cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monella
Sunt
Anc s'la sò sarta francéśa, la Michelle (Susanna Martinková), la gh'à bèla preparâ 'l vistî da spóśa, cla śmudandàda dla Lola la gh'à la “patàca bujènta” e la s è stufàda 'd spetàr incóra specialmènt pò p'r al fat ch'al sò Masetto al s gusa 'd nascòst cla scaja dla Wilma (Francesca Nunzi). La Lola, da 'l cant suo, la próa a far-as cal purcùs 'd André ma sò màdar la s mét in mèś e la la para via dand-ag dla putàna. Invintànd-as la stòria 'd èsar stada viulentàda da 'n óm ch'al gh'iva śibî 'n pasàǵ in màchina in na nòt ad piōva, la ragàsa la fà incasàr Masetto ch'acsè al s la fà da la ràbia faghénd pò a mènt ch'l'éra tuta na bala vdénd al sangṿ. In tut al manéri la Lola la gh'à finalmènt abû qvél ch'la pascàva da 'n pès e tuta cuntènta la pōl spuśàr al sò muróś mént'r un diretōr 'd urchèstra (Tinto Brass) al sòna par lōr durànt al pranś ad nòsi.
Giovani, belle... probabilmente ricche
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Giovani, belle... probabilmente ricche (Śōvni, bèli... anc richi 'l è fàcil) 'l è 'n film da rìdar dal gènar dla cumèdia malnéta a l'itagliàna dal 1982 ad Michele Massimo Tarantini ch'al l'à anc scrita insém a Tito Carpi. L'è stâ girâ in Ùmbria.
A 'l èstar 'l è cgnusû c'n al nóm ad “Setenta y dos horas para pecar” in Spaggna, “Adorables infidèles” in Frància, “Jovens, Belas e Provavelmente Ricas” in Purtugàl e “Die sündige Erbschaft” in Germàgna.
Sunt
La castàgna Anna, la rósa Claudia (Carmen Russo), la biónda Caterina (Olinka Hardiman) e la bruna Rita (Nadia Cassini) i èṅ quàt'r amìghi par la pèl. La prima la n s è mai spuśàda e l'è andàda a star a 'l èstar a Acapûlc méntar chi atri tri i aṅ invéci tòlt marè, la Claudia cun 'l ùmbar Alberto (Sergio Leonardi) ch'al giùsta i televiśōr, la Caterina cun Gabriele (Michele Gammino) ch'al fà 'l dentìsta e la Rita cun 'l insgnànt Filippo (Gianfranco D'Angelo) che par divertìr-as al fà di putòć c'n al cas dûr.
Un dè al nutâr lìgur Baldelli (Franco Diogene) al ciàma al tri amìghi maridàdi par dir-ag che l’Anna l'è mòrta lasànd-'g un migliàrd ad Franc da spartìr-as par testamènt a cundisiòṅ che lōr, in dal gir ad tri dè a 'l màsim, i mèt'n i còran a i sò spóś. Cla malnéta dla Claudia la n s fà minga di prubléma (sò marè sè invéci esénd lò gelóś mat) parchè la 'l fà bèla cun Gabriele. Anc par la Caterina a pâr ch'a n sia mia 'n quèl difìcil parchè la còpia l'è vèrta. A gh'armàgn la Rita che invéci l'è na dóna a mōd ch'la s vargóggna dimóndi sōl a pinsàr ad far un quèl dal gènar anc se sò marè al sarév 'd acòrd par via di bèsi ch'la ciaparév e ch'i farésan còmad. S'al tri dóni però i n gùsan mia cuma cuncurdâ, la furtùna la spetrà a i vèć 'd un ricóvar.
Filippo al s dà da far par catàr 'n óm ch'al pòsa gusàr sò mujér e al ciàma òṅ ch'l iva mis 'n anùnsi in sna rivìsta spurcaciòna, Giovanni Boldrini (Gianni Ciardo), un sunadōr pugléś ad viulunsèl pròpria cuma la Rita. Par réndar-la malnéta pò al mét dal gósi d'l afrodiśìac “Erotin” in dal sò bicér ma invéci l'è la dóna di fat, la lumbàrda puta Giustina (Adriana Facchetti), ch'la 'l bév e acsè la dvènta na purcùsa ad prim órdan saltànd-'g adòs. In cal méntar la Caterina la manda fóra 'd cà sò marè parchè l'à savû da la Claudia che lò al và a lèt sèg, pò la decìd ad far-'s al rapreśentànt ad madśìni Giacomo Rotelli (Lucio Montanaro) dmandànd ad pruàr-ag ch'i guldòṅ nóṿ ch'al vénd i èṅ bòṅ dabòṅ. Purtròp la s daśmendga 'l rulèṅ dla màchina futugràfica e alóra a salta incòsa parchè la gh'à da purtàr al próvi dal tradimènt a 'l nutâr. La gh dà apuntamènt al dè dòp in dal parc. La Claudia la vōl andàr a ciulàr in dal studi dentìstic ad Gabriele ma a s mét in mèś la sò asistènta, la Gianna (Alessandra Canale), parchè la gh'à butâ 'l òć anc lē. Da 'l cant suo la Claudia la gh'à i sò prubléma parchè in dal parc un grup ad rój emigliàni i s arlìan sèg parchè i crédan ch'la sia na putàna ch'la gh vōl purtàr via i cliènt.
A finìs che l'ùnica ch'la mét i còran dabòṅ l'è pròpria la Rita.
La pianista
{{Metacaixa
Giovani, belle... probabilmente ricche
Culegamènt estéran
}}
La pianista
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La perversiòṅ a 'l sò punt più visióś!|Tagline dal film}}
La pianista (La pianìsta) 'l è 'n film dramàtic dal 2001 ad Michael Haneke trat da 'l rumànś umònim dl'Elfriede Jelinek.
'L è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 54śum Fèstival ad Cannes in du 'l à purtâ a cà 'l Grand Prix Speciàł dla giurìa e qvéi par l'interpretasiòṅ di prutagunìsta, l'Isabelle Huppert e Benoît Magimel.
1268 (nùmer)
{{Metacaixa
La pianista
Custâ siē migliòṅ e dū 'd dòlar, al 'n à pò fat sù dagnóra déś.
Sunt
L’Erika Kohut (Isabelle Huppert) la fà l'insgnànta 'd piàṅ a 'l cunservatòri 'd Viéna. Anc s'l'à pasâ i quarànt'an, esénd puta, la cuntìnua a star a cà 'd sò màdar (Annie Girardot), na vècia ch'la gh'à 'l visi 'd tgnir-la sèmpar 'd òć in qvél ch'la fà e in du la và. A scōla la mistra l'è dimóndi catìva c'n i sò studènt e a pâr ch'la gh cata anc gust a tgnir-i schis e a dir ch'i n vàlan gnint. Un dè la mét apòsta di vēdar śbragâ in dla bisàca dal paltò dla sò aliēva Anna (Anna Sigalevitch) par tajàr-'g i dî ch'i gh sarvìsan par sunàr.
1268 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La pianista
Sunt
Ad nòt l’Erika la s trasfórma e la sént al biśógn ad guardàr dal còpi ch'i gùs'n in di drive in o 'd andàr in di peep show a naśàr i fasulét ad carta inspultiâ 'd śbòra lasâ da i óm in dal rusc dòp ès'r-as fat dal pugnéti.
1268 (nùmer)
Al 1268 (milduśeintessantòt, milleduecentosessantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1267 milduśeintessantasèt) e 'l vin prìma dal 1269 (milduśeintessantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintessantotéśim post.
La pianista
Sunt
Durànt un cuncèrt privâ la cgnós Walter Klemmer (Benoît Magimel), un ragàs ch'al stùddia da inśgnēr e ch'in dal tèmp lìb'r al divertìs a śugàr a hockey su 'l giàs ma specialmènt a sunàr al piàṅ faghénd di pès ad Franz Schubert e 'd Robert Schumann. La dóna a 'l inìsi la pâr dimóndi dastacàda e fréda sèg ma pò la finìs p'r ès'r usesiunàda da lò. La taca acsè na relasiòṅ c'n al śōvan ma sōl dòp avēr-ag mandâ na létra cun scriti 'l règhli ch'al gh'à da tgnir adrē, in du lò al gh'à da cmandàr e lē armàgnar schisa.
Culegamènt estéran
}}
1268 (nùmer)
Èter progèt
}}
Castèl ed Dinasân
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
thumb|200 px|Al Turiòun Al Castèl ed Dinasân (Castello di Dinazzano in italiân) l'é un stâbil per difèişa ed Dinasân, int al cmûn ed Caşalgrând, in pruvîncia ed Rèz.
Stôria
In un documèint dal 968 a rişûlta ch'l'êra spartî tra Fujân, Castlarân e al Cuntêd ed Pèrma. Int al 1180 al castèl ed Dinasân al rişulta ed proprietê per un têrs al Cmûn ed Rèz che acsé al badêva al percōrs dal canêl ed Sècia e al cunfîn cun Mòdna, per un têrs a i Mointamagno, che ind l'istès ân cedû la só pêrta a j arzân perchè al rinfurésen, e per un êter têrs a i sgnōri ed Sasōl. Int al 1275 Bernabò ed Magrèida a l'àn vindû a Manfredo ed Ssōl, mó int al 1318 j arzân a i ân turnê tōr indrē al castèl che, int al 1335 a l'àn dê a i Fogliani. Int al 1409 i Fogliani, aleê cu Ottobono Terzi, în stê batû da Niccolò d' Este, pèr còst în stê custrèt a dêrel via. Préma l'é stê dê in fèdev a i Della Sala, dôp a i Bujêrd. Int al 1443 l'é stê incòra rinfursê.
Spiegasiòun
Al castèl ed Dinasân l'é a i pē ed la culèina arzâna. Dal sō mûri, adès in ruvîna e peirculōşi, as prîva cuntrolêr in pió dal Sècia, ânca tót la pianûra êlta tra Rèz e Mòdna. Incō armâgn in bòun stê sōl al turâs, ch' gh' la merladûra e l'albêrsa.
Elèinch di léber
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Maggio trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Sîra (pêrt dal giōren)
La sîra (sera in italiân) l'é 'na pêrta dal giōren ciamêda in tânt mōd a secònda dal cultûri, mó int tót' al manēri as pêrla sèimper dal peréiod dôp al calêr dal Sōl.
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Crepuscolo trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Martyrs (film 2008)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cal film chè al móstra dal figùri dimóndi ma dimóndi viulènti e difìcili da cumpatìr-as. La viśiòṅ e la cumprensiòṅ i gh'aṅ biśógn ad spetadōr preparâ.|Tagline dal film}}
Martyrs (Màrtir) 'l è 'n film ad scarésa francéś e canadéś dal 2008 scrit e dirèt par Pascal Laugier.
La pelìcula, custàda dū migliòṅ e òt 'd euro, l'è stada preśentàda a 'l 61śum Fèstival ad Cannes.
169 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 169, mo invéci 'l an 169 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 169 (seintessantanōv, centosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 168 (seintessantòt) e 'l vin prìma dal 170 (seintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintessantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Martyrs (film 2008)
Sunt
Dòp che quìnd'ś an prima da pìcula l'iva patî dal turtùri da part dn'urganiśasiòṅ segréta, la Lucie (Mylène Jampanoï), cardénd 'd avēr catâ la vila di sàdig che tant i l'ìvan fata patìr, la tōś sèg un sćiòp e la và a masàr-i tut. A mōr acsè al padròṅ ad cà (Robert Toupin) méntar 'l éra drē a far clasiòṅ, sò mujēr (Patricia Tulasne) e i sò dū fiōi inusènt, Antoine (Xavier Dolan) e la Marie (Juliette Gosselin).
Dòp avēr savû par telèfun dal masèl fat, a riva lè la sò amìga Anna (Morjana Alaoui) par jutàr-la ma 'l è tròp tard parchè la ragàsa, usesiunàda da qvél ch'a gh'éra sucès e cardénd 'd avēr sèmpar na criatùra ch'la gh dà adòs par via dal tràuma, la s taja la góla. A 'l impruvìś i rìvan lè di àtar mémbar dl'urganiśasiòṅ, c'n a cap na vècia sgnōra (Catherine Bégin), ch'i mét'n in cadéni la pòvra Anna e pò i tàc'n a turturàr-la, piciànd-la e dand-ag da magnàr dla paparùcia.
Qvél ch'i vōlan far faghénd dal mâł a 'l śōvni, ch'i èṅ più adàti di óm, l'è catàr di “màrtir” e minga dal “vitmi”. Qvisti chè i èṅ dal parsòni ch'i n èṅ briśa bòni 'd cumpatìr-'s al dulōr e i cédan a gl'alucinasiòṅ e a 'l delìri dvintànd istèrichi a 'l cuntràri di màrtir ch'i s làs'n andàr a 'l patimènt trasfigurànd-as. La sgnōra la spéra che l’Anna la pòs dvintàr na màrtir, un quèl dimóndi difìcil, par far-as dir da lē cuś a gh'è in c'l àtar mónd.
883 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 883, mo invéci 'l an 883, 't ê da 'ndèr chè) 'L 883 (otseintutantatrī, ottocentottanttré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 882 (otseintutantadū) e 'l vin prìma edl 884 (otseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintutantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
SuXbad - Tre menti sopra il pelo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'è l'ultma nòt prima dal diplòma e i vōlan 'n quèl sōl. E a n è mia 'n bèl vōt.|Tagline dal film}}
SuXbad - Tre menti sopra il pelo (SuXcatìṿ - Tri mènt sōv'r a 'l pēl), cgnusû anc c'n al tìtul ad Superbad - Maiali dietro ai banchi, l'è na cumèdia vulgaròta americàna dal 2007 ad Greg Mottola. In dal tìtul itagliàṅ la paròla Superbad d'l uriginàł l'è scurtàda miténd na X a 'l pòst ad per, druànd al linguàǵ di śōvan quànd i mànd'n i mesagèṅ c'n i telefunèṅ.
Custàda vint migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò un sucès clamuróś e al 'n à fat sù sènt-a-stanta. In dal film i s sèntan soquànti canti che però i n s càtan briśa in culòna sunóra dla pelìcula cuma Ace of Spades di Motörhead e Panama di Van Halen.
Al gh'à abû na parudìa in dal 2010 da 'l tìtul 41 anni vergine.
Sunt
Al ciciòṅ Seth (Jonah Hill) e Evan (Michael Cera) i èṅ amìg da quànd i éran pìcui, adès ch'la scōla l'è drē a finìr i gh'aṅ però da divìd'r-as parchè Evan 'l è prònt p'r andàr a Dartmouth, culéǵ ch'invéci al n à minga tòlt Seth. I dū i s lamèntan sèmpar dal fat ch'i n aṅ minga incóra gusâ e ch'i sò amìg i n i ciàman mai a 'l sò fèsti in du al ragàsi i bévan cuma dal puòsi e pò i vèr'n al gambi ch'l'è na belésa, piutòst Seth al s bèca di scaràć da lōr.
Durànt al cōrs ad cuśìna, l'insgnànta sgnōra Hayworth (Brooke Dillman) la mét Seth a far un tiramisù cun la Jules (Emma Stone) e chi lē la 'l invìda a na fèsta ch'la gh'à da far cla nòt lè. Più tard a riva lè 'n sò amìg, al sfigâ ch'al piga Edward Fogell (Christopher Mintz-Plasse), ch'al s è fat far na carta 'd identità falsa par sembràr più grand, miténd-'g insìma 'l cugnóm "McLovin" sénsa nóm. Seth al vrév che lò al la druìs par tōr di liquōr da purtàr a la fèsta, al 'l à prumìs a la Jules, p'r al fat ch'in di Stat Unî sōl qvéi c'n almànc vint-i-òṅ an i i pōlan cumpràr. Evan al gh vgnarév vluntéra anc lò insém a la Becca (Martha MacIsaac), na studènta dla sò scóla ch'la gh piàś dimóndi ma ch'la stà su 'l cas a Seth da quànd spavintàda a mòrt l'iva cunsgnâ 'n diségn fat da lò c'n un cas insìma a la mistra quànd i éran pìcui. In alóra quàl lè 'l éra 'l visi 'd Seth, disgnàr dal béghi dapartùt, una adrē a cl'atra.
Cal dòpmeśdè lè i tri ragàs i partìsan p'r andàr a cumpràr da bévar in soquànt negòsi ma a gh'è sèmpar quèl ch'a và a l'arvèrsa. Quànd finalmènt na caséra (Erica Vittina Phillips) la vénd di liquōr e dal biri a Fogell, a riva a 'l impruvìś un làdar ch'al śgranfgna via di bèsi da la casa subìt dòp avér mulâ 'n casòt a 'l ragasèṅ. I rìvan dū pulisiòt minga tant a pòst, Slater (Bill Hader) e Michaels (Seth Rogen) ch'i al pòrtan sèg par far-ag dal dmandi.
In dal parchéǵ invéci 'n óm cun di prubléma cun la giustìsia, Francis (Joe Lo Truglio), al mét sóta Seth sénsa vlēr. Par métar-'s a pòst sénsa avér di guàj chi lò al gh śibìs 'd andàr insém a na fèsta 'd un sò amìg in du i gh sarév'n un muć ad butìgli prònti da purtàr via. Rivâ a cà d'l amìg, Seth al s mét a balàr cun na ciùca ch'la taca s sfargàr-'s atàc a la sò gamba, maciànd-'g al braghi c'n al sangṿ dal sò mestruasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
216
Al 216 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
9 d'utóber
Al  l'è al 282śum dè dal calendàri gregoriàn (283śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 83 dè a la fin dl'an.
Larry Flynt - Oltre lo scandalo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Qvél ch'al fà a pōl anc a n piaśēr-uv minga, ma v la sintî'v ad pruibìr-'g al dirìt ad far-al?|Tagline dal film}}
Larry Flynt - Oltre lo scandalo (Larry Flynt - Ólt'r al scàndal) 'l è 'n film biugràfic dal 1996 ad Miloš Forman ch'al cònta la vita d'l editōr americàṅ ad rivìsti pòran Larry Flynt ch'l è stâ mandâ a prucès dimóndi vòlti par purcarìi (al tìtul uriginàł difàti al fà “La Gint cóntar Larry Flynt”) e ch'l à anc patî 'n atintâ ch'al 'l à ardùt a vìv'r in sna scrana a rudèli par sèmpar.
La pelìcula, prudóta p'r Oliver Stone e candidàda a i Prèmi Òscar dal 1997 par la regìa e par 'l atōr prutagunìsta, l'è custàda trénta-sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca ma la 'n à purtâ a cà sōl vint.
Sunt
In di Stat Unî di an Stanta 'l uriginàł e cónt'r a 'l règhli imprendidōr Larry Flynt (Woody Harrelson), dòp avér tribulâ par soquànt an e cun 'l ajùt dla sò quàrta mujér, l’Althea Leasure (Courtney Love), e ad sò fradèl Jimmy (Brett Harrelson), al fà catàr in di paltèṅ dal paéś na rivìsta pòran nóva 'd paca par chi óm ch'la s ciàma “Hustler”. I puritàṅ e i dasćiòlda-crist americàṅ i tàcan na cruśàda cónt'r ad lò, miténd in pē prucès su prucès. Larry al s difénd sèmpar tgnénd a mènt a 'l Prim Emendamènt dla custitusiòṅ ch'la fisa la libertà ad religiòṅ, paròla e stampa. A gh dà na maṅ 'l avucàt Alan Isaacman (Edward Norton).
Larry al fà sù i bèsi e al s dà a na vita ad sès e dròghi ma pò al finìs in parśòṅ in dua al vèṅ cunvertî a 'l cult di Cristiàṅ Evangèlic ad òpra dla surèla dal presidènt Jimmy Carter, la Ruth (Donna Hanover), anc se però la rivìsta la cuntìnua a vgnir fóra listés. Un dè un mémbar dal grup White Supremacy, Joseph Paul Franklin (Jan Tríska), al gh tira dal sćiuptàdi parchè 'l éra armàś uféś vdénd dal fòto malnéti ad sès fra biànc e négar.
Culegamènt estéran
}}
Munumènt a Èrcule e Antèo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al munumènt a Èrcule e Antèo, cgnusû anc cuma „I du brasè“ in dialét pramśàṅ parchè i dū prutagunìsta i pàran ch'i siàn drē a brasàr-as, 'l è 'n munumènt in ram dal XVII sécul ch'al s cata a 'l sèntar dal curtìl dal Palàs Cuśàni a Parma, in dla sēd dla Cà dla Mùśica.
'L è stâ fat da 'l 1684 a 'l 1687 da 'l scultōr fiamìng Teodoro Vanderstruck e na sò còpia 'l è stada misa anc in na nìcia fóra da 'l palàs cumunàł.
L'òpra la véd Èrcule tiràr sù cun la fòrsa al gigànt Antèo par pò stricàr-'l a mòrt esénd ch'al fiōl ad Puśeidòṅ e dla Gea al muciàva tuta la sò fòrsa armagnénd c'n i pē a cuntàt cun la Tèra, sò màdar.
Stòria
Al munumènt a Èrcule e Antèo, da métar pò in dla funtàna davànti a 'l Palàs dal Giardèṅ, 'l è stâ fat far a 'l artìsta Teodoro Vanderstruck p'r al duca 'd Parma Ranùć II Farnéś ch'al vliva festegiàr acsè al matrimòni ad sò fiōl Duàrd II Farnéś, ch'al gh sarév stâ in dal 1690.
In séguit la statṿa l'è stada spustàda dimóndi vòlti in fin tant ch'l'è stada misa in na nìcia dal palàs dal Cumùṅ su órdan dal pudestà Lucio Bolla in dal 1825.
I tre volti del terrore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Munumènt a Èrcule e Antèo
Stòria
In dal 1829 al marmìsta Vincenzo Galli, su diségn d'l architét e inciśōr Paolo Toschi, al gh'à fat na funtàna nóva par métar-'g-la dèntar. Al prim ad Śnar dal 1981 di vàndai sénsa critèri i aṅ scavśâ 'l bras dèstar 'd Antèo cavànd-'g-al via. 'L art al n è mai stâ catâ tant ch'in dal 1985 al cumùṅ al 'n à fat far òṅ 'nóṿ a la scultōra pramśàna Jucci Ugolotti ch'la 'l à giustâ e restaurâ in dal 1994.
I tre volti del terrore
{{CITAZIONE|Òcio! I gh'èṅ tri us p'r al mâł. I gh'èṅ tri segrét da imparàr. I gh'èṅ tri ghigni dal terōr.|Tagline dal film}}
I tre volti del terrore (Al tri ghigni dal terōr) 'l è 'n film ad scarésa a epiśòdi dal 2004 ad Sergio Stivaletti.
La pelìcula, divìśa in tri capìtui intitulâ „'L anèl dla Luna“, „Dr. Lifting“ e „Al guardiàṅ dal lâg“, la pōl cuntàr su i camèo ad Claudio Simonetti e 'd Lamberto Bava.
Sunt
Durànt un viàś in trêṅ, al prufesōr Peter Price (John Phillip Law), siensiâ espèrt in iluśiòṅ e in d'l ipnutiśàr la gint, al taca a far dū paròli cun tri śōvan ch'i s càt'n in dal sò vagòṅ: Carlo (Emiliano Reggente), Marco (Riccardo Serventi Longhi) e la Sandra (Ambre Even). Al dutōr al ślunga na bòcia 'd òr a i tri ragàs che, guardànd-la, i gh'aṅ la manéra ad vìv'r in prima parsòna di fat ad sànguv, cuma si fùsan di insùni cunfùś.
prim epiśòdi: 'L anèl dla Luna
Marco e 'l sò amìg Fabio (Andrea Bruschi), su incàrag dal culesiunìsta 'd ròbi antìghi Monti (John Phillip Law), i decìdan 'd andàr a visitàr ad nascòst un sit etrùsc par purtàr via 'l teśôr dna mùmia. Prima 'd scapàr via Marco al śgranfgna via 'n anèl a fórma 'd lóv da la maṅ dal cadàvar. Turnâ a cà, al s al próa ma pò al n è più bòṅ ad cavàr-'s-al via. 'L è 'l inìsi dna trasfurmasiòṅ ch'la 'l purtarà a dvintàr, cla nòt lè ch'a gh'è la Luna pîna, un lóv manàr.
secónd epiśòdi: Na ghigna parfèta (Dr. Lifting)
La Barbara (Elisabetta Rocchetti) la và a tōr la sò amìga Sandra, ch'l'à péna finî 'd far na séna su 'l set dal film Dèmoni ad Lamberto Bava, p'r andàr insém a la clìnica 'd belésa dal dutōr Henry Fisher (John Phillip Law). La Barbara la vōl far 'n intervènt par sumiliàr sèmpar da piò a la sò amìga esénd ch'l'è fisàda da sèmpar cun la ghigna parfèta dla Sandra. Quànd chi lē la sènt un quèl dal gènar a 'l inìsi la n è minga 'd acòrd ma pò, par cuntintàr-la, la decìd 'd andàr via c'n al cirùśig plàstic par far-as far dal fóto da tgnir a mudèl. A pasa 'l tèmp e a n riva ninsòṅ tant che la Barbara la s insuspetìs. Girànd par la strutùra la ragàsa la sènt n'infarméra dir ch'l'è tut prònt mo ch'adès a gh'è da far sparìr la Sandra.
tèrs epiśòdi: Al guardiàṅ dal lâg
Carlo, insém a i sò amìg Alex (Simone Taddei) e Anna (Roberta Terregna), al decìd ad pasàr na giurnàda a 'l lâg e 'd armàgn'r a durmìr lè, davśèṅ a 'l fōg e sóta 'l stéli. A 'n sèrt punt a riva 'n guardiàṅ (John Phillip Law) ch'al vrév paràr via i tri śōvan parchè cal pòst lè, a sò dita, 'l è periculóś. Carlo al decìd ad partìr dabòṅ a 'l cuntràri di chi atar dū ch'i preferìsan star lè incóra a far i purcùs. Da gl'àqui dal lâg a salta fóra 'n leviatàṅ ch'al s mōṿ traśànd cuma na bisa e p'r i dū ragàs a n gh'è gnint da far.
Culegamènt estéran
}}
Jack Sock
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jack Sock (Lincoln, 24 ad Setémbar dal 1992, a s lèś /dʒæk sɑk/ in ingléś) 'l è 'n tenìsta americàṅ.
In dla sò caréra 'l à vins siē turnèo in dópi, anc qvél ad Wimbledon insém a Vasek Pospisil in dal 2014 baténd i fradèi Bryan, e òṅ in singulàr in dal 2015 a Houston in finàl cóntar Sam Querrey. Inóltar insém a la Melanie Oudin 'l à purtâ a cà 'l tìtul ad dópi misć a gl'US Open dal 2011, turnèo ch'l à vins anc da par lò in dla categurìa „śōvan“.
'L è stâ bòṅ ad rivàr a la puśisiòṅ nùmar vint-a-dū dal ranking al 18 ad Śnar dal 2016.
Caréra
Dòp avér śugâ i sò prim turnèo futures in dal 2009, in dal 2010 i gh dànan na carta salvàdga par gl'US Open in dua però al pèrd subìt p'r al śvìsar Marco Chiudinelli.
In dal 2016 al śōga pardénd-li atri dū finàli. In Śnar a Auckland al n è mia in cundisiòṅ ad finìr al sò incóntar cun Roberto Bautista Agut e al gh'à da bandunàr in dal secónd set mént'r a Houston al pèrd par 6-3 3-6 5-7 da 'l argintèṅ Juan Mónaco.
Nòti
}}
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na cumèdia nóva su 'n qualchidòṅ ch'at cgnós.|Tagline dal film}}
Donne sull'orlo di una crisi di nervi (Dóni in s'l órul dna criśi ad nèruṿ) 'l è na cumèdia dal 1988 ad Pedro Almodóvar ch'al tōś na quàlc ispirasiòṅ da l'òpra La vóś umàna 'd Jean Cocteau.
604 (nùmer)
{{Metacaixa
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
Al film 'l à vins 5 prèmi Goya in Spaggna (cun quìndas candidadùri) e 'l è stâ preśentâ a 'l 45śum Fèstival ad Venèsia.
604 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 604, mo invéci 'l an 604, 't ê da 'ndèr chè) Al 604 (seseintquàter, seicentoquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 603 (seseinttrī) e 'l vin prìma dal 605 (seseintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquatréśim post.
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
La canta ch'la s sènt a 'l inìsi dal film l'è "Soy infeliz" dla Lola Beltrán.
604 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
Sunt
La Pepa (Carmen Maura), na dóna ad Madrid ch'la dà la sò vóś par dupiàr i film, la ricév un mesàǵ da Iván (Fernando Guillén), sò cumpàgn ad lavōr cum in dla vita, ch'al gh diś che fra lōr dū l'è finìda. Lē la próa in tut al manéri ad dascóra sèg par dir-ag ch'la gh'à 'd avér un putèṅ ma la n gh la cava minga parchè lò 'l è drē a partìr par Stucólma. La Pepa la créd che lò al s in vaga insém a sò mujér Lucía (Julieta Serrano) quànd lē invéci la pénsa 'l cuntràri. La véra l'è che lò al gh'à n'atra dóna incóra, l'avucàta Paulina Morales (Kiti Manver).
19 d'utóber
Al  l'è al 292śum dè dal calendàri gregoriàn (293śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 73 dè a la fin dl'an.
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
Sunt
Durànt cla giurnàda lè, la Pepa la ricév in dal sò apartamènt, ch'la vōl dar in afìt, la sò amìga Candela (María Barranco), ch'la s cata in di guàj p'r avér uspitâ da lē di terurìsta, Carlos (Antonio Banderas), fiōl dal sò amànt, e la sò muróśa Marisa (Rossy de Palma), chi èṅ vgnû lè par védar 'l àtic sénsa savér ad chi 'l fus dabòṅ. I s śòntan pò anc la Lucía, dū pulisiòt e 'n tècnic dal telèfun ch'al gh'iva da giustàr-al ma che la Pepa l'iva śbatû śò par la fnèstra.
Culegamènt estéran
}}
Pan radû
{{Metacaixa
Al pan radû (pane grattugiato in itagliàṅ) 'l è 'l pan ch'a s è radû in dla raśóra.
Psycho II
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I èṅ pasâ vint-a-dū an e Norman Bates al tórn' a cà.|Tagline dal film}}
Psycho II (id.) 'l è 'n film thriller dal 1983 ad Richard Franklin, séguit dal caplavōr Psyco 'd Alfred Hitchcock dal 1960.
Custâ sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà trénta-sinc, faghénd in manéra, vist al sucès, ad dar vita a 'n àtar sequel (Psycho III dal 1986) e a 'n prequel (Psycho IV: The Beginning dal 1990).
Sunt
Dòp vint-a-dū an pasâ in manicòmi, Norman Bates (Anthony Perkins) 'l è giudicâ guarî e saṅ ad mènt e par cal mutìṿ chè 'l pōl èsar mis lìbar. La Lila Loomis (Vera Miles), surèla dla Marion Crane (che Norman 'l iva scurtlâ sóta la dócia) e védva 'd Sam Loomis, la và śò 'd tèsta quànd la sènt la deciśiòṅ di giùdas e la taca a catàr sù dal firmi par far-al turnàr dèntar ma a n gh'è gnint da far. L'à tgnû a bòta anc tròp ma adès la sò arlìa par 'l óm ch'al gh'à ruinâ la vita la n gh'à minga lìmit.
Al psicòlug dutōr Bill Raymond (Robert Loggia) al s fà càrag ad purtàr-'l a cà e ad tgnir-'g adrē. Adès al mutèl 'l è purtâ avànti da 'n gestōr nóṿ, Warren Toomey (Dennis Franz).
Al dè dòp Norman, p'r arfàr-as na vita, al taca a lauràr in na tavla calda dal pòst lavànd śò, faghénd da magnàr e tulénd sò gl'urdinasiòṅ di cliènt. La lavóra sèg la cōga Emma Spool (Claudia Bryar) e la śóvna Mary Samuels (Meg Tilly). Chi lē, esénd-as mulàda cun al sò muróś, la dmanda a Norman ad catàr-ag na cambra in dal sò mutèl par pasàr la nòt ma lò al la tōś in cà quànd al vèṅ a savér che Toomey al s è mis a fitàr al cambri a di spurcaciòṅ.
A un sèrt punt Norman al taca a sintìr di stus straṅ in dla sò vila cardénd acsè che sò màdar la sia in cà, anc parchè pò al ricév na telefunàda in dua na dóna la gh diś 'd èsar lē. In cal méntar na figùra vistìda ad négar la masa Toomey in dal méntar ch'l è drē a 'ndàr via. A mōr anc un ragasōl in cantìna in dua 'l éra andâ par ciulàr in paś la sò muróśa. Chi lē la gh la cava però a scapàr via e a ciamàr al sierìf ma, quànd a riva la pulisìa, al cadàvar dal śóvan a n s cata minga.
Un dè la Lila la s véd in un bar par dascórar cun la Mary, ch'la sarés pò sò fiōla. Al dū dóni i èṅ 'd acòrd par far crédar a Norman che sò màdar la sia incór' in vita quànd invéci 'l è la Loomis ch'la s vistìs cuma lē e la fà 'l telefunàdi dgénd 'd èsar lē par far-al dvintàr mat incóra e par far-al turnàr acsè in manicòmi. La Mary però, stand-ag davśèṅ, la vrév dar-'g un taj parchè la n vōl piò far-ag dal mâl. La taca acsè a litgàr cun sò màdar che però l'è 'n bric e la gh vōl andàr a fónd anc parchè la capìs ch'a gh manca pôc par spìnś'r incóra Norman in dla matéria. La Lila la partìs acsè p'r andàr a cà 'd Norman e la pasa par la cantìna, in dua l'à lugâ i vistî da vècia e la pirùca c'n i cavìi griś, par turnàr a far la part dla sgnóra Bates. In dal méntar ch'la i tōś però a salta fóra na figùra vistìda cuma la màd'r ad Norman ch'la gh insfìlsa un curtlàs in dla bóca.
Culegamènt estéran
}}
Paris Hilton
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Paris Whitney Hilton, cgnusùda méj cuma Paris Hilton (New York, 17 ad Favràr dal 1981) l'è na cantànta, 'n persunàǵ televiśìṿ, n'atōra, na “socialite”, na mudèla e n'imprendidōra americàna. L'è l'anvōda a la lunga ad Conrad Hilton fundadōr dla cadéna 'd hutèl ad lus Hilton.
La stà a Beverly Hills (Califòrgna). Da pìcula l'éra amìga 'd atri “socialite” cuma la Nicole Richie e la Kim Kardashian e par tōr part a dal fèsti o a di evènt la s fà dar tarśènt-mila dòlar a 'l incìrca.
La Hilton la gh'à abû di prubléma cun la giustìsia parchè l'à guidâ dal vòlti sénsa patènt o parchè i gh'aṅ catâ dla dròga.
Biugrafìa
La Paris Hilton la nas a New York da Richard Hilton, óm 'd afâr, e da la Kathy Avanzino, atōra. La ghà dū fradèi e na surèla: Barron Nicholas Hilton II, Conrad Hughes Hilton III e la Nicky Hilton.
Àtar prugèt
}}
Inglés
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
Sta léngua chè l'è parlèda sôvratót in d'al Rágn Unî, in d'i USA, in d'al Cànada, in d'l'Austrèlia e in tótti l'ex culòni inglési.
L'éla la léngua uffizièla in circa 102 paési e in di mòndi comunitê e amministraziòun.
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
L'inglaiṡ (nómm natîv english) l é 'na längua ch'la fà pèrt dal grópp dal länguv germànichi, int la famajja däl länguv indoeuropei. L é la längua pió druvè int i rapûrt inter-naziunèl, e l é la längua furastîra pió studiè.
Sta längua qué l é dscåursa såura tótt int al Ràggn Uné, int i USA, int al Cànada, int l'Austrâglia e in tótti äli ex culòni inglaiṡi.
L é la längua ufizièla in circa 102 pajîṡ, in dimónndi ed comunitè e amministraziån.
{{Längua }}
Joy Division
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Mother I tried please believe me, I'm doing the best that I can, I'm ashamed of the things I've been put through, I'm ashamed of the person I am. Isolation, isolation, isolation.|Màdar, a-j-ò tintâ at gh'à da créd'r-um, a sòṅ drē a far al méj ch'a pòs, a m vargógn ad qvél ch'a-j-ò fat, a m vargógn dla parsòna ch'a sòṅ. Sulitùdin, sulitùdin, sulitùdin.|Isolation, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Joy Division (a s lèś [dʒɔɪ dɪˈvɪʒən] in ingléś) i èṅ stâ 'n grup muśicàl post-punk britànic ch'al s è furmâ a Salford, davśèṅ a Manchester, in dal 1977. La banda la mitìva insém Ian Curtis (vóś), Bernard Sumner (chitàra e tastéri), Peter Hook (bas) e Stephen Morris (baterìa).
Dòp un prim àlbum intitulâ Unknown Pleasures, e sibèṅ al sucès cumersiàł e 'd crìtica ch'al carsìva sèmpar da piò, c'n al suicìdi dal frontman Ian Curtis in dal Maǵ dal 1980 al grup al s è dasfàt cun la sò mòrt. Subìt dòp la publicasiòṅ 'd un lavōr pòstum, Closer, i mémb'r armàś i aṅ decìś 'd andàr avànti par sò cònt dant vita a 'n prugèt nóṿ ciamâ New Order.
Culegamènt estéran
}}
Preśèint
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al preśèint 'l è 'n quêl ch'a s dà a n'ètra persòuna sàinsa aspetèr-es un pagamèint in cambi. Anc s'a s prèv aspetèr-es un scàmbi 'd preśèint 'l un a cl èter, mo però la nn'è minga dìta e la va bèin acsè 'l istès. Dèr un preśèint a 'n quelchidùn al gh'à l'intèint 'd fer-el stèr méj, più cuntèint. P'r estensiòun a s pól regalèr anca 'n favór, un pardòun e na gentilèsa.
Egli ucasiòun 'd fèr di preśèint i pólen èser dimòndi, c'ma:
Èter progêt
}}
Sean Connery
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sir Thomas Sean Connery (Edinbûrg, 25 'd Agóst dal 1930 - Nassau, 31 'd Utóbar dal 2020, a s lèś /ˈʃɔːn ˈkɒnəɹi/ in ingléś) 'l è stâ 'n atōr e prudutōr britànic, vinsidōr dal Prèmi Òscar dal 1988 cuma atōr minga prutagunìsta par The Untouchables - Gli intoccabili ad Brian De Palma, pelìcula ch'la gh'à frutâ anc un Golden Globe.
Al sè fat cgnós'r in di an Ssanta faghénd la part d'l agìnt segrét James Bond par sèt vòlti, da Agente 007 - Licenza di uccidere dal 1962 a Agente 007 - Una cascata di diamanti dal 1971. In chi an lè 'l à anc laurâ cun Alfred Hitchcock in Marnie e cun Sidney Lumet in La collina del disonore, in Rapina record a New York, in Riflessi in uno specchio scuro e in Assassinio sull'Orient Express trat da 'n rumànś dl'Agatha Christie.
In séguit 'l à recitâ in Caccia a Ottobre Rosso, Highlander - L'ultimo immortale e Il nome della rosa ch'al gh'à parmìs ad vìns'r un BAFTA. Gus Van Sant al 'l à dirèt in Scoprendo Forrester in dal 2000 méntar la sò ultma pelìcula, prima 'd ritiràr-as, l'è stada La leggenda degli uomini straordinari ad tri an dòp.
Vegàṅ, al s è spuśâ par dū vòlti: cun l'austragliàna Diane Cilento, ch'la gh'à dâ 'n fiōl ciamâ Jason, e cun la pitōra Micheline Roquebrune. In dla sò vita al s è impgnâ dimóndi par 'l ambînt e par la tèra in du 'l è nâ, la Scòsia, dand apòǵ a 'l partî nasiunàł scuséś (SNP) e a 'l referéndum par 'l impipendénsa da 'l Régn Unî.
'L è mòrt a nuànt'an in dla sò cà in dgl'ìśuli Bahamas.
Àtar prugèt
}}
Jasper (Tèxas)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al ciàpa 'l sò nóm in unōr ad William Jasper, suldâ eròe dla Rivulusiòṅ Americàna. Al cumùn 'l è purtâ avànti da 'n cunsìli ad sinc mémbar più 'n sìndig e 'n city manager.
Al sò clima al và da i 8,3 grâd mèdi in Śnar a i 27,2 'd Agóst. Tut i an a Jasper, in dla prima dménga 'd Utóbar, a gh'è 'n fèstival par selebràr la parpàja „munàrca“, insèt nasiunàl.
In dal 1998 cal cumùn chè 'l è dvintâ famóś in di Stat Unî par 'l umisìdi ad James Byrd Jr., un négar ligâ cun dal cadéni dadrē a 'n pick-up guidâ par tri biànc e traśâ su 'l asfàlt a mòrt par dū chilómet'r e mèś. La sò mòrt, misa insém a qvéla dal gay Matthew Shepard turturâ in Wyoming parchè fnòć, 'l à purtâ 'l presidènt Barack Obama a far na risulusiòṅ ciamàda „Matthew Shepard and James Byrd, Jr. Hate Crimes Prevention Act“ par cumbàtar méj i crìmin 'd òdi in di Stat Unî.
Culegamènt estéran
}}
Piero Mozzi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Piero Mozzi (Bòbi, 30 da znär 1950) all'è un dutùr itâglian, c'al stä ai Muiàsi ad Bòbi, e al pratica la madséina biulògica.
L'a studià da dutùr a Pärma e la sò teurìa la dìs ca la nòsta dieta la garéss da stà cul gròp dal sàngu.
In dal 1978 all'ha fundà la Cooperativa le Mogliazze.
Nòti
}}
48 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 48, mo invéci 'l an 48 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 48 (quarantòt, quarantotto in itagliàṅ, duodequinquaginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 47 (quarantasèt) e 'l vin prìma dal 49 (quarantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quarantotéśim post.
Al nùmer 48 in dla Chìmica
Al 48 'l è al nùm'r atómic dal cadmi (Cd).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 48 al vōl dìr "al mort ch'al ciacàra" (’o muorto ca parle in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen il morto che parla in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
American Trip - Il primo viaggio non si scorda mai
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Fast food - Bèi mumènt.|Tagline dal film}}
American Trip - Il primo “viaggio” non si scorda mai (Viàś americàṅ - Al prim “viàś” 'l è impusìbil da daśmindgàr) l'è na cumèdia vulgaròta dal 2004 ad Danny Leiner. La gh'à abû 'n séguit in dal 2008 da 'l tìtul Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay.
Custàda nóṿ migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò sucès tant ch'al 'n à fat sù dagnóra vint-quàtar.
Sunt
Al banchēr dal New Jersey cun di urìgini cureàni Harold Lee (John Cho) 'l è inamurâ dla sò vśina 'd cà, la Maria (Paula Garcés), ma 'l n gh'à minga 'l curàǵ ad far-'s avànti, specialmènt in cal fiṅ 'd stmana lè parchè i sò culéga Billy (Ethan Embry) e J.D. (Rob Tinkler) i gh'aṅ lasâ da far na relasiòṅ a 'l computer da far a 'l sò pòst.
Armàś a pē, Harold al vîṅ anc arestâ e mis in parśòṅ da 'n pulisiòt rasìsta.
Culegamènt estéran
}}
215
Al 215 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
.ntt
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2015.
290 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 290, mo invéci 'l an 290 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 290 (duśeintnovànta, duecentonovanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 289 (duśeintutantanōv) e 'l vin prìma dal 291 (duśeintnovantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintnovantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Fatti di gente perbene
{{Metacaixa
Sghirât
Con la paróla sghirât a s'inténda ed sòlit al sghirât ròss (Sciurus vulgaris) ma pù in generèl a s'pol inténdar tutì il sòrti dal gènòr Sciurus.
Fatti di gente perbene
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sghirât
Tutì il sòrti ed sghirat is polón dividar in trì grùp:
Pippo Franco
{{Metacaixa
Sghirât
Tutì i sghirât i magnón dil nózi, dil nozióli, dil giândi, di fôns e dla frûta; ed solit i lóghen da magnèr d'istè e i al spärén par l'invérèn. S'i g'la cäven a ćiapèria i magnón d'insétt e anca un quälc ósél pićén.
Fatti di gente perbene
{{Film }}
Pippo Franco
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sghirât
Socuanti sòrti ed sghirât
Al sghirât ca podèmà catär in t'la penisóla italjâna l'è d'la sòrta Sciurus vulgaris, conósù pù che ätòr c'me sghirât evropéo o mej ancòrà c'me sghirât ròss. L'é 'na béstia ed taja meédia, long sù par sò 40 bòr, con'na plisà ròsà carga c'la dvénta bianca in sim'ma al stomégh.
Pippo Franco
{{CITAZIONE2|Invitati a un matrimonio, eleganti siamo qua, io mia moglie ed il bambino con gli sposi sempre là, ma allo scambio dell'anello lui ti dice così, mi scappa la pipì papà, non ne posso proprio più, io la faccio qui.|Invidâ a 'n matrimòni, elegànt a sém chè, mè, mè mujēr e 'l putèṅ c'n i spóś sèmpar là, ma a 'l scambi d'l anèl lò 'l t diś pròpria acsè, a m scapa da pisàr papà, a n in pòs pròpria piò, mè a la fag chè.|Mi scappa la pipì, 1979|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Es}}}}
Fatti di gente perbene
Fatti di gente perbene (Fat ad gint par bèṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1974 ad Mauro Bolognini ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l prucès Murri d'l inìsi dal XX sécul.
Sghirât
Socuanti sòrti ed sghirât
Al sghirât ròss al s'pól catär fin in t'l'Ómbria, pù sò, a partîr da l'Abrùss, al sparizà par lasär al pòst a la râza nigra, che parò al saris sémpór ed la stèsà sòrta: a cambia ätor che al colôr.
Pippo Franco
Franco Pippo, cgnusû méj c'n al nóm arbaltâ 'd Pippo Franco (Róma, 2 ad Setémbar dal 1940) 'l è 'n còmig, atōr, cantànt, preśentadōr, senegiadōr e regìsta itagliàṅ. Al culàbura anc c'n una dal vegénti 'd Međugorje, la Marija Pavlović.
Fatti di gente perbene
La pelìcula l'à vins al Dàvid ad Dunatèl insém a Gruppo di famiglia in un interno e un Nàstar 'd Argìnt p'r i custùm dla Gabriella Pescucci.
Pippo Franco
In dla sò caréra 'l à recitâ a teàtar, cun Garinei e Giovannini e in dla cumpagnìa 'd Il Bagaglino, e a 'l cìnema, in du 'l à laurâ da spés cun Pier Francesco Pingitore, girànd dimóndi cumèdi in di an Stanta e a 'l inìsi di an Utànta cuma Quel gran pezzo dell'Ubalda tutta nuda e tutta calda, Giovannona Coscialunga disonorata con onore, Zucchero, miele e peperoncino e Ricchi, ricchissimi... praticamente in mutande. In televiśiòṅ 'l à preśentâ soquànti edisiòn ad La sai l'ultima?, prugràma 'd barśléti 'd Canale 5, méntar da cantànt al s è fat cgnósar par soquànti canti demensiàli e par putèṅ, preśentàdi anc a 'l Fèstival ad Sanrémo, cuma Mi scappa la pipì, Cesso, Quel vagone per Frosinone, Bernarda, Isotta, La puntura, Che fico e Chì Chì Chì Cò Cò Cò.
Al s è preśentâ a gl'elesiòṅ, sénsa ès'r elèt, par dū vòlti, la prima in dal 2006 p'r al Cà dal Libertà in dal Lasi, in dla lista dla Demucrasìa Cristiàna par gl'Autunumìi, e pò a gl'elesiòṅ p'r al sìndig ad Róma in dal 2021 in dla lista dal sèntar-dèstra 'd Michetti, muciànd sù 37 preferénsi.
Fatti di gente perbene
Sunt
La bulgnéśa Linda Murri (Catherine Deneuve), fiōla dal famóś prufesōr ad madśìna dl'Università 'd Bulógna Augusto (Fernando Rey), làic e republicàṅ, la tórna a vìv'r insém a sò marè, al cònt reasiunàri Francesco Bonmartini (Paolo Bonacelli) ad Padva, p'r al bèṅ di sò fiōi pìcui, Giovanni (Kim Rossi Stuart) e la Maria (Loretta Rossi Stuart). I dū i s éran divìś parchè i n cumbinàvan briśa ma in tut al manéri i s èṅ pò mis 'd acòrd par far qvél ch'i vōlan e 'd védar ch'i vōlan lōr sénsa réndar cònt. La dóna la taca na relasiòṅ cun Carlo Secchi (Ettore Manni), èx studènt ad sò pàdar più vèć ad lē.
Pippo Franco
Al gh'à tri fiōi, Simone, abû da l'atōra Laura Troschel, Gabriele e Tommaso, nâ da 'l matrimòni cun la Piera Bassino.
Fatti di gente perbene
Sunt
Tullio (Giancarlo Giannini), fradèl dla dóna e avucàt e cunsilēr cumunàł sucialìsta, sicûr che sò surèla la risćìs la vita armagnénd sèg, al decìd ad strulgàr un piàṅ par masàr sò cugnâ cun dal curâr, jutâ p'r al mèdag sò amìg Pio Naldi (Corrado Pani), un tisi c'n al visi dal śōg tant ch'l éra in buléta sparàda par via di dèbit ch'l iva fat. Méntar la Linda l'è a Venèsia c'n i sò fiōi, Tullio al và in dla vila 'd Francesco par masàr-al ma, a 'l ùltim, Pio al s tira indrē e Tullio 'l è custrét a far-al fóra da par lò a scurtlàdi, pò al fà pasàr al masamènt p'r un tintatìṿ ad rapìna da part 'd una dal putàni ch'al s purtàva in cà.
Pippo Franco
Culegamènt estéran
}}
Fatti di gente perbene
Sunt
In cal méntar la stampa cunservadōra e catòlica la s in prufìta dal caś par muntàr sù 'n scàndal cóntar sucialìsta e làic, acsè da favurìr la campàggna eleturàla dla dèstra.
Schistuśòma manśóni
{{Metacaixa
Fatti di gente perbene
Culegamènt estéran
}}
Schistuśòma manśóni
Al Schistuśòma manśóni (nóm sientìfic Schistosoma mansoni) 'l è 'n bêg parasìta dla famìja di Schistuśòma, dal grup di bêg schis, vérum cun la pansa piàta.
'L è respunsàbil 'd un brut mâł ciamâ Schistuśumìaśi ch'al culpìs al gèn'r umàṅ (òspit definitìṿ in dua a gh'è na riprudusiòṅ sesuàla, mèntar la lumàga 'd àqua l'è 'l òspit intermèdi in dua 'l parasìta al s multìplica par clunasiòṅ par pò saltàr fóra cuma larva) e ch'al masa déś-mila cristiàṅ 'l an. In dal mónd i gh 'l ànan in dal budèli da piò 'd utànta migliòṅ ad parsòni in sinquànta-quàtar paéś.
Al Schistuśòma manśóni, uriginàri dl'Àfrica, al n gh'à mia 'l buś dal cûl.
I masć i gh'aṅ un culōr biànc e i èṅ lung da sèt a dódas cm mént'r al fémni i èṅ più scûri, i pàran griśi, i èṅ più sutìli e più lunghi, anc darsèt cm. Chi bêg chè i scàmp'n in gènar sinc an ma i pōlan rivàr anc a vint. I s insfìlsan dèntar 'l óm o a di àtar mamìfar (sórag e póndghi in gènar) da 'l tacadùri di pēi in dla pèl dòp avér pardû la cóa quànd i èṅ incóra dal larvi. In séguit i s quàcian cun dal muléculi catàdi in dal còrp d'l òspit e acsè i reśìst'n a i atàc dal sistéma imunitàri. Dòp dū dè i partìs'n a la vòlta di palmòṅ. C'n al tèmp i dvèntan sèmpar più grôs in fiṅ ad dvintàr grand in dal fégat.
Par cumbàt'r al parasìta a s pōl druàr al Praziquantel, 40 gram a 'l dè.
Àtar prugèt
}}
214
Al 214 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
.chat
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2015.
29 d'utóber
Al  l'è al 302śum dè dal calendàri gregoriàn (303śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 63 dè a la fin dl'an.
Bòr
La paróla Bòr, in djalètt pramzan, la s'dróva par indicär ätór che unà'd il sént pärti ch'i fan l'intrég.
Bòr ed sòlit l'é drovè par ilj unitè ed misura c'me al métòr, e in col cäs chi un Bòr l'é päri ad un Sentìmetòr (par esempi: "A c'la tvaja chì a gh'manca ätor che trì bòr par cuateèr tutà la tävla" o anca: "Sta nòta i én gnù déz bòr ed néva"), o anca p'r i sôld, e in cól cäs chi al sta ad indicär, par esémpi, un sentén d'Èvro (par esémpi: "A t'ghè 'na machìna c'la väla si e no déz bòr").
Emmanuel Macron
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron, cgnusû méj cuma Emmanuel Macron (Amiens, 21 ad Dicémbar dal 1977, a s lèś [ɛmanɥɛl makʁɔ̃] in francéś) 'l è 'n funsiunàri e pulìtic francéś, presidènt dla repùblica francéśa da 'l 14 ad Maǵ 2017 quànd 'l à ciapâ 'l pòst dal sucialìsta François Hollande baténd a 'l balutàǵ la Marine Le Pen c'n al 66,1% di vōt.
Da 'l 2007 'l è spuśâ cun la sò èx insgnànta 'd létri e latìn dal lìceo, la Brigitte Trogneux. Macron 'l iva tacâ na relasiòṅ sèg da i tèmp dla scōla quànd lò al gh'iva séd'ś an e lē quarànt'òṅ.
Dòp na làurea in filuśufìa in dal 2004 e di studi a la scōla nasiunàla 'd aministrasiòṅ, in dal 2008 'l à tacâ a lauràr cuma funsiunàri a la banca 'd afâr Rothschild & Co..
In dal 2014 al s è impgnâ in pulìtica faghénd al minìstar dl'Ecunumìa, dl'Indùstria e dal Digitàł in dal secónd guèr'n ad Manuel Valls. In séguit 'l à mulâ cla carga lè in dal 2016 par fundàr un partî pulìtig tut suo ad sèntar ciamâ En Marche ! e preśentàr-as pò a gl'Elesiòṅ presidensiàli francéśi dal 2017 ch'l à vins cóntar la candidàda dla dèstra péśa Marine Le Pen.
Culegamènt estéran
}}
485 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 485, mo invéci 'l an 485, 't ê da 'ndèr chè) Al 485 (quaterseintutantasìnc, quattrocentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 484 (quaterseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 486 (quaterseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintutantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1847 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1847, mo invéci 'l an 1847, 't ê da 'ndèr chè) Al 1847 (mileotseintquarantasèt, milleottocentoquarantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1846 (mileotseintquarantasē) e 'l vin prìma dal 1848 (mileotseintquarantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintquarantasetéśim post.
An 1750
I an 1750 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1750 infìn a 'l 1759 ciapê dèinter.
.toshiba
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2015.
Afrikaans
L'afrikaans l'è 'na léngua partenèint al gróp dal léngui germànich, in dla faméja dal léngui indoeuropei; l'è néda cun la trasformasiòun dl'ulandés ciacarê da i coloni dl'Ulànda ch'i avìven conquistê l'Africa dal Sud. Sta léngua chè l'è ciacarèda principalmèint in dal Sudafrica e in dla Namibia.
213
Al 213 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
.style
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2015.
10 d'utóber
Al  l'è al 283śum dè dal calendàri gregoriàn (284śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 82 dè a la fin dl'an.
1062 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1062 (milessàntadū, millesessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1061 (milessàntaùn) e 'l vin prìma dal 1063 (milessàntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milessàntadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1062 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 531: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Caléśna
{{Metacaixa