cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lina Sotis
Biugrafìa
In dal 1982 la fà vgnir fóra 'l sò prim lìb'r ad literadùra da 'l tìtul Bon Ton, seguî pò da di àtar lavōr ch'i vànan da i rumànś a i saǵ.
Da 'l 1993 l'è spuśàda cun 'l urbanìsta Marco Romano. In pensiòṅ da 'l 2009, la cuntìnua a scrìvar par la sò rubrìca «Qui Lina», culaburànd anc c'n al Corriere Magazine e Amica.
Culegamènt estéran
}}
Sàrrel
Al Sàrrel o Séller (Sèlar in rumagnôl, Sillaro in itagliàn, Sillarus in latén) l é un inpurtànt turänt dl'Emégglia-Rumâgna, ch'al finéss int al Ränn, e ch'al córr pr al teritòri d pió pruvénz: la surżrî eṡ i prémm 4 km én int la zitè metrupulitèna d Fiuränza, pô la gran pèrt dal sô cåurs l'é in qualla d Bulåggna; dåpp d avair cruṡè Cunsàllṡ (pruvénzia d Ravaṅna) pr ón chilòmeter, i ûtum 6,5 km én int al cmón d Arżänta (pruvénzia d Frèra). Al Séller l é anc un inpurtànt culetåur däli âcuv ed dimónndi èter turént, eṡ al sô cåurs l é pûr al cunfén stòric-geugrâfic stra l'Emégglia e la Rumâgna.
1245 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1245, mo invéci 'l an 1245, 't ê da 'ndèr chè) Al 1245 (mileduśeintquarantasìnc, milleduecentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1244 (mileduśeintquarantaquàter) e 'l vin prìma dal 1246 (mileduśeintquarantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintquarantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Scarlet Diva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|“A m daspiàś, l'è la prima vòlta ch'a-j-ò fat 'l amōr.” „Vō't dir-um ch'at sē vìrgin?“ “Nò, a sòṅ na rója.”}}
Scarlet Diva (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2000 dl'Asia Argento ch'la 'l à anc scrit.
Par cl'òpra chè l'atōra rumàna l'à vins al prèmi cuma regìsta a 'l debùt a 'l Williamsburg Brooklyn Film Festival Award.
Sunt
Girànd dapartùt par lavōr (Róma, Nàpuli, Lóndra, Amsterdam e Los Angeles) la gh'à la manéra 'd cgnósar dimóndi parsòni cuma 'l scritōr ulandéś Aaron Ulrich (Herbert Fritsch), sfat in dal còrp e in dl'anma a fòrsa 'd tōr dl'eruìna, al prudutōr curót Barry Paar (Joe Coleman), cla malnéta dla Quelou (Selen) ch'la và a lèt sèg e ch'la gh'à da far tut in présia parchè la “diva” la gh'à présia e 'l cantànt austragliàṅ Kirk Vaines (Jean Shepard) ch'al l'à fà inamuràr e ch'al la mét insìnta. A viśitàr-la a gh pénsa 'l ginecòlug, al dutōr Vessi (Leo Gullotta).
Culegamènt estéran
}}
1591 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1591 (milsincseintnovantùn, millecinquecentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1590 (milesincseintnovànta) e 'l vin prìma dal 1592 (milsincseintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintnovantunéśim post.
Èter progèt
}}
474 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 474, mo invéci 'l an 474, 't ê da 'ndèr chè) Al 474 (quaterseintestantaquàter, quattrocentosettantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 473 (quaterseintestantatrī) e 'l vin prìma dal 475 (quaterseintestantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintestantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Dirìt ad vōt in dal Distrét ad Culùmbia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La sità 'd Washington, capitàl di Stat Unî, la n s cata in ninsòṅ stat ma la cuincìd teritorialmènt e puliticamènt c'n al Distrét ad Culùmbia in un sit ad tèra regalâ a 'l guèran federàł in dal 1788 da 'l Maryland. I sò abitànt, ch'i pàs'n i siesènt-stantamìla cristiàṅ, però i n gh'ànan briśa i dirìt pulìtig cumpàgn a tut chi àt'r americàṅ parchè i n pōlan minga eléśar di sò rapreśentànt a la cambra (United States House of Representatives, 435 mémbar) e a 'l senàt (United States Senate, 100 mémbar) ma sōl vutàr in dgl'elesiòṅ presidensiàli, un dirìt ch'i aṅ cunquistâ fra 'l àtar sōl in dal 1964 e c'n un nùm'r ad grand eletōr ch'al gh'à da èsar sèmp'r al più bas ad tut i stat, sénsa cuntàr la sò pupulasiòṅ ch'l'è più élta, tant par dir, ad qvéla dal Wyoming. In dgl'elesiòṅ p'r al presidènt di Stat Unî al Distrét ad Culùmbia 'l è sèmpar stâ da la banda di demucràtic cun dal persentuàli bùlgari. In dal 2016 l'Hillary Clinton l'à ciapâ chè al 90,9% di vōt cónt'r al 4,1% ad Donald Trump.
Da 'n sundàǵ fat in dal 2005, al 78% di americàṅ i n saìvan gnanc che la sità la n gh'is minga di rapreśentànt a 'l cungrès. Washington la gh pōl mandàr un sò delegâ a dascórar che però al n pōl minga vutàr gnanc na léǵ a part quànd a s trata 'd questiòṅ pruceduràli.
Al prubléma 'l è che la custitusiòṅ la garantìs di rapreśentànt sōl a i stat dònca a gh sarév da far un quàlc emendamènt par giustàr al ròbi, o a s fà dvintàr al distrét un stat a sò vòlta, i gh'aṅ pruâ sénsa sucès a dar vita a 'n stat ciamâ New Columbia in dal 1982, o a gh'è da far turnàr Washington in dal Maryland acsè cuma Róma la fà part dal Lasi. Ma i pàdar fundadōr i vlìvan che la capitàl la fus un quèl a part pròpria par garantìr ch'l'armagnìs fóra da 'n stat piutòst che da 'n àtar.
Al 29 ad Dicémbar dal 2003 na cumisiòṅ di Stat Americàṅ su i dirìt umàṅ l'à tirâ gl'uréci a i Stat Unî dgnénd ch'i éran drē a viulàr i dirìt di abitànt ad Washington, artìcui II e XX dla Dichiarasiòṅ americàna di dirìt e di duvēr d'l óm. Inóntar gl'americàṅ i n rispétan briśa gnanc al tratâ dal Cumitâ di dirìt d'l óm dal Nasiòṅ Unìdi, ratificâ da lōr in dal 1992. Soquànti prupòsti ad léǵ i èṅ stadi preśentàdi in cungrès par dar al dirìt ad vutàr anc a i sitadèṅ ad Washington, ch'i pàg'n al tasi cuma tut chi àtar ma ch'i n pōlan minga dir la lōr, ma a n s 'n è mai fat gnint, specialmènt parchè i republicàṅ i s métan sémpar par travèrs.
Culegamènt estéran
}}
44 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 44, mo invéci 'l an 44 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 44 (quarantaquàter, quarantaquattro in itagliàṅ, quadraginta quattuor in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 43 (quarantatrī) e 'l vin prìma dal 45 (quarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quarantaquatréśim post.
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 44 al vōl dìr "la perśòun" ('e ccancelle in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen la prigione in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
9 d’agòst
Al  l'è al 221śum dè dal calendàri gregoriàn (222śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 144 dè a la fin dl'an.
323
Al 323 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.pizza
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
.immo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Parté Comunéssta Itagliàn
Al Parté Comunéssta Itagliàn (PCI) (in itagliàn Partito Comunista Italiano), l é stè un parté puléttic nèd dal 1921 a Livåuren col nómm ed Partito Comunista d'Italia -sezione italiana della III Internazionale- (in bulgnaiṡ Parté Comunéssta d Itâglia -seziån itaglièna dla III Internaziunèla-) par sisiån dal Parté Suzialéssta Itagliàn ed Amadî Burdîga e Antòni Gràmmsi int al XVII cunvàggn suzialéssta.
Uriah Heep
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Biugrafìa
Dòp tùt i cambiamèint sucès in dal tèimp in dla furmasiòun edla band, al chitarìsta Mick Box al resta 'l ònic armèś 'dal grùp fin 'dai inìsi e anca al leader.
Discugrafìa
}}
1229
Al 1229 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Angel killer (film 2002)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut i segrét i gh'aṅ al sò prèsi.|Tagline dal film}}
Angel killer (Masadōr 'd àngil) 'l è 'n film ad scarésa canadéś dal 2002 'd Ian David Diaz.
Sunt
I èṅ pasâ sinc an da quànd la scōla par ragàsi “Holy Angel” 'l à ciapâ fōg in dal méntar ch'al prufesōr ad stòria Richard Leighton (Jeff Fahey) l'éra drē a viulentàr na studènta, la Nell Fisher (Esme Eliot). Par furtùna ch'in sò ajùt 'l éra rivâ al sierìf Ed Rooney (Michael Ironside) ma dagnóra tuti al studènti i èṅ stadi più dasfurtunàdi finénd bruśàdi vivi.
Par far-ag sù di bèsi l'agìnta lundinéśa Melanie Fleischer (Melissa Simonetti), cun 'l ajùt dal prudutōr Pete Bloom (Shawn Graham), la gh'à l'idéa ad giràr un ducumentàri par cuntàr cuś è sucès dabòṅ ch'la nòt là e la fà firmàr un cuntràt a la Natalie Lawrence (Elly Fairman), una dal pòchi ch'in alóra la l'à scampàda, e a 'l sò cumpàgni, la Laurie Campbell (Emma Willis) e la Jade Bowman (Cassandra Bell) ch'adès la fà la mudèla. A gh cala sōl la Nell ch'in cal méntar l'è andàda a star a Seattle parchè tut i gh dàv'n adòs. Pete al s fà càrag 'd andàr a cunvìnsar la ragàsa che par scampàr a fadìga la s è misa a far la pitōra. Al s pòrta sèg al regìsta Tom Craven (Kai Wiesinger) e anc 'n aségn ad sentvintsìnc-mila dòlar e p'r una ch'l'è in buléta sparàda quàl lè 'l è 'n argumènt dimóndi vàlid.
I parènt dal vitmi i n vrévan minga ch'a s faśìs un film ma a s sà, pecunia non olet (I bèsi i n spùsan minga). Tom al taca a giràr ma in cal méntar òṅ al dà inìsi a na sfilaràda ad masamènt.
Culegamènt estéran
}}
Spanish Judges
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ad chi sē't dispòst a fidàr-at?|Tagline dal film}}
Spanish Judges (Giùdas spagnōi) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2000 'd Oz Scott girâ a Los Angeles.
In Austràglia la pelìcula l'è cgnusùda c'n al tìtul ad Ruthless Behaviour.
Sunt
Jack (Matthew Lillard), artìsta dla trufa, al và a catàr al làdar da quàtar sòld Max (Vincent D'Onofrio) par śibìr-'g un lavursèṅ, qvél ad fargàr a na banda 'd criminài na valìś cun dènt'r un migliòṅ ad dòlar e 'n set ad pistòli antìghi cgnusùsi cuma „Giùdas spagnōi“.
Al piàṅ al và bèṅ ma Jack al próa a fargàr i mémbar dal grup miténd-i òṅ cóntar c'l àtar.
Culegamènt estéran
}}
276 (nùmer)
{{Metacaixa
Wrestlemaniac
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
276 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 276, mo invéci 'l an 276 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 276 (duśeintestantasē, duecentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 275 (duśeintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 277 (duśeintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintestantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Wrestlemaniac
{{Film }}
{{CITAZIONE|I sò incónt'r i n prevédan minga di scampâ.|Tagline dal film}}
Wrestlemaniac (Al manìag dla lòta) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2006 scrit e dirèt par Jesse Baget cun prutagunìsta al campiòṅ dal wrestling Rey Misterio.
Sunt
Al regìsta americàṅ Alfonse (Adam Huss), decìś a giràr un film pòr'n in Mèsic, al partìs c'n un furgunsèṅ cun gl'uperadōr Steve (Jeremy Radin) e Jimbo (Zack Bennett) e tri sòcli ciamàdi Dallas (Leyla Milani), Debbie (Margaret Scarborough) e Daisy (Catherine Wreford).
Méntar i èṅ drē a giràr la prima séna, a la Daisy a gh vîṅ 'l urt dal gòmit dònca la scapa via dascàlsa in sotvésta par far-al fóra, in mèś a campàgna, ma pò la sparìs acsè cuma Jimbo. Quànd a s fà nòt chi àt'r i i vaṅ a pascàr méntar la Dallas la próa a giustàr al pulmèṅ. La Debbie la cata 'l cadàv'r ad Jimbo sénsa pèl in dla ghigna cuma s'un manìag al gh'is vlû cavàr-ag via la mascra.
Culegamènt estéran
}}
Elèinc ed nùmer prìm
In c'l elèinc chè a s càta tùt i nùmer prìm d'ed sòt'a dal nùmer 100.000: qvìst chè egl'ìn in dla qvantitê ed 9.592, mo ed nùmer prìm a gh'n è in 'na qvantitê mìa finìda, ch'i s pólen catèr cun diferèinti fórmuli p'r i nùmer prìm; al nùmer prìm piò grand ch'a s sìa catê infìn a incō al gh'à 17 miliòun ed cìffri.
322
Al 322 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Persona (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òṅ di déś film più grand ad sèmpar.|Tagline dal film}}
Persona (Persóna) 'l è 'n film dramàtic śvedéś dal 1966, scrit e dirèt p'r Ingmar Bergman. 'L è stâ girâ in biànc e négar.
Sunt
Durànt na rapreśentasiòṅ a teàtar dla tragèdia 'd Sófocle Elettra, a l'atōra Elisabet Vogler (Liv Ullmann) a gh vîṅ 'n atàc ad cretinìśia e la taca a rìd'r ad cuntìnuv sénsa mutìṿ, pò però la śmét dal tut ad dascórar. La dóna la finìs in 'n uśdàł psichiàtric ch'a gh'è da védar s'la s è insiminìta tut 'd un trat.
La dutōra ch'la la véd (Margaretha Krook) la riva a cunclùdar ch'la n è minga mata, ch'l'è a pòst a livèl ad sarvèl e anc ad fìśic dònca l'è lē ch'l'à decìś 'd armàgnar muta. Par jutàr-la a riprénd'r-as, la psicòluga la dmanda a la sò infarméra Alma (Bibi Andersson) ad pasàr dal tèmp sèg in dla sò vila a 'l mâr.
I pàs'n i dè mo l’Elisabet la cuntìnua a taśēr mént'r invéci l’Alma la s vèra sèg cuntànd-ag tut i sò fat privâ cuma quànd, tulénd al sōl nuda cun na dóna péna cgnusùda, l'iva fat n'òrgia cun dū ragasōi armagnénd insìnta par pò aburtìr fra mila séns ad cólpa.
Culegamènt estéran
}}
.esq
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Bilòxi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bilòxi (a s lèś /bəˈlʌksi/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad quarànta-quatarmìla abitànt su 'l Gōlf dal Mèsic ch'la s cata in dal stat dal Missisìpi, in dla cuntèa 'd Harrison.
La gh'à na superfìsi ad 120,5 km² e 'l sò sìndic 'l è 'republicàṅ Andrew Gilich dit "FoFo". In sità a gh'è anc na baś militàra, la Keesler Air Force Base.
Bilòxi 'l è 'n sèntar turìstic p'r al mâr e anc p'r al śōg 'd aśàrd esénd che chè a gh'è 'n muć ad caśinò ch'i èṅ stâ mis sù a 'l inìsi di an Nuànta quànd al stat al gh'à dâ via libra.
Al 29 'd Agóst dal 2005 la sità 'l è stada spasàda via da 'l uragàṅ Katrina ch'l'à masâ chè 53 parsòni e tirâ śò al 90% dal cà. Dimóndi gint l'à decìś 'd andàr via da Bilòxi tant che la sità l'à pardû al 13% di sò abitànt da 'l 2000 a 'l 2010.
Culegamènt estéran
}}
1037 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1037, mo invéci 'l an 1037, 't ê da 'ndèr chè) Al 1037 (miletreintasèt, milletrentasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1036 (miletreintasē) e 'l vin prìma dal 1038 (miletreintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miletreintasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Preposiziòun
In gramatica, la preposiziòun l'è una pert dal descors ch'la serv a créer un ligam tra do paróli o frèsi.I pôlen éser:
1231
Al 1231 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
401 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 401, mo invéci 'l an 401, 't ê da 'ndèr chè) Al 401 (quaterseintùn, quattrocentouno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 400 (quatersèint) e 'l vin prìma dal 402 (quaterseintdū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Rotònda 'd San Lorèins
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La Rotònda 'd San Lorèins (Rotonda di San Lorenzo in itagliàṅ) l'è ùna dal céśi più antìghi 'd Màntva. La s cata in dla Piàsa dagli Èrbi, edifichèda a partìr da 'l XI sécol. A pianta rotònda, cun 'n àbsid semi-circolêr, l'è costruìda in stîl romànic, cun a 'l intèren, dal culòuni 'd matòun tùt 'd intórna ch'i tinen sù di matronèi circolêr anca lōr. A gh'è armêś atâc a 'l vòlti, pôc pcòun 'd afrès'c, di sécol XI e XII, 'd scóla romànica lombèrda, 'd influèinsa biśantèina.
La só stòria
La data scrìta in sìm'a 'l mùr intèren dla céśa, minga originèla, mo la farèv crèder che la só costrusiòun la fùs tachèda in dal 1083, per deśidèri dla contèsa Matìlda 'd Canòsa, ch'la la vliva cumpàgn'ala Rotònda costruìda a Geruśalèm dintór'n a 'l Sant Sepólch'r ed Nòster Sgnōr. A s sà che in dal 1579 la céśa la gniva sarèda a 'l cult e druèda per di quêl privê. In dal 1908, quand la Rotònda la gniva esproprièda, la s catèva tùta schisèda da dal costrusiòun ed cà ch'i ghe stèven dintórna e adôs. La céśa la gniva acsè restavrèda, tolt vìa i mùr del cà ch'i l'avìven schisèda, e consacrèda n'ètra vòlta in dal 1926.
Colegamèint estèren
}}
.prod
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Zarvlån
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Al zarvlån o anch' conpiuter l'è un aparacc' infurmâtich ch'al trâta äli informaziån andànd indrî a däl pruzès prezîs. L'è un sistêma digitèl con una téttnica microeletrònica ch'l è bånna ed pruzesèr dî dè partànd da un gropp d'istruziån ciamè progrâma.
Un zarvlån dänter l'à normalmänt: dî micropruzesûr (al CPU), la memòria, dî dispositîf I/O (input/output, ch'i vrénn po dîr dänter e fòra). Bän in sustanza al zarvlån l'è 'na mâchina ch'al zónta al sistema operativ col hardware. Al software l'è quall ch'as métt insamm int'al déssc réggid, l'hardware l'è quall ch'as pôl vadder e tuchèr.
Stefania Sandrelli
{{Metacaixa
Zarvlån
Strai software pió famûs a psän arcurdèr: al pachàtt Microsoft Office, al sistêma Microsoft Windows, al snadrazåur Mozilla Firefox e i driver dî aparacc' lighè a la mâchina.
Al mànd di zarvlan l'è ste rivolusioné anch da la creasiòn di tavlátt.
Stefania Sandrelli
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Zarvlån
Vad anch
Tavlátta (zarvlån)
}}
Stefania Sandrelli
In dla sò caréra l'è stada bòna 'd purtàr a cà tri Dàvid ad Dunatèl, siē Nàstar 'd Argìnt e 'n Lèòṅ 'd Òr a la caréra durànt al 62śum Fèstival ad Venèsia, laurànd c'n i regìsta itagliàṅ più impurtànt.
Da na sò relasiòṅ c'n al cantànt Gino Paoli l'è nada sò fiōla Amanda.
Biugrafìa
In dal 1970 la lavóra c'n al parmśàṅ Bernardo Bertolucci in Il conformista, òpra trata da 'n rumànś 'd Alberto Moravia. 'L an dòp l'è in dal cast dal śal La tarantola dal ventre nero pò l'è a fiànc ad Dustin Hoffman in Alfredo Alfredo ad Pietro Germi. In dal 1976 la gira prima na pelìcula par Claude Chabrol (Profezia di un delitto) e pò Novecento ad Bernardo Bertolucci, un lavōr ad sinc óri e pasa ch'al cònta la lòta 'd clas ad tri generasiòṅ in Emìglia.
In di an Utànta la gira 'l film spurcaciòṅ ad Tinto Brass La chiave e l'è prutagunìsta ad dū cumèdi ad Carlo Vanzina: Eccezzziunale... veramente (1982) e Vacanze di Natale (1983). Par Carlo Lizzani la gira 'l biugràfic Mamma Ebe e in chi an lè la lavóra anc cun Mario Monicelli (Speriamo che sia femmina), Giovanni Soldati (La sposa americana) e Ettore Scola (La famiglia).
Culegamènt estéran
}}
Cosmopolis (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Cosmopolis (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2012 ad David Cronenberg trat da 'n rumànś umònim dal 2003 ad Don DeLillo.
La pelìcula, preśentàda in cuncōrs a 'l 65śum Fèstival ad Cannes, l'è custàda vint migliòṅ e mèś ad dòlar faghénd-an pò sù sōl siē e òṅ.
Sunt
Eric Packer (Robert Pattinson) 'l è 'n miliardàri ad vint-i-òt an ad New York ch'al s è péna spuśâ cun la scritōra 'd bòna famìja Elise Shifrin (Sarah Gadon) che però la n gh'à minga tanta vója 'd dar-'g-la. Un dè, dòp avēr patî un brut strabùc in bórsa, al decìd ad far-as tajàr i cavìi da 'l vèć barbēr 'd sò pàdar ch'al stà da cl'atra banda dla sità. Al śōv'n al partìs druànd la sò limousine ma al fà fadìga a giràr par Manhattan parchè a gh'è dimóndi tràfic esénd ch'a gh'à da rivàr al presidènt di Stat Unî e pò a gh'è anc al funeràł dna star dal rap e na manifestasiòṅ di anàrchig.
Dòp èsar-'s fat far un check-up in màchina, cuma tut i dè, e avēr gusâ cum la sò manager Didi Fancher (Juliette Binoche) e n'atra dóna incóra, Eric al masa la sò guàrdia dal còrp sparànd-ag ma pò al ròbi i s arbàltan parchè un sò èx dipendènt, Benno Levin (Paul Giamatti), al vōl far àtar tant sèg.
Culegamènt estéran
}}
6 ed zógn
Al  l'è al 157śum dè dal calendàri gregoriàn (158śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 208 dè a la fin dl'an.
Piśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Piśa l'è capitèl d'la su pruvénzia.
La zitè l'a 88.363 abitant.
321
Al 321 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1246 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1246, mo invéci 'l an 1246, 't ê da 'ndèr chè) Al 1246 (milduśeintquarantasē, milleduecentoquarantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1245 (milduśeintquarantasìnc) e 'l vin prìma dal 1247 (milduśeintquarantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintquarantaseéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1246 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 623: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1232
Al 1232 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Laura non c'è (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Laura non c'è (La Laura la n gh'è minga) l'è na cumèdia dramàtica dal 1998 'd Antonio Bonifacio ch'al tōś al tìtul da na canta dal 1997 dal sasuléś ad Nek ch'in dal film al fà anc un camèo acsè cuma Amadeus, la Marta Flavi, la Federica Panicucci e la Cloris Brosca, la sigàgna dla televiśiòṅ ch'la dasquaciàva la carta dla Luna Négra in dal prugràma La zingara. La prutagunìsta Gigliola Aragozzini, fiōla 'd Adriano Aragozzini, l'è pò mòrta 'd leucemìa tri an dòp a sōi vint-a-tri an.
Al film 'l è stâ prudót par la Gold Film e par la Star Comics, la cà umbra 'd fumét ch'la gh'iva da cuciàr in élt al persunàǵ ad Lazarus Ledd.
Sunt
Lorenzo (Nicholas Rogers) 'l è 'n disegnadōr ad fumét put ch'al viṿ in 'n apartamènt in afìt da Savini (Fabrizio Casula) ch'al fà fadìga a pagar, par furtùna ch'al gh'à la manéra 'd far dū ciàcri dal vòlti cun la purtinàra Maria (Cloris Brosca) e cun sò surèla Francesca (Anna Maria Petrova) ch'la gh'à 'l ciòld fis dal śmagrìr. Al gh'à 'n aquàri 'd pés rós e 'l lavóra par 'l editōr Lucenti (Angelo Longoni) insém a 'l sò amìg Luca (Francesco Apolloni) ch'al fà 'l senegiadōr e anc al “simpatigòṅ” ch'al sà tut lò dla vita e ch'al gh próa sèmpar cun cal dóni, anc cun la cantànta dal bar, la Stefania (Laura Chiatti).
Na sira Lorenzo al salva na ragàsa ciamàda Laura (Gigliola Aragozzini) ch'l'éra drē a ciapàr-i in strada e ch'la stà in dal palàs in frònt a 'l suo. Al śōvan al gh mét pôc a inamuràr-'s ad lē.
Dòp ch'i finìs'n a lèt Lorenzo al fà a mènt ch'in di bras dla ragàsa a gh'è di buś e 'l gh'à dla drugàda. Chi lē, ch'invéci la gh'à 'l diabēt, la s ufénd e la sparìs, in pôchi paròli la Laura la n gh'è minga, l'è andàda via.
Un dè a sòna a la sò pòrta al dutōr dla Laura, Marco Palmieri (Amadeus), par dir-ag ch'la ragàsa l'è dimóndi śò. In séguit, tut 'd un trat, la salta fóra incóra e la pasa na giurnàda a 'l parc insém a Lorenzo ma 'l è sōl 'n insùni dal śōvan parchè la Laura l'è mòrta a dir dabòṅ. Lorenzo al créd però ch'al sò spìrit al s sia rincarnâ in dal còrp dna gatìna biànca.
A s trata però tuta dna stòria 'd un fumét ciamâ Laura Swan disgnâ par Lorenzo, qvél véra (Nek).
Culegamènt estéran
}}
Bridgeport
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Bridgeport (a s lèś /ˈbrɪdʒpɔːrt/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad sènt-trent'òt-mìla abitànt ch'la s cata in Connecticut, in dla cuntèa 'd Fairfield. 'L è 'l sèntar più grand dal stat.
Bridgeport, la sità in du i aṅ invintâ 'l frisbee, la gh'à na superfìsi ad 50,2 km² e la fà part dl'àrea metrupulitàna 'd New York. Al sò sìndic, da 'l 2015, 'l è 'l demucràtic Joseph P. Ganim ma par vint-quàt'r an, da 'l 1933 a 'l 1957, la gh 'n à abû òṅ sucialìsta, Jasper McLevy, e anc al fundadōr dal cîrc Barnum, P. T. Barnum.
Culegamènt estéran
}}
.here
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
861 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 861, mo invéci 'l an 861, 't ê da 'ndèr chè) 'L 861 (otseintessantùn, ottocentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 860 (otseintessànta) e 'l vin prìma edl 862 (otseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Macha Méril
{{Metacaixa
La Maria-Magdalena Vladimírovna Gagárina, cgnusùda méj cuma Macha Méril (Rabàt, 3 ad Setémbar dal 1940), l'è n'atōra e scritōra francéśa cun di urìgini rusi. I sò genitōr i éran difàti scapâ via da la Rùsia dòp la rivulusiòṅ.
In dla sò caréra l'à recitâ, fra i àtar, in di film Profondo Rosso ad Dario Argento, Bella di giorno ad Luis Buñuel e Roulette cinese ad Rainer Werner Fassbinder, inóltar l'à scrit soquànt rumànś e lìb'r ad cuśìna e recitâ da spés a teàtar.
Da 'l Setémbar dal 2014 l'è spuśàda c'n al cumpuśidōr Michel Legrand dòp avér divursiâ da 'l regìsta rumagnōl Gian Vittorio Baldi ch'al l'à dirèta in La notte dei fiori dal 1972 e in L'ultimo giorno di scuola prima delle vacanze di Natale dal 1975.
Biugrafìa
Nada in Maròc, la Méril la và a star dagnóra subìt a Antîb, in dal sud dla Frància in du sò pàdar Vladimir, rifugiâ biànc, al fà 'l cuntadèṅ e al cultìva la vida. Quànd chi lò al mōr in dal 1947 sò màdar Marija Belskij la la tōś sèg a Parì in dua la Macha la s iscrìv a l'università faghénd létri sénsa però laureàr-as parchè la taca a studiàr recitasiòṅ tant ch'a 'l inìsi di an Ssanta la tîṅ adrē a di cōrs a 'l Actor's Studio ad New York.
La Méril la gira acsè i sò prim film par di impurtànt regìsta francéś cuma Éric Rohmer, Roger Vadim e Jean-Luc Godard e anc Bella di giorno insém a la Catherine Deneuve, a Jean Sorel e a Michel Piccoli. In di an Stanta la riva in Itàglia par giràr L'amore coniugale dla Dacia Maraini trat da n'òpra 'd Alberto Moravia. In dal 1975 la fà la para-psicòluga Helga Ulmann in dal thriller ad Dario Argento Profondo Rosso in dua la mōr a cōlp ad manarèṅ. 'L an dòp l'è prutagunìsta dla cumèdia Perdutamente tuo... mi firmo Macaluso Carmelo fu Giuseppe e la fà la part dna muta in Roulette cinese.
In dal 1986 la vîṅ numinàda p'r i Prèmi César par la sò part in dal film Senza tetto né legge cun la Sandrine Bonnaire, pò la taca a lauràr da spés a teàtar.
673 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 673, mo invéci 'l an 673, 't ê da 'ndèr chè) Al 673 (seseintestantatrī, seicentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 672 (seseintestantadū) e 'l vin prìma dal 674 (seseintestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La luna su Torino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La luna su Torino (La luna su Turèṅ) 'l è na cumèdia itagliàna dal 2013 scrita e dirèta par Davide Ferrario.
A 'l èst'r al film 'l è cgnusû c'n al tìtul ad 45th Parallel, al paralēl a mità fra 'l pôl nòrd e 'l equatōr ch'al pasa par Turèṅ e par la Mungòglia.
Sunt
Ugo (Walter Leonardi) 'l è 'n bòṅdagnìnt put ch'al viṿ a Turèṅ in dla vila ch'i gh'aṅ lasâ i sò genitōr quànd i èṅ mòrt ch'al gh'iva séd'ś an. Par ciapàr sù quèl, almànc in di prim tèmp, 'l à dâ in afìt na cambra a la Maria (Manuela Parodi), na ragàsa ch'la lavóra in n'agensìa 'd viàś ma ch'la vrév invéci far l'atōra esénd ch'i gh piàśan tant i film in biànc e négar, e a Dario (Eugenio Franceschini), studènt universitàri impgnâ a tgnir adrē a 'l bèsti 'd un bio-parc darènt a 'l fiùm Po.
Ugo al s pasa 'l tèmp andànd in gir in bicicléta, dascurénd dal Torino Football Club insém a 'n àtar tifóś (Diego Casale), sunànd dal canti insém a 'l mundìni 'd Nóṿ, tirànd di pugn a 'n sac dla boxe e lśénd di lìbar anc s'a gh piaśrév da piò andàr a lèt cun la Maria ch'invéci la preferìs andàr fóra c'n un futogràfar, Ivan (Stefano Scherini). Quànd i bèsi dl'eredità i finìsan e 'l avucàt dla banca, Ungari (Franco Olivero), al fà valēr l'iputéca, i tri i èṅ custrét a 'ndàr via e a catàr la strada lōr.
Culegamènt estéran
}}
1820 (nùmer)
{{Metacaixa
582 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 582, mo invéci 'l an 582, 't ê da 'ndèr chè) Al 582 (sincseintutantadū, cinquecentottantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 581 (sincseintutantùn) e 'l vin prìma dal 583 (sincseintutantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Handjob Cabin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gnanc un cas 'l è a 'l sicûr.|Tagline dal film}}
In dal 2016 'l è stâ sarnî p'r èsar preśentâ a 'l “Telluride Horror Festival” in dla sesiòṅ di curtumetràǵ. 'L è dvintâ pò virâł in sal canàł 'd YouTube in du 'l à pasâ i déś migliòṅ ad vdudi in dal gir ad gnanc dū an e i vint-i-òt migliòṅ in dal 2018.
Sunt
Quàt'r amìg, Fratty Dan (Jareb Dauplaise), la sò muróśa Nicole (Nicole Shipley), Beanie Dan (Pablo Hernandez) e Brock (Jackson Kendall), i decìd'n ad pasàr un fiṅ 'd stmana in na bàita vōda in mèś a 'n bòsc. In dal bagn Brock al cata dal madśìni par far vgnir dûr al cas e al n créd minga a i sò òć ma pròpria méntar 'l è drē a tōr quèl in d'l armàri a salta fóra tut 'd un trat un fantàśma dóna (Jenna Willis) ch'la gh tira śò 'l braghi e pò la 'l traśa via sèg ciapànd-al p'r i pē.
La Nicole e Fratty, a n vdénd-al più turnàr śò ch'a gh'è na fèsta bèla tacàda in du a gh'è dla bira da bévar, i al vàn'n a pascàr sù e i faṅ a mènt ch'a gh'è 'n calsét tacâ a la marléta da 'l us cuma s'al vlis dir ch'l è drē a gusàr in dla sò cambra. Quànd i la vèran i càt'n al sò amìg ch'al dmanda ajùt mént'r a s véd un spìrit fémna ch'la gh tira na pugnéta da sōta 'n linsōl.
Beanie al lèś un vèć artìcul 'd un giurnàł in du a s dascór dna daśgràsia ch'l'è sucèsa in cla bàita lè soquànt an prima: na ragasōla l'éra strabucàda śò par la fnèstra méntar l'éra drē a far na pugnéta a 'l sò ragàs. A 'l impruvìś un bras dla fantàśma al sćiànca 'l paśni dal quotidiàṅ e pò la tōś in maṅ 'l uśèl dal pòvar Beanie ch'al taca a sigàr parchè 'l sà che par lò l'è finìda esénd che lē la n druarà minga dal lubrificànt parchè la 'l vōl far patìr.
Quànd anc Fratty al finìs in dal śgrinfgni dla ragàsa fantàśma, la Nicole l'armàgn da par lē, par furtùna ch'a sòna a la pòrta 'n vśèṅ 'd cà, Jim (Owen Benjamin), ch'al gh cònta incòsa, praticamènt ch'a s trata dna “mnada” maladìda esénd che tut i óm ch'i la patìsan pò i mōran. La fantàśma però la gh'à 'n piàṅ anc par la Nicole, qvél 'd un trapiànt ad béga acsè anc lē la pōl patìr al sò tratamènt.
Nòti
}}
Giorni felici a Clichy (film 1990)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vita suprendènta 'd Henry Miller in dla Parì di an Trénta.|Tagline dal film}}
Giorni felici a Clichy (Bèi dè a Clichy) 'l è 'n film dramàtic dal 1990 ad Claude Chabrol trat da 'l lìbar biugràfic Giorni tranquilli a Clichy 'd Henry Miller bèla purtâ a 'l cìnema da na pelìcula danéśa dal 1970 ad Jens Jørgen Thorsen c'n al stés tìtul.
In dal film la figùra dal scritōr ad New York l'è interpretàda p'r Andrew McCarthy.
Sunt
Joe (Andrew McCarthy) 'l è 'n americàṅ ch'al lavóra a 'l pòsti ma 'l sò sógn 'l è far al scritōr. Un dè al decìd acsè ad partìr p'r andàr a vìv'r in dla Parì di an Trénta. In dla capitàla francéśa al cgnós un pulàc ciamâ Carl (Nigel Havers) ch'al fà 'l futógrafar e insém i s làs'n andàr a 'l visi e a la perdisiòṅ, tacànd a 'ndàr in dal caśèṅ dla madame Adrienne (Stéphane Audran) e 'd Sebastien (Wolfgang Reichmann) par gusàr dal putàni cuma la biónda Yvonne (Eva Grimaldi) o la rósa Nys (Barbara De Rossi).
Joe al cgnós anc na ragasōla 'd quìnd'ś an, la Colette (Stéphanie Cotta), e na malnéta ciuamàda Edith (Anna Galiena) ch'la gh cata gust a druàr na pistòla carga méntar la fà sès. Ma chi bèi dè lè i èṅ destinâ a finìr in présia parchè al naśìśum 'l è drē a far-as strada in Európa acsè cuma 'l òdi par gl'ebrèj. In cal mént'r al burdèl dl’Adrienne al vîṅ anc bruśâ.
Culegamènt estéran
}}
Ruveraid
Ruveraid (par itagliàn Rovereto e par tudàssch Rofreit e Roveredo int al dialàt dal pòst) l'è na zitè ed 35.136 abitànt in pruvénzia ed Tränt. 'L è al chèplôgh dla Vâl Lagarénna, che la va par 40 km da Tränt a Verånna. L'è na zitè ed pulîda inprånta venezièna, e adès 'l è anca famåus parché a gh'è onn dî pió grand musî d'èrt d'adès dl' Euròpa: al MART.
1233
Al 1233 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
8 Mile
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
8 Mile (id.) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic dal 2002 ad Curtis Hanson ispirâ a la vita dal cantànt rapper Eminem prima ch'al dvintìs famóś. Pròpria lò 'l è 'l prutagunìsta dla pelìcula e la sò canta Lose Yourself, druàda in dla culòna sunóra dal film, al gh l'à cavàda a vìns'r al Prèmi Òscar.
Al film 'l à muciâ sù da piò ad duśènt-quarantadū migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ quarànt'òṅ.
Sunt
La 8 Mile Road l'è na strada malfamàda 'd Detroit ch'la divìd al quartēr di biànc da qvél di négar. Jimmy Smith Jr. (Eminem), dit B-Rabbit, 'l è 'n śuvnòt biànc cun pôc bèsi in bisàca ch'al viṿ in na roulotte in dal quartēr di négar. Ad dè al lavóra in fàbrica ma la sò pasiòṅ l'è la mùśica hip-hop e lò al fà da tut par sfundàr in cal mónd lè. Purtròp in famìja al ròbi i n gìran minga p'r al vèrs giùst parchè sò màdar, la Stephanie Smith (Kim Basinger), l'è n'imbariagòsa ch'la s è misa cun 'n óm ch'al s arlìa cun pôc, Greg Buehl (Michael Shannon), e la gh'à 'n avìś ad sfrat. La dóna la n sà briśa cuma tiràr avànti anc parchè la gh'à na putìna da tiràr sù, la Lily (Chloe Greenfield).
Culegamènt estéran
}}
Giōren
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
{{PANORAMA|IMMAGINE= A day panorama - digital art.jpg |DIMENSIONE=700px|FRAZIONE=100
Al giōren "siderêl" o "sidereo"
Al giōren siderêl o giōren sidereo l'é al tèimp che pâsa tra dû pasag, ûn a drē cl'êter, ed l'istèsa stèla al Meridiân 'd un pôst stabilî ed la tèra e al gh'à 'na durêda ed 23 ōri 56 minût e 4,0905 secònd. Còst l'é al muvimèint ch' al fà al cēl int 'na giurnêda davânt a i nost'r ôc, e ânca al muvimèint ch' a fà la Tèra rispèt a la puşisiòun mèdia dal stèli ch' a 's vèden. Sōl dû elemèint a gh'àn pèiş insém a la só durêda:
Al giōren dôp un pât l'é stê divîs in 4 pêrti:
Giōren solêr vèira
Al giōren solêr vèira l'é al tèimp che pâsa tra dû mâsim, ûn a drē cl' êter, dal sōl insém a un meridiân stabilî. L'é un pô pió lòngh dal giōren sidereo perché la Tèra, mèinter la 's gîra d' atōren, la gîra intōren al Sōl ind l' istès vêrs. A sucēd che, dôp un gîr cumplēt, al meridiân stabilî an n'é mia pió vultê precişamèint vêrs al Sōl, mó l' al srà dôp che la Tèra l'a vrà girê d'atōren a lē 'd un ângol cumpâgn a còl fât int al gîr. Al giōren solêr an n'é mia fés int la durêda perché la velocitê (ânch angolêra) insém al gîr ovêl al câmbia, in funsiòun ed la secònda lèg ed Keplero: al 'al gh' à dòunca durêda mâsima al perielio (la distânsa ménima ed la Tèra dal Sōl), adèsa in znêr, e ménima a l' afelio, in lój.
Giōren solêr mèdi
Al giōren solêr mèdi, durêda mèdia di dé solêr int al gîr 'd un ân, l'é druvê per ûş civîl. Al giōren solêr l'é cumpâgn a 24 ōri oséia 86 400 scònd. La giōren solêr mèdi al vêl 24h. Int al linguâg comûn despès a 's ciâma giōren al "dé", oséia al peréiod ed lûş cuntrâri a la nôt. A câşva da ralentamèint, fât dimòndi adêşi, dal gîr ed la Tèra (cîrca 1,7 milèişem ed secònd al sècol), la durêda mèdia dal giōren solêr vèira l'é incō pió lòngh ed 86 400 secondi, per còst al giōren astronômich l'"armâgn indrē" rispèt a còl civîl: int j ûltem dêş ân, in mèdia pôch mēno 'd un secònd a l'ân. Per sté mutîv, dal 1992 dal vôlti é stê zuntê un secònd a la fîn dal 30 zógn o. pió despès, al 31 dicèmber, in môd da parşêr sté ritêrd. Sté secònd zuntê l'é ciamê secònd bişestîl, per arvişería cun al dé zuntê a l' ân bişestîl. Fîn al 2005, unî, a gh'în stê 23 secònd bişestîl.
Stôria ed la divişiòun dal giōren
Tóti sté ōri, a pêrt còla dal Notûren, a gnîven ciamêdi dal sòun dal campâni che, cun l'andêr dal tèimp, àn ciapê prôpria la funsiòun 'd arlòj póblich.
Int al XIV sècol a rîven i prém arlòj mecânich e cun lōr a 's cumîncia a cuntêr al j ōr óna p'r óna, dal tramûnt al tramûnt dôp (almēno in Itâlia, Boèmia, Slêşia, e Polôgna), pûnt ed partèinsa ch' al cambiêva int al cōrs ed l'ân. Ânch al campâni, almēno in sitê, a s' ēren adatêdi a sté divişiòun, ch' l'é stêda ciamêda "ōri solêri a l'italiâna" o "ōri boèmi". J arlòj a duvîve èser regolê a mân per adatêri a l'ōra ed partèinsa ch' la prîva cambiêr.
Colegamèin d' ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Giorno trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Al dè l'è 'n'unitê ed misura dal tèimp. Al pól avèr di significhê diferèint:
Al dè solèr vér l'è al tèimp ch'al pasa tra dô culminaziòun del solo èlla sover al meridiàn d'un post. Al cambia di dè in dè: l'è piò long d'istê e piò cort d'invéren.
Al dè soler medi l'è la media di dè sole ed l'ân. Al dura 24 ori (o 86 400 secand).
Guèrda anch
}}
Learning Curve
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Adès i èṅ dvintâ 'l sò bèsti.|Tagline dal film}}
Learning Curve (La curva d'l Imparàr) 'l è 'n film dramàtic dal 1998 'd Andy Anderson ch'al 'l à anc scrit.
'L è stâ girâ in dal Tèxas.
Sunt
Al prufesōr William Walmsley (John S. Davies) al vèṅ ciamâ da la sgnōra Nunca (Gail Cronauer) a far dal suplénsi in na scōla pùblica ad quartēr dal Tèxas parchè la vècia insgnànta la gh'à abû di prubléma a 'l cōr. Quànd al riva là al s rénd cònt subìt ch'a n gh sém pròpria briśa parchè in clas a gh'è sōl di brut grintèṅ ch'i gh cmàndan lōr e i fànan sèmpar qvél ch'a gh pâr. A Davey Kenner (Meason Wiley), al bul dla scōla, a n gh in ciàva gnint ad studiàr, la sò muróśa Maria (Rebecca Sanabria) la léva 'l maṅ su chi àtar, la Julie (Susana Gibb) e la Tracey (Brandy Little) i dìś'n al parulàsi, Tony (Kirk Kelleykahn), ragàs ad culōr, e Willie (Jonathan Brent), ch'al sòna in un grup, i daṅ adòs a Joey (Forest Denbow), 'l ùnic studènt ch'a s dà da far vluntéra, e pò i pòrtan via 'l pórtafój a William. Quànd chi lò al próa a lamintàr-as c'n al prèsid Weaver (Lee Ritchey), lò al diś ch'a n gh'è gnint da far parchè i studènt i gh'aṅ sèmp'r i genitōr da la sò banda e i n s fànan minga di prubléma a mét'r-'g in mèś gl'avucàt quànd l'è óra.
Walmsley al dvènta amìg dla mistra 'd art, la Louise Germain (Marsha Dietlein). Chi lē la gh śibìs 'd andàr a séna da lē par magnàr dal tòc, ségn ch'la vrév anc da piò, ma lò al gh diś ad nò. In séguit l'insgnànta par pôc la n vèṅ mia viulentàda par Davey, ch'al gh'iva sèg anc na pistòla, ma pò la i ciàpa listés da la Maria ch'la gh diś ad stàr luntàṅ da 'l sò muróś dand-ag dla rója e dla putàna nimàla. William al n in pōl piò e al mét in pē un cuncōrs fint urganiśâ da la “NASA” par psēr avér sèg chi siē studènt arvèrs là e Joey par dar-ag na lesiòṅ. Dòp avér-ag dâ la śdòrmia e avér-i purtâ in muntàgna, al i sèra dèntar nûd in dal gabi cuma s'i fùsan dal bèsti. A gh gira anc dla curènt lètrica par castigàr-i quànd i n fànan minga a mōd.
Par psēr magnàr, bév'r e vistìr-as i gh'aṅ 'd imparàr a star a 'l mónd e studiàr. Par far védar ch'al fà dabòṅ, Walmsley al spara a Joey pò 'l al pòrta via par dar-al da magnàr a cal bèsti salvàdghi. S'l à fat un quèl dal gènar c'n al studènt più braṿ e sénsa mutìṿ giusà cuśa prév-al far cun tut chi àtar. Ninsòṅ a scōla e in famìja 'l è in pinsēr par lōr parchè 'l prufesōr al manda da spés dal létri falsi di studènt in dua i dìśan ch'l è tut a pòst e ch'i s càtan bèṅ.
Culegamènt estéran
}}
.youtube
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Father of the Pride
{{Metacaixa
Father of the Pride 'l è 'n progràma dla televiśiòun americàna, tachê in dal 2004.
Vōś lighèdi
televiśiòun
Èter progêt
}}
1592 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1592, mo invéci 'l an 1592, 't ê da 'ndèr chè) Al 1592 (milsincseintnovantadū, millecinquecentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1591 (milsincseintnovantùn) e 'l vin prìma dal 1593 (milsincseintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintnovantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
320
Al 320 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Light My Fire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Come on baby light my fire, try to set the night on fire, the time to hesitate is through, no time to wallow in the mire.|Dai-mò putìna, impìsa 'l mè fōg, próa a bruśàr la nòt, a n s pōl piò avér di dubi, a n gh'è più tèmp par spultiàr-'s in dla śmalta.|Light My Fire, 1966|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
«Light My Fire» (in emigliàn, «Impìsa 'l mè fōg») l'è na cansòṅ dal grup americàṅ di The Doors, scrita in 1966 p'r al sò prim àlbum e pò vgnuda fóra anc cuma sìngul 'l an dòp. Al braṅ al nas da na canta mai finìda ad Robby Krieger che pò chi àtar i aṅ ślungâ e impinìda, faghénd-la rivàr a duràr da piò ad sèt minùt.
In séguit i l'aṅ scurtàda p'r i pasàǵ a la ràddio. L'è armàśa par tri stmani in clasìfica in dla Billboard americàna. Dimóndi artìsta i aṅ cantâ in séguit cal pès chè cuma l'Alicia Keys, l'Amii Stewart, José Feliciano, i Massive Attack, Stevie Wonder e Will Young óltar a 'l itagliàṅ Nicola Di Bari c'n al nóm ad Dammi fuoco.
Furmasiòṅ
}}
Ragazzi e ragazze
{{Metacaixa
L'altro delitto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ragazzi e ragazze
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'altro delitto
{{Film }}
Ragazzi e ragazze
{{Film }}
L'altro delitto
{{CITAZIONE|Quànti vòlti s pōl murìr p'r amōr?|Tagline dal film}}
Ragazzi e ragazze
{{CITAZIONE|Balànd cun gl'àngii at pō finìr anc a 'l Infèran.|Tagline dal film}}
L'altro delitto
L'altro delitto (C'l àtar delìt) 'l è 'n thriller dal 1991 ad Kenneth Branagh ch'al gh rècita anc. 'L è stâ prudót par Sydney Pollack e 'l è stâ preśentâ a 'l 42śum Fèstival ad Berlîṅ in dua Branagh 'l è stâ numinâ par vìns'r al prèmi par la regìa.
Ragazzi e ragazze
Ragazzi e ragazze (Ragàs e ragàsi) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1998 ad Rory Kelly girâ in dal Nuvémbar dal 1997 a Los Angeles c'n al tìtul pruviśòri ad Men.
L'altro delitto
Custâ quìndas migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al 'n à pò purtâ a cà trént'òt.
Sunt
1949: al cumpuśidōr Roman Strauss (Kenneth Branagh) al vèṅ cundanâ a mòrt p'r avēr masâ c'n un para 'd fòrbis sò mujér Margaret (Emma Thompson), na famóśa sunadōra 'd piàṅ. Prima 'd murìr Strauss al s davśìna a 'l uréć ad Gray Baker (Andy Garcia), un giurnalìsta ch'l iva butâ 'l òć su sò mujér, par dir-ag quèl, a pâr acsè.
Ragazzi e ragazze
Sunt
La Claire (Marissa Ribisi) l'è na scritōra 'd pueśìi rósa 'd cavìi dimóndi dasfurtunàda in amōr esénd ch'la n cata mai di óm ch'i gh vójan bèṅ dabòṅ. La gh'à 'n fradèl sfigâ ciamâ Jason (Giovanni Ribisi) ch'al fà fadìga a catàr la muróśa e n'amìga dimóndi malnéta, lʽApril (Juliette Lewis), ch'la pasa da 'n masć a c'l àtar e ch'l'à péna dascargâ al pòvar Neal (Michael Rapaport).
L'altro delitto
Sunt
Los Angeles, dè 'd incō: Mike Church (Kenneth Branagh), investigadōr privâ, al próa a capìr chi la sia dabòṅ la Grace (Emma Thompson), na dóna ch'la fà dimóndi fadìga a 'rcurdàr al sò pasâ e ch'la gh'à di arbgàt ad cuntìnuv su la famìja 'd sunadōr di Strauss, tut dū mòrt quarànt' an prima. In di sò insùni la Grace la créd 'd èsar pròpria la Margaret.
Ragazzi e ragazze
Sunt
Un dè la Claire la cgnós 'n atōr ciamâ Chad (Jeremy Sisto) ch'al taca butòṅ sèg a n'edìcula e ch'al fà da tut par métar insém a lē dgénd ch'al gh vōl bèṅ mo invéci al la vōl sōl gusàr. Quànd la dóna la s rénd cònt 'd èsar stada inganàda, catànd-'l a lèt cun lʽApril, la decìd ad dar fōg a la sò cà.
L'altro delitto
Sunt
Mike al và avànti cun gl'indàśin e al gh la cava a catàr Gray Baker, ardùt in cal mént'r a 'n vèć malâ. Chi lò al gh cònta che Roman, prima 'd murìr, al n gh'iva dit gnint ma sōl dâ 'n baś. Piutòst a savēr la véra a prév èsar la dóna di fat di Strauss, l’Inga (Hanna Schygulla). Chi lē adès l'è dvintàda vècia e la gh'à na butéga 'd antiquariâ insém a sò fiōl.
Ragazzi e ragazze
Culegamènt estéran
}}
L'altro delitto
Culegamènt estéran
}}
319
Al 319 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.meme
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Tuschèna
La Tuschèna l'é na regiån itaglièna cun 3,5 miglión d abitànt. La sô capitèla l'é Fiuränza.
Natura contro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A vidrî qvél ch'a n pinsàvi mia ch'a psis eśìstar...|Tagline dal film}}
Natura contro (Natùra cóntar), cgnusû anc cuma Paradiso infernale, 'l è 'n film 'd asiòṅ dal 1988 'd Antonio Climati girâ in Culómbia.
A 'l èstar, par far caséta, 'l è stâ distribuî c'n al tìtul ad Cannibal Holocaust II, óltar che The Green Inferno, giùst par far inténdar ch'la pelìcula la fus ligàda, anc s'la n 'l éra minga, a 'l film Cannibal Holocaust ad Ruggero Deodato.
Sunt
La giurnalìsta Gemma Demien (May Deseligny) la vōl far al scoop dla sò vita parchè l'è sicùra ch'al prufesōr Korenz (Roberto Ricci), sparî in dl'Amaśògna méntar 'l éra drē a pascàr al pòpul salvàdag di Imas, 'l è incóra viṿ. Par far-as jutàr in dla risérca, la ciàma da Barbóśa un sò amìg biòlug dla Flòrida, Pio (Pio Maria Federici), ch'al riva da lē insém a 'l pilòta 'd aparéć Mark (Fabrizio Merlo) e a 'l aventurēr Fred (Marco Merlo).
La dóna l'è decìśa a far 'n artìcul c'n i fiòc: prima la s fà cuntàr da 'n espèrt (Roberto Alessandri) la tècnica di tajadōr ad tèsta, pò la partìs par la furèsta e la riva in un vilàǵ 'd indios in du a gh'è sōl dal dóni parchè i óm i èṅ stâ tut cupâ da di furastēr ch'i pascàvan d'l òr. Al grup al cuntìnua 'l sò viàś e 'l finìs parśunēr ad soquànt canìbai e pò 'd un traficànt ad putèṅ (Bruno Corazzari).
Culegamènt estéran
}}
1 ed setèmber
Al  l'è al 244śum dè dal calendàri gregoriàn (245śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 121 dè a la fin dl'an.
1234
Al 1234 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.eat
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Califòrgna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}