cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ti amerò... fino ad ammazzarti
{{CITAZIONE|Cun cla gint chè ch'la próa a cupàr-al 'l è fàcil che Joey Boca al pòsa vìvar par sèmpar.|Tagline dal film}}
Ti amerò... fino ad ammazzarti (A t vurò bèṅ... in fiṅ a masàr-at) 'l è na cumèdia négra americàna dal 1990 ad Lawrence Kasdan ch'la tōś ispirasiòṅ da 'n fat sucès dabòṅ in dal 1984 a Allentown in dla Pennsylvania in dua na dóna, la Frances Toto, l'iva pruâ a masàr sò marè Anthony sénsa però cavàr-'g-la.
Al film 'l à muciâ sù da piò ad sédas migliòṅ ad dòlar a i butghèṅ dal nòrd Amèrica.
Sunt
Joey Boca (Kevin Kline) 'l è 'n americàṅ cun di urìgini itagliàni ch'al tira avànti faghénd dal pizzi. 'L è spuśâ cun la Rosalia (Tracey Ullman) e al gh vōl anc bèṅ ma, esénd un spurcaciòṅ, al sènt anc al biśógn dal vòlti ad far-ag un quàlc curnèṅ.
A n sinténd-as piò ad cuntinuàr da par lò, Devo a sò vòlta al ciàma dū drugâ pódag par far-al fóra, Marlon (Keanu Reeves) e Harlan (William Hurt), ma anc lōr dū i èṅ di inśdî e i fànan fiàsc. Cun un buśèṅ in dla tèsta, Joey al cònta a sò mujér ch'al n s sènt minga tant bèṅ ma lē la gh rispónd franca ch'a s trata 'd un vìrus.
La casa del diavolo
{{Metacaixa
Ti amerò... fino ad ammazzarti
Culegamènt estéran
}}
La casa del diavolo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Àsia
{{Metacaixa
1562 (nùmer)
{{Metacaixa
Àsia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La casa del diavolo
{{Film }}
1562 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Àsia
L’Àsia (Hessen in Tedésc, a s lèś [ˈhɛsn̩]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata in dal sèntar dal stat. A s trata dal land più ric dal paéś dòp al sità-stat ad Bréma e 'd Ambûrg.
La cunfìna cun la Renàgna Setentriunàla-Vestfàglia a nòrd-òvest, cun la Sasògna Basa a nòrd, cun la Turìngia a èst, cun la Bavéra a sud-èst, c'n al Baden-Württemberg a sud e cun la Renàgna Palatinâ a òvest.
La casa del diavolo
Cl'òpra chè l'à fat sù dagnóra vint migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda sèt.
1562 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1562 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 781: Fatoriśasiòun:
Àsia
La sò capitàla l'è Wiesbaden cun Francfòrt, Wiesbaden e Kassel atri sità impurtànti. In dl'Àsia i vànan fòrt gl'indùstri chìmichi e di fàrmag e i servìsi asicuratìṿ.
La casa del diavolo
Sunt
Decìś a far-la finìda cun la famìja sasìna di Firefly, al sierìf John Quincy Wydell (William Forsythe) insém a soquànt sò pulisiòt al và a bcar-i diretamènt in dla sò faturìa dal Tèxas. Durànt al scónt'r a fōg Rufus (Tyler Mane) al mōr méntar sò màdar (Leslie Easterbrook) la vîṅ ciapàda e purtàda via.
1562 (nùmer)
Èter progèt
}}
La casa del diavolo
Sunt
Di àtar fiōi Otis (Bill Moseley) e la Baby (Sheri Moon Zombie) i gh la càv'n a scapàr via par pò métar-'s in cuntàt cun sò pàdar, al capitàṅ Spaulding (Sid Haig), méntar Tiny (Matthew McGrory) 'l è bòṅ ad lugàr-as bèṅ. In dla cà Wydell al cata 'n muć ad cadàvar sparpajâ in gir, pò al dà 'l incàr'g a Rondo (Danny Trejo) e a Billy Ray Snapper (Dallas Page) 'd andàr a catàr i mémbar dla famìja ch'i èṅ sparî, òspit dal caśèṅ ad Charlie Altamont (Ken Foree).
Culegamènt estéran
}}
Àsia
Al sò minìstar presidènt da 'l 2010 'l è Volker Bouffier dla CDU.
Culegamènt estéran
}}
Mattina (Ungaretti)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Mattina, Matèina in carpśàṅ, l'è na poveśìa scrìta da Giuseppe Ungaretti in dal śnêr dal 1917 e tolta dèinter in dla só racòlta L'allegria di naufràgi in dal 1919.
La poveśìa la gniva scrìta da 'l Ungarèti in dal mèinter ch'l era vìa a cunbàter in dla Prìma Guèra mondiêl, e la racòlta L'allegria ch'la la tìn, la descòr a 'l masim grêd edla só esperiìnsia a 'l fròunt. In cla poveśìa chè, dimòndi curta, ch'la dróva dagli analogìi, a s dà riśèlt ed c'ma nuèter cristiàn a psòma tōr sù di lavōr bē da quêl ch'l è dimòndi più grand e bêl che nuèter.
{{CITAZIONE2|M'illumino d'immenso|(lett.) A ciâp dla lûś 'd imensitê» /  «(lett.) A 'm inpìi 'd imensitê / «(figurê) A 'm argiulìs 'd imensitê|Mattina, Giuseppe Ungaretti, 1917|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Colegamèint estèren
}}
1449 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1449 (milequaterśeintquaràntanōv, millequattrocentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1448 (milequaterśeintquaràntaòt) e 'l vin prìma dal 1450 (milequaterśeintcinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintquaràntanōvéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1449 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 483: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
429
Al 429 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
17 ed lói
Al  l'è al 198śum dè dal calendàri gregoriàn (199śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 167 dè a la fin dl'an.
1614 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1614, mo invéci 'l an 1614, 't ê da 'ndèr chè) Al 1614 (milseseintquatòrdeś, milleseicentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1613 (milseseinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 1615 (milseseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintquatordicéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1614 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 807: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Ludmila Radčenko
Ludmila Radčenko (in Rüss: Людмила Радченко, Ljudmila Radčenko, nasìda a Omsk (Rüssia) al 11 ad nuëimbar dal 1978) l'è un'atùra, artista e mudela rüsa famusa in Itâglia.
Biugrafia
Nasìda a Omsk in Siberia al 11 ad nuëimbar dal 1978), in dal 1997 l'è dvantä Miss Fajen e la s'è diplumä in disègn ad moda in dal 1999.
L'è rüä in Itâglia in televisiòn, al prugràma Paperissima. Dòpu cl'ha fä La Talpa, la cumëincia a pitürä, e a fä d'ì mùstri.
In d'ì ültim ann la s'è dedicä a bòta a la pitüra.
Òli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} 'L òli (olio in itagliàṅ) 'l è 'n lìqvid orgànic a élta viscośitê lipòfil e idròfob.
A s dróva di òli per fèr di magnèr, per bruśèr-i c'ma combustìbil, p'r unśèr di quêl c'ma lubrificànt, per fèr soquànti vernîś, e anca in soquànt rituêl religiōś c'ma sìmbol ed purificasiòun.
El só proprietê chìmic-fìśichi
I òli biològic j ìn furmê sovertùt da glisèrid e anc da di èter componèint secondàri, c'ma: di àcid grâs liber, di fosfolipîd, di sterôl, di idrocarbûr, di pigmèint, dal séri e dal vitamìni. Tùt i òli i gh'àn incòr:
Colegamèint estèren
}}
Céśa ed San Nicolò (Chèrp)
{{Metacaixa
In dal só cô ed meśdè a gh'è tachê al cunvèint di frê, partî vìa da Chèrp ala fin dal 2019. La céśa l'è difàt incòr da ristruturèr da 'l mumèint dal teremòt dal '12 e anc al bèl pordeg 'l è sarê sù, ch'a n's egh pōl mìa caminèr.
La só stòria
Bèle in dal 1494 al prìnsip ed Chèrp Alberto III Pio al fèva tirèr sù la bèla céśa rinasimentèla, in sìm'a 'l sit ed n'ètra ciśulèina, sèinper dedichèda a San Nicolò ch'la s'egh catèva prìma.
Colegamèint estèren
}}
7, Hyden Park - La casa maledetta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na mòrt e 'l campanèṅ e la gint la n s vōl mia bèṅ, la campàna la sòna fòrt e la n sòna minga a la tò mòrt.|La filatéla ad scarésa dla bàmbula.}}
7, Hyden Park - La casa maledetta (7, Hyden Park - La cà maladìda) 'l è 'n film ad scarésa dal 1985 'd Alberto De Martino ch'al s firma a 'l ingléśa, Martin Herbert. 'L è stâ prudót da qvéi dla Fulvia International Film.
Sunt
Quànd l'éra pìcula a la Joanna (Christina Nagy) a gh'è sucès un quèl spavintóś. 'N óm vistî da prēt al l'à viulentàda e lē, tintànd ad scapàr via, l'è strabucàda śò da 'l scali insém a la sò bàmbula, armanénd acsè uféśa. A n psénd più giràr c'n al sò gambi, l'è stada custréta a vìvar da cal mumènt lè in sna scrana a rudèli. L'ùnica furtùna ch'la gh'à l'è qvéla 'd èsar pîna 'd bèsi e 'd avér-ag na vila tuta sua.
.政务
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 17 ed disèmber dal 2013.
7, Hyden Park - La casa maledetta
Sunt
Dòp al matrimòni la sò vita la dvènta 'n Inféran. La taca a védar di prevòstar dapartùt ch'i gh tìn'n adrē e ch'i gh faṅ védar un putòć tut insangvinâ ch'al gh diś ad cuntìnuv na filatéla da scarésa. La pòvra dóna la fà fadigà a mōv'r-as, in sla scrana a rudèli, e la gh'à da scultàr incòsa. La batarìa ad cōr par pôc la n la fà minga carpàr par 'n infàrt.
Persuàśa a dunàr i sò bèsi a la Céśa, la n gh la cava briśa parchè tut i prēt ch'la ciàma pò i sparìsan.
Culegamènt estéran
}}
428
Al 428 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
830 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 830, mo invéci 'l an 830, 't ê da 'ndèr chè) 'L 830 (otseinttrèinta, ottocentotrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 829 (otseintveintnōv) e 'l vin prìma edl 831 (otseinttreintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseinttreintéśim post.
1331
Al 1331 (MCCCXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.media
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.
30 ed mèrz
Al  l'è l'89° dè dal calendàri gregoriàn (90° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 276 dè a la fin dl'an.
Léngua emiliâna
{{dialort | dial=Arzân}}
La Léngua Emiliâna o l' Emiliân (Lingua Emiliana o l' Emiliano in Italiân) l'é un gróp ed 'na varietê ed léngui lochêli ciamêdi ânch, a la bòuna, Dialèt, parlêdi int l' Êlta Itâlia. St'al léngui în parlêdi préma 'd tót in Emélia, mó l'ûş al se şlêrga ânch in teritôri lé atâch Lumbardéia, Piemûnt, Tuscâna, e Vènet. Insèm al Rumagnôl, l'emiliân l'é óna dal léngui dal dō varietê ed la léngua emiliâna-rumagnōla, ch'la fà pêrt dal gróp gâl-itâlich dal lèngui rumânşi ocidentêli.
Perquéndi, cme 'l francèiş, l' ucitân e al catalân al gh'à di fenômen 'd sòun e la costrusiòun dal frêş ch' la fân divêrsa da l'italiân ch'al fà pêrt invēci dal gróp orientêl dal léngui rumânşi.
Un mudèl ed léngua emiliâna l' an gh'é mìa, però di stódi nōv e mirê àn catê soquânt mudē işolê 'd léngua emiliâna lochêla intōren a sitê o zôni céchi.
Larghèsa ed la zôna
I cunfîn tra i dialèt emiliân e ch' j êter gâl-itâlich in asê sutîl per còl che riguêrda j insèm di sòun a l'insèm dal parôli. Per eşèimpi, soquânt studiōş di dialèt cunsîdren al pavèiş o pavèiş-vogherèiş cme 'na varietê ed pasâg tra l'emiliân e al lumbêrd, mèinter ed j êter (a partîr dal Bernadino Biondelli int al só "Saggio sui dialetti gallo-italici" dal 1853) a pèinsen ch' al fâga pêrt ed l'emiliân a pîn dirét. L'istès piaşintèin in dó gh' în preşèint carateréstichi emiliâni, al preşèinta grôsi e cêri cumeniòun ed vochêli e insèm ed parôli cun al lumbêrd ocidentêl e in cól chêş ché, cme 'l quêşi cumpâgn pavèiş, al p'r ânca ló èser quêşi 'na fōrna 'd pasâg tr'al lumbêrd e l'emiliân.
Al varietê di dialèt dal gróp emiliân în parlêdi int la regiòun stôrica ed l' Emélia ch' la cumbîna presapôch cun al pruvînci 'd Piaşèina, Pèrma, Rèz, Mòdna, Frêra e pêrta 'd la pruvîncia 'd Bològna (fîn al fióm Sèlar) dal d'ed là cumîncia la Rumâgna. L'emiliân al vîn parlê ânch int la zôna ed la pruvîncia 'd Ruvîgh ciamêda int i tèimp indrē Traspadana Ferrarese, teritôri che 'l fêva pêrt ed l'Emélia fîn al cungrès ed Vièna. A fân pêrt al gróp emiliân ânch al Cararèiş, parlê int l'êlta Tuscâna, al dialèt ed l'Oltrepó Pavèiş, al tortonèiş, al mantvân, al calâsch-viadanèiş parlê parlê int al zôni ed Caşalmagiōr e Viadâna a i cunfîn tr' al pruvînci ed Mântva e Cremòuna.
Nôti
La längua emiglièna o l emigliàn (Lingua Emiliana o l' Emiliano in Itagliàn) l é un grópp ed 'na varietè ed länguv luchèli ciamè anc, in môd impròpi, dialétt, bacajè int l'Èlta Itâglia. Stäl länguv i én bacajè prémma d tótt in Emégglia, mo l'ûṡ al s dṡlèrga anc int i teritòri ataiṡ dla Lunbardî, Piemånnt, Tuschèna, e Vênet. Insàmm al Rumagnôl, l emigliàn l é óṅna däl dåu varietè dla längua emiglièna-rumagnôla, ch'la fa pèrt dal grópp gâl-itâlic däl länguv rumânz ed sîra.
Ón mudèl ed längua emiglièna al n i é brîṡa, però di stóddi nûv e mirè i àn catè dimóṅndi koiné d längua emiglièna luchèla atåuren a zitè o żôn môrti.
Largazza dla żôna
I cunfén stra i dialét emigliàn e i èter gâl-itâlic i én acsé sutîl par cal ch'arguèrda i insémm ed sòn a 'l insàmm däl parôl. Pr eṡänpi, dimónndi studiûṡ di dialétt cunséddren al pavaiṡ o pavaiṡ-vugheraiṡ cum na varietè ed pasâg' stra 'l emigliàn e al lunbèrd, méntar di èter (a partîr dal Bernadino Biondelli int al só "Saggio sui dialetti gallo-italici" dal 1853) a pänsen ch'al fâga pèrt dl emigliàn a pîn dirétt. Al istàss piazintén indóvv i én preṡént caraterésstic emigliàn, al preṡännta grûs e cèr trât ed vuchèli e insémm ed parôl cun al lunbèrd ed sîra e in cal chèṡ lé, cum al asquèṡ cumpâgn pavaiṡ, al pr anc ló èser asquèṡ 'na fåurma 'd pasâg' str'al lunbèrd e 'l emigliàn.
Äl varietè di dialét dal grópp emigliàn én bacajè int la regiån stòrica dl Emégglia c la cumbéṅna presapôc con äl pruvénzi ed Pieṡänza, Pèrma, Rażż, Môdna, Frèra e pèrt dla pruvénzia ed Bulåggna (fén al fiómm Sàrrel) dal quèl la cumänza la Rumâgna. Al emigliàn al végn bacajè anc int la żôna dla pruvénzia ed Ruvîg ciamèda int i ténp indrî Traspadèna Fraraiṡa, teritòri ch'al fêva pèrt dl'Emégglia fén al cungrès ed Viäṅna. A fan pèrt dal grópp emigliàn anc al Cararén, bacajè int l'èlta Tuschèna, al dialàtt dl Ultrapô Pavaiṡ, al turtunaiṡ, al mantvàn, al cheṡlàssc-viadanaiṡ parlè int äl żôn ed Caṡèlmażåur e Vidèna a i cunfén str'äl pruvénzi ed Màntva e Cremåṅna.
Nôt
Dounca, cum al fransaix, al ucitan es al catalan, al à di fenômen ed soun e dla construsioun dla frêx ch’la fan divêrsa de’l itajan, ch’al fa invesi pêrt dal grop ed mateina del laingv rumanz.
On mudèl ed laingua emijana ’l à mega existî par ân; di stodi mirê i an catê dimondi koiné emijani luchêli d atouren a sitê o zôn maurti. Stra la fein di ân 2010 e al cminsepi di ân 2020, di linguesta e apasiunê natif in laingua i an tachê a dxvilupêr na koiné Emijana (coala druvê par st’artéchel ché) e na grafie pulimômga.
}}
427
Al 427 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
.reisen
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.
556 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 556, mo invéci 'l an 556, 't ê da 'ndèr chè) Al 556 (sincseintsinquantasē, cinquecentocinquantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 555 (sincseintsinquantasìnc) e 'l vin prìma dal 557 (sincseintsinquantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Cardinäl
I cardinäi, d'la Cèsa Catòlica, i'enn al culégg d'i véscuv ch'i g'hann da vutä al Papa e ch'i guérnan la cèsa insëma a lü.
Al vistì dal cardinäl l'é quäṡi istes che cul dal vescuv, sulamëint ch' ì cardinäi i en vistì ad rus e i vescub ad viola.
I cardinäì i en numinä dmè dal Papa. Chi ca stan in Vaticân i g'han diit a avig al pasapòrt Vaticân.
La parola cardinäl la vegna, prubabilmëint, da cardine, culòna, pilàstar ad'la cèsa. I s' divìdan in vescuv, i 6-8 d'la Cüria rumana; pret, tüt chi ca g'han una arcidiocesi o una diocesi; diàcun, tütt i àtar.
1332
Al 1332 (MCCCXXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
L'amico d'infanzia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'T à ruinâ la mè eśisténsa, i m armàgnan sōl dū méś ad vita ma i saràṅ abàsta par ruinàr tè e la tò famìja.|Tagline dal film}}
L'amico d'infanzia (’L amìg ad quànd a séra baghét) 'l è 'n film thriller dal 1994 ad Pupi Avati ch'al 'l à anc scrit.
Sunt
Duncan Mackay 'l è 'l preśentadōr da dimóndi an dal talk show “XXVth hour” dal canàł "Chicago 5" ad Chicago, un prugràma 'd sucès in du al fà dal dmandi dirèti e dascòmdi a di persunàǵ pùblic. Quànd chi lò al vîṅ catâ mòrt in na cambra 'd albêrg, la sò traśmisiòṅ la pasa a Arnold Gardner (Jason Robards III), óm ad quarànt'an uriginàri dl'Indiàna ch'al lavóra lè parchè 'l iva spuśâ la fiōla dal pruprietàri dla televiśiòṅ, la Norma Cooper (Amy Galper), anc s'adès al matrimòni l'è andâ a gambi a l'élta, cun dū fiōi da tiràr sù.
C'n al sò stîl sćèt e catìṿ gl'ascōlt i vàn'n incóra méj 'd prima ma in cal méntar un sò amìg ad quànd 'l éra pìcul, Eddie Chuck Greenberg (Jim Ortlieb), al s fà viṿ cun dal telefunàdi e dal létri parchè Arnold al s è daśmindgâ 'd lò anc s'l iva prumìs ad tōr-al sèg s'l is catâ 'l sucès. Véduv da tri an dna dóna custréta a vìvar su na scrana a rudèli, c'n un cànc'r a 'l stómag ch'a n gh'è gnint da far, adès Eddie 'l è invidióś e al vōl vindicàr-'s ad lò anc p'r un brut fat sucès quànd i dū i éran di śuvnòt. Insém i ìvan viulentâ na ragàsa dal sò culéǵ ma a pagàr 'l éra stâ sōl Eddie, ch'l è stâ anc custrét a spuśàr-la, perchè c'l àt'r al gh'iva la furtùna 'd avér un pàdar giùdas.
Tirànd avànti cun dla murfìna, Eddie al taca a cupàr dla gint par far véd'r a Arnold ch'al fà dabòṅ e ch'al gh'à da cagàr-la s'al fus in di bras a Dio.
Culegamènt estéran
}}
1219 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1219, mo invéci 'l an 1219, 't ê da 'ndèr chè) Al 1219 (mileduśeintdeśnōv, milleduecentodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1218 (mileduśeintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 1220 (mileduśeintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintdeśnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Burgarêl
Burgarêl (ciamê Borgarello in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 2.840 abitànt, cun na superfìsi ed 4,84 km² e na densitê 'd 512,4 ab./km².
'L è atēś ai cumûn ed Certosa di Pavia, Giussago, Pavia, San Genesio ed Uniti.
Extreme
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Saying “I love you” is not the words I want to hear from you, it's not that I want you not to say but if you only knew how easy it would be to show me how you feel, more than words is all you have to do to make it real then you wouldn't have to say that you love me cause I'd already know, what would you do if my heart was torn in two, more than words to show you feel that your love for me is real.|Dir “A t vój bèṅ” i n èṅ minga 'l paròli ch'a vój sintìr da tè, a n è mia ch'a n vója mia ch't al diga ma se sōl at saìs cum a sarév fàcil mustràr cum ta t sènt, piutòst ch'al paròli 'l è qvél ch'at gh'à da far par rénd'r-al reàł acsè ta n gh'arév briśa da dir ch'ta m vōl bèṅ parchè a 'l sò bèla, csa farév-at s'al mè cōr al s sćianchìs in dū, piutòst ch'al paròli par far védar ch'i tò sentimènmt 'd amōr par mè i èṅ sćèt.|More Than Words, 1990|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Dòp al quàrt disc Waiting for the Punchline, gl’Extreme i s èṅ divìś par dar vita a di àtar prugèt da par lōr. Bettencourt 'l à fat vgnir fóra 'n disc sulìsta in dal 1997 da 'l tìtul Schizophonic méntar Cherone 'l à tòlt al pòst ad Sammy Hagar in di Van Halen.
In dal 2004 al grup al s è mis insém incóra, prima par di cuncèrt e pò par sunàr dal materiàl nóṿ.
Culegamènt estéran
}}
426
Al 426 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
.公益
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 17 ed disèmber dal 2013.
Quella villa in fondo al parco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La cativèria dal rat, l'inteligénsa d'l óm.|Tagline dal film}}
Quella villa in fondo al parco (Cla vila là in fónd a 'l parc) 'l è 'n film ad scarésa dal 1988 ad Giuliano Carnimeo ch'al s firma cuma Anthony Ascot.
Sunt
Al dr. Olman (Pepito Guerra), siensiâ radiâ da l'università 'd Boston, 'l è andâ a star in n'ìśula di Caràibi par cuntinuàr i sò esperimènt par far di ìbrid ad bèsti da preśentàr a 'n cungrès ad genética. Adès finalmènt al gh l'à cavàda a dar vita a na criatùra spavintóśa e dimóndi rabìda (Nelson de la Rosa) faghénd ingravdàr na sìmia cun la śbòra 'd un sórag. Al móstar, ch'a gh gusta dimóndi la carna umàna, 'l è bòṅ ad traśmétar la leptospiróśi c'n al sò murśgàdi o 'l sò śgranfgnàdi.
P'r un servìsi futugràfic par na rivìsta spurcaciòna ch'al gh'à da far Mark (Werner Pochath), i rìvan da l'Amèrica dū mudèli, la Peggy (Luisa Menon) e la Marlis (Eva Grimaldi), fiōla 'd un senadōr dal sò paéś. Dòp avēr finî c'n al fóto, la Peggy la và a 'l aeropòrt par turnàr a New York ma la n fà minga in tèmp parchè 'l „Óm Rat“ al la masa. Cardénd ch'la dóna cupàda purtàda a 'l ubitòri la sia sò surèla Marlis, ch'a n s sà più gnint ad lē, la Terry (Janet Agren) la gh và a far un gir insém a 'n scritōr ad lìbar śai cgnusû in taxi, Fred Williams (David Warbeck), ma 'l cadàv'r al n è briśa 'l suo.
In cal méntar 'l „Óm Rat“ al masa anc la muróśa dal futógrafar, la Monique (Anna Silvia Grullon). Mark e la Marlis i decìd'n ad scapàr via e i s férm'n in dla vila dal dr. Olman.
Culegamènt estéran
}}
La città verrà distrutta all'alba (film 1973)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mo parcòsa la gint bòna è-la drē a murìr?|Tagline dal film}}
La pelìcula la n à muciâ sù gnanc sènt-sinquantamìla dòlar dòp ès'r-an custàda duśènt-stantasincmìla. In dal 2010 'l è vgnû fóra 'n arfacimènt ch'al pòrta 'l stés nóm dirèt par Breck Eisner.
Sunt
In dla sitadìna 'd Evans City, in dla Pennsylvania, i èṅ drē a sucédar di far strâṅ: la gint la taca a impiàr dapartùt di fōg sénsa mutìṿ cuma s'i fùsan tut dvintâ mat a 'l impruvìś. Al cap di pumpēr David (Will MacMillan) 'l è dimóndi in pisēr acsè cuma la Judy (Lane Carroll), la sò muróśa infarméra, ch'la gh'à 'd avér fiōl da lò. Anc un sò culéga in segrét inamurâ dla sò dóna, Clank (Harold Wayne Jones), 'l è preucupâ.
In mèś a cal sapèl lè a riva 'd cursa al magiōr Ryder (Harry Spillman) cun tut 'n armamentàri ad tuti NBC e di strumènt letrònic par védar s'in gir a gh'è dla radioatività parchè 'n bumbardēr d'l eśèrcit americàṅ al s éra péna stablî atàc a na culìna lè davśèṅ faghénd vgnir fóra n'arma biulògica ciamàda „Trixie“ ch'l'è bòna 'd insiminìr la gint faghénd in manéra ch'al parsòni i èṅ pò custréti a cupàr e a śbragàr incòsa. Adès cal vìrus lè 'l è anc finî in d'l aquedót.
A Washington DC al culunèl Peckem (Lloyd Hollar) e 'l siensiâ Watts (Richard France) i èṅ drē a strulgàr na sulusiòṅ par saltàr-'g-an fóra.
Culegamènt estéran
}}
1333
Al 1333 (MCCCXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.associates
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.
Il coltello nella piaga
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mè a sòṅ la piàga e 'l curtèl, la vitma e 'l turturadōr.|I fiōr dal mâł ad Baudelaire}}
Il coltello nella piaga (Al curtèl in dla piàga) 'l è 'n śal in biànc e négar dal 1962 dal regìsta americàṅ Anatole Litvak. In Itàglia soquànt nóm di persunàǵ i èṅ stâ itaglianiśâ cuma 'l amànt dla Loren ch'l è dvintâ Aldo Stagni.
Sunt
La Lisa (Sophia Loren) la viṿ in Frància insém a sò marè, 'l americàṅ Robert Macklin (Anthony Perkins), che lē l'à cgnusû par caś quànd incóra la stava a Nàpuli e lò 'l éra là par na vacànsa. Purtròp c'n al pasàr dal tèmp la n è più cunténta sèg parchè lò 'l è sōl un giandòṅ ch'al s cumpòrta cuma 'n putèṅ e lē la gh fà praticamènt da màdar. Dòp ès'r-as fata 'n amànt in Alan Stewart (Jean-Pierre Aumont), prima che sò marè al tóga 'n aparéć par Caśablànca, a 'l aeropòrt lē la gh diś ch'la gh vōl dar un taj. Al dè dòp la vèṅ a savēr lśénd al giurnàł che 'l aparéć al gh'à abû 'n incidènt e che qvéi ch'i ér'n a bōrd i èṅ tut mòrt. Inóltar a gh riva anc na létra da na cumpagnìa 'd asicurasiòṅ parchè Robert, ch'al gh'iva paùra a vulàr, al s éra asicurâ prima 'd partìr.
Durànt la nòt i gh sònan a la pòrta e la Lisa la và a vèrar: 'l è Robert ch'l è turnâ da lē. 'L è frî ma viṿ par miràcul e adès al vrév tiràr i bèsi dl'asicurasiòṅ anc parchè in cal méntar 'l è stâ lasâ a cà da 'l sò padròṅ parchè al 'n iva fati tròp in ufìsi e in Maròc al n gh'iva minga 'd andàr-ag par lavōr ma par catàr lavōr. La Lisa la n è minga 'd acòrd ad far cal tragatèṅ chè e la gh cònta che quànd lò 'l è partî c'l àtar dè lē l'arév vlû che lò al n turnìs piò. Robert al gh dmanda alóra 'n ùltim rigàl: chi bèsi lè i gh farésan dimóndi còmad, pò lò al gh prumét ch'l andrà a star a 'l èstar lasànd-la finalmènt libra ad vìvar la sò vita anc s'in cal mént'r al sò amànt 'l è turnâ in di Stat Unî. Lē la 'l à sabû quànd l'è andàda a catàr-al; adès in dal sò apartamènt a gh astà un sèrt David Barnes (Gig Young), culéga giurnalìsta 'd Alan e òṅ ch'al mét al naś dapartùt.
Culegamènt estéran
}}
Ucragna
L’Ucragna (Україна in ucragnan, Украина in ros, Ucraina in itajan) l’é un pajaix dl’Evrôpa ’d mateina ed 42 322 028 carstian. L’é granda 603 628 km². La sau capitêl l’é la sitê ’d Chiv.
Les biches - Le cerbiatte
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Repulsiòṅ e òdi i èṅ part ad cal strâṅ triàng'l amuróś.|Tagline dal film}}
Les biches - Le cerbiatte (literalmènt “Al serviàti” ma tacànd artìcul e sustantìṿ a salta fóra “Lèśbichi”) 'l è 'n film dramàtic francéś e itagliàṅ dal 1968 ad Claude Chabrol.
La Stéphane Audran par cal lavōr chè l'à purtâ a cà 'l Órs 'd Argìnt a 'l 18śum Fèstival ad Berlîṅ.
Sunt
Rivàdi là, la padròna 'd cà la gh preśènta Robèque (Henri Attal) e Riais (Dominique Zardi), dū bufòṅ dimóndi strâṅ ch'i vìv'n a 'l spali dla Frédérique cumpurtànd-as cuma dū artìsta 'd avanguàrdia. Un dè la Why la cgnós 'n amìg architét dla sò amànta, Paul Thomas (Jean-Louis Trintignant), e la s inamóra ad lò, andànd-'g anc a lèt. La Frédérique la n la tōś minga tant bèṅ e la próa a purtàr-'g-al via par pò finìr ch'la taca a vlér-ag bèṅ dabòṅ a sò vòlta.
A 'l inìsi i tri i vìv'n insém sénsa prubléma ma pò la Why la vîṅ misa da na banda. Quànd chi dū là i decìd'n ad partìr par Parì, la Why la fà sù 'l valìś e la i và a catàr parchè la n pōl minga mandàr śò al fat 'd armàgnar da par lē. Ma la Frédérique la la para via.
Culegamènt estéran
}}
1010 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1010, mo invéci 'l an 1010, 't ê da 'ndèr chè) Al 1010 (miledēś, milledieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1009 (milenōv) e 'l vin prìma dal 1011 (mileùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledècim post.
Colegamèint estèren
}}
Triàngol ed Kanizsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al triàngol ed Kanizsa (triangolo di Kanizsa in itagliàṅ) 'l è 'n disègn strulghê da 'l psicòlog itagliàṅ Gaetano Kanizsa per fèr vèder che, cum'anca i sustgnìven i psicòlog edla Gestalt, da na figùra anca butèda śò in manéra mìa intéra, pò la nostra volontê la gh'śunta, in dla nostra imaginasiòun, i pês ch'a gh'chèla, e dòunca nuèter a ghe vdòm du triàngol, ùn drìt e ùn a cûl a sù, ùn più scur e ùn più cêr, un sfonda ch'al gh'stà dedré, e vìa acsè, tant per catèr-egh fóra di significhêt più inportànt ed qui puvrèt apèina butê lè śò in dla cherta.
Colegamèint estèren
}}
Âzid
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Un âzid l'è un cunpòst chémmich ch'la däl propietè âzid segånd äl diferänti definiziån d'"âzid" ch'a i é stè int'al tänp.
Âzid segånd Arrhenius
Segånd Arrhenius dal 1887 i én dî âzid i cunpòst ch'i lîberen par dissociaziån int'l'aqua iôn H+. A l'incuntrèri, una bès l'è al cunpòst ch'al lîbera i OH-. I câschen in cla definizån che tott i cunpòst che normalmänt a ciamän âzid pr'äl propietè curusîv e iritant: âzid fort cme quall cluréddrich o dabbel cme quall acètich.
Esänpi
Âzid cluréddrich Âzid acètich Âzid sulfòrich Âzid fusfòrich
Âzid segånd Brønsted-Lowry
Al chémmic danais Johannes Nicolaus Brønsted e l'inglais Thomas Martin Lowry, dal 1923, i avêven publichè, on sanza savair ed cl'èter, una teorî såura al cunpurtamänt dî âazid bòna par tott i sulvént, mo mégga par l'aqua. La definiziån d'âzid l'è advintè: "un âzid l'è una sustanza ch'la pôl dèr vî i protån a una bès". E la bès l'è donca el cunpòst ch'al ciâpa al protån.
Esänpi d'âzid in socuant sulvént
Âzid cluréddrich in aqua Âzid cluréddrich in âzid acètich Clorûr d'idrògen amuniaca al stèd gasåus
Con la teorî ed Brønsted-Lowry al cuncèt d'aziditè al vegn estais anca ai cunpòst che nurmalmänt i n pâren mégga dî âzid, cme pr'esänpi la reaziån stral metanòl (ch'al fa l'âzid) e'l idrûr ed sòdi (la bès).
Riferimént
}}
31 ed mèrz
Al  l'è al 90° dè dal calendàri gregoriàn (91° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 275 dè a la fin dl'an.
1615 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1615, mo invéci 'l an 1615, 't ê da 'ndèr chè) Al 1615 (milseseintquìndeś, milleseicentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1614 (milseseintquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 1616 (milseseintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintquindicéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1615 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 5 col 323: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
UNESCO
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’UNESCO (a s lèś /juːˈnɛskoʊ/ in inglés) 'l è n'urganiśasiòṅ mundiàla misa in pē al 16 ad Nuvémbar dal 1945 ch'la s fà càr'g ad tgnir a drē a 'l patrimòni culturàł dal mónd ch'a gh'è bèla e a purtàr avànti l'educasiòṅ, al siénsi e la cultùra. Al léngui ch'i dróan uficialmènt i èṅ 'l Ingléś, al Cinéś, al Francéś, 'l Àrab, al Spagnōl e 'l Rus.
'L è 'l acrònim 'd United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ch'a vōl dir Urganiśasiòṅ di Paéś Unî par l'Educasiòṅ, la Siénsa e la Cultùra.
I èṅ mémbar dl'UNESCO (a 'l Utóbar dal 2011) 194 paéś più 7 mémbar śuntâ. Al sò quartēr generàl al s cata a Parì e al gh'à anc ssanta ufìsi regiunài stramnâ par tut al mónd.
Òṅ di còmpit dl'UNESCO 'l è quél ad tiràr śò na lista di patrimòni mundiài dal gèn'r umàṅ cuma l'è la Piàsa Granda ad Mòdna in dua a gh'è la Ghirlandèina o Frara cuma sità d'l Arnasamènt.
Da 'l Nuvémbar dal 2017 la sò presidènta l'è la francéśa Audrey Azoulay ch'l'à tòlt al pòst dla bùlgara Irina Bokova.
L'UNESCO l'à patî da spés di daspèt da part di Stat Unî (e anc dal Régn Unî) parchè i pinsàvan ch'la fus 'n òrgan in dal maṅ di cumunìsta e di paéś dal tèrs mónd, druâ par tiràr-'g adòs dal dascrédit. Gl'Americàṅ i s èṅ acsè tirâ via in dal 1984 par pò turnàr in dal 2003. Quànd pò al 31 'd Utóbar dal 2011 l'UNESCO l'à 'rcgnusû fra i sò mémbar anc la Palestìna, chi lōr, insém a Iśraēl, i aṅ tacâ a tgnir férum bèsi e finansiamènt.
Culegamènt estéran
}}
Pitùra (êrt)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La pitùra l'è 'na manéra artìstica ed disgnèr cun soquànt culōr śmulèdeg, pugènd-i in sìm'a 'n quèl ch'al i tîn sódi. Pitùra l'è anc al prodòt finêl ch'a in selta fóra. Al pitōr al pōl sernìr da mêś a dimòndi tètnichi 'd piturèr diferèinti: a partìr dai aquarêl, trasparèint un bel pô, per pasèr a 'l tèimpri, dimòndi più sustgnùdi, e pò anca 'rivèr ai òli e ai afrèsc, dimòndi diferèint sia p'r i materiêl di culōr druê, e anca però da vèd'r-i.
Noti e referèinsi
}}
27 ed lói
Al  l'è al 208śum dè dal calendàri gregoriàn (209śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 157 dè a la fin dl'an.
Chuck McCann
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Charles John Thomas McCann, cgnusû méj cuma Chuck McCann (New York, 2 ad Setémbar dal 1934 - Los Angeles, 8 'd Avrìl dal 2018) 'l è stâ 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
In dla sò vita al s è spuśâ quàtar vòlti avénd dū fiōi da la sò prima mujēr.
Àtar prugèt
}}
Portland
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Portland (a s lèś /ˈpɔːrtlənd/ in ingléś) l'è la sità più impurtànta dal stat d'l Òregun in dla cuntèa ad Multnomah. In dal 2014 la psiva cuntàr su siesènt-mila abitànt e pasa, dū migliòṅ cuntànd tuta l'aréa metrululitàna. Al sò scutmàj 'l è „City of Roses “ (sità dal róśi) e la s cata in dal nòrd-òvest di Stat Unî.
L'è na sità śmèla 'd Bulógna, la più vérda dal sò paéś e la secónda a 'l mónd, e l'è stada tiràda sù in dal XIX sècul su n'aréa pîna 'd vulcàṅ, òṅ incóra impìs, al Mount Saint Helen.
Al sò sìndig, da 'l 2013, 'l è 'l demucràtic Charlie Hales.
Culegamènt estéran
}}
1792 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1792, mo invéci 'l an 1792, 't ê da 'ndèr chè) Al 1792 (milsetseintnovantadū, millesettecentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1791 (milsetseintnovantùn) e 'l vin prìma dal 1793 (milsetseintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintnovantaduéśim post.
Roraima
Roraima (in Portoghês: Estado do Roraima) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al cunfëina a Nord e Nord-Est cul Venesüela, a Est con la Guyana, a Sud-Est cul Pará e a Süd e Süd-Est cun l'Amazonas. Al fa part ad'la Regiòun Norte.
1563 (nùmer)
{{Metacaixa
Roraima
In dal 2012 al g'hava 469.524 abitänt e 'na süparfìs ad 224.298,980 km2.
1563 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1563 (milesincseintssàntatrī, millecinquecentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1562 (milesincseintssàntadū) e 'l vin prìma dal 1564 (milesincseintssàntaquater). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintssàntatrīéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1563 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 521: Fatoriśasiòun:
654 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 654, mo invéci 'l an 654, 't ê da 'ndèr chè) Al 654 (seseintsinquantaquàter, seicentocinquantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 653 (seseintsinquantatrī) e 'l vin prìma dal 655 (seseintsinquantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsinquantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
458 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 458, mo invéci 'l an 458, 't ê da 'ndèr chè) Al 458 (quaterseintsinquantòt, quattrocentocinquantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 457 (quaterseintsinquantasèt) e 'l vin prìma dal 459 (quaterseintsinquantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintsinquantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Funtàna di dū fiùm
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La funtàna di dū fiùm l'è na funtàna 'd Mòdna fata da 'l scultōr e pitōr mudnéś Giuseppe Graziosi da 'l 1936 a 'l 1938. La s cata in Larg Garibàldi darènt a 'l teàtar Storchi.
La ciàpa 'l nóm da i dū fiùm dla pruìnsa 'd Mòdna: al Sécia, in dal sò banda sinìstra a 'l cunfîṅ cun 'l Arśàṅ, e 'l Panâr, in dla sò banda dèstra a 'l cunfîṅ c'n al Bulgnéś.
L'è stada inauguràda al 25 ad Luj dal 1938 par festegiàr la custrusiòṅ d'l aquedót nóṿ, su inisiatìva dal pudèstà 'd in alóra Guido Sandonnino.
Stòria
La funtàna l'è misa insìma a dal vaschi a sérć impilàdi una su cl'atra, in umàǵ a 'l gust rasiunalìsta mudèran, da la più granda ch'la stà in bas a la più pìcula ch'l'è ad sōvar, in manéra che l'àqua la vaga pò in śò pasànd da vasca a vasca.
La statṿa dal Panâr, fata a mudèl dal spurtìṿ Franco Soffritti, la guàrda a èst vèrs Bulógna e la vèrsa dl'àqua da 'n arśōł pugià su la sò còsa sinìstra. Cun la maṅ dèstra al tîṅ un spróc pigâ da drē lung la schina.
Nòti
}}
Loretta Goggi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Se per innamorarmi ancora tornerai, maledetta primavera, che imbroglio se per innamorarmi basta un'ora, che fretta c'era, maledetta primavera, che fretta c'era, se fa male solo a me.|Se p'r inamuràr-'m incóra at turnarà, primavéra maladìda, ag fargadùra se p'r inamuràr-um n'óra l'è abàsta, che présia a gh'éra, primavéra maladìda, che présia a gh'éra, s'a fà mâł sōl a mè.|Maledetta primavera, 1981|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Es}}}}
La Loretta Goggi (Róma, 29 ad Setémbar dal 1950), l'è na showgirl, atōra, cantànta, aṿtōra, ardupiadōra, imitadōra, balarìna e cundutōra televiśìva itagliàna.
In dla sò caréra l'à vins quàtar Telegàt e l'è stada numinàda a 'n Nàstar 'd Argìnt cuma atōra minga prutagunìsta dla pelìcula Gas. Inóltar l'à vins tri Disc 'd Òr p'r i pès Vieni via con me (1973), L'aria del sabato sera (1979) e Io nascerò (1986) e 'n Disc ad Plàtin par la canta Maledetta primavera, scrita par lē p'r Amerigo Cassella e par Totò Savio, braṅ ch'l è rivâ secónd a 'l Fèstival ad Sanremo dal 1981 dòp Per Elisa dla furlivéśa Alice.
Fra i sò dupiàǵ famóś a 'rcurdém qvéi dal canarèṅ Titti e dal serbiàt Bambi méntar fra i telefìlm ch'l'à girâ a gh'è da sgnar Delìt e castîg e la La frésa négra.
La Loretta la gh'à na surèla famóśa più pìcula, la Daniela Goggi, showgirl anc lē, e l'è stada spuśàda c'n al balarèṅ e cureógrafar Gianni Brezza mòrt in dal 2011 dòp na vita insém.
Nòti
}}
Sârland
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Sârland (Saarland in Tedésc, a s lèś [ˈzaːɐ̯lant]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata in dla sò banda dèstra e ch'la ciàpa 'l nóm da 'l fiùm Saar ch'al gh pasa in mèś.
A s trata 'd al länder più cic dal stat, a part al sità stat 'd Bréma e Ambûrg, turnâ tedésc dòp la secónda guèra mundiàla sōl in dal 1957 a séguit 'd un referendum, dòp soquànt an sóta 'l cuntròl dla Frància.
Al cunfìna cun la Frància a sud, c'n al Lussembûrg a òvest (p'r un cunsèṅ cic) e cun la Renàgna Palatinâ a nòrd e a èst. In tut al gh'à siē sircundàri e 'l mùcia sù dagnóra un migliòṅ 'd abitànt par na superfìsi ad 2.568,70 km². La sò capitàla l'è Saarbrücken.
Culegamènt estéran
}}
.gal
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.
18 ed lói
Al  l'è al 199śum dè dal calendàri gregoriàn (200śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 166 dè a la fin dl'an.
380 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 380, mo invéci 'l an 380, 't ê da 'ndèr chè) Al 380 (terśeintutànta, trecentottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 379 (terśeintestantanōv) e 'l vin prìma dal 381 (terśeintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintutantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Ståmmg
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Al ståmmg l'è un òrghen dl'aparèt digeränt. L'è quall che al fa só la segånda fès dla digestiån, qualla ch'la vegn dåpp al biasghèr.
Al nomm
La parôla ståmmg la vegn del latén stomachus, ch'la véggn a só vôlta dal grîg stómachos. L'è druvè in totti al languv romanz (itagliàn stomaco, piemuntais stòmi, spagnôl e aragonais estómago, catalàn estómac, portugais estômago, franzais estomac, rumên stomac), po anch' in inglais (stomach) e int'äl languv brittònichh (breton stomog, gallais stumog).
Al tèrmin grîg gastér (ch'al vré dîr "panza, stomegh") l'è druvè int'i nomm mèdic.
1450 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1450, mo invéci 'l an 1450, 't ê da 'ndèr chè) Al 1450 (milequaterseintsinquànta, millequattrocentocinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1449 (milquaterseintquarantanōv) e 'l vin prìma dal 1451 (milquaterseintsinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintsinquantéśim post.
Carbunèra (PV)
Carbunèra (ciamêda Carbonara al Ticino in itagliàṅ) l'è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 1.550 abitànt, cun na superfìsi ed 14,78 km² e na densitê 'd 105 ab./km².
1450 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Carbunèra (PV)
'L è atēś ai cumûn ed Cava Manara, Pavia, San Martino Siccomario, Torre d'Isola, Villanova d'Ardenghi, Zerbolò, Zinasco.
Depeche Mode
{{Metacaixa
Annalisa Minetti
{{Metacaixa
557 (nùmer)
{{Metacaixa
Depeche Mode
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Annalisa Minetti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
557 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 557, mo invéci 'l an 557, 't ê da 'ndèr chè) Al 557 (sincseintsinquantasèt, cinquecentocinquantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 556 (sincseintsinquantasē) e 'l vin prìma dal 558 (sincseintsinquantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantasetéśim post.
Depeche Mode
I Depeche Mode (in francéś a ś diś /dəˌpɛʃ ˈmoʊd/) i èṅ un grup ad rock letrònic ingléś, uriginàri ad Basildon, mis in pē in di prim an Utànta. In dal lōr caréra i aṅ vindû da piò ad 100 migliòṅ ad disc.
557 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Depeche Mode
Gl'inìsi
In dal 1977 Vince Clarke e Andrew Fletcher i métan sù na banda cun al nóm ad No Romance in China ma i n gh'aṅ minga furtùna.
'L è par qual lè ch'in dal 1979 Vince al s unìs a Martin Lee Gore di Norman and the Worms par dar vita a i French Look e pò a i Composition of Sound quand anc Andrew al và sèg.
Annalisa Minetti
Annalisa Minetti l'è na cantànta itagliàna nada a Rho al 27 ad Dicémbar dal 1976.
Depeche Mode
Gl'inìsi
'L an dòp al pòst da cantànt al vèṅ tòlt par David Gahan (par tut Dave) e chi lò al prupòṅ cun sucès ad cambiàr al nóm dal grup in Depeche Mode (Buletèṅ ad Moda e briśa Mòda par la présia cuma dimóndi gint la créd śbaliànd, faghénd dal caśèṅ cun al vèrb francéś se dépêcher ch'al vōl dir Dar-'s na mòsa/Far in présia).
Annalisa Minetti
Biugrafìa
Da baghéta la tóś al diplòma in ragiunerìa dòp ch'a quind'ś an la capìs 'd avér na bruta malatìa: la retinìte pigmentóśa cun na degenerasiòṅ maculàra.
Depeche Mode
Gl'inìsi
I Depeche Mode i faṅ al sò debùt in manéra uficiàla a la fiṅ d'l an quand i dànan al sò braṅ Photographic a la compilation ciamàda Some Bizzarre ch'la gh'iva dèntar dal canti anc di àtar grup nóṿ, cuma The The e Soft Cell. In séguit, sóta 'l òć dal prudutór Daniel Miller, i regìstran Dreaming of Me (57śum pòst in dla clasìfica dal Régn Unî) e pò New Life (11śum pòst), dū braṅ ch'i gh'aṅ la furtùna ad pasàr dimóndi da spés a la ràddio e ch'i gh parmétan al 5 'd Utóbar dal 1981 ad far gnir fóra 'l àlbum Speak & Spell, scrit praticamènt tut da Vince Clarke a part '''Tora! Tora! Tora! e la strumentàla Big muff fati da Martin Lee Gore ch'al canta pò in Any Second Now (Voices)'''. I sìngui tirâ fóra i èṅ la bèla cgnusùda New Life ma specialmènt al martèl Just Can't Get Enough, sunàda dimóndi in dal discutéchi.
Al sucès, rivâ tut 'd un cólp, al mét al grup in dal cundisiòṅ ad tacàr a far na vita on the road, un quèl ch'al n stava minga tant bèṅ a Vince ch'al decìd ad mulàr-i, fundànd subìt al grup di Yazoo insém a la Alison Moyet e pò quél di Erasure insém a Andy Bell.
Annalisa Minetti
Biugrafìa
La s fà fòrsa e, dòp avér fat la gavéta in dal baléri dla Lunbardî, in dal 1995 l'incìd la canta Metti un lento cun al grup Perro Negro. La próa ad andàr a Sanremo ma la vèṅ scartàda.
Depeche Mode
I prim sucès
Andâ via Vince Clarke, 'l ùnic mémbar armàst in grâd ad scrìvar di pès cuma cumpiśidór 'l è Martin Gore. P'r al secónd lavōr dal grup, A Broken Frame (Na vampa śbragàda) dal 1982, Martin al tōś di sò pès fat soquànt an prima, quànd al 'n iva sédas. La cupertìna dal disc la véd na vècia ch'la lavóra in un camp ad grâṅ cun na mśóra. La canta ad punta l'è The meaning of love. P'r al tour ch'al gh'à da gnir, al grup al gh'à biśógn ad 'n àtar tasterìsta e acsè a vèṅ tòlt Alan Wilder ch'al dvénta acsè un mémbar nóṿ.
Annalisa Minetti
Biugrafìa
In dal 1997 la vèṅ duciàda da 'n talent scout dal sò bandi ch'al pascàva di vólt nóṿ p'r al cuncórs ad Miss Lunbardî e la và a Miss Italia. A s dascór dimóndi ad lē parchè l'è òrba, un quèl mai vist a Säls, ma Annalisa la n vins minga, anc se pò la finìs in dal primi déśi e la pòrta a cà al tìtul ad Miss Gambissime.
Depeche Mode
I prim sucès
Cun cla furmasiòṅ lè, e cun un Gore ispirâ sèmpar da piò (i èṅ tut suo i pès, incóra na vòlta), i Depeche Mode i faṅ gnir fóra Construction Time Again (Cantér in córs) in dal 1983. Al disc al gh'à in cupertìna un frap śóvan ch'al dróa na masa in muntàgna e dèntar òṅ di sìngui dal grup più cgnusû, Everything Counts.
Annalisa Minetti
Biugrafìa
'L an dòp la và avànti in dla manifestasiòṅ Sanremo Giovani cun la canta L'eroe sei tu, na cover in itagliàṅ 'd un braṅ ad Mariah Carey, e acsè la pól andàr al Festival ad Sanremo. La sò cansòṅ Senza te o con te la riva prima, davanti a quéla 'd Antonella Ruggiero, e Aldo Busi al s rabìs sèg in dal Dopofestival dgénd ch'l'à abû di vantàś p'r al sò handicap.
La Minetti la fà gnir fóra al sò prim àlbum Treno blu par la Sony ma al disc al vénd pòc. Anc quél d'l an dòp, Qualcosa di più, al rèsta in di negòsi, anc s'l è stâ fat insém a i Pooh, Eros Ramazzotti e Ron.
In di an sucesìṿ la fà gnir fóra di tant in tant di sìngui e la taca a lauràr cun Toto Cutugno.
Depeche Mode
I prim sucès
In dal 1985 a vèṅ fata na racòlta di sìngui di prim disc, The Singles 81-85 (Catching Up with Depeche Mode p'r al marcâ americàṅ), cun dèntar dū canti nóvi, Shake the Disease e It's Called a Heart.
Annalisa Minetti
Biugrafìa
Dal punt ad vista dla televiśiòṅ, in dal 2004 Annalisa la fà part dal cast dla prima edisiòṅ dal prugràma muśicàl Music Farm cundót par Amadeus, ma la pèrd la gara cun Riccardo Fogli e la vèṅ scartàda dal śóg.
Depeche Mode
Mùśichi p'r al masi
In dal 1986 la taca na faś nóva p'r al grup quand in Mars a véd la luś Black Celebration (Selebrasiòṅ négra, ùnic tìtul dla lōr discugrafìa cun al nóm di òṅ di sò braṅ), un lavōr dimóndi più madûr, ma anc più scur e malincònic di precedènt. I sìngui i èṅ Stripped, A Question of Lust, A Question of Time.
Cun al braṅ Here Is the House Martin (che chè al canta quàtar vòlti) al tōś incóra a sunàr la chitàra, mulàda lè in dal primi òpri dla banda ch'iva sarnî un sòṅ più letrònic.
Annalisa Minetti
Biugrafìa
In dal 2012 la và a curàr in di Ulimpìadi di andicapâ a Lóndra vinsénd na mdaja ad brónś in di 1500 faghénd anc al rècord dla clas T11 cun al tèmp ad 4’48’’88.