cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naster
Al naster 'l è na banda sutìla 'd soquànt materiē diferèint, cùma 'd stòfa, 'd plàstica o 'd cherta, ch'la pōl servìr per lighèr di quêl, fèr dal decorasiòun, o anca p'r un quèlc significhêt simbòlic, c'm'anca per fabrichèr dal cuchèrdi, dal porta-m'dàj, e incòr vgnîr tajê in dagli inavgurasiòun e ai traguêrd ed soquànti impréśi spurtìvi.
I naster ed stòfa
I naster ed stòfa, c'ma 'd cutòun, 'd lèin, 'd polièster o 'd poliamìde, i pólen vgnìr tisû in sìm'a di tlêr ch'i prepèren più pês in dal stès mumèint, cun dal cimóśi ai fiànc p'r ognùn, o piotòst, per qui 'd materiē sintètic, in na pèsa ùnica, ch'l'a gh'arà pò da gnìr tajèda p'r al lùng in tanti bandi sutìli (i naster) cun 'na tètnica a ultra-sòun, ch'la ferma i śbavamèint ed fîl dal polièster e di èter materiē sintètic.
Egli armadûri di naster i pólen èser a tela per quèla piò śèimpia, a canvâs, a dir piò sustgnùda, a gro grèin, a fórma 'd spighê o lisca 'd pès, a rêś o dòpi rêś p'r avér 'l efêt lìs, e vìa descurènd. I naster i càmbien anca in dl'altèsa, vìst ch'a s in càta da quī elt 3 mm, 5 mm, 8 mm, 10 mm, su su infìn ai 66 o anc'ai 100 mm.
I naster tisû i vinen druê in dal decorasiòun 'd pachèt ed preśèint, per blìr di vistî o per sustgnìr e der robustèsa a soquànti cuśdùri, c'm'a quìli dal fònda del brèghi e 'dl arvultamèint in dèinter dla stófa 'd soquànt giachèt o vistî.
El scrìti in sìm'ai naster
I naster, ch'i sìen ed stòfa, ed cherta o 'd plàstica, i pólen purtèr sēg dal scrìti, mesâǵ 'd areclâṁ o 'd avgùri o 'd na quelc ètra sorta: el scrìti in sìm'ai naster i gh'pólen gnìr stampèdi, sia in rotatìva, che in tampografìa, sérigrafìa, termotrasferimèint, impresiòun a chèld, sublimasiòun) o in dal chèś di naster tisû, gnìr calèdi in dal stès mèinter ch' a s è drē a tès'r-i.
Vóś lighèdi
}}
Iràn
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
'L Iràn (denuminasiòṅ ufisiàla: Repùblica Iślàmica d'l Iràn, in persiàṅ: إيران, a s lèś [ʔiːˈɾɒːn] scólta'l chè) l'è na nasiòṅ dl'Àśia ch'la fà part dl' Uriènt Mèdi, in dla sò banda dèstra. In fiṅ a 'l 1935 in d'l Ucidènt 'l éra cgnusû cuma Pèrsia. Al cunfìna a nòrd-òvest cun 'l Azerbaigiàn, l'Armègna e la Turchìa, c'n al mâr Caspi a nòrd, c'n al Turkmènistan a nòrd-èst, a èst cun 'l Afghànistan, a sud-èst c'n al Pàkistan e c'n al gōlf 'd Òman, a sud c'n al gōlf Pèrśig e 'l strét 'd Hormuz e cun 'l Iràq a òvest.
Al sò presidènt 'l è Hassan Rouhani méntar la sò munéda 'l è al Riyal iraniàṅ. 'L Iràn al fà sù da piò 'd utànt'òṅ migliòṅ ad parsòni, dagnóra tuti 'd religiòṅ iślàmica sciita. Da 'l 1979, dòp la rivulusiòṅ iraniàna, 'l è dvintâ na repùblica c'n al scià 'd in alóra, Mohammad Reza Pahlavi, scapâ in Maròc.
Culegamènt estéran
}}
839 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 839, mo invéci 'l an 839, 't ê da 'ndèr chè) 'L 839 (otseinttreintanōv, ottocentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 838 (otseinttreintòt) e 'l vin prìma edl 840 (otseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseinttreintanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Tori Spelling
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
462 (nùmer)
{{Metacaixa
Tori Spelling
La Victoria Davey Spelling, cgnusùda méj cuma Tori Spelling (Los Angeles, 16 ad Maǵ dal 1973), l'è n'atōra americàna, fiōla dal prudutōr Aaron Spelling. La s è fata cgnós'r in tut al mónd par la part dla Donna Martin in dal telefilm Beverly Hills 90210.
462 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 462, mo invéci 'l an 462, 't ê da 'ndèr chè) Al 462 (quaterseintessantadū, quattrocentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 461 (quaterseintessantùn) e 'l vin prìma dal 463 (quaterseintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintessantaduéśim post.
Tori Spelling
L'è élta 1 métar e 68. Dòp un matrimòni durâ gnanc dū an cun 'l atōr Charlie Shanian, in dal 2006 la spóśa 'l atōr Dean McDermott. Insém i gh'ànan quàtar fiōi.
462 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Tori Spelling
Biugrafìa
La Tori Spelling la taca a lauràr in dal mónd dal spetàcul tulénd part a soquànt telefilm prudót par sò pàdar cuma Love Boat, T.J. Hooker, Hotel, Bayside School e Fantasilandia. La sò part più impurtànta l'è però qvéla dla Donna Martin in dal telefilm Beverly Hills 90210 e in dal spin-off Melrose Place.
A la fiṅ di an Nuànta la lavóra anc in dū film indipendènt, La casa del sì e Trick, par pò recitàr in Scream 2 e in dla parudìa Scary Movie 2.
Culegamènt estéran
}}
Delésia ed Belriguêrd
La Delésia ed Belriguêrd (Delizia di Belriguardo in italiân) l’è òna dal 19 abitasiòun d’j Estèins (ciamêdi Delési estèinsi). L’êra stêda tirêda só ind al teritôri ed Voghiera e l’é stêda la préma ad èsser tirêda só fôra da la sitê ed Frêra ch’l’é luntân 15 km. L’êra cunsidrêda la Versailles d’ j Estèins.
Stòria
La Delésia ed Belriguêrd l’é seda vrûda dal marchèiṣ Niccolò III d'Este e l’é stêda druvêda cme abitasiòun estîva ed tóta la cōrt estèins e cme véla ed rapresentânsa. La mésa zò ed la préma prêda la s’arfà al 1435, ânca se al fabrichêt l’à subî arnuvamèint e ṣlargamèint ed cuntènov int al cōrs di ân, a ôvra di dóca ed râsa Estèins gnû dôp. A’s gh’é fermêda despès Lucrezia Borgia. La grandioṣitê ed la Delésia ed Belriguêrd la s’é fermêda ed cōlp quând j Estèins în stê ublighê a lassêr Frêra int al 1598. Belriguêrd l’é stêda lassêda in livèl a padròun ed tèri dal pôst ch'l’àn druvêda préma ed tót cme aziènda, cambiând al sêli piturêdi da i magiōr mèister dal ‘500 ferarèiṣ in stâli e granêr. Tót còl che gh’êra ed presiōṣ e an srè mìa stê druvê ind al nōv ûṣ dal fabrichêt l’é stê vendû.
Belriguêrd l’é rivê fîn a nuêter sibèi che i mûr sièn caschê ûn a drê cl’êter, j adatamèint e ṣventramèint grâsia al fât ch’ l’ é stêda divîṣa in dimòndi abitasiòun privêdi. Còl che gh’é armêṣ ed Belriguêrd a’s vèd incòra, mó cun tōt i cambiamèint che gh’é stê fât an ‘s capés quêṣi pió cme l’êra la só fōrma uriginêla.
Curiositî
In st’ abitasioun estèins l’é ambijtêda l’ôpra teatrêla ed Johann Wolfgang von Goethe ciamêda Torquato Tasso dōve a vîn celebrê al poēta rinasimentêl italiâno. Difâti Torquato Tasso l’é stê divêrs ân in sta delésia estèins dōve agh piaṣîva ritirêres, e a Frêra dōve a stêva ed cà la cōrt.
1571 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1571, mo invéci 'l an 1571, 't ê da 'ndèr chè) Al 1571 (milsincseintestantùn, millecinquecentosettantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1570 (milsincseintestànta) e 'l vin prìma dal 1572 (milsincseintestantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintestantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
401
Al 401 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
1361
Al 1361 (MCCCLXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.网址
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 10 'd avrîl dal 2014.
1362
Al 1362 (MCCCLXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
400
Al 400 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1363
Al 1363 (MCCCLXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.care
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
Sena
Sena (Senna Lodigiana in Itagliàn) l'é un cumoin italian ad 2020 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Tim Curry
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Timothy James Curry, cgnusû méj cuma Tim Curry (Warrington, 19 'd Avrìl dal 1946) 'l è 'n atōr, ardupiadōr, cantànt e sunadōr britànic. 'L è dvintâ famóś faghénd al persunàg fnucèṅ ad Frank-N-Furter in dal sò prim lavōr da atōr in dal musical The Rocky Horror Picture Show.
Al 24 ad Maǵ dal 2013 'l è finî a 'l uśdàł a ségut 'd 'n ìctus ch'l à patî.
Culegamènt estéran
}}
.москва
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 24 'd avrîl dal 2014.
Luigi De Maio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luigi De Maio (Nàpuli, 15 'd Agóst dal 1948) 'l è 'n neuròlug, psichiàtra e psicòlug itagliàṅ.
'L è cgnusû p'r ès'r un cunsulènt televiśìṿ in soquànt prugràma dla RAI. In dla sò vita 'l à laurâ par la squàdra 'd fólbar dal Nàpuli da 'l 1979 a 'l 1991 mo anc par dal diti impurtànti cuma la Siemens e la Oracle.
Da 'l 1998 a 'l 2003 'l à cundót al prugràma "FantasticaMente" su Rai Radio 2. 'L à anc scrit soquànt lìbar cuma “Amori al Bivio” (2004), “I segreti delle donne” (2006) e “Tradire” (2014) e di artìcui par di giurnài famóś cuma “Il Tempo”, “La Repubblica”, “Il Mattino”, “Il Corriere dello sport”, “Minerva”, “Insieme” e “Cosmopolitan”.
Culegamènt estéran
}}
Labirinto mortale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Orgasmo nero
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Labirinto mortale
{{CITAZIONE|Lì lē la n saìva praticamènt gnint... Mo 'l éra bèla tròp.|Tagline dal film}}
Labirinto mortale (Labirìnt murtàł) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1987 ad Peter Yates girâ a New York.
Orgasmo nero
{{CITAZIONE|Fra sès e vudù, la stòria 'd amōr ch'la squàsa da piò fra dū dóni a i Caràibi.|Tagline dal film}}
Orgasmo nero (Urgàśum négar), cgnusû anc cuma La salamandra dalla pelle di luna, 'l è 'n drama eròtic dal 1980 ad Joe D'Amato ch'al 'l à anc scrit insém a la Donatella Donati.
Labirinto mortale
Custâ quatórdas migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù gnanc sincsènt-mila.
Orgasmo nero
La pelìcula la fà part dal „perìud eśòtic-eròtic“ dal regìsta rumàṅ, 'n insém ad film spurcaciòṅ girâ a Santo Domingo. La cunsulénsa su 'l vudù 'l è 'd Garcia Romero.
Sunt
Su l'ìśula 'd Santo Domingo 'n óm ch'l è drē a murìr p'r èsar stâ murśgâ a na gamba da 'n squâl al vîṅ masâ da i suo in manéra ch'al sò spìrit al pòsa armàgnar sèmpar cun sò fiōla, l’Haini (Lucía Ramírez), ch'la gh magna 'l cōr par dar-ag la paś etérna. La ragàsa la cgnós pò l’Helen (Susan Scott), n'americàna ch'l'è rivàda lè in vacànsa par catàr sò marè scritōr, Paul (Richard Harrison). Fra i dū al ròbi i n vànan minga tant bèṅ parchè lò al n gh la cava briśa a 'vér di fiōi e 'l n è minga brâṿ a lèt tant che quànd i gùsan lē la pâr na statṿa e pò la fà da par lē quànd lò al và a far un gir.
Labirinto mortale
Sunt
Durànt al perìud dal macartìśum di an Sinquànta, l’Emily Crane (Kelly McGillis) la lavóra par la rivìsta Life Magazine. Esénd suspetàda 'd èsar na cumunìsta, parchè la s éra rifiutàda 'd testimuniàr davànti a 'l avucàt Ray Salwen (Mandy Patinkin) dal Cumitâ par gl'atività anti-americàni dla Cambra ch'al vliva savēr di nóm, la vîṅ licensiàda in quàt'r e quàt'r òt da 'l sò giurnàł. Par tiràr avànti la s adàta a far cumpagnìa e a lèśar a cà dna vècia, la sgnōra Venable (Jessica Tandy).
Orgasmo nero
Sunt
Na vòlta a cà l’Helen la preśénta l’Haini a i sò amìg ma quànd una dal grup la taca a far di sfrēg ìntim a la ragasōla eśòtica lē la s 'n à par mâł anc s'a dir-la tuta la più malnéta dal dū l'è pròpria 'americàna ch'la s fà dar da 'n amìg ad famìja squasamarléti, Harry, e pò da 'n àtar tisi cgnusû in un bar. Adès però l'è l’Haini a èsar gelóśa quànd la i bèca gusàr e la próa a masàr 'l óm c'n un machete ma lò 'l schiva 'l cōlp e pò al gh i mòla prima 'd andàr via. Alvàda da lèt a riva subìt l’Helen a dar-ag dal śnum e a baśàr-la.
Labirinto mortale
Sunt
Un dè, méntar l'è fóra in giardèṅ a fumàr na cica, la fà a mènt ch'in dal vilèṅ lè darènt a gh'è na discusiòṅ animàda fra Salwen e 'n tisi ansiàṅ (Bill Moor) ch'al dascór sōl in tedésc. A far al tradusiòṅ a gh'è 'n śōvan ciamâ Stefan (Christopher Buchholz), 'n óm ch'l’Emily la cgnós bèla parchè la gh'iva dmandâ dgl'infurmasiòṅ quànd l'éra vgnuda a lauràr lè.
Orgasmo nero
Culegamènt estéran
}}
Labirinto mortale
Sunt
In séguit l’Emily la próa a tacàr butòṅ incóra cun Stefan parchè la in vrév savēr da piò ma acsè la mét in guàrdia 'l agìnt Cochran (Jeff Daniels) ch'al gh'à 'l incàr'g ad tgnir-la 'd òć par cònt d'l F.B.I.. A gh'è n'urganiśasiòṅ ch'l'è drē a far vgnir ad nascòst in di Stat Unî di naśìsta, druànd di nóm 'd ebrèj tedésc mòrt, par cònt e a vantàś 'd un senadōr (Michael Flanagan). Salwen 'l è òṅ di sò óm.
Culegamènt estéran
}}
.dental
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
16 d'agòst
Al  l'è al 228śum dè dal calendàri gregoriàn (229śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 137 dè a la fin dl'an.
Paul F. Tompkins
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Paul Francis Tompkins (Philadelphia, 12 ad Setémbar dal 1968), cgnusû méj cuma Paul F. Tompkins, 'l è 'n atōr, còmig, e scritōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
385 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
1715 (nùmer)
{{Metacaixa
Il bambino di Mâcon
{{Metacaixa
1715 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1715, mo invéci 'l an 1715, 't ê da 'ndèr chè) Al 1715 (milesetseintquìndeś, millesettecentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1714 (milesetseintquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 1716 (milesetseintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesetseintquindicéśim post.
Il bambino di Mâcon
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1715 (nùmer)
Èter progèt
}}
Il bambino di Mâcon
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta n sē minga tè ch'at gh'à da sangvinàr ma lò, al tò sangṿ 'l è tròp presióś, chi t credarév s'ta n fus piò na vìrgin?}}
'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 46śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
La dóna la gh cònta la véra e pò la 'l pòrta in dal ciùś par gusàr sèg ma 'l putèṅ 'l órdna a na vaca ad masàr a curnàdi al fiōl dal véscuv parchè al gh'à da difénd'r al sò unōr parchè al vōl cuntinuàr a far inténdar 'd èsar nâ da na dóna inusènta che s'invéci la s fà ciavàr pò ninsòṅ a gh créd piò. Quànd al véscuv e la gint dal pòst, ch'l'à sèmpar śibî di bèsi a la dóna p'r avér dâ a la luś cal fiōl lè banadét, i véd'n al ragàs mòrt par tèra i gh dànan la cólpa a lē mént'r al putèṅ al n diś gnint par diféndar-la. Quànd lē pò la 'l cópa faghénd-ag mancàr al fiâ c'n un cusèṅ, la vèṅ cundanàda a mòrt ma p'r al fat ch'a n s pōl minga impicàr na vìrgin, al règhli dal santuàri i dìś'n acsè, al véscuv, tgnénd adrē a 'n cunsìli ad Còśim III, al la fà prima stupràr par duśènt-òt óm ad fila, pò la Céśa la sćiànca 'l còrp sàcar dal putèṅ par véndar-'l a pès quànd anc prima la vindìva a l'àsta la sò salìa e 'l sò sangṿ.
Culegamènt estéran
}}
399
Al 399 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Santa Ana (Califòrgna)
{{Metacaixa
Santa Ana (a s lèś /ˌsæntə ˈænə/ in ingléś) l'è na sità dal sud dla Califòrgna a sédas km da 'l ucéan Pasìfic, caplōg dla Cuntèa 'd Orange e sèntar dl'àrea metrupulitàna ch'la la mét insém a Los Angeles e a Long Beach. La mùcia sù tarśènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca che, cuntànt na superfìsi 'd 71 km², la la rénd una dal sità cun più fitùm ch'a gh sia in di Stat Unî, dagnóra sinc-mìla parsòni par km², la quàrta dal paéś dòp New York, San Francisco e Boston.
L'atōra Michelle Pfeiffer l'è nada chè.
Culegamènt estéran
}}
Àngol puntû (giumetrìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giumetrìa Evclidéa, 'l àngol puntû 'l è c'l àngol ch'al gh'à n'ampièsa piò cìca ed 90°, a dìr ch'l è piò grand ed 'n àngol vōd e però piò cìc ed 'n àngol drìt.
Noti e referèinsi
}}
Elena Bovina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Elena Olegovna Bovina (Елена Олеговна Бовина in Rus) l'è na tenìsta rusa, nada a Mósca al 10 ad Mars dal 1983. L'è élta 189 cm e la péśa 72 chilo.
L'à visû in Maròc quànd l'éra pìcula e l'à imparâ a śugàr a tènis a l'Acadèmmia ad Nick Bollettieri in Flòrida da 'l 1997 a 'l 1999. Al sò film preferî 'l è Il quinto elemento. A gh piàś la mùśica techno, balàr, al sushi, al futból, 'l hokey in sal giàs e i ślâ.
In dla sò caréra la gh l'à cavàda a rivàr a 'l 14śum pòst dla clasìfica, al 4 'd Avrìl dal 2005, vinsénd tri tìtui in tut in singulàr, da 'l 2002 a 'l 2004, e sinc in dópi.
Caréra
L’Elena la taca a śugàr in dal sircùit in dal 1999. In Geòrgia la Bovina la cata in sla sò strada la Galina Fokina ma la gh lasa al péni par dū vòlti.
Al sò riśultâ più bèl la 'l fà sù in dal 2002 quànd la riva a i quàrt ad finàl di US Open, baténd, fra gl'atri, la Jelena Dokić par 6-3, 6-2 e la Francesca Schiavone par 7-6, 6-4, par pò pèrdar da la Lindsay Davenport par 3-6 6-0 6-2.
Mudànti
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Elena Bovina
Caréra
In dal Śugn dal 2005 la patìs 'n infurtùni grâv a la schina e da cal mumènt lè la n è piò turnàda a i sò livèi ad śōg.
Mudànti
El mudànti egl'în cl indumèint ed sòta ch'al cuàcia (o anc al véla, in soquànt chêś) chel perti dal noster corp ch'i stan sàimp'r a l'ôra. Al nòm "mudànti" al deśvîn da 'l latèin mutanda, a dìr ch'l è 'n quêl ch'al s'rèv da cambièr despès. A s pōl catèr dal mudànti 'd cutòun, ed lana (mudantòun o mutandòun), ed séda, ed pìs, ed lycra, e 'd tùl.
Elena Bovina
Culegamènt estéran
}}
Mudànti
El mudànti egl'în abàsta diferèinti prìma 'd tùt s'egl'în per cal dòni o p'r i òm, sovertùt per dal necesitê 'd contenimèint e 'd protesiòun dal rispetìvi diferèinti perti genitêli.
Rèins (nòm)
{{Metacaixa
Mudànti
El mudànti da dòna i s pólen catèr in soquànti formi diferèinti, c'm' al ślìp, al tanga, al periśòma, la braśigliàna e la culotte; mèinter che chi òm i pólen druèr i ślìp, i boxer, al periśòma o i mudantòun ed lana.
El mudànti 'd lung al tèimp
A nn'è mìa dimòndi tèimp che 'l òm al dróva 'l mudànti, a quêl ch'a s pōl cavèr dal fòunti antìghi, e soquànti paróli i s càten p'r eśèimpi in dal stòric Paolo Diacono, ch'al còunta che Alahis, dùca 'd Trèint, al vlìva che 'n ambasadōr edl arsivèscuv al psìs ciacarèr sēg si munda femoralia habet, a dìr a cundisiòun ch'al gh'ìs avû el mudànti pulìdi.
Rèins (nòm)
Rèins l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Renzo o Rèinsa per Renza, in dl itagliàṅ.
Mudànti
El mudànti 'd lung al tèimp
In dal pasê el mudànti i éren druèdi più da chi òm che da 'l dòni perchè chilōr i druèven piutôst na camìśa. Sōl a partìr da 'n pèra 'd secol indrē, el mudànti i tachen a èser druèdi da cal dòni, prìma lunghi 'd lung a 'l gambi e anca sustgnùdi c'm'i mudantòun, p'r el dòni piò rìchi, pò 'n pò ala volta, più pràtichi e curti anca per tùti chegli ètri dòni infîn a dvintèr cl indumèint ch'a cgnusòm anch'incō.
Referèinsi
}}
Rèins (nòm)
Colegamèint estèren
}}
Milena Miconi
La Milena Miconi (Roma, 15 'd disèmber 1971) l'è na showgirl, modèla e atùra itagliàna, cgnusùda par ser la primadòna dal Bagaglino.
1457 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1457 (milequaterśeintcinquàntasêt, millequattrocentocinquantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1456 (milequaterśeintcinquàntasē) e 'l vin prìma dal 1458 (milequaterśeintcinquàntaòt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintcinquàntasêtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al '1457 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 31 col 47: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
El Cajon
{{dialort | dial=Miranduléś}}
El Cajon (a s lèś /ɛlkəˈhoʊn/ in ingléś) l'è na sità dal sud dla Califòrgna ch'la s cata a vint-sèt km a èst ad San Diego, in dla cuntèa ad San Diego. Al sò nóm al gh'à di urìgini spagnōli, minga emigliàni, e 'l vōl dir „Al scatlòṅ“ o anc „Al casét“. La sità, fundàda in dal 1912, la s cata in na val sircundàda da muntàgni tut dintóran.
La mùcia sù sènt-mila abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 2.733,01 km². Al sò clima 'l è mediteràni.
Gl'abitànt 'd El Cajon, dimóndi i daśvìnan da 'l Iràq, i èṅ i più pòvar dla cuntèa (al 29,7% di grand e 'l 36,5% di putèṅ). A 'l cungrès di Stat Unî i s fànan rapreśentàr par di republicàṅ.
Al quàtar vòlti mdaja 'd òr di tuf a gl'Ulimpìadi Greg Louganis 'l è nâ chè.
Trhauma
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Trhauma (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 1980 ad Gianni Martucci.
Sunt
Dòp na cursa p'r i camp dū baghét i s férman davśèṅ a 'n àrbul e òṅ di dū 'l órdna a c'l àtar ch'al gh'à na balòta da 'l òć biànca: «Và'm a tōr cal gnał là o sinò tèg a n gh śōg piò». Al masćèṅ al próa a muntàr-'g insìma ma al n gh la cava briśa e al casca śò par tèra c'n al sò amìg ch'al gh rid adrē.
La segretària e pràtica ad Bitto, l’Elena (Gina Mancinelli), la taca a cagàr-as sóta e la vōl andàr via subìt da la vila anc parchè “'L Èsar” al s è fat viṿ cun la Silvia, sénsa però cavàr-'g-la a masàr-la, e pò al telèfun al n funsióna piò. Ma 'l manìac 'l à in cal méntar śbuśî tut al gumi dal màchini.
Culegamènt estéran
}}
1364
Al 1364 (MCCCLXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
398
Al 398 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.citic
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 29 'd avrîl dal 2014.
.商标
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 22 ed mâǵ dal 2014.
Tutti al mare (film 2011)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dòp trént'an e pasa, Matteo Cerami al tórna su i sit in dua sò pàdar Vincenzo 'l iva firmâ la senegiadùra dal mìtig Caśòt ad Sergio Citti.|Tagline dal film}}
Tutti al mare (Tut a 'l mâr) l'è na cumèdia itagliàna dal 2011 ad Matteo Cerami.
Al film al tōś spunt da na pelìcula dal 1977 senegiàda par sò pàdar Vincenzo, Casotto, in du i recitàvan Gigi Proietti e Ninetto Davoli, prutagunìsta anc ad cal film chè.
Sunt
Al sgnōr Maurizio (Marco Giallini) 'l è 'n put titulàr 'd un bar, al „Pés frésc chez Maurice“, su la spiàgia lasiàla ad Castèl Pursiàṅ. Faghénd-as jutàr par dal persunàł èxtra-cumunitàri, al bagnèṅ Piotr (Victor Palynsky), la camaréra Fatima (Marlene Ngo Momha), al cinéś Confù (Hal Yamanouchi) ch'al fà i sfrēg a i cliènt, al barìsta Omar (Simon Makkhonen) e al camarēr Khaled (Andebrahan Abrham), al vèra 'l stabilimènt cuma tut i dè, purtànd-as sèg anc sò màdar Valeria (Ilaria Occhini) ch'l'è ardùta a vìvar su na scrana a rudèli e ch'la gh stà sèmp'r adòs. A purtàr-'g al pés, che lò al vénd par frésc quànd invéci a n è mia acsè, a gh pénsa al sò amìg Alfredo (Ninetto Davoli).
Badîl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Tutti al mare (film 2011)
Sunt
A 'l sò chiòsc i rìvan subìt tanti parsòni par pasàr na giurnàda a 'l Sōl. A gh'è sò cugnâ Nino (Gigi Proietti), ch'al gh'à di prubléma a 'rcurdàr-'s i fat e ch'al gh'à anc al visi ad śgranfgnàr via dla ròba, un mat ch'al vrév tōr-as la vita (Ennio Fantastichini), un tisi ch'al pòrta sfurtùna ciamâ Geroboamo (Franco Pistoni), al fnòć Gianni (Vincenzo Cerami) insém a 'l sò papagàl ch'al n taś mai, un nunòṅ (Sergio Fiorentini) ch'al cònta sèmp'r a sò anvōd pìcul ad quànd 'l iva fat la guèra in Abisìnia, na còpia 'd lèśbichi in criśi da quànd la Sara (Claudia Zanella) l'à cuntâ a la sò muróśa Giovanna (Ambra Angiolini) ch'la gh'à d'avēr fiōl e la n sà gnanc chi al sia 'l pàdar, la star dal prugràma dal dòpmeśdè „féma paś“, l’Adalgisa (Anna Bonaiuto), insém a la sò amìga pulàca Alina (Elena Radonicich) e dū śuvnòt rumàṅ, Gigi (Francesco Montanari) e Nando (Libero De Rienzo), cun la mujēr rusa stufa 'd chi lò, la Julka (Olha Ohura).
Badîl
Al badîl 'l è cl atrès agrìcol o anca di muradōr, ch'a servìs per tōr sù e pò spustèr da n'ètra banda edla tèra o dla sàbia. Al badîl al gh'à 'l mandeg fat da 'n bastòun ed lègn cun tachê da 'n cô un pês ed fêr a forma 'd retàngol o 'd quadrê o 'd triàngol un pò curvê.
Colegamèint estèren
}}
Tutti al mare (film 2011)
Sunt
Durànt la giurnàda i rìvan lè par di cuntròi anc di agìnt dla guàrdia 'd finànsa, di vìgii e di carabinēr dal N.A.S. ch'i màgn'n a uf par srar 'n òć. A èsar fargâ i gh'èṅ anc di turìsta giapunéś, dascargâ lè da 'n tasìsta (Raffaele Vannoli) ch'al s fà dar un muć ad bèsi faghénd-ag crédar 'd èsar rivâ finalmènt a Puśìlip.
A la sira i vànan tut a cà e Maurizio al prepàra i tàvui par na séna urganiśàda da 'l preśentadōr Pippo Baudo (Pippo Baudo). La fèsta la vîṅ però farmàda da 'n śbarc ad migrànt da l'Àfrica.
Culegamènt estéran
}}
.furniture
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
840 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 840, mo invéci 'l an 840, 't ê da 'ndèr chè) 'L 840 (otseintquarànta, ottocentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 839 (otseinttreintanōv) e 'l vin prìma edl 841 (otseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquarantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
P.S. Your Cat Is Dead
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vita, 'l amōr e na cria 'd bondage.|Tagline dal film}}
P.S. Your Cat Is Dead (P.S. Al tò gat 'l è mòrt) l'è na cumèdia dal 2002 ad Steve Guttenberg trata da 'l rumànś umònim dal 1972 ad James Kirkwood, Jr.. L'è stata giràda in Califòrgna a Los Angeles.
In di cìnema americàṅ al film 'l à muciâ sù vint-i-òt mila dòlar a 'l incìrca.
Sunt
Invéci 'd festegiàr al prim dè 'd 'l an Jimmy Zoole (Steve Guttenberg) e la sò muróśa Kate (Cynthia Watros) i tàc'n a litgàr anc parchè la sò stòria 'd amōr 'l è praticamènt finìda e lē la gh'à 'n àtar. Cuma s'a n fus minga abàsta a Jimmy a gh mōr al sò gat e anc un sò amìg dimóndi câr al n gh'è piò. Inóltar 'l è armàś sénsa lavōr da quànd i gh'aṅ suspéś al sò spetàcul.
Méntar lì lōr i questiònan, un làdar fnòć ch'al s tinś i cavìi, Eddie Tesoro (Lombardo Boyar), al s infìlsa in dal sò apartamènt par fargàr quèl.
Quànd la Kate la s in và, Jimmy al bèca 'l làd'r e al gh la cava a farmàr-al ligànd-al stric cuma 'n salàm su 'l tàvul. Fra 'l àtar al capìs anc ch'a n è minga la prima vòlta che cal ragàs lè al gh pòrta via dla ròba cuma 'n sò rumànś ch'l éra drē a scrìvar. Quànd Eddie al gh diś ch'al gh'à fam, lì lò al gh sarvìs na scatlìna 'd magnàr dal sò gat.
I dū i tàc'n a dascórar e Eddie al cònta ch'al sò matrimòni 'l è andâ a gambi p'r ària e sò mujér la n gh fà védar briśa 'l sò putèṅ.
Culegamènt estéran
}}
1365
Al 1365 (MCCCLXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Stuff - Il gelato che uccide
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sî'v drē a magnàr-al o è'l lò ch'al v magna?|Tagline dal film}}
Stuff - Il gelato che uccide (Quèl - Al ślâ ch'al cópa) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1985 ad Larry Cohen.
Sunt
A Midland, in Geòrgia, dū minadōr i càtan sót-tèra na strâna paparùcia biànca e cremóśa ch'la pâr un yogurt. I la tàstan e i decìdan a mét'r-la in sal marcâ: cal dōls chè al vèṅ ciamâ "Stuff" e al mùcia subìt dimóndi sucès in tut al paéś anc parchè 'l è bòṅ e al n gh'à briśa dal calurìi. Ma a n è minga lis cum al pâr, difàti, na vòlta magnâ, al tōś pusès di sarvèi dal parsòni ch'i dvènt'n acsè di śómbi, prima ad finìr frust e di gus vōd.
I s faṅ càrag ad farmàr-al 'l ex agìnt d'l FBI David "Mo" Rutherford (Michael Moriarty), ch'al ciàpa di bèsi da la rivìsta "Amalgamate Dairies" par capìr-ag quèl, la sò muróśa Nicole Kendal (Andrea Marcovicci), ch'a 'l inìsi la fava la reclàm a 'l prudót, e Jason (Scott Bloom), un baghét 'd òt an ch'l iva vdû la sò famìja ardùta a śómbi par cólpa dal "Stuff". A s śònta pò anc un vèć culunèl ad dèstra, Malcolm Grommett Spears (Paul Sorvino), ch'al taca a cumbàtar i magnadōr ad "Stuff".
In cal méntar al śgnōr Vickers (Danny Aiello) al s inśégna par far un misćiùs ad ślâ (88%) e "Stuff" (12%), ciamànd al prudót "Taste". Chi lò al vrév vénd'r-al in di supermarcâ a al và a śibìr-al a 'l padròṅ dna fàbrica 'd ślâ misa in śnòć da 'l vénditi dal "Stuff", al sgnór Evans (Alexander Scourby).
Culegamènt estéran
}}
397
Al 397 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
26 d'agòst
Al  l'è al 238śum dè dal calendàri gregoriàn (239śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 127 dè a la fin dl'an.
1366
Al 1366 (MCCCLXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1225 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1225, mo invéci 'l an 1225, 't ê da 'ndèr chè) Al 1225 (mileduśeintveintsìnc, milleduecentoventicinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1224 (mileduśeintveintquàter) e 'l vin prìma dal 1226 (mileduśeintveintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintveintsinchéśim post.
396
Al 396 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Bonifacio ed Canòsa
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Bonifacio ed Canòsa, ( Bonifacio di Canossa in italiân) l'é nasû a Mântva int al 985 e môrt sèimper a Mântva al 6 mâg 1052, l'é l' ûltem erêd mâs'c ed la putèinta faméja ed  Canòsa (faméja), e al pió putèint tra tót i sgnōr medievêl dal só tèimp dôp l'imperadōr dal Sâcher Rumân Impêr.
Bonifacio l'é erēd dirèt dal patriêrca Adalberto Atto (o Attone), al prém e al câp ed la râsa ed la faméja d' j Attoni (o Attonidi).
Ed râsa Longoberda l'êra fiōl ed Tealdo ed Canòsa. L'é stê spuşê cun Richilda e pó cun Beatrice ed Lotaringia; da chilê al gh' à 'vû trî fiōl:
Stôria
Pôch préma ed murîr tr' al 1011 e al 1017 Tealdo al numîna erēd al fiōl Bonifacio. Chiló al quésta acsé al grôsi proprietê di nôn che a s' egh zûnten dal j êtri tèri quând, int al 1010-1015 ,al spōşa la réca e putèinta vèdva lumbêrda, Richilda
Bonifacio al ghà 'vû cun spalvarderéia un pôst ed prém piân ind la sēna polética ind l' inési di secònd mél ân: l'à fât e al gh'à ' vû al pió grôsi proprietê fevdêli ed la peníşola.
Al cumîncia la só carêra ed cmandânt cun 'n' impunèinta batâlia campêla int al 1021 e per tóta la só véta l' é stê cuntê cme un òm d'êrem fôrt cme un leòun despès a fiânch o in ajót ed l'Imperadōr Corrado II in tóta l'Eurôpa. Al lîga al só destîn a l'imperadōr e l'é ûn di sō principêl sódit. La fedeltê e l'apôg dê da Bonifâcio a Corrado II a gh'àn un impurtânt prèmi int al 1027, a l'època ed la préma vôlta che l'Imperadôr al gnîva in Itâlia quând al Sgnōr ed Canòsa a gh'é stê dê, per arcnusèisa dal só sustègn a la coròuna imperiêla, la mêrca ed Tuscia, ch' al li zûnta a i sô tânt tétol e proprietê.
Bonifacio ch' al sòma al zôni da pôch quistêdi al pusès só i teritôri a mezanôt ed l' Apenèin arzân, al và só in sté manêra a un grêd ed putèinsa têla da prèir èser cunsidrê al pió grôs fevdatâri italiân e ind al 'stès mumèint guadagnêres la nòmina 'd èser dimòndi réch. L' eşêrcit ed quî ed Canòsa l'é fât in tót da doméla òm, un gróp ed manôvra dimòndi periculōş in cl' època de schêrsa popolasiòun.
Bonifacio l'à cmandê i só lêregh fèdev cun al pógn ed fèr cun còst l'à schisê al rivôlti e i tentatîv d'indipendèisa di sgnuròt lochêl. Donizone, crunésta dal tèimp, per fôrsa bèin dispôst vêrs al marchèiş, an pōl mìa ed fêr a mēno d'arcurdêr soquânt fât ed dûra rapreşâlia fât dal pêder ed la Grân Cuntèsa.
Dimòndi lighê per uşânsa familiêra al partî imperiêl, Bonifacio, al vîn custrèt a fêr frûnt a 'na lònga sèria ed rivôlti da pêrt ed divêrs fevdatâri pió céch che tr' al 1021 e al 1030 a s'arbèlen, la crîşi la rîva al mâsim e l' as cunclód cun 'na batâlia, a Chiviôl aşvèin a Rèz, cun tânt môrt e frî che al sâgov di nemîgh ''…inzuppò il campo e tinse di rosso gli zoccoli dei cavalli".
Ind l' istès tèimp a môr Richilda sèins fiō, Bonifacio, fôrsi cucê da l'Imperadōr, al cunclód a secònd impurtâşnt matrimòni ed la só véta cun 'na dòna ed râsa reêla, Beatrice ed Lotarigia, l'é 'd' òna dal faméj fevdêli pió réchi dal Fiândri e l'é duchêda a cōrt da la sîna, la mujêra ed Corrado II. Un matrimòni grandiōş e lusuōş, Donizone l' arpôrta 'na spiegasiòun amirêda ed la fèsta dal nôs ch' l' é durêda trî mèiş e ch' la dvèinta ânca ótila a Bonifacio per dêr 'na dimostrasiòun ed la só putèinsa e richèsa.
In sté môd al marchèiş ed Canòsa al quésta un pôst ancòra ed pió ed valōr int al partî imperiêl e a'gh la chêva, d'ed l'é a pôch, cun la nâsita ed Matélda, a 'd asicurêres la râsa.
Int al 1052 Bonifacio, che Donizone nonostânt tót al li cûnta cme: "Limpido e buono nel volto e' Bonifacio, / negli atti e nei detti e' limpido e buono. / La profezia lo disse ricco ed amante di pace, / vincitore in ogni battaglia lo disse la profezia."
l'é stê misterioşamèint asasinê in 'na batûda ed câsa a Sân Martèin ed l' Êrşen, in 'na zôna tr' al fióm Ôli e al fióm Mincio a Mântva.
"Hic jacet egregius Dominus Bonifacius illustris Marchio, et Pater Serenissimae Comitissae Mathildis, qui obiit MLII die VI Indict. V"
Cme as lêz la dâta ed la môrt l'é al 6 ed mâg dal 1052.
La tôş al só pôst la fiōla Matélda ed nōv ân ch' la dvèinta acsé l'ónica erēd dal grôsi proprietê dal pêder.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Bonifacio di Canossa trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Blood Simple - Sangue facile
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Blood Simple - Sangue facile (Blood Simple - Sànguv fàcil) 'l è 'n thriller dal 1984 scrit, dirèt e prudót p'r i fradèi Coen Joel e Ethan.
La pelìcula l'è custàda un migliòṅ e mèś ad dòlar e la 'n à fat sù tri e òt.
Sunt
Julian Marty (Dan Hedaya), spuśâ cun l’Abby (Frances McDormand), al gh'à 'n night in Tèxas in du i gh lavóran da barìsta Ray (John Getz) e Meurice (Samm-Art Williams). Cardénd ch'la sò spóśa la gh méta i còran, al gh fà tgnir adrē par 'l investigadōr privâ Loren Visser (M. Emmet Walsh) e, quànd chi lò al gh pòrta dal fóto 'd lē a lèt cun Ray, Julian al pèrd la tèsta. Al decìd acsè ad far-'g-la pagàr andànd a dar-ag dū marùc p'r insgnàr-'g a star a 'l mónd ma a finìs ch'a ciapàr-li 'l è lò.
Umiliâ su tut i frònt da sò mujēr, al decìd ad śibìr di bèsi a Visser par cupàr-la insém a 'l sò amànt méntar lò 'l è via a pascàr fóra sità. La nòt d'l apuntamènt 'l investigadōr al pòrta 'l fóto di cadàvar a Marty cuma cuncurdâ e, quànd chi lò al gh ślunga i bèsi, al gh spara cun la pistòla ch'l iva purtâ via a l’Abby. Fra 'l àtar Marty 'l è stâ fargâ dū vòlti parchè la próa dal masamènt l'éra sōl un fóto-muntàǵ.
A pasa pôc ch'a riva lè Ray par dmandàr al stipéndi a 'l sò padròṅ. Catànd-al mòrt e vdénd par tèra la pistòla dl’Abby, 'l óm al créd ch'la sasìna la sia lē. Par lugàr incòśa, al decìd su 'l mumènt ad traśàr via 'l cadàvar p'r andàr-'l a saplìr in mèśa campàggna. Durànd al viàś al s rénd però cònt che Marty al n è minga mòrt dabòṅ ma 'l decìd listés ad butàr-'l incóra viṿ in dla fòsa ch'l à scavâ par pò quaciàr-'l ad tèra e far-la finìda sèg.
Culegamènt estéran
}}
7 d'agòst
Al  l'è al 219śum dè dal calendàri gregoriàn (220śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 146 dè a la fin dl'an.
Recife
Recife a l'è una sitä dal Nord-Est dal Brasil, la strova in dal Stät ad Pernambuco e l'è anca la sò capitala; la gh'ha 1.515.052 abitant (2006).
Par la belèsa dal sò mar, i g'hann dä al scutmâj ad Venêsia picëina.
Good Night, and Good Luck.
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'arma lōr più granda cónt'r al guèran l'è stada na véra sćèta.|Tagline dal film}}
Good Night, and Good Luck. (Bòna nòt, e bòna furtùna.) 'l è 'n film biugràfic e dramàtic girâ in biànc e négar dal 2005 ad George Clooney, candidâ a siē Prèmi Òscar, ch'al cònta la vita véra dal giurnalìsta dla CBS Edward R. Murrow famóś par la sò lòta cónt'r al Maccartìśum. Al tìtul dal film 'l è la fraś ch'l anchorman al druàva par salutàr i sò spetadōr a la fiṅ dal sò prugràma televiśìṿ “See It Now”.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 62śum Fèstival ad Venèsia in dua l'à vins i prèmi par la senegiadùra, par 'l atōr prutagunìsta e p'r al film più bèl. Cal film chè 'l è stâ bòṅ ad far sù da piò ad sinquànta-siē migliòṅ ad dòlar, esénd-an custâ sōl sèt.
Sunt
Edward R. Murrow (David Strathairn), famóś giurnalìsta dla televiśiòṅ americàna CBS, al vèṅ a savēr ch'al guèran dal sò paéś 'l à fat far a 'l senadōr Joseph McCarthy na lista ad persunàǵ suspetâ 'd avér dal simpatìi cumunìsti par far-'g-la pagàr in nóm dla sicurésa nasiunàla in na sòrta 'd “casa a 'l strìi” dl'éra mudèrna.
Arvultâ da cal cumpurtamènt lè, al giurnalìsta 'l in taca a dascór'r in dal sò prugràma dal Martedè 'd sira, “See It Now”, par far savēr a 'l sò pùblic qvél che dla gint a mōd l'è stada custréta a patìr. Mis anc lò in dla lista négra e minasâ 'd mòrt, Edward al và avànti listés cuntànd su 'l apòǵ dal sò grup ad lavōr e dal sò amìg e prudutōr Fred Friendly (George Clooney).
Culegamènt estéran
}}
1020 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
463 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 463, mo invéci 'l an 463, 't ê da 'ndèr chè) Al 463 (quaterseintessantatrī, quattrocentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 462 (quaterseintessantadū) e 'l vin prìma dal 464 (quaterseintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintessantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Nùmer endecagonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer endecagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n endecàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp c'l èter a fèr sù i 11 cō dl endecàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, endecàgon grand dop endecàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim endecàgon, damànd chi disègn chè:
1572 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Prospettive di un delitto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'a pinsâ 'd avēr vdû incòsa... guardâ 'd nóṿ.|Tagline dal film}}
Prospettive di un delitto (Pruspetìvi 'd un delìt) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2008 ad Pete Travis ch'al cònta dal tintatìṿ ad rapimènt dal “Potus” (President Of The United States) da part 'd un grup terurìstic, tgnénd adrē a òt punt ad vista difarènt par mét'r insém la véra.
Custâ quarànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù da piò 'd sènt-sinquànta.
Sunt
A Salamànca (Spaggna) 'l è in cōrs un summit internasiunàł su la guèra a 'l terurìśum. Fra i cap ad stat ch'i gh'aṅ da dascórar su 'l palc a gh'è anc al presidènt di Stat Unî Ashton (William Hurt) prutèt par gl'agìnt segrét e dla sicurésa Thomas Barnes (Dennis Quaid), Kent Taylor (Matthew Fox) e Holden (Richard T. Jones).
Mént'r a dascór al sìndig De Soto (José Carlos Rodríguez) e 'n turìsta americàṅ, Howard Lewis (Forest Whitaker), al tira śò incòsa cun la video-caméra, qualchidòṅ a spara a 'l Potus, pò na dóna ciamàda Veronica (Ayelet Zurer) la tira na bómba par far saltàr p'r ària incòsa ma 'l è sōl un diversìṿ parchè a n s trata minga dabòṅ dal presidènt americàṅ ma dna sò cóntar-figùra e i terurìsta i saìv'n incòsa. I servìsi segrét i ìvan difàti naśâ quèl e i 'l ìvan lugâ in un palàs par prutéś'r-al.
Holden al cur adrē a 'n suspetâ, un pulisiòt spagnōl ciamâ Enrique (Eduardo Noriega), pròpria quànd 'l agìnt Javier (Edgar Ramírez), sóta ricàt di terurìsta ch'i gh'ìv'n in maṅ sò fradèl, al rapìs Ashton par cunsgnàr-'l a la Veronica, falsa infarméra dla Cróś Rósa.
P'r andàr-'g a fónd Thomas al s fà dar i servìsi filmâ d'l atintâ da la Rex Brooks (Sigourney Weaver) dal canàl televiśìṿ Global News Network ch'al traśmitìva 'l avenimènt da 'l viṿ.
Culegamènt estéran
}}
Fortaleza
Fortaleza a l'è una sitä dal Nord dal Brasil, capitäla dal Stät dal Ceará. La gh'ha 2.416.920 abitant (2006).
Repóblica Arzâna
{{dialort | dial=Arzân}}
La Repóblica Arzâna (Repubblica Reggiana in italiân) l'é stê un Stêt pruvişôri nê da la divişiòun di teritôri arzân dal Duchêt ed Mòdna e Rèz dichiarêda al 26 agòst 1796 dal Senêt ed Rèz in sègvit a l' aşvinêres dal trópi napoleônichi e (sèmbra) al mainfestasiòun a favōr di francèiş da pêrt dal pôpol arzân.
La Repóblica Arzâna l' é durêda sōl pôchi smâni, perché bèle al 16 otòber 1796 i rapreşentânt dal pruvînci ed Mòdna, Bulògna, Frêra e Rèz a s'în riunî ind la Cunfederasiòun Cişpadâna, ch' l' é pó dvintêda dôp la Repóblica Cispadâna.
Soquânt arcôrd antîgh ed la Repóblica Arzâna, tra quisché la dichiarasiòun dal Senêt dal 26 agòst, în tgnû da cât al Muséo del Triculôr ed Rèz.
Marisa Mell
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Marlies Moitzi, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Marisa Mell (Graz, 24 ad Favràr dal 1939 - Viéna, 16 ad Maǵ dal 1992) l'è stada n'atōra austrìaca, cgnusùda specialmènt par la part dl'Eva Kant ch'l'à fat in dal film ad Mario Bava dal 1968 Diabolik.
L'à girâ dimóndi film in Itàglia in di an Ssanta e Stanta dòp èsar stada sarnìda da Mario Monicelli p'r al sò Casanova '70. Fra 'l sò pelìculi a 'rcurdém Una sull'altra ad Lucio Fulci, i film par José Antonio Nieves Conde ...dopo di che, uccide il maschio e lo divora e Nel buio del terrore, al śal 'd Umberto Lenzi Sette orchidee macchiate di rosso, la cumèdia spurcaciòna Bella, ricca, lieve difetto fisico, cerca anima gemella e L'osceno desiderio ad Giulio Petroni.
L'è stada la muróśa d'l atōr Helmut Berger ch'l à recitâ sèg in dal film La belva col mitra dal 1977. L'è mòrta in dal 1992 a sōi sinquànta-tri an p'r un cànc'r a la góla.
Culegamènt estéran
}}
Luksika Kumkhum
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Luksika Kumkhum (a sa scriv ลักษิกา คำขำ in Tailandéś, Chantaburi, 21 ad Luj dal 1993) l'è na tenìsta tailandéśa ch'l'è stada la nùmar utànta-sèt dal mónd al 25 ad Nuvémbar dal 2013.
L'è élta 167 cm, la péśa 67 chilo e la dróa al bras dèstar. La tira drit e arvèrs cun tut e dū al maṅ.
In dla sò caréra l'à mis in bisàca òt tìtui ITF in tut.
Caréra
La Kumkhum la taca a pistàr i camp dal sircùit WTA in dal 2010 e in Utóbar la s mét in bisàca un tìtul a Pattaya, al nùmar dū, e pò la śōga anc tri finàli. In dal 2011 la in vins àtar siē e la s pòrta a la fiṅ d'l an a la puśisiòṅ 320 dal mónd.
In dal 2012 la próa a qualificàr-as par la prima vòlta in un turnèo WTA a Kuala Lumpur ma la pèrd a 'l tèrs tùran cun la Kristýna Plíšková par 3-6 4-6. In Setémbar la gh la cava a pasàr-i invéci a Cantòn ma pò la pèrd subìt a 'l prim tùran. Al méś dòp la sćiànca par 6-1 6-2 l'Eugenie Bouchard in d'l ùltim tùran dal qualificasiòṅ a Uśàka e pò la fà sudàr la Mirjana Lučić-Baroni purtànd-la a 'l tèrs sét. In Nuvémbar a Pune la riva in di quàrt dal turnèo WTA indiàṅ pardénd par 7-6 1-4 bandòṅ cun l'Elina Svitolina.
In dal 2013 la bat la Madison Keys in dal qualificasiòṅ 'd Auckland e pò la riva a 'l secónd tùran a gl'Australian Open baténd la Sofia Arvidsson 7-6 6-4 prima ad cédar a la Jamie Hampton. In Śnar la riva in di utàṿ a Pattaya City (7-5 2-6 2-6 da la Marija Kirilenko) e pò al méś dòp in di quàrt a Kuala Lumpur (7-6 4-6 1-6 da l'Ayumi Morita). In Avrìl la pòrta a cà la finàl d'l ITF ad Phuket, turnèo da vintsìnc-mila dòlar. In Utóbar la s férma in di utàṿ a Uśàka par maṅ dl'Eugenie Bouchard dòp avér dâ la paga a l'Ayumi Morita par 6-2 6-1. Fra Utóbar e Nuvémbar la śōga par dū vòlti a Taipei. La prima vòlta 'l è 'n turnèo ITF e la gh và mâl cun la Gioia Barbieri ch'la la manda a cà subìt par 4-6 4-6. La secónda vòlta invéci 'l è 'n turnèo WTA e lè lē la riva in semifinàl miténd in fila dū vìnsiti cun la Jaroslava Švedova e la Petra Martić ma pò la gh'à da cédar a la Yanina Wickmayer par 3-6 1-6. La finìs 'l an vinsénd 'l ITF ad Toyota in Giapòṅ baténd lung la via anc na śóvna Belinda Bencic.
In dal 2014 la śōga 'l qualificasiòṅ a Shenzhen e a Sydney ma la n i pasa minga, batùda par l'Anna-Lena Friedsam e par la Bethanie Mattek-Sands. A Melbourne però l'è bòna ad bàtar in tri sét a 'l prim tùran la nùmar siē dal mónd, la Petra Kvitová, par 6-2 1-6 6-4.
Culegamènt estéran
}}
Batman - Il ritorno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Pòvar ragàs, a cunfundî sèmp'r al vòstri pistòli c'n i vòstar pistulèṅ.|Batùda dla Catwoman a dū pulisiòt}}
Batman - Il ritorno (Batman - Al ritóran) l è 'n film fantàstic dal 1992 ad Tim Burton ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l fumét creâ par Bob Kane. 'L è al séguit dal film Batman dal 1989, sèmpar girâ da lò, e al véd 'l Óm Papastrèl (incóra na vòlta Michael Keaton) cumbàtar còntra la Dóna Gata (Michelle Pfeiffer) e 'l Pinguèṅ (Danny DeVito). Al catìṿ ad tùran 'l è al persunàǵ ad Max Shreck, interpretâ par Christopher Walken.
La culòna sunóra dal film, candidâ a i Prèmi Òscar p'r al truc e par gl'efèt speciài, l'è òpra 'd Danny Elfman ch'l à anc culaburâ c'n i Siouxsie and the Banshees p'r al braṅ Face to Face.
Sunt
A Gotham City, durànt al fèsti ad Nadâl, i ric spóś Cobblepot, Tucker (Paul Reubens) e l’Ester (Diane Salinger), i daṅ a la luś un fiōl dasfurmâ. A n vlénd-al minga, i dū i próan a masàr-al butànd-al, cun la sò cuna, in un fiùm ma lò al la scampa listés finénd in dla canaléta dla sità in dua al vèṅ tirâ sù da di pinguèṅ.
Trénta-tri an dòp 'n industriàl sénsa scrùpui, Max Shreck (Christopher Walken), al vōl far di afâr miténd sù na sentràla lètrica. Par far-al, al n s fà minga di prubléma a butàr śò par na fnèstra la sò segretària, la Selina Kyle (Michelle Pfeiffer), ch'l'éra gnuda a savér in cal méntar di quèi minga tant bèi in di sò cunfrònt. Stablìda par tèra in mèś a la néṿ, i rìvan in sò ajùt di gat randàś ch'i l'armét'n in vita e lē la s mét in tèsta ad pascàr vindéta sóta 'l custùm négar, cuśî in na nòt, ad Catwoman, la Dóna Gat.
Shreck al fà 'n pat cun al fiōl di Tucker che, dvintâ grand, 'l iva tòlt la mascra dal Pinguèṅ (Danny DeVito). Chi lò al vōl cgnósar i nóm di sò genitōr méntar Max al al vōl far dvintàr sìndic par purtàr in pòrt i sò prugèt da laśaròṅ. Cónt'r ad lōr a s mét ad travèrs Batman (Michael Keaton).
Culegamènt estéran
}}
Sèntar-Dèstar Nóṿ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Sèntar-Dèstar Nóṿ 'l è 'n partî pulìtic itagliàṅ ch'al s è furmâ in dal Nuvémbar dal 2013 da la diviśiòṅ in dū dal partî dal Pòpul dla Libertà, cun l'atra part ch'l'à tgnû a drē a Silvio Berlusconi e a la sò Fòrsa Itàglia.