cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
L'assassino... è al telefono
{{CITAZIONE|Un śal internasiunàł ch'al fà vgnir i śgriśōr.|Tag-line dal film}}
L'assassino... è al telefono (Al sasèṅ... 'l è a 'l telèfun) 'l è 'n film śal dal 1972 'd Alberto De Martino.
In di marcâ ingléś 'l è cgnusû cuma The Killer Is on the Phone o anc cuma Scenes From a Murder.
Sunt
L’Eleanor Loraine (Anne Heywood) la riva in naṿ a Bruges in du la viṿ. Méntar l'è drē a ciamàr a 'l telèfun sò surèla Dorothy (Willeke von Ammelrooy) la véd un tisi ad nóm Ranko Drasovic (Telly Savalas), ch'la pâr cgnósar, e la pèrd i sèns. Purtàda a 'l prònt sucōrs, la vèṅ curàda p'r al dutōr Chandler (Antonio Guidi), ma l'à pardû i sò arcòrd di ùltim sinc an. I rìvan lè subìt sò marè George (Giorgio Piazza), al sò culéga atōr Thomas Brown (Osvaldo Ruggeri), che lē la créd al sò amànt, e la surèla ma l’Eleanor la gh'à in mènt sōl al sò vèć muróś Peter Vervoort (Roger Van Hool). La sò mòrt in 'n incidènt in màchina la gh'à squasâ la mènt lasànd-la in un stat ad shock e in di sò arbgàt la véd sèmpar la ghigna ad Ranko.
Dòp èsar-'s armìsa, la tórna a lauràr in dal teàtar fiamìng dla Margareth (Rossella Falk), surèla ad Peter, per pruàr la part dla Lady Godiva ch'la gh'à da far par sàbat ma, invéci ad recitàr al cupiòṅ giùst, la tira fóra 'n munòlug da 'l Macbeth, ségn ch'la n è minga tant in bóla. La Margareth la créd che lē la faga na cumèdia e in tut al manéri la vrév mét'r a 'l sò pòst la Dorothy p'r a n far bruta figùra. Al cambi 'd prugràma al gh cósta câr parchè Ranko al la scurtèla cardénd-la la surèla.
Culegamènt estéran
}}
Ulderico Zilocchi
{{Metacaixa
{{dialortArz | dial=Arzân}}
L’umorîşem popolêr e al macèti.
În dimòndi 'l persòuni che, in 'na quêlch situasiòun, a fân vedér d’ avèir ‘na vèina umorésta; in generêl sté umorişem al tîren fōra apèina a ghé l'ucaşiòun, cme ‘na gîta turéstica,  in dó ciaschedûn al fà dal só ‘d mèj per tgnîr alēgher la cumitîva, òpor in tèimp ed  festegiamèint ed persòuni chêri, in dóv' al spirît as prepêra a ‘n’ alegría cunfurtêda dal magnêr bòun, mó, préma 'd tót, dal vèin bòun e generōş. In soquânti persòuni invēci l' umorîşem l’é un elemèint stâbil dal caratêr. In ògni mumèint a sân colurîr al discōrs cun batûdi in dóv' a vîn fôra un umorîşem bèin indvinê ch’al divertés e ind l' istès tèimp al mànda fôra ‘na cârica ed simpatéia. J în, in fònda, di pajasòun che a vōlen bèin a la véta, e al lōr otimişém a i rènd ed ‘na cumpagnìa alēgra. Mó cusché al ‘n vōl mìa dîr ed tōr ed souvravía j aspét negatîv ed la véta, ânsi pròpia sté persòuni a sân, cun al sō batûdi spiritōsi e che ind al mèinter a tōşen in gîr, rènden ridècol sertûn pr’ al brōti abitódin. L’é cgnusû, infâti, che l' umorîşem tânti vôlti l’é un’ êrma bòuna cûntra ai bròt vési e a l’j ingiustésij socêli. Al seròv pó a l’ j ingènev e a j imbalsê pr’ èser pió sgâg cûnt'r al trâpli di fûreb e per fêr dal toringîr in sém ai pigâs e in sém ai pôver de spérit. J în, in fônda, j inventōr dal barzalèti che, cuntêdi cun bravûra, as fân pasêr mumèint in alēgra. Un tèimp, quând al teâter popolêr, osèja còl dal cumpagnèi recitânti, l’avîva i sō pasiunê ind i divêrs gróp sitadèin, mó spêce ind i paèis e ind al parôchi 'd campâgna, la fêrsa finêla, ch’ la duvîva cunfurtêr i spirît scunsulê da i  "fâcil" drâma strâpa cōr, la gnîva despès cunsgnêda a sti gustôs e brilânt pajasòun, che cun al dêr vèina a la lōr fantaşèia saîven fêr dal vôlti ôpri, che recitêdi ind al dialèt dal pôst, ēren davèira divertèinti. In sertûn al góst ed la réma l’ ēra têla d’ invujêr a compòner al famôsi "sirudèli", scréti ânca còsti ind al dialèt dal pôst, despès pugêdi in sém a di fât o quèl capitê ed savōr ridécol in dóv' as ciapevèn ed mîra prèma ed tót al j aventuri ed tîpo şbuchê. A di êter égh piasîva scréver filastrôchi o tōr in gîr cansòun ed môda. La nômina di sté umorèsta, a dgiòm acsé dal pôpol, l'ēra difécil ch'la fós andêda d’ed là dal quartêr o dal bôregh in dó stêven ed cà, invēci al sō invensiòun e in particolêr môd al barzelèti àn varchê j istès cunfîn ed la pruvîncia cun al rişèster dal vôlti, pr’ al j-uriginêli pinsêdi, al cunsóm dal tèimp. Chi pôch ch' àn avû ‘na sicûra popolaritê la dēven préma ed tót al fât d 'èser stê dal vèiri e prôpi macèti, che, p'r al sō môd bizâr ed vistîr e al fêr da pajsòun, cun pinsêdi davèira straordinâri, àn savû fêr nasêr interèsi e sempatía fra tóta la gînta.
La préma guèra mundiêla.
Mó la guèra, da ló tânt rifiutêda, al l’à més sòta. Mandê al frûnt, l' à cumbatû in séma al Mûnt Grâpa: l’ é stêda per ló ‘na tragîca speriĵnsa; mai a l'à bandunê la visiòun ed ch’l’urênd masachêr che l’à scuncertê e ch' al l'à cambiê dal tót. Difâti Zilòch l‘ à cumincê a bèver ind al tèimp ed la só permanèinsa sòta 'l j êrmi. J elemèint che àn cavşê ste vési în stê ed divêrsa natûra; d’ed là pr’imbaciuchîres e per scurdêres i masâcher che dé per dé l’ēra testimòni,  ló l’é stê invujê a bèver per difendrès dal frèd da cân, che l'invêren ind la zôna al fà andêr zò al termômeter a 23 grêd sòta zêro. A 's sà che préma d’ògni atâch ufensîv cûnt'r al nemîgh a gnîva dê fōra abundânti rasiòun d’ âneş e acsé imberiêgh, i suldê, afruntêven cun pió curâg i perécol drē arivêr adôs a  lōr. A la fîn l’é stê sgnê dal cmandânt ed la cumpagnìa a mandêr avânti al spâc in dó l’à catê l’ucaşiòun ed bèver a só piaşèir. Ste spâc l’ēra mès in ‘na sôrta ed cavêrna che, in ‘na nôt, a gh’é caschê zó l'imbòch a câvsa ‘d un furiōş bumbardamèint. Suplî ind la grôta Zilòch a 'gh l’à cavêda per mirâcol a scampêr grâsia a ‘na fisûra da dóve al ricevîva dl’ària. Per fêres curâg l’îva cumincê a vudêr al butelij ed liquōr. Finalmèint a l’àn purtê in sêlov piotôst imberiêgh e a j amîgh che 'gh fêven i cumplimèint p'r avèirla scampêda, al gh’à dét mèinter al squasêva  ‘na butélja: «Ragâs, al ròci dal Mûnt Grâpa în caschêdi zò, mó la grâpa l'am à tgnû só!».
J ûltm ân.
Ind j ân dôp la fîn ed la secònda guèra mundiêla, dō cumpagnéi céchi dialetêli àn vrû tōr da la só vèina umoréstica di spûnt, e àn mès ind i progrâma di racuntèin cômic, che piâsiven dimòndi alla gînta. In chi ân lé purtrôp Ulderico Zilocchi l’andêva sèimper pió in fônda cun al só vèsi e per còl an gh’ l’à cavêva mìa a catêr da lavurêr. La mujēra l’ēra stêda custrèta a separêres. Ló alōra, préma al s’é sistemê in un stambunsèin da só surèla Giòlia, pó l’é stê tôt al Ricôver ed l’Uspèsi. Al 13 novèmber dal 1955, a câvşa ed ‘na caschêda mèinter al gnîva zó dal schêli dôp ch’ l’ ēra andê, cme al fêva tót i dé, a catêr só mêdra, ânca lē ed cà ind al Ricôver, al murîva a l’etê de ssantedû ân. Cun la só môrt a sparîva la pió uriginêla e simpâtica macèta che j arzân àn mai cgnusû. Al giōren dal só funerêl i giurnêl ed la pruvîncia àn dê la giósta impurtânsa, a l’òm che l’îva savû sèimper purtêr ‘na nôta de scèta alegréia ind la véta ed tânta pôvra gînt.
Cun la véta ed tót i dé
Al portafòj
L'é ‘na dumènica soladèja a la fîn ed mâg, Zilòch ch’ l’é drē guardêr j-amîgh mèinter a zōghen al bôci, tót sudê as chêva la giâca e al la mèt in sém a ‘n murèt luntân da  dó l'é a sēder Dôp ‘na mèz’ôra as égh aşvèina un cgnusèint che tót in pèina agh dîs: «Ulderico, la giâca in sèma murèt éla tua?» «Sé, perché?» «Mèinter a stêva a la fnèstra ed ca' mia, a j ó vèst un ragazèt ch'al rughêva ind al sâchi e al t'à tôt al portafòj. Mé agh sûn côrs a drē mó an gh'l'ó mia cavêda a ciapèrel.» «Ét gh'é côrs adrē? ... Che ferghêda!» E al scòpia in ‘na lònga ridûda. Cl’êter l’al guêrda maravijê:«Mó come; ét dégh che t'àn ferghê al portafòj e t’ ét  réd?» «A réd perché la ferghêda al l'à ciapêda la ló e mìa mé.» «Spieghét e dmèj, perché an ‘t capés mìa.» «Sé, perché al mé portafòj l'ēra dal tót vōd ... Puvrèin ... l'à sèimper patî ed neméia acûta!»
‘Na strâna profesiòun
A Zilòch égh dêven fastèdi quî che, ind al fêr ‘na quêlch profesiòun ed ‘na quêlch qualéfica, finîven ed fêr i sufestichê, e per còl an al guardêven gnân. ‘Na vôlta l’é andê al spurtèl ed ‘n’ ufèsi póblich pr’ utgnîr soquânt documèint ch’a gh’ ēren necesâri. Pr’ al ‘stèsi ragiòun, davânti a ló a gh’êren dō de ste persòuni. L'impieghê, in pió de dmandêr nòm e cognòm, al gh’é dmandêva ânca la profesiòun che fêven. Al prém al gh’à dèt d’èser un tepôgrafo; al secònd un datilôgrafo. Ló alōra, a só vôlta, a stà dmânda al gh’à rispôst ch’ l’ êra un « badilôgrafo ». «Badilôgrafo?!» al gh’ à dmandê dubiôş l'impieghê  «Che râsa ed profesiòun éla mai custaché?» «Vèdel, la mé profesiòun la ciâpa al nòm dal mecanişem ch’agh fâgh i berlôch!» «Mó cm’ él fât ste mecanîşem? » «L'è ‘na spêcie ed cucêr; però al gh'à un mànegh lòngh ed lègn. Nuèter muradôr al ciamòm badîl!».
Cun al regém.
Zilòch l’ēra 'n antifasésta mìa sōl perché l’ēra stê un ativésta dal partî socialésta, mó al l’ēra ânca ind al só carâter, pôst che ló l’udiêva la viulèinsa e la preputèinsa; in pôchi parôli al supurtêva mìa la ditatûra ch'la dêva adôs a la pôvra gînt. Dòunca ló, a só vôlta, al dêva adôs al fâsio ind al môd che al gh’ēra pió adât osèia cun la tôta in gîr, cun la bûrla, e cun la scanfugnêda.
L'itâlia spurtîva
As cûnta che un dé, cun soquânt amîgh, al s’è catê a scultêr un cumési tgnû da un capuriòun dal fâsio, tót ingasê, al ludêva soquânt valōr che al regém a gh'l'îva cavê a mèt'r ind la tèsta dal pôpol italiân. A un cêrt pûnt al s’è fât grând cun al fât che al fâsio l’îva cunvînt al pôpol italiân a èser al pió spurtîv dal mònd. A sta cunsiderasiòun ló, che al discōrs al gh’îva fât gnîr al lât ai calcâgn, l’à dét a ûn di só amîgh che al gh’ēra şvèin: « L'é vèira còl ch'al dîş, a sòm prôpia un pôpol spurtîv. A iēr, in via Sân Martèin, a j ó incuntrê un gróp ed dòni spurtîvi: i andêven a la limòşna cun la spôrta! ».
Cun i pumpēr
‘Na vôlta i végil dal trâfich stradêl a gnîven ciamê pumpēr perché ind al 1800 a fêven ânca i végil dal fōgh. Al batâli ed Zilòch cun i végil, o 'd mej i pumpēr, în stôrichi, murtifichêr chilōr per ló a vrîva dîr a dêr adôs a la preputèinsa e a la gînta sèinsa filòun 'd la schîna. Difâti al tèimp dal fâsio i pumpēr ēren rispetōş vêrs al j autoritê e vêrs i sgnuròun e mai a 'gh dêven ‘na mûlta. Cun la pôvra gînta invēci ēren preputèint e vilân, a gh’ i ‘n’ perdûneven mìa òna e a i multêven sèimper.
Al semâfer ròs.
Tr' al tânti ativitê ch'l’ à fât Zilòch l’à fât ânca l’urtlân e stóf ed cucêr al carèt l’îva cumprê un sumarèin sêrd. Un dé l’ēra arivê pròpia in sém al cruşíl ed pôrta Sân Pêder, mèinter al semâfer al sgnêva ròs. L’îva serchê ed tirêr al brèj per fermêr l’ êşen, mó còst cuciû cme sân èser j êşen, l’à tirê drét. Al pumpēr ed servési al gh’à dét subét : «Vó sî in mûlta, perché î traversê la strêda quând al semafêr al sgnêva ròs». «D'acôrdi, però cmé l’à vèst a j ó serchê ed fermêr la bèstia, mó lē l'é andêda avânti l’istès ... Al sà, a ghé tânti scréti a tâch ai mûr, cme: “ Noi tireremo diritto!”,” Chi si ferma è perduto!” “ Vivere pericolosamente” Fôrsi l'èşen l'arà pinsê ...» «Bàsta! An cuntêdi mìa dal stòri!» - l’îva tajê cûrt al pumpēr. «Al guêrda ch' am é imposébil dîr dal stôri, perché mé quând andêva a scōla la mèistra in ch ‘ la matèria lé l'am dêva sèimper quâter». Al pumpēr in ôca: «Fêm al piasèir ed paghêr la mûlta e andê via ed cōrsa!». «Mó la cólpa l'é dal sumêr… !» - l’îva rimbechê Zilòch. «Mè an guêrd mìa còl ch’al sta da mèz al stânghi, mé guêrd còl ch’al sta in sém al carèt!» - Al gh’îva rispôst al pumpēr incòra pió in ôca. « Chêlma! Chêlma! A pêgh e a vâgh via». Dôp avèir paghê la mûlta l’ēra muntê in sém al carèt e al s’ēra inviê; mó arivê a la préma véia ed fiânch a l’îva imbuchêda e subét dôp al s’ēra fermê; l’ēra smuntê zó, l’îva tôt via al brèj al sumêr e al l’îva cucê ed fôrsa in sém al carèt; pó al s’ēra més da mèz al stânghi a tirêr vêrs al pûnt ed partèinsa. Quând al semâfer l’à sgnê al ròs al s’è més ed travêrs al cruşîl. Al pumpēr vêst al só intensiòun, l’ēra cōrs là e al l’îva tratgnû pr’ un brâs: «Desgrasiê! » - al gh’à dét tót ròs dal nervôs - « An vèdet mìa ch’ an spôl mìa pasêr?» «Dişēl mēgh... ? » - al gh’îva rispôst Zilòch chêlom, chêlom - «Mó mé a sûn da mèz al stânghi. Ch'al pêrla piotôst cun còl ch'l'é in sém al carèt!»
Cun al só vési.
Al sturièli ch’as cûnten insém a Zilòch imberiêgh în dimòndi. Al vèin al li fêva dvintêr alēgher e al só umorîşem al dvintêva alōra e-sploşîv, per còl da la só bòca al batûdi a gnîven fôra a zèt cunténov. La stòria pió cgnusûda l’è sicûr còsta ché :
A só ânca tratgnîrom.
Galbeider
Al galbeider (Oriolus oriolus (Linnaeus, 1758), rigogolo in itajan) al ê ’n uxêl dla famèja Oriolidae.
Gunzàga
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mantuàn}} Gunzàga (italiàn: Gonzaga) l'è 'n cumün dla pruìncia 'd Màntua. Al g'ha 'na pupulasión ad 9.043 abitànt. As tröva ind la bàsa mantuàna, ins la riva dal Pò e al cunfìn cun la pruìncia 'd Rèz (cumün ad Rezöl e Lüsèra). Al paés l'è quél d'urìgin dla famìlia Gunzàga, che l'ha guernà Màntua dal 1268 al 1707.
Vàrda ànca
}}
.shell
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Ulderico Zilocchi
Cun al só vési.
L'arsûra
L’êra ‘na giurnêda pèişa  d'istê e per di pió Ziloch l’îva magnê salê dimòndi. La sèi l’as fêva dòunca sintèir in môd insistèint, alōra a la préma ustaréia ch’l’à incuntrê insèm a la só strêda al gh’é andê dèinter cun la şmânia ed bèver. Dôp avèir salutê l'ôst al gh’à dmandê: «Ch’ al sèinta lò, csa vôlel ciapêr per cavêrom la sèi?» «An ‘m é mai capitê ed fêr un cuntrât ed cól gèner ché» Al gh’à rispôst l'ôst in imbarâs. «An ‘s dâga mìa pèina; ch'al déga la céfra.» «Bèin, se prôpia al gh' tîn, am dâga seisèint frânch.» «Và bèin!» L’à tirê fōra i sôld dal portafòj, a gh’j à dê e l’à urdnê quâter butèli. Dôp avèirli vudêdi al n’à urdnê êter quâter. L'ôst l’à şbaldê j ôc da la surpèişa e al gh’à dèt: «Al sèinta: quânt vôlel per smèter ed bèver?» «Ch’ am dâga indrē i mê sesèint frânch.» «Al ciâpa pór i só sôld, altrimènti ló 'm vôda la cantèina!» Més in sâca i sôld l’è andê fôra bruntlând: «Che bagiân! Al m'à fât bèver a grâtis!»
A vâgh là dèinter.
‘Na giurnêda la surèla Giólia al l’é andê a catêr e al l’à vêst mêl, al bèver al cumincêva a lasêr al sêgn, al l’à cridê cun ghêrb e la gh’à dét  che al só môd ed fêr al la fêva stêr mêl. Ló alōra cun fêr pianglèint : «Giólia, al só ch'a sûn un dèbol e quând a pèins ch'a gh'ó ste maledèt vèsi, am vîn adiritûra l’avilimèint ... Sêt csa fâgh quând am sèint acsé avilî?» «Dé pór Ulderico». «Ét ricôrdet in dó a pôrt sèimper la biciclèta al depôsit?». « Sé, al só». «Bèin, a l'ângol ed cla véia l’é a gh'é ‘n’ ustaréia; mé a vâgh l’ é dèinter». La Giólia tóta agitêda: «Mó csa vêt a fêr?». «A vâgh a bèver per scurdêrom ch'e sûn ‘n imberiagôs!».
Strasèch.
Quêlch cunsiderasiòun.
Cme per tó j erôi dal fôli antîghi ânca per Zilòch an s‘ cgnôs mìa dó cumîncia la fanteṣéia e dó finés la realtê. Tóti al sturièli ch’as cuntên in sém a Zilòch, ló j al fâti veramèint? e îni, cme a dîş, farèina dal só sâch o, cme per tóti al fôli che as portén avanti a vôs, ciaschedûn, per èser ânca ló un pô prutagunésta dal fât, al gh’à zutê quel. Trèi côşi in sicûri, Zilòch, al gh’îva in dôte tânt spérit, tânt umorîşem e tânta fanteşéia, e per còl as pōl dîr che la magiurânsa di fât dê a Zilòch în veramèint sucès mó ânca che la fanteşéia popolêra la gh’à  zuntê un pô dal sùo. A quêlch pertentōş l’umorîşem ed Zilòch al sembrarà un’ umorîşem da ragasôl e un pô vilân mó Zilòch al cgnusîva l' ânma ed la gînta a la bòuna perché ânca ló l’ēra ûn a la bòuna, per còl a gh’ la cavêva a capîr i góst e al sperânsi ed la pôvra gînta, ânca per còst dimòndi, incòra al dé d’incō, l’arcôrden cun sempatía e cun indulgînsa mèinter a cûnten cun piaşèir al só avinturi.
}}
Tacchi a spillo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Amōr e perversiòṅ in un labirìnt ad pasiòṅ.|Tagline dal film}}
Tacchi a spillo (Tac a gùcia) 'l è 'n film dal 1991 ad Pedro Almodóvar prudót par sò fradèl Agustín.
La pelìcula, ch'la mìsćia insém cumèdia, śal e drama, l'à vins in dal 1993 al Prèmi César cuma mijór film furastēr.
Sunt
La Rebecca (Victoria Abril) la lavóra lśénd al nutìsi a 'l telegiurnàl par na televiśiòṅ ad sò marè Manuel (Féodor Atkine) ch'l è stâ na vòlta anc 'l amànt ad sò màdar, la cantànta Becky del Páramo (Marisa Paredes). 'L óm al n sà minga però che una l'è la fiōla ad cl'atra.
Dòp quìnd'ś an pasâ in Mèsic, la Becky la tórna a Madrid par recitàr e par risólvar soquànt prubléma lasâ in suspéś in alóra cuma al sò rapòrt cun la Rebecca. Rivàda in Spaggna, la cantànta la và a snar cun sò fiōla e cun sò śéndar e pò i vàn'n a védar un spetàcul dal travistî Femme Letal (Miguel Bosé), in dla vita ad tut i dè al giùdas Domínguez, ch'al la ìmita. La Rebecca la gh diś che quànd la sintìva la sò mancànsa, la 'l andàva a védar da par lē.
Ma 'l ròbi fra i dū spōś i n vànan minga tant bèṅ e Manuel al gh próa incóra cun la Becky, dgénd-ag ch'al vrév divursiàr da la Rebecca, ma lē la n gh astà mia.
Na nòt però Manuel al vèṅ catâ mòrt in dal sò chalet. Domínguez al s fà càrag dal caś quànd la Rebecca la s tōś tuta la cólpa lē cunfesànd-al da 'l viṿ in televisiòṅ. Ma chi lò, ch'l à fat anc sès sèg vistî da fémna, al n ag créd briśa.
Philadelphia (film)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ al vliva far-as càrag dal sò caś in fiṅ tant che 'n óm al n à minga decìś ad mét'r-as cónt'r a 'l sistéma.|Tagline dal film}}
Philadelphia (Filadèlfia) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1993 ad Jonathan Demme. 'L è stâ candidâ a sinc Prèmi Òscar, vinsénd qvéi par 'l atōr prutagunìsta (Tom Hanks) e par la canta più bèla (Streets of Philadelphia ad Bruce Springsteen).
Custâ vint-siē migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad duśènt-siē.
Sunt
Andrew Beckett dit "Andy" (Tom Hanks) e Joseph Miller dit "Joe" (Denzel Washington) i èṅ dū avucàt ad Philadelphia. Al prim al lavóra p'r al studi famōś Wyant & Wheeler, 'l è brilànt e i sò cap i gh vōlan bèṅ; al secónd al lavóra in televiśiòṅ e al sarnìs sèmpar di caś pìcui ch'i n gh dànan mia l'ucaśiòṅ ad far caréra. Andy 'l è 'n fnòć e 'l viṿ da soquànt an insém a 'l sò muróś Miguel Alvarez (Antonio Banderas), Joe invéci 'l è spuśâ cun la Lisa (Lisa Summerour) e al gh'à anc na putìna pìcula, la Larice.
Un dè òṅ di sò cap al véd che Andy al gh'à 'n taj in sla frònt e pò 'l è sèmpar pèś parchè al gh'à 'l AIDS. Al studi al decìd acsè ad lasàr-'l a cà faghénd-al pasàr p'r un deficènt in sal lavōr. Andy al n gh stà minga e al decìd ad far-ag càuśa tulénd cuma avucàt Joe dòp che dimóndi sò culéga i s éran tirâ indrē e quànd anc lò 'l iva dit ad sè malvluntéra. Durànt al prucès Andy al s sènt mâł e al vèṅ purtâ in fiṅ 'd vita a 'l uśdàł.
Galgagnàn
Galgagnàn (Borghetto Lodigiano in Itagliàn) l'é un paès italian ad 1.200 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Grevdànsa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La grevdànsa (da 'l latèin gravis, a dir "pēś", perchè la dòna la gh'à da purtèr-'s adrē in dla pansa al pēś dal fēt), 'l è 'l stêt edla dòna prègna 'd lung i nōv mēś ch'a gh'vōl per fer nàs'r un putèin. In dal cuntèr el smàni e pò i mēś edla grevdànsa, a vin cómed fèr riferimèint a 'l gióren 'd inìsi dl'ùltma mestruasiòuṅ, d'indû i pasaràn 38 esmàni (nōv mēś) perchè ch'a nasa al putèin. 'D lung chi nōv mēś chè, mèinter che 'l putèin al s forma in dl ùter edla màma, a chilē a s egh cambia 'l fìśic mìa pôc perchè, dôp che in dl infièr-es, mo però al gh'à anc da preparèr-es p'r al latamèint dal putèin apèina nê. I cambiamèint di urmòun in dal sànghev edla mama i gh'fan prìma gnìr un pò 'd vòmit dèint'r in di prìm tri mēś, mo dôp 'l è tùt un crèser ed salùt sia per la mama che anca p'r al putèin. La grevdànsa la finìs col naser dal putèin in dal pêrt naturêl, o indòt o ind un tàj ceśàri.
Colegamèint estèren
}}
652
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCLII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Tacchi a spillo
Culegamènt estéran
}}
Stained Class
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Withdrawn he'd sit there, stare blank into space, no sign of life would flicker on his face, until one day he smiled, it seemed as though with pride, the wind kissed him, goodbye – and then he died, yeah! I've left the world behind, I'm safe here in my mind, free to speak with my own kind, this is my life, this is my life, I'll decide not you.|A gh piaśrév star da par lò sintâ là, śguàrd fis in dal spasi vōd, gnanc un ségn ad vita al tarma in sla sò fàcia, fint tant ch'un dè 'l à surìś, al parìva dagnóra urguliōś, al vènt al 'l à baśâ, adìo - e pò 'l è mòrt, Sè! A m sòṅ lasâ 'l mónd da drē, a sòṅ a 'l sicûr chè in dla mè mènt, lìbar ad dascórar cun qvéi cumpàgn a mè, qvésta chè l'è la mè vita, la mè vita, a decidarò mè minga tè.|Beyond the Realms of Death, 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Stained Class 'l è al quàrt àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 10 ad Favràr dal 1978.
Braṅ
Gl'ultmi dū trasi i s càtan sōl in dl'edisiòṅ speciàla masteriśàda ad nóṿ vgnuda fóra in dal 2001.
Culegamènt estéran
}}
Killing Machine
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Before the dawn I hear you whisper in your sleep, „Don't let the morning take him“, outside the birds begin to call as if to summon up my leaving, it's been a lifetime since I found someone, since I found someone who would stay, I've waited too long and now you're leaving, oh please don't take it all away.|Prima dl'alba a t sènt bacajàr in dal són, „Minga lasàr ch'la matìna la s al pòrta via“, ad fóra gl'uśèi i tac'n a cantàr cuma par ciamàr-um p'r andàr via, 'l è pasàda na vita da quànd a-j-ò catâ qualchidòṅ, da quànd a-j-ò catâ qualchidòṅ ch'al sarés armàś mèg, a-j-ò spetâ tròp e adès at sē drē a mulàr-um, oh par piaśēr minga purtàr-at via incòsa.|Before the dawn, 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Killing Machine (cgnusû cuma Hell Bent For Leather in di Stat Unî) 'l è al quìnt àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 9 'd Utóbar dal 1978.
Braṅ
Gl'ultmi dū trasi i s càtan sōl in dl'edisiòṅ speciàla masteriśàda ad nóṿ vgnuda fóra in dal 2001.
Culegamènt estéran
}}
Sân Pôl
Sân Pôl (San Polo d'Enza in italiân) l'é un cmûn ed 5.858 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezdé e sîra e a cîrca 22 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Al teritôri e la cunuméia
Al dà insém al fiòm Èinsa e l'é zachê insém a dōlsi culèini ed l' Apenèin arzân, Sân Pôl l'é cunsiderê ûn di pió bê paèiṣ ed la pruvîncia prôpria grâsia a la só furtunêda puṣisiòun geogrâfica. Al sît in dó l'é Sân Pôl, ch' al rapresèinta un impurtânt pûnt ed comunicasiòun tr'al teritôri Arzân e còl Pramṣan e tra la pianûra e l' Apenèin, l' à 'vû un pôst impurtânt ind la stôria dal cmûn. Bèle ind l' etê ed la prêda lésa, dal pêrti ed Sân Pôl, a vînen tirê só di pôst per stêr atèinti a l'ingrès ed la vâl. L'é ché che dôp ed l'etê dal brònz a vîn só Servirôla, al pió impurtânt cèinter etrósch ed l' Emélia cgnusû fîn a incô e pôch pió in só al céch cèinter rumân ed Luserìa. Porta d' ingrès a la zôna matéldica, al preṣèinta impurtânt munumèint stôrich. Incô Sân Pôl l'é un paèiṣ modêren, atîv sia culturalmèint che conomicamèint, cun un cèinter comercêl naturêl al cèinter dal paèiṣ, un merchê setimanêl in flôra, e 'n impurtânta zôna artigianêla. Dimòndi ṣvilupê l'é ânca al setôr agrécol cun la prudusiòun e difèiṣa di prudòt dal pôst cme al Grâna, al Lambrósch, al scarpasòun e i famōṣ salóm. Sân Pôl l'à utgnû la stèla d'ôr e al diplôma dal cunsèli d' Eurôpa pr'avèir dê 'na mân a fêr cgnòser l'dèja ed l'Eurôpa unîda atravêrs scâmbi culturêl e cunômich cun al sitê imparentêdi ed Eisingen (Germagna) e Litomysl (Repóblica Ceca). J abitânt în divîṣ tr'al cèinter e al trèi frasiòun ed la Barcâsa, Grasân e Puntnōv, tóti cun divêrsi carateréstichi: la Barcâsa dal stimêdi cultûri agrécoli, Grasân dal culèini e al turîṣem, e Puntnōv da la zôna artigianêla.
Stôria antîga
Dimòndi bèin documentêda l'é la stôria antîga ed Sân Pôl ch' la partés da dimòndi luntân adiritûra da préma ed l' Homo sapiens difâti în stê catê di sègn dal pió antîgh ed la nôstra râsa ind al fònd Mazzali, a Funtanêt, a Servirôla, a câmp Santâgin e tra Pēv e Curnâcia. A 's pâsa pó a l'etê ed la prêda lésa cun i stódi fât da don Gaetano Chierici ind l' Otsèint ch' àn verifichê la preṣèinsa ind al pôst ed l' Homo sapiens-sapiens int al 4.000 p.C.. Ind al câmp ed Servirôla Chierici l'à catê un grând vilâg ed l'etê dal brònz e in sté peréiod a 's vède i prém usvéj in metâl cme un céch manarèin catê dal studiōṣ 'stès. În stêdi catêdi fōrmi ed fusiòun in prêda e i rèst ed 'n a funderéia; tra i rèst in brónz catê a gh'é: pugnêl, manarèin, curtê, pûnti ed lânsi e frèci, anê, fébi, spéli. La teramêra ed Servirôla l'à dê indrê pió ed 200 bagâj in brónz, còst l'é la prōva sicûra che ind al sît a gh'êra la lavurasiòun di metâl e 'n' intèinsa ativitê industriêla. Ind l' istès câmp în stê catê só ânca dimòndi rèst ed prêda lavurêda, ed prêda ed vulcân schegêda, e impurtânt rèst dal peréiod tra l' etê ed la prêda e còla dal brónz. Mó al peréiod ed la stôria antîga ed sicûr pió impurtânta per Sân Pôl l'é stêda l'etê dal fèr cun l' arîv ed la civiltê etrósca. Al Chierici, sèimper a câmp Serviôla, là scuacê un grôs cèinter abitê etrósch impiantê secònd un precîṣ piân ed sitê, cun strêdi diresiònêdi, abitasiòun fâti só rubóst fundamèint, impiânt prudutîv e 'na zôna sâcra. In stêdi catêd dal scudèli in teracôta, cun al scréti  Vea e Rat ṣgranfgnêdi sòta al pè, figurèini, gâmbi vutîvi e 'na stâtva in brònz ed l'atlēta nûd cun ras'cèt. Dal peréiod etrósch dal sît ed Servirôla, ch' la cgnusû la mâsima flôra tr' al têrd VII sècol e la préma metê dal IV sècol p.C., a deṣvînen tra l'êter dō fr' al pôchi scritûri cun nòm ed divinitê catêdi in tóta la zôna padâna. L'é stêda catêda ânca 'n' agrafe (spéla) 'd urègin cêltica. A Sân Pôl a gh' é diêter sît dóv' a 's câten di rèst ed l' antichitê cme: al mûnt Psōla dóve, grâsia al materiêl catê só, a 's gh'à la sicurèsa che l'é gh'êra un impurtânt vilâg teramêr; dóve al Chierici l 'à catê e turnê a scavêr un pòs, materiêl cerâmich cun dal scréti dimòndi impurtânti; al vilâg Torlonia dóve ultmamèint în stê fât di schêv cun impurtânti squêrti.; al castèl ed Sân Pôl che in un pòs, catê int al 1914 e ṣvudê, în stê arcatê rèst ed vês in brònz e pcòun ed vastèin in cerâmica.; i pòs ed câmp Razzi, a câmp Dionigi, a la Curnâcia, a Vedrós-Fusòun e ind al viasōl di Tedeschi un pòs e materiêl ed furnêṣ ed grôs amzûra; a Puntnōv catê un réch simitèri longobêrd ch' l' é stê scavê e studiê da la Diresiòun di Bèin Culturêl; insém a la culèina ed Muntfalcòun l'é stêda arcatêda, dôp soquânt ân de stódi, sia d' archévi che insém al teritôri, l'antîga Pēv ed Sân Stêven, în stê catê i fundamèint ch ' a gh' àn cîrca ûn mêtr de spesōr; la cēṣa l'é diresionêda da sîra a matèina cun l'âbsida a matèina cun antîghi tòmbi cristiâni. Dal peréiod rumân, a Sân Pôl, în stêdi fâti dimòndi catêdi cme: véli, véli ed campagna, tòmbi e materiêl ed furnêṣa
La Rôca
An gh'în mìa di document uficêl da dóve savèir cun precisiòun la dâta ed quând l'é stê tirê só al Castèl, mó tót al fà pinsêr che còsta la sia dôp ed còla ed la vècia Plebs ed Caviân. Fâta tânt tèimp fà l'é stêda tirêda só in 'na puṣisiòun stratègica cun la mîra ed controlêr al cruṣîl ed la strêda cla pâsa a i pē di mûnt cun còla ed la Vâl d 'Èinsa. Int al turiòun, ch' l'è 'd Otsèint, incòra intêr a's vèden: al purtêl magiōr ch' al servîva per l'ingrès di câr, còl pió céch per quî ch' andêven a pê e dal grân fisûri dóv' êren mési al cadèini pr'al recóper dal pûnt alvadōr. I stôrich cunfêrmen che ché, ind l'otòber dal 1902, a s'é fermê Enrico IV préma dal scûnter cun al trópi ed la cuntèsa Matélda. La rôca la riṣûlta circundêda da fusòun dimòndi fònd, cun al mûri d'intōrna e dal tòr. La zôna dal castèl l'êra dimòndi grânda pôst che d'ed la ed la rôca vèira e prôpria dèinter al mûri intêrni, a gh'êren divêrsi tòri, abitasiòun e la capèla Marchesi cun la Cēṣa dal Satèsim Sacramèint atâch dèinter a còli d'ed fôra. Bèin prèst é stê tirê só a l'intêren dal Castèl 'na capèla dedichêda a Sân Pêvel, ch ' l'à pó dê al nòm al Castrum Sancti Pauli. La stôria gnûda dôp al la vèd prutagonésta ed ruvîni e 'd saczêdi. Dôp al peréiod matéldich la Rôca l'é stêda spianêda int al 1199 dal Cmûn ed Rèz. Arfâta int al 1633 l'é pasêda a la faméja Gherardini. L' é stêda butêda zò da j Austrìach int al 1707 e arfâta da i Gherardini a la fîn dal XVIII sècol. Grôs restâver e mudéfichi în stêdi fâti tr' al XVII e al XVIII sècol vrûdi da la faméja Gherardini ch' àn fât arfê i fusòun, arfât ed nōv al pûnt alvadōr, restarvêr al mûri d'intōrna e tirêr só la tòra ed l'ingrès a matèina, dóve în stê més 'na campâna e 'n arlòj. A la fîn dal XVIII sècol al castèl l'à ciapê l'aspèt ed 'na cà sgnurîl, adèsa a gh'é j ufési comunêl e al Muséo ed la Reṣistèinsa
La Cēṣa ed Sân Zvân Batésta
A l'intêren dal castèl, int al 1494, a vîn fundê l'uratôri ed Sân Zvân Batésta, incô l'é la cēṣa Parochiêla. La cēṣa l'an gh'à mìa la facêda e la pôrta d'ingrès l'é int al mûr ch'al guêrda al piasêl. L'intêren ed la cēṣa, dal XVII, a 's preṣèinta cun 'na sêla cun la vôlta a cruṣêra. Dèinter ind la parèida ed mansèina a 's pōl vèder 'na pitûra a frèsch cun l'Adorasiòun di Mâgi l'é ôvra ed Nicolò dell'Abate, 'na lâpida l'arcôrda cme la capèla ed Sân Zvân Batésta l'é stêda vrûda dal nôbil mudnèiṣ Simone Marchesi. Ind l'incavadûra ed 'na tòra simêda, ch ' l' é ind al mûr ed la cēṣa vultê vêrs al paèiṣ, é stê sistemê al batistèri. Ind la préma metê dal 1983 a vîn fât al restarvêr dal pitûri ed Sân Zvân.
La Pēv ed Sân Pēder e Pêvel
Al pôst dóve l' é la Pēv, a cîrca ûn chilômeter a mezanôt dal bōregh ed Sân Pôl ind la pêrt spiâna dal Cmûn, a 's ciamêva Caviân e cun al nòm Cavilianum l'é arcurdêda int al chêrti antîghi. La pēv l'é stêda tirêda só arèint a 'n' antîga véia ch' l' andêva lòungh la Vâl ed l' Èinsa, in ûṣ prubabilmèint ânca in època eumâna. In urègin l'êra dedichêda a i Sânt Pēder Pêvel e a Sânta Maria. La Pēv l'é citêda fîn dal 980 in un diplôma ed l'Imperadōr Ottone. Vêrs la metê dal XI sècol al Ve'schev Adalberto al cunsâcra la cēṣa. Cme Pēv ed Sân Pēder l'é arcurdêda, dal vôlti, int al XV sècol, pó só còsta a vîns còla ed Sân Pêvel ch 'l armâṣn per sèimper. Al Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa int al 1070 l' utîn a livèl.
Al cuvèint ed Muntfalcòun
L'uṣânsa, cetêda da la magiorânsa di stôrich dal pôst, la vōl che ché San Francèsch d'Asîṣi, int al 1217, l'âbia fundê un cunvèint céch, cme la fà da testimòni la  Cronica ed Salimbene de Adam da Pèrma, ûn di léber pió impurtânt ed la leteradûra latèina- medievêla. L'é cunsiderê ûn di prém pôst frencescân ed l'Emélia, almēno ed l'istès tèimp ed la costrusiòun dal cunvèint ed Mòdna. Ind al cōrs di sècol l'impurtânsa dal fabrichêt ed Muntfalcòun l'é stêda grôsa e dimòndi în stê i cambiamèint: l'é stê Cunvèint Francescân ṣcanslê int al 1652.; dê a i Pêder Gesvéta, al dvèinta pôst estîv dal Seminâri dal Vèschev, Universitê cun quâter facoltê: teologéia, lèg, medzèina, e filoṣoféia; bandunê da i Gesvéta int al 1859 dôp tânt restâver al pâsa al Minicèpi ed Rèz e al dvèinta pôst dal cunvét ed la Minicipalitê ed Rèz. Bandunê ind i prém dêṣ ân dal XX sècol, l'impunèint  munumèint pôch a la vôlta al và in malōra. Al fabrichêt l'é fât a ûn piân a U, cun la cēṣa ind la pêrta a mezdé. La lêrga zôna dal curtîl centrêl, in pêrta purdghêda, l'é avêrta a sîra vêrs la Vâl ed l' Èinsa. Al grôsi ôvri ed restâver, cumincêdi int al 1999, a farân in môd che al fabrichêt ed Muntfalcòun al pôsa avèier incòra la dignitê 'd 'na vôlta.
.wanggou
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Jean Grolier
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Jean Grolier ed Servières, viscòunt 'd Aiguisy (Liòun 1479 - Parìś 1565) 'l éra stê un funsionàri e un bibliôfil francéś. 'L éra stê prima Teśoriér ed Frància a Milàṅ, pò ambasadōr inviê là in Ròma a téś al Pèpa (1534) e pò Teśoriér generèl ed Frància in dal 1547. Mèinter ch'l éra a Milàṅ, al cgnusìva al Manùsi e 'l F. Gaffurio. Al cumincèva acsè a colesionèr di lìber stampê ch' al fèva rileghèr apôsta cun di calc piturê, anca in ôr. 'L 'iva mucê in cla manéra chè na culesiòun ed 3.000 lìber, po' andê a pèrd'r-es in dal 1675; al dè d' incō a s' in cgnùs eśvèin ai 600 pès, la gran pèrt tgnû da cat in dla Bibliutéca Nasionèla 'd Parì.
Culegamèint estèren
}}
Bachelor Party - Addio al celibato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vgnî nòsc a l'ultma fèsta da put più śvargugnàda, pîna 'd pcâ e 'd armàgn'r-ag a bóca vèrta.|Tagline dal film}}
Bachelor Party - Addio al celibato (Ultma fèsta da put) 'l è na cumèdia americàna dal 1984 ad Neal Israel. La pinsàda p'r al film l'è nada pròpria durànt n'ultma fèsta da put véra, fata da 'l prudutōr Ron Moler insém a 'n grup 'd amìg par Bob Israel, prudutōr anca lò.
Custâ siē migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad trént'òt.
Sunt
Rick Gassko (Tom Hanks) al fà 'l autìsta ad bus, 'l è fóra 'd tèsta e a gh piàś dimóndi far di schèrs a la gint. Dòp soquànt an da fidansâ adès 'l è rivâ 'l mumènt par lò ad spuśàr la sò muróśa, la Debbie (Tawny Kitaen). Tgnéd a drē a 'l tradisiòṅ, chi lò 'l è prònt par divertìr-as a n'ultma fèsta da put insém a di sò amìg purcùs e femnàr, da tgnir-as in na suite in 'n hutèl da lcàr-'s i barbìś.
I genitōr dla spóśa, al sgnōr Thompson (George Grizzard) e sò mujér (Barbara Stuart), i gh'aṅ un muć ad bèsi e i n s al cumpatìsan briśa parché i pènsan ch'al n sia minga a 'l sò livèl. I próan anc in tut al manéri a mandàr a l'ària 'l matrimòni, insfilsànd dū putàni a la fèsta, ma a n gh'è gnint da far. Gnanc dmandànd ajùt a 'l vèć murōś dla Debbie i gh la càv'n a purtàr a cà quèl. Anc s'i sò amìg i gh cunsìlian ad pinsàr-ag bèṅ prima 'd far 'l ùltim pas, Rick al decìd 'd andàr avànti listés e ad mantgnìr la sò paròla.
Culegamènt estéran
}}
Esteban Andrada
Esteban Andrada è nassù a San Martin (Mendoza) al 27 ed znèr dal 1991. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Boca Juniors.
Guido Molinari
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Guido Molinari (Cérvia in dal 1917 - Chèrp al 10 ed novèmber dal 1998) 'l è stê 'n imprenditōr e 'n benefatōr carpśàn.
Biugrafìa
Fiōl 'd un gros costrutōr ed Cérvia, da ragàs, Guido al tgniva drē a di stùdi 'd êrt a Ravèna e a Ròma, po' al tachèva a lavurèr c'ma incisōr ed lettri in dal mèrem fin dai só quatòrd'ś àn. Cgnusùda lè a Cérvia la só mujér carpśàna Odette Gualdi, Guido al gh'arà però da partìr pròpia in dal mèinter ch'i nasìven el só dō fióli śmèli l'Anna e la Licia. Guido al partìs per l'Africa in dû 'l jùta al pèder in soquànti costrusiòun anca grosi per gli Ōvri Publìchi śvèin a l'Etiòpia e al vin anc fat perśunér daj ingléś durànt la guèra. Turnê a Chèrp, Guido al taca a lavurèr cun la mujér in dal só majfìsi "Molly", prima in dal cìc mo po' chersènd in dal grand, in dû a selta fóra n'ètra volta al só gros e-spìrit da imprenditōr. Più avànti, a la mort dla mujér, Guido al decìd ch'al vōl vèder crèser e mijorèr soquànt repêrt edl uspidêl ed Chèrp "B. Ramazzini", e al tribùla personalmèint cui trapê dla burocrasìa e 'l spend dimòndi bési per mèt'r a nōv la cardiulugìa, la Tac, l'urologìa, al Pront Socórs, che acsè tanti curi i psìven vgnir fati a Cherp invéci che avér-eg d'andèr a dmandèr-i a Mòdna. Guido al gniva premiê cun dimòndi arcgnusimèint, c'ma quêl ed Cavaliér dla Repùblica, 'd Cavaliér Uficêl, ed Cmendadōr, 'd Grand'Uficêl e 'd Cavaliér ed Gran Crōś. A Chèrp la gh'è stèda intestèda la strèda dl uspidêl, a dir quèla ch'l'era la via ed S. Giàcom. La fióla Anna l'è la padròuna edla firma "Blumarine" ed Chèrp.
Referèinsi
}}
1641
Al 1641 (MDCXLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Omen III - Conflitto finale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al putēr dal mâł al n è piò in dal maṅ 'd un putèṅ.|Tagline dal film}}
Omen III - Conflitto finale (Omen III - Cunflìt finàł) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1981, girâ par Graham Baker c'n un budget ad sinc migliòṅ ad dòlar ch'i 'n aṅ pò frutâ da piò ad vint.
'L è 'l tèrs tìtul dla sèrie dal Preśàgi dòp Omen - Il presagio (1976) e Omen II - La maledizione di Damien (1978) e prima 'd Omen IV - Presagio infernale (1991). In dal 2006 a s è śuntâ pò 'n arfacimènt dal prim film, Omen - Il presagio 6+6+6.
Sunt
Damien (Sam Neill), 'l Anticrìst, 'l è dvintâ presidènt dgl'indùstri Thorn e ambasadōr di Stat Unî a Lóndra. Dòp avér savû dna previśiòṅ che Geśù Crist 'l è drē a turnàr a nàsar par cumbàt'r-al, al taca a far masàr tut i putèṅ nâ dòp la meśanòt dal 23 ad Mars.
In cal méntar in Itàglia sèt mònag cun sèg i sèt lìbar sàcar e i sèt pugnài catâ a Megiddo i partìsan da Subiàg par far-al fóra. Al cap di religióś, pàdar De Carlo (Rossano Brazzi), al véd però che lì lōr i n pōlan far gnint cóntar Damien ch'al taca anc na relasiòṅ cun la giurnalìsta Kate Reynolds (Lisa Harrow). Anc al fiōl ad chi lē, Peter (Barnaby Holm), al pasa da la sò banda.
Aşèj balsâmich ed Rèz
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
La stôria.
In pôch chês cme per l' Aşéj Balsâmich Tradisiònêl ed Rèz, la só stôria "l’é al prodòt". În, difâti, dimòndi i sècol che ste frût ed l’ inzègn ed la pasiòun ‘d l’òm al fa unōr e al sègna al têvli pió fortunêdi e sapiĵnti. Al só antîghi urègin în in grând pêrta scgnusûdi, a circônden ed mistêr l’asèj pió specêl dal mònd, la préma idèja e al tètnichi per fêrel, i modus operandi purtê avânti da pêder in fiôl, che al dé d’incô a ciaméren know how. Al pió antîgh scrét ch’ al în pêrla al ‘s arfà al 1046, quând l’imperadōr ed Germânia Enrico II, in viâs vêrs Ròma per l’incuronasiòun, l’îva fât ‘na fermêda a Piasèinsa. D ‘ed ché l’à parlê cun Bonifacio, marchèis ed Tuscâna e ânca pêder ed Matélda ed Canòsa, e al gh’à dmandê ed dêregh in regâl un specêl aṣèj che :« aveva udito farsi colà perfettissimo». Prôpia al d’ed dèinter dal mûri dal castèl, ch’al dvintarà famosèsim quêlch ân pió têrdi per l’incōnter “dal perdòun” tr’al pêpa Gregorio VII e l’imperadōr Enrico II, as cûnta che gnès prodòt un aṣèj, ricostituèint e bêlsem, tânt desiderê dal tèsti incurunêdi. Al fât stòrich l’è registrê ind al poēma Vita Mathildis dal frê Donizone, al principêl scritōr ed la véta ed la Gran Cuntèsa Matèlda. Ind i sècol XII XIII e XIV savòm ed sicûr che a Rèz, Scandiân e indi principêl cèinter estèins, di fabricânt d’asèj s’êren més in sèm in vèiri e prôpri lēghi in dōve i sôci duvîven tgnîr da cât al segrēt ed la risèta ed la preparasiòun  dal prodòt ed valōr. Dôp al parèir favurèvol dê da l’ imperadōr, per tòt al Rinascimèint l'asèj balsâmich as véd despès in sèma al têvli di rè e dóca, masmamèint a còla di dóca d'Êste. Cun l'avgnûda int al 1476 ed Alfonso I - dóca ed Frèra - la stòria dal balsâmich la gh’à vû un cóc deciṣîv. Tòta la faméja reêla che la gvernê al duchê ed Mòdna, Rèz e Mâsa fîn al 1859, l’à impî per sècol al nutêsi ed memôrij insèma a l’ aṣéj balsâmich ed Rèz. Ludovico Ariosto, mia per chês arzàn, int la têrsa dal só Sâtri al fâ la dèdica a só cusèin, Annibale Malaguzzi, e al scrév:  "in casa mia mi fa meglio una rapa ch'io coco, e cotta s'uno stecco inforco e mondo e spargo poi d'aceto e sapa". Int al 1863 in ‘na pubblicasiòun ed Fausto Sestini as lêz in môd cêr che: " nelle province di Modena e Reggio Emilia si prepara da tempo antichissimo una particolare qualità di aceto a cui le fisiche apparenze e la eccellenza dell'aroma fecero acquistare il nome di Aceto Balsamico". Al testimuniânsi in sèma l' aṣèj Balsâmich as fân pió fési ind l’ Otsèint, atravêrs j-elèinch dal dôti dal famèj nôbili arzâni. A chi tèimp là l’êra bòuna règola infâti zutêr a la dôte ‘d la nôbil dòna ch’ l‘ as maridêva cun di vasê d ‘asèj balsâmich ed valōr e baterej ed barilèin cun al d’ ed dèinter al presiōs. Al rèst l’è stôria dal dé d’incô.
I cunséli tètnich.
Mó a la fîn, dôp tânta stôria, cus'él st 'Asèj cun al stèma, cme as fâl? Andòm a cgnosèr d’ aṣvèin ste originêl elisîr bòun pr’ inrichîr e perfesiunêr i savōr dal pietânsi, dal pió lavurêdi e delichêdi a còli pió a la bòuna e pôvri. L'Aṣèj Balsâmich Tradisiònêl ed Rèz al s’utîn per mèz ‘d ‘na naturêla fermentasiòun sucarèina ed acidōṣa dal mòst côt. Mó al segrêt e la "sapiĵnsa" dal Balsâmich arzân stân ind la segvèinta stagiunadûra ch’l’as pôrta avânti dèinter baterèi ed bòti ed lègn diferèint per un lòungh peréiod ed tèimp, in ògni chês mai d’ed sòta a 12 ân. L'afinamèint dal bouquet ch’al dvèinta sèimper pió intèins, delichê e mìa indifrèint al nês e al góst, l’é la fêsa pió cumplichêda e delichêda, e l’é ché ch’ a vîn necesâri l'esperiĵnsa dal mèister d’aṣèj. Mèinter al sistèma ‘d asejficasiòun pr’ al comûn aṣèj l’é mantgnûda cun al vèin, per prodûṣer al stimê ABT (Aṣèj Balsâmich Tradisiònêl) ed Rèz al sistèma l’é mantgnû cun al mòst côt. Per tradisiòun clasîca la produsiòun la vîn fâta in budzèli ed lègn despôsti in baterèia, in dōve al nomér al dêv mai èser d’ed sòta a trî. Al trèi fêsi ‘d la produsiòun dl’aṣèj în la fermentasiòun alcôlica, l'osidasiòun acidōsa e la stagiunadûra. A vînen druvêdi dal budzèli in lègn ed rōra, ed castâgn, ed môr, de srêṣa, ed frâsen e ‘d znèiver, ciaschedóni a dân un particulêr savōr a l’ aṣèj che l’ al fà dvintêr "ónich".
Cm’ as drôva in tèvla.
Che trî bê elemèint. Mó perché e quând druvêr la “Ragôsta”, l'”Argînt”e l'”Ôr”? Bisògna dîr préma che al quiléberio ind al piât l’é un'êrt e cme têla la và lasêda a la vôstra sensibilitê e sapiĵnsa ind la bòuna cuṣèina, al prém ABT ed Rèz, al "bulèin Ragôsta", al farà spéch sopratót pr’ éser pió êgher, cun ‘n ‘ idèja d’ aciditê ch’la ṣvapōra pió pronuncêda e mēno ed savōr dôls. Grâsia al prufóm alzēr, delichê e la bòuna aciditê al pōl inrichîr al fetlèini ed chêrna ed mânz, al pucêdi ed verdûri, insalêti; al pōl èser druvê pr’ insavûrir a la fîn ‘d la cutûra gamberèin, braṣōli d’agnèl, piôpa e chêrni ròsi pôch côti. L’è adât per preparêr fônd ed cutûra per selvagîna e bèstij da curtîl. L'"Argînt" al gh’à dal carateréstichi divêrsi, perché al s’ é ṣgrusê di pió. Al ‘s drôva piô a crûd, mēno pr’ al cutûri, risultànd pió môrbid e pió dōls. Al só carâter l’al fà preferîr per i prém piât, flân, risôt, sûgh, cutûri alzirèini. Al gh’à un prufòm pió fôrt, cun inclinasiòun al dōls, réch e quaciânt rispèt a l’aciditê. L’è ôtim druvê a crûd ind la maiunèiṣa, e ind al sêlsi per i lès  o i pès, ind in risôt cun al verdûri o cun i scâmp, ind i  prém piât réch e nôbil, cme al filèt ed mânz o al fedégh d’ôca. L'aciditê ch’la ṣvapōra l’é che mascherêda da còla fésa, armâgn la sensasiòun dal góst dōls e cumplichê, cun prufòm e al góst d’ ed drêda da stimêr. L'" Ôr " al ‘s drôva mìa per cundîr mó quêsi sōl per la fîn dal pâst. L’è un prodòt straordinâri e cumplichê, réch ed prufòm e armunía ed savurèin pió in sèma al dōls che in sèma a l’ êgher, nôbil ed cunfurmasiòun, al cunvîns e lê durèvol. L’è adât per i furmaj impurtânt, savurî e picânt, per macedôni ed frût ed bôsch, fragòli o ṣrêsi, per crèmi pastisēri o slê, pr’ al panetòun o pr’ al strudèl. Un cumandamèinto ai furnêi vâlid sèimpr e a tót al manēri per tót e trî j-ABT ed Rès: vansê ed fêr al lòunghi cutûri; l' aṣèj al dêv stêr al fôgh sōl per pôch mumèint, quês sfumêr, pr’an perdêr mìa i parfòm acsé a lòungh perfesionê.
Góst e êrt dal “fà da té”.
Sîv armêṣ incantê da ste prodòt ed l'òm ed la só sapiĵsa ed mél ân? Vrîv cumincêr a prodûṣrel? As cumîncia cumprând i barèl ed dimensiòun e lègn divêrs, in nòmer ménim ed 3, pr’ un totêl, ed solît, ed 5 o 6. Dôp avèiri sterilizêdi, as dêven imbibîr cun dl’ aṣèj ed vèin ed bòuna qualitê per circa 1 ân. Tôt via l’ aṣèj, as égh mèt dèinter al mòst côt cun la pusèbil zûnta d’inèst d’ aṣèj in tóti al bòti, e impîri per 3/4 o 4/5 ‘d la sô capacitê. ‘N’ arcmandasiòun: l’é dmèj ch’ l’ âbia bèle fât la parsièla trasformasiòun dal sócher in alcôl fîn a rivêr a 5-6 grêd alcôlich. Pasê un ‘êtr’ân as cumîncen i travêṣ: al vasèl pió cèch as arpôrta a livèl cun còl che gh’è dèinter in còl che gh’è pió atâch, e via via con i rinchêls fîn a la bòta pió grânda. L'ultèm barèl al srà còl ch’al vîn cumpletê con al prodòt ed mòst côt freèsch d'anêda. Al pasêr dal stagiòun, da l'istêt a l'invêren, al dà ‘na mân cuni i sêlt dal calôr a j-andamèint chèmich e al dà ‘n’ajót per dêr al caratêr in môd carateréstich a la partîda d’ aṣèj. Dópo almēno 12 ân de stagiunadûra e segvèint rinchêls, l'ABT ad Rèz l’é prûnt pr’ al vôster cunsóm e piaṣèir. Per vèndrel al vôster aṣèj al duvrà afrûntêr invêci la prôva 'd l’ asâg ‘d la Comisiòun ed pêrit che a dân ‘na stèma in môd règid per l’abilitê e al carateréstichi dal prodòt.
La protesiòun e la promosiòun ‘d un prodòt ónich.
=Nôti e sît=
Sît dal Cunsôrsi }}
Grafgnana
Grafgnana (Graffignana in Itagliàn) l'é un paès italian ad 4.750 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Rocka Rolla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Barroom fighter, ten pint a nighter, definite ninety-nine, diamond cluster, knuckle duster, feline on the borderline. Rocka rolla woman for a rocka rolla man, you can take her if you want her, if you think you can.|Lutadōra da bar, déś biri a nòt, nuànta-nóṿ a dir dabòṅ, diamànt a grap, tirapùgn, la pâr ch'la śgatéśa. Na dóna rock par 'n óm rock, 't la pò tōr s't'la vó, s'at pèns ch'at pó.|Rocka Rolla, 1974|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Rocka Rolla 'l è al prim àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 6 ad Setémbar dal 1974.
Braṅ
L'ultma trasa la s cata sōl in dl'edisiòṅ masteriśàda ad nóṿ dal 1987, in na versiòṅ difarénta dla canta sunàda in Sin After Sin.
Culegamènt estéran
}}
Rossella Falk
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Rosa Antonia Falzacappa, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Rossella Falk (Róma, 10 ad Nuvémbar dal 1926 - Róma, 5 ad Maǵ dal 2013) l'è stada n'atōra 'd cìnema e ad teàt'r itagliàna.
Biugrafìa
La Rossella Falk la taca a lauràr a teàtar in dla secónda mità di an Quàranta quànd la s iscrìv a 'l Acadèmia 'd art dramàtica. In dal 1954 l'è a 'l Teàtar pìcul ad Milàṅ. La dà vōś a i drama ad Tennessee Williams (Un tram ch'a s ciàma deśidèri e Tut 'd un trat l'Istâ pasàda) ma anc a Henrik Ibsen e a Luigi Pirandello.
Prima 'd murìr in dal 2013, la fà in tèmp a giràr Non ho sonno (A n gh'ò mia són) par Dario Argento.
Culegamènt estéran
}}
Lo squalo 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
.kfh
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Lo squalo 2
{{CITAZIONE|Pròpria quànd a parìva ch'a n gh fus più perìcul...|Tagline dal film}}
Lo squalo 2 (Al squâl 2) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1978 ad Jeannot Szwarc ségut dla pelìcula Lo squalo dal 1975 ad Steven Spielberg, òpra ch'la tulìva spunt da 'n lìbar ad Peter Benchley ch'al cuntàva di fat sucès in dal 1916, gl'atàc ad soquànt squài in dal New Jersey.
In dal 1983 e in dal 1987 la Universal Pictures l'à fat vgnir fóra àtar dū capìtui dla saga, sénsa però 'l prutagunìsta Roy Scheider: Lo squalo 3 e Lo squalo 4 - La vendetta.