cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andy Roddick
Caréra
In dal 2002 al śōga tri finàli vinsénd a Memphis cóntar James Blake par 6-4 3-6 7-5 e a Houston baténd Pete Sampras par 7-6 6-3 e pardénd a Delray Beach da 'l itagliàṅ Davide Sanguinetti par 4-6 6-4 4-6. In Maǵ al śōga par la prima vòlta a Róma. Dòp 'l incóntar vins cónt'r al spagnōl Álex Calatrava al dmanda a gl'urganiśadōr 'd a n śugàr piò in sal camp Pietrangeli parchè védar tut cal statṿi ad masć nûd da na banda a gh fava impresiòṅ. Al và pò avànti in fiṅ a la semifinàl in dua però al pèrd da Tommy Haas par 1-6 5-7. Al finìs 'l an da nùmar déś.
In séguit al śōga àtar quàtar finàli ad Gran Slam ma al li pèrd tuti cónt'r al śvìsar Roger Federer.
Culegamènt estéran
}}
Broken - Nessuno vi salverà
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film ch'l à pasâ i lìmit dal terōr.|Tagline dal film}}
Broken - Nessuno vi salverà (Śbragâ - A n v salvarà ninsòṅ) 'l è 'n film ad scarésa britànic dal 2006 ad Simon Boyes e 'd Adam Mason.
Sunt
La Hope (Nadja Brand), màdar dna putìna ciamàda Jennifer (Megan Van Kerro), la s déśda in dal cōr dla nòt in na casa da mòrt in un bòsc, saràda dèntar. Al dè dòp 'n óm (Eric Colvin) al la libra ma pò al la liga atàc a 'n àlbar cun na lasa intór'n a 'l còl. La dóna la và in a risć ad murìr impicàda, cuma una ch'la gh'à in frònt a lē, dònca la gh'à da tajàr la lasa in présia, ma la laméta ch'la gh sarvìs l'è stada insfilsàda in dla sò pansa. La Hope, par tiràr-la fóra, l'è custréta a vèrar la cuśidùra e a ravanàr c'n al maṅ in mèś a 'l sò budèli. Na vòlta ch'la l'à ciapàda, la dóna la gh la cava a tajàr la lasa ma pò a riva 'l óm ch'al gh admànda s'la gh'à intensiòṅ ad cuntinuàr. La Hope, ch'la vōl avēr nutìsi 'd sò fiōla, la gh diś ad sè.
In di dè a vgnir 'l óm al gh śibìs da magnàr e da bévar ma pò, tgnénd-la ligàda a na cadéna, al la custrìnś a lavàr soquànt tigiòt e a tgnir adrē a 'l caròti. In séguit 'l óm al rapìs n'atra dóna, la Holly (Abbey Stirling). Esénd che chi lē la gnòla sèmpar, 'l óm al gh taja via la léngua.
Culegamènt estéran
}}
Nasiòun Unìdi
Nasiòun Unìdi (ONU)
Suspect - Presunto colpevole
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Suspect - Presunto colpevole (Suspèt - Cardû culpévul) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1987 ad Peter Yates scrit p'r Eric Roth.
Cal film chè 'l è stâ bòṅ ad far sù dagnóra daśnóṿ migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sédas.
Sunt
A taca 'l prucès purtâ avànti da 'l prucuradōr dl'acùśa Charlie Stella (Joe Mantegna) ch'l è sicûr ch'al strasòṅ al sia culpévul anc parchè 'l è 'n tisi dimóndi viulènt e 'n testimòni al 'l à vdû durmìr dènt'r a la màchina dl’Elizabeth in un parchéǵ al dè ch'l'è mòrta. Fra i mémbar dla giurìa a gh'è Eddie Sanger (Dennis Quaid), un pòrta-bórsi ch'al gh śguàsa lè a Washington par far pasàr dal léǵ in favōr di prudutōr dal lat dal sud, stricànd 'l òć a i pulìtig cuma la senadōra Grace Comisky (E. Katherine Kerr) o 'l vice-prucuradōr generàł Paul Gray (Philip Bosco).
Eddie al taca na relasiòṅ cun la Kathleen e a jutàr-la in dgl'indàśìn, un quèl ch'a n s pōl pròpria minga far parchè cóntar la léǵ tant che s'al giùdas dal prucès, Matthew Bishop Helms (John Mahoney), 'l al vgnis a savēr, chi lē la risćiarév la radiasiòṅ da 'l ōrdan di avucàt p'r a n dir pèś.
A salta fóra che l’Elizabeth l'éra la segretària 'd Lowell e che, prima 'd tōr-as la vita, al giùdas al gh'iva dâ n'audio-caséta. Chi lē l'iva butâ 'l òć su 'l carti 'd un sò vèć prucès in du 'l óm, prima 'd èsar prumòs e far caréra, 'l iva giustâ 'l ròbi par far asòlv'r un culpévul.
Culegamènt estéran
}}
1237 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1237, mo invéci 'l an 1237, 't ê da 'ndèr chè) Al 1237 (milduśeinttreintasèt, milleduecentotrentasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1236 (milduśeinttreintasē) e 'l vin prìma dal 1238 (milduśeinttreintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeinttreintasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1582 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1582, mo invéci 'l an 1582, 't ê da 'ndèr chè) Al 1582 (milesincseintutantadū, millecinquecentottantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1581 (milesincseintutantùn) e 'l vin prìma dal 1583 (milesincseintutantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintutantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Naiv
La naiv l'è d'l aqua c'la piôv zå dal zîl cme tant pzulén cén ed cristâl żlè, ciamè anc farósscla. As à la naiv quand la suzêd la sublimaziån dal vapåur d'l aqua int'i sît pió èlt d'l atmosfêra, a una temperatûra pió bâsa ed 0 °C. La piòva ed naiv la s ciâma anvè. La naiv la pôl anc èser fabrichè par dî canón. Ste lavurîr i al fàn såura tott int'al stazión ed sî par vadder ed permàtter la ṡbliṡgarôla anch quand an i n è brîṡa asè.
Tìdi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al tìdi al vin quand un quèl o 'n quelcdùn al dvèinta dimòndi pēś da soportèr e a gnarèv vója 'd parèrel vìa.
Noti e referèinsi
}}
Mississippi Burning - Le radici dell'odio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Se lo fai sono guai
{{Metacaixa
Mississippi Burning - Le radici dell'odio
{{Film }}
Se lo fai sono guai
{{dialort | dial=Miranduléś}}
.krd
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Se lo fai sono guai
{{Film }}
Mississippi Burning - Le radici dell'odio
{{CITAZIONE|1964. Quànd l'Amèrica l'éra in guèra sèg.|Tagline dal film}}
Se lo fai sono guai
{{CITAZIONE|Al „Stracult“ nóṿ.|Tagline dal film}}
Se lo fai sono guai (S't al fà i èṅ di guàj) l'è na cumèdia itagliàna dal 2001 ad Michele Massimo Tarantini giràda a Ìschia.
Sunt
L'ìśula 'd Ìschia l'è in fèsta parchè l'è la sagra 'd San Ginepro e 'l cardinàł Anselmi (Romano Malaspina) 'l è drē a rivàr par dar di fónd a 'l cunvènt ad Fra Girolamo (Enio Drovandi) e ad Fra Lucio (Lucio Montanaro). In sità l'è però péna rivàda a far dal caśèṅ la braśigliàna Rita (Lucilla Diaz) ch'la lavóra in dal night dal milanéś Alfredo Scognamiglio (Stefano Masciarelli) in dua la gh'à da cavàr-as śò par far cuntènt i sò cliènt. Al boss Pascià al gh'à butâ gl'òć adòs e ch'al la vōl a tut i còst par lò, ma purtròp a s dà 'l caś ch'a lē i budlòṅ i n gh piàśan briśa e dònca la gh diś ad nò. Da cal mumènt lè lē la gh'à da scapàr via da sò i óm, Arnaldo Lo Cascio e Michele Ferrantino.
Mississippi Burning - Le radici dell'odio
A la 61śma serimògna di Prèmi Òscar 'l è stâ candidâ a sèt statṿi vinsénd qvéla par la futugrafìa 'd Peter Biziou. Al film 'l è custâ quìndas migliòṅ ad dòlar ma al 'n à pò fat sù dagnóra trénta-sinc.
Se lo fai sono guai
Sunt
Par lugàr-as da lōr la dóna la dmanda ajùt a tut i óm ch'i gh s pàran davànti cuma 'l becamòrt sicigliàṅ Carlo Nascimbene (Michele Gammino), spuśâ cun la Giulia (Loretta Rossi Stuart), al fiuràr Mauro (Stefano Fabrizi) e 'l cirùśig d'l uśdàł (Gianfranco D'Angelo) ch'al lavóra insém a n'infarméra tedésca (Ela Weber) e a 'l dutōr Marco (Mario Improta), 'l ùnic ch'a piàś dabòṅ a la braśigliàna tant ch'la n gh pénsa minga dū vòlti a gusàr-'s-'l in dal cunvènt. A s pōl pròpria dir che c'n al téti e c'n al cûl ch'la gh'à la n fà minga fadìga in cal còmpit lè.
Mauro 'l è 'n femnàr ch'al pénsa sōl a cur'r adrē a 'l stanèli ad cal dóni e al mét i còr'n in cuntinuasiòṅ a la sò spóśa Franca (Stefania Corona), cuma cun la mujér 'd un raśunēr (Rocco Ciarmoli) sò cliènt. Quànd la Rita la finìs da lò, Mauro al la lóga in dla sèra ma cal guardòṅ d'l anvōd ad sò mujér (Alvaro Vitali) 'l al bèca sèmpar.
Culegamènt estéran
}}
Mississippi Burning - Le radici dell'odio
Nòti
}}
Hannibal (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta n daśmindgarà mai chi 'l è lò.|Tagline dal film}}
Hannibal (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 2001 ad Ridley Scott trat da 'n rumànś ad Thomas Harris.
'L è custâ utànta-sèt migliòṅ ad dòlar ma 'l è stâ bòṅ ad far-an sù da piò ad tarśènt-sinquànta.
Sunt
Al migliardàri Mason Verger (Gary Oldman) 'l è l'ùnica vitma scampàda a 'l masadōr seriàł canìbal Hannibal Lecter (Anthony Hopkins), scapâ da sèt an da na parśòṅ ad Baltimòra, ma adès al gh'à tuta la ghigna dasfurmàda dòp che lò al gh'iva fat tiràr via di pès ad carna da dar da magnàr a i caṅ. Par vindicàr-as, al decìd ad métar na taja 'd tri migliòṅ ad dòlar p'r avēr dal nutìsi su 'd lò e pò al paga na banda 'd sardagnōi criminài, specialìsta in di sequést'r ad parsòni, par tiràr sù 'n grup ad signài catìṿ par dar-ag da magnàr al sò cadàvar quànd al 'l arà ciapâ.
In cal méntar, su incàrag dal sò cap Paul Krendler (Ray Liotta), l'agìnta speciàla d'l FBI Clarice Starling (Julianne Moore), ch'l'iva laurâ sèg déś an prima par ciapàr Buffalo Bill, la taca a indagàr par capìr in du 'l pōl ès'r-'s lugâ al sasèṅ.
Hannibal, ch'adès al s fà ciamàr dutōr Fell, 'l è andâ a vìv'r in Itàglia a Firénse in dua 'l è drē a dvintàr al curadōr dla Bibliutéca Capponi. 'L ispetōr ad pulisìa Rinaldo Pazzi (Giancarlo Giannini), purtànd avànti dgl'indàśin su la sparisiòṅ dal curadōr precedènt, al fà a mènt che Fell 'l è cumpàgn a 'l latitànt signalâ da gl'americàṅ. Esénd ch'i bèsi dla taja i gh farévan pròpria còmad, anc da druàr in famìja cun sò mujēr Allegra (Francesca Neri), Rinaldo al taca a dar-ag la casa ma 'l vîṅ ciapâ prima da Hannibal ch'al 'l impìca butànd-al śò p'r al Palàs Vèć śbudlànd-al.
Turnâ in di Stat Unî, Hannibal al scampa a na trapla di óm ad Verger, pò al fà in manéra ch'al sia lò a fùnśar da magnàr p'r i sò signài. A cal punt lè al canìbal al decìd ad cavàr-as via la fam magnànd al sarvèl còt ad Krendler, dòp avēr-al lubutumiśâ e avèrt al crani.
La saga
La saga la tōś riferimènt da i rumànś ad Thomas Harris ma i film i n èṅ minga vgnû fóra in d'l órdan giùst:
Culegamènt estéran
}}
Articolo 31
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|"Quali sono i tuoi interessi? Cosa ti piace fare? Quali sono i tuoi progetti per stasera?", "Per essere sincera avrei un appuntamento, un corso di pittura, non posso mancare, stasera ho proprio voglia di usare un pennello, con un pennello in mano mi posso realizzare!", "Senti bella, potevi anche dirlo che avevi solo voglia di prendere il pennello, il corso di pittura puoi anche lasciarlo a casa, io ho un pennello, è lungo, largo, forte e bello, lo uso proprio come fossi un vero artista, e con il mio pennello sono un gran professionista!"|"Quài èṅ-i i tò interès? Cuś è'l ch'at piàś far? Quài èṅ-i i tò prugèt par stasìra?", "P'r èsar franca a gh'arév 'n apuntamènt, un cōrs ad pitùra, a n pòs minga mancàr, stasìra a gh'ò pròpria vója ad druàr un pnèl, cun un pnèl in maṅ a pòs dir 'd ès'r a pòst in dla vita!", "sènt mò chè belésa, at psiv anc dir-al ch't iv sōl vója ad ciapàr al pnèl, al cōrs ad pitùra at pó anc lasàr-'l a cà, mè a gh'ò 'n pnèl, 'l è lung, larg, fòrt e bèl, a 'l dróv pròpria cuma s a fus 'n artìsta dabòṅ, e cun al mè pnèl a sòṅ un gran prufesiunìsta!"|Tocca qui, 1993|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Gl’Articolo 31 i èṅ stâ un grup muśicàl rap e crossover itagliàṅ mis in pē in dal 1990 a Milàn p'r òpra ad J-Ax e dal DJ Jad. I èṅ andâ avànti in fiṅ a 'l 2005 quànd i aṅ tacâ na caréra da par lōr.
Biugrafìa
J-Ax e al Dj Jad, rapper òṅ e disc jockey c'l àtar, i s cgnósan in dal 1990 durànt na fèsta hip hop e i decìdan ad métar sù 'n grup muśicàl tulénd al nóm da na léǵ dal 1960 dl’Irlànda (la Section 31 del Broadcasting Authority) ch'la mitìva la muśaróla a la libertà 'd espresiòṅ in televiśiòṅ e a la ràddio.
Dòp un prim sìngul (Nato per rappare), in dal 1993 a véd la luś al prim àlbum Strade di città cun dèntar di braṅ quài Tocca qui (Tóca chè), Pifferaio magico (Sibiulàr màgic) e Ti sto parlando (A sòṅ drē a dascórar tèg). Par la prima vòlta in Itâglia, un grup rap al gh la cava a rivàr in clasìfica cun 90.000 còpi vindùdi a 'l incìrca.
Cun Ohi Maria (ch'la s cata in dal disc Messa di vespiri e ch'la dascór dla marijuana) al grup al vins Un disc par l'Istâ dal 1995. Adriano Celentano al gh l'à sèg e al gh in diś quàtar in dal sò braṅ Il seme del rap (Ragasōi ch'i śbràg'n i maròṅ cun al rap).
In dal 1996 l'è la vòlta ad Così com'è ch'al vénd un quèl cuma mèś migliòṅ ad còpi anc par via ad canti cuma Tranqi Funky, Domani, 2030 e Il funkytarro. Cal lavōr lè al vèṅ vindû anc in Śvisra e in Germâgna. Anc Nessuno dal 1998 al mùcia sù dimóndi sucès e al prim sìngul 'l è La fidanzata ch'al strica 'l òć a la canta Mamma voglio anch'io la fidanzata ad Natalino Otto.
I ùltim lavōr dal grup i èṅ Xché sì!, Domani smetto e Italiano medio.
Culegamènt Estéran
}}
1811 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1811, mo invéci 'l an 1811, 't ê da 'ndèr chè) Al 1811 (mileotseintùndeś, milleottocentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1810 (mileotseintdēś) e 'l vin prìma dal 1812 (mileotseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
852 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 852, mo invéci 'l an 852, 't ê da 'ndèr chè) 'L 852 (otseintsinquantadū, ottocentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 851 (otseintsinquantùn) e 'l vin prìma edl 853 (otseintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintsinquantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
15 d'avrìl
Al  l'è al 105° dè dal calendàri gregoriàn (106° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 260 dè a la fin dl'an.
Bravèda
Onna bravèda la pōl éser:
1206
Al 1206 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Antonio Napolioni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Vèsc catòlic }}
Antonio Napolioni (Camerino, 11 ad dicëimbar 1957) l'è un vèsc católic italián, vèsc ad Carmona dal 16 ad nuëimbar 2015.
All'è dvantä prét in dal 1983 e dal 2010 all'è parvòst ad la cëisa ad Sav Sevrëi vèsc a San Severino Marche. ;
Al sò mòtt
« Servite il Signore nella gioia »
Proletàri 'd tùt i Paéś, mitîv insèm!
{{Metacaixa
.whoswho
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Proletàri 'd tùt i Paéś, mitîv insèm!
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Cl'arcmandasiòun chè l'è steda tolta a reclàm di partî socialìsta, comunìsta e sòta 'l bandéri dl'URSS, e dl'Albanìa.
{{CITAZIONE2|Ein Gespenst geht um in Europa – das Gespenst des Kommunismus. Alle Mächte des alten Europa haben sich zu einer heiligen Hetzjagd gegen dies Gespenst verbündet, der Papst und der Czar, Metternich und Guizot, französische Radikale und deutsche Polizisten.|Un fantèśma al prìla in gìr per l'Evrópa - al fantèśma dal comunìśem. Tùti el potèinsi dla vècia Evrópa, pepa, śar, Metternich e Guizot, i francéś radichèl e la polisìa tedèsca, i s ìn mìs insèm in na santa aleàṅsa, per mandèr vìa cal fantèśma chè.|'L inìsi dal Manifèst dal Partî Comunìsta, Marx e Engels, 1848|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{de}}}}
Colegamèint estèren
}}
Sinistra Ecologia Libertà
Al Sinistra Ecologia Libertà (SEL) l'è un partîd puléttic itagliàn ed zänter-mancénna. L'è nèd dal 2009.
Presidént
2009 - in cârga: Nichi Vendola
352
Al 352 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
R. Lee Ermey
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Ronald Lee Ermey (Emporia, 24 ad Mars dal 1944 – Santa Mònica, 15 'd Avrìl dal 2018) 'l è stâ 'n militàr e atōr americàṅ. Al s purtàva adrē al scutmàj ad "The Gunny" (paròla scurtàda p'r inténd'r al sergìnt 'd artiglierìa dal còrp dla marìna di Stat Unî).
Ex Drill Instructor di Marines di Stat Unî, 'l à recitâ da spés al persunàǵ ch'al cmandàva c'n al bòni o c'n al catìvi cuma 'l sergìnt Hartman in Full Metal Jacket, al sìndig Tilman in Mississippi burning, al cap ufìsi Frank Martin in Willard il paranoico, al giùdas Clawson in L'isola dell'ingiustizia - Alcatraz, e 'l sàdig sierìf Hoyt in d'l arfacimènt ad Non aprite quella porta.
Àtar prugèt
}}
395 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 395, mo invéci 'l an 395, 't ê da 'ndèr chè) Al 395 (terśeintnovantasìnc, trecentonovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 394 (terśeintnovantaquàter) e ch'a vin prìma dal 396 (terśeintnovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintnovantasinchéśim post.
Adolescente delle caverne (film 2002)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La pelìcula la fà part 'd un prugèt dla Cinemax dal 2002 ciamâ “Creature Features” (batśâ “Al criatùri dal śgriśōr” in Itàglia) ch'la cumprindìva anc àtar quàtar lavōr: Lei, la creatura (She Creature), Il giorno in cui il mondo finì (The Day the World Ended), Il mostro oltre lo schermo (How to Make a Monster) e La vendetta del ragno nero (Earth vs. the Spider).
Sunt
In un futûr in du la Tèra l'è turnàda a l'età dla préda par via dl'òpra sénsa critéri dal gèn'r umàṅ, un grup ad parsòni la viṿ cuma i óm primitìṿ a 'l intér'n ad spelónchi andànd a casa par magnàr. Durànt na batùda 'd qvisti chè, al śōvan Vincent (Stephen Jasso) al cópa 'l più grand Nathaniel (Larry Clark) parchè al gh fava sèmpar di predicòs.
Al grup 'l è cmandâ p'r un fanàtig religióś, al siamàṅ (Paul Hipp), ch'al diś che tut al daśgràsi ch'i aṅ patî i lōr vèć i s li èṅ meritàdi p'r ès'r-as śluntanâ da Dio. Adès che la sò dóna l'è mòrta, al santòṅ al decìd ad métar-'s insém a na ragàsa ciamàda Sarah (Tara Subkoff) ma sò fiōl David (Andrew Keegan) al n è minga tant 'd acòrd parchè al vrév che lē la dvintìs la sò muróśa inóltar chi lò al sà che sò pàdar 'l è 'n purcùs patintâ parchè al custrìnś al śōvni dal grup, cuma l’Elizabeth (Crystal Celeste Grant), a far sès sèg in dal nóm dal Nòstar Sgnōr. Par diféndar la Sarah da 'l sò maṅ, al ragàs 'l insfìlsa na cróś in d'l òć dal genitōr, masànd-al.
Par salvàr-al da la péna 'd mòrt, i sò amìg i scàpan via sèg e i rìv'n a 'l ruìni dna sità di antìg in du i cgnósan Neil (Richard Hillman) e la Judith (Tiffany Limos). I dū i śibìs'n a Joshua (Shan Elliot), a l’Heather (Hayley Keenan) e a tut chi àt'r ad far al bagn nûd insém, pò i gh dànan di vistî nóṿ da mét'r-as e anc dla dròga da pruàr. La giurnàda la finìs a gusàdi a part David e la Sarah ch'i s tìr'n indrē.
Neil e la Judith i èṅ dū mutànt, vèć ch'i gh'aṅ da piò ad sènt an, che faghénd sès i aṅ traśmìs un vìrus, frut dl'inśgnerìa genética, a chi àtar ragàs. La prima a parìt-'n al cunseguénsi l'è l’Elizabeth ch'i gh sàltan p'r ària tut al budèli.
Culegamènt estéran
}}
1468 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1468 (milequaterśeintssàntaòt, millequattrocentosessantaotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1467 (milequaterśeintssàntasêt) e 'l vin prìma dal 1469 (milequaterśeintssàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintssàntaòtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al '1468 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 734: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Renato Brunetta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Anc s 'l éra al fiōl d'òṅ ch'al gh'iva un banc 'd ambulànt a gh'la cava listés a tōr la laùrea in Siénsi Pulìtichi e ecunómichi al 2 ad Luj dal 1973 près l'università ad Padva. Al taca pò a lauràr in d'l àmbit acadèmic in fiṅ al 2009, an dal sò pensiunamènt.
Al dà al sò impégn anc in pulìtica, a 'l inìsi p'r al Partî Sucialìsta e pò par Fòrsa Itàglia a partìr dal 1999 quand al vèṅ elèt al parlamènt europeo. In dal 2000 al próa a dvintàr al sìndic dla sò sità ma al pèrd cóntar Paolo Costa dal sèntar-sinìstra.
Al stà incóra in d'l Europarlamènt in fiṅ al 2008 e pò al dvénta minìstar dla Pùblica Aministrasiòṅ e par l'Inuvasiòṅ dla Repùblica p'r al Pòpul dla Libertà. Al taca subìt la sò guèra cónt'r i bondagnìnt e scansafadìghi di dipendènt pùblic. In cal mèntar par la criśi al gh tîṅ fér'm i stipéndi par tri an e pò al fà pasàr un prinsìpi: al 25% ad chi lōr 'l è brav par definisiòṅ e al mèrita al 50% 'd incentìṿ, 'n àtar 50% al fà sōl al sò duvér e al gh'à dirìt a c'l àtar 50%, quéi ch'i rèstan i èṅ di bondagnìnt e 'l è giùst ch'i n ciàpan gnint.
Durànt al sò mandâ al próa incóra a dvintàr sìndic ad Venèsia, dgénd ch'al prév far tut i dū i lavór insém, ma al n gh la cava gnanc 'sta vòlta, ciapànd a 'l prim tùran al 42,6% di vōt cónt'r al 51,1% ad Giorgio Orsoni. Al dà pò la cólpa a qvéi dla Léga Nòrd.
Durànt la traśmisiòṅ dal 18 ad Śugn 2008 ad Matrix 'd Enrico Mentana al diś ch'al gh daspiàś dimóndi 'd n èsar-'s minga impgnâ a fónd par vìnsar al Prèmi Nòbel parchè «A séra anc brâv, a séra, a n dig minga, lè lè par far-al, però a séra in dla bòna via... a-j-ò vlû tgnir a drē al mè amōr par la pulìtica e al Prèmi Nòbel al n al vinsarò mai piò».
Pulèmichi
Par via dal sò stîl sćèt, Brunetta al s è misćiâ dimóndi vòlti in pulèmichi vari. Ca-li chè quéli più impurtànti:
Nòti
}}
1207
Al 1207 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Rumànc'
Al Rumànc' (in uriginèl romontsch o rumauntsch) l'è un gropp linguésstic ch'al tôl insamm totti al languv latén dscåurs in Svézzra (indòvv l è anca langua ufizièl), inparentè cun i dialétt in Trentén-Elt Égg’ e in Friåul.
Dialétt
I 5 dialétt én la langua rumancia. Quésst én al sursilvàn, al sutsilvàn, al surmiràn e al putèr e al valladèr. Dl' ân 1980 in zà l'è stè strolghè un linguâg' artifizièl, al Rumantsch Grischun.
Sursilvan
L'uolp era puspei inagada fomentada. Cheu ha ella viu sin in pegn in tgaper che teneva in toc caschiel en siu bec. Quei gustass a mi, ha ella tertgau, ed ha clamau al tgaper: "Tgei bi che ti eis! Sche tiu cant ei aschi bials sco tia cumparsa, lu eis ti il pli bi utschi da tuts".
Sutsilvan
La vualp eara puspe egn'eada fumantada. Qua â ella vieu sen egn pegn egn corv ca taneva egn toc caschiel ainten sieus pecel. Quegl gustass a mei, â ella tartgieu, ed â clamo agli corv: "Tge beal ca tei es! Scha tieus tgànt e aschi beal sco tia pareta, alura es tei igl ple beal utschi da tuts".
Puter
La vuolp d'eira darcho üna vouta famanteda. Cò ho'la vis sün ün pin ün corv chi tgnaiva ün töch chaschöl in sieu pical. Que am gustess, ho'la penso, ed ho clamo al corv: "Che bel cha tü est! Scha tieu chaunt es uschè bel scu tia apparentscha, alura est tü il pü bel utschè da tuots".
Vallader
La vuolp d'eira darcheu üna jada fomantada. Qua ha'la vis sün ün pin ün corv chi tgnaiva ün toc chaschöl in seis pical. Quai am gustess, ha'la pensà, ed ha clomà al corv: "Che bel cha tü est! Scha teis chant es uschè bel sco tia apparentscha, lura est tü il plü bel utschè da tuots".
Rumantsch Grischun
La vulp era puspè ina giada fomentada. Qua ha ella vis sin in pign in corv che tegneva in toc chaschiel en ses pichel. Quai ma gustass, ha ella pensà, ed ha clamà al corv: "Tge bel che ti es! Sche tes chant è uschè bel sco tia parita, lura es ti il pli bel utschè da tuts".
Emigliàn (dialàtt bulgnaiṡ)
La våulp ancåura 'na vôlta l avêva una gran ṡghéssa. Al à vésst ón côrv apugè a un âlber, c l avêva un pzulén ed furmâi int al bèc. Al pinsèva c al piaṡrév a ló, e al à détt al côrv: "Cum ît bèl! Se t cânt acsé bân cme la blazza tô, té t srésst al pió bèl ed tótt i uṡî.
Tudàssch
Der Fuchs war wieder einmal hungrig. Da sah er auf einer Tanne einen Raben, der ein Stück Käse in seinem Schnabel hielt. Das würde mir schmecken, dachte er, und rief dem Raben zu: "Wie schön du bist! Wenn dein Gesang ebenso schön ist wie dein Aussehen, dann bist du der schönste von allen Vögeln".
Nùmer 22-gonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer 22-gonèl, 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n polìgon a 22 cô regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp cl èter a fèr sù i 22 cō ed cal polìgon a 22 cô chè, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, polìgon a 22 cô grand dop polìgon a 22 cô cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim polìgon a 22 cô, damànd chi disègn chè:
.auction
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Enòuna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
L'Enòuna (Enone in itagliàṅ, Οινώνη in grēc), in dla mitulugìa gréca, l'è na ninfa, fióla dal dio-fiùm Cebréin, e la stèva 'd cà in sìm'a 'l mòunt Ida in dla Tròed. L'ìva imparê l'êrt ed guarìr i malàṅ col piànti dal dio Apòl, che acsè al l'ìva premièda per la só verginitê di prìm tèimp.
In cal mèinter, al prìnsip truiàṅ Parid, ch'l éra stê śluntanê fin da cìc da la só règia p'r el predisiòun funèsti in sìm'a quêl ch'a sarèv sucês in dal futûr, da putèin e pò da śóven al chersìva lè in dla stèsa muntàgna ed lē, fend al pastōr. I dū i dvàinten murōś, e più terdi lē la muciarà anca 'n fiōl da lò, al Corit, mo però el só dō strèdi i gh'àn da divìd'r-es prèsti, perchè la sort dal Pàrid l'al purtarà dimòndi luntàṅ da lē. L'Enòuna la gh'armàgn mêl da la pìga ch'i tōś'n i lavōr quand al Pàrid al vōl partìr p'r andèr a catèr l'Élena, mo subìt la n'gh'al dà mìa a vèder e ansi la gh'śibìs al só aiùt da guaridōra p'r al futûr, se lò al gh'ìs avû un quèlc malàṅ grôs.
Quand più tèrdi però, al Pàrid al gh'avrà dabòun biśògn ed lē per guarìr na frida gròsa, l'Enòuna, trôp arlièda sēg, la n'al vrà mia jutèr. Quand pò lē la gnarà a savér che lò 'l è apèina mort, p'r al dispiaśér 'd ann avér-el mìa jutê, la s masarà a só volta dala disperasiòun.
Colegamèint estèren
}}
Iveta Benešová
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Iveta Benešová (Most, 1 ad Favràr dal 1983, a s lèś [ˈɪvɛta ˈbɛnɛʃovaː]) l'è na tenìsta céca prufesiunìsta da 'l 1998. L'è élta 170 cm e la péśa 56 chilo. L'è mansìna e la dróa 'l arvèrs a dū maṅ.
Al sò film preferî 'l è Forrest Gump méntar 'l atōr ch'a gh piàś da piò 'l è Ben Affleck. Par lē al magnàr più bòṅ 'l è qvél itagliàṅ.
In dla sò caréra 'l à vins un turnèo dal Gran Slam ad dópi misć a Wimbledon in dal 2011 insém al sò murōś in alóra Jürgen Melzer. I aṅ batû la còpia furmàda da la rusa Elena Vesnina e da 'l indiàṅ Mahesh Bhupathi par 6–3 6–2. L’Iveta l'à pò spuśâ al tenìsta austrìac al 14 ad Setémbar dal 2012, tgnénd la serimògna in un castèl ad Laxenburg. L'à anc śugâ òt finàli WTA vinsén-an dū.
La céca l'è stada la nùmar vint-sinc dal mónd al 6 'd Avrìl dal 2009.
Caréra
La śōga la sò prima finàl WTA a Bratiślàva ma la la pèrd da la Maja Matevžič par 0–6 1–6. Al sò mumènt bòṅ al riva dū an dòp in sla tèra rósa 'd Acapûlc in dua la bat la Flavia Pennetta par 7–6 6–4. Sèmpar in dal 2006 la pèrd al finàli a Esturìl e Forest Hills.
In dal 2006 la riva in finàl a Hobart e pò la fà dimóndi strada anc a gl'Australian Open baténd a 'l tèrs tùran la nùmar sinc dal mónd Mary Pierce par 6–3 7–5 ma pò la céd 4-6 1-6 da la Martina Hingis.
In séguit la śōga àtar tri finàli: in dal 2008 la pèrd a Esturìl da la Marija Kirilenko par 4–6 2–6, in dal 2009 la céd 5–7 1–6 a la Petra Kvitová a Hobart méntar la pōl far finalmènt fèsta a Fès parchè lè la dà la paga a la ruména Simona Halep 6–4 6–2.
Culegamènt estéran
}}
471 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 471, mo invéci 'l an 471, 't ê da 'ndèr chè) Al 471 (quaterseintestantùn, quattrocentosettantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 470 (quaterseintestànta) e 'l vin prìma dal 472 (quaterseintestantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintestantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Montedoro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Montedoro 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:1613}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
14 d'avrìl
Al  l'è al 104° dè dal calendàri gregoriàn (105° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 261 dè a la fin dl'an.
Sélla
Sélla (in itagliàn Silla) l é na fraziån dla cmóṅna ed Gâg', int al èlt Apenén bulgnaiṡ.
Tom Holland
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tom Holland (Poughkeepsie, 11 ad Luj dal 1943) 'l è 'n regista, senegiadōr e atōr americàṅ.
Biugrafìa
Al sò debùt da regìsta al gh'l à c'n al film dal 1985 Ammazzavampiri, cumèdia négra su i vampîr. Subìt dòp al firma 'n epiśòdi dla sèrie Storie incredibili prudóta da Steven Spielberg par la televiśiòṅ.
Dòp la cumèdia Fatal Beauty, cun la Whoopi Goldberg, in dal 1988 al gira qvél ch'al dvintarà 'l sò film più famóś, La bambola assassina (La bàmbula ch'la cópa) ch'al cònta i fat 'd un putòć ch'al masa la gint, Chucky.
In dal 1992 al gira insém a Richard Donner e a Robert Zemeckis un film ad scarésa par la televiśiòṅ, Incubi, cun Brad Pitt. Al sò epiśòdi al s ciàma Corsa verso la morte (King of the Road). Dòp un thriller cun Timothy Hutton da 'l tìtul Maledetta ambizione, in dal 2006 al tórna a giràr un film ad scarésa, L'occhio del male, trat da 'l rumànś ad Stephen King Thinner.
In dla sò caréra 'l à anc fat 'l atōr, cuma in Hatchet II dal 2010, e al scritōr ad film. Al più cgnusû di suo, girâ da di àtar, 'l è Psycho II.
Culegamènt estéran
}}
3 ed zógn
Al  l'è al 154° dè dal calendàri gregoriàn (155° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 211 dè a la fin dl'an.
351
Al 351 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.yandex
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Dumènica
La Dumènica (Domenica in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr' al Sâbet e al Lunedé.
In Europa e in Amèrica latèina l'é cunsidrê l'ltem dé ed la stmâna, int i Stêt Unî, in Giapòun e in Braşîl invēci l'é cunsidrê al prém.
Préma 'd l' arîv dal Cristianèişem, sté giōren ché al cumbinêva cun  al dies solis, oséia al "giōren da Sōl in unōr dal dio Sol Invictus. Incòra incō sté nòm al 's e-tgnû da cât int al légnvi tedèschi cme int l'inglèiş Sunday, o int al tedèsch Sonntag.
Urégin ed l'arpûns ed la dumènica
L'arpûns ed la dumènica an gh'à mia 'n' urégin pagâna mó cristiâna. Al 7 ed mêrs dal 321 l'imperadōr Costantino (che alōra l'ēra un inscrét al Sol Invictus al 's é pó batşê in pûnt ed môrt, a la fîn al dvèinta  cristiân) al decrēta che 'l prém dé 'd la stmâna (al giōren dal Sōl, dies Solis) al duvîva èser dedichê a l'arpûns perché la cēşa préma ed ló fîn dal tèimp ed j apôstel la rispetêva la dumènica.
La religiòun dal Sol Invictus l'é armêşa 'd môda fîn al famōş decrēt ed Tessalonica ed Teodosio II dal 27 ed fervêr, dōve l'imperadōr al decéd che l'ónoca religiòun de stêt l'ēra al Cristianèişem, al mèt al bând e al ciâpa ed mîra ògni êtra religiòun.
Per còsta ragiòun, al 3 ed novèmber 383 al dies Solis al câmbia nòm in dies dominicus (Giōren dal Sgnōr) e in cla fōrma ché l'é rivê fîn a nuêter.
Significhêt int la religiòun
Int al Cristianèişem la dumènica l'é dedichêda a la religiòun.
Int la religiòun catôlica a 's arcôrda la Risuresiòun ed Crést (Marco 16,2; Luca 24,1; Giovanni 20,1) e a vîn santifichê la dumènica cun la partecipasiòun a la Cumeniòun e a l'arpûns dal lavōr. Tóti 'l dumènichi în giōren ed precèt.
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Domenica trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Il cigno nero (film 2010)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Stanòt a-j-ò fat 'n insùni sénsa sèns... na ragàsa la vîṅ trasfurmàda in un sign... 'l amōr e gnint àtar al pōl scavśàr 'l incantéśum... ma 'l prìnsip al pèrd la tèsta par la ragàsa minga bòna e lē la s cópa.}}
Il cigno nero (Al sign négar) 'l è 'n film dramàtic dal 2010 ad Darren Aronofsky. 'L è stâ preśentâ a 'l 69śum Fèstival ad Venèsia e 'l à fat sù da piò ad tarśènt-vintnóṿ migliòṅ ad dòlar parténd da 'n budget ad trédas.
Par cal film chè la Natalie Portman l'à vins al Prèmi Òscar cuma atōra prutagunìsta. Chi lē in dal set dal film l'à cgnusû al balarèṅ Benjamin Millepied che pò 'l è dvintâ sò marè.
Sunt
La Nina Sayers (Natalie Portman) l'è na balarìna ad talènt ma cun di prubléma ad caràtar par via dal rapòrt difìcil ch'la gh'à cun sò màdar Erica (Barbara Hershey), balarìna mancàda a sò vòlta, ch'la gh stà sèmp'r adòs e ch'la la trata da putìna. Un dè al diretōr artìstic Thomas Leroy (Vincent Cassel) al fà savēr ch'al vōl cambiàr la prima balarìna Beth (Winona Ryder), ch'la gh'à bèla vint-i-òt an, pròpria cun lē che p'r avér la part da prutagunìsta p'r al spetàcul 'd “Al Lâg di Sign” la gh'à dâ dèntar dimóndi a scàpit anc dla Lily (Mila Kunis) ch'la s rōd acsè al fégat.
Nòti
}}
1238 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1238 (miledūseinttrèintaòt, milleduecentotrentaotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1237 (miledūseinttrèintasêt) e 'l vin prìma dal 1239 (miledūseinttrèintanōṿ). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseinttrèintaòtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1238 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 619: Fatoriśasiòun:
L'odore del sangue
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 57śum Fèstival ad Cannes, in dla sesiòṅ dal „Quinzaine des Réalisateurs“.
Sunt
Carlo (Michele Placido) 'l è 'n scritōr e giurnalìsta spuśâ cun la Silvia (Fanny Ardant) ch'la lavóra invéci in d'l àmbit dl'art. I dū i èṅ na còpia libra e 'l óm 'l à tacâ na relasiòṅ cun la Lù (Giovanna Giuliani), na ragàsa masćiùsa dimóndi più śōvna 'd lò, ch'la tîṅ adrē a i cavài. Carlo al viṿ sèg in na cà 'd campàggna e al la pòrta da spés a i club privé méntar sò mujēr la stà da par lē a Róma.
Un dè la Silvia la diś a sò marè ch'la s véd c'n un ragàs pîṅ 'd mùscui ch'i gh piàś'n al milf. A lèt 'l è piutòst viulènt, ma lē la gh cata gust a èsar tratàda mâł, a far-ag di buchèṅ o sès cun di sò amìg, tut in dal gir di ambînt fasìsta dla capitàl. Quànd la Lù la và a star a Parma par di mutìṿ 'd lavōr, Carlo al ricév na telefunàda da 'l sò amìg Sergio (Sergio Tramonti) ch'al gh diś ch'i aṅ catâ 'l cadàvar dla Silvia ch'adès l'è a 'l ubitòri.
Culegamènt estéran
}}
Maya Angelou
{{metacaixa
Corrado Sanguineti
{{Metacaixa
Maya Angelou
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Marguerite Annie Johnson, cgnusùda méj cuma Maya Angelou, (Saint Louis, 4 'd Avrìl dal 1928 - Winston-Salem, 28 ad Maǵ dal 2014) 'l è stada na puetésa, atōra e balarìna americàna.
Corrado Sanguineti
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Vèsc catòlic }}
Maya Angelou
In dal 2011 al presidènt di Stat Unî Barack Obama al gh'à dâ la Mdaja presidensiàla dla libertà.
Biugrafìa
Dvintàda màd'r a darsèt an, l’Angelou la s è inśgnàda a far dimóndi mistēr par tiràr avànti cuma la camaréra, la cōga, la balarìna e la scaja. In séguit la s è misa a far anc la giurnalìsta (finalìsta a 'l Prèmi Pulitzer par la pueśìa), l'insgnànta in Ghana, la scritōra, la regìsta e la prudutōra 'd drama a teàtar. In dal 1977 l'à tòlt part a la série TV “Raìś”.
Corrado Sanguineti
Corrado Sanguineti (Milân, 7 ad nuëimbar 1964) l'è un vèsc católic italián, vèsc ad Pavia dal 16 ad nuëimbar 2016.
Maya Angelou
Biugrafìa
In dal 1982 la taca a insgnàr in dla Wake Forest University 'd Winston-Salem in dla Carulìna dal Nòrd. Da sèmp'r atìva p'r i muimènt di dirìt sivìl, l'à laurâ cun Malcolm X, cgnusû in Àfrica, e cun Martin Luther King, Jr.. In dal 1993 l'à lèt la pueśìa «On the Pulse of Morning» durànt la serimògna 'd insediamènt a la presidénsa 'd Bill Clinton.
Corrado Sanguineti
All'è dvantä prét in dal 1988 e dal 2013 all'è parvòst ad la cëisa ad ''Nostra Signora dell'Orto a Chiavari.
Maya Angelou
Àtar prugèt
}}
Corrado Sanguineti
Ligamm ad föra
}}
Il bagno turco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvél ch'l à ereditâ 'l è stâ 'n daśdàr-as dal sès...|Tagline dal film}}
Il bagno turco (Al bagn turc) 'l è 'n film dramàtic dal 1997 ad Ferzan Özpetek, chè a 'l sò debùt.
'L è stâ preśentâ a 'l 50{{sup|śum}} Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ „Quinzaine des Réalisateurs“.
Sunt
Francesco (Alessandro Gassmann) 'l è 'n architét ch'al gh'à 'n studi 'd prugetasiòṅ a Róma insém a sò mujēr, la Marta (Francesca d'Aloja), e a 'l sò sòci Paolo (Alberto Molinari). Quànd a mōr sò sîna Anita, chi lē la gh lasa un palàs a Ìstanbul in du na vòlta a gh'éra 'n bagn turc, sarâ però da soquànt an.
Francesco al partìs acsè par la Turchìa cun 'l intensiòṅ ad vénd'r incòsa. Quànd 'l è là al cgnós Osman (Halil Ergün) ch'al gh'iva in gestiòṅ al servìsi d'l hammam insém a la sò parènta. Tuta la sò famìja 'l al trata cuma òṅ 'd cà, anc se furastēr, e 'l architét al s fà amìg cun Mehmet (Mehmet Günsür), fiōl 'd Osman.
Piàn piàṅ Francesco al càmbia idéa e 'l decìd ad tgnir-'s al bagn turc e anc ad métar-'l a pòst, armagnénd lè è par soquànt tèmp. La Marta la riva a Ìstanbul par firmàr al carti dla separasiòṅ parchè 'l sò matrimòni 'l éra bèla in criśi da prima.
Culegamènt estéran
}}
Sergio Franchi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Sergio Franchi, che in realtä as ciamäva Sergio Galli (Cudògn 6 d’aprìl 1926 – Stonington, 1 ad mägg 1990) all'è stä un tenùr e atùr itagliàn natüralizä americän.
Biugrafia
Nasìd a Cudògn al 6 d’aprìl 1926, in dal 1952 l'é partì cun la famiglia in Südafrica, in del 1952. L'è turnä in Itaglia par stüdiä Lirica cul maèstar Rossi Masetti.
In dal 1962 al va in America 1972 l'é dvantä american. Al sücess l'è rüä dal musical dal 1965 Do I Hear a Waltz?.
Ligamm ad föra
}}
Podolsk
Podolsk (in rus: Подо́льск) l'è na sità industriàla dla Rusia in dla regiòṅ ad Mósca, ch'la s cata a 43 km a sud dla capitàla. L'è bagnàda dal fiùm Pachra e la gh'à a 'l incìrca 180.000 abitànt (dat dal 2007).
Stòria
Podolsk la s è svilupàda a partìr dal vilaǵ ad Podol (Подол in rus), fundâ in dal 1627. La zarina Catarìna II la gh'à pò dat al stat ad sità in dal 1791.
Bèṅ prima dla Rivulusiòṅ 'd Utóbar, Podolsk l'éra prima ad tut un sèntar industriàl, specialiśâ in dal cumpàrt mecànic, ròba ch'l'à mantgnû anc in di an dl'Uniòṅ Suviètica, quand la sità l'éra òṅ di pòi industriàl dla regiòṅ ad Mósca. In di ùtim an però l'à patî un cal ad gint (30.000 abitànt da méno rispèt al 1989).
La famìja Oulianov la vivéva a Podolsk e anc Vladimir Lenin al gh gniva da spés parchè al gh'iva na vila chè.
Podolsk l'è al sèntar in dua al Ministér dla Diféśa Rusa al gh'à al sò Archìvi Sentràl.
In dal Setémbar dal 2007 l'à uspitâ i campiunàt ad pugilâ dal fémni e in dal 2018 la sarà òṅ di pòst in dua i s śugarànan al partìdi dal mundiàl ad balòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Mussomeli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Mussomeli 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:10556}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2018).
Colegamèint estèren
}}
Dimenticare Venezia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Dimenticare Venezia (Daśmindgàr Venèsia) 'l è 'n film dramàtic dal 1979 ad Franco Brusati, candidâ a i Prèmi Òscar cuma film furastēr.
Sunt
Nicky (Erland Josephson) al viṿ a Milàṅ c'n al sò muróś dimóndi più śōvan Sandro dit “Becalégn” (David Pontremoli). Un dè, insém a 'l sò amànt, al decìd 'd andàr a catàr sò surèla Marta (Hella Petri), èx cantànta lìrica, ch'la stà in na vila in dal Vènet insém a na vècia c'n un prinsìpi 'd artèria ch'la gh fà i fat in cà, la Caterina (Nerina Montagnani). In dla vila 'd campàggna i gh vìv'n anc n'anvōda dla cantànta, l’Anna (Mariangela Melato), e a la sò dóna ch'la fà la mistra, la Claudia (Eleonora Giorgi).
Al grup al decìd 'd andàr a far na gita a Venèsia par festegiàr tut insém ma la sira prima i s śònt'n a i òspit dal matrimòni dla fiōla 'd 'n èx amìg da pìcul ad Nicky, cal purcùs ad Rossino (Fred Personne). Durànt la serimògna la Marta la canta la Carmen ad Bizet ma pò la stà mâł e la mōr.
Dòp al funeràł Nicky al decìd 'd armàgn'r in dla cà di suo, méntar l’Anna e la Claudia i vàn'n a star a Milàṅ cun Sandro.
Culegamènt estéran
}}
.praxi
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
853 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 853, mo invéci 'l an 853, 't ê da 'ndèr chè) 'L 853 (otseintsinquantatrī, ottocentocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 852 (otseintsinquantadū) e 'l vin prìma edl 854 (otseintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintsinquantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
13 d'avrìl
Al  l'è al 103° dè dal calendàri gregoriàn (104° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 262 dè a la fin dl'an.
Frank Welker
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Franklin Wendell Welker, cgnusû méj cuma Frank Welker (Denver, 12 ad Mars dal 1946), 'l è 'n ardupiadōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Il caso Kerenes
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Eśèmpi crûd 'd amōr matèran.|Tagline dal film}}
Il caso Kerenes (Al caś Kerenes) 'l è 'n film dramàtic dal 2013 ad Călin Peter Netzer ch'al 'l à scrit insém a Razvan Radulescu.
La pelìcula l'à purtâ a cà 'l „Ōrs 'd òr“ a 'l 63śum Fèstival ad Berlîṅ.
Sunt
La Cornelia Kenereș (Luminița Gheorghiu) l'è n'architéta 'd Bùcarest ad ssant'an ch'la fà anc la senegiadōra a teàtar. L'è spuśàda cun 'n óm ch'al n tōś mai puśisiòṅ, Domnul Făgărășanu (Adrian Titieni), e 'l gh'à 'n fiōl ch'l è tuta la sò vita, Barbu (Bogdan Dumitrache). Chi lò 'l à pasâ da pôc i trénta e 'l à decìś 'd andàr a vìvar cun la sò muróśa, la Carmen (Ilinca Goia), na dóna ch'la gh'à bèla na putìna e ch'la n piàś pròpria briśa a la sgnōra Kenereș. P'r al fat che sò màdar la gh stà sèmp'r adòs Barbu al n s la cumpatìs piò e 'l à decìś 'd a n andàr briśa a 'l sò cumpleàn. La dóna la dmanda scuśa a gl'òspit e l'è custréta a balàr meravigliosa creatura dla Gianna Nannini da par lē, sénsa la sò „criatùra maravìja“.
Na nòt Barbu al gh'à 'n incidènt in màchina, p'r un surpàs fat da lò tròp fòrt, e 'n baghét ad tréd'ś an al gh finìs sóta murénd. Par jutàr sò fiōl la Cornelia la và subìt a la stasiòṅ dla pulisìa insém a sò cugnàda, l’Olga Cerchez (Natașa Raab), e pò la ciàpa in maṅ lē la situasiòṅ par paràr via 'l risć dla parśòṅ par sò fiōl.
Culegamènt estéran
}}
Bartonagh
Bartonagh (Bortunogh in dal lodsan dal post ; Bertonico in Itagliàn) a l'é un paesëin italian ad 1.162 abitänt in Pruvincia d' Lôd.
1469 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1469 (milequaterśeintssàntanōv, millequattrocentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1468 (milequaterśeintssàntaòt) e 'l vin prìma dal 1470 (milequaterśeintstanta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintssàntanōvéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al '1469 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 13 col 113: Fatoriśasiòun:
Castèl 'd Albinèa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al Castèl 'd Albinèa ( Castello di Albinea in italiân) l'é int al cmûn 'd Albinèa in pruvîncia ed Rèz e l'é a cîrca 15 chilômeter dal cèinter ed Rèz. Al castèl al gh'à 'na piânta fâta a "U", cun un pôrdegh ind la pêrta ed fònd. A sîra, pugêda al mûri, 'na tòr cun al ribêlsi, cun archēri e merladûra quacêda da un tèg. Int j ângol a mezdé dal recînt a gh'în dō tòri fâti a tûb: óna fâta fêr da i Manfredi e óna da i Fogliani, che rapreşèinten còl che gh'armâgn di bastiòun fât int al 1558 dal guvernadōr 'd Albinèa. Ind dal castèl a gh'é ânca un uratōri dedichê a Sân Luîg.
Storia
Adèsa al castèl 'd Albinèa, ed proprietê privêda, an 's pōl mìa vişitêr.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
The Golden Age of Grotesque
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I don't care if your world is ending today because I wasn't invited to it anyway, you said I tasted famous so I drew you a heart but now I'm not an artist, I'm a fucking work of art, I've got an F and a C and I got a K too and the only thing that's missing is a bitch like yoU, you wanted perfect, you got your perfect but now I'm too perfect for someone like you, I was a dandy in your ghetto with a snow white smile and you'll never be as perfect whatever you do, what's my name, what's my name? Hold the S because I am an AINT.|A n m interèsa minga s'al tò mónd 'l è drē finìr incō parchè in tut al manéri a n gh séra briśa stâ invitâ, 't iv dit ch'a gh'iva 'l gust dal famóś dònca a t iva disgnâ 'n cōr ma adès a n sòṅ mia 'n artìsta, a sòṅ n'òpra 'd art dal cas, a gh'ò na F e na C e a gh'ò na K pur e 'l ùnic quèl ch'a gh cala l'è na rUjàsa tò para, at vliv la perfesiòṅ, at gh'à la tò perfesiòṅ ma adès a sòṅ tròp parfèt p'r una cuma 't sē tè, a séra 'n milurdèṅ in dal tò ghét c'n un surìś biànc cuma la néṿ e tè 't a n sarà mai acsè parfèta in tut qvél ch'at fà, cuma m ciàm-j-a? cuma m ciàm-j-a? Tîṅ strica la S parchè mè a sòṅ 'n A N SÒṄ MIA.|(s)AINT, 2003|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Golden Age of Grotesque (L'età d'l òr dal grutésc) 'l è 'l quìnt àlbum in studi dal grup Industrial metal di Marilyn Manson. 'L è stâ publicâ al 13 ad Maǵ dal 2003 e 'l è 'l ùltim fat cun John 5 a la chitàra. Cal lavōr chè 'l à tòlt spunt da la entartete Kunst dla repùblica ad Weimar di an Trénta.
Al vìddeo dal pès (s)AINT, śōg ad paròli fra Saint (Sant) e Ain't (A n sòṅ minga), 'l è stâ cinsurâ a la televiśiòṅ e al gh 'l à fat l'Asia Argento. Anc la Interscope Records la s è tiràda indrē decidénd 'd a n far-an minga 'n sìngul.
Culegamènt estéran
}}
1209
Al 1209 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Quercia
al pōl arfêres a: