Ligûnchi
Ligûnchi
Al cèinter stôrich ed Ligûnchi l'è divîṣ in dû móc ed cà a i pē dal mûnt ed la Crōṣ: La Vâla e Ligûnchi Sōvra în: ûn a mezanôt cl' êter a mezdé dal drét muntarôt che inséma, int al medioēv, a gh'êra un'impurtânta tòra ed difèiṣa. Di stî dû cèinter al pió antîgh l'è prubabilmèint còl vêrs nôt ch' l' è ânca còl pió rèch de testimuniânsi stôrichi e archtetônichi. La cēṣa parochiêla la 's câta a dréta dal palâs dal Municépi, imbuchê, in diresiòun mezanôt, la strêda mèistra dal paèiṣ (via Valle), a 's incûntra, dôp pôch mêter al piasêl ed la cēṣa parochiêla, cun la tòra ch' la gh' é stà d'ed sôvra. La Cēṣa, dedichêda a Sânt'Andrea, la mòstra 'na facêda a capâna, vultêda vêrs sîra; 'na pôrta ed fiânch l'è dal XVII sècol, mèinter la tòr l'è stêda tirêda só ind la préma metê dal XVII sècol. Arfâta dôp al teremôt dal 1920. Vêrs mezanôt, ind al gróp ed cà, 's pōlen vèder dimòndi stâbil dal XVII e XVIII sècol: un stâbil al gh'à incòra 'na bèla facêda, prubabilmèint dal Sesèint, purtrôp in ruvîna. S' a 's và drét a's pōl vèder un fabrichêt forsi d'urègin dal Setsèint, cun al purtêl in sâs ed côch a 'd êrch ch' al s'arvés a livèl dal piân trèin, dôp pôchi duṣèini ed mēter, un gróp ed cà, cun un strèt sotpâs, dōve 's pōlen vèder soquânt interesânt fabrichêt d'època: tra quisché da nutêr 'na cà róstica cun dal fnèstri strèti quadrêdi e 'na masésa muradûra in prēda dal carateréstichi cà da cuntadèin ed l'êlt Apenèin dal XVIII sècol. Pió avânti 's vèden divêrs purtêl sia in lègn castâgn che in prêda tra quisché ûn a tót sèst in prēda bèin lavurêda, urnê in cêva cun al sègn bernardiniân, la pôrta al milèiṣum 1650. 'Na nécia murâria la ripêra invēci 'na bèla figûra a tót tònd ed la Beêta Vérgin. A 's vèden ânca soquânt mtêt, cun la carateréstica piânta a retângol e al tèg a dû spiuvèint. Al gróp ed cà ed Ligûnchi d'ed sōvra, ânca se pió puvrèt ed vèci testimuniânsi culturêli, l'è però meritèvol ed vîṣita per soquânti vidûdi: bisògna andêr só per la strêda pruvincêla ch' la và vêrs al Pâs ed la Pradarèina, fîn a rivêr a l'imbocadûra ed vía ed la Piôpa, che fōrsi l'êra l'antîga strêda principêla de sté cèinter. Ind l' andêr só pr'al strét vécol a s'incûntra un fabrichêt cun al sotpâs ch'al gh'à incòra 'na fnestrèina urnêda a fâsi cun un milèiṣum dal Sesèint. A l'intêren 'na nécia in muradûra, ch' la 's vèd ind al sotpâs, 's pōl amirêr 'na fugûra sâcra in mêlmer siglêda M.B.C. 1767 ch' la figûra la Beêta Vèrgin cun al Bambèin. In un stâbil l'è aṣvèin un purtêl dal Setsèint cun architrêv scuplî. S' a 's và avânti per i sotpâs strèt, i stréch vécol e róstich gróp ed cà in grând pêrta arnuvê 's rîva incòra ind la strêda pruvincêla atâch a ûn di principêl munumèint architetônich ed Ligûnchi: l'uratôri dediche a Sân Rôch. La costrusiòun, ch' la preṣèinta i carâter costrutîv ed l'architetûra religiōṣa ed l'êlt Apenèin dal XVII sècol, al fà vèder però in facêda dimòndi êter elemèint che pôrten a èpochi precedèinti cme al dîş un milèiṣum dal XVI sècol ch' as vèd ind la spalèta dal purtêl ed facêda, ind la spalèta a dréta 's vèd al milèiṣum 1576 cun ed fiânch 'na rōṣa. Etri rōṣi în intajêdi ind l'archtrêv, cun la scréta “RESTAURATU 1634”. A Ligûnchi a gh'è la centrêla elètrica, fâta ind j ân '20, ch' l'è un eṣèimpi ed 'n' architetûra ch' la s' adâta a fêr tót, in manēra a fiôr, sègn ed ch' j ân là.