cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dark Water (film 2005)
La pelìcula l'à fat sù dagnóra sinquànta migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda trénta.
Sunt
Na nòt la Dahlia la fà a mènt che da 'l sufìt dla sò cambra da lèt i vìnan śò dal gósi 'd àqua scûra e la decìd dònca 'd andàr a véd'r in dal piàṅ ad sōvar cuśa 'l è drē a sucédar. La dóna la cata 'l apartamènt, ch'l éra dna famìja rusa, vōd e pîṅ 'd àqua. Dòp avēr sarâ i rubinét la Dahlia la s rénd cònt ch'al śainét che la Ceci l'iva catâ in dal balcòṅ 'l éra dla Natasha (Perla Haney-Jardine), la fiōla 'd cla famìja 'd rus lè, mòrta andgàda in cistèrna lasàda vèrta da Veeck.
Culegamènt estéran
}}
.run
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Romanzo popolare
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na cumèdia séria su 'l sès.|Tagline dal film}}
Romanzo popolare (Rumànś dal pòpul) l'è na cumèdia dramàtica dal 1974 ad Mario Monicelli, vinsidōra dal „Glōb 'd Òr“ par l'interpretasiòṅ ad Michele Placido e dal „Dàvid ad Dunatèl“ par la senegiadùra.
Enzo Jannacci 'l à culaburâ a la pelìcula tgnénd adrē a 'l parti in dialét milanéś, ardupiànd Pippo Starnazza e scrivénd al braṅ Vincenzina e la fabbrica. In dal film a s sènt anc la canta Sono una donna non sono una santa dla Rosanna Fratello.
Sunt
Giulio Basletti (Ugo Tognazzi) 'l è 'n uperàj metalmecànig milanéś ch'al và p'r i sinquànta, put e ch'al fà 'l sindacalìsta in dla fàbrica in du 'l lavóra. Dòp darsèt an al véd incóra la Vincenzina Rotunno (Ornella Muti), na ragàsa dla Basitàglia fiōla 'd un sò culéga e che lò 'l iva tgnû a batéś péna nada. In dal gir ad pôc tèmp i dū i sa spóś'n avénd anc un putèṅ ciamâ Ciccio (Gianmarco Tognazzi).
134
Al 134 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Romanzo popolare
Sunt
A na manifestasiòṅ in piàsa dla sinìstra urganiśàda p'r al sindacàt ad Giulio, un sò culéga e vśèṅ 'd cà, Salvatore Armetta (Pippo Starnazza), un meridiunàł ch'al dascór sèmp'r in dialét milanéś, al tira 'n pès ad fèr in cô a 'n agìnt ad pulisìa uriginàri dla Pùglia, Giovanni Pizzullo (Michele Placido), ch'l al bèca da na fóto su i giurnài. Dòp na litgàda i dū i s fàn'n amìg e sòci 'd un club ad tifóś dal Milan. Chi lōr i tàc'n anc a śugàr a carti insém a Giulio in dal sò apartamènt e 'l pulisiòt al gh'à la manéra 'd butàr subìt 'l òć adòs a sò mujēr.
Méntar Giulio 'l è via, a 'l funeràł dna sîna dla Vincenzina mòrta durànt un taramòt in Irpìgna, Giovanni al s fà avànti cun la la śōvna e chi lē, dòp avēr fat reśisténsa a 'l inìsi, a la fiṅ la céd. Turnâ a cà Giulio al i bèca dascórar dla relasiòṅ e 'l capìs incòsa. Sò mujēr la dmanda pardòṅ e la gh diś ch'la vrév armàgnar sèg.
Culegamènt estéran
}}
1179
Al 1179 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 1450
I an 1450, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1450 infìn a 'l 1459 ciapê dèinter.
Sèss (Rèz)
Véla Sèss (Villa Sesso in italiân) l’é ‘na vècia Véla (adès frasiòun) dal Cmûn ed Rèz, la fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.8), fîn a soquânt ân fa l’êra ‘na zôna dal tót ed campâgna e cun pôchi cà sparpagnêdi. Al dé d’incô gh’é un móc ed cà e l'é, in pêrta, industrialiṣêda, l’a’s câta ad èser zôna ed la periferéia sitadèina Al só teritôri al cumîncia trî chilômeter da la sitê, inséma a la Strêda Statêla 63 ch’la và vêrs Mântva e a i cunfîn cun Cadelbôsch ed Sōver e Bagnōl in Piân. Sèss l'é famōşa int l'arzân per la só fēra ch' la gh'à pió ed sèint ân (int al 2011 l'é rivêda a la só 188èişma edisiòun.)
Stôria
La Véla l’ é numinêda ind al 1063 e ânca ind la bòla ed l'anti-pêpa Clemente dal 1092 in favôr ‘dla Cēṣa ed Rèz. L'urégin dal só curiōş nòm an n'é mia sicûr. Soquânt a díşen ch'al deşvègna da la só distânsa da Rèz, oséia al "sèst méj", mèinter secònd êter da sessus oséia "depôşit" (sedimento in italiân), fōrsi rivê dal lèt dal Cròstel ch' al cōr a sîra ed la Vèla. Sèss là dê al nôm a òna dal più impurtânti e nôbili faméj arzâni: i Sessi. La cà de sté faméja nôbila l'é stêda tachêda, int al 1226, da j arzân e in êtri ucasiòun l'à patî di dân. La Vèla dôp èser stêda fèdev di Sessi int al 1447 al figûra cme cmûn indipendèint unî dôp a Rèz. Ind l' èstem dal 1458 a gh’é nutê 79 "fôgh" mèinter a la fîn dal '700 as cuntêven 1063 abitânt. Aşvèin al cruşîl per la cēṣa ed la parôchia a gh’ēra un uratôri ciamê la Maestê Grânda ch’al figûra arnuvê int al 1668. Ind al XII sècol a Sèss gh’é ânca sgnê la preṣèinsa ed ‘n' êtra cēṣa, dedichêda a San Dalmazio, ch’ la fêva pêrta dal proprietê di cûnt ed S. Prôsper ed Castèll.
Pôst interesânt
Apèina fōra la frasiòun a 's câta la "véla Prampulèin-Tirèl" (villa Prampolini-Tirelli in italiân). Sté interesânt fabrichêt l'é stê tirê só int al XVI sècol e arfât dal tót int la secònda metê ed l' Otsèint secònd un góst ârab, cm' as pōl vèder da la facêda piturêda e da la tòra clumbêra. Da pôch a gh'é stê fât un restâver ed mantgnimèint. Dèinter a gh'é 'd la tapsaría francèişa ed l'Otsèint. Fîn a pôch ân fa l'ēra al cèinter ed 'na grôsa aşiènda agrécola cun 'd atōren un pêrch.
Cēşa 'd l' Asunsiòun
La cēşa ed Sèss, dedichêda a l'Asunsiòun ed Maréia, l'é da per lē, apèina fōra 'd la frasiòun, vêrs l'Êrşen. In un documèint dal 980 a rişûlta fra i bèin ed la Cēşa ed Rèz. Int al 1475 la vîn arfâta e, dôp, l'é stêda pió vôlti cambiêda e restarvêda. Int al '700 al restâver fât al l'à purtêda a èser còla dal dé d' incō. La tòra êlta e sutîla l'é stêda cumincêda, int al 1740, dal Ferraroni e finîda dal Tarabusi. La cēşa la gh'à 'na facêda a la bòuna, cun a i fiânch dō néci cun dèinter al stâtvi ed Sân Juşèf  a Sân Vinsèins Ferâri. A dréta a va só la tòra dal campâni, la pió êlta ed la pruvîncia che, a câşva ed la deblèsa dal trèin, la pîga da 'na pêrt. Dèinter la cēşa, ch' l'é stêda restarvêda int al 1896 e int al 1946, l'é a 'na navêda, dubêda da dòdes clòuni che tînen só la cópla centrêla. Int la facêda ed l'intêren a gh'é l'afrèsch ed la Dòna ed l'Apocalés, dal pitōr pramşân Bolla. Sèimper ed Bolla în i quâter Evangelésta piturê int la cópla e l'Asûnta int al quêder 'd altêr ed l'âbsida. Al côro in lègn l'é dal 1790. Int al côro a dréta a gh'é 'na rapreşentasiòun dal Sesèint, in stîl dal Caravaggio, ed la Flagelasiòun ed Gesó.
Colegamèin d'ed fōra
Parôchia ed Sèss
12 ed disèmber
Al  l'è al 346śum dè dal calendàri gregoriàn (347śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 19 dè a la fin dl'an.
133
Al 133 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
.hockey
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
1639 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1870 (nùmer)
{{Metacaixa
1639 (nùmer)
Al 1639 (mileseseinttrèintanōv, milleseicentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1638 (mileseseinttrèintaót) e 'l vin prìma dal 1640 (mileseseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseinttrèintanōvésum post.
1870 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1870, mo invéci 'l an 1870, 't ê da 'ndèr chè) Al 1870 (mileotseintestànta, milleottocentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1869 (mileotseintessantanōv) e 'l vin prìma dal 1871 (mileotseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintestantéśim post.
1639 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1639 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 11 con 'l 149: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1870 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
910 (nùmer)
{{Metacaixa
Proprietê matemàtichi
Al 910 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 455: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Furia incontrollata
{{Metacaixa
1131
Al 1131 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Under Suspicion (film 2000)
{{Metacaixa
Furia incontrollata
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Under Suspicion (film 2000)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Furia incontrollata
{{Film }}
.工行
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Under Suspicion (film 2000)
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut nuàt'r a gh'ém di segrét. Soquànt i èṅ di crìmin.|Tagline dal film}}
Furia incontrollata
{{CITAZIONE|Gl'insgnànt i èṅ dûr... mo i sò eśàm i èṅ murtài.|Tagline dal film}}
Furia incontrollata (Arlìa fóra cuntròl), cgnusû anc c'n al tìtul ad Raging Fury, 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1989 scrit, prudót e dirèt par Douglas Grossman.
Under Suspicion (film 2000)
Under Suspicion (Sóta suspèt) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ e francéś dal 2000 ad Stephen Hopkins trat da 'n rumànś ad John Wainwright bèla purtâ a 'l cìnema in dal 1981 cun Guardato a vista ad Claude Miller.
Furia incontrollata
La pelìcula, giràda tri an prima, la gh'à cuma prutagunìsta Christopher Stryker mòrt 'd AIDS in dal 1987 a vint-sèt an.
Sunt
La Brooke Storm (Amy Beth Erenrich) l'è na putìna ch'a gh piàś śugàr c'n al bàmbuli in un ciûś ad légn darènt a 'n padól. Un dè na còpia 'd muróś i al dróan par gusàr in santa paś ma, quànd la sò ragàsa la s tira indrē, al śōvan al cava via la tèsta a òṅ sò putòć par l'arlìa. In dal méntar ch'i èṅ drē a 'ndàr via in mòta la Brooke la gh tira adòs un séć ad śmalta par far-'g-la pagàr ma, faghénd acsè, l'impedìs a 'l óm ad véd'r in du 'l và cauśànd 'n incidènt ch'al cósta la vita a i dū. La putìna, p'r al tràuma patî, la scapa via.
Under Suspicion (film 2000)
La pelìcula, preśentàda a 'l 53śum Fèstival ad Cannes, l'è custàda vint-sinc migliòṅ ad dòlar ma la n è mia stada bòna 'd far-an sù gnanc òṅ e mèś.
Furia incontrollata
Sunt
Dvintànda granda, la Brooke (Maureen Mooney) la fà la prufesōra 'd biulugìa ma la vita a scōla l'è difìcila par lē parchè 'l prufesōr 'd ginàstica Heaton (J.R. Horne) al gh'è sèmp'r adòs e i sò studènt i n èṅ mia tant gustóś. Na nòt quàt'r ad lōr, Dickens (Christopher Stryker), Jon-Jon (Christopher Cousins), la Queenie (Millie Prezioso) e Smiler (Jason Brill) i decìd'n ad far-'g un brut aschèrs andànd a cà sua a far di stus vistî da móstar. La dóna, minga tant in bóla, la s buta par la fnèstra quànd Dickens al próa a viulentàr-la.
I studènt, cardénd-la mòrta, i strùlgan un piàṅ par dar la cólpa dal masamènt a 'l quarterback dla squàdra dla scōla (Daniel Beer). Ma la Brooke la n è minga mòrta dabòṅ, la vōl sōl vindicàr-as.
Culegamènt estéran
}}
Under Suspicion (film 2000)
Sunt
Chi lò a pâr pròpria ch'al gh sia insaplâ dènt'r in fiṅ a 'l còl, specialmènt dòp che sò mujēr più śōvna, la Chantal (Monica Bellucci), l'à cunfermâ sóta interugatòri ch'a sò marè i gh piàś'n al ragasōli dimóndi śōvni, cuma sò anvōda Camille (Isabel Algaze).
Culegamènt estéran
}}
180 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 180, mo invéci 'l an 180 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 180 (seintutànta, centottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 179 (seintestantanōv) e 'l vin prìma dal 181 (seintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrit CLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintutantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Avarum est mulierum genus
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ligàm a fóra
}}
Acta non verba
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Acta non verba l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vól significhèr "più che 'l paròli, a còunta i fât", o anca "méj dères da fèr piutòst che stèr lè a cuncunèr".
Noti e referèinsi
}}
Pùgn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al pùgn (pugno in itagliàṅ) 'l è la maṅ quand l'è sarèda sù cui dî tgnû stric a 'l in dèinter.
A s tira di pùgn (ciamê anc casôt, cazzotti in itagliàṅ) a 'n quelcdùn per picèr-el o quand a s fà dla box c'ma sport. Diferèint, sàinsa i piciamèint, a s léva in élt al pùgn p'r un tîp ed salùt, per sighèr na vitòria, per dla cuntintèsa, o s'ocòr a s bàt al pùgn col pùgn ed quelcdùn èter c'ma na cumplimeintasiòun śbarasèina. Al pùgn al selta fóra anca in na quelc bandéra o manifèst cuma sìmbol ed lòta, ed forsa, c'ma in dla bandéra dal Partî Radichêl, p'r eśèimpi.
Noti e referèinsi
}}
.taxi
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Ters (nòm)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ters o Tersi l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Terzo o Terzio o Tersa per Terza, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al ters nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Secònd, Quêrt, Quint, Sest, Setim, Otàvi, Nōn e Decim.
Colegamèint estèren
}}
204 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 204, mo invéci 'l an 204 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 204 (duśeintquàter, duecentoquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 203 (duśeinttrī) e 'l vin prìma dal 205 (duśeintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintquatréśim post.
Mutando
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2| Pierpaolo: Ciao, sei tu? Padre: Pronto, Pierpaolo? Pierpaolo: Bene bene... Tu ti ricordi due ellepì fa che t'ho chiamato? Padre: A me lo dici, mi ricordo eccome... Dimmi tutto. Pierpaolo: Allora, ero già a corto di quattrini... Padre: E quando mai no... Pierpaolo: No, praticamente non ho una lira. Padre: E cosa vuoi fare, Pierpaolo. Pierpaolo: Ho dovuto spacciare... Padre: Cosa? Pierpaolo: La noce di cocco... Padre: Ah. Pierpaolo: Per arramazzare qualche lira.| Pierpaolo: Ciào, sē't tè? Pàdar: Prónti, Pierpaolo? Pierpaolo: Bòṅ... T arcòrd-at tè dū disc fà ch'a t ò ciamâ? Pàdar: A mè 't m al dì, a m 'l arcòrd magàri... Cònt'um incòsa. Pierpaolo: Dònchina, a séra bèla mis mâł c'n i bèsi... Pàdar: A vliva bèṅ dir... Pierpaolo: Nò, praticamènt a n gh'ò 'n franc. Pàdar: E cuśa vō't far, Pierpaolo. Pierpaolo: A sòṅ stâ custrét a spaciàr... Pàdar: Csa gh'è? Pierpaolo: La nóś ad còc... Pàdar: Ah. Pierpaolo: Per muciàr sù 'n quàlc franc.|Pierpaolo N°3, 1981|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
{{Album }}
Culegamènt estéran
}}
126 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 126, mo invéci 'l an 126 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 126 (seintveintsē, centoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 125 (seintveintsìnc) e 'l vin prìma dal 127 (seintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintveintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
22 ed disèmber
Al  l'è al 356śum dè dal calendàri gregoriàn (357śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 9 dè a la fin dl'an.
L'insegnante viene a casa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
L'insegnante viene a casa (L'insgnànta la vîṅ a cà) l'è na cumèdia spurcaciòna dal 1978 ad Michele Massimo Tarantini.
Sunt
La Luisa De Dominicis (Edwige Fenech) l'è n'insgnànta 'd piàṅ ad Milàṅ ch'la gh'à na stòria cun 'n asesōr ad Lucca ciamâ Ferdinando Bonci Marinotti (Renzo Montagnani) ch'al vrév dvintàr sìndig, dasciòlda-crist in pùblic ma dimóndi malnét in privâ. Fra 'l àtar 'l è anc bèla spuśâ cun na tetóna (Ria De Simone) ma 'l preferìs tgnir lugâ 'l sò segrét faghénd-la pasàr par sò màdar malàda.
Un dè la Luisa la decìd ad spatinàr in dla sità tuscàna e la tōś in afìt 'n apartamènt da 'l dutōr Busatti (Gianfranco Barra) ch'al gh 'n à òṅ lìbar pròpria darènt al suo. Al mèdag 'l è spuśâ cun na dóna emigliàna piutòst braghéra, la Teresa (Gisella Sofio), e 'l gh'à 'n fiōl śōvan ciamâ Marcello (Marco Gelardini) ch'al gh'à na vója mata 'd gusàr acsè cuma i sò amìg Roberto (Lucio Montanaro), fiōl dal culunèl Marullo (Carlo Sposito), e Ottavio (Alvaro Vitali), fiōl dal purtēr dal palàs Amedeo (Lino Banfi).
Quànd la Luisa la riva in dal cundumìni i tri ragàs i crédan par śbali ch'la faga la putàna e i decìd'n ad far un buś in dal mur par tgnir-la 'd òć méntar la fà la dócia. Anc al dutōr Busatti al próa a far al galét sèg ma a cunquistàr al cōr dla bèla insgnànta a sarà invéci sò fiōl Marcello.
Culegamènt estéran
}}
Il promontorio della paura
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Faith
{{Metacaixa
Il promontorio della paura
{{Film }}
Ghost Rider (film)
{{Metacaixa
Il promontorio della paura
{{CITAZIONE|Adès a gh'è armàś sōl un quèl da far... masàr! Par paràr via 'n crìmin incóra più tarménd!|Tagline dal film}}
Il promontorio della paura (Al prumuntòri dla paùra) 'l è 'n film thriller americàṅ dal 1962 ad John Lee Thompson trat da 'n rumànś ad John D. MacDonald ciamâ The Executioners.
Faith
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
Faith 'l è 'l tèrs àlbum in studi dal grup dark di The Cure. 'L è stâ publicâ al 14 'd Avrìl dal 1981.
Braṅ
La versiòṅ su caséta la gh'à da cl'atra banda la culòna sunóra 'd un cutrumetràǵ in biànc e négar dal fradèl ad Simon Gallup, Ric, ch'al vriva i cuncèrt dal "Pictures Tour" dal 1981. Al braṅ, lung 27:29 minùt, al s ciàma Carnage Visors.
Deluxe Edition
Al 25 'd Avrìl dal 2005 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, e cun un disc bonus śuntâ, pîṅ ad demo, pès râr e da 'l viṿ e anc al sìngul Charlotte sometimes mai vgnû fóra in gnanc 'n àlbum.
Culegamènt estéran
}}
Il promontorio della paura
Martin Scorsese al 'n à fat 'n arfacimènt in dal 1991, Cape Fear - Il promontorio della paura, cun Robert De Niro in dla part dal prutagunìsta. In dal remake al regìsta ad New York 'l à vlû anc Gregory Peck, Robert Mitchum e Martin Balsam ch'i ìvan recitâ in dal film uriginàri.
Sunt
Dòp avér tòlt part a 'n prucès, 'l avucàt Sam Bowden (Gregory Peck) al s véd rivàr par da drē, in fiṅ a la sò màchina, Max Cady (Robert Mitchum), un criminàl péna mandâ lìbar dòp avér pasâ òt at in parśòṅ p'r avér piciâ, e dagnóra cupâ, na dóna dand-ag dal bòti. Sam 'l éra stâ in alóra al testimòni ciàṿ par far-al cundanàr e adès al capìs ch'al manìac al gh'à sōl vója ad far-'g-la pagàr cara, a lò e a la sò famìja.
Par diféndar sò mujér, la Peggy (Polly Bergen), e la sò putìna Nancy (Lori Martin), 'l avucàt al dmanda ajùt a 'l sò amìg Mark Dutton (Martin Balsam), ispetōr ad pulisìa. Chi lò al próa in tut al manéri a mét'r-al dènt'r incóra ma a n gh'è vèrs parchè al laśaròṅ al n fà minga di quèi a 'l arvèrsa anc s'al visi ad dar di marùc a cal fémni al n 'l à minga pardû. Na dóna ch'la i ciàpa da lò la n diś gnint par paùra che lò al gh faga quèl dòp.
Max al cata prèst al pòst in du a viṿ la famìja Bowden e al vlèna al caṅ par mandàr-ag subìt un signàl ciàr. In séguit al s para anc cónt'r a la Nancy quànd chi lē la vèṅ fóra da scóla. Sam al n in pōl piò e al pénsa ad far-as giustìsia da par lò ma la Nancy la gh fà cambiàr prupòśit. Chi lò al s mét acsè in tèsta ad śibìr di bèsi a Cady par śluntanàr-al da la sò vita ma chi lò al gh diś ad nò, a n è minga quàl lè ch'al pésca. Sam al ciàma alóra in sò ajùt al detective privâ Charles Sievers (Telly Savalas) par tgnir-al 'd òć.
Culegamènt estéran
}}
Ghost Rider (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La sò maledisiòṅ l'è la sò fòrsa.|Tagline dal film}}
Custâ sènt-déś migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà dagnóra duśènt-trénta.
Sunt
Barton Blaze (Brett Cullen) 'l è 'n motociclìsta acrubàtic texàṅ ch'al s śibìs in di spetàcui insém a sò fiōl Johnny (Nicolas Cage). Na sira al ragàs, turnànd a cà, al vîṅ a savēr da sò pàdar ch'al gh'à 'n càncar ch'a n gh'è piò gnint da far. A 'l impruvìś a Johhny a gh s para davànti al diàvul Mefìst (Peter Fonda) in parsòna ch'al gh prumét ad guarìr-'l in cambi dla sò anma. Al śōvan al gh astà e Barton al guarìs dabòṅ murénd però al dè dòp in 'n incidènt durànt òṅ di sò nùmar.
I pàs'n i an e Johnny 'l è dvintâ 'n fenòmen a far i salt cun la sò mòta, cuntinuànd al mistēr ad sò pàdar. Prima 'd un sò spetàcul, in du al gh'à da rivàr a nuànta métar, 'l arcgnós fra 'l pùblic la Roxanne Simpson (Eva Mendes), na ragàsa ch'al cgnusìva bèla da quànd i éran pìcui insém e ch'adès la fà la giurnalìsta. Johnny al l'invìda a séna. In cal méntar in sità a riva Cōr Négar (Wes Bentley), un dèmun fiōl ad Mefìst ch'al taca a masàr la gint insém a la sò banda 'd anmi maladìdi scapàdi via da 'l Infèran, i Lugâ.
Mefìst al cumparìs davànti a Johnny e 'l preténd al rispèt dal pat fat soquànt an prima. In di pagn ad Ghost Rider, un dèmun c'n un tésć ch'al ciàpa fōg a 'l pòst dla tèsta e 'n giubòt nég'r ad pèla adòs cun dal cadéni insìma da druàr cuma scùria cónt'r i nemìg, al gh'à da masàr Cōr Négar, dasfrutànd la sò fòrsa, la sò mòta infernàla 'd fōg e la sò uciàda dla peniténsa.
Culegamènt estéran
}}
1289 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
1132
Al 1132 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 1440
I an 1440 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1440 infìn a 'l 1449 ciapê dèinter anca lò.
.nec
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Ohio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L Ohio (a s lèś /oʊˈhaɪ.oʊ/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ di Lâg Grand e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1803. Al mùcia sù ùndas migliòṅ e siē 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 116.096 km². La sò capitàl l'è Culùmbus cun Cleveland, batśàda cuma 'l sèntar mundiàł più impurtànt par la prudusiòṅ dal gumi p'r al màchini, e Cincinnati atri sità impurtànti. Al sò mòt 'l è „With God, all things are possible“ (Insém a Dio, tut al ròbi i èṅ pusìbli).
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a nòrd-òvest c'n al Mìchigan, a òvest cun l'Indiàna, a sud c'n al Kentucky, a èst cun la Pennsylvania e a sud-èst cun la Virgìgna d'l Òvest. 'L è divìś in utànt'òt cuntèi.
Al stat 'l è dimóndi industrialiśâ, 'd arcurdàr specialmènt qvéla dal carbòṅ, anc s'in di ùlt'm an 'l à patî dimóndi la criśi.
In di elesiòṅ par numinàr al presidènt di Stat Unî da 'l 1980 in avànti 'l Ohio al s è guadagnâ 'l scutmàj ad Swing state (Stat balarèṅ) parchè republicàṅ e demucràtic chè i èṅ praticamènt sèmpar para dònca i èṅ abàsta pôc vōt par spustàr i sò daśdòt delegâ da na banda o da cl'atra. 'L è da 'l 1964 che chi vins chè pò 'l vins anc gl'elesiòṅ (in tuta la stòria americàna sōl dū vòlti, in dal 1944 e in dal 1960, vìnsar chè a n à briśa vlû dir dvintàr presidènt). Al sò guvernadōr, da 'l 2010, 'l è John Kasich dal partî republicàṅ. Chi lò al s è preśentâ a 'l primàri dal sò partî in dal 2016 par dvintàr al candidâ presidènt di Stat Unî ma al li à pardùdi da Donald Trump.
Culegamènt estéran
}}
131
Al 131 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mia moglie, un corpo per l'amore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Mia moglie, un corpo per l'amore (Mè mujér, un còrp par 'l amōr) 'l è 'n drama eròtic dal 1973 ad Mario Imperoli. La pelìcula l'è cgnusùda anc c'n al tìtul ad Simona un corpo per tutti.
Sunt
La Simona (Antonella Murgia) l'è na śuvnòta ch'la fà la mudèla par na futógrafa (Sonia Burton) ch'la gh'à butâ gl'òć adòs anc se lē la s è sistemàda spuśànd Paolo (Silvano Tranquilli), 'n óm pîṅ ad bèsi ch'al fà 'l agìnt ad cambi par mistēr.
Un dè la Simona l'incróśa par strada un sòci 'd sò marè, Marco Santi (Peter Lee Lawrence), un biundèṅ ch'l éra stâ 'l sò amànt prima che lē la sa spuśìs. La dóna la decìd ad far un gir in barca sèg mo anc un gir in giòstra. Cal cuckold burghéś ad sò marè al sà incòśa e al gh cata anc gust cumpàgn a lē.
Na sira in discutéca Paolo al lasa sò mujér a 'n śōvan (Michele Placido) ch'al la tgniva 'd òć méntar la balàva sèg. Anc cal ragàs chè al gh dà dū cōlp, pò la Simona la s fà gusàr da 'n sart in dal sò negòsi p'r avēr quèl ad nóṿ da cuntàr a sò marè. La ninfumanìa dla sgnōra la n gh'à minga di lìmit tant ch'un dè la fà finta 'd èsar na putàna p'r andàr a far sès cun 'n óm ch'al fà 'l slar e ch'al la carga sù in màchina par vint-mila franc.
Quànd la Simona la decìd ad védar-'s incóra cun Marco, Paolo al sa stufa 'd cal śuglèṅ lè e, durànt na giurnàda in barca, al cópa 'l sò rivàl.
Culegamènt estéran
}}
Tallulah Bankhead
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Tallulah Brockman Bankhead, cgnusùda méj cuma Tallulah Bankhead (Huntsville, 31 ad Śnar dal 1902 - New York, 12 ad Dicémbar dal 1968), l'è stada n'atōra americàna.
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n óm pulìtig dixie, al senadōr demucràtic dl'Alabàma e pò presidènt dla Cambra di Rapreśentànt di Stat Unî William B. Bankhead, a séd'ś an la vins un cuncōrs ad belésa e la và a star a New York sprand ad lauràr in dal mónd dal cìnema. In dal 1918 la fà 'l sò debùt a teàtar ma la gh la cavarà a sfundàr a Broadway sōl soquànt an dòp.
In dal 1923 la s strasferìs a Lóndra in dua, par via dla sò belésa e dal sò caràtar fòrt, la cata 'l sucès dabòṅ faghénd soquànti cumèdi ma pò la spénd tut i bèsi guadagnâ in stravìsi, dròghi e alcòlig. In di an Vint la taca a frequentàr la Tavla rutónda d'l Algonquin, sìrcul inteletuàł ad New York pîṅ 'd scritōr, crìtic, atōr e óm 'd létri. La Bankhead la cuntìnua in cal méntar la sò vita fóra da 'l règhli e, sénsa lugàr-as par gnint, la taca na sfilaràda 'd relasiòṅ lèśbichi cuma qvéli cun la cantànta jazz Billie Holiday e l'atōra Eva Le Gallienne. La s cumpàgna anc cun di óm e in dal 1937 la spóśa 'l atōr John Emery ma pò l'armàgn sèg sōl par quàt'r an.
In dal 1931 la firma 'n cuntràt cun la Paramount Pictures e la gira 'n film cun George Cukor da 'l tìtul Il marito ricco. In séguit la gh'à 'n sucès bòṅ ad pùblic e 'd crìtica faghénd la prutagunìsta dal drama teatràł Le piccole volpi dla Lillian Hellman. Sèmp'r a Broadway la rècita in La famiglia Antrobus ad Thornton Wilder (1942), L'aquila a due teste ad Jean Cocteau (1947) e in Un tram chiamato Desiderio scrit apòsta par lē da Tennessee Williams.
A 'l cìnema l'è arcurdàda specialmènt par la part dla giurnalìsta Constance Porter in dal film dramàtic ad guèra Prigionieri dell'oceano 'd Alfred Hitchcock, rōl ch'al gh'à frutâ al New York Film Critics Circle Award. Da i an Sinquànta in avànti la s è dedicàda specialmènt a lauràr in televiśiòṅ.
La sò ultma pelìcula l'è stada Una notte per morire (1965) in du la fà la part dna màdar dvintàda mata p'r al dulōr dla mòrt ad sò fiōl. Ruinàda da 'l visi p'r al bévar e p'r al fum, l'éra rivàda a fumàr sènt-vint sigaréti a 'l dè, l'è mòrta a ssanta-siē an par di prubléma a i palmòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Vixen (film)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mo è-la na dóna... o na bèstia?|Tagline dal film}}
Vixen (id.) 'l è 'n film eròtic americaṅ dal 1968 ad Russ Meyer ch'l è armàś in di cìnema 'd Chicago par sinquànt'òt stmani 'd fila muciànd sù òt migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custâ sōl stanta-trimìla.
La pelìcula la gh'à abû dimóndi prubléma in di Stat Unî. Soquànt pruprietàri 'd cìnema ch'i gh'aṅ abû al curàǵ ad far-al véd'r i èṅ finî in parśòṅ o i èṅ stâ custrét a pagàr dal multi salàdi. A Chicago, durànt la prima, dal fémni rabìdi i aṅ fat dal caśèṅ fóra, in dal Mìchigan i aṅ catâ sù dal firmi par scanślàr al film da i schérum, a Cincinnati al film 'l è pruibî incóra adès, in d'l Ohio la cinsùra l'à mandâ un futógrafar par tiràr śò e schedàr tut i spetadōr dal film. Meyer al gh'à abû da far frònt a vint-a-tri prucès e 'l film 'l è finî anc a la Cōrt Supréma d'l Ohio in dua 'l giùdas al s éra mis a véd'r-al da 'd là 'd 'n us sarâ e 'l avucàt dal regìsta 'l à pò cuntâ ch'a s sintìva ch'al n śmitìva briśa 'd rìdar.
In dla léngua ingléśa la vixen l'è la vólpa ma anc na dóna rabìda c'n al diàv'l adòs, na tacabrìghi, na dunàsa in pôchi paròli.
Sunt
La Vixen Palmer (Erica Gavin) l'è na ragàsa purcùsa e visióśa ch'l'è spuśàda c'n al pilòta 'd aparéć Tom (Garth Pillsbury). I dū i vìv'n insém in dla campàgna canadéśa. Quànd sò marè 'l è via però a la Vixen i gh vînan dal vój ad ciulàr ch'la n sà in du star e difàti la gh dà dènt'r cun tut i óm ch'l'incróśa. La taca cun dū turìsta ch'i pasàvan da 'd là, Dave (Robert Aiken) e la Janet King (Vincente Wallace), chi lē dòp avér-la fata imbariagàr cum a s dév. Pò la s fà anc sò fradèl Judd (Jon Evans) sót' a la dócia, cla nimàla...
Culegamènt estéran
}}
Paragónimus westermàni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Paragónimus westermàni (nóm sientìfic Paragonimus westermani) 'l è 'n bêg piàt parasìta dla famìja di Troglotrematidae ch'al viṿ in Àśia specialmènt. 'L è respunsàbil 'd un brut mâł ciamâ Paragonimìaśi ch'al culpìs al gèn'r umàṅ.
In d'l óm al bêg s fà strada in dal còrp (da adûlt al riva a èsar lung 8-15 mm) par rivàr in dū stmani da 'l budèli a i palmòṅ in dua al s sèra dènt'r a na cisti e al taca a far dòp dū o tri méś di óṿ a tut andàr, grand a 'l incìrca 85 µm par 50 µm. Al vérum al pōl andàr avànti acsè anc par vint an. Al sistéma imunitàri al reagìs e a s fórma dal lìquid scûr che piàn piàṅ al taca a impinìr 'l òrgan, faghénd vgnir la tós e fadìga a tōr fiâ.
S'a n al s vōda briśa in présia a s và in a risć ad murìr.
'L óm (òspit definitìṿ) al lasa andàr i óṿ c'n i scaràć, i spûd o c'n i pét. Da lè al parasìta al pōl pasàr in dl'àqua a i mulùsc, cuma 'l lumàghi 'd àqua, e pò a i gàmbar o i granfi ch'i li màgnan (òspit intermèdi). Quànd 'l óm al màgna a sò vòlta cal bèsti lè minga còti bèṅ, al pōl ciapàr al vérum.
Àtar prugèt
}}
L'uomo dei miei sogni (film 2003)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd a s pésca la cuntintésa... l'è abàsta guardàr-as da la tò banda!|Tagline dal film}}
L'uomo dei miei sogni (’L óm di mè sógn) l'è na cumèdia rumàntica americàna e tedésca dal 2003 dla Marleen Gorris.
Sunt
La Carolina Mirabeau (Julia Stiles) l'è na ragàsa biónda ch'la preśénta un prugràma in televiśiòṅ par mét'r insém di put cun dal dóni ch'i vrévan catàr marè ma lē par prima la fà fadìga a tgnir-as stric un muróś. La śōvna la viṿ insém a na nunóna dimóndi strana (Shirley MacLaine) ch'la l'à carsùda insém a 'l sò surèli più pìculi Maine (Mika Boorem) e Georgia (Azura Skye) parchè sò pàdar Ted (Randy Quaid), puòs patintâ ch'al gh'à dâ i nóm tulénd spunt da i stat in du al s catàva quànd i èṅ nadi, al n éra minga bòṅ ad tgnir-'g adrē.
La Carolina la gh'à 'n amìg ch'al scriv di rumànś ròśa e ch'al stà in dla cà darènt a la sua, Albert Morris (Alessandro Nivola). Quànd la ragàsa la s mét insém a Heath (Heath Pierson), un pès grôs ch'al lavóra in dal camp dla reclàm e che lē l'à cgnusû pròpria in traśmisiòṅ, Albert al dvènta gelóś ad lò.
Culegamènt estéran
}}
911 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 911, mo invéci 'l an 911, 't ê da 'ndèr chè) Al 911 (novseintùndeś, novecentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 910 (novseintdēś) e 'l vin prìma dal 912 (novseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1133
Al 1133 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Scoraggiando
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Specchio, mio specchio, qual è l'ellepì che t'ha rotto più l'orecchio? Ma, Suor Giuseppe, dopo Mutando, Scoraggiando, degli Squallor. Entrate, entrate, nella rocca che scoraggia. Scoraggiando scoraggiando vi farò visitare quella che fu la residenza estiva degli Ewing. Tutti credevano che era Dallas, ma non era.|Spèć, al mè spèć, quàl è'l al disc ch't à scasâ da piò 'l uréć? Ma, Sōra Juśèf, dòp Mutànd, Vilénd, di Squallor. Vgnî dèntar, vgnî dèntar, in dla ròca ch'la vilìs. Vilénd vilénd a v farò viśitàr qvéla ch'l'è stada la cà dl'Istâ di Ewing. Tut i cardìvan ch'la fus Dallas, ma la n l'éra minga.|Scoraggiando, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
{{Album }}
'L è stâ publicâ in dal 1982.
Culegamènt estéran
}}
Sèrbia
La Sèrbia (a s diś Republika Srbija in Sèrb) l'è na nasiòṅ dl'Európa dal sud ch'la s cata in dla penìśula balcànica. La sò pupulasiòṅ, tirànd via qvéla dal Kósovo ch'l'è na sò regiòṅ a sud ch'la cunfìna cun l'Albanìa e ch'la vōl dvintàr indipendènta, l'è dagnóra 'd sèt migliòṅ e mèś 'd abitànt par na superfìsi 'd 88.361 km². L'è divìśa in vint-nóṿ distrét e la sò munéda 'l è 'l dìnar sèrb.
La capitàł 'l è Belgrâd méntar gl'àtar sèntar più impurtànt i èṅ Novi Sad, sità śmèla 'd Mòdna, Niš e Kragujevac. La cunfìna a nòrd cun l'Ungherìa, a nòrd-èst cun la Rumanìa, a sud-èst cun la Bulgarìa, a sud cun la Macedògna, a sud-òvest c'n al Mòntnégar, a òvest cun la Bòśgna-Erśegòvina e a nòrd-òvest cun la Śluvègna.
Al sò presidènt 'l è Aleksandar Vučić méntar la prima minìstra l'è l'Ana Brnabić.
La Sèrbia cuma stat indipendènt la gh'è da 'l 4 ad Śugn dal 2006 quànd la s è divìśa da 'l Mòntnégar mént'r in fiṅ a 'l 1992 la fava part dla Juguślàvia.
Al 16% di lampòṅ ad tut al mónd i daśvìnan da 'd chè méntar la Sèrbia l'è la secónda nasiòṅ dòp la Cina par la cultivasiòṅ dal brugni.
711 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 711, mo invéci 'l an 711, 't ê da 'ndèr chè) Al 711 (setseintùndeś, settecentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 710 (setseintdēś) e 'l vin prìma dal 712 (setseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
130
Al 130 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
1640 (nùmer)
{{Metacaixa
Daniel Beer
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1640 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1640, mo invéci 'l an 1640, 't ê da 'ndèr chè) Al 1640 (mileseseintquarànta, milleseicentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1639 (mileseseinttreintatnōv) e 'l vin prìma dal 1641 (mileseseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintquarantéśim post.
Daniel Beer
Biugrafìa
Dòp ès'r-as diplumâ, 'l è andâ a star a Manhattan par far caréra in dal mónd dal cìnema e 'l è dvintâ mémbar di Actors Studio. 'L è anc un balarèṅ 'd tang.
1640 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Daniel Beer
Biugrafìa
Daniel al fà 'l sò debùt in dal 1986 faghénd al quarterback dla squàdra dla scōla in dla pelìcula 'd scarésa Furia incontrollata anc s'al film al vadrà la luś sō tri an dòp. In dal 1987 'l è prutagunìsta d'l epiśòdi „La śatra“ ad Creepshow 2, trat da 'n lìb'r ad Stephen King, méntar dū an dòp al lavóra cun la Jennifer Jason Leigh in Ultima fermata Brooklyn. Al tórna a la scarésa in un film par la televiśiòṅ dal 1990 dal mìstar Wes Craven da 'l tìtul Delitti in forma di stella.
In di ùlt'm an 'l à catâ spasi in telefìlm cuma E.R. - Medici in prima linea (2006) e in film par la TV cuma Living hell - Le radici del terrore (2008) e L'amore trova casa (2009).
Culegamènt estéran
}}
Chris Hansen
{{metacaixa
Christopher Edward Hansen, cgnusû méj cuma Chris Hansen (Chicago, 13 ad Setémbar dal 1959) 'l è 'n giurnalìsta televiśìṿ americàṅ.
Àtar prugèt
}}
1084 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1084, mo invéci 'l an 1084, 't ê da 'ndèr chè) Al 1084 (mileutantaquàter, milleottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1083 (mileutantatrī) e 'l vin prìma dal 1085 (mileutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
129
Al 129 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
616 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 616, mo invéci 'l an 616, 't ê da 'ndèr chè) Al 616 (seseintsèdeś, seicentosedici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 615 (seseintquìndeś) e 'l vin prìma dal 617 (seseintdersèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsedicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.philips
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Universitè ed Bulåggna
{{Metacaixa
L'Universitè ed Bulåggna (Alma Mater Studiorum - Università di Bologna in latén e in itagliàn; abreviè in UniBo) l'é n’universitè statèla ch'la s câta int la zitè emiglièna ed Bulåggna, la pió antîga dal månnd uzidantèl.
Nonostànt i prémm statût universitèri a têgnen i låur radîṡ int al 1317, dèta dla prémma ediziån cgnusó dal statût dl’Universitè di Gioréssti, durànt dl XI séccol ai êra bèle al Studium, na fiuränta scôla giuréddica.
Int al 1888, na cumisiån capegè da Giosuè Carducci a déss ch'la dèta ufizièl dla sô fundaziån a fóss al 1088, cme i dgêven di prâtic dla stòria dal tänp; quall ch'al é cunsidrè al fundatåur, Irnêri, l é môrt fôrsi dåpp dal 1125.
L'à 79 999 studént (dèt dl ân 2018). Al sô retåur l é dal 1{{sup|m}} ad nuänber dal 2021 Żvân Mulèr.
Nòt
}}
.accenture
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
An 1430
I an 1430, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1430 infìn a 'l 1439 ciapê dèinter.
1871 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
1134
Al 1134 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Chels
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al chels 'l è na bóta cui pē tirèda a 'n quêl o 'n quelcdùn. A s tira a chels al balòun in dal śōg dal Chels e a s tira di chels anca in soquànti lóti, c'ma in dal kickboxing o in dal karatè, e anca in dla ginàstica artìstica o in soquànti dansi, c'ma in dal Can càn.
Noti e referèinsi
}}
Manéra 'd dìr latèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La manéra 'd dìr latèina l'è na frèśa fata, curta e pina 'd significhêt, in dla lingva latèina, ch'a s dróva quand la gh'vōl e la gh'la chèva subìt ed ciarìr di lavōr che in dagli ètri lìgvi a n'srèv mìa acsè facil. L'è anc na spéci 'd pruvèrbi curt, che però a s capìs subìt, anc s'l è in latèin, perchè chi dìt chè i s ìn sèimper druê 'd lung a 'l tèimp e a s'n è mantgnû la cgnusìnsa infìn a incō.
Vōś lighèdi
}}
Georges Pompidou
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Georges Jean Raymond Pompidou (5 ed lój dal 1911 - 2 'd avrìl dal 1974) 'l è stê un pulìtig francéś, présidèint dla Repóblica francéśa da 'l 20 ed zógn dal 1969 al 2 'd avrìl dal 1974.
Referèinsi
}}
305 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 305, mo invéci 'l an 305 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 305 (terśeintsìnc, trecentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 304 (terśeintquàter) e 'l vin prìma dal 306 (terśeintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.brother
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Gothika
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sōl parchè qualchidòṅ 'l è mòrt a n è mia dit ch'al s in sia andâ...|Tagline dal film}}
Gothika (id.) 'l è 'n thriller dal 2003 ad Mathieu Kassovitz. Custâ quarànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù da piò ad sènt-quarànta.
La canta ch'a s sènt in di tìtui ad cóa, Behind Blue Eyes, lè stada scrita par Pete Townshend e l'è cantàda da i Limp Bizkit.
Sunt
La Miranda (Halle Berry) l'è na psicòluga ch'la lavóra in d'l istitùt ad sò marè Douglas Grey (Charles S. Dutton), più vèć ad lē. Turnànd a cà in na sira ch'a piōṿ, la Miranda la s cata in mèś a la strada na ragàsa biónda cavàda śò e minga tant in bóla, la Rachel Parsons (Kathleen Mackey). La dutōra la śmònta śò da la màchina par jutàr-la ma, quànd la la tóca, chi lē la ciàpa fōg. Soquànt dè dòp la psicòluga la s déśda in na sèla d'l uśdàł in du la lavóra, acuśàda dal masamènt ad sò marè.
La Miranda la taca a ligàr-'s a na sò èx pasiènta ch'la s cata in dla strutùra insém a lē, la Chloe Sava (Penélope Cruz). Dal vòlti però al spìrit dla Rachel al tórna par turmintàr-la e na vòlta al gh lasa anc na scrita su 'n bras, Not Alone (Minga da par tè).
Culegamènt estéran
}}
Alexandria Ocasio-Cortez
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Alexandria Ocasio-Cortez (New York, 13 'd Utóbar dal 1989, a s lèś /æləɡˈzændɹiə oʊˌkɑsioʊ kɔɹˈtɛz/ in ingléś), cgnusùda anc cun 'l acrònim AOC, l'è na pulìtica americàna dal partî demucràtic, la parlamentàra più śōvna dla stòria di Stat Unî esénd stada elèta a vint-nóṿ an a la Cambra di Rapreśentànt in dal distrét n.14 dal Stat ad New York.
13 ed disèmber
Al  l'è al 347śum dè dal calendàri gregoriàn (348śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 18 dè a la fin dl'an.
Alexandria Ocasio-Cortez
L'è n'espunènta dla curènt 'd sinìstra dal sò partî, i sucialìsta demucràtic, esénd ch'la s bat par na sanità par tut (Medicare), par n'università pùblica a gràtis, p'r al salàri mìnim, par scanślàr al parśòṅ tgnudi da di privâ, par na regulamintasiòṅ dgl'armi da fōg, par tasàr fòrt la quóta di rèdit ch'i pàs'n i déś migliòṅ ad dòlar 'l an, par dar la sitadinànsa a gl'imigrâ iregulàr e p'r al śvilùp dn'ecunumìa vérda.
La gh'à 'n asteròid dla fasa prinsipàla ch'al pòrta 'l sò nóm: al 23238 Ocasio-Cortez.
Biugrafìa
La Ocasio-Cortez l'è nada in dal quartēr dal Bronx da 'n pàd'r architét, Sergio, e na màdar ch'la daśvgnìva da Pòrt Ric, la Blanca. La gh'à 'n fradèl più pìcul ciamâ Gabriel.
Durànt al secónd an di studi a l'università 'd Boston la patìs al dulōr dla mòrt ad sò pàdar p'r un càncar a i palmòṅ ch'la dà inìsi a na batàja par tgnir strica la sò cà parchè lò 'l éra mòrt sénsa far testamènt. Par far in manéra ch'i n gh la purtìsan minga via, ch'la gh'iva n'iputéca insìma, dòp la làurea in relasiòṅ internasiunàli e ecunumìa l'è custréta a lauràr da barìsta e camaréra par purtàr di bèsi in cà. In chi an lè la lavóra anc p'r al senadōr Ted Kennedy.
In dal 2016 la decìd ad mét'r-as da la banda 'd Bernie Sanders ch'l iva sfidâ l'Hillary Clinton par la nomination dal partî demucràtic par gl'elesiòṅ presidensiàli americàni dal 2016. Dū an dòp l’Alexandria la vins al primàri dal sò partî cónt'r al sentrìsta Joseph Crowley par cùrar in dal 14śum distrét dal Stat ad New York, spindénd in dla campàggna eleturàla sōl 194 mila dòlar cónt'r i tri migliòṅ e quàtar dal sò rivàł. Al dè dgl'elesiòṅ ad mità mandâ dal 2018 p'r un pòst a 'l cungrès la spasa pò via al republicàṅ Anthony Pappas c'n al 78,2% di vōt cónt'r al 13,6%.
Culegamènt estéran
Al sò sit ufisiàł
Àtar prugèt
}}
Mât
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al mât 'l è cal cristiàn che, per di quelc procês mentêl ch'i nn'ìn minga andê p'r al vers giùst, al n'gh'la chèva minga 'd stèr bèin in mêś ala gint, e gnanc 'd adatères a 'l só manéri civìli, e dòunca al prèv agitères, fèr di quèlc gest dimòndi stràn, e finànc edvintèr catìv cun se stès e cun chièter.
128
Al 128 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Quêrt (nòm)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Quêrt l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Quarto o Quèrta per Quarta, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al quêrt nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Secònd, Ters, Quint, Sest, Setim, Otàvi, Nōn e Decim.
Colegamèint estèren
}}
Juju
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|When you think your toys have gone beserk it's an illusion, you cannot shirk, you hear laughter cracking through the walls, it sends you spinning, you have no choice, following the footsteps of a rag doll dance.|Quànd at pèns ch'i tò śugàtui i sìan dvintâ viulènt l'è n'iluśiòṅ, ta n pó minga far-at da na banda, at sènt rìdar fòrt da drē da i mur, a t fà pèrd'r al cuntròl, ta n gh'à mia scamp, tgnénd a drē a i pas dal balét dna bàmbula ad pèsa.|Spellbound, 1981|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Juju 'l è al quàrt àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees. 'L è stâ publicâ al 6 ad Śugn dal 1981.
2006 reissue bonus tracks
Al 29 ad Maǵ dal 2006 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun tri pès śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
912 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 912, mo invéci 'l an 912, 't ê da 'ndèr chè) Al 912 (novseintdòdeś, novecentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 911 (novseintùndeś) e 'l vin prìma dal 913 (novseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintdodicéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 912 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 456: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Cròstel
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al Cròstel (Crostolo in italiân, Cròstul in dialèt ed Guastâla)  l'é un torèint ch' al cór dal tót ind al pruvîncia ed Rèz, e al và dêr a dréta dal fióm Po.
Al nâs insém a l' Apenèin arzân, a tâch a Caṣîna, e al cór per un pcòun ed fiânc a la strêda dal Cerēto. Un tèimp al curîva dèinter al mûri ed Rèz, lòngh a Cōrs Garibaldi – quî ed Rèz al ciâmen "Cōrs ed la Gêra", apûnt da la parôla "gêra", nòm ch' l' é stê ciapê ânca da la başélica ch' la dà insém a la 'stèsa strêda – mó int al cōrs di sècol a gh'é stê cambiê diresiòun divêrsi vôlti. 'Na préma vôlta int al 1226, al turèint l'é stê deşviê fōra dal mûri, lòngh a còl che incō al vîn ciamê "viale Timavo", dôp int al 1570 l'é stê deşviê in dó l'é adès: a dû chilômeter dal mûri. Al và dêr int al Po atâch a Guastâla, mó al só lèt antîgh, ciamê "Crustulèina", ch' a 's vèd incòra int la berlèida dal Po, la dêva int al grôs fióm a Lusêra, a i cunfîn cun al mantvân. L'à dê al nòm al Dipartimèint dal Cròstel al tèimp ed Napoleòun.
Bèsti insasîdi catêdi int al Cròstel
Int i depôşit dal peréiod dal Quaternâri cuntinentêl (prém velafranchiân), aşvèin a Puianèl e Rivèlta, în stê catê di giaròun cun inséma còl che gh' armagnîva 'd bèsti ch' ēren môrti lé e dôp ēren stêdi quacêdi dal fióm con 'd la tèra. În stê catê i rèst ed popôtem, d'elefânt e ânca 'd rinoceròunt. În stê tót purtê e tgnû da cât al muşèo 'd Rèz.