la pianùra agh è da tgnìr a mèint sovratót La Ghirlandèina, la canzòun mudnésa per definiziòun: l’è dvintèda un di simbòl dla zitê, se non un ìnn vér e pròpri: la sô versiòun pió famósa l’è quela cantèda da Luciano Pavarotti. Agh è anch da arcurdères ed cant com La féra ed San Zemiàn, Modna at voi bein, La Mariuleina e di etri; a tgnìr in vétta tótta sta tradiziòun chè agh pìnsen di còr com La Ghirlandeina e La Secchia.
Al dè d'incô
Al dialett mudnés l’è ste druvê soquanti volti anch in di canzòuni dal dè d’incô:
Coro delle mondine
Al Coro delle mondine l’è un còr ed la sitê ed Nóv ed sóli dònni, ch’i gh’àn in comùn d’esèr stèdi mundèini in di tèimp adrê. I cànten di cant anch in dialètt, ad esèimp la canzòun Se vedeste i mundarìs ed l’album cun l’istèss namm, ma anch La tina e di ètri; Se vedeste i mundarìs e i dû album I canti della bassa 1 e I canti della bassa 2 i én a metê in dialett mudnés e metê in dialett mirandulés.
Francesco Guccini
Francesco Guccini l’è un di (se non al) pió importànt cantànt italiàn. Nê a Mòdna, l’à vissû da putèin a cà di non a Pèvna, da ragazòl a Mòdna, da ragàz a Bulàgna e da grànd incòra a Pèvna, fin al dè d’incô. Quest as vadd anch in dal dialètt cal dróva in di sô canzòuni: un mudnés un poch imbastardî dal dialett pavanés (ch l’è una qualitê dal bulgnés). Di canzòuni in dialètt al l’à scrétt Al trést (in dl’album Due anni dopo), La ziatta (in dl’album Ritratti; la canzòun uriginèla l’è ed Serrat, in spagnòl, un cant malincònich cun una cadèinza impusébil da fèr in italiàn, ma ch’invézi l’è gnùda benissém in dialett), La fiera di San Lazzaro (cant tradiziunèl, dl’album Opera Buffa) e La Genesi (in italiàn, ma ch’la pèrla d’un sgnór cun la bèrba bianca d’antica urégin mudnésa da la pèrta ed sô mèdra ch’ogni tànt al dis un quel in dialett; seimper ed l’album Opera Buffa)
Pierangelo Bertoli
Pierangelo Bertoli l’è un di pió cgnussû cantautór italiàn, e anch un di prémm. Nê a Sasól, oltre a soquant di pió bèli canzòuni in italian, al l’à scrétt un album intér in dal dialett ed Sasól, S'at ven in meint; lè deinter agh én 13 canzòuni, ad esèimpi Alete e al ragasol, L’ot ed setember, Iachem e di etri. Dimòndi alghê a la sô tèra, al l’à scrétt anch di eter cant in dialett, Fer l'amaur (ed l’album Certi momenti), Prega Crest e La bala (tót e dô ed l’album Eppure soffia)
Modena City Ramblers
I Modena City Ramblers én, sèinsa alcun dóbi, al grópp che pió di tótt l’à fat cgnósser al mand al dialett mudnés; la sô musica l’è fata da un mis’ciòun ed folk irlandés, rock e un basamèint emiliàn. I an scrétt na móccia ed canzòuni in dialett, che cun la sô imediatèssa, al sô picèr cum un martèl al fà rivèr méi al mesag’ ch’i Modena City Ramblers vólen fer passèr, e l’è pió cèr dl’italiàn quand i cànten dla lór tèra, l’Emélia. Al canzòuni in dialett i én Tant par tachèr, Delinqueint ed Mòdna, I funerali di Berlinguer, The great song of Indifference (ed l’album Riportando tutto a casa), Al dievel, La fola dal Magalas (ed l’album La grande famiglia), La fiola dal paisan, A gh'è chi g'à (ed l’album Raccolti), Al fiómm, La fòla ed la sira (ed l’album Viva la vida, muera la muerte!), La stagioun di delinqueint (ed l’album Dopo il lungo inverno) e S'ciòp e picòun (ed l’album Sul tetto del mondo).
Al Festival ed la canzòun in dialatt mudnés
A Mòdna, in Piàza Grànda, tót i àn in istê agh è al Festival ed la canzòun in dialatt mudnés (in italiàn Festival della Canzone dialettale modenese ), ch'l'è bèle rivê a la dodzésma ediziòun in dal 2010. Tót i an igh van soquànt cantànt, ch'i gh'àn da cantèr di canzòuni nóvi ed esclusivamèint in dialètt. Al spetàcol l'è tgnû drê dal còmich Graziano Grazioli, ch'l'è anch quèl ch'l'à inventê al festival. Tót el vòlti agh è nahc un special guest, un cantànt famós ch'al vin cóm òspit d'unór in dla rassàgna. Ala fin dl'evèint i fan sèimper gnir fóra al CD con tótti i canzòuni ch'i an cantê apòsta per al festival.
.versicherung
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 22 ed mâǵ dal 2014.
72 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 72, mo invéci 'l an 72 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 72 (stantadū, settantadue in itagliàṅ, septuaginta duo in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 71 (stantùn) e 'l vin prìma dal 73 (stantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al stantaduéśim post.
Sergio Mattarella
{{Metacaixa
72 (nùmer)
Al nùmer 72 in dla Chìmica
Al 72 'l è al nùm'r atómic edl afni (Hf).
Sergio Mattarella
{{dialort | dial=Piasintëin}}
72 (nùmer)
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 72 al vōl dìr "la maravìa" ('a maraviglia in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen la meraviglia in itagliàṅ).
Parsótt
Al parsótt l'è un tàj ed chèrna dal maièl, pió precisamèint al toch ed chèrna di gàmbi d'adrê fin a la prémma fila d'os dal tarso, circa circòrum al cosiòt. Anca s'as pól cucinèr e servìr frasch, al pió dél volti al vin stagiunê.
72 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Parsótt
Di volti al parsótt al pól anca èser ed pècra o d'oca.
Sergio Mattarella
Sergio Mattarella (Palèrum, 23 ed lói 1941) all'è al dodicéśum Presidëint itâglian dal 3 ed fervèr dal 2015. Al vëign dòpa Giorgio Napolitano.
Parsótt
La qualitê pió impurtànt e gnussùda l'è d'sicùr al parsótt ed Pèrma; di ètri qualitê famósi i én: Parsótt
Sergio Mattarella
All'è dal Partîd democrâtic, prèma all'è stà in d'la Democrazia Cristiana e pò in d'la Margherita.
Parsótt
Lavorazione
Ed sòlit al parsótt l'è distìnt in crud e còt, a secànda di mòd druvê in dla sô lavoraziòun.
Al parsótt al vin cuncê a sacch e pò lavurê cun un mis'ciòun ed sèl e ètri lavór al fin ed cunservèrel méj. In América dal vòlti i dróven anch al sóccher in di tratamèint a sacch. Dop al vin lassê a sughères (la paròla parsótt la vin, infàti, dal latèin “perexsuctum” ch'al vól dir “sughê") e a stagiunèr.
Dimòndi importànt l'è anca la produziòun dal parsótt còt, ch'i vìnen dal còsi dal maièl, salèdi e còti.
Itàlia
El prémmi nutézi ed parsótt in Itàlia i vìnen dal tèimp di Romàn, quand as druvèven cóme scòrti ed magnèr sopratót in mèz a la guèra.
Omissis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Petnèda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La petnèda, ciamèda anca petnadùra l' è la manéra 'd petnèr e 'd mèter sù i cavî a secònda dal edla moda e dal preferèinsi che ùn al vōl tgnìrgh adrē. A s pōl mèter sù na bòuna petnèda per só còunt, cun la spasèta e 'l fòun o avéregh biśògn ch'al la mèta sù al barbēr o la paruchéra.
El petnèdi 'd lung al tèimp
A s pōl avér n' idéa dal petnêdi 'd lung al tèimp s'a s guèrda i artràt dal persòuni in dal pitùri e in dal scultùri dal pasê.
In dla preistòria
Dala preistòria pochi testimuniànsi i ìn rivèdi infìn ai noster dè, mo però a cgnusòm la statuèina dla Vèner 'd Brassempouy, datèda ed 22.000 an prìma 'd Crìst, e quèla 'dla Vèner ed Willendorf ed 20 000 an prìma 'd Crìst, ch' i s pólen der na quèlc idéa 'd soquànti petnèdi ch'i se psìven purtèr in chi tèimp luntàṅ lè.
In dla Meśopotàmia
I Asîr e i Babilonéś i druèven p'r el clasi più sgnóri dal petnêdi élti in sìm'ala suca cun fat sù i cavî a ondi cichi cun di fer chèld, e i purtèven dal tresulèini in del bèrbi, mèinter che invéci i om puvrèt i gh'iven da tgnìr na plèda.
In dl Egìt antîg
Anca i Egisiàṅ antìg i tgnìven diferensièdi el petnadûri a secònda dal funsiòun 'dal persòuni: piò 'laburèdi e presiōśi i ér'n el petnêdi e piò la persòuna l' éra sgnóra, mo a va anc cunsiderê che la gran pert dal petnêdi laburèdi la s cavèva però da del parùchi u dal bèrbi finti, vist che per dal ragiòun 'd netèsa u anca 'd purèsa religióśa 'l éra custùm p'r i òm ed raśères u tgnîr i cavî dimòndi curt.
In dla Grécia antîga
In dla Grécia antîga a s tgnìva abàsta adré al petnadûri. I stîl i cambièven a secònda 'dal perìod e dal diferèinti sitê, mo un quèl ch' a i cumunèva 'l éra la cura ch' i gh' mitìven in dal risèr el petnèdi sia curti che lunghi, sia i òm che 'l dòni, mèinter che i sèr'v i tgnìven la testa plèda e 'l sèrvi la cròchia 'd cavî.
In dal perìod elenìstic (323 – 31 prìma 'd Crìst), i òm i s petnèven cun piò semplicitè mèinter che cal dòni i 'laburèven de piò el lōr petnèdi: infàti Alesànd'r al Grand 'l 'ìva vlû che i sō suldê i raśìsen dimòndi curt sìa i cavî che 'l bèrbi, che acsè, mèinter ch' i a'rèven cumbatû, nisùn nimîg a gh' i avrèv psû strapèr e druèr p'r intraplèri in dal cumbatimèint corp a corp (al scrivìva Plutarc in dal prìm sècul dòp Crìst), e i òm 'dal sitê i a'rèven cupièven vluntéra cla manéra chè.
In dla Ròma antîga
In dla Ròma antîga i òm i s petnèven cui cavî curt, ecesiunê i sèr'v ch' i tgnìven la plêda. Cal dòni invéci i tgnìv'n i cavî lung, risè, tresè, e tgnû strìc in 'na crôchia dedré; mo durant al perìod imperiêl, p'r el sgnōri a 'ndèva a la môda 'd tgnîr 'na v'luminōśa fràṅśa risèda a l'élta in sìm' a la fròunt.
Culegamèint estèren
}}
1970 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1970, mo invéci 'l an 1970, 't ê da 'ndèr chè) Al 1970 (milnovseintestànta, millenovecentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1969 (milnovseintessantanōv) e 'l vin prìma dal 1971 (milnovseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintestantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
7 Mummies
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|L'inśgurdìśia la n mōr mai!|Tagline dal film}}
7 Mummies (7 Mumi) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2006 ad Nick Quested.
'L è stâ girâ in Ariśòna c'n un budget ad sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Durànt un scarusamènt ad parśunēr in dal deśèrt americàṅ a 'l cunfîṅ c'n al Mèsic, al furgòṅ al gh'à 'n guàst ch'al parmét a i siē delinquènt, al cap Rock (Matt Schulze), Travis (Billy Wirth), Santos (Noel Gugliemi), Blade (Andrew Bryniarski), Zeus (Max Perlich) e Wallet (N.O.R.E.), ad scapàr via tulénd in ustàǵ la pulisiòta Lacy (Cerina Vincent).
Durànt la caminàda sóta 'l Sōl ch'al cōś al prédi, al grup al cata prima na mdàja 'd òr antìga par tèra pò 'n apache (Danny Trejo) ch'al gh diś la strada par pasàr la fruntéra mo anc che lè darènt a gh'è na sità fantàśma tiràda sù da i cunquistadōr spagnōi sinc-sènt an prima, su 'n teśôr in alóra tgnû 'd òć da 'n grup ad sèt prevòstar geśuît.
Inśgōrd ad bèsi, al grup al decìd 'd andàr a védar s'l è véra al racònt d'l indiàṅ e difàti la sità la gh'è dabòṅ. Kile (Martin Kove), 'l sierìf Drake (Billy Drago) e l’Isabelle (Adrianne Palicki) i gh s fàn'n incóntar, mo i èṅ di śómbi magna-carna.
Culegamènt estéran
}}
Marina Lima
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Marina Lima, nùm cumplët Marina Correia Lima (Rio de Janeiro Brasil, 17 ad stëimbar 1955) l'è 'na cantanta e atùra brasigliäna. Allè cunsiderä vòina d'i püsä grand dal rock, in Brasil.
Ligamm ad föra
}}
Ipod
L ' iPod l'é un lettòr ed mùsica digitèl con un hard disk e d'la memoria flash creê da Apple al 9 żner 2001.
Cuma l'è fât
La prèmma versioun d'l'iPod al gh'aviva un gòss ed policarbonê bianch; po' i an giunt di eter culór e un góss d'allumìni. Davanti al letór al gh'a un bagaj rutànd ch'a se sfiora sultant e as es drova per seleziunèr i canzòun. In dal curs dal tèimp, la Apple l'ha fât di étri versioun. Al 6 żnèr 2004 l'ha lanzê l'iPod mini, un pôc piò cinein e cun al chassis d'allumìni en zinc (pò quater) culór. L'iPod s'as culega al computer cun al programa iTunes, e as pól cumprer online di canzòun via Internet dal negozi dl'Apple, |iTunes Store]]. L'iPod al suporta i codec MP3, WAV, AAC, AIFF, Apple Lossless e al furmat di audio lèbber Audible.
.autos
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 22 ed mâǵ dal 2014.
Fuga in Egìt (êrt)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La fuga in Egìt l'è 'n tema per dal pitùri che 'd lung a 'l tèimp i vliven fèr vèder quand la Famìja 'd Noster Sgnōr l'era scapèda vìa, cun Lò cichìn, dala masarìa di inosèint per andèr a 'l sicûr in Egìt. Cl epiśòdi chè al s cata in dal Vangēl secònd Matèo.
Colegamèint estèren
}}
Paola Borboni
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Paola Borboni (l'è stä batzä Paolina, Gulës 1 ed znèr 1900 - Bodio Lomnago 9 d’avrìl 1995) l'è stä 'na famusìsima atùra ad sìnima, teàtar e televisòn la prima artista itagliäna dal sècul 20°.
Biugrafia
In dal 1925 l'ha recitä in topless in Algamarina ad Carlo Venezian, fòrsi al prìm topless ad la storia dal teàtar itagliàn.
Agh piasìva a bòta Luigi Pirandello e in d'i ann '40-'50 l'eva bèle recitä in teàtar dal tütt: Marco Praga, Rosso di San Secondo, D'Annunzio, Shaw. L'è stä anca un'atùra as sinima, quasi fin a la mòrt: al sò ültim film a l'è stä Blue dolphin - l'avventura continua in dal 1990.
Cùs'hala dìtt
<div style="float:left; width:300pt; background-color:#98FB98; padding-left:1em; padding-right:1em; border:black solid 1px; margin:0pt 5pt 5pt 5pt;"> Rìd sëimpar<BR>
La püsä granda qualitä; rìd sëimpar d'i ätar, e anca ad nòi.
Paola Borboni
Ligàmm ad föra
}}
614
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Cose da maschi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1748 (nùmer)
{{Metacaixa
Cose da maschi
{{Film }}
1748 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1748, mo invéci 'l an 1748, 't ê da 'ndèr chè) Al 1748 (milsetseintquarantòt, millesettecentoquarantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1747 (milsetseintquarantasèt) e 'l vin prìma dal 1749 (milsetseintquarantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintquarantotéśim post.
Cose da maschi
{{CITAZIONE|A la fiṅ 'l à catâ la ragàsa parfèta.|Tagline dal film}}
1748 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1748 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 874: Fatoriśasiòun:
Cose da maschi
Cose da maschi (Ròbi da masć) l'è na cumèdia americàna dal 2003 ad Chris Koch.
1748 (nùmer)
Èter progèt
}}
Cose da maschi
L'è custàda vint migliòṅ ad dòlar e la 'n à fat sù darsèt e quàtar.
Sunt
Cla sira lè Paul al gh'à 'd andàr a cà di Cooper par na séna urganiśàda da la màdar dla sò muróśa, la Sandra (Diana Scarwid), par preśentàr-'l a 'l rèst dla famìja, cuma la sîna Budge (Jackie Burroughs). 'L è lè che 'l óm 'l arcgnós fra gl'invidâ pròpria la Becky, ch'la sarév pò la cuśìna dla Karen.
Culegamènt estéran
}}
Olindina
Olindina a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät ad Bahia, che in dal 2004 la gh'ava 25.164 abitànt; a l’è da lùnt 200 km da la so capitäla Salvador.
Alice Cooper
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Olindina
Storia
Fundä al 14 d'agùst dal 1958, prima da ciamäs Olindina, la 'sciamava Mucambo, e dopu Nova Olinda.
Alice Cooper
Alice Cooper 'l è un cantànt hard rock americàṅ, nâ a Detroit al 4 ad Favràr dal 1948. Al sò nóm vèr 'l è Vincent Damon Furnier e al gh'à di urìgini ingléśi, scuséśi e francéśi. 'L à anc fat 'l atór in soquànt film.
Olindina
Storia
La storia da c'la sitä chè, la cumëincia quand al dutùr Pedro Ribeiro de Araújo, l'ha guadgnä c'al tèri chè dal Stät e i'ha ciamä Fazenda do Mocambo.
Alice Cooper
I sò cuncèrt i èṅ spaventóś ma anc dimóndi spetaculàr cun dal ghigliutìni, infarméri, patìbui, scrani a rudèli, palunsèṅ, camiśi ad fòrsa, bastòṅ, bàmbuli impalàdi e un pitòṅ viṿ tgnû in dal còl. Alice Cooper 'l famóś p'r uśàr al "corpse paint", un truc faciàl ch'al dèsta scarésa.
I sò tèst i tràtan da spés di argumènt ispirâ a i rumanś "horror" ma anc di téma più alt quai la libertà 'd espresiòṅ, la religiòṅ, i rapòrt cun al fémni e i prubléma ligâ a la società americàna.
514 (nùmer)
{{Metacaixa
Alice Cooper
'L è incóra in sla ribàlta e al gh'à na caréra ad più ad quarant'an. La sò mùśica e la sò preśénsa in sal palc i aṅ ispirâ di àtar artista "shock rock" gnû dòp ad lò, quài Rob Zombie, W.A.S.P., Twisted Sister e Mötley Crüe.
Olindina
Storia
Ogni ann a gh'è una grandìsima festa, ciamä Micareta de Olindina, c'la fa vëign in sitä tanta gëint, anca d'i ätar Stät dal Brasil.
Alice Cooper
Gl'Inisi
Durànt la sò giuinésa, Vincent al stùddia a la Cortez High School, in dal nòrd ad Phoenix. In dal 1965 Vincent al cuncór, insém al grup pudìstic dla scóla ciamâ in cal mumènt "The Earwigs", ad un spetàcul muśicàl par talènt ad cal bandi lè. Anc s'in alóra i n saìvan minga sunàr gnanc un strumènt, i séran vistî cuma i Beatles mimànd al canti ad lì lór durànt l'eśibisiòṅ. Al prèmi vins al i sprunò a imparàr par bèṅ a sunàr. Dal cant sùo, Vincent al taca a cantàr e a sunàr l'armònica.
514 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 514, mo invéci 'l an 514, 't ê da 'ndèr chè) Al 514 (sincseintquatòrdeś, cinquecentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 513 (sincseinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 515 (sincseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquatordicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Alice Cooper
Gl'Inisi
I sò cumpagn i éran: Glen Buxton e John Tatum a la chitàra, Dennis Dunaway al bas e John Speer a la baterìa. Musicalmènt al grup al tulìva ispirasiòṅ da artista quai Beatles, Rolling Stones, Janis Joplin, The Who, The Kinks, Pink Floyd, e Yardbirds.
A metà di an Ssanta al dvénta al cantànt di Spiders, pò di Nazz ma a la fiṅ al grup al cambia nóm in Alice Cooper, tulénd-al da quél ad na stria bruśàda viva a Salem in dal darsèteśum sècul. Difàti in prinsìpi Alice Cooper 'l éra un grup ad sinc parsòni: lò cuma cantànt (cun al nóm ad Vincent Furnier), Michael Bruce e Glen Buxton a la chitàra, Dennis Dunaway al bas e Neal Smith a la baterìa.
In dal 1969, cun 'l apòǵ ad Frank Zappa, Alice Cooper al fa al sò debùt su disc cun 'l àlbum Pretties for You (Al più blini par vò) ch'al gh'à di infuénsi blues e folk e al trata di argumènt scabróś cuma la mòrt. Al sìngul 'l è Reflected.
I an Stanta
Dòp al secónd àlbum Easy Action (Asiòṅ fàcila, 1970), la band la sa stablìs a Detroit, la firma un cuntràt cun la Warner Bros e la taca a lauràr cun al prudutór Bob Ezrin. Insém a lò, i faṅ Love It to Death (Am-al fiṅ a la mort, 1971), ch'al dvénta disc 'd òr cun al sìngul I'm Eighteen.