cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sara Errani
Caréra
In dal 2007 la próa a qualificàr-as a Auckland e a gl'Australian Open ma la n gh la cava briśa parchè la vins sōl cun la Melanie South. A Bugutà la và fóra subìt pardénd 6-4 1-6 3-6 da la Lourdes Domínguez Lino. A Acapûlc la gh śōga p'r avér pasâ 'l qualificasiòṅ. A 'l prim tùran la fà fóra la Sybille Bammer par 6-2 7-6 e pò la bat anc la Kaia Kanepi 1-6 6-3 6-4 e l'itagliàna Tathiana Garbin, in alóra nùmar vint-sèt dal mónd, par 5-7 7-6 6-3. La pèrd in semifinàl cun la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 2-6 4-6. In Maǵ la pèrd incóra a 'l prim tùran a Róma cun la Kateryna Bondarenko in tri sét. In Maǵ la vìns al tìtul ITF ad Galatìna da 25.000 dòlar. A Palèrum i gh dànan na carta salvàdga e lē la s in prufìta a la granda mulànd un 6-2 6-0 prima a la francéśa Virginie Razzano e pò anc a l'Eva Birnerová e a la Lourdes Domínguez Lino, prima ad cédar in semifinàl a l'Ágnes Szávay par 6-7 1-6. A Los Angeles, a Turònt e a New Haven la n pasa minga 'l qualificasiòṅ pardénd subìt da la Tiantian Sun, da la Galina Voskoboeva e da l'Elena Bovina. Cuma nùmar 105 dal mónd la śōga diretamènt gl'US Open in dua la pèrd a 'l secónd tùran da la Marion Bartoli. In Setémbar la riva incóra in semifinàl in un turnèo WTA a Bali, baténd l'Anabel Medina Garrigues e l'Aiko Nakamura, ma la gh'à da lasàr strada incóra na vòlta a la Lindsay Davenport par 1-6 3-6. La sèra la stagiòṅ a 'l stantéśum pòst.
In dal 2008 la cata incóra la Davenport in di quàrt a Auckland e la pèrd incóra sèg par 3-6 3-6. A gl'Australian Open la la pésca incóra a 'l prim tùran e 'sta vòlta, prima ad cédar, la la fà sudàr dimóndi purtànd-la a 'l tèrs sét: 6-2 3-6 7-5. In Favràr la pèrd par dū vòlti da la spagnōla Nuria Llagostera Vives a Vigna dal Mar e a Bugutà. In Mars la pasa dū tùran a Miami, dand la paga prima a la giapunéśa Akiko Morigami 6-2 3-6 6-4 e pò anc a la Marija Kirilenko par 6-4 4-6 7-6. A la fiṅ la gh'à da lasàr strada a la nùmar òṅ dal mónd, la Justine Henin. A Amelia Island la pòrta a 'l tèrs sét la Viktoryja Azaranka ma l'è pò chi lē a pasàr al prim tùran par 3-6 7-5 6-4. A Róma la Sara la riva par la prima vòlta a 'l tèrs tùran in dua la pèrd par 4-6 3-6 da la Serena Williams. In Śugn la pasa dū tùran anc a Barcelóna (6-3 6-2 a la Lourdes Domínguez Lino e 6-4 7-5 a la Varvara Lepchenko) ma pò la pèrd incóra da la Nuria Llagostera Vives 6-2 2-6 3-6. In Luj la Errani la s pòrta a cà i sò prim dū tìtui WTA dla caréra. A Palèrum la bat in di quàrt la Carla Suárez Navarro 4-1 bandòṅ e pò la Flavia Pennetta 7-5 6-3 e in finàl la Marija Korytceva par 6-2 6-3. A Pòrtrōś invéci la manda a cà la Maria Elena Camerin 6-7 6-2 6-1, la Mara Santangelo 6-2 6-4, la Marija Kirilenko 6-1 7-5, la Caroline Wozniacki 6-4 6-4 e in finàl la valensiàna Anabel Medina Garrigues par 6-3 6-3. A New Haven la pasa 'l qualificasiòṅ ma pò la pèrd a 'l secónd tùran da l'Ágnes Szávay 4-6 7-6 4-6. A gl'US Open e a Bali la fà cumpàgn, ciapànd la paga da la Na Li 6-4 2-6 0-6 e da la Tamira Paszek 0-6 6-7. A Mósca, tacànd da 'l qualificasiòṅ, la cata sōl di ex suviètichi. Baténd la Galina Voskoboeva par 6-3 6-3, la riva in dal tablòṅ prinsipàl in dua la manda a cà anc la Viktoryja Azaranka par 1-6 6-4 6-3 ma pò la pèrd da la nùmar sèt dal mónd, la Svetlana Kuznecova, par 6-7 1-6. La sèra 'l an in Lussembûrg in dua la bat la Marina Eraković prima ad cédar a la Sorana Cîrstea, finénd acsè in dla puśisiòṅ nùmar 42 dal mónd.
La bulgnéśa la taca bèṅ la stagiòṅ 2009 rivànd in semifinàl a Brisbane, cun i sucès su la Daniela Hantuchová 6-7 6-4 6-0, su la Cvetana Pironkova 6-7 7-5 6-3 e su l'Ol'ga Govorcova 6-3 6-3, ma lè la pèrd par 3-6 1-6 da la Viktoryja Azaranka. A Sydney invéci la pèrd a 'l secónd tùran da la Serena Williams. A gl'Australian Open l’Errani la dà incóra la paga a la Marija Kirilenko par 6-0 6-4 e pò anc a la ruména Monica Niculescu par 6-2 6-3. A 'l tèrs tùran la pésca la nùmar sèt dal mónd Vera Zvonarëva e la n gh pōl far gnint cun la rusa ch'la và avànti par 6-4 6-1. In Favràr la rumagnōla la bat l'Amélie Mauresmo in Fed Cup par 6-3 6-4 ma dū dè dòp la gh pèrd a Parì a 'l quèrt par 2-6 0-6. La stmana dòp la fà sudàr dimóndi la Serena Williams in Dubai ma a la lunga l'è l'americàna a 'vér-ag la méj a 'l secónd tùran par 4-6 6-2 6-0. Dòp i quàrt a Marbella (2-6 7-6 5-7 da la Anabel Medina Garrigues) la fà sù pôc, sōl di prim e di secónd tùran. La s tira sù incóra a Palèrum e a Pòrtrōś rivànd incóra in finàl ma 'sta vòlta la gh'à da 'lvàr la bandéra biànca cun la Flavia Pennetta par 1-6 2-6 e cun la Dinara Safina, nùmar òṅ dal mónd, par 7-6 1-6 5-7. Dòp tri prim tùran a Cincinnati (6-3 3-6 1-6 da la Daniela Hantuchová), a Turònt (4-6 2-6 da la Dominika Cibulková) e a New Haven (1-6 4-6 da la Varvara Lepchenko), la riva a 'l tèrs tùran a gl'US Open in dua la pèrd da la Yanina Wickmayer par 3-6 4-6. La pèrd sèg anc in di quàrt ad Linz. La Errani la fà un pas a 'l indrē, śliciànd a 'l 48śum pòst.
In dal 2010 la pèrd subìt a Brisbane da la Roberta Vinci par 4-6 6-2 2-6. A Hobart la riva in semifinàl baténd la Kirsten Flipkens par 6-3 6-4 ma pò la céd a la Shahar Peer 2-6 0-6. A gl'Australian Open la bat la Klára Zakopalová par 6-2 7-6 e pò l'Ekaterina Makarova par 6-2 6-3 prima ad lasàr strada, incóra na vòlta, a la Yanina Wickmayer in tri sét. La Errani la n pòrta a cà gnint in di turnèo sudamericàṅ in sla tèra rósa. A Indian Wells e a Miami invéci la riva sèmp'r a 'l tèrs tùran, pardénd pò da la Jelena Janković 6-2 6-7 4-6 e da la Vera Zvonarëva 2-6 3-6. A Marbella la s insfìlsa in semifinàl (1-6 1-6 da la Flavia Pennetta) ma pò la śōga mâl in chi àtar turnèo in sla tèra, rivànd sōl na vòlta a 'l tèrs tùran a Varsàvia in dua la bèca un 2-6 1-6 da la Na Li. In sl'èrba la riva in di quàrt a Birmingham (6-7 5-7 da la Aravane Rezaï) e a 'l tèrs tùran a Wimbledon (3-6 1-6 da l'Agnieszka Radwańska). A Palèrum la và fóra in di quàrt ad òpra dla Kaia Kanepi 2-6 2-6 e pò la fà secónd tùran a Pòrtrōś, a San Diego e a Cincinnati, pèś a Montreal in dua la và a cà subìt pardénd da l'Iveta Benešová. A New Haven e a gl'US Open l'è la Samantha Stosur a vìnsar sèg. In Utóbar la tōś part a i turnèo ad Pechîṅ, ad Linz e ad Mósca, miténd insém dū secónd tùran e un quàrt in Àustria (7-5 3-6 4-6 da la Roberta Vinci). La sèra 'l an a 'l nùmar quarànta-tri dal mónd.
A Birsbane la mùcia sù n'atra scunfìta pēśa da la Dominika Cibulkova in dal Śnar dal 2011 (3-6 0-6). A Hobart la bat prima l'Anna Čakvetadze par 7-6 6-3 e pò la padróna ad cà, l'Alicia Molik, par 6-1 6-0 prima ad patìr un 1-6 3-6 da la cinéśa Shuai Peng. Dòp un prim tùran a Melbourne (3-6 2-6 da la Venus Williams), la tōś part a 'l turnèo ad Pattaya City in Favràr. Chè la bat la Kai-Chen Chang par 4-6 6-2 6-4, l'Ayumi Morita par 2-6 7-5 6-2, la Galina Voskoboeva par 2-6 6-3 6-2 e pò la Roberta Vinci par 6-1 6-4. In finàl però la vèṅ sćiancàda da la Daniela Hantuchová cun al puntéǵ ad 6-0 6-2. A Indian Wells la pèrd a 'l tèrs tùran da la Kim Clijsters, nùmar dū dal mónd, par 3-6 6-2 4-6, a Miami invéci la và a cà subìt sóta i cólp dla Jaroslava Švedova ch'la la spunta par 6-3 5-7 7-6. A Marbella e a Barcelóna la riva in semifinàl pardénd 2-6 1-6 da la Viktoryja Azaranka e 1-6 5-7 da la Lucie Hradecká. In di turnèo più impurtànt dla stagiòṅ in sla tèra rósa la n gh la cava minga a 'ndàr da 'd là da 'l secónd tùran, pardénd da la Francesca Schiavone a Madrid, da la Viktoryja Azaranka a Róma e da la Daniela Hantuchová a 'l Roland Garros. Parcōrs cumpàgn anc in sl'èrba, cun la bulgnéśa ch'la bat la Christina McHale a Birmingham par 7-6 4-6 6-2, la Kiki Bertens a 'S-Hertogenbosch par 7-6 6-1 e la Kaia Kanepi a Wimbledon par 6-1 6-4 prima ad cédar dòp a la Marina Eraković 7-5 4-6 3-6, a la Svetlana Kuznecova 6-3 6-7 1-6 e a la Kateryna Bondarenko 4-6 7-5 2-6. In Luj la riva in di quàrt a Bùdapest e a Palèrum. A Carlsbad e a Cincinnati la céd par dū vòlti incóra a la Shuai Peng ma almànc in Ohio la dà na scòpla a la carta salvàdga Sloane Stephens par 6-1 7-5. A New Haven e a gl'US Open la mét in fila dū prim tùran da la Marija Kirilenko e da la Svetlana Kuznecova. La sèra 'l an pardénd incóra da la Dominika Cibulková a Linz e da la Kaia Kanepi a Mósca, finénd acsè la stagiòṅ da nùmar quartànta-sinc.
Al sò inìsi dal 2014 'l è da arbgàt: secónd tùr'n a Shenzhen (6-2 6-7 3-6 da la Vania King dòp avér batû a fadìga 7-6 a 'l tèrs la carta salvàdga Saisai Zheng), tèrs tùr'n a Sydney (6-7 3-6 da la Cvetana Pironkova) e prim tur'n a Melbourne in dua la céd in dū sét a la Julia Görges. Dimóndi méj a Parì a 'l quèrt in dua la riva incóra in finàł pardénd da l'Anastasija Pavljučenkova par 6-3 2-6 3-6. A Doha la patìs in di quàrt un pēś 2-6 0-6 da la Simona Halep e pò l'è cl'atra ruména, la Sorana Cîrstea, a bat'r-la subìt in Dubai. A Indian Wells e a Miami la riva a 'l tèrs tùr'n in dua la céd a l'Eugenie Bouchard e a l'Ekaterina Makarova. La rumagnōla la riva pò in di quàrt a Charleston in dua la pèrd par 6-4 2-6 1-6 da la śōvna śvisra Belinda Bencic. Cum al sòlit la tèra rósa la gh pòrta dimóndi furtùna parchè la riva in semifinàł a Stucàrda e in finàł a Róma dand la paga a la Chanelle Scheepers par 7-5 6-3, a l'Ekaterina Makarova par 6-2 6-3, a la Petra Cetkovská par 6-4 7-6, a la Na Li (nùmar dū dal mónd) par 6-3 4-6 6-2 e a la Jelena Janković par 6-3 7-5 ma pò la s fà mâł a la còsa cóntar la Serena Williams in sal puntéǵ ad 3-4. Par psēr śugàr la finàł ad dópi più tard, sprand ch'la gamba la gh faga manc mâł, la riva fiṅ in fónd pardénd 3-6 0-6. A 'l Roland Garros la riva in di quàrt in dua la pèrd par 2-6 2-6 su 'n camp mój e pēś cun l'Andrea Petković batùda tri stmani prima a Madrid. In sl'èrba ingléśa la pèrd subìt a Eastbourne cun la Lauren Davis e a Wimbledon cun la Caroline Garcia par 6-2 6-7 5-7 butànd in dal rusc un match point. Chè almànc la vins cun la Roberta Vinci al turnèo ad dópi fagénd acsè al “Career Grand Slam”. La tórna a śugàr in sla tèra ad Bad Gastein in Luj ma la pèrd in semifinàł da la bumbardéra Shelby Rogers, incóra na vòlta su 'n camp pēś in dua la fà fadìga a śliciàr bèṅ. Fóra da 'l primi déś dal mónd, la Errani la pèrd par dū vòlti in Agóst da la Sabine Lisicki a Montreal e a Cincinnati. A la fiṅ dal méś la bat la Venus Williams a gl'US Open par 6-0 0-6 7-6 e pò anc la Mirjana Lučić-Baroni par 6-3 2-6 6-0 rivànd acsè in di quàrt in dua però la vèṅ spasàda via da la danéśa Caroline Wozniacki ch'la gh lasa sōl un śōg. La finìs mâł 'l an pardénd pò tri di quàtar incónt'r aśiàtic śugâ.
Sucès in dópi
In dópi la tenìsta bulgnéśa l'è stata bòna ad vìnsar vint-quàtar tìtui, dagnóra tut cun la sò amìga la Roberta Vinci. Sèg l'à anc purtâ a cà tut i quàtar tìtui dal Gran Slam fra 'l 2002 e 'l 2004 faghénd qvél ch'a s ciàma “Career Grand Slam”.
Nòti
}}
Pupi Avati
Giuseppe Avati, ciamè Pupi, l é ón scritåur ed film e produtåur emigliàn, nèd a Bulåggna al 3 ed nuvàmmber dal 1938.
La só vétta
L é al fradèl pió grand 'd Antonio Avati. Dåpp ch'l'à tôlt la laurea in Siänz puléttichi a l'Universitè d'la só zitè, l'à truvè da lavurèr int'un'aziända indovv i surzlèven la ròba da magnèr e l'à fât al magatt necesèri (i n'éren brîsa tant bajûc) par la só prémma ôvra drî da la cinepraisa, ch'la s ciamèva: Balsamus - Lo sguardo di Satana dal 1969. L'è un film pauråus trésst indóvv tott i s mâzen ch'al n è brisa costè di mondi e ch'i ân fât vadder såul int'i cinema dî dintûren.
Pasè zéncv ân al lavuré insamm a Pier Paolo Pasolini a l'ûtum film Salò o le 120 giornate di Sodoma, al zîra al só secånd film La mazurka del barone, della santa e del fico fiorone (1975), e dåpp anch' La casa dalle finestre che ridono (1976), un èter film pauråus ed bòna râza che dåpp dî ân l'è gnô un film famåus pr'al nôster cinema. Avati al zîra ancåura dî film ed ste gèner e ai pèr ch'i sèppen èser fât par ló. Avati al s fairma ancåura såura a ste gèner e al drôva pió danèr e dî aiutànt cme stra i èter anch Maurizio Costanzo.
Dal 1977 al vén fôra Bordella, una cumêdia demenzièl indóvv ai é anch Christian De Sica, ch'l êra bän zåuven. Dal stess ân, Avati, as fà vadder al film zâl Tutti defunti… tranne i morti ch'al n cunvénz mégga tant i créttic e la zänt.
Dåpp i vénen Storia di ragazzi e ragazze cun Valeria Bruni Tedeschi (1989), Bix (1991), al pauråus L'amico d'infanzia (1993) ch'lè zirè int'i Stèd Uné d'Amêrica e al peppacûl L'arcano incantatore (1996) con Stefano Dionisi. Dal 1997 al zîra int'una vélla dal Sâs Il testimone dello sposo e dal 1999 La via degli angeli. Dal 2003 dåpp ch'al n'avêva fât gninta pr'un pulén, al zîra al film ed sentimänt Il cuore altrove col témmid Neri Marcorè e Vanessa Incontrada, ch'in ste film qué po la fà onna ch'la n i vadd brîsa.
Al 2005 l'è stè un bel ân pr'al regéssta, ch'al fa un film con Vittoria Puccini, Paolo Briguglia e Claudio Santamaria, la cumêdia d'amåur Ma quando arrivano le ragazze? e al zîra con Antonio Albanese, Katia Ricciarelli e ancåura Neri Marcorè al film da bandîga La seconda notte di nozze. Dal 2007 l'è la vôlta dal delghè La cena per farli conoscere, con Diego Abatantuono col bèli Francesca Neri, Ines Sastre, Vanessa Incontrada e anch' Violante Placido. L'ûtum l'è Il nascondiglio, un nôv pauråus con Laura Morante ch'la fà una gran sgnåura itaglièna ch'la cånpera un palâz a Davenport, int'l Iowa.
Incû Pupi Avati l'è on dî regésst itaglièn pió famûs e amè int'al månd.
589
Al 589 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Guido Faba
Guido Faba l'è stè ónn dî autûr d'la tradiziån dî scrètt a man int'l ars dictaminis e int'la siänza dal dscårrer ch'l à avó un suzès strepitåus. L'à studiè a Bulåggna e i dîsen ch'l è stè magister dal 1210, po l'à lavurè cme nutèr dal vàsscuv Enrico ed Bulåggna stral 1221 e 'l 1222 e po dal 1226 cme prît int'la capèla ed San Michêl, 'na cîsa con 'na scôla ed gramâtica e dictamen. L'è stè autåur ed squèsi 18 tratè e l'à scrètt ed quî par scrîver däl lètter, d'oraziån e 'd strumént po anch' d'un'ôvra ch'la dscårr däl virtó e dî vézzi. L'è stè al prémm a druvèr in Itâglia la siänza dal dscårrer dî antîg latén al vulghèr l'è stè al prémm a avair butè zå una prôsa leterèria itaglièna.
Qual ch'l à scrétt
In vulghèr dal XIII sêcol:
In latén:
La langua ed Faba l'è récc ed paról d'l Èlta Itâglia, ed bulgnais antîg e 'd tuscàn.
1585
Al 1585 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Meryl Streep
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra l'è stada candidàda par daśnóṿ vòlti a i Prèmi Òscar, un rècord, vinsénd-an tri p'r i film Kramer contro Kramer (1979), La scelta di Sophie (1982) e The Iron Lady (2011). La gh'è invéci andàda mâł in dal pelìculi Il cacciatore (1978), La donna del tenente francese (1981), Silkwood (1983), La mia Africa (1985), Ironweed (1987), Un grido nella notte (1988), Cartoline dall'inferno (1990), I ponti di Madison County (1995), La voce dell'amore (1998), La musica del cuore (1999), Il ladro di orchidee (2002), Il diavolo veste Prada (2006), Il dubbio (2008), Julie & Julia (2009), I segreti di Osage County (2013) e Into the Woods (2014).
Biugrafìa
Uriginària dal New Jersey, a dód'ś an la và a lesiòṅ ad cant pò la stùdia recitasiòṅ laureànd-'s in art dramàtica a la Yale Drama School faghénd in séguit al sò debùt a teàtar.
In dal 1975 la s fà avànti par recitàr in dal film King Kong ma Dino De Laurentis al la dascàrga parchè „L'éra tròp bruta“. La Streep la gira la sò prima pelìcula dū an dòp par Fred Zinnemann, Giulia, ma 'l è in dal 1978 ch'la s fà nutàr c'n Il cacciatore ad Michael Cimino ch'la gh fruta na nomination a i Prèmi Òscar e cun la minisérie televiśìva Ulucàust ch'la gh fà ciapàr 'n Emmy.
La Meryl la gira pò Kramer contro Kramer in du la s litga cun Dustin Hoffman in na batàja giudisiària par tgnir sèg sò fiōl Bill dòp la fiṅ dal matrimòni. La part dla Joanna la gh fà vìns'r al Prèmi Òscar e la sò caréra la ciàpa 'l vōl. La Streep la lavóra cun Woody Allen (Manhattan), cun Robert Benton (Una lama nel buio), c'n Alan J. Pakula (La scelta di Sophie, àtar Prèmi Òscar par la part dna dóna pulàca parśunēra in un lager naśìsta), cun Mike Nichols (Silkwood), cun Ulu Grosbard (Innamorarsi insém a Robert De Niro) e cun Sydney Pollack (La mia Africa).
Dòp dū film girâ cun Jack Nicholson, Heartburn - Affari di cuore e Ironweed, in dal 1989 la vins la Palma 'd Òr a 'l Fèstival ad Cannes par la sò part in Un grido nella notte ispiràda a 'n fat sucès dabòṅ dna dóna austragliàna misa in parśòṅ par śbali parchè i giùdas i cardìvan ch'l'is cupâ lē la sò putìna quànd invéci l'éra stâ 'n ding a purtàr-la via e a magnàr-la.
In di an Nuànta la gira la cumèdia La morte ti fa bella, in du la fà a gara cun la Goldie Hawn p'r arfàr-as da piò, pò la gira 'l thriller ad Curtis Hanson The River Wild - Il fiume della paura, al film rumàntic I ponti di Madison County ad Clint Eastwood e la pelìcula La stanza di Marvin cun Robert De Niro, Leonardo DiCaprio e la Diane Keaton. P'r al film ad Wes Craven La musica del cuore l'impàra dabòṅ a sunàr al viulèṅ.
In dal 2001 la lavóra cun Steven Spielberg in AI - Intelligenza artificiale, pelìcula ch'al gh'iva da giràr Stanley Kubrick s'al n fus minga mòrt in cal méntar. In dal 2002 la fà na lèśbica in The Hours, recitâ insém a la Nicole Kidman e a la Julianne Moore, ch'la gh fruta na candidadùra a i Golden Globe. In dal 2004 la tōś part insém a Denzel Washington a 'l thriller The Manchurian Candidate pò dū an dòp la figùra in d'l ùltim film ad Robert Altman, Radio America, e in dla cumèdia Il diavolo veste Prada.
In dal 2008 l'è la prutagunìsta ad Mamma Mia!, adatamènt p'r al cìnema 'd un musical teatràl ch'al dróa 'l canti dal grup śvedéś di Abba, e 'd Il dubbio in du a s dascór d'l argumènt di “prēt pedòfil”.
In dal 2011 la vins al sò tèrs Prèmi Òscar faghénd la “Sgnōra 'd Fèr”, la Margaret Thatcher, in dla pelìcula The Iron Lady. Tri an dòp la gira 'n àtar musical, Into the Woods, ch'al mìsćia insém soquànti fòli cuma Cenerentola, Cappuccetto Rosso, Raperonzolo e Jack e la pianta di fagioli.
Nòti
}}
Sonno di ghiaccio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mâł al s è daśdâ incóra.|Tagline dal film}}
Sonno di ghiaccio (Són ad giàs), cgnusû anc cuma “Brividi di ghiaccio” (Śgriśōr ad giàs), 'l è 'n thriller americàṅ dal 1985 ad Wes Craven girâ par la televiśiòṅ.
Sunt
Al śōvan Miles Creighton (Michael Beck) 'l è mis mâł c'n un cànc'r a 'l fégat ch'a n s pōl minga mét'r a pòst, praticamènt a n gh'è gnint da far. Sò màdar Marion (Beatrice Straight) la decìd acsè ad far ślar al sò còrp sprand ch'in na quàlc manéra un dè a s pòsa uperàr-al. Dòp déś an però i machinàri ch'i tîn'n a 'l fréd Miles i daśmétan 'd andàr e 'l sò sarvèl al s déśd' incóra ma 'l mâł 'l è incóra lè. I cirùśic i próan a uperàr-al druànd i mèś dal dè 'd incō e 'l óm al la scampa a fadìga.
Miles al tórna acsè a cà insém a sò màdar tacànd subìt a lauràr in d'l aśiénda 'd famìja dòp avér lasâ a cà 'l vèć aministradōr. Da cal mumènt lè in avànti dla gint a taca a murìr a sò òpra, a pâr che Miles al sia n'atra parsòna dal tut, séns anma. Prima 'l éra gustóś e bòṅ, adès invéci 'l è malmustóś, śgarbâ e vindicatìṿ. La Marion la n fà mènt a gnint, l'è sōl cuntènta ch'al sò fiōl pardû al sia sèg finalmènt.
Sōl quànd pàdar Penny (Paul Sorvino) al finìs a 'l uśdàł e in punt ad mòrt al diś ch'l è stâ Miles, la Marion la s persuàd ch'a gh'è quèl ch'a traśa in sò fiōl.
Culegamènt estéran
}}
Claudio Cassinelli
{{Metacaixa
Ligâ a la crìtica 'd cìnema Irene Bignardi, ch'la gh'à dâ 'n fiōl ciamâ Giovanni, 'l à catâ la mòrt śōvan in 'n incidènt in elicòtar méntar 'l éra drē a giràr al film Vendetta dal futuro ad Sergio Martino. Al pónsa in dla tómba 'd famìja in dal campsànt munumentàł dla Certóśa 'd Bulógna.
Culegamènt estéran
}}
Zampòun
Al Zampòun l'è un salómm tìpic ed la pruvèinza ed Mòdna. Al vìn fât cun d'la chèrna ed maiêl impastèda e méssa in d'al zampòun del maiêl (da chè al námm). Al-s fà a Mòdna, a Mantva, a Cremòuna e in ètri pèrti d'al nord Itàlia.
Castelnôv al gh'a al record d'al zampòun pió grand dal mánd: 450 kilo.
1532 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
.politie
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
1532 (nùmer)
Al 1532 (milesincseinttrèintadū, millecinquecentotrentadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1531 (milesincseinttrèintaùn) e 'l vin prìma dal 1533 (milesincseinttrèintatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseinttrèintadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1532 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 766: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
793 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 793, mo invéci 'l an 793, 't ê da 'ndèr chè) Al 793 (setseintnovantatrī, settecentonovantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 792 (setseintnovantadū) e 'l vin prìma dal 794 (setseintnovantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintnovantatreéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Sócret
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Sócret ({{in grc|BLG|Σωκράτης|Sōkrátēs}}; 470 a. C.-399 a. C.) l'era un filôsof grîg. L'è mej cgnossó pr'avair dscåurs davänti a tott pió che par avair scrétt dî lîber.
Al môd ed rasunèr ed Sócret cunséssteva int'al dèr una man e arcgnósser i èter che äl só idê al n éren brîsa gióssti. Al dgé ch'l éra sinsé parché al saveva ch'l era sicûr d'la so mänt.
I argumént ed Sócret i gnénn tolt zå dal só studänt di Platån. Pr'al fât ch'l è stè dimostrè ch'al fé rasunèr zänt cme Platån, as dîs ch'l è stè al miåur ed tott. Mo tgnänn anch arcurdèr ch'l è stè mandè a murîr da quî d'Atene.
Al pseva scapèr mo al dezidé ed 'n fèrel brîsa. Socrate al dgiva che col cal sa le col cal sa ed saveir mia, tot chi eter i creden ed saveir mo an san gnint.
Marilyn Monroe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Norma Jeane Mortenson Baker Monroe, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Marilyn Monroe (Los Angeles, 1 ad Śugn dal 1926 - Los Angeles, 5 'd Agóst dal 1962, a s lèś /ˈmæɹɪlɪn mənˈɹoʊ/ in ingléś) l'è stada n'atōra, cantànta, mudèla e prudutōra 'd film americàna.
In dla sò caréra l'è dvintàda famóśa girànd soquànti pelìculi 'd sucès cuma Niagara, Gli uomini preferiscono le bionde, Come sposare un milionario, Quando la moglie è in vacanza e A qualcuno piace caldo, cumèdia ch'la gh'à frutâ 'n Golden Globe.
Fra 'l sò canti più cgnusùdi a 'rcurdém Diamonds Are a Girl's Best Friend e I Wanna Be Loved by You.
L'è stada spuśàda c'n al śugadōr ad baseball Joe DiMaggio e c'n al scritōr Arthur Miller ma la gh'à abû anc dal stòri cun John Fitzgerald Kennedy e cun Robert Kennedy.
Culegamènt estéran
}}
Ptòun avtomàtic
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al ptòun avtomàtic, ciamê anca ptòun a presiòun 'l è cal ptòun ed metâl o 'd plâstica ch'al sèra di vistî, del giàchi o di giubòt quànd al sulamèint 'l à da èser śvélt, pràtic e robùst.
'L è furmê da dū cumpunèint 'l ùn in fàcia a cl èter in dal dū bàndi 'd giachèt ch'a bśògna sulèr: al màsć, cun un pirulèin bumbadèin in fóra, e la fèmna, śbuśìda e cun 'na mòla cìca mo robusta per tgnìr strìc al masć ch'à s egh cùcia dèinter. 'L è pràtic perchè per sulèr, al ptòun al và cucê e per dessulèr al va destachê vìa 'd sèc, sàinsa śmachinèr de piò.
La só aplicadûra
Per tachèr i ptòun avtomàtic ai vistî (mo anca a di burslèin, a 'l bórsi, a 'l sìngi e via descurènd) a gh'è biśògn 'd un turchièt, mèj s'l è cun l'aria cumprèsa, cun in sìma i punśòun 'd volta in volta giùst p'r el diferèinti am'śùri e fórmi 'd ptòun: al schisamèint sòta 'l só punśòun dal cumpunèint masć o 'd quèl fèmna, atàc al pès ed stòfa o 'd pèla ch'a gh' è biśògn, al fisarà definitivamèint i dū cumpunèint al pês, pròunt per la suladùra.
Culegamèint estèren
}}
Mursiân
Stôria
Al paèiş l'é numinê per la préma vôlta int aò 1302 cme dipendèint ed la Pēv ed Toân. Int al 1466 l'à fât cmûn cun Rumanōr e Nuvlân fîn al XVII sècol. Un census dal Setsèint al dichiâra che al cmûn al gh'à 395 abitânt.
Êrt e Cultûra
'N' edécola dal 1858 a 's pōl vèder al cò a matèina dal cèinter. La cēşa dal paèiş l'é stêda butêda zò da 'na frâna int al 1725, l'é stêda arfâta pôch ân dôp al crôl. Int i sō mûr a gh'în incòra dal prêdi ch' în stêdi druvêdi per tirêr só còla uriginêla. Insém a 'na fnestrèina ed la tòra dal campâni a gh'é la scréta "1595"
Nôti
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Morsiano trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
588
Al 588 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.fedex
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
1586
Al 1586 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
La promessa dell'assassino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dla màfia rusa al prumési i vànan fati e i segrét... a gh'è da savér-i tgnir.|Tagline dal film}}
La promessa dell'assassino (La prumésa dal sasèṅ) 'l è 'n thriller dal 2007 ad David Cronenberg. Par cla pelìcula chè Viggo Mortensen 'l è stâ numinâ a i Prèmi Òscar dal 2008 cuma atōr prutagunìsta.
Custâ sinquànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò catâ sù da piò ad sinquànta-siē.
Sunt
L’Anna Khitrova (Naomi Watts) l'è n'ustètrica cun di urìgini rusi ch'la viṿ a Lóndra insém a sò màdar, l’Helen (Sinéad Cusack). Un dè a 'l uśdàł i gh pòrtan na ragàsa ad quatórd'ś an ad nóm Tatiana (Sarah-Jeanne Labrosse) da uperàr in présia par far nàsar la sò putìna parchè la pèrd dimóndi sangṿ. La śuvnòta, cun di buś a i bras da drugàda, però la n scampa briśa a 'l cuntràri dla putìna ciamàda pò Christine.
L’Anna la cata in dal giachét dla Tatiana un diàri scrit in rus cun dènt'r un bijét c'n al nóm 'd un risturànt, al Trans-Siberian. Cardénd ad catàr-ag là i sò parènt la ragàsa la và a dascórar c'n al padròṅ, un sèrt Semyon (Armin Mueller-Stahl), che però 'l è a cap dn'urganiśasiòṅ criminàla ciamàda Vory V Zakone. 'L è stâ lò a mét'r insìnta la Tatiana ch'la fava part dal sò harem persunàł e 'l éra sò fiōl Kirill (Vincent Cassel) ch'al gh'iva 'l incàr'g ad purtàr-an sèmp'r ad nóvi.
Nikolai Luzhin (Viggo Mortensen), 'l autìsta ad Kirill, al la pòrta a cà. In dal diàri a gh'è scrit incòsa e quànd sò sîṅ Stepan (Jerzy Skolimowski), 'n ucraîṅ èx agìnt dal KGB, 'l al lèś a s vîṅ a savēr che la pòvra Tatiana l'éra finìda in dal gir dla màfia rusa.
Culegamènt estéran
}}
Non prendete quel metrò!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un canìbal al s lóga in di tùnel dla mètro... e 'l è drē a pascàr dal vitmi nóvi!|Tagline dal film}}
Non prendete quel metrò! (Minga tōr cla mètro là!) 'l è 'n film ad scarésa britànic dal 1972 ad Gary Sherman ch'al 'l à scrit insém a Ceri Jones.
Rembrandt
Rembrandt Hamenszoon van Rijn, cgnossó anch' såul comm Rembrandt (Leida, 15 ed lój 1606 – Amsterdam, 4 d'utåbber 1669), l'è stè un pitåur e incisåur ulandais.
Non prendete quel metrò!
Sunt
In dla mètro 'l Lóndra, a la stasiòṅ ad Russell Square, na còpia śōvna 'd muróś, Alex Campbell (David Ladd) e la Patricia Wilson (Sharon Gurney), la fà a mènt a 'l còrp 'd 'n óm pugiâ su na scala. Dòp avēr ciamâ na guàdia in ajùt però lè a n gh'è piò ninsòṅ.
'L ispetōr ad Scotland Yard Calhoun (Donald Pleasence) al taca a far dgl'indàśin parchè a s tratàva 'd 'n óm pulìtig dimóndi impurtànt ch'adès a n s cata piò e a n è minga la prima vòlta ch'a sucéd parchè dl'atra gint l'è sparìda méntar l'éra lè, un pòst in du, dimóndi an prima, un grup ad minadōr 'l è stâ saplî viṿ sénsa che ninsòṅ al fus pò andâ a tiràr-an fóra i còrp.
Rembrandt
La so' ôvra la s distinguêva par la lómm ch'i druvèven.
Non prendete quel metrò!
Sunt
In dla mètro a gira 'n manìac insiminî (Hugh Armstrong) che par scampàr al magna i còrp ad qvéi ch'al cata, tacànd pròpria da i minadōr.
Rembrandt
Ôver
Strai so' quèder pió famûs arcurdän Leziån d'anatomî dal dutåur Tulp (1632), Autoritrât con Saskia (1634), La rånda ed nòt (1642), La spåusa żudî (1665 ça.), ecc.
Non prendete quel metrò!
Culegamènt estéran
}}
Spasèin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al spasèin (netturbino in itagliàṅ) 'l è cal lavuradōr che, a màn o cun di machinàri, al mantìn pulî el strèdi, vō-'t cun la malgarèina o anca tulènd vìa i sâc dal rùsc.
Colegamèint estèren
}}
587
Al 587 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.college
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 10 'd avrîl dal 2014.
.farmers
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
.pnc
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Ben Affleck
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Benjamin Géza Affleck-Boldt (Berkeley, 15 'd Agóst dal 1972), cgnusû méj cuma Ben Affleck, 'l è 'n atōr, senegiadōr, prudutōr e regìsta americàṅ.
In dla sò caréra 'l à vins dū Prèmi Òscar, in dal 1998 insém a 'l sò amìg Matt Damon par la senegiadùra uriginàla dal film Will Hunting - Genio ribelle e in dal 2013 p'r al film Argo da lò dirèt e prudót.
Al gh'à 'n fradèl ch'al fà 'l atōr anc lò, Casey Affleck.
Biugrafìa
Nâ in Califòrgna, Affleck al spatìna da pìcul a Cambridge in dal Massachusetts in du al cgnós Matt Damon ch'al vivìva darènt a lò. Dòp ès'r-as diplumâ a la Cambridge Rindge and Latin High School, Affleck al gira Scuola d'onore insém a Brendan Fraser, Chris O'Donnell e a Matt Damon. In séguit al gh'à na part pìcula in dal film Generazione X ad Kevin Smith. C'n al regìsta dal New Jersey Ben al girarà in séguit anc al pelìculi In cerca di Amy (1997), Dogma (1999), Jay & Silent Bob... Fermate Hollywood! (2001), Jersey Girl (2004) e Clerks II (2006).
In dal 1997 al s mét in bisàca 'l Prèmi Òscar par la senegiadùra uriginàla dal film Will Hunting - Genio ribelle e i s vèr'n al pòrt dal sucès par lò c'n i film Shakespeare in love (1998) e Armageddon ad Michael Bay. In chi an lè al dvènta 'l murós dla Gwyneth Paltrow ch'la gira sèg Bounce in dal 2000.
In dal 2001 Affleck 'l è 'l prutagunìsta dal blockbuster Pearl Harbor pò al gira dū film cun la Jennifer Lopez, sò muróśa in alóra, Amore estremo - Tough Love e Jersey Girl ma chè i s éran bèla mulâ. In dal 2003 su 'l set ad Daredevil al cgnós la Jennifer Garner ch'la dvènta sò mujér. In dal 2006 al vins la Cópa Volpi a 'l 63śum Fèstival ad Venèsia p'r al film Hollywoodland.
Àtar prugèt
}}
Mascra (cumédia edl'êrt)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla cumédia edl'êrt, la mascra, dôp che na mascra ch'la cuacèva la ghìgna edl atōr, l'era dvintèda, in dl'Itàglia, anca 'n caràter fìs, che i diferèint atōr i tachèv'n a purtèr-es sēg anca col canbièr dal cumédi, a cavâl dal Sincsèint e anca dôp.
Colegamèint estèren
}}
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
1755 (nùmer)
{{Metacaixa
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
{{CITAZIONE|'L ùnic amìg dal mudèli 'l è 'l spèć.}}
1755 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1755, mo invéci 'l an 1755, 't ê da 'ndèr chè) Al 1755 (milsetseintsinquantasìnc, millesettecentocinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1754 (milsetseintsinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 1756 (milsetseintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintsinquantasinchéśim post.
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata (Sóta 'l vistî gnint - l'ultma sfilàda) 'l è 'n film śal dal 2011 ad Carlo Vanzina ch'al dascór incóra d'l ambînt dla mòda milanéśa in na ciàṿ śala dòp Sotto il vestito niente, sèmpar suo, dal 1985.
Sunt
'L è 'n dè dimóndi impurtànt p'r al stilìsta Federico Marinoni (Richard E. Grant), qvél dla sfilàda in dal tèmpi dla mòda ad Milàṅ dla culesiòṅ dal sò Atelier. 'L è 'n sucès bèl grôs par lò e p'r al sò sòci in afâr Max Liverani (Mario Cordova), anc par via dla top model Alexandra Larsson (Alexandra Burman) ch'l'à sfilâ par lò. Ma pò, invéci ad festegiàr insém, lì lē la s in và par sò cònt parchè l'è arliàda sèg. La decìd 'd andàr in discutéca insém a la sò amìga e mudèla Cris (Virginie Marsan) e a àtar dū ragàs. Dòp ès'r-as fata 'd alcool e ad dròga, l’Alexandra la vîṅ misa sóta da na màchina méntar la catàva sù òṅ di sò buclèṅ da par tèra e la mōr.
San Pusidóni
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
Sunt
'L ispetōr sicigliàṅ Vincenzo Malerba (Francesco Montanari), rivâ in sal pòst insém a 'l sò jutànt Mancuso (Vincenzo Zampa), al n créd briśa ch'a sia stada na daśgràsia anc parchè in strada i gh'éran dū lampiòṅ e pò par tèra i n s védan minga ségn ad frenàda. Al pulisiòt al s persuàd incóra da piò ad qvél ch'al gh'à in tèsta quànd al fà a mènt che n'atra mudèla dla maison Marinoni, la Desideria Scotton (Vera Dragone), sinc an prima, l'iva pardû la vita cascànd śò par na fnèstra da 'l sèst piàṅ dal palàs in dua la vivìva. Al purtinàr dal residence, ch'al l'à vduda spaplàr-'s a tèra, al rispónd acsè in milanéś a Malerba ch'al gh'iva dmandâ se par lò a psiva èsar umisìdi: «N'è minga lü al pulisiòt?» (N è'l minga lò 'l pulisiòt?).
1755 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
San Pusidóni
{{SCHEDA_COMUNE }}
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
Sunt
La nutìsia dla mòrt dl’Alexandra 'l è 'n brut cólp da mandàr śò par Federico e par la sò famìja: al sò muróś śōvan Bruce (Alexander Dreymon), la surèla Daria (Giselda Volodi) e la culaburadōra Heidi (Claudine Wilde), ex mudèla anca lē ma più in là c'n i an, a s sà ch'a vint-siē an la fèsta la finìs par tuti. Ma 'l mónd al và avànti listés e la cà Marinoni la gh'à 'd avér n'atra supermudèla par sìmbul, anc parchè i cuncurènt i n màncan minga, cuma 'l stilìsta Tanino Andò (Stefano Molinari) ch'l éra stâ 'l amànt ad Bruce par dū an prima che Federico al gh al purtìs via. L’Heidi la cata qvéla giùsta par caś in un marcâ: a s trata dal fiuràra śvedéśa ad màd'r itagliàna Britt (Vanessa Hessler) ch'la sumìlia dimóndi a la Larsson. Par la Cris 'l è 'n brut cōlp parchè la vliva lē cal pòst lè. Prima 'd andàr via da na séna ad lavōr, la mét in riga la rivàla dgénd-ag ch'l'è sōl na bruta còpia dl’Alexandra e na Pippi Calsetlùng da quàtar sòld e pò la punta 'l dî cóntar Federico parchè i faràṅ i cònt prèst. Al dè dòp l’Heidi la pòrta la Britt a star in dl'apartamènt ch'l éra stâ dl’Alexandra. In dal mént'r i 'ncróś'n al giurnalìsta 'd mòda più petégul ch'a sa gh sia, Giorgio Viganotti (Ernesto Mahieux) ch'al dmanda n'intervìsta cun la mudèla nóva prima ch'la dvintìs tròp famóśa.
San Pusidóni
San Pusidóni (San Possidonio in italiàn, 3.783 abitànt) 'l è un paiśèṅ in pruìnsa 'd Mòdna ch'al fà part di nóṿ cumùṅ dl'Uniòun cumùn Mudnéś Area Nord. Al dista 35 km da Mòdna.
Avenimènt stòric
Al teritòri 'd San Pusidóni 'l era abitâ fiṅ da i tèmp di Rumàṅ, 'l è fàcil cuma stasiòṅ pìcula (ciamàda “Garfagnana”) p'r i pasaǵ da la via Emilia in diresiòṅ 'd Ustìglia. Dòp gl'invaśiòṅ di bàrbar, a n s in sà più gnint in fiṅ a 'l ēṿ mèdi quànd tut al teritòri al fava part dal distrét arśàṅ e dal régn di Lungubàrd.
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
Sunt
Turnàda a cà la Cris la cata 'n mesàǵ dla Daria in dla segreterìa telefònica in dua la surèla dal stilìsta l'iva alvâ la vóś sèg parchè la n éra minga andàda a 'n apuntamènt c'n un stilìsta ad New York e 'l è ciàr ch'i Marinoni i la vōlan śbulugnàr a qualchidòṅ àtar. La Cris, incasàda négra, la telèfuna a la Daria dgénd ad dir a Federico sōl na paròla: Davos, lò al capirà. Ma a n gh'è minga l'ucaśiòṅ parchè la mudèla la mōr masàda in cà sua dòp ch'un manìac al l'iva ciamàda a 'l telèfun tirànd al fiâ cuma 'n malnét, cumpàgn a cuma 'l fava anc cun l’Alexandra.
San Pusidóni
Avenimènt stòric
In un ducumènt dal 962 a s dascór ad la Céśa 'd San Pusidóni quànd al véscuv Azzo ad Réś 'l iva tòlt da Luduvìg II al relìqui dal sant. Dopa èsar stâ sóta a i marchéś dla Tuscàna, in di prim aṅ dal XIV sécul, San Pusidóni al pasa a i Pic ad La Miràndla e pò a gl'Esténs ad Mòdna in dal 1710.
In dal 1789 a nas a San Pusidóni al prēt carbunàr Don Giuseppe Andreoli, masâ pò p'r al duca 'd Mòdna Fransésc IV p'r èsar-'s mis cònt'r al stat.
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
Sunt
A s fà viṿ da la Britt Beppe Luini (Paolo Seganti), ex marè dla Daria, mandâ via in na quàlc manéra da i Marinoni parchè al pinsàva sōl a i bèsi. Lì lò al gh śibìs un migliòṅ 'd euro par tōr śò i diségn dla culesiòṅ nóva ad Federico e par purtàr-'g-i ma lē la 'l para via. Beppe al vîṅ pò vdû par Mancuso a dascórar cun Andò in un giardèṅ pùblic. Cla sira lè, méntar la Britt l'è drē a far-'s un bagn, al manìac al s insfìlsa in dla sò cà e al śgranfgna un para 'd mudàndi. Malerba 'l al ciàpa: a s trata ad Giorgio ma lò al giùra 'd n èsar minga 'l sasèṅ ma sōl un purcùs ch'al gh catàva gust a ciamàr al mudèli a 'l telèfun quànd al s fava dal pugnéti.
Na sira la Daria e Federico i urganìśan na séna ad famìja insém a sò màdar Pina (Elena Cotta), anc parchè al stilìsta 'l à finî ad butàr śò la culesiòṅ par la stagiòṅ a vgnir e al gh la vōl far védar, lē ch'l'è na sarta e ch'la 'l à tirâ sù da pìcul faghénd-ag far i diségn di vistî ad gl'atōri 'd Hollywood. Quànd i èṅ là i bècan Bruce, ch'al s éra śluntanâ dgénd ch'al gh'iva da cambiàr-as la camìśa maciàda 'd spumànt, a far dal foto par cònt ad Tanino e qvést chè 'l è 'n brut cōlp par Federico ch'l al manda via anc s'al śōvan, prima 'd alvàr i tac, al léva la vóś sèg dgénd-ag ch'al vliva 'n prèmi par qvél ch'l à fat par lò. Più tard, méntar Bruce 'l è drē a far benśìna, qualchidòṅ al gh s davśìna e al gh tira dū scurtlàdi cupànd-al.
San Pusidóni
Avenimènt stòric
In d'l Agóst dal 1859 San Pusidóni al pasàva a 'l régn ad Sardéggna dòp na cunsultasiòṅ referendària.
Sotto il vestito niente - L'ultima sfilata
Sunt
Al dè dòp, méntar la Britt la fà sù 'l ròbi dla Larsson par mét'r-i via, la cata na foto dl’Alexandra a lèt cun Bruce.
Culegamènt estéran
}}
San Pusidóni
Taramòt dal Maǵ dal 2012
San Pusidóni 'l à patî in manéra fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ fat di brut dan a 'l campanìl e a la céśa. Na scòsa 'd asestamènt ad magnitûd 5.3 l'è vgnuda pròpria lè al 29 ad Maǵ. A 'ndàr a sirà, in cal dè lè, i èṅ rivâ da la Tuscàna e da 'l Lasi quéi dla prutesiòṅ sivìla ch'i aṅ mis sù dū tendòpuli, in dal vilàǵ artigiàṅ e in dal camp spurtìṿ, par quéi ch'i gh'ìvan la cà inagìbila o vgnuda śò. Al 23 ad Dicémbar al sìndig Rudi Accorsi 'l à pò tajâ al nàstar par dar 920 mòdui abitatìṿ pruviśòri a la gint sénsa cà.
Ròbi curióśi
A San Pusidóni a gh'è dimóndi camp par la cultivasiòṅ di pir (Abate, William, Kaiser, Conference e Decana) e dal furmintòṅ.
Par San Pusidóni a gh pasa al fiùm Sécia ch'al fà anc da cunfìṅ cun la frasiòṅ ' Arvrē e c'n al cumùṅ ad Nóṿ.
I Pusidiéś i aṅ ciapâ mediamènt 16.910 euro in dal 2005.
Jason Bateman
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jason Bateman (Rye, 14 ad Śnar dal 1969) 'l è 'n atōr e regìsta americàṅ. In dla sò caréra 'l à recitâ anc in soquànt telefìlm cuma La casa nella prateria, Il mio amico Ricky e Supercar.
'L è spuśâ cun l'atōra Amanda Anka, fiōla dal cantànt e atōr Paul Anka. I dū i gh'aṅ dū fiōli, la Francesca Nora, nada in dal 2006, e la Maple, nada in dal 2012.
Culegamènt estéran
}}
1587
Al 1587 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Emeja linguestga
Al stêd itajan, quand l’à dsidû ed instituir el regioun, l’à brixa fat di cunfein pulid cumainter ch’al eira drej a trasêr el frunteir str’el regioun sau. Cunpagn a’j êtri regioun dl’Êit’Itaja, l’Emeja-Rumagna, e cun li l’Emeja, la puseid mega socuant teritôri ch’i·s câten faura dl’Emeja-Rumagna, paró i en par laingua o par stôria emijan. I cunfein geugrafgh cunvensiunêj (quej dla regioun Emeja-Rumagna) dl’Emeja i en: i fiom Sèlar prema e Rain pau a mateina, ch’la sepêren de la Rumagna; al Pò ed soata, a’l cunfein cun la Lunbardie es al Vènet; dedsoura al Apenein, a’l cunfein cun la Tuscana e la Liguria.
L’Emeja la fa, intinimaud, pêrt dla Lunbardie stôrica.
I cunfein dl’Emeja linguestga i tauln a’l lour intêren anch:
1799
Al 1799 (MDCCXCIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
National Lampoon's Vacation
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mo chi è'l ch'l à daśmindgâ la nunóna ligàda insìma a 'l pòrta-bagàj?|Tagline dal film}}
National Lampoon's Vacation (La vacànsa dla National Lampoon) l'è na cumèdia americàna dal 1983 'd Harold Ramis ch'la tōś ispirasiòṅ da na rivìsta da rìdar e 'd sàtira ciamàda National Lampoon. Custàda quìndas migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à fat pò sù da piò ad ssanta.
In dla culòna sunóra dal film i sènt'n i braṅ Blitzkrieg Bop di Ramones, Holiday Road ad Lindsey Buckingham e I'm So Excited dal The Pointer Sisters.
Sunt
Rivâ a Coolidge (Kànsas) i Griswold i s férman p'r andàr a càtar di sò cuśèṅ buletàri dal pòst, la Catherine (Miriam Flynn) e sò marè Eddie (Randy Quaid), ch'i s pàs'n al tèmp faghénd di fiōi a tut andàr. Prima 'd andàr via, la Catherine la dmanda a i sò parènt ad scarusàr sèg in fiṅ a Phoenix la sîna Edna (Imogene Coca), na vècia bruntlòna ch'la gh'à i vistî ch'i pùs'n ad naftalìna, e 'l sò caṅ ch'al scagàsa sèmpar dapartùt.
Rivâ in Ariśòna la famìja l'armàgn a pē dòp 'n incidènt in dal deśèrt. Par far-la giustàr Clark al spénd tut i sò bèsi e anc sò mujēr la gh'à 'l bisàchi vōdi esénd ch'l'iva pardû durànt al viàś la sò valìś, vulàda via, cun dèntar la carta 'd crédit.
Culegamènt estéran
}}
.feedback
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 10 'd avrîl dal 2014.
Sardagnaul
Al sardagnaul (noam natif: sardu) l é na laingua rumanza bacajêda in Sardègna. Pr el sau pecujaritê l é definî na laingua de par li str'ed quèj neulateini.
L é, insèm a'l itajan, ufisiêla int la regioun itajana dla Sardègna, e l é difaix de la chêrta del minurans linguestgh.
Red Dragon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Par cumprénd'r al ragiòṅ dal mâł a gh'è da turnàr a gl'inìsi.|Tagline dal film}}
'L è custâ stant'òt migliòṅ ad dòlar faghénd-an sù da piò ad duśènt-nóṿ.
Sunt
Dòp avér ciapâ e mandâ in parśòṅ tri an prima al serial killer Hannibal Lecter (Anthony Hopkins), 'l agînt d'l FBI Will Graham (Edward Norton) al s tōś un perìud par punsàr e par tiràr-as sù da 'l fridi in dal còrp e in dla mènt che qvàl là al gh'à fat. Adès al viṿ in Flòrida cun sò mujér Molly (Mary-Louise Parker) e sò fiōl Josh (Tyler Patrick Jones) ma 'n àtar masadōr seriàł, Francis Dolarhyde (Ralph Fiennes) ch'al s pòrt' adrē al scutmàj ad “Lóv manâr” parchè al cópa durànt al nòt ad luna pîna e ch'al gh'à 'l ciòld fis p'r un persunàǵ imaginàri ciamâ “Drâg Rós”, 'l al custrìnś a turnàr in servìsi par farmàr-al.
Par saltàr-ag fóra e par cumprénd-ar méj qvél ch'al gh'à in dla suca un serial killer, Will 'l è custrét a dmandàr ajùt pròpria a Hannibal Lecter.
Culegamènt estéran
}}
Locca
Locca (in itagliàn Lucca) l'è la zitè piò grande ed totta la pruvénzia ed Locca
Locca l'è capitèl d'la su pruvénzia.
La zitè l'a 86.000 abitant
586
Al 586 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Kaia Kanepi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Śenòdor (matemàtic)
{{Metacaixa
Al Śenòdor, in grēc antìg Ζηνόδωρος (200 prìma 'd Crist - 140 p.C) 'l era stê 'n matemàtic grēc antìg.
Colegamèint estèren
}}
Kaia Kanepi
La Kaia Kanepi (Tallinn, 10 ad Śugn dal 1985, a s lèś [ˈkɑiɑ ˈkɑnepi] in Èstun) l'è na tenìsta èstuna prufesiunìsta da 'l 2000. L'è élta 181 cm, la péśa 74 chilo e la stà a Haapsalu. A gh piàś dimóndi śugàr in sla tèra e la śōga 'l arvèrs a dū maṅ.
In dla sò caréra l'è stada la nùmar 15 dal mónd (al 20 'd Agóst dal 2012), vinsénd tri tìtui WTA cun anc quàtar finàli. L'è stada bòna ad rivàr a i quàrt in tut i turnèo dal Gran Slam a part l'Austràglia.
Caréra
Dòp un bèl 2008 (in dua la riva a 'l 35śum pòst dal ranking), la finìs par śliciàr śò in clasìfica, da 'd là da 'l sènt. In dal 2010 la pasa al qualificasiòṅ ad Wimbledon e in dal prim tùran la bat subìt la finalìsta dal Roland Garros, la Samantha Stosur, cun un dópi 6-4. L'in fà fóra àtri tri par pò rivàr in di quàrt cóntar la Petra Kvitová. Sèg la buta in dal rusc siē match point par pò cédar 4-6 7-6 8-6. La gh và méj a Palèrum in dua la vins al sò prim tìtul baténd la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 6-4 6-3.
Al 23 'd Utóbar dal 2011 la pèrd la finàl ad Mósca, in sal cimènt a 'l quèrt, cóntar la śluvàca Dominika Cibulková par 6-3 6-7 5-7.
In dal 2012 la pòrta a cà dū tìtui: a Brisbane a 'l inìsi 'd an la bat la Daniela Hantuchová par 6–2, 6–1 mént'r in Maǵ la vins al turnèo 'd Estoril cóntar la Carla Suárez Navarro par 3–6 7–6 6–4. La ciàpa pò la paga da la danéśa Caroline Wozniacki, tenìsta ch'l'è stada bòna ad bàtar a Tokyo quànd l'éra la nùmar òṅ dal mónd e pò anc n'atra vòlta, in dla finàl ad Seùl in Setémbar in dū sét facìi, 1–6 0–6.
Culegamènt estéran
}}
Il profumo della signora in nero
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Il profumo della signora in nero (Al parfùm dla sgnóra in négar) 'l è 'n film ad scarésa dal 1974 ad Francesco Barilli, chè a 'l sò debùt, ch'al tōś al nóm da na pelìcula francéśa dal 1931, „Le parfum de la dame en noir“ ad Marcel L'Herbier.
Sunt
La Silvia (Mimsy Farmer) la lavōra in un laburatòri ad chìmica ad Róma. Da pìcula 'l à patî la mòrt ad sò pàdar, un marinàr, e anc ad sò màdar (Renata Zamengo) ma, in cal caś chè, par cólpa sua. Par furtùna al tèmp 'l à ścanślâ incòsa e adès a pâr ch'la gh'àppia na vita più tranquìla e pîna 'd sudisfasiòṅ.
Na sira, durànt na séna a cà da di amìg, insém a 'l sò muróś Roberto (Maurizio Bonuglia) la cgnós un prufesōr africàṅ ad suciulugìa, Andy (Jho Jhenkins), ch'al gh cònta di quèi ch'i sucéd'n incóra in Àfrica cuma 'l mési négri e la striarìa négra. La dóna la gh armàṅ mâł, chi dascōrs lè i tàc'n a squasàr-ag la mènt e a far-ag vgnir in mènt di fat brut ad quand l'éra pìcula. La s arcòrda sò màdar ch'la s vistìva 'd négar e la s dava dal parfùm quànd la gh'iva da preparàr-as par ricév'r in cà Nicola (Orazio Orlando), un sò amìg, quànd sò marè 'l éra via par lavōr. E la 'l fava p'r andàr-'g a lèt, tant ch'na sira, da putìna, la i à bcâ in dal méntar ch'i gusàvan e l'è armàśa sgnada par sèmpar.
La Silvia la taca a 'ndàr fóra 'd tèsta sèmpar da piò, c'n al sò muróś ch'al s cumpòrta in na manéra strana acsè cuma i sò vśèṅ ad cà. Quànd pò Nicola al próa a viulentàr-la, lē la 'l cópa tirànd-ag na préda in tèsta e pò la s persuàd che tut i gh l'àppian sèg. Par cal mutìṿ lè lē la gh'à da far-i fóra tut.