cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Il profumo della signora in nero
Culegamènt estéran
}}
.ikano
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Dominika Cibulková
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Dominika Cibulková (Bratiślàva, 6 ad Maǵ dal 1989) l'è na tenìsta śluvàca prufesiunìsta da 'l 2005. L'è élta 160 cm, la péśa 58 chilo e la stà a Bratiślàva. A gh piàś dimóndi śugàr in sla tèra rósa e in sal sintètic e la śōga 'l arvèrs a dū maṅ.
In dla sò caréra l'à vins tri tìtui WTA in tut. In di turnèo dal Gran Slam l'è stada bòna ad rivàr in finàl a gl'Australian Open in dal 2014, in semifinàl a 'l Roland Garros in dal 2009, e in di quàrt a Wimbledon (2011) e a gl'US Open (2010).
L'è la murōśa dal tenìsta austrìac Jürgen Melzer dòp ès'r-as misa p'r un pôc anc cun al francéś Gaël Monfils. La gh'à un cagnulèṅ ch'al s ciàma Pupi e la gh'à 'n débul p'r al burséti.
Caréra
In dal 2008 la riva in finàl in sla tèra vérda 'd Amelia Island pardénd però da la rusa Marija Šarapova cun al puntéǵ ad 7-6, 6-3. La śluvàca la s tōś però l'arvìnsida sèg 'l an dòp a 'l Roland Garros quànd in di quàrt la la spasa via par 6-0, 6-2 dòp avér abû anc sinc match point in sal 6-0, 5-0. In semifinàl però la pèrd da la rusa Dinara Safina.
In dal 2010 la céd in di quàrt a la Kirsten Flipkens in d'l UNICEF Open e a la Caroline Wozniacki a gl'US Open dòp avér batû la Svetlana Kuznecova.
La vins al sò prim turnèo al 23 'd Utóbar dal 2011 a Mósca baténd in sal cimènt a 'l quèrt l'èstuna Kaia Kanepi par 3-6 7-6 7-5 dòp avér pardû la stmana prima la finàla ad Linz da la Petra Kvitová par 4–6 1–6.
In dal 2012 la céd a la Sara Errani al tìtul ad Barcelóna par 2-6 2-6 ma la gh la cava listés a purtàr a cà quèl in d'l an a Carlsbad (Stat Unî) quànd la dà la paga a la Marion Bartoli 6–1 7–5.
La taca dimóndi bèṅ al 2013 cun la finàla ad Sydney (11 ad Śnar), in dua l'è bòna ad bàtar la Petra Kvitová, la Sara Errani e l'Angelique Kerber, ma la la pèrd cóntar l'Agnieszka Radwańska a n cavànd-gh-la a far suo gnanc un śōg. A 'l quàrt tùran ad Miami la fà sudàr dimóndi la Serena Williams pardénd sèg sōl par 2-6 6-4 6-2. La śluvàca la cata incóra l'americàna in di utàṿ a Róma ma 'sta vòlta la ciàpa n'imbarcàda finénd par pèrdar par 0-6 1-6. In sl'èrba la riva a 'l tèrs tùran a 'S-Hertogenbosch e a Wimbledon pardénd da la Garbiñe Muguruza Blanco par 4-6 4-6 e da la Roberta Vinci par 4-6 4-6. La Dominika la fà méj in dal cimènt americàṅ ad Stanford in dua la bat prima l'Urszula Radwańska e pò anc sò surèla Agnieszka in finàl par 3-6 6-4 6-4. A Turònt la riva invéci in di quàrt cun la Na Li ma almànc l'è bòna ad far fóra l'Angelique Kerber e la Roberta Vinci. Dòp tri prim tùr'n ad fila, a Tokyo la cata incóra al surèli Radwańska in sla sò strada: dòp avér batû l'Urszula la pèrd in di utàṿ cun l'Agnieszka.
In dal 2014 la taca faghénd i quàrt a Brisbane (3-6 3-6 da la Serena Williams) e prim tùr'n a Sydney (6-7 5-7 da l'Angelique Kerber). A Melbourne la i sćiànca tuti par rivàr in finàl, pardénd sōl un sét lung la via. La Cibulková la manda a cà in d'l órdan la Francesca Schiavone 6-3 6-4, la Stefanie Vögele 6-0 6-1, la Carla Suárez Navarro 6-1 6-0, la Marija Šarapova 3-6 6-4 6-1, la Simona Halep 6-3 6-0 e l'Agnieszka Radwańska 6-1 6-2. Dòp un prim sét dimóndi lutâ, la céd pò in finàl cun la cinéśa Na Li par 6-7 0-6.
Culegamènt estéran
}}
Pecundrìa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La pecundrìa l'è 'n stèt mentèl indû 'n gh'è vója 'd fèr gnint, a s sèint di malàn imaginàri e a s cata tùti el scùśi p'r an tribulèr.
Per la Céśa catòlica, la pecundrìa l'è ùn di sèt vìsi capitêl, che difàt l'andrèv invéci cmandèda vìa cun la bòuna volontê, ch'la s'rèv la virtù ch'la gh'è cuntrària.
Noti e referèinsi
}}
1588
Al 1588 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
106 (nùmer)
{{Metacaixa
794 (nùmer)
{{Metacaixa
106 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 106, mo invéci 'l an 106 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 106 (seintsē, centosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 105 (seintsìnc) e 'l vin prìma dal 107 (seintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
794 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 794, mo invéci 'l an 794, 't ê da 'ndèr chè) Al 794 (setseintnovantaquàter, settecentonovantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 793 (setseintnovantatrī) e 'l vin prìma dal 795 (setseintnovantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintnovantaquatréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 794 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 397: Fatoriśasiòun:
.desi
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric creê p'r i lavōr ch'i deśvìnen dal'India. Al funsiòuna da 'l 10 'd avrîl dal 2014.
985 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 985, mo invéci 'l an 985, 't ê da 'ndèr chè) Al 985 (novseintutantasìnc, novecentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 984 (novseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 986 (novseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintutantasinchéśim post.
585
Al 585 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
La bambola assassina 2
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òcio Jack! Chucky 'l è turnâ!|Tagline dal film}}
La bambola assassina 2 (La bàmbula ch'la cópa 2) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1990 ad John Lafia scrit par lò da Don Mancini. 'L è 'l secónd film dla sèrie dòp La bambola assassina dal 1988.
Custâ trédas migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad trénta-sinc.
Sunt
Dòp èsar stâ bruśâ viṿ, al putòć Chucky al tórna in vita arfàt ad nóṿ da qvéi dla dita “Tipo bello”. Adès al gh'à 'n ciòld fis in dla suca, qvél ad catàr al putèṅ Andy Barclay (Alex Vincent) par psēr acsè fargàr-'g al sò còrp e turnàr a n èsar piò na bàmbula. Dòp che sò màdar l'è finìda in manicòmi, p'r al fat che ninsòṅ a créd a la stòria dla bàmbula ch'la masàva, Andy al và a vìv'r a cà dla famìja Simpson, Phil (Gerrit Graham) e sò mujér Joanne (Jenny Agutter). Chi lōr dū i èṅ sòlit a tōr sèg di baghét da par lōr e cun di prubléma. In cà a gh'è anc da pôc la Kyle (Christine Elise), na ragasōla arvèrsa ch'la n véd l'óra ad dvintàr granda p'r andàr a star par sò cònt.
Dòp avér masâ un dipendènt dla “Tipo bello”, Chucky al cata la cà 'd Andy.
Culegamènt estéran
}}
1533 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1533, mo invéci 'l an 1533, 't ê da 'ndèr chè) Al 1533 (milsincseinttreintatrī, millecinquecentotrentatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1532 (milsincseinttreintadū) e 'l vin prìma dal 1534 (milsincseinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseinttreintatreéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1533 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 511: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Cours
Al cours (noam natif: corsu) l é na laingua rumanza bacajêda int la Côrsga e in Sardègna. L é dimondi axvein a'l tuscan, mo al à anch dej influjains zenuveix e sardagnauli int al dialèt ed soura.
630 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 630, mo invéci 'l an 630, 't ê da 'ndèr chè) Al 630 (seseinttrèinta, seicentotrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 629 (seseintveintnōv) e 'l vin prìma dal 631 (seseinttreintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseinttreintéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Cavìi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I cavìi (cavìl a 'l singulàr) i èṅ i péi ch'i crésan in sla tèsta e in sal crani dal parsòni umàni.
Faś
I cavìi i s fórman bèla in sla tèsta di putèṅ in dla pansa dla mama a quàtar méś. I crésan ad 0,3 mm a 'l dè (1 cm a 'l méś), specialmènt a la matìna (da 10 óri a 11 óri) e a la basóra (da 16 óri a 18 óri). Un cavìl al viṿ in gènar da dū a siē an (ma al pōl scampàr anc déś an) e pò al casca śò e al vèṅ rimpiasâ.
Al cicclo 'd un cavìl al gh'à tri pas:
Lunghésa e Fórma
Anc la lunghésa di cavìi la cambia dimóndi da parsòna a parsòna ma pôchi vòlti la và da 'd là dal mètar. Cavìi, ungi e barba i èṅ al sōli parti dal còrp umàṅ ch'i crésan par sèmpar.
I fulìcui di cavìi i èṅ prilâ da na banda ad 75° a 'l incìrca in sal cùram dla tèsta. I s preśéntan i tri manéri:
Culōr
I s càtan cavìi ad tant culōr: négar (i più difuś in dal mónd), castàgn (tìpic in Europa), biónd (dal culōr śal, i più sutìi ch'a sa gh sia) o rós (p'r un quèl ch'al s ciama rutilìśum). Da vèć i cavìi i càmbian culōr dvintànd biànc o griś.
Al spesōr al càmbia a secónd dla rasa e al và da 0,06 mm a 0,1 mm. In sla tèsta al nùmar di cavìi al dipénd anc da 'l sò culōr: generalmènt quéi biónd i èṅ 150.000, quéi castàgn 110.000, quéi négar 100.000 e quéi rós 90.000.
Prubléma
In di cavìi al s pōl catàr na bestiulìna ch'la gh viṿ in dal mèś e ch'la ciùcia al sangṿ: al Piōć.
In di masć (e dal vòlti anc in dal fémni) a pōl sucédar 'd avér i cavìi sensibìi a 'l testusteròṅ ('n urmòṅ di óm) e par cal mutìṿ lè i crōdan, lasànd al crani plâ. Cal prubléma chè al s ciàma alopècia.
Àtar prugèt
}}
Eric Carr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Paul Charles Caravello, cgnusû méj cuma Eric Carr (New York, 12 ad Luj dal 1950 - New York, 24 ad Nuvémbar dal 1991) 'l è stâ 'n baterìsta americàṅ, cgnusû prinsipalmènt p'r èsar stâ òṅ di mémbar di Kiss da 'l 1980, quànd 'l iva tòlt al pòst ad Peter Criss, a 'l 1991. Al gh'iva di urìgini itagliàni esénd i suo uriginàri 'd Palèrum. Da pìcul al gh'iva la pasiòṅ dl'astrunumìa e 'l éra 'n fan di Beatles e ad Ringo Starr in particulàr.
Al sò prim disc c'n i Kiss 'l è stâ Music from "The Elder" dal 1981 in dua 'l à anc scrit dū pès, Under the Rose e Escape from the Island.
In dla racòlta Smashes, Thrashes & Hits dal 1988 'l à dâ la sò vōś par la prima vòlta in na canta dal grup, Beth, a 'l pòst ad Criss. 'L an dòp 'l à fat àtar tant in dal disc Hot in the Shade cun Little Caesar, braṅ scrit insém a Gene Simmons e a Adam Mitchell. In soquànt cuncèrt al s éra mis anc a cantàr di àtar pès di Kiss cuma Young And Wasted e Black Diamond.
A la fiṅ dal 1990 i mèdag i gh càt'n un brut cànc'r a 'l cōr che pò al s éra ślungâ anc a i palmòṅ. Dòp di cicclo ad chèmio, quànd al parìva guarî, al mōr a 'l impruvìś par n'emuragìa a 'l sarvèl, al stés dè ad Freddie Mercury di Queen. Al sò pòst in di Kiss 'l è stâ ciapâ pò p'r Eric Singer.
Culegamènt estéran
}}
229 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 229, mo invéci 'l an 229 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 229 (duśeintveintnōv, duecentoventinove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 228 (duśeintveintòt) e 'l vin prìma dal 230 (duśeinttrèinta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintveintnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1589
Al 1589 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Brìscula
{{Metacaixa
La brìscula l'è un śóg ad carti 'd urìgini itagliàni ch'a s fà cun un mas ad 40 cun quàtar sém (cóp, danâr, spadi, bastòṅ). Dal nòstri bandi i s dróan al carti ad Piasëinsa, ispiràdi a quéli spagnóli, ch'i gh'aṅ du mas difarènt: quél vèć (fiṅ a i an Sinquànta) al gh'à al figùri p'r intér mèntar in cal nóṿ al figùri i èṅ fati a mèś dal du bandi (acsè i n èṅ mai culgàdi).
In Itâglia i s càtan anc di mas tradisiunài di àtar pòst cuma quéi bergamàsc, bresàṅ, napulitàṅ, sicigliàṅ, treviśàṅ o rumagnól.
A s śóga ad sòlit in du o in quàtar (a còpi); quànd a s è in tri, a s tóś via na carta, generalmènt al du ad cóp. Al scòp dal śóg 'l è quél ad far sù più punt ad chi àtar faghénd la sóma di punt dal carti ciapàdi durànt la partìda.
A gh'è anc di campiunàt nasiunàl ad brìscula, i prim i èṅ stâ in dal 1978 a Nâpol in dla Vila Pignatelli.
Règuli
Dòp avér misćiâ al carti, al masér al dà tri carti p'r òṅ pò al dasquàcia na carta (la brìscula) e a gh mét in sima al mas quèrt, lasànd fóra la brìscula a mèś in manéra che tut i la pólan védar. A cal punt chè al taca al śóg ch'a sa śvilùpa in na sèrie ad pasàǵ ciamâ maṅ.
La prima maṅ l'è vèrta dal śugadór a dèstra dal masér. Chi lò al buta śò in sal tàvul na carta a piaśér e anc chi àtar i fan cumpàgn, òṅ a òṅ, prilànd in sèns briśa uràri.
Tut al man i èṅ vinsi dal prim śugadór ch'al la vèra ma s'a gh è dal brìsculi in sal tàvul, a vins quél ch'al l'à śugàda più élta. S'a n gh è minga dal brìsculi, n'atra manéra par vìnsar la maṅ l'è quéla ad strusàr śugànd na carta dal stés sém ad quéla ch'l'à vèrt al śóg, ma più élta.
Quést chè 'l è 'l órdan 'd impurtànsa dal carti dla brìscula (da la più élta a la più basa):
Al śugadór ch'al vins la maṅ al gh'à al dirìt ad tacàr la maṅ ch'a vèṅ dòp ma prima tut i gh'aṅ da tór na carta da 'l mas, a partìr da quél ch'l à vins la maṅ dal mumènt. Al carti ciapàdi i s ténan sèg quèrti.
A s và avànti in cla manéra chè in fiṅ ch'al carti i n èṅ minga finìdi. A cal punt lè, i s còntan i punt dal carti ciapàdi durànt al śóg e, quél ch'l à fat più punt, al vins. I punt dispunìbii in tutàl i èṅ 120, sécond 'l órdan descrìt chè 'd sóta:
Quand a s śóga in quàtar, i s métan insém al carti ciàpadi da la còpia durànt al śóg. In dl'ultma maṅ, da spés quéla ch'la cònta dabòṅ parchè in bal i gh'èṅ ad sòlit dimóndi càrag, i śugadór i pólan scambiàr-as al carti p'r un mumènt in manéra ad savér quél ch'al gh'à c'l àtar. A s pól dascórar durànt al śóg ma briśa in dl'ultma maṅ.
S'a gh è un paréǵ in di punt, a n vins ninsòṅ: la partìda l'è pata.
In dla tómbula ad Mingoùn, al 61 al s cumpàgna sèmpar cun al dit: "Ssantòṅ i èṅ asè", pròpria p'r indicàr che 61 punt i èṅ a basta par vìnsar a la brìscula.
Quànd òṅ 'l è pîn ad càrag a s diś ch'l è impgnâ mèntar quànd al śóga na flénga a s diś ch'al và a lis.
I ségn
Quand a s śóga in quàtar, a s pól far di ségn a c'l àtar dla còpia par far-ag capìr quél ch'a s tèṅ in maṅ. Quìst chè 'd sóta i èṅ i ségn cunvensiunàl dla brìscula:
Nóm dal carti
Dal nòstri bandi, 'l as ad danâr al s ciàma Pitóna (o anc Tòca), 'l as da spadi al s ciàma Angiulèṅ, 'l as ad cóp al s ciàma Piléta e al sèt ad danâr al s ciàma Sèt bèl (o Bèl sèt).
Variànti dla brìscula
La brìscula la gh'à anc dal variànti, dal manéri difarénti ad śugàr-la.
Culegamènt estéran
}}
Mdóla
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
{{SCHEDA_COMUNE }}
Avenimènt stòric
Al primi nutìsi ad Mdóla i eṅ ad 'l an 776 quànd Carlo Magno 'l iva dunâ la pēṿ ad Camurana a l'abasìa ad Nunàntla. Al nóm dal paéś al daśvèṅ da 'l latìn Medulla (sturpiadùra ad Midolla) ch'a s druàva p'r indicàr al camàti ad paja ad chi pòst lè pîṅ ad palùdi. Da 'l 1355 la stòria ad Mdóla la và a bras cun qvéla ad Mòdna e di Estensi. In dal 1629 i Lanzichenecchi i aṅ purtâ la pesta in dal cumùn. In dl Agóst dal 1859 Mdóla la pasa a 'l Régn ad Sardéggna dòp na cunsultasiòṅ referendàra.
Mdóla 'l à patî in manéra fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ fat di brut dan a 'l cumpàrt industriàl, faghénd anc siē mòrt. Na scòsa ad magnitùdo 5.8 l'è gnuda pròpria lè al 29 ad Maǵ.
Àtri nutìsi
Al teritòri ad Mdóla 'l è dimóndi bòṅ da cultivàr e cal lavór chè 'l à fat in manéra ch'a gh sia n'aśiénda agrìcula ógn 33 abitànt. A gh s cultìvan specialmènt i pir e la vida par la produsiòṅ dal Labrùsc DOC. A Mdóla a gh s cata anc di aśiéndi artiśàni e biomedicàli. Da 'd lè a gh pasa la statàla 12 cgnusùda cuma Canalét, la strada che da Mòdna la pòrta a Veróna.
}}
584
Al 584 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Antonio Ligabue
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Antonio Ligabue, nòm a la nâsita Antonio Laccabue (Zurigo, 18 dicèmber 1899 – Gualtēr, 27 ed maz 1965), l'é stê un pitōr italiân..
Véta
Nê da Elisabetta Costa, belunèişa e prubabilmèint da Bonifacio Laccabue spuşê da la mêdra al 18 znêr dal 1901 (al vèir nòm dal pêder però an s'é mâi savû ed precîş ) ed Rèz. Int al 1942 al pitōr al câmbia al cugnòm Laccabue in Ligabue. Int al setèmber dal 1900 l'é stê dê in afidamèint a i şvéser Johannes Valentin Göbel e Elise Hanselmann. Int al 1913 per 'na dişgrâsia a mōren, dôp avèir magnê 'd la chêrna andêda da mêl, la mêdra Elişabèta e trî fradē. L'à cumincê a lavurê ògni tânt cme braciânt agrécol e fêr 'na véta da giramònd. Dōp 'na grôsa quistiòun cun la mêdra ch' a l' îva tôt in cà l'é stê ricoverê in un manicômi. Int al 1919 drēda 'na denûncia ed la Hanselmann, l'é stê madê via da la Şvésra. Da Chiasso l'é purtê a Gualtēr, paèiş dóv' è nasû al pēder ch' al gh'à dê al nòm, mó seinsa savèir 'na parôla 'd italiân, al scâpa dal paèiş e al sērca 'd turnêr in Şvésra. Turnê a purtêr a Gualtēr, l'é stê al mònd cun l'ajót dal Cmûn int al Ricôver di puvrèt "Carri". Int al 1920 a gh'é stê zibî un lavōr a j êrşen dal Po e prôpria in cól peréiod l'à cumincê a fêr di quêder. Int al 1928 l'incûntra Renato Marino Mazzacurati ch' al capés la só êrt s'cèta, ch' al gh' insègna a druvêr i culōr a ôli e a 'gh dà 'na mân a fêr vèder al valōr ed la só bravitó. In chî ân as dèdica dal tót a la pitûra, sèinsa smèter ed girundlêr sèinsa un fín lòngh al fióm Po. Int al 1937 l'é stê ricoverê int al manicômi ed Rèz perché al s' ēra fât da frîdi da per ló. Int al 1941 al scultōr Andrea Mozzali  a l'à tirê fōra dal manicômi e al l'à tôt in cà sua a Guastâla. Al tèimp ed guèra l'à fât l'intèrpret p'r al trópi tedèschi. Int al 1945 p'r avèir picê un suldê tedèsch cun 'na butélia, l'é stê internê in manicômi per trî ân. Int al 1948 l'à cumincê a piturêr cun pió custânsa e giurnalésta, crétich e mercânt d'êrt àn cumincê a intersêres a ló. Int al 1975 Severo Borghi giurnalésta impurtânt dal Rèst dal Carlèin e Aldo Ferrari famōş fotôgrafo a vân a Gualtēr a catêrel: a n'é saltê fōra un servési insém al giurnêl cun da fotograféi famóşi incòra incō. Int al 1961 è stê fât 'na préma mòstra personêla a la Galeréia La Barcaccia ed Ròma. Al gh'à 'vû un incidèin cun la môto e l'ân dôp a gh'à ciapê 'na minacèta. Guastâla la gh'à dedichê 'na grôsa mòstra cun al j ôpri pió impurtânti. L'à dmandê 'd èser batzê e bruşê, al mōr al 27 ed mâg 1965. L'é suplî int al simitèri ed Gualtēr, insém a la lâpida a gh'é la mâscra murtuâria in brònz ôpra ed Mozzali
L'é stê ciamê "Al Mât" o "Al Tedèsch"
Int al 1965 dôp pôch la só môrt, a 'gh vîn dedichê 'na mòstra insém al şvilóp ed la só êrt dèinter a la IX Quadriennale ed Ròma
Int al 2002 Sergio Negri, al pió grôs competèint ed Ligabue, al póblica un catâlogh generêl di quêder (cà editrîş Electra Mondadori)
Al Palâs Reêl ed Milân a s'é tgnû 'na mòstra sōl insém a ló. Cumincêda al 20 ed Zógn 2008 e finîda al 4 ed novèmber 2008.
A la Fundasiòun Magnani Rocca a Maiân ed Traversèdel (Pèrma) a s'é tgnû, dal 11 ed mêrs dal 2011 al 26 ed zógn 2011 la mòstra Antonio Ligabue.La follia del genio,
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Antonio Ligabue trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Adolescenza inquieta (film 2004)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al ragàs 'd Everwood 'l è turnâ... Un matrimòni fliś al prév èsar ruinâ!|Tagline dal film}}
Adolescenza inquieta (Giuinésa minga chiéta) l'è na cumèdia dramàtica americàna dal 2004 scrita e dirèta p'r Alan Brown, preśentàda a la 20śma edisiòṅ dal Sundance Film Festival.
La pelìcula l'à muciâ sù un migliòṅ e quàt'r ad dòlar a 'l incìrca.
Sunt
David Walker (Simon Baker) 'l è 'n prufesōr ad stòria espèrt di fat dla Cambògia. Na sò studènta ciamàda Heather (Bryce Dallas Howard), in segrét, l'à ciapâ na còta par lò anc s'l è bèla spuśâ cun l’Elaine (Frances O'Connor). Chi lē, fra na cantàda a 'l pianobar e 'n cōrs ad yoga, la cgnós un ragàs ad séd'ś an ch'al vénd di ślâ, Chet Becker (Gregory Smith), e la taca a 'ndàr fóra sèg insém a sò marè.
Dà'g incō e dà'g admàṅ, l’Elaine la finìs a lèt c'n al ragàs ch'l è 'n àtar quèl rispèt a sò marè ch'invéci al ténd a vgnir subìt quànd a s trata 'd gusàr sèg. Quànd David al s rénd cònt di còran ch'la gh'à fat, al decìd listés ad pardunàr-la e Chet cumpàgn, tant ch'i decìdan 'd andàr a 'l Walt Disney World Resort insém.
Na còpia 'd lèśbichi amìghi di Walker, la Lilian (Sabrina Grdevich) e la Melissa (Joanna Adler), i vrévan che David al gh dis dla sò śbòra parchè i vrév'n avēr fiōl e anc l’Elaine l'insìst dimóndi. 'L óm al decìd ad far-ag cal piaśēr chè, dòp un brut incidènt in dua Chet al gh'iva insfilsâ 'n curtèl in un śnòć prima 'd partìr par la Cambògia insém a l’Heather.
Culegamènt estéran
}}
Spaggna
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
La Spaggna (denuminasiòṅ uficiàla: Régn ad Spaggna, in Spagnól: Reino de España, Spagna in Itagliàn) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal sud-òvest ch'la s cata in dla penìśula ibèrica (ch'l è sua par 'l 80%).
La gh'à na pupulasiòṅ ad 46.954.694 abitànt e na superfìsi ad 506.030 km². Dal 1561 la capitàla l'è Madrid, na sità ch'la cònta da più ad tri migliòṅ 'd abitànt (i èṅ siē in dl'arèa metrupulitàna).
La lìngua uficiàla dal régn 'l è 'l Spagnól, ch'al sarév pò al castigliàṅ, na lingua ch'la daśvèṅ da 'l Latìṅ (p'r i Rumàṅ antìg la s ciamàva Hispania cuma tuta la penìśula mèntar p'r i grèc ch'la śòna lè l'éra la Iberia).
532 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 532, mo invéci 'l an 532, 't ê da 'ndèr chè) Al 532 (sincseinttreintadū, cinquecentotrentadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 531 (sincseinttreintùn) e 'l vin prìma dal 533 (sincseinttreintatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseinttreintaduéśim post.
Spaggna
Al stat 'l è urganiśâ secónd na munarchìa parlamentàra. La Spaggna la fà part dl'Ugnòṅ Europea a far data dal prim ad Śnar dal 1986 e dla NATO dal 1982.
532 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Spaggna
La bandéra e 'l inn
'L inn spagnōl 'l è la màrcia reàla (Marcha Real), òṅ di pôc caś a 'l mónd in dua 'n inn 'l è sénsa paròli. Durànt la ditatùra ad Francisco Franco, 'l è stâ druâ anc un tèst mis śò par José María Pemán ma minga in manéra uficiàla. Na vòlta ch'al caudillo al fù mòrt, al rè Juan Carlos I, misa in pē incóra na vòlta la munarchìa, al s è però dat da far par scanślàr-al.
Al cumunità
Cumunità Autònuma 'l è al nóm sarnî p'r indicàr al darsèt regiòṅ spagnóli definìdi in dal 1978 in dal Tìtul VIII dla Custitusiòṅ. Dòp tant an ad ditatùra franchìsta, la Spaggna la cgnós na fórma più demucràtica e ad diviśiòṅ di putēr rispèt a prima.
Al cuncèt ad Cumunità Autònuma al nas dal fat che in Spaggna i viv'n insém pòpui e cultùri difarènti e l'unificasiòṅ l'è stada un prucès lènt e difìcil.
L'espluśiòṅ di nasiunalìśum, a 'l inìsi dal Nuvsènt, al purtò in dal paéś al nàsar ad fòrsi nasiunalìsti in Catalógna e in di Paéś Basc. La Custitusiòṅ dal 1931 l'à pruâ a risòlvar al prubléma dand vita a 'n stat unî, cumpatìbil cun l'autunumìa dal regiòṅ. Al prim pas 'l è stâ quél ad dar subìt l'autunumìa a la Catalógna e, durànt la guèra sivìla, anc a i Paéś Basc. Par la Galìsia a s éra tacâ a far un percòrs cumpàgn ma 'l arìṿ ad Francisco Franco 'l à farmâ tut.
Al regiòṅ i pōlan far tut quél ch'i vōlan in di lìmit dla Custitusiòṅ, basta ch'a 'l n sia minga pruibî da la léǵ.
A gh'è anc dū sità autònumi, in teritòri maruchèṅ:
Al léngui
La lìngua uficiàla dal paéś 'l è al castigliàṅ o Spagnōl (par lōr español), na parlàda ch'la fà part dal grup dal léngui rumànśi dla famìja indo-eurupéa e l'è la quàrta più parlàda in dal mónd cun 330 migliòṅ ad parsòni ch'i la cgnósan.
A s dascór spagnōl anc in bòna part dl'America dal Sud e in quéla sentràla, in dal śòni a sud di Stat Unî cuma la Califòrgna, l'Ariśòna, al Mèsic Nóṿ e al Tèxas e in dal Filipìni.
In soquànti cumunità autònumi dla Spaggna a s śònta anc la lìngua dal pòst: al Catalàṅ (Català, in Catalógna, in dla sità sardagnóla 'd Alghero e, cuma dialét majurchìṅ, in dal Baleàri), al Valensiàṅ (Valencià, ch'al s davśina dimóndi a 'l Catalàṅ) in dla Cumunità Valensiàna, al Galisiàṅ (Galego, imparentâ cun al Purtughéś) in Galìsia e al Basc (Euskera) ch'al s dascór in di Paéś Basc e anc in Navàrra.
I telegiurnài regiunài dla televiśiòṅ ad Stat TVE i èṅ traśmìs in dal léngui lucàli. Difàti al Stat spagnōl e gl'aministrasiòṅ perifèrichi i dànan còrda e i tìnan sù 'l uś in àmbit lucàl ad tut al lìngui, anc ad qvéli ch'i n gh'aṅ minga al status 'd uficiàl cuma 'l Asturiàṅ-Leunéś, al dialét Estremadûr e 'l Aragunéś. In dla val 'd Aran 'l è arcgnusû uficialmènt, a fianc dal Castigliàṅ e dal Catalàṅ, anc 'l Aranéś, na parlàda imparentàda c'n al Guascòṅ dal grup linguìstic d'l Ucitàn.
Al spagnōl 'l è dimóndi sìmil a 'l itagliàṅ ma a gh'è da star aténti a i amìg fals, al paròli ch'i pàran cumpàgni ma ch'i vōlan dir tut 'n àtar quèl, cum a s pōl védar dand 'n òć a la tabèla chè 'd sóta.
Stòria
In di tèmp antìg (a partìr da 'l X sècul p.C. a 'l incìrca) al pupulasiòṅ dal pòst i èṅ stadi custréti a lasàr spasi a i duminadōr furastér ch'i daśgnìvan dal mónd dal Mediterraneo (Fenìsi, Grèc e Ibéri) o da l'Europa sentràla (Cèlt).
In di ùltim an dal III sècul p.C. al teritòri ibèric 'l ira dvintâ un camp ad batàja fra Cartagine, ch'la cuntrulàva bòna part ad cal śòni lè, e Róma. Quésta chè a la lunga la gh'à pò abû al sovravènt su 'l nemìg tulénd al cuntról dal pòst par siē sècui, dand-ag la sò lìngua, la sò cultùra, al sò istitusiòṅ pulìtichi e al sò dirìt. L'Hispania antìga la tulìva acsè la sò imprónta par sèmpar.
Al Cristianéśum al rivò dimóndi prèst in dla penìśula (II-III sècul) e al gh'à mis al sò fòrti raìś. In dal V sècul la Spaggna l'è stada invàśa da di pòpui bàrbar cuma gl'Alâṅ e i Vàndai (in Andaluśìa), i Śvēv (in Galìsia) e i Viśigôt (in tut al paéś méno ch'in dal nòrd). Quist chè i ìvan fat (fiṅ a 'l inìsi dal VI sècul) un régn dimóndi vast ch'al gh'iva dèntar di pès grôs dla Gallia e dl'Hispania. In sèguit al régn 'l iva tòlt un mòd 'd èsar tipicamènt ibèric anc parchè la capitàla la s éra spustàda da Tulóśa a Tulēd (che adès l'è la capitàla dla regiòṅ dla Castìglia-La Mància).
In d'l VIII sècul l'Islam al fà la sò cumpàrsa in Spaggna, faghénd scumparìr dal tut al régn viśigôt e duminànd bòna part dla penìśula par di sècui sénsa però cavàr-gh-la a scanślàr al raìś latìni e al cristianéśum dal pupulasiòṅ dal pòst.
Anc s a n gh è minga na data cèrta ch'la definìsa dabòṅ la nàsita dal Régn ad Spaggna a s è tacâ a dascórar dal paéś in cla manéra lè dòp al spuśalìsi fra Isabella I, la regìna ad Castìglia, e Ferdinànd V, al rè 'd Aragóna. Quand pò 'l è mòrt Carl V (Carl I ad Spaggna), cun la gnuda di Aśbûrg e specialmènt in dla secónda part dal XVI sècul, al régn al s è tacâ a ciamàr acsè in manéra definitìva in tut Europa.
Al sità
La Spaggna la gh'à 145 munisìpi ch'i sùperan i 100.000 abitànt. Ca-i chè al dódas sità più grandi dal paéś.
Lista dal dódas sità spagnóli più grandi (stimi dal 2010)
Àtri futugrafìi
}}
583
Al 583 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Masamènt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al masamènt, cgnusû anc cuma omisìdi o sasinamènt, l'è n'asiòṅ fata da una o più parsòni par masàr qualchidòṅ. Al masamènt al pōl èsar dulóś o vuluntàri, strulgâ prima o anc fat lè par lè, o sinò culpóś, se sénsa vlēr, o preterintensiunàł, quànd a s fà quèl ad mâł apòsta che però al và da 'd là dgl'intensiòṅ ad masàr dabòṅ. Quànd na parsòna la s tōś la vita da par lē, a s dascór ad suicìdi. Par la Céśa al suicìdi 'l è 'n pcâ dimóndi grâṿ e in fiṅ a 'l 1983 'l éra pruibî saplìr-i.
In gèn'r i masamènt i èṅ sèmpar di reàt penài ma dal vòlti al sucietà i 'l acètan cum in guèra, quànd a gh'è la péna 'd mòrt p'r i criminài (dònca minga contra legem) o quànd 'l è fat par difénd'r-as.
A secónda dal gènar dla vitma, a s pōl dascórar ad madarsìdi (quànd a s masa la màdar), padarsìdi (quànd a s masa 'l pàdar), uxurisìdi (quànd a s masa 'l marè o la mujēr), infantisìdi (quànd a s masa 'n putèṅ) o femnisìdi (quànd a s masa na dóna). Na vòlta in Itàglia i gh'ér'n i masamènt 'd unōr, punî cun soquànt an ad méno 'd parśòṅ, quànd a s cupàva na mujēr, na fiōla o na surèla malnéta bcada a far sès fóra dal matrimòni, un quèl ch'al psiva śvargugnàr al nóm dla famìja in dla sucietà.
Culegamènt estéran
}}
Nastassja Burnett
{{Metacaixa
La Nastassja Burnett (Róma, 20 ad Favràr dal 1992, a s lèś [na'stassja 'barnɛt] in Itagliàn) l'è na tenìsta itagliàna, vinsidōra ad quàtar tìtui dal sircùit ITF in dal 2011. Al sò scutmàj 'l è Nasty o anc Asia.
L'è élta 178 cm e la péśa 64 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al sò stîl ad śōg l'è qvél dla sparabucìni ma la fà fadìga a mōv'r-as da fónd camp. L'è la fiōla 'd un dentìsta itagliàṅ e dna màdar pulàca ch'la gh'à dâ al sò cugnóm (che però al daśvèṅ da 'l Ingléś e minga da 'l Pulàc).
L'è rivàda a èsar la nùmar sènt-trént'òṅ dal mónd al 20 ad Maǵ dal 2013. La sò alenadōra l'è la Tathiana Garbin.
Caréra
La Burnett la taca a pistàr i camp dal sircùit ITF in Spaggna in dal 2006. In dal 2007 la riva in semifinàl in qvél ad Tortosa.
In dal 2009 la pèrd in tri sét a 'l secónd tùran a Belfort e a Biarritz da la Vesna Dolonc e da la Julia Görges. In Setémbar la bat la Camila Giorgi a Sant Malo par pò pèrdar da la Stéphanie Cohen-Aloro. La sèra 'l an da nùmar 367 dal mónd.
In dal 2010 la śōga al qualificasiòṅ in dal turnèo WTA ad Róma ma la pèrd a 'l prim tùran da la Chanelle Scheepers par 0-6 5-7. In d'l ITF ad Nantes l'incróśa la Julija Putinceva pardénd sèg par 3-6 4-6. La finìs l'an pasànd un tùran in d'l ITF 'd Opole (Pulògna), tulénd-as la sudisfasiòṅ ad bàtar là la nùmar 85 dal mónd, la spagnōla Lourdes Domínguez Lino par 6-0 6-3.
In dal 2012 la và in di Stat Unî par śugàr al qualificasiòṅ in dal WTA ad Memphis in Favràr ma la fà 'l valìś a 'l secónd tùran pardénd 6-4 4-6 3-6 da la Jamie Hampton. In Avrìl la bat la María Teresa Torró Flor a Tessenderlo par 3-6 7-5 6-3 prima ad pèrdar in di quàrt da l'Elina Svitolina. In Maǵ la próa a qualificàr-'s a Róma. Dòp avér batû la Johanna Larsson però la céd in tri sét a l'Aleksandra Wozniak. In Śugn la riva in semifinàl in d'l ITF ad Marsìglia (3-6 4-6 da la Lourdes Domínguez Lino). A Bjèla la bat incóra la Kiki Bertens e pò la parmśàna Alberta Brianti e la nùmar òṅ dal tablòṅ, la Barbora Záhlavová-Strýcová. In semifinàl la pèrd in tri sét da l'Anna Tatišvili. In Agóst, baténd la Jana Čepelová in d'l ùltim tùran dal qualificasiòṅ, la gh la cava a śugàr la sò prima partìda in dal tablòṅ prinsipàl 'd un turnèo dal sircùit WTA a gl'US Open ma la la pèrd 0-6 3-6 da la rusa Vera Duševina. In Utóbar a Poitiers la fà fóra la śugadōra ad cà, la Kristina Mladenovic, par 6-4 4-6 6-4 ma in di quàrt la cata 'n òs tròp dûr par lē, l'Elena Vesnina, ch'la gh'à la méj par 6-1 6-1.
434 (nùmer)
{{Metacaixa
Nastassja Burnett
Caréra
In dal 2013 la próa dimóndi vòlti a pasàr al qualificasiòṅ in di turnèo WTA ma la n gh'à mia sucès, cuma a Indian Wells in dua la pèrd da la Casey Dellacqua dòp avér far arbasàr la crésta a la Coco Vandeweghe cun un 6-2 6-1. In Avrìl finalmènt la i pasa a Charleston e a Stucàrda (chè dand la paga a la Monica Puig e a la Garbiñe Muguruza Blanco) ma pò la n è briśa bòna ad pasàr al prim tùran (2-6 3-6 da l'Eugenie Bouchard e 3-6 4-6 da la Sabine Lisicki). A Róma la dasfrutà bèṅ la carta salvàdga ch'i gh'ìvan dâ qvéi dla federasiòṅ sćiancànd a 'l prim tùran la francéśa sò amìga Alizé Cornet par 6-2 6-2 ma a 'l secónd tùran la n pōl far gnint cun la Roberta Vinci ch'la vins sèg par 6-1 6-4. In Śugn la riva in semifinàl in d'l ITF ad Nottingham (al nùmar dū) pardénd da l'Elena Baltača 0-6 4-6. A la fiṅ dal méś la n pasa minga al qualificasiòṅ ad Wimbledon: in d'l ùltim tùran la bèca la Galina Voskoboeva (nùmar dū dal seeding) e la gh pèrd par 6-3 2-6 4-6. In Luj la śōga al turnèo ad Palèrum, vinsénd in nuvànta-sinc minùt cun l'ucraìna Maryna Zanevs'ka par 6-0 7-5 e pardénd pò cun la Lourdes Domínguez Lino par 5-7 6-4 3-6 dòp da piò ad dū óri e mèś ad śōg. In Luj la bat l'Anna Tatišvili a Baku par 6-2 6-3 prima ad lasàr strada a l'Elina Svitolina, pò vinsidōra dal turnèo, par 0-6 6-7. In Setémbar la riva par la prima vòlta in di quàrt 'd un turnèo WTA a Taškent baténd prima la Lesja Curenko par 7-6 6-4 e pò la giapunéśa Risa Ozaki par 6-4 3-6 7-6. In sal più bèl la pèrd da la Mandy Minella par 6-7 5-7 (l'éra avànti 4-1 e servìsi in dal prim sét).
Nòti
}}
Balòun ch'al se ślèrga da per lò
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al balòun ch'al se ślèrga da per lò (pallone autoespandibile in itagliàṅ), ciamê anc AMBU c'm'acrònim 'd Auxiliary Manual Breathing Unit, 'l è cal strumèint ed plàstica e 'd gòma ch'a servìs a di socoridōr apèina atresê quand i s caten cun na persòuna da rianimèr.
'L AMBU 'l è fât da na mascherèina 'd gòma ch'la ciàpa bèin arèint la pêrt tra 'l nêś e la bòca dal pasĵnt e ch'la s taca c'n un racòrd a 'n balòun ed plàstica da schisèr col màṅ, ma po' 'l torna a ślarghèr-es da per lò, ciapènd dàinter dl'ària nóva. Quand a s è drē a rianimèr ùn ch'l à ciapê 'n asidèint e a gh'è l'urgìnsa 'd dèr-egh dal fiê, 'l AMBU al vìn dimòndi ùtil perchè, col sistéma dal só vàrvori, al ciàpa dàinter l'ària p'r insfilsèr-la dàint'r a 'l vìi respiratòri dal pasĵnt, cun preciśiòun, pulisìa, e druènd dl'ària nóva, màinter che l'ària da butèr fóra, la và vìa per dagli ètri vàrvori ch'i n'gh'l impedìsen briśa. Per na sicurèsa mijóra 'd cavèr-'gh-la a osigenèr al pasĵnt, atâc a 'l AMBU a s egh pōl tachèr un sachèt, ciamê "reservoir", ch'al ciàpa dàinter dl osìgen (da na fòunt a presiòun) e 'l al sfrùcia dàint'r a 'l balòun quand queschè al se ślèrga.
Colegamèint estèren
}}
Serena Williams
{{Metacaixa
La Serena Jameka Williams (Lynwood, 26 ad Setémbar dal 1981, a s lèś [səˈrinə ˈwɪlyəmz]) l'è na tenìsta americàna, nùmar òṅ dal mónd in singulàr par siē vòlti, la prima 'l 8 ad Luj dal 2002, l'ultma al 18 ad Favràr dal 2013 quànd la 'l à tòlt a la Viktoryja Azaranka dvintànd acsè la più vècia a far-al. L'è anc la sōla dóna a mét'r-as in bisàca da piò ad quarànta migliòṅ ad dòlar ad prèmi.
L'è élta 175 cm e la péśa 70 chilo. A gh piàś ascultàr al canti dla Mariah Carey.
In dla sò caréra l'è stada bòna ad vìnsar quarànta-nóṿ tìtui WTA, cun in mèś quìndas dal Gran Slam. Ad qvist chè, insém a sò surèla Venus, la 'n à purtâ a cà anc trédas in dópi, sénsa pèrdar gnanc na finàl. In bisàca la gh'à quàtar mdaj 'd òr (una in singulàr, tri in dópi).
Culegamènt estéran
}}
1592
Al 1592 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
1980 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1980, mo invéci 'l an 1980, 't ê da 'ndèr chè) Al 1980 (milnovseintutànta, millenovecentottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1979 (milnovseintestantanōv) e 'l vin prìma dal 1981 (milnovseintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintutantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Occhi di serpente
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mitî un revolver in sal pōls dla tèsta 'd 'n atōr... al rìsćia.|Tagline dal film}}
Occhi di serpente (Òć ad sarpènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1993 'd Abel Ferrara.
In dal śōg di dâd Snake Eyes, tìtul uriginàl dal film pò cambiâ p'r a n avér minga prubléma cun na série pòran c'n al stés nóm, 'l è quànd i vènan fóra dū òṅ.
Sunt
Eddie Israel (Harvey Keitel) 'l è 'n regìsta ch'l è drē a giràr un film ch'al cònta i fat dna còpia burghéśa ad New York ch'la s dà a 'l visi: dròga, alcool, sès a róta 'd còl e còran sénsa vargógna. I prutagunìsta dla pelìcula i èṅ Francis Burns (James Russo), un sò amìg da sèmpar, e la Sarah Jennings (Madonna), na star dla televiśiòṅ tòlta sōl parchè i la vōlan i prudutōr ch'i gh mét'n i bèsi. Francis al n è mia d'l idéa ad lauràr cun chi lē ma pò al gh'à da cédar. Quànd la Sarah in dla finsiòṅ la s tira indrē da cla vita lè, sò marè al n pōl minga cumpatìr-as un quèl dal gènar parchè lò al n è briśa bòṅ ad far-al e al taca a dvintàr viulènt sèg.
Par rénd'r al séni più véra, Eddie al s mét in mèś a i dū atōr, al i ufénd e al gh'i prumét. Piàn piàṅ al regìsta al taca a dvintàr cumpàgn a 'l persunàǵ ch'l à invintâ parchè lò 'l è acsè in dla vita ad tut i dè anc s'al gh'à na mujér, Madlyn (Nancy Ferrara), e 'n putèṅ, Tommy (Reilly Murphy), e dònca al fà da tut par diféndar la sò reputasiòṅ e par lugàr incòsa, anc al fat 'd èsar dvintâ in cal méntar 'l amànt dla Sarah. Al sò matrimòni al và acsè in criśi e i tri i n capìsan piò in du a taca la vita véra da la finsiòṅ dal film. Un dè Francis, imbariàg e drugâ pódag, al gh'à da giràr na séna in dua al punta na pistòla a la tèsta dla Sarah.
Culegamènt estéran
}}
Dressed to Kill
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I’m feelin' low, no place to go and I'm a-thinking that I'm gonna scream because a hotel all alone is not a rock and roll star's dream but just when I'm about to shut the light and go to bed, a lady calls and asks if I'm too tired or if I'm just to dead for room service.|A m sènt śò, gnanc un pòst in dua andàr e a sòṅ drē a pinsàr ch'a tacarò a sigàr parchè star da par lò in 'n hutèl a n è minga qvél ch'al sóggna na star dal rock ma pròpria quànd a stag par śmursàr la luś p'r andàr a lèt, na sgnóra la m ciàma par dmandàr-um s'a sòṅ stuf mòrt p'r al servìsi in cambra.|Room Service, 1975|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Dressed to Kill 'l è 'l tèrs àlbum in studi di Kiss. 'L è stâ publicâ al 19 ad Mars dal 1975.
Culegamènt estéran
}}
1534 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1534, mo invéci 'l an 1534, 't ê da 'ndèr chè) Al 1534 (milesincseinttreintaquàter, millecinquecentotrentaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1533 (milesincseinttreintatrī) e 'l vin prìma dal 1535 (milesincseinttreintasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseinttreintaquatréśim post.
Goiás (Stä)
Al Stät dal Goiás (in Purtugheṡ: Estado de Goiás) l'é voin d'i 26 Stät Federäi dal Braṡil: c'al fa part ad la Regiòun Centro-Oeste.
In dal 2016 al g'hava 6.730.848 d'abitänt e 'na süparfìs ad 340.111,783 km2.
1593
Al 1593 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Elesiòṅ in dal daśdutéśum distrét cungresuàł dla Pennsylvania dal 2018
{{Metacaixa
Gl’Elesiòṅ in dal daśdutéśum distrét cungresuàł dla Pennsylvania dal 2018 i gh'èṅ stadi 'l 13 ad Mars dal 2018 par numinàr al deputâ ch'al gh'iva da tōr al pòst dal republicàṅ Tim Murphy, in carga da 'l 2002, ch'l iva decìś ad dimét'r-as p'r un scàndal ch'l éra vgnû fóra, qvél 'd avēr dmandâ 'd aburtìr a la sò amànta esénd lò invéci 'n dasciòlda-crist patintâ davànti a tut.
Al teritòri, abitâ da 'n 95,8% ad biànc ch'l à patî dimóndi la criśi d'l asàł, al tira dèntar soquànt quartēr a sud dla sità 'd Pittsburgh e 'l s cata in dal cantòṅ sinìstar dal stat, śò in bas darènt a la Virgìgna Ucidentàla.
A s trata 'd un riśultâ a surpréśa anc parchè sōl pôc dè prima dgl'elesiòṅ Trump 'l iva decìś ad métar di dasi su l'impurtasiòṅ d'l asàł e d'l alumìni.
Esénd al dastàc sóta i sinc punt decimài, al partî republicàṅ 'l à decìś ad dmandàr un ricuntéǵ di vōt.
Nòti
}}
795 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Mars Attacks!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Bèl pianéda: a 'l tulém!|Tagline dal film}}
Mars Attacks! (Mart a 'l atàc!) l'è na cumèdia americàna dal 1996 ad Tim Burton.
Custâ sènt migliòṅ ad dòlar, al film al gh l'à cavàda a la fiṅ a parśàr i cònt.
Sunt
Par dascórar c'n i Marsiàṅ, gl'americàṅ i dróan un tradutōr universàł invintâ p'r al prufesōr Kessler (Pierce Brosnan). Ma cal machinèṅ lè al sarvìs a pôc parchè gl'aglièṅ i tàc'n a masàr tut gl'umàṅ ch'i s càtan davànti quànd 'n hippie sénsa critéri al mòla in cēl na clómba biànca in ségn ad paś. Prima 'd andàr via, i Marsiàṅ i s pòrtan sèg la giurnalìsta Nathalie Lake (Sarah Jessica Parker) e 'l sò cagnulèṅ par far di esperimènt.
La guèra c'n i Marsiàṅ l'è péna tacàda.
Culegamènt estéran
}}
1594
Al 1594 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
21 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 21, mo invéci 'l an 21 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 21 (veintùn, ventuno in itagliàṅ, viginti unus in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 20 (vèint) e 'l vin prìma dal 22 (veintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al veintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Leonardo da Vinci
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Leonèrd de ser Piero da Vinci, mej cgnussó cme Leonardo da Vinci o anch' såul Leonèrd (Leonardo da Vinci in itagliàn), (Vinci, 15 d'avréll dal 1452 - Amboise, 2 ed mâz dal 1519), l'è stè un artéssta, scinziè, pitor, scultåur e, in generèl, gêni universèl fiurintén, arcgnossó cme on dî pió grand gêni dal Rinasimänt itagliàn e in generèl d'la stòria dal månd.
L'à tachè a fèr äl sò ôver pió inpurtant a la cåurt dal Docca ed Milàn såtta a Ludovîc al Môr, dåpp l'à lavurè a Råmma, Bulåggna e Vnêzia par pasèr i so ûltum ân in Franza, a la cåurt ed Franzàssch I ed Franza.
Strai sò protòtip ai è quall d'l areoplàn, d'l elicòter, d'la mâchina, dal sotomarén e anca dî carr armè.
Äl só ôver pió famåusi i én stè la Gioconda, l'Ômen vitruvian e l'Ûltma zanna.
Riferimént
}}
Singles - L'amore è un gioco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Stòri 'd amōr piculìni. Fàcili da tacàr. Difìcili da dar-'g un taj.|Tagline dal film}}
Singles - L'amore è un gioco (Put - 'l amōr 'l è 'n śōg) l'è na cumèdia rumàntica americàna dal 1992 ad Cameron Crowe. Fra gl'atōr a gh'è i camèo ad Tim Burton e di mémbar di Alice in Chains e di Soundgarden. Chi dū grup che i fìrm'n anc la culòna sunóra insém a di atri bandi dal gènar grunge cuma Pearl Jam, Mudhoney, Screaming Trees e Smashing Pumpkins.
Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad daśdòt.
Sunt
In dla sità ad Seattle un grup ad śōvan put ch'i vìv'n in dal stés cundumìni i tàcan dal stòri 'd amōr. La Janet Livermore (Bridget Fonda) la fà la camaréra in un cafè e la gh'à sémpar paùra 'd an piaśēr minga par via dal sò téti pìculi. La s mét insém a 'n sunadōr 'd heavy metal, Cliff Poncier (Matt Dillon), ch'al pénsa sōl a la caréra e a dvintàr famóś anc s'al sò grup 'l è a gl'inìsi. La Linda Powell (Kyra Sedgwick) invéci la gh'à 'l ciòld fis par la natùra e la créd pôc in d'l amōr dòp tut qvél ch'l'à bèla pasâ ma la gh próa incóra cun Steve Dunne (Campbell Scott), ex dla Janet ch'l'è armàśa sò amìga.
Méntar la Janet la pénsa 'd arfàr-'s al téti, la Linda la vèṅ a savēr 'd aspetàr un putèṅ ma purtròp la 'l pèrd in 'n incidènt.
Culegamènt estéran
}}
Filosofî
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Filosofî in generèl
La filosofî l'è una siänza (o stûdi) ch'la drôva la lògica o al ragiunamänt par zarchèr ed dèr una spiegaziån dal månd, d'la natûra e dal sît dl'ômen int'al månd (e, in manîra pió larga, intl'Univêrs); l'è stè anca definé cme al stûdi dî cuncèt fundamentèl mesdé coi pansîr, cun l'aziån, la realitè.
In generèl la filosofî la n'à brîsa un mètod réggid, vésst che anca quall che rapresänta la filosofî al canbia a segånda d'la cultûra ed riferimänt.
La parôla filosofî l'è stè catè dal grîg: "Φιλοσοφία" (filosofia) ch'la vré dîr amåur par la cunusiänza.
Riferimént
}}
Boat Trip - Crociera per single
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na naṿ pîna ad ridùdi, schèrs e bèli dóni.|Tagline dal film}}
Boat Trip - Crociera per single (Viàś in Naṿ - Cruśéra par put) 'l è 'n film còmic dal 2003 ad Mort Nathan, prudót da di Tedésc e da di Americàṅ, cun al Prèmi Òscar Cuba Gooding Jr. ch'al fà al prutagunìsta.
Sunt
Mulâ da la sò muróśa Felicia (Vivica A. Fox), dòp ch'in na gita in mungulféra al gh'iva butâ adòs al sò gòmit in dal méntar ch'al gh dmandàva la maṅ, Jerry (Cuba Gooding Jr.) al decìd ad dar-'g un taj faghénd na cruśéra par cgnósar dal bèli fighi insém a 'l sò amìg Nick Ragoni (Horatio Sanz). Ma qvést chè, in 'n atàc ad cretinìśia, al tōś in gir al muróś ad quél d'l agensìa ad viàś che, par vindicàr-as, al gh mòla dū bijét par na cruśéra par fnòć invéci che una par put.
Quànd i s rèndan cònt dal tranèl 'l è tròp tard ma in mèś a 'l mâr a n gh'è gnint da far, sōl tgnir avèrt i òć e paràr via un vèć ciamâ Lloyd Feversham (Roger Moore) ch'al gh'iva butâ i òć adòs e ch'al gh gira 'd intóran cuma na mósca in si pét.
Da 'n elicòtar, culpî sénsa vlér da na sćiuptàda 'd un tiraràś, a vèṅ catâ sù un grup ad śugadōri ad vòley śvedéśi ch'i tōśan acsè pòst insìma a la naṿ par la cuntintésa 'd Nick ch'al 'n inprufìta pra far-ag di sfrēg e par spalmàr-ag dla créma par tìnśar-'s sóta 'l sōl, preśentànd-as cuma 'n fnòć. Che lōr i n gh'aṅ gnint in cuntràri ma la sò alenadōra (Lin Shaye), un dunèṅ brut cuma la fam e catìva cuma na spusla, la 'l para via. E quànd Nick al gh próa cun l’Inga (Victoria Silvstedt), cl'atra là la s càmbia ad cambra cun lē par pò catàr-'s a lèt cun al galét.