cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1177 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1177, mo invéci 'l an 1177, 't ê da 'ndèr chè) Al 1177 (milseintestantasèt, millecentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1176 (milseintestantasē) e 'l vin prìma dal 1178 (milseintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseintestantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Sćiavarōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al sćiavarōl, o piōl 'l è 'n pês a forma 'd silìnder dimòndi vòlti ed lègn, mìa trop gròs, ch'al pōl spruchèr da 'n quèl ed vertichèl (p'r eśèimpi 'n mùr) e servìr da ganć per tgnìr sòdi 'n quèl, o fèr da 'tacapàṅ. Al piōl al pōl anca spruchèr d'in tèra e p'r eśèimpi fèr da pêl o tgnîr sòdi 'n quèl cun dal còrdi ch'i s egh lìgh'n atàc; al piōl 'l è anc al gradèin ed na schèla ed lègn, fichê insèm cun chi èter piōl da mêś tra 'n mantègn e c'l èter.
Ind un noster descòrer volghèr antîg, "piōl" al psìva anca vlér significhèr al member edl òm o dal putèin.
Referèinsi
}}
I Farëin
I Farëin o I Farén (Farini in italian) l'é un cumoin italian ad 1.066 abitant in Pruvincia d' Piasëinsa.
Oklahoma
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L Oklahoma (a s lèś /ˌoʊkləˈhoʊmə/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dal sud dla nasiòṅ e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1907 dòp ch'al Teritòri d'l Oklahoma al s éra mis insém a 'l Teritòri indiàṅ. Al mùcia sù dagnóra quàtar migliòṅ 'd abitànt (in dal 2010 'l 8.6% i éran di indiàṅ) par na superfìsi ad 181.295 km².
Al cunfìna a òvest c'n al Mèsic Nóṿ, a nòrd-òvest c'n al Culuràdo, a nòrd c'n al Kànsas, a nòrd-èst c'n al Missouri, a èst cun 'l Arkànsas e a sud c'n al Tèxas. 'L è divìś in stanta-sèt cuntèi e in sincsènt-utantadū cumùn.
La sò capitàl l'è Oklahoma City cun Tulsa, Norman, Lawton e Broken Arrow atri sità impurtànti.
Al sò mòt in latìn 'l è „Labor omnia vincit“ (La fadìga la vins incòsa). Al sò nóm al daśvîṅ da 'l paròli okla e humma di indiàṅ Choctaw ch'i vōlan dir parsòna rósa e difàti òṅ di sò scutmàj 'l è pròpria La tèra d'l óm rós.
'L Oklahoma, a 'l intéran di Stat Unî, 'l è 'l as ad brìscula in fat ad gas naturàł, petròli e prudót agrìcui (quint pòst par la prudusiòṅ dal graṅ). La sò indùstria la s è specialiśàda a far di aparéć e di mèś ad traspòrt ma anc lavurasiòṅ dal magnàr, letrònica e telecumunicasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Iva Zanicchi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Iva Zanicchi l'è na cantànta, cundutóra televiśìva e pulìtica itagliàna nada a Ligûnchi in pruvîncia ed Rèz al 18 ad Śnar dal 1940.
Biugrafìa
Iva Zanicchi l'à vindû migliòṅ ad disc in tut al mónd, da la Spaggna a 'l Sudamerica, da l'Austràglia a i Stat Unî, dal Giapòṅ a l'Ugnòṅ Suviètica.
I an Ssanta
In dal Maǵ dal 1963 a vèṅ publicâ al sò prim 45 gir (Zero in amore/Come un tramonto), in Śugn al secónd (Tu dirai/6 ore). 'L an dòp la sfónda in sal marcâ cun la cover ad Cry to Me, Come ti vorrei (400 mila còpi). In dal 1965 la canta a Sanremo I tuoi anni più belli (na cansòṅ ad Mogol e Enrico Polito) e Accarezzami amore a un disc par l'istâ.
La sò cà discugràfica la fa sù chi braṅ lè insém a Ma l'amore no e la fa gnir fóra al prim àlbum dla cantànta.
In dal 1966 la tórna a Sanremo par cantàr La notte dell'addio e pò la'l vins 'l an dòp cun Non pensare a me insém a Claudio Villa.
La stòria la s ripét in dal 1969 parchè Iva la vins incóra a Sanremo insém a Bobby Solo cun la canta Zingara, la sò cansòṅ sìmbul.
I an Stanta
In dal 1970 la riva tèrsa a Sanremo cun al braṅ L'arca di Noè insém a Sergio Endrigo e l'incìd 'n àlbum culaburànd cun Mikis Theodorakis (al cumpuśidór ad Zorba al grèc, cgnusû cuma Sirtaki, ch'l à deciś a 85 an ad fundàr un partî pulìtic in dal sò paéś, Σπίθα, Sìlta in dal nòstar dialét) ch'al s intìtula Caro Theodorakis... Iva utgnénd un sucès clamuróś (nóṿ méś in clasìfica e piò 'd un migliòṅ ad còpi dal sìngul Un fiume amaro).
'L an dòp la s cunfónta cun al repertòri ad Charles Aznavour cumpunénd 'l àlbum Caro Aznavour ch'al gh'à dèntar da canti quai Ieri sì..., Com'è triste Venezia, Morir d'amore e Il sole verde. Sémpar in dal 1971 la s clasìfica tèrsa a un disc par l'istâ cun al braṅ La riva bianca, la riva nera, òṅ di sò cavài ad batàja, vindénd da piò ad tri migliòṅ ad 45 gir in dal mónd.
In dal Favràr dal 1973 la fà di cuncèrt a 'l èstar, in di Stat Unî, Cànada e Frància. La sò cà discugràfica la fà gnir fóra tri àlbum in cal mèntar: Le giornate dell'amore (ch'al gh'à dèntar la cansòṅ I colori di dicembre scrita da Pino Donaggio par la culóna sunóra dal film A Venezia... un dicembre rosso shocking), e al racòlti Eccezionale Iva e Amare, non amare.
In dal 1974 la vins par la tèrsa vólta al Festival ad Sanremo cun al braṅ Ciao Cara come stai scrita par lē da Cristiano Malgioglio, cgnusùda anc in America latìna (¿Chao cara, cómo estás?). In Setémbar a vèṅ fóra al sò sìngul Testarda io, braṅ ch'a s pól catàr anc in dal film Gruppo di famiglia in un interno ad Luchino Visconti.
In dal 1975 l'incìd 'l àlbum Io sarò la tua idea, òṅ di sò più impurtànt, cun dal canti scriti da i fradèi Castellari e ispiràdi a dal figùri dal puéta Federico García Lorca. In dal stés an la cundùś al prugràma televiśìv Totanbot, vist a 'l incìrca da 22 migliòṅ ad telespetadór.
In dal 1976 la culàbura cun di artista nóṿ par dar rinfrascàr al sò repertòri: Umberto Balsamo, Memo Remigi e Cristiano Malgioglio (par 'l àlbum Confessioni). La s dà anc al canti napulitàni, laurànd cun Tullio De Piscopo in Cara Napoli.
In dal 1978 la fa al pîn ad vénditi par mèś d'l àlbum Con la voglia di te (sinc mèś in clasìfica in di sinquànta disc più vindû in Itaglia). Fra i autór dal disc a gh'è Roberto Carlos, Shel Shapiro, Giuni Russo, Maria Antonietta Sisini, Daiano, Roberto Soffici e al sòlit Cristiano Malgioglio.
In Dicémbar a vèṅ fóra al disc nóṿ ciamâ Playboy, insém a un servìsi dal mensìl umónim, cun na Zanicchi in na versiòṅ un póc spurcaciòna e piutòst scalvìda. Al disc 'l è na spèce ad concept-album cun di tèst pasiunài, scrit par lē da Malgioglio e da na śóvna Donatella Rettore.
I an Utànta
In di prim an Utànta, Iva la fa di àlbum in lìngua spagnóla, anc cun 'l aiùt ad Zucchero Fornaciari, arśàṅ anc lò.
In dal 1983 la s preśénta cun al naś rifàt al Festival ad Riva dal Garda cantànd Aria di luna, scrita da Maurizio Piccoli. Al sìngul al precéd 'l àlbum Quando arriverà dal 1984.
'L an dòp Iva la cambia mistér: la dvénta la cundutóra televiśìva dal quiz Facciamo un affare par Canale 5. Du an dòp la prénd al pòst ad Gigi Sabani a OK il prezzo è giusto, na traśmisiòṅ ad grand sucès cun lē al timòṅ par tred'ś an ad fila.
Recentemènt la Zanicchi l'à dit 'd èsar-'s pintìda ad n avér minga lasâ al prugràma soquànt an prima parchè la pupularità televìśiva l'à quaciâ a i òć dla gint al sò lat artìstic.
In dal 1987 l'incìd l'LP Care colleghe, un disc ad canti ad sucès in ciaṿ mudérna ad soquànti ad quéli dal sò culéghi famóśi (Fotoromanza ad Gianna Nannini, Nell'aria ad Marcella Bella, Sei bellissima ad Loredana Berté, Tu sei quello 'd Orietta Berti, Pazza idea ad Patty Pravo, Come te non c'è nessuno ad Rita Pavone...).
In dal stés an a vèṅ fóra al sìngul Volo ch'al fà part d'l àlbum Nefertari (1988).
I an Nuànta
In di an Nuànta Iva la fà gnir fóra sól 'n àlbum Come mi vorrei (1991, Five Record) cun di braṅ 'd estrasiòṅ soul e rhythm 'n' blues quai Pugni chiusi e Forte più forte, na cover ad Woman in love ad Barbra Streisand.
Par tut al rèst dal tèmp Iva la lavóra in televisòṅ faghénd dal traśmisiòṅ quai La grande avventura, Una sera ci incontrammo, Viva Napoli (1995), Iva Show, 100 milioni + IVA (1996/1997).
I an recènt
In dal 2000, dòp avér mulâ OK, Iva la lavóra par 'n an a Domenica In insém a Carlo Conti ma pò la tórna indrē a Mediaset par preśentàr di talk-show muśicài a la manéra ad Paolo Limiti quai Sembra ieri (2001), Testarda io (2002) e Ed io tra di voi (2002).
In dal 2003 Iva la va a Sanremo cun al braṅ Fossi un tango ma la riva ultma e anc al sò àlbum, Fossi un tango, al n gh'à minga al sucès sperâ.
In dal 2005 Paolo Bonolis al la ciàma a Sanremo par dir la sua e in Mars la va a Music Farm, al reality cundót par Simona Ventura. In d'l Aṿtòṅ la lavóra a il piattoforte ad Canale 5, na traśmisiòṅ ad cuśina scanślàda in présia parchè l'è un flop.
In dal 2006 la taca a lauràr a Buona Domenica insém a Paola Perego.
In dal 2009 la tórna incóra a Sanremo cun al braṅ Ti voglio senza amore ma la vèṅ scartàda la prima sira. Iva la diś ch'l'è stàda penaliśàda da 'l intervènt ad Roberto Benigni ch'al gh 'l iva sèg e cun al tèst ad la sò canta.
Carèra pulìtica
Tgnénd adrē a Silvio Berlusconi, Iva Zanicchi la s preśénta a gl'elesiòṅ europèi dal 1999 p'r al partî ad Fòrsa Itàglia ma la vèṅ trumbàda. La gh próa incóra in dal 2004 ma la gh và mal anc stavólta parchè al ricuntéǵ dal preferènsi al diś ch'l'è la prima di candidâ a restàr fóra di śóg. Quàt'r an dòp però la subèntra a un sò culèga e la fa ot méś a Straśbûrg.
In dal 2009 l'è candidàda incóra na vòlta par Berlusconi e al sò nóṿ partî, al Pòpul dal libertà, la vèṅ eléta e la dvénta vicepresidènt dla Cumisiòṅ p'r al Śvilùp.
In di prim òt méś dal mandàt, Iva Zanicchi l'è al parlamentàr itagliàṅ cun più asénsi: al 55% dal vólti. Iva la s giustìfica dgénd ch'la gh'iva da giràr la fiction Caterina e le sue figlie par Mediaset. Oltar che recitàr, Iva la taca anc a scrivàr na rubrìca p'r al giurnàl QN.
In dal Luj dal 2010, dascurénd a la raddio (in dla traśmisiòṅ Un giorno da pecora ad Radio 2) di cuntràst fra i du fundadór dal sò partî, la s è lasàda andàr acsè, dimustrànd a tut 'd èsar na dóna dimóndi sćèta: «Fini al vaga fóra dal bali. Al n è minga dal Pdl. S'al vól andàr via, ch'al s in vaga. Mè a gh'ò na stima par Berlusconi e a m aùgur che incóra na vòlta lì lò cun una dal sò śampadi da leòṅ cum 'l è al pósa far in manéra che Fini al pògi la sò testulìna in sal spali…».
Teàtar
}}
Nùmer etagonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer etagonèl 'l è 'n nùmer poligonêl ch'al figùra 'n etàgon cumpòst da di pùnt (el só unitê), mìs in fila ùn dòp c'l èter, 'd sóver e 'd fiànc, a fèr 'n etàgon eqvilàter, coi set cō pèr'a 'l só n-éśùm post in dla sucesiòun ed tùt i nùmer etagonêl. P'r un nùmer intēr n ≥ 1, 'l n-éśum nùmer etagonêl 'l è pèr'a: Soquànt nùmer etagonêl egl'ìn: 1, 7, 18, 34, 55, 81, 112, 148, 189, 235, 286, 342, 403, 469, 540, 616, 697, 783, 874, 970, 1071, 1177, 1288, 1404, 1525, 1651, 1782, 1918, 2059, 2205, 2356, 2512, 2673, 2839, 3010, 3186, 3367, 3553, 3744, 3940, 4141, 4347, 4558, 4774, 4995, 5221, 5452, 5688 ...
Colegamèint estèren
}}
.rest
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 2 'd avrîl dal 2014.
Al Frér
Al Frér (E Ferrér in ferieres e in ligür, Ferriere in italian) l'é un cumoin italian ad 1.703 abitant in Pruvincia d' Piaṡëinsa.
Il Cardinale Lambertini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Il cardinale Lambertini 'l è 'n' lavōr teatrêl scrìt da Alfredo Testoni in dal 1905. Al gh'à avû anca du versiòun a 'l cìnema e 'na ridusiòun per la televiśiòun. Al protagonìsta dla cumédia 'l è al cardinêl bulgnéś Pròsper Lurèins Lambertìni, arsivèsc'v ed Bulògna dal 1731 al 1740 e ch'al dvintarà Pèpa Benedèt XIV in dal 1740.
La cumédia, dôp 'd èser stèda rapreśentèda più e più vòlti in teàter a partìr da 'l 1905, cun sèimper più sucês, al stès autôr Testoni al l'adatèva in dal 1931 anca a la lèngva bulgnéśa e anc acsè la 'tgnìva dimòndi sucès per dimòndi àn.
Al pês al tulìva na versiòun in dal cìnema prìma in dal 1934, pò cun dimòndi più sucês, n'ètra versiòun anca in dal 1954 cun l'interpretasiòun ed Gino Cervi e al dvintèva un sienegé televiśîv in dal 1963.
Salìda a 'l Calvàri (Bosch Gand)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Il Cardinale Lambertini
Colegamèint estèren
}}
Vanessa Paradis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Joe le taxi, y va pas partout, y marche pas au soda, son saxo jaune connait toutes les rues par coeur, tous les p'tits bars, tous les coins noirs, et la Seine, et ses ponts qui brillent |Joe al taxi, al n và minga dapartùt, al n màrcia briśa cun la sòda, al sò saxòfun śal al cgnós tut al vii da parcórar, tut i bar pìcui, tut i cantòṅ négar, e la Séna, e i sò pònt ch'i lùśan|Joe le taxi, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Fr}}}}
1512 (nùmer)
{{Metacaixa
Vanessa Paradis
Biugrafìa
Dvintàda granda, la Paradis l'à cuntinuâ a far di disc ma sōl i sìngui Marilyn & John e Be my baby i èṅ pò gnû fóra dal nòstri bandi.
1512 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1512, mo invéci 'l an 1512, 't ê da 'ndèr chè) Al 1512 (milesincseintdòdeś, millecinquecentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1511 (milesincseintùndeś) e 'l vin prìma dal 1513 (milesincseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintdodicéśim post.
Vanessa Paradis
Biugrafìa
Cuma atōra la s arcòrda par la sò interpretasiòṅ da prutagunìsta in dal film La ragazza sul ponte (La baghéta in sal pònt, 1998) ad Patrice Leconte e prima incóra in dal film Noce Blanche (Nòsi biànchi, 1989) ad Jean-Claude Brisseau, in du la fà, a darsèt an, na studetésa inamuràda dal sò prufesōr ad filuśufìa (Bruno Cremer). In dal film i gh'èṅ dimóndi parti in du a ś véd di nûd ma la Vanessa la fà bèṅ la sò part vinsénd in dal 1990 al Prèmi César e al prèmi Romy Schneider.
1512 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Vanessa Paradis
Biugrafìa
Dal punt ad vista sentimentàl, la Paradis la gh'à abû dal stòri cun dū cantànt, al francéś Florent Pagny e 'l americàṅ Lenny Kravitz. Da 'l 1998 l'è la cumpàgna d'l atōr dal Kentucky Johnny Depp e la gh'à sèg dū fiói: Lily-Rose Melody (nada al 27 ad Maǵ dal 1999) e Jack John Christopher Depp III (nâ al 9 'd Avrìl dal 2002). Ma dòp quatórd'ś an insém, in dua i córan i n èṅ minga mancâ, i dū i s mòlan uficialmènt in dal 2012.
Vanessa l'è stada anc na mudèla par la maison Chanel.
Nòti
}}
Lisàndar Haber
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Lisàndar Haber, (Bulògna, 19 ed znèr 1947) l'è un atùr, cantànt e regista itaglián.
1405 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1405, mo invéci 'l an 1405, 't ê da 'ndèr chè) Al 1405 (milequaterseintsìnc, millequattrocentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1404 (milequaterseintquàter) e 'l vin prìma dal 1406 (milequaterseintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
15 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
The Seven Year Itch
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Through glowing gloom I see the flicker of treason dancing on the picture of what might have been, this minute will last a day, these days will last for years and those years that take ten lifetimes to pass without a reason, to be again, I could be again.|Ad travèrs 'd un scûr ch'al luśa a véd al barlùm dal tradimènt ch'al bala in sla figùra ad qvél ch'l arév psû èsar, cal mumènt chè a durarà un dè, chi dè chè i duraràṅ par di an e i an i turaràṅ déś viti prima 'd pasàr sénsa un mutìṿ, p'r ès'r-ag incóra, a prév èsar-'g incóra.|I Could Be Again, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Seven Year Itch (La criśi dal sèt'm an) 'l è 'l secónd àlbum da 'l viṿ dal grup dark di Siouxsie and the Banshees, vgnû fóra anc cuma DVD. 'L è stâ publicâ in dal Maǵ dal 2003 e al mét insém dū cuncèrt fat a la Shepherds Bush Empire ad Lóndra al 9 e 10 ad Luj dal 2002. A la chitàra a gh'è Knox Chandler a 'l pòst ad Jon Klein ch'l iva mulâ 'l grup dòp la registrasiòṅ dal disc The Rapture.
Fra i braṅ dal cuncèrt a gh'è anc la canta di The Beatles Blue Jay Way sunàda p'r arcurdàr George Harrison ch'l éra mòrt in dal 2001.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ sunâ a 'l Shepherds Bush Empire ad Lóndra al 9 ad Luj dal 2002 a part qvéi sgnâ cun 'l asterìsc ch'i èṅ stâ fat al dè dòp.
Al DVD al gh'à quàtar pès ch'i n s càtan briśa in sal CD àudio: Happy House, Christine, Cities in Dust e Spellbound. Par cóntar Trust In Me a gh'è sōl in dal disc.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer abundànt
{{Metacaixa
In dla teorìa di nùmer, un nùmer abundànt 'l è 'n nùmer naturêl (\mathbb N) ch'al gh'à la sòma di só diviśōr più granda che lò.
Eśèimpi
P'r eśèimpi, se nuèt'r a tulòm al 12, a vdòm che la sòma di só diviśōr 1+2+3+4+6=16 > 12 l'è più granda che 'l 12 stès. Soquànt nùm'r abundànt in fila egl'ìn: 12, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 42, 48, 54, 56, 60, 66, 70, 72, 78, 80, 84, 88, 90, 96, 100, 102, 104, 108, 112, 114, 120, 126, 132, 138, 140, 144, 150, 156, 160, 162, 168, 174, 176, 180, 186, 192, 196, 198, 200, 204, 208, 210, 216, 220, 222, 224, 228, 234, 240, 246, 252, 258, 260, 264, 270 ... Al prìm nùm'r abundànt ch'al sia despèra 'l è al 945.
Colegamèint estèren
}}
El abrazo de la serpiente
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'esperiénsa viśìva e 'n viàś ad dèntar mai vist.|Tagline dal film}}
El abrazo de la serpiente (La brasàda dal sarpènt) 'l è 'n film dramàtic e 'd aventùra in biànc e négar dal 2015 ad Ciro Guerra, trat da i diàri 'd Theodor Koch-Grünberg e 'd Richard Evans Schultes.
La pelìcula, candidàda a i Prèmi Òscar dal 2016 cuma mijōr film furastēr, l'è stada preśentàda a 'l 68śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ „Quinzaine des Réalisateurs“ in du l'à vins al prèmi Art Cinéma. In tut l'à muciâ sù tri migliòṅ e quàt'r ad dòlar dòp ès'r-an custàda òṅ e quàtar.
Sunt
A 'l inìsi dal XX sécul, al prufesōr tedésc Theo von Martius (Jan Bijvoet), in Amaśògna par di studi, 'l è in fiṅ 'd vita parchè 'l à ciapâ 'n brut mâł ch'l al fà tarmàr e ch'al gh'à fat arbasàr al fòrsi. Cumpagnâ in canòa par Manduca (Miguel Dionisio Ramos), un séruv liberâ da na piantagiòṅ ad caucciù par far la guma, al dmanda ajùt a 'n salvàdag dal pòst, Karamakate (Nilbio Torres), ch'al prév avēr-ag na quàlc èrba bòna par curàr-al. Chi lò, ch'al n è minga tant dl'idéa 'd misćiàr-as cun 'l óm biànc, al gh sùpia in dal naś na pólvra biànca ciamàda “la scménsa dal sōl” ch'l'al tira sù 'n pôc ma pò al gh diś che, par guarìr-al, a gh sarév d'andàr a catàr la piànta Yakruna.
Culegamènt estéran
}}
Sung Jae-gi
Sung Jae-gi(Coréa:성재기, china:成在基, Daegu, 11 de Setèmber de 1967 – Seoul, 26 de Lój de 2013 ), fue un attivisti dei diritti umâni e attivista dei civile destra, libéralisme filósofo Süd Coréa.
In dal 2008 al fondatore di Associazione dei coreano maschio.
Drìta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Èter progêt
}}
Dòm ed Chèrp
La césa ed Santa Maria Assunta l'è al dóm ed Chèrp e césa prinzipèla ed la Diocesi. L'à ciapê só al tétol ed Basilica minore in dal 1977 dòp duzèin an precìs da la fundaziòun ed la diocesi.
Sta césa chè la dà só piàsa di Màrtir, óna di pió bèli pàsi d'Itàlia.
Stòria e descrisiòun
I an tachê a tirerla só in dal 1514 e i àn finî circa circorum in dal '700: sta costruziòun chè l'è stèda consacrèda in dal 1791 dal prémm vèscov ed la diocesi, monsignor Francesco Benincasa.
I an finî ed fèr la fazèda in dla scànda metê dal '600, e i an tgnû a drê al règoli dal architetùra baròca; l'èlta cupola, tirèda só in dal 1768, i gh'an avû da rifèrla pió bàsa in dal 1771.
Al dèinter l'è divìs in trî navèdi, acsè cóm l'è stê fat al prugèt originèl ed Baldassarre Peruzzi ch'l'à fat sta césa chè in dal tgnìr a drê a la basilica ed San Pietro in Vaticàn.
Agh è na móccia ed disàgn dal '600 fat, tra i èter, da Teodoro Ghisi, Matteo Loves, Luca Ferrari, Giacomo Cavedoni e Sante Peranda.
Poch tèimp fà al presbitèri l'è stê méss a nóv cun di nóv aredamèint da césa.
In dla navèda ed drétta, d'arèint dla capèla dal transètt (San Sebastiano) as pólen vàder al làpidi ed marm dal tòmbi di vèscov Giovanni Pranzi, Vigilio F. Dalla Zuanna e Artemio Prati.
Enòtri
{{Metacaixa
'L Enòtri (Enotro in itagliàṅ, Οἴνωτρος in grēc), in dla mitulugìa gréca, 'l è ùn di sinquànta fiōl dal Licaòun e dla Silèina.
Dersêt generasiòun prìma dla Guèra 'd Tróia, quand p'r i sinquànta fradē 'l era óra 'd divìd'r-es el tèri ereditèdi dal Peloponēś, 'l Enòtri ch'l era 'l più cìc, al 'n avrèv ciapê na fetlèina minga grósa. Dòunca chilò 'l avrèv acsè tolt al mêr cun só fradêl Peucèsi e 'l sarèv rivê in dla Baśitàglia, indû 'l sarèv edvintê 'l inisiadōr edla gint di Enòter e dê 'l só nòm ala tèra 'd Enòtria, corespondèinta 'n pô ala Calàbria 'd incō.
Colegamèint estèren
}}
Dondol
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al dondol o śdondla, plenga, 'l è 'n śōg ch'a gh'piêś fèr ai putèin a l'ària 'verta.
Al dondol al cùna i putèin pugê in sìm'a 'l só scranèin o anc a n'asa, tgnûda soda a du cordi impichèdi a l'élta atâc a 'n élber, o a na só strutùra strulghèda apòsta, o a 'n sprôc robùst ed na cà e via descurènd. A s pōl fèr la śdòndla da per sè o anca, s'l'è dimòndi granda, in più putèin. El śdòndli i s caten in di curtîl, in di giardèin, e in di parco. A gh'è pò anc dal cùni dimòndi cichìni, p'r i putèin pròpia cìc, e ch'i s caten dàint'r in di aśîl.
Referèinsi
}}
Amniôt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I amniôt (in itagliàn amniota) egl'în chi vertebré tetràpod che quànd egl'în incòr di embriòun adrē a furmèr-es, i vìnen tgnû protêt da 'l amnios, ciamè anca sàc amniòtic.
Vōś lighèdi
}}
Salìda a 'l Calvàri (Bosch Madrìd)
{{dialort | dial=Carpśàn}} La Salìda a 'l Calvàri 'l è na pitùra a òli in sìm'a tèvla dla fîn dal Quatersèint o inìsi Sincsèint, ch'a s pèinsa ch'la sìa stèda fàta da 'l Śrònim Bosch, e incō 'l è tgnùda da cât in dal Palâs Reêl ed Madrìd.
Colegamèint estèren
}}
Pèten dal tlèr
{{Metacaixa
Al pèten dal tlèr l' è cal cumpunèint mecànic dal tlèr 'd tesidùra ch' al tîn petnè e urdnè i fîl 'dl' urdî mèinter ch' al tès el pèsi.
La sô puśisiòun in dal tlèr l' è quèla de stèr strìc dèint'r a la càsa batèint, ch' la bât al filè 'dla tràma apèina che la navèta l' al l' à pasè in dla rìga nóva cul sô pâs (cumpatamèint edla pèsa). Al pèten al gnarà tòlt śò dal tlèr e cambiè ogni quèl vòlta ch' a biśgnarà lavurèr cun un filè piò u méno sutîl (di tìtul diferèint) e dòunca cun di dèint piò u méno fìt dal pèten. L' è despès ed metâl, mo a s' in càta anca 'd plàstica u, in di tlèr ed 'na vòlta u anca artigianèl, 'd quī custruî cun dal lamèli 'd câna.
In dal mirandules i preperan i macaròn col pèttan, chi i-énan di quadratèn ad sfója priladi inzimma a un bastunzèn e pressadi sul pèten pr' utenér dal rigaduri trasversàli e brisa par la lónga com ch'iatar macaron industrial.
Culegamèint estèren
}}
Lili Marleen
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE2|Da sagten wir auf wiedersehen, wie gerne wollt ich mit dir geh'n, wie einst Lili Marleen, wie einst Lili Marleen. Deine schritte kennt sie, deinen zieren gang, alle abend brennt sie, doch mich vergaß sie lang und sollte mir ein leids gescheh'n, wer wird bei der laterne stehen, mit dir Lili Marleen, mit dir Lili Marleen?|Acsè a s sém dit arvéd'r-as, ma cuma a 'rév vlû invéci vgnir tèg, cuma na vòlta Lili Marleen, cuma na vòlta Lili Marleen. Lē la cgnusìva bèṅ i tò pas, e la tò manéra dólsa ad giràr, tut al siri a s bruśàva 'd amōr, ma a daspèt ad cal lavōr lè l'éra drē a daśmindgàr-'s ad mè, faghénd-um vgnir al magòṅ, chi gh sarà adès davśèṅ a 'l lampiòṅ, tèg Lili Marleen, tèg Lili Marleen?|Lili Marleen, 1938|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{de}}}}
Lili Marleen (id.) 'l è 'n film tedésc dramàtic dal 1981 ad Rainer Werner Fassbinder trat da 'l rumànś autobiugràfic "Al cēl al gh'à dimóndi culōr" dla cantànta Lale Andersen.
Sunt
In Śvisra, durànt la Secónda guèra mundiàla, al sunadōr ad piàṅ ad Śurîg Robert Mendelsson (Giancarlo Giannini) al s mét cun la cantànta ad bar Willie (Hanna Schygulla), cónt'r al vulēr di sò genitōr pîṅ ad bèsi. Al muśicìsta a s dà da far anc par far scapàr via da la Germâgna naśìsta di ebrèi cuma lò.
Cun 'l apòǵ dal pès grôs dal Ministēr dla cultùra tedésc, Henkel (Karl-Heinz von Hassel), la Willie la taca a far caréra, anc par via dna sò canta sunàda par caś da la ràddio ad Belgrâd, Lili Marleen, ch'la gh'à dimóndi sucès fra i suldâ a 'l frónt. Sénsa dar-'g a mènt, chi lē la dvénta in présia al sìmbul dal regìm, anc al Führer al la ricév par cgnós'r-la.
Culegamènt estéran
}}
Lambrósch ed Surbèra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
Al Lambrósch ed Surbèra l'è un vèin rass DOC ch'al vin fat principalmèint in dla pruvèinsa ed Mòdna in di comùn ed Bastìa, Bumpòrt, Nunàntla, Ravarèin, San Pròsper, Campgaiàn, Campsànt, Chèrp, Castelfrànch, Mòdna, Suléra e San Cesàri.
Stòria
Al Lambrósch ed Surbèra l'è fat in circa dés cumùn ed la pruvèinsa, druvànd al 60% ed l'óva dla vid in questiòun, e al 40% ch'l'armàgn as dróva quèla dal Lambrósch Salamèin ed Sànta Crós rass. Quest l'è perchè al chécch dl'óva ed Surbèra al fadìga a gnir gròs, e acsè la produziòun l'è pió scòmda e agh n'è ed méno.P ar mètter un pò a pòst la questiòun agh è da mèttergh un pòch ed Lambrósch Salamèin. Tra i Lambrósch dal mudnés l'è quel che ed sòlit l'è méno bóss in quant a culór, cun un bòun udór ed frùta ch'al gh'à di sfumadùri ed viulàtta, ch'i gh dan al scutmài Lambrósch ed la viòla.
Produziòun
Pruvèinsa, stagiòun, quantitê in ettolitri
Guèrda anch
}}
Manca
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Èter progêt
}}
Nùmer perfèt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla teorìa di nùmer, un nùmer perfêt 'l è 'n nùmer naturêl (\mathbb N) ch'l è cumpàgn a la sòma di só diviśōr propi pośitìv, a dir ch'l è cumpàgn a la sòma di só diviśōr pośitîv fóra che lò medéśum (anca cgnusùda cuma sòma alìquota). A la stèsa manéra, al nùmer perfêt 'l è cal nùmer ch'l è la metê dla sòma 'd tùt i só diviśōr pośitìv (tolt dèint'r anca lò medéśum), scrìt:
P'r eśèimpi, al 6 'l è 'n nùmer perfêt, send diviśìbil per i sō fatōr 1, 2 e 3 che somê 'l ûn cun cl èter, i dàn pròpia al 6 n'ètra vòlta; al 'l è anc al nùmer 28, diviśìbil per 1, 2, 4, 7, 14 che, somê tùt insèm, i dàn n'ètra volta al 28 ch'a-j-éren partî:
D'indû a deśvìn la só teorìa
In dal IX lìber di só Elemèint, al matemàtic Euclîd, in dal III sécol prìma 'd Crist, al dimostrèva che se M=2^p-1\, 'l è 'n prìm (nuèt'r incō chi prìm lè a i cgnusòm c'ma quī 'd Mersenne"), dòunca:
Quèl ch'a s cgnùs incō
I prìm 12 nùmer perfêt egl'ìn:
Per scrìver al tredicéśim nùmer perfêt a gh'vōl 314 ciffri. Infìn a 'l fervèr 2013 a s cgnusìva sōl 48 prìm ed Mersenne, e dòunc'anca 48 nùmer perfêt. Al più grôs ed quischè 'l è 257.885.160 × (257.885.161 − 1), che in dla bêś decimèla al se scrìv cun 34.850.340 ciffri.
I nùmer perfêt egl'ìn tùt pèra e dòunca i s pólen anca scrìver cuma 2n(2n+1 - 1), indû i prìm 44 nùmer i gh'àn:
Chi èter 4 nùmer perfêt più grand, i gh'àn:
n+1 = p = 37156667, 42643801, 43112609, 57885161, mo a incō a n's è brìśa incòr controlê se da mêś a chi ùltem quàter chè, a gh'in sìa un quelchidùn èter.
Colegamèint estèren
}}
Fiurinsöla
Fiurinsöla (Fiorenzuola d'Arda in italian) l'e un cumõn italian ad 15.379 abitant in Pruvincia d' Piasëinsa.
Teritori
Al teritori dal cumõn ad Fiurinsöla l'e tra i cumõn d'la pianüra, in d'la region ad l'a Val d'Arda; l'eta utantadü metar ad sura l'mar. L'e taca i cumõn d'Alsëin, La Cadé, Castél Arcuä, Carpané, Curtmagiùr e Bṡinson. Fiurinsöla l'e al cumõn pü s'e gros d'la pruvincia dopa Piasëinsa.
517 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 517, mo invéci 'l an 517, 't ê da 'ndèr chè) Al 517 (sincseintdersèt, cinquecentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 516 (sincseintsèdeś) e 'l vin prìma dal 518 (sincseintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintdersetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
I corpi presentano tracce di violenza carnale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un dè lē l'à cgnusû 'n óm ch'a gh piaśìv'n al bèli dóni... ma minga tuti 'd un pès.|Tagline dal film}}
I corpi presentano tracce di violenza carnale (I còrp i gh'aṅ di ségn ad viulénsa carnàla) 'l è 'n śal dal 1973 ad Sergio Martino prudót par Carlo Ponti ch'al gh'à cambiâ 'l tìtul a 'l ùltim par śuntàr-ag dal pēvar (al gh'iva da ciamàr-as “I còrp i n gh'aṅ minga di ségn ad viulénsa carnàla”) quànd invéci in dla pelìcula al sasèṅ al n iva viulentâ ninsòṅ.
Al film 'l è ambintâ a Perùśa in dal mónd universitàri in dua dal studènti furastéri ch'i rìv'n in Itàglia par studiàr ma anc par divertìr-as e par far al purcùsi, americàni e ingléśi, i vènan cupàdi p'r òpra 'd un manìac ch'al dróa curtlàs e śghét.
A 'l èstar 'l è cgnusû c'n i tìtui ad “Torso” in di Stat Unî, “Torso, violencia carnal” in Spaggna e “Die Säge des Teufels” in Germâgna. Insém a Reazione a catena ad Mario Bava 'l à spianâ la strada a 'l filòṅ di slasher-movies americàṅ cuma Halloween, la notte delle streghe o i film ad Venardè 13.
Sunt
Méntar l'è drē a gusàr in màchina c'n al sò muróś, la Flo' Nicholson (Patrizia Adiutori), studènta dl'università par furastēr ad Perùśa, la vèṅ masàda da 'n tisi c'n un pasamuntàgna adòs e c'n un curtlàs in maṅ. Soquànt dè dòp a fà la stésa fiṅ in dal bòsc, dòp na fèsta hippy, n'atra ragàsa iscrìta a 'l cōrs ad stòria dl'art dal prufesōr Franz (John Richardson), la Carol Pelisier (Cristina Airoldi), e anc un vendidōr ambulànt ch'al saìva tròp (Ernesto Colli) e ch'al fava par qvést di ricàt. Al cumisàri Enzo Di Salvo (Luciano De Ambrosis) al taca a indagàr.
Quàt'r amìgi dal dū ragàsi studènti anca lōr, la Daniela (Tina Aumont), la sò amànta Ursula (Carla Brait), la Katia (Angela Covello) e la Jane (Suzy Kendall), i decìd'n ad śluntanàr-as da 'l sèntar dla sità par mét'r-as a 'l sicûr e p'r èsar più srèni. I gh'aṅ di suspèt su 'n sò cumpàgn ad cōrs cun di prubléma c'n al sès e inamurâ dla Daniela, Stefano (Roberto Bisacco). La vila in du i stànan la gh'à na bèla vduda e l'è anc da par lē. A part al dutōr Roberto (Luc Merenda) lè lōr i n védan ninsòṅ. Ma na nòt a riva lè al manìac.
Culegamènt estéran
}}
Chi è sepolto in quella casa?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ a n gh'éra più turnâ, 'd in alóra... L'è incóra viva e la v aspèta.|Tagline dal film}}
Chi è sepolto in quella casa? (Chi gh'è saplî in cla cà là?) l'è na cumèdia ad scarésa americàna dal 1986 ad Steve Miner. La gh'à abû tri séguit ch'in Itàglia i aṅ ciapâ anc al nóm dla “cà” par far inténdar ch'i fùsan ligâ a 'l film La casa ad Sam Raimi: House II: The Second Story (La casa di Helen o La casa 6) in dal 1987, The Horror Show (La casa 7) dal 1989 e House IV (House IV - Presenze impalpabili o anc Chi ha ucciso Roger?) dal 1992.
Cal film chè 'l è stâ bòṅ ad far sù da piò ad vint-a-dū migliòṅ ad dòlar, esénd-an custâ sōl tri.
Sunt
Roger Cobb (William Katt) al fà 'l scritōr dòp èsar turnâ da 'l Vietnam e al s è stablî a cà 'd sò sîna Elizabeth (Susan French) ch'la s è tòlta la vita da pôc impicànd-as. 'L óm al s è divìś da sò mujér e al gh'à 'n fiōl ch'l è sparî sénsa dir gnint. Al sò editōr al gh dà 'l incàrag ad scrìv'r un rumànś ad guèra anc s'i sò sustenidōr i vrév'n invéci 'n àtar lìbar ad scarésa cuma qvéi ch'al fava prima.
Ma in dla cà i tàc'n a sucédar di fat strâṅ e lò al i cònta a 'n śò vśèṅ ad cà ch'al n s fà mai i cas suo, Harold (George Wendt). Inóltar al gh'à di arbgàt in dua al véd sèmp'r al sò cumpàgn in d'l eśèrcit mòrt in batàja, Big Ben (Richard Moll). Na nòt da 'n tanabùś a salta fóra 'n móstar cun la vóś da dóna ch'al próa a cupàr-al.
Culegamènt estéran
}}
1815
Al 1815 (MDCCCXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Tyto alba
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al barbagiân (barbagianni in italiân - Tyto alba al nòm sientéfich) l'é un uşèl zanfadōr notûren ch' al fà pêrta ed la faméja di Titonidi (faméja 'd uşê cun la fâcia a fōrma ed cōr).
Aspèt
Mâs'c e fèmni a 's arvîşen dimòndi, mó in generêl, al fèmni în un pô pió grôsi di mâs'c e a gh'àn un culōr pió scûr. Al pèiş al và da cîrca 200 grâm per i sòt gèner pió céch (cme per eşèimpi quî dal işòli Galapagos) a pió ed 500 grâm cme i barbagiân dal Nôrd Amèrica, mèinter i barbagiân europèi a pèişen tra i 300 grâm (al mâs'c) a cîrca 400 grâm (la fèmna). A gh'é soquânt sòt gèner ch' a 's arcgnòsen da i culōr ed la pêrta bâsa dal côrp. Per eşèimpi, al Tyto alba alba ed l' Euròpa ocidentêla l'é praticamèint biânch sòta, mèinter al Tyto alba guttata ed l'Euròpa centrêla l'é aransòun. Tót i sòt gèner a gh'àn al pêrti d'ed sōver grîşi e culôr tèra ròsa. Al piómi l'é in gèner dimòndi luşèint.
Al só ambiĵnt
In uşê carateréstich dal zôni 'd avêrta campâgna e a vân a câsa masmamèint ai mêrşen di bôsch.
În preşèint in tóta l'Amèrica Latèina, a gh' n' é dimòndi in Euròpa, a 'gh n'é mia sōl ind i pôst frèd, cmê int l' Êrch Alpèin, e int la Scandinavia. In Amèrica dal Nord e in Cànada a 'gh n'é pōch e a 'gh n'é gnân ûn in Alàska. In Africa invēci a 'gh n' é 'na grôsa varietê. A 'gh n'é in Indocina e in Australia
Al magnêr
A mâgnen di sòregh muscardèin, râni e insèt e dal bèsti danōşi per l'òm cme i pundgòun, i sòregh, e al têlpi. Un barbagiân grând al mâgn pió o mēno 3 sòregh al dé. Quând a 's mèten insèm, al mâs'c al zibés a la fèmna 'na ciapêda per avèir al permès ed quacêrla. 'Na côpia ch' la tîra só da i 3 a i 5 céch la magnarà dimòndi di pió.
Rapôrt cun l'òm
Al barbagiân al dà di vantâg cunômich a l'òm perché al fà fōra dal j êtri bèsti danōşi cme sòregh e têlpi. Per cla ragiòun ché i cuntadèin despès în dispôst a dêr cà a i barbagiân cun fêregh di né muntê int al parèidi dal tēşi. In pió al vîn despès druvê ind la câsa cun j uşê, difâti tra i zanfadōr notûren l' è còl pió druvê
Cumportamèint
Per lo pió a stân int al 'stès pôst, a vōlen int la nôt o int la basōra. A gh' àn un vêrs ch' l' é un sîgh ch' al dà fastédi al j urèc a chi al gh' è aşvèin. In pió a sîghe ch' a sèmbren pgnâti a vapōr. Se vînen ciapê o més al stréchi a 's mèten a pàns' êlt e a 's mèten a şgambinêr.
Sotgèner
A gh'é un móc ed sotgèner:
610
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Tyto alba
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Tyto alba trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Tesla
{{Metacaixa
Tyto alba
Materiêl pr'andêregh in fònda
Al barbazàn (Tyto alba) (barbagianni in italiàn) 'l è un uśel rapaś nuturan ch'al fa part ad la famija di Titonidi.
Tesla
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tyto alba
Materiêl pr'andêregh in fònda
Al barbagiaṅ (Tyto alba) (barbagianni in italiàn) 'l è un uśel rapaś nuturan ch'al fa part ad la famija di Titonidi.
Tesla
{{CITAZIONE2|I spent twelve years of hard time, more like the best years of my life. Never heard or read a single word about „the man“ and his „wicked mind“. They'll sell you on Marconi. Familiar, but a phony. Story goes, they sold their souls and swore that you'd never know.|A-j-ò pasâ dód'ś an dûr, da piò di più bèi an dla mè vita. A n s è mai sintî o lèt gnint in di riguàrd 'd „'l óm“ e la sò „tèsta catìva“. I t aṅ vindû a Marconi. Famigliàr, ma 'n fals. La stòria la và avànti, i aṅ vindû la sò anma e prumìs ch'ta n al savrà mai.|Edison's medicine, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Tyto alba
Descrisioṅ
I èṅ dal bèsti śmorti, 33-39 cm d'altesa cun n'apertura alara 'd 80-95 cm e i gh'anan dal śampi lunghi. I sò voi i en undivag quand i èṅ drèe a gnir dateś a i sit ad casa.
Masć e femni i s sumiglian dimondi, ma in gener, al femni i en un pò più grandi di masć e 'd culor più scur. Al péś al varia da 200 gram par al sotaspeci più piculi a più ad 500 gram cum 'l è al barbagiaṅ dal Nord America, inveci i barbagiaṅ ad 'l Europa i peśan 300 gram (i masć) e 400 gram (al femni), par rendar l'idea.
Tesla
Gl'Inisi (1982-1985)
Al grup al taca a sunàr c'n al nóm ad City Kid in dal 1982 p'r òpra dal basìsta Brian Wheat e dal chitarìsta Frank Hannon. Par cumpletàr la furmasiòṅ i vìnan ciamâ 'l baterìsta Troy Lucketta (ch'l iva laurâ c'n Eric Martin, in séguit leader di Mr. Big), al cantànt Jeff Keith e 'l chitarìsta Tommy Skeoch.
A 'l inìsi la banda la s fà i òs faghénd di cuncèrt insém a di atri grup cuma i Dokken e di demo prudót par Ronnie Montrose.
Tyto alba
Descrisioṅ
A gh'è soquanti sotaspeci ch'i s cgnossan p'r i culor 'd la part basa dal corp. Ad eśempi, al Tyto alba alba 'd l'Europa ucidentala 'l è praticament tut bianc sota, mentar al Tyto alba guttata 'd l'Europa central 'l è aransi. Tut al sotaspeci i gh'anan al parti sota griśi o śali ocra. Generalment al piumaǵ 'l è dimondi luminoś.
Tesla
Gl'Inisi (1982-1985)
Piàn piâṅ i s faṅ avànti al cà discugràfichi par met'r-i sóta cuntràt e Tom Zutaut (quél ch'l iva pascâ Mötley Crüe e Guns N' Roses) al gh fà firmàr par la Geffen Records in dal 1985.
I prim dū disc (1986-1990)
In dal 1986 a vîṅ fóra 'l prim disc ciamâ Mechanical Resonance, un disc ch'al s mōṿ a la granda fra 'n hard rock clàsic e 'l street metal ad chi an lè. Ez come ez go, Cumin' atcha live e Rock me to the top i èṅ di braṅ rock da stadi, Little Suzi (cover di Ph.D) e Modern Day Cowboy i èṅ i sìngui mènt'r i lènt i èṅ Changes e Before my eyes, cansòṅ ch'la sèra 'l disc.
Dòp la publicasiòṅ dal disc, al grup al partìs p'r un tour insém a David Lee Roth, Def Leppard e Poison.
In dal 1989 'l è 'l tùran ad The Great Radio Controversy, àlbum cgnusû p'r avér-ag dèntar dū di sò lènt più famóś: Love song e Paradise e di clàsic quài Hang tough, Lady luck e Makin' magic.
In dal 1990, prima ch'i vgnìsan fóra i unplugged 'd MTV, i regìstr'n un disc da 'l viṿ, cun dal versiòṅ acùstichi di sò braṅ più famóś e dal cover cuma We can work it out di Beatles, Mother's little helper di Rolling Stones o Signs un sucès dal 1971 di Five Man Electrical Band. Al tìtul dal lavōr 'l è Five Man Acoustical Jam e a 'l inìsi al gh'iva da èsar sōl un cuncèrt ad beneficénsa, tgnû al 2 ad Luj dal stés an al Trocadero ad Filadèlfia, ma pò 'l éra vgnû fóra un quèl fat bèṅ e a sarév stâ 'n pcâ a n far-al minga scultàr a tut.
Al sucès pîṅ ad Psychotic Supper (1991-1993)
A vâl la pénd 'd arcurdàr anc Song & emotions, un braṅ 'd òt minùt e mèś dedicâ a 'l amìg dasfurtunâ Steve Clark, chitarìsta di Def Leppard mòrt da pôc, la dura Freedom slaves e i àtar sìngui Call it what you want e What you give.
I Tesla i s mòlan (1994-1999)
In d'l Agóst dal 1994 a véd la luś al quàrt àlbum in studi, Bust a Nut (“Vèrar na nōś”, ma anc “Śburàr” in séns figurâ) par via dla cupertìna in du a s véd na màchina par schisàr e vèr'r al nōś), stanta minùt 'd hard rock a la sò manéra, cun di braṅ dûr (Solution, Action talks) misćiâ a qvéi più lènt (Need Your Lovin, sìngul insém a Mama's Fool e A lot to Lose). Da nutàr che l'edisiòṅ giapunéśa dal 1998 dal disc la gh'à dènt'r un braṅ da piò, la cover di Led Zeppelin The Ocean.
Al ròbi però i n gìran minga cuma prima parchè cal lavōr chè al riva a ciapàr sōl un disc 'd òr in dal 1995. Subìt dòp la registrasiòṅ d'l àlbum, Tommy Skeoch 'l è custrét a far-as da part par di prubléma 'd dròga.
Al ritóran (2000-2004)
Dòp soquànt an, i Tesla i tórnan insém al 25 'd Utóbar dal 2000 cun tut i mémbar uriginài in ucaśiòṅ 'd un cuncèrt tgnû a Sacramènt e pò p'r àtar tri in Dicémbar. I cuncèrt i cuntìnuan anc 'l an dòp, fra Favràr e Utóbar, e i Tesla i i rigìstran faghénd vgnir fóra 'n live dópi in dal Setémbar dal 2001 par la nóva cà discugràfica, la Sanctuary Records.
Al tìtul dal lavór 'l è Replugged live, un disc dópi cun vint canti dèntar vgnû fóra anc in n'edisiòṅ scurtàda 'd trédas braṅ su 'n disc sōl ciamàda Standing Room Only.
Témp 'd adès (2005-2018)
A la fiṅ 'd Agóst i Tesla i dìśan ch'i tacaràṅ un tour in Austràglia, Giapòṅ e Európa da Utóbar a Nuvémbar, al prim in séd'ś an.
In d'l Utóbar dal 2008 a véd la luś 'l utàṿ disc in studi dla banda americàna, Forever More, prudót par Terry Thomas, qvél ad Bust a Nut. In dla cupertìna a s véd dū schéltar in śnòć, òṅ in frònt a c'l àtar, ch'i s bràsan cuntènt. Dòp vint-sinc an insém i Tesla i èṅ incóra bòṅ ad far un disc frésc, sèmp'r in dal nóm d'l hard rock ad livèl élt. Forever more, Pvt Ledbetter e i sìngui I Wanna Live, Breakin’ Free e Fallin’ Apart i èṅ i braṅ ad punta.
In dal 2011 al grup al regìstra un disc acùstic ciamâ Twisted Wires & the Acoustic Sessions cun dèntar soquànt braṅ vèć (sinc sunâ in dal 2005 cun Tommy Skeoch a la chitàra) e tri inèdit: 2nd Street, Better Off Without You e I Love You.
Culegamènt estéran
}}
Tyto alba
Distribusioṅ e habitat
I barbagiaṅ i s catan in tut i cuntinent ad ecesioṅ ad 'l Antartide.
I en di uśei tipic ad cal śoni ad campagna averta e i casan prevalentement a i bord di bosc.
Raport cun i om
Al barbagiaṅ 'l è util ecunomicament par 'l om parchè al fa fóra tanti atri besti danośi cum i en i rudidor e al talpi. 'L è par cal mutiv lè che i cuntadeṅ i metan sù da spes dal cà p'r i barbagiaṅ daghend lor post par nidificar cum i è al scatli ad legn p'r i gnai o un tambur grand muntàa da na banda rispet a un fnil.
Etologia
Praticament al barbagiaṅ al manda śò al sò predi sempar interi sensa far di dan a i os. Quand 'l à digerìi, al spuda fóra i rest dal magnar, os e pei in na bucina cumpata ciamada bora.
I en prevalentement sedentari, nuturaṅ o crepuscolar.
Anc se al barbagiaṅ al gòd in Itaglia 'd impurtanti miśuri ad cunservasioṅ, a par ch'a gh in sia sempar ad meno. Probabilment al cauśi i en al trasfurmasioṅ di ambient rurai: la mecaniśasioṅ dl'agricultura e 'l uś ad sustansi chimichi ch'i an fat calar al numar dal sò predi. }}
.yokohama
(c'ma la sitê giaponéśa) 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 3 'd avrîl dal 2014.
Pop Will Eat Itself
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Cicciolina, Cicciolina, Ci-ci-ci-cicciolina, Cicciolina, Cicciolina for Italia, Italia!|Cicciolina, Cicciolina, Ci-ci-ci-cicciolina, Cicciolina, Cicciolina par l'Itàglia, l'Itàglia!|Touched by the Hand of Cicciolina, 1990|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Pop Will Eat Itself (Al Pop al s magnarà da par lò) i èṅ stâ un grup ad rock alternatìṿ ingléś furmâ a Stourbridge in dal 1986, cun di mèmbar ch'i daśgnìvan da Birmingham, Coventry e da Black Country. I èṅ cgnusû anc cuma PWEI (al sò acrònim) o The Poppies. I aṅ sunâ in fiṅ a 'l 1996 e pò basta, a part un perìud in dal 2005.
I mémbar dal grup i èṅ stâ al cantànt e chitarìsta Clint Mansell, Graham Crabb, Adam Mole, Richard March, Robert "Fuzz" Townshend e Kerry "The Buzzard" Hammond.
In Itâglia i sìngui ad lì lōr più famóś i èṅ stâ '''Wise Up! Sucker (Déśd-at minciòṅ!) dal 1989, X Y & Zee e Touched by the Hand of Cicciolina' (Tucâ par la maṅ dla Cicciolina'') dal 1990. Cicciolina, scutmàj 'd Ilona Staller, l'è stada na parlamentàra dal Partî Radicàl e la canta l'è in sò unōr:
A partìr dal 1998, dòp avér mulâ i PWEI, al cantànt Clint Mansell 'l à tacâ da par lò a far dal mùśica par di film, cuma Il Cigno Nero (Al sign négar), The Wrestler, Wind Chill - Ghiaccio rosso sangue (Vènt ślâ - Giàs rós cum al sangṿ), Uomini & donne - Tutti dovrebbero venire... almeno una volta! (Óm & dóni - tut i gh'arésan da vgnir... almànc na vòlta!), Formula per un delitto (Fórmula p'r un delìt) e Certamente, forse (Séns àtar, a s pōl dar).
Culegamènt estéran
}}
Ace Frehley
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Paul Daniel Frehley dit Ace ( New York, 27 'd Avrìl dal 1951) 'l è 'n cantànt e chitarìsta hard rock americàṅ, cgnusû principalmènt p'r èsar stâ òṅ di mémbar fundadōr di Kiss. Al sò scutmàj 'l è The Spaceman (’L óm dal spasi) par via dal custùm e dla mascra ch'al s éra sarnî p'r al sò persunàǵ.
da śóvan
Nâ in dal Bronx da na famìja ad muśicìsta sénsa tant bèsi, Ace al taca a tgnir a drē a soquànti gangs ad strada insém a Blackie Lawless, in séguit leader di W.A.S.P.. Par tiràr-al via da 'd là, i sò genitōr i gh còmpran a tréd'ś an na chitàra ma lò al cuntìnua, incóra p'r un pôc, a far la sò vita da 'rvèrs, in fin tant che durànt na casutarìa i gh śbràgan 'l crani cun na butìglia ad vēdar in tèsta.
A vint an Ace al s mét 'd inśégn par sunàr dabòṅ al sò strumènt, scultànd di chitarìsta cuma Eric Clapton, Pete Townshend, Jeff Beck e Keith Richards di Rolling Stones. Tòlt al diplòma, Frehley al taca a far di lavursèṅ par far sù di bèsi e cumpràr-as di strumènt fat méj, tacànd a sunàr in cal méntar in grup cuma Magic People, The Muff Divers e Four Roses, muciànd sù dl'esperìnsa.
cun i Kiss
Vèrs la fiṅ d'l an dal 1972 Frehley al lèś 'n anùnsi in sun giurnàl 'd un grup ch'al pascàva un chitarìsta sulìsta e al s śibìs par la part faghénd un pruvèṅ par lōr. Paul Stanley 'l al tōś minga sōl par la sò bravitù ma anc p'r al fat ch'al fus mèś mat (a s diś ch'al s éra preśentâ cun di calsét adòs ad culōr difarènt).
I nàsan acsè i Kiss, òṅ di grup più impurtànt dla stòria d'l hard rock mundiàl. La furmasiòṅ dal grup la vdida Paul Stanley a la vóś e a la chitàra, Gene Simmons a la vóś e a 'l bas, Peter Criss a la baterìa e lò a la chitàra sulìsta. In dal 1974 i faṅ gnir fóra i disc Kiss e Hotter than hell. Al gènar sunâ 'l éra quél dal glam rock, ch'al dava dimóndi impurtànsa a 'l spetàcul e a la manéra ad far-as védar, cuma i fàvan anc di grup cuma New York Dolls, Alice Cooper e Slade.