cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sèntar-Dèstar Nóṿ
Al partî, guidâ p'r Angelino Alfano, vèć segretàri dal Pòpul dla Libertà, al pōl cuntàr su vint-nóṿ deputâ e trénta senadōr e 'l à tòlt in prèst al nóm da Italo Bocchino ch'al 'l iva registrâ 'l 8 Mars dal 2011. Al gh'à anc un presidènt ad regiòṅ, al calabréś Giuseppe Scopelliti, e 'l ex presidènt dla Lumbardìa, Roberto Formigoni.
Al Sèntar-Dèstar Nóṿ, cun i sò sinc minìstar, 'l apògia al guèran 'd Enrico Letta méntar Fòrsa Itàglia la s è dastacàda dòp che Silvio Berlusconi 'l è stâ tòlt via da la sò puśisiòṅ ad senadōr a séguit dla Léǵ Severino.
Culegamènt estéran
}}
Luigi Di Majo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luigi Di Majo (Bagnrégi, 17 ad Setémbar dal 1943) 'l è 'n avucàt e persunàǵ televiśìṿ itagliàṅ.
Biugrafìa
Di Majo al taca la sò caréra da avucàt a Róma in dal 1968 tgnénd adrē a 'l camp penàl. In di an Stanta al tōś la diféśa in di prucès dal stat itagliàṅ cónt'r i film scàndal Ultimo tango a Parigi e Novecento ad Bernardo Bertolucci e Salò o le 120 giornate di Sodoma ad Pier Paolo Pasolini. Da 'l 1980 a 'l 2000 al lavóra cuma avucàt 'd Il Messaggero.
In dal 1989 al fà 'l sò debùt in televiśiòṅ tulénd al pòst ad Paolo Guzzanti in Chi l'ha visto? su Rai 3, laurànd-'g in fiṅ a 'l 1992 prima cun la Donatella Raffai e pò cun l'Alessandra Graziottin.
Da 'l 2006 a 'l 2008 al fà 'l giùdas in dal prugràma dla Rita dalla Chiesa Forum su Rete 4 insém a Santi Licheri, la Tina Lagostena Bassi, Ferdinando Imposimato e la Maretta Scoca.
Culegamènt estéran
}}
Eugene Harold Krabs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Mr. Krabs, ciamê anca Evgèni e Àrold, 'l è 'n personâǵ di cartòun animê dla séri SpongeBob SquarePants, un granfi dimòndi śvélt e atèint, padròun dla Tevla chelda Krusty Krab e dòunc anca diretōr ed SpongeBob, ch'al gh lavóra dàinter c'ma camarēr. Mr. Krabs 'l è dimòndi tachê ai sold, ch'al còunta despès ùn p'r òun, al pàinsa ala manéra mióra 'd catèr sù di cliìnt p'r al só lochêl, e dimòndi anc ala manéra 'd fèr lavurèr de più al SpongeBob.
A caelo usque ad centrum
{{dialort | dial=Carpśàn}}
A caelo usque ad centrum l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "A partìr da 'l ciél infìn a 'l sèinter (dla tèra, a s sòtintènd)" e la deśvìn da na manéra 'd intènder giuridicamèint la proprietê di fonda, in dal dirìt edla Ròma antìga, ch'la vlìva che tùt quèl ch'a gh'era, ch'a pasèva in sìma e sòta ind un sert pês ed tèra, al fùs, propi perchè 'l era lè, ed proprietê dal padròun ed cla stèsa tèra.
Colegamèint estèren
}}
Link
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Esperimènt in dal terōr.|Tagline dal film}}
Link (Ligàm) 'l è 'n film ad scarésa britànic dal 1985 ad Richard Franklin. La pelìcula la gh'iva 'd èsar fata in Austràglia ma par di mutìṿ ad bèsi l'è pò stada giràda in dal Régn Unî (preciśamènt a St. Abbs in Scòsia).
Al film 'l à purtâ a cà al prèmi speciàl di giùdas dal Fèstival 'd Avioraz dal 1986.
La sìmia prutagunìsta dal film 'l è 'n uràng piturâ 'd négar (al sarév rós/maròṅ ad suo) par parér un simpansè brut e catìṿ.
Sunt
La Jane Chase (Elizabeth Shue) l'è na studènta universitària che par tiràr avànti la tgniva a drē a i putèṅ prima 'd andàr a dar na maṅ a 'l dutōr Steven Phillip (Terence Stamp) ch'al fà dal ricérchi su dal bèsti. Chi lò al tîṅ sèg anc tri sìmi, Imp, Voodoo e Link, qvist chè 'n uràng ad quarànta-sinc an dimóndi inteligìnt ch'l éra stâ druâ in pasâ in un sirc.
Link al dà na maṅ in dal laburatòri ma al fà da spés quél ch'a gh pâr e anc dal caśèṅ e al dutōr Phillip al s mét in tèsta l'idéa ad cupàr-al ma la Jane la n è mia 'd acòrd sèg. Un dè però la Voodoo la vèṅ catàda mòrta e Steven al sparìs sénsa dir gnint pròpria quànd al gh'iva da far fóra 'l uràng. Da 'l cant suo Link al taca a dvintàr catìṿ e preputènt in di cunfrònt dla Jane, al gh pruibìs anc ad druàr al telèfun, tgnénd-la parśunēra lè dèntar.
Quànd pò chi lē la 'l punìs lasànd-al fóra ad cà, Link al taca na guèra cónt'r al gèn'r umàṅ.
Rouen
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rouen (a s lèś /ʁwɑ̃/ in Francéś) l'è na sità dal nòrd dla Frància ad sènt-ùndas-mila abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt dla Senna Marìtima in dla regiòṅ dla Nurmandìa Élta. 'L è 'n pòrt dimóndi impurtànt, specialmènt par l'impurtasiòṅ ad purtugài e ad fruta trupicàla. La sò àrea metrupulitàna la fà sù da piò ad siesènt-sinquantamìla abitant.
La s cata su 'l fiùm Senna a ssanta km da 'l mâr e l'è cgnusùda p'r èsar la sità di sènt campanìi (a dita 'd Victor Hugo). L'è stada tiràda sù in di tèmp antîg da i Veliocassi.
L'è divìśa in dódas quartēr e tri cantòṅ. Al sò sìndig, da 'l 2012, 'l è 'l sucialìsta Yvon Robert.
.army
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
.موقع
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 28 ed mâǵ dal 2014.
.financial
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
Lontano dal paradiso
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cuś è'l ch'l imparśóna i deśidèri?|Tagline dal film}}
Lontano dal paradiso (Luntàṅ da 'l paradìś) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e francéś dal 2002 scrit e dirèt par Todd Haynes, girâ in dal New Jersey e in dal stad ad New York. La pelìcula l'è stada candidàda a quàtar Òscar e l'à vins un prèmi a 'l 59{{sup|śum}} Fèstival ad Venèsia par l'atōra prutagunìsta, la Julianne Moore.
Custâ trédas migliòṅ e mèś ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù vint-nóṿ.
Sunt
A la fiṅ di an Sinquànta, in na sitadìna dal Connecticut, la Cathy Whitaker (Julianne Moore) la fà la raśdóra par sò marè Frank (Dennis Quaid), ch'al vénd di televiśōr, e p'r i sò dū fiōi, David (Ryan Ward) e la Janice (Lindsay Andretta).
La dóna l'à dedicâ tuta la sò vita a la famìja. In dal tèmp lìbar la fà dal fèsti o dla beneficénsa ma adès la s è misa a dascórar da spés e a pasàr dal tèmp cun 'l óm ch'al tîṅ adrē a 'l sò giardèṅ, un négar ciamâ Raymond Deagan (Dennis Haysbert), anc parchè sò marè 'l è sèmp'r a lauràr in fiṅ a tard. Na sira la Cathy la 'l và a catàr in ufìsi e la 'l bèca a far sès cun 'n óm cgnusû in un bar.
Culegamènt estéran
}}
Rouen
Àtar prugèt
}}
1367
Al 1367 (MCCCLXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Bufalora
Bufalora (Boffalora d'Adda in Itagliàn) l'é un paesëin italian ad1.042 abitänt in Pruvincia d' Lôd. A l'é l'ültim paesëin prima ad la pruincia ad Cremuna, a andä vérs Est.
Universitê ed Mòdna e Rèz
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
L'Universitê ed Mòdna e Rèz (Università di Modena e Reggio Emilia in italiân –  Universitas Studiorum Mutinesis et Regiensis in latèin) in lètri UniMoRe l'é 'n' universitê urganişêda secònd un mudèl reti di sede. La só qualitê particulêra l'é còla 'd èser sustgnûda da un prugèt de şvilóp ch' al mèt insèm dō universitê.
Mòdna (sît ed la secònda universitê pió antîga d' Itâlia, l'é còla dal sèt tr'al j universitê mundiêli, nasûda int al 1175 e chersûda intōren al stôrich Studium mutinensis) e Rèz dal 1998 àn dê via a un lêregh e-şvilóp ed l'Universitê ch' l'à purtê a fêr fîn incō 8 facoltê a Mòdna e 4 a Rèz.
Int al 2005 l'universitê arzâna l'é stêda spustêda int la vècia Caşêrma Zucchi, cun un miuramèint di lochêl e dal materiêl; vídeo-proietōr int tóti al clâs, nōv laboratôri 'd informâtica e la posibilitê ed coleghêrs a Internèt wireless (sèinsa fîl).
Int al 2008 a s' é tgnû l'inavgurasiòun de la facoltê ed Giurisprudèinsa, spustêda dal vèc pôst ed véia Universitê al stôrich complès dal vèc cunvèint dal sōri ed Sân Zemiân, int la véia cun l'istès nòm, per l'ucaşiòun l'é stê restarvê dal tót.
Prèmi
Int al 2007 l'é stêda elèta cme miōra universitê póblica a livèl nasionêl, per servési e rişultê a êlt livèl, dal giurnêl Il sole 24 ore, mèinter int al 2008 l'é calêda ed sōl dû pôst, drêda al Politecnico di Milano e a l' universitê ed Trièst (claséfica dal lój 2008).
Sèimper secònd la claséfica dal Il Sole 24 ore l'é turnêda al secònd pôst int al lój 2009 , armêşa sèimper óna dal celèisi italiâni
L'Universitê la fà pêrt dal cunsôrsi tr' al j universitê CINECA.
Urganişasiòun
Al facoltê ed Mòdna a s câte int trèi zôni divêrsi ed la sitê:
Còli ed Rèz invēci a gh' àn dû indirés:
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Università di Modena e Reggio Emilia trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
17 d'agòst
Al  l'è al 229śum dè dal calendàri gregoriàn (230śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 136 dè a la fin dl'an.
1716 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Bartolomeo Cesi (pitôr)
Bartolomeo Cesi l' éra stē un pitôr itagliàn (Bulògna 1556 - 1629). Sul prinsìpi 'l insgnèva al latèin, e piò tèrdi 'l cumincèva a piturèr cul Bezzi, catènd in cal camp chè dal sucès e fènd un gran nùmer d' ōvri, per la graṅ pèrt armèśi a Bulògna.
Culegamèint estèren
}}
Sâser
Sâser (Sassari in sasaraix e in tuscan, Tàttari in sardagnaul) l é na cmona ed 121 817 carstian dla Sardègna, capitêl dla sitê metrupulitana cn al noam cunpagn.
1368
Al 1368 (MCCCLXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Spinning Boris - Intrigo a Mosca
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al cumplòt ch'l à cambiâ par sèmp'r al cōrs dla stòria.|Tagline dal film}}
Spinning Boris - Intrigo a Mosca (Spinning Boris - Tragatèṅ a Mósca) l'è na cumèdia dramàtica dal 2003 ad Roger Spottiswoode ch'la cònta di fat sucès dabòṅ.
Sunt
George Gorton (Jeff Goldblum) 'l è 'n spin doctor ch'al lavóra par far eléś'r a presidènt di Stat Unî al republicàṅ Pete Wilson durànt la campàgna dal primàri dal 1996, in atri paròli al fà 'l sò cunsulènt a la cumunicasiòṅ e 'l cura la sò figùra pùblica par far-ag ciapàr più vōt. I lavóran sèg Dick Dresner (Anthony LaPaglia) e Joe Shumate (Liev Schreiber). Ma Wilson 'l è 'n pés pìcul sénsa bèsi e quànd al gh dà sù i tri i armàgn'n a cà.
Innuendo
{{Metacaixa
Spinning Boris - Intrigo a Mosca
Sunt
Un dè a riva na telefunàda da 'n óm americàṅ cun di urìgini rusi, Felix Braynin (Boris Lee Krutonog), ch'al gh śibìs ad lauràr par Boris Nikolaevič El'cin, presidènt in carga dla Federasiòṅ Rusa, mis dimóndi mâł in di sundàǵ esénd in fónd a la lista c'n al 6% dadrē a Gennadij Zjuganov e a Vladimir Žirinovskij. I tri i partìsan par Mósca e in sàuna, cuma da tradisiòṅ rusa quànd a gh'è da dascórar 'd afâr, i cgnósan Andrei Lugov (Gregory Hlady), culaburadōr 'd El'cin, e pò sò fiōla Tatiana Dyachenko (Svetlana Efremova). Par muciàr sù di vōt i cunsìlian a sò pàd'r ad rìdar da piò, ad strìnśar dal maṅ, ad baśàr in frònt di putèṅ e 'd tgnir-la curta in di cumìsi.
Culegamènt estéran
}}
Innuendo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
{{CITAZIONE2|When the outside temperature rises and the meaning is oh so clear, one thousand and one yellow daffodils begin to dance in front of you, oh dear, are they trying to tell you something? You're missing that one final screw, you're simply not in the pink my dear to be honest you haven't got a clue, I'm going slightly mad.|Quànd la tempradùra cha gh'è fóra la crés e 'l è ciàr dimóndi qvél ch'a vōl dir, mila-e-òṅ narsìś salvàdag śai i tàc'n a balàr-at davànti, oh belésa, eṅ-i drē a dir-at quèl? At sē drē a pèrdar cl'ultma rudèla, ta n sē minga in fórma, umàsa, e a la finém chè, a èsar sćèt ta n gh'à pròpria briśa idéa ad qvél ch'l è drē a sucéd'r-at, a sòṅ drē a dvintàr un mat na cria.|I'm Going Slightly Mad, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
Innuendo (faghènd aluśiòṅ) 'l è al quaturdicéś'm àlbum in studi dal grup hard rock di Queen. 'L è stâ publicâ al 5 ad Fervàr dal 1991 e 'l è 'l ùlt'm àlbum in studi dla banda prima dla mòrt dal cantànt Freddie Mercury.
Cal lavōr chè al s è piasâ a la puśisiòṅ nùmar òṅ in dal Régn Unî e al gh'è armàś par dū stmani ad fila, stés quèl anc in Itâglia in dua 'l à vindû quatarsènt-mila còpi. Prim pòst anc in Ulànda, in Śvisra, in Finlàndia e in Germâgna.
Furmasiòṅ
}}
Pronti a morire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Spara méj. Spara da spés. Al culpìs a 'l cōr.|Tagline dal film}}
Pronti a morire (Prònt a murìr) 'l è 'n film western americàṅ e giapunéś dal 1995 ad Sam Raimi, parudìa di spaghetti western a l'itagliàna. 'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 48śum Fèstival ad Cannes.
Al film, girâ tut in d'l Ariśòna, 'l à purtâ a cà da piò da daśdòt migliòṅ ad dòlar in di Stat Unî e siē migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca in dal rèst dal mónd, a frònt però 'd un budget stimâ da trénta-dū migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In dal Far West dal 1878, l’Ellen (Sharon Stone) la riva a Redemption par pascàr un sèrt John Herod (Gene Hackman), al guvernatōr sénsa cōr ad cla sitadìna lè che quànd lē l'éra na baghéta al gh'à masâ 'l pàdar sierìf (Gary Sinise) par tōr-'n al pòst. Par far fóra i sò nemìg 'l óm 'l urganìśa tut i an un turnèo p'r elèś'r al pistulēr più śvélt dal Stat c'n un prèmi p'r al vinsidōr ad sentvint-a-tri mila dòlar. Da 'l cant suo Herod al gh tōś sèmpar part e ninsòṅ 'l è mai stâ bòṅ ad bàt'r-al.
La dóna la s iscrìv subìt a la gara e méntar la s cata in sità la cgnós dimóndi gint cuma Cort (Russell Crowe), èx bras dèstar 'd Herod ch'al s è fat prēt, Fee dit The Kid (Leonardo DiCaprio), fiōl bastàrd 'd Herod, Ace Hanlon (Lance Henriksen), pistulēr balìsta e śburòṅ, Scars (Mark Boone Junior), delinquènt scapâ via da parśòṅ c'n un catròṅ in ghigna, al sergînt Clay Cantrell (Keith David), adès sasèṅ par bèsi, al pôc ad bòṅ Eugene Dred (Kevin Conway) e 'l indiàṅ Sioux Cavàl Pesâ (Jonothon Gill).
Culegamènt estéran
}}
.navy
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
.investments
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
386 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 386, mo invéci 'l an 386, 't ê da 'ndèr chè) Al 386 (terśeintutantasē, trecentottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 385 (terśeintutantasìnc) e 'l vin prìma dal 387 (terśeintutantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintutantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
141 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 141, mo invéci 'l an 141 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 141 (seintquarantùn, centoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 140 (seintquarànta) e 'l vin prìma dal 142 (seintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintquarantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Nichi Vendola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nicola Vendola (Bari, 26 'd Agóst dal 1958), cgnusû anc cuma Vichi in unōr ad Nikita Krusciov, 'l è un pulìtic itagliàṅ dal partî Sinistra Ecologia Libertà dòp soquànt an in dal Partî Cumunìsta e in dla Rifundasiòṅ Cumunìsta.
Da 'l Avrìl dal 2005 'l è al presidènt dla regiòṅ dla Pùglia dòp avér batû a 'l primàri dla sò cualisiòṅ Francesco Boccia dal Partî Demucràtic e pò Raffaele Fitto ad Fòrsa Itàglia par na cria. In dal Mars dal 2010 al vèṅ cunfirmâ a 'l sò pòst vinsénd a la granda còntar Rocco Palese.
Al s è dit gay in dal 1978 e 'l è stâ òṅ di fundadōr d'l Arcigay. Al gh'à 'n buclèṅ a 'l uréć sinìstar.
In dal Nuvémbar dal 2012 Vendola al s preśénta a 'l primàri ad cualisiòṅ par dvintàr al candidâ uficiàl dal schieramènt ad sèntar-sinìstra Itàglia. Bèṅ Cumûn ma al n gh la cava briśa a 'ndàr a 'l balutàǵ contra Pierluigi Bersani e Matteo Renzi parchè al cata sù sōl al 15.6% di vōt rivànd tèrs.
Culegamènt estéran
}}
.gives
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Soldi sporchi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal vòlti al bravi parsòni i faṅ di quèi catìṿ.|Tagline dal film}}
87° distretto - L'impronta dell'assassino
{{Metacaixa
Soldi sporchi
Soldi sporchi (Bèsi muśnènt) 'l è 'n film thriller dal 1998 ad Sam Raimi, candidâ a dū Prèmi Òscar.
87° distretto - L'impronta dell'assassino
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Soldi sporchi
Custâ darsèt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al 'n à purtâ a cà àtar tant.
Sunt
I fradèi Hank (Bill Paxton) e Jacob Mitchell (Billy Bob Thornton), insém a 'l amìg ad qvést chè Lou Chambers (Brent Briscoe), i càt'n un muć ad bèsi in di rutàm 'd 'n aparéć cascâ śò in un bòsc in mèś a la néṿ. Dòp 'n àtim in dua i n saìvan minga cuśa far, i decìd'n a tgnir-i, tgénd a drē anc a 'n cunsìli dla mujér 'd Hank (al più fùrub di tri), la Sarah (Bridget Fonda). Jacob invéci al pâr un pôc insiminî tant ch'al và a cuntàr a 'l sierìf Carl Jenkins (Chelcie Ross) 'd avér sintî 'l armōr 'd 'n aparéć, andànd acsè in a risć ad mandàr a gl'urtìghi i piàṅ di tri.
87° distretto - L'impronta dell'assassino
{{Film }}
87° distretto - L'impronta dell'assassino (87śum distrét - La trasa dal sasèṅ), cgnusû in Itàglia anc cuma 87° distretto: Premonizioni, 'l è 'n film pulisiésc americàṅ par la televiśiòṅ dal 1995 ad Bruce Paltrow, girâ a Los Angeles.
Gulàna
{{Metacaixa
87° distretto - L'impronta dell'assassino
Sunt
Al detective Steve Carella (Randy Quaid), insém a 'l sò culéga d'l 87śum distrét Bert Kling (Alex McArthur), al gh'à da indagàr su 'l masamènt dna śōvna studènta, la Marla Schaffer (Kirsten Holmquist), catàda mòrta strusàda méntar la curìva in un parc ad nòt da na dóna sōrda-muta, la Teddy Franklin (Deanne Bray). Su 'l sò cadàv'r al sasèṅ al gh'à mis na bandéra americàna e 'n diśégn dna silta. Steve, ch'al s è mulâ da 'n an cun la Linda, al s inamóra dla Teddy méntar Bert al gh'à paùra, a ragiòṅ, che sò mujēr Augusta (Alison Moir) la gh méta i còran. Da 'l cant suo al detective ebrèj Meyer Meyer (Ron Perkins), ch'al lavóra in còpia cun Artie Brown (Ving Rhames), al s è mis un paruchèṅ in cô par piaśēr da piò a la sò Sarah (Johann Carlo).
Soldi sporchi
Sunt
Ma a n è minga lò al perìcul più grand p'r al grup ma 'n vèć cuntadèṅ ciamâ Dwight (Tom Carey) che, andànd a casa, 'l éra drē a vśinàr-as tròp a i rutàm, tant che i fradèi Mitchell i èṅ custrét a cupàr-al cavand-'g-la però a far-al pasàr p'r un incidènt.
Gulàna
{{dialort | dial=Carpśàn}}
87° distretto - L'impronta dell'assassino
Sunt
Quànd in séguit a vîṅ catâ 'l còrp anc dla Nancy Anunciato (Chanda Fuller) 'l è ciàr ch'in gir a gh'è 'n serial killer parchè anc chi lē l'éra na studènta ch'a gh piaśìva cùrar, inóltar su la sò pansa al sasèṅ al gh'à piturâ na silta. A cà 'd sò màdar (Mary-Joan Negro) Steve al véd che la śōvna, al dè dal masamènt, la gh'iva apuntamènt c'n un giurnalìsta dla rivìsta spurtìva Sports USA, un sèrt Corry McIntyre, ma intervistànd al sò culéga Todd Wilkins (Steve Park) al detective al s rénd cònt ch'al manìag al n è minga lò, l'éra sōl na trapla.
Soldi sporchi
Sunt
Pròpria quànd a pâr ch'a vaga tut bèṅ e Hank al taca a pinsàr cuśa far dla sò mità di bèsi (sò mujér la gh'à anc abû na fiōla in cal méntar) a salta fóra 'n àtar prubléma: Lou 'l è in buléta sparàda e al vōl subìt la sò part par pagàr di dèbit. Vgnû pò a savér dal masamènt dal vèć da part ad cal minciòṅ ad Jacob, Lou al taca a ricatàr Hank.
Culegamènt estéran
}}
...dopo di che, uccide il maschio e lo divora
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
87° distretto - L'impronta dell'assassino
Sunt
Par dar-'g ajùt a s fà avànti anc al detective Ollie Weeks (Alan Blumenfeld). In cal mént'r al manìag, faghénd-as pasàr par McIntyre, 'l invìda a séna par n'intervìsta n'atra prumésa dla cursa, la Darcy (Tracy Middendorf). Dascurénd c'n un taxìsta ch'al scarusàva 'l vitmi in dal risturànt ad Paolo Capriato (Christopher Darga), Carella al créd 'd èsar davśèṅ a ciapàr al sasèṅ ma 'l riva tròp tard e anc la Darcy la pèrd la vita. In tut al manéri, par via dna drita dal custōd (Juney Smith) dal 'd un parchéǵ darènt a 'l risturànt, Carella e Ollie i rìv'n a 'l apartamènt 'd Henry Lytell (Steven Flynn), 'n èx atléta che da śōv'n al gh'iva 'l scutmàj ad „silta“. Adès al killer al gh'à apuntamènt cun n'atra curidōra, la Luella Scott (Marquita Terry).
...dopo di che, uccide il maschio e lo divora
{{Film }}
87° distretto - L'impronta dell'assassino
Culegamènt estéran
}}
...dopo di che, uccide il maschio e lo divora
{{CITAZIONE|Guàrd'la e 't vurà amàr-la, am'la e 't vurà cupàr-la!|Tagline dal film}}
La Spaggna, ch'la 'l à prudót insém a l'Itàglia, la 'l à candidâ a i Prèmi Òscar dal 1972 cuma film mijór in léngua furastéra ma gl'americàṅ i n 'l aṅ briśa sarnî.
Culegamènt estéran
}}
Franco Simone
{{Metacaixa
Gulàna
La gulàna l'è n'ornamèint ch'al gira dintór'n a 'l côl ed cal dòni e, meno despès, a pōl capitèr anc ed soquànt òm.
Franco Simone
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Gulàna
La gulàna la pōl gnìr mìsa indôs da per lē o insèm a di urcìn, di brasalèt o di anē cunpàgn. Ôr, argìnt, prédi presióśi, perli, plàstichi, i pólen ès'r i materiē che la gulàna l'è stèda fata sù.
Franco Simone
Franco Simone (Acquarica del Capo - Lecce, 21 ed lój dal 1949) 'l è 'n cantavtōr, avtōr e cundutōr ed televiśiòun itagliàṅ.
Gulàna
Colegamèint estèren
}}
Franco Simone
Al Franc al tachèva a fèr-es cgnùser in dal Fèstival dla Mùśica ed Castrocaro in dal 1972. In dal 1974 al Franco Simone al cantèva in dal Fèstival 'd Sanremo cun la cansòun "Fiume grande", vgnènd acsè fóra anca in dl'Hit Parade itagliàna. Cla cansòun chè "Fiume grande" la tulìva anca dimòndi sucès in dla só versiòun francéśa e spaggnóla (c'n i tìtol rispetivamèint ed "Je ne comprends plus rien" e "Rio Grande"). In dal 1976 al Franco al tulìva al só grand sucès in Itàglia cun la cansòun "Tu... e così sia", ch'a gh'la cavèva 'd andèr al quèrt post in dl'Hit Parade. In di an ch'a gniva dòp, al Franco al tulìva na graṅ popularitê in dl'América Latèina.
In dal 2011 al Franc al vinsìva al Glob 'd ôr per la Cansòun Mjóra "Accanto" dàint'r in dal film Native.
Frustrazione (film 1972)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I n aṅ minga fat na casa da mòrt ch'la pòsta tgnir-al!|Tagline dal film}}
Frustrazione (Frustrasiòṅ) 'l è 'n film ad scarésa britànic e americàṅ dal 1972 ad Robert Fuest. Par cla pelìcula chè, séguit ad L'abominevole dottor Phibes d'l an prima, al regìsta 'l è stâ premiâ a 'l Fèstival ad Sitges.
Sunt
Al dutōr Anton Phibes (Vincent Price), dòp èsar-'s pòst in animasiòṅ suspéśa spetànd che la Luna la s mitìs in riga cun chi àtar pianēd dal sistéma sulàr, al s déśda da 'l sò són par pruàr a dar incóra la vita a sò mujér Victoria (Caroline Munro) druànd l'àqua dal fiùm dla vita ch'al s cata lugâ a 'l intéran 'd un santuàri in Egìt sóta la tómba 'd un faraòṅ. A jutàr-'l a gh'è incóra la sò asistènta Vulnavia (Valli Kemp).
Ma 'l stés piàṅ al gh 'l à anc Darius Biederbeck (Robert Quarry), un tisi ch'l è scampâ di sécui bvénd ch'l'eliśìr lè e ch'adès al vōl druàr l'àqua dal fiùm sōl par lò e par la sò amànta Diana (Fiona Lewis). Insém i partìsan par l'Àfrica cun sèg al sò asistènt, Harry Ambrose (Hugh Griffith). Chi lò però al fà subìt na bruta fiṅ, masâ da Phibes in parsòna. 'L ispetōr Trout (Peter Jeffrey) al cata 'l sò còrp insfilsâ dènt'r a na butìglia in di dintór'n ad Southampton. Al cumisàri e 'l suvrintendènt Waverley (John Cater) i capìsan ch'a gh'è insaplâ Phibes e i gh tìn'n adrē in fiṅ in Egìt.
Culegamènt estéran
}}
Manu Trigueros
Manuel Trigueros Muñoz è nassù a Talavera de la Reina, Spaggna al 17 äd Otòber dal 1991. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Villarreal Club de Fútbol.
1369
Al 1369 (MCCCLXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
27 d'agòst
Al  l'è al 239śum dè dal calendàri gregoriàn (240śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 126 dè a la fin dl'an.
1573 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
.republican
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
1573 (nùmer)
Al 1573 (milesincseintstantatrī, millecinquecentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1572 (milesincseintstantadū) e 'l vin prìma dal 1574 (milesincseintstantaquater). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintstantatrīéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1573 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 11 col 143: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1800 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1800, mo invéci 'l an 1800, 't ê da 'ndèr chè) Al 1800 (mileotsèint, milleottocento in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1799 (milsetseintnovantanōv) e 'l vin prìma dal 1801 (mileotseintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintéśim post. 'L è 'l deśdotéśim sintunèr, gnend dòp dal dersetéśim e prìma dal deśnovéśim.
Colegamèint estèren
}}
40 (nùmer)
{{Metacaixa
565 (nùmer)
{{Metacaixa
40 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 40, mo invéci 'l an 40 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 40 (quarànta, quaranta in itagliàṅ, quadraginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 39 (traintanōv) e 'l vin prìma dal 41 (quarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quarantéśim post.
Al nùmer 40 in dla Chìmica
Al 40 'l è 'l nùm'r atómic dal śircòni (Zr).
565 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
40 (nùmer)
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 40 al vōl dìr "l'èrgna sòt'ala pansa" ('a paposcia in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen l'ernia inguinale in itagliàṅ).
.عرب
.عرب 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2017.
.surgery
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
Idiopatìa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) N’idiopatìa (idiopatia in itagliàṅ, da 'l gréc "ἴδιος", se medéśum e "πάθος", patimèint) 'l è na malatìa che la sièinsa la n'gh'l'à minga incòr cavèda ed catèr'gh al perchè, e dòunca a s è tajê curt a ciamèr chel malatìi chè cuma ch'i nasìsen per só còunt sōl da per lōr in na tèl persòuna.
Coi progrès sieintìfic ch'i van sàimp'r avànti, el malatìi idiopàtichi i calen ed numer col tèimp. A 'l dè 'd incō, p'r eśèinpi, i s ciamen acsè al pàrkinson, soquànti artróśi e vìa acsè.
Colegamèint estèren
}}
Libartä
Libartä (Libertà in italian) a l'é al prim giurnäl ad Piaṡëinsa e voin di püsè vëcc' d'Italia: l'é stä fundä in dal 1883 da Ernesto Prati.
Cavitê dal còrp edl ùter
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) La cavitê dal còrp edl ùter in del fèmni di Mamìfer, l'è al spàsi ch'a s cata a 'l intèren dla parēt più in dèinter edl ùter. In dal dòni al gh'à la forma 'd un triàngol prilê a 'l inśò.
Al rivestimèint ed cla cavitê chè 'l è cumpòst da tri tesû tachê 'l ùn a cl èter:
In dla cavitê dal còrp edl ùter edla dòna i s facen el du tubi ed Falòpi in di fiànc a 'l élta, e 'd sòta a s cata 'l orifìsi intèren edl ùter.
Colegamèint estèren
}}
265 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 265, mo invéci 'l an 265 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 265 (duśeintessantasìnc, duecentosessantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 264 (duśeintessantaquàter) e 'l vin prìma dal 266 (duśeintessantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintessantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Àngol otûś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giumetrìa Evclidéa, 'l àngol otûś 'l è c'l àngol ch'al gh'à n'ampièsa piò grànda ed 90° e piò cìca ed 180°.
Noti e referèinsi
}}
1226 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1226 (miledūseintvèintsē, milleduecentoseventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1225 (miledūseintvèintsìnc) e 'l vin prìma dal 1227 (miledūseintvèintsêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintvèintsēéśum post.
Èter progèt
}}
Creepshow 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al terōr al cuntìnua cun... Creepshow 2.|Tagline dal film}}
'L à fat sù quatòrdas migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sōl tri e mèś. In dal 2006 al gh'à abû un séguit minga uficiàł, Creepshow 3.
Sunt
Billy (Dominick John), un baghét cun la pasiòṅ di fumét ad scarésa, na vòlta cumprâ 'l nùmar nóṿ dal giurnalèṅ Creepshow, lung la via p'r andàr a cà al s véd rivàr cóntar quàtar bui ch'i al vōlan piciàr. Dòp èsar scapâ via al i pòrta in un parc bandunâ in dua 'l iva samnâ dla scménsa dna piànta magnaóm che pò la i magna tut òṅ dòp c'l àtar.
Prim epiśòdi: Vèć cap Cô 'd Légn
Davànti a 'l negòsi ad Ray Spruce (George Kennedy) e ad sò mujér Martha (Dorothy Lamour) a gh'è na statṿa ad légn 'd un cap indiàṅ. Un dè soquànt delinquènt i rìvan lè e i gh pòrtan via di quèi 'd valōr. La statṿa la tōś vita e la i và a pascàr òṅ a òṅ par giustàr al ròbi e tōr indrē qvél ch'i ìvan rubâ. La matìna dòp al cap indiàṅ al s cata sèmp'r in dal sòlit pòst ma 'sta vòlta in maṅ al gh'à i cupét di bandî.
Secónd epiśòdi: La śatra
Quàtar studènt piutòst purcùs, Deke (Paul Satterfield), la Laverne (Jeremy Green), Randy (Daniel Beer) e la Rachel (Page Hannah), i decìd'n ad pasàr na giurnàda a 'l lâg e anc s'a fà fréd i vaṅ in dl'àqua listés par nudàr. Vdénd na śatra sénsa ninsòṅ insìma, i gh mòntan sù e pò i faṅ a mènt che tut 'd intór'n a gh'è na paparùcia ch'a pâr na guma 'd òli misć a petròli. La Rachel la gh finìs in mèś e la gh'à la manéra ad pruàr in sla sò pèla che cal lìquid lè 'l è viṿ e ch'al gh'à anc fam parchè al la magna dasfànd-la dòp avér-la intraplàda dèntar. P'r i quàtar a n gh'è mia scamp.
Tèrs epiśòdi: 'L óm ch'al dmandàva 'n pasàǵ
Na dóna 'd afâr ch'la s ciàma Annie Lansing (Lois Chiles) la gh'à 'l visi 'd purtàr-'s a lèt di óm pagànd-i anc s'l'è bèla spuśàda e dònca a sarév méj ch'l'armagnìs a cà a far al sufrìt invéci 'd andàr in gir a far la malnéta. Na nòt, méntar l'è drē a turnàr a cà, la mét sóta òṅ ch'al dmandàva 'n pasàǵ in màchina (Tom Wright) e la 'l cópa sénsa vlēr. Par paùra che sò marè al pòsa vgnir a savēr ch'la gh mét i còran, lē la tira drit sénsa farmàr-as. Par la dóna a taca acsè na nòt pîna 'd arbgàt parchè la gh'à sèmp'r in di òć la ghigna dal mòrt.
Culegamènt estéran
}}
Giovani vampire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un pégn par 'l inféran...|Tagline dal film}}
Giovani vampire (Vampîri śōvni) 'l è 'n film ad scarésa eròtic americàṅ e britànic dal 2004 ad David DeCoteau.
Sunt
La Christine (Jennifer Holland), dòp la mòrt di sò genitōr in 'n incidènt in màchina, la s iscrìv a 'l prim an ad culéǵ in du la spartìs la cambra cun n'atra śōvna, la Reagan (Kate Plec), ch'la pénsa più che àtar a divertìr-as tut al siri. Chi lē la la cunvìns a tōr part a na fèsta 'd un grup intér'n ad fémni cmandàda par la Devin Sinclair (Michelle Borth) ciamâ Beta Alpha Tau (BAT) ch'al gh'à cuma sìmbul un papastrèl.
In séguit, durànt na lesiòṅ tgnuda par la sgnōra Miranda Masters (Barbara Crampton), la Christine la taca a manifestàr di putēr paranurmài e l'insgnànta la gh admànda 'd insfilsàr-'s in dal grup BAT par cumbàtar la Devin ch'l'è na vampîra vècia c'm al cuc ch'la dróa 'l sànguv dal vìrgin par tiràr-as via 'l pighi da la ghigna e armàgnar sèmpar śōvna.
La Christine la la tōś in paròla e la taca a far di śughlèṅ malnét cun la Devin ch'la l'insiminìs p'r andàr a lèt cun dal lèśbichi dal grup cuma la Sarah (Sara Michelle Ben Av) e la Samantha (Jonna Giovanna) anc s'al muróś la Christine la gh 'l à bèla, al nerd Josh (Storm David Newton).
In cal méntar la prufesōra Masters la strulga 'n piàṅ par far fóra la Devin cun 'l ajùt dla Christine.
Culegamènt estéran
}}
Louisiana (The Other Side)
{{Metacaixa
1021 (nùmer)
{{Metacaixa
Louisiana (The Other Side)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1021 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1021, mo invéci 'l an 1021, 't ê da 'ndèr chè) Al 1021 (mileveintùn, milleventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1020 (milevèint) e 'l vin prìma dal 1022 (mileveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileveintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Louisiana (The Other Side)
{{Film }}
Louisiana (The Other Side) (Luiśiàna (Cl'atra banda)) 'l è 'n ducumentàri itagliàṅ e francéś dal 2015 ad Roberto Minervini preśentâ a 'l 68śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ „Un Certain Regard“.
'L è stâ girâ c'n un budget stimâ 'd sincsènt-mila dòlar dagnóra.
Sunt
Mark (Mark Kelley) e la sò muróśa Lisa (Lisa Allen) i vìv'n in dla miśèria in un paiśèṅ dla Luiśiàna pinsànd sōl a drugàr-'s e a gusàr in dla sò roulotte ch'i gh'aṅ dastacâ la curènt parchè i n pagàvan mia 'l buléti esénd in buléta. 'L óm al tira avànti vindénd la dròga in gir e purtànd di fèr in di fèrvèć. Al sò mijór amìg 'l è 'n redneck ad stant'an ciamâ Jim (James Lee Miller) ch'al dascór cun 'n asènt dixie dimóndi pēś e ch'al bév dla bira a rót ad còl. Quànd sò màdar la s mala 'd càncar, Mark al taca a pinsàr ch'a sarév méj par lò pasàr soquànt tèmp in parśòṅ, acsè al gh'arév l'ucaśiòṅ ad diśintusicàr-as.
In dla campàggna 'd Dixie Land la gint la s riunìs, mèśa cavàda śò, par festegiàr 'l argój sudìsta, fra pick up vèć, tratōr, gari in dla śmàlta, bvudi 'd bira e 'd liquōr e dand adòs a Barack Obama.
Soquànt veteràṅ 'd guèra i s càt'n insém in di bòsc par sparàr a di barsàj e p'r eśercitàr-'s a la guèra e a i cumbatimènt.
Culegamènt estéran
}}
.arab
.arab 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2017.
387 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 387, mo invéci 'l an 387, 't ê da 'ndèr chè) Al 387 (terśeintutantasèt, trecentottantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 386 (terśeintutantasē) e 'l vin prìma dal 388 (terśeintutantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintutantasetéśim post.
Cultùra
{{Metacaixa
La cultùra l'è cl insèm ed cgnusìnsi, manéri 'd vìver, pràtichi, valōr, che i agìnt i àn imparê in dla só vìta per fèr bèin, fèr a mōd, stèr da mêś a chièter. La nn'è minga un quèl ch'a s gh'à bèle da quand a s nâs, mo la s tóś sù cun la socialiśasiòun, a travèrs quèl ch'a s impèra ed comportères, col reghli e valōr da tgnìr'gh adrē, per stèr in armonìa da mêś ai agìnt, e vìa descurènd.
In dl'antropologìa, al studiōs Tylor al in dèva na definisiòun ch'l'è armèśa in pé infìn a incō per la só completèsa: {{CITAZIONE2|Culture or Civilization, taken in its wide ethnographic sense, is that complex whole which includes knowledge, belief, art, morals, law, custom, and any other capabilities and habits acquired by man as a member of society. |La Cultùra o la Siviltê, tolti in dal só grôs significhêt etnogràfic, gl'ìn cal misćiamèint ed lavōr ch'i tinen dèinter la cgnusìnsa, el cherdèinsi, gli èrti, el morêl, el léś, i custùm e tuti chegli ètri capacitê e abitùdin tolti sù da 'l òm ch'al fà pert edla socetê.|Primitive Culture: Research into the Development of Mythology, Philosophy, Religion, Art, and Custum, 'd Edward Burnett Tylor,1871|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{en}}}}
A s in cata pò anca degli ètri, dal definisiòun:
{{CITAZIONE2|Culture is a way of life, a rich and timeworn grammar of human activity, a set of diverse and often conflicting narratives whereby communal (mis)understandings, roles, and responsibilities are negotiated. As such, 'culture' is a living, breathing system for the distribution and enactment of agency, power and privilege among its members and beyond. Rarely are those privileges distributed along a single axis of difference such that for example, all men are more powerfull than all women. Race, class, locality, lineage all accord measures of privilege or stigma to their bearers. However even those who are least empowered in a certain setting have some measure of agency in that setting, and their agency is bound up with (though not determined by) the culture, institutions, and practices that gave rise to it. Thus, extinguishing cultures is not the answer. In any case, years of colonial and assimilationist experiments should have taught us by now that such efforts are ethically problematic as well as self-defeating in practice. |La cultùra 'l è na manéra ed viver, na rìca e però cunsumèda gramàtica edl'ativitê edl òm, un insèm ed còunt diferèint e despès quistiunê indû a s vin a pàt per i cumùn (fra)intendimèint, quèl ch'a s gh'à da fèr e 'l responsabilitê. Dìta acsè, la 'cultùra' l'è 'n sistéma vìv per la distribusiòun e l'aplicasiòun dagli asiòun, dal cmand e di priviléǵ tra i só member e anca de più. Raramèint chi priviléǵ chè i ìn mìs ed lung a 'n ùnic cô damànd, per eśèinpi, che tùt chi òm i gh'àpien più ecmànd che tùti cal dòni. La rasa, la clàs, al post, la disendèinsa, i dàn di priviléǵ o di śvantàǵ a chi gh'i à. Anca chi gh'à meno ecmànd ind un sert ambiìnt, al gh'à 'l istès un sert epcòun 'd asiòun in cl ambiìnt lè, e cl'asiòun lè l'è lighèda (anch se minga determinèda) ala cultùra, ali istitusiòun, a 'l pràtichi ch'i l'àn sustgnùda. Acsè, fèr sparìr el cultùri la nn'è minga la rispòsta giùsta. I an 'd esperimèint colonièl e asimilasionìsta i duvrèven avér insgnê che chi sfòrs chè i ìn eticamèint problemàtic e politicamèint mìa ùtil.|cit. in Multicentered feminism, ed Maria Caterina La Barbera,2004|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{en}}}}
{{CITAZIONE2|La cultura dei dotti ha pretese universali, vale per l'essere umano in generale; la cultura dei popoli è sempre una cultura radicata e particolare. |La cultùra di inteligìnt la vōl èser universèla, la vèl per 'l òm in generèl; la cultùra di pòpol l'è sèinper na cultùra col raìś e particolèra.|Sociologia dei processi culturali, ed Loredana Sciolla e Paola Maria Torrioni, 2020|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Colegamèint estèren
}}
Tilda Swinton
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Katherine Mathilda Swinton, cgnusùda méj cuma Tilda Swinton (Lóndra, 5 ad Nuvémbar dal 1960), l'è n'atōra ingléśa rósa 'd cavìi vinsidōra dal Prèmi Òscar dal 2008 cuma atōra minga prutagunìsta p'r al film Michael Clayton. In dla sò caréra l'à anc ciapâ tri candidadùri a i Golden Globe, un Nàstar 'd Argìnt e na Cópa Volpi a 'l Fèstival ad Venèsia dal 1992 p'r Edoardo II ad Derek Jarman, al regìsta ch'al l'à dascuvèrta.
La gh'à dū fiōi śmèj, Honor e Xavier, abû in dal 1997 da 'l sò prim marè, al scritōr scuséś John Byrne. Da 'l 2004 la s è cumpagnàda cun 'l artìsta tedésc Sandro Kopp.
Biugrafìa
Fiōla 'd un generàł scuséś, Sir John Swinton, e anvōda a la lunga 'd òṅ 'd inventōr dal car armâ, la Tilda da śōvna la stùdia a la West Heath Girls' School in dal Kent insém a la Diana Spencer pò in dal 1983 la s làurea in Siénsi pulìtichi e suciàli a l'Università 'd Cambridge. Arvèrsa, fóra dal cumùn e cun dal simpatìi p'r al partî cumunìsta, la Swinton in di an Utànta la taca a recitàr a teàtar ma pò la pasa a 'l cìnema laurànd in dimóndi pelìculi dal sò amìg pitōr Derek Jarman, cuma Caravaggio e Edoardo II, in fiṅ a la sò mòrt in dal 1994.
A la fiṅ di an Nuànta la rècita in Love is the Devil, pelìcula dedicàda a 'l pitōr Francis Bacon, pò in dal 2000 la gira The Beach insém a Leonardo Di Caprio. 'L an dòp l'è la prutagunìsta di thriller I segreti del lago e Vanilla Sky insém a Tom Cruise, a la Cameron Diaz e a la Penélope Cruz. In dal 2002 l'è la vòlta dal film dramàtic Il ladro di orchidee girâ cun Nicolas Cage e la Meryl Streep méntar 'l an dòp la tórna in dal Régn Unî par far Young Adam, pelìcula cun prutagunìsta Ewan McGregor.
Cun Michael Clayton dal 2007 la vins al Prèmi Òscar, pò la gh'à la manéra 'd far 'l “Antìg” in dal film trat da i fumét dla Marvel Comics Doctor Strange dal 2016. 'L an dòp invéci la gh'à la part dla Madame Blanc in d'l arfacimènt dal film Suspiria 'd Dario Argento girâ par Luca Guadagnino, regìsta ch'al l'à dirèta anc in The Protagonists (1999), Io sono l'amore (2009) e A Bigger Splash (2015).
Culegamènt estéran
}}
661 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Julieta (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut i gh'aṅ qvél ch'i s mèritan.}}
Julieta (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2016 ad Pedro Almodóvar trat da tri racònt cic dl'Alice Munro ch'i s càt'n in dla racòlta „In fuga“ dal 2004.
La pelìcula, preśentàda a 'l 69śum Fèstival ad Cannes, l'è stada bòna 'd far sù vint-a-du migliòṅ e mèś ad dòlar.
Sunt
La Julieta Arcos (Emma Suárez) l'è drē a partìr p'r un viàś in Purtugàl insém a Lorenzo (Darío Grandinetti), al sò óm 'd adès, quànd par strada a Madrìd l'incróśa la Beatriz (Michelle Jenner), n'amìga 'd sò fiōla Antía (Blanca Parés) da quànd che lōr i éran pìculi. La ragàsa, ch'la n sà minga ch'la Julieta la n la véd minga da dimóndi tèmp, la gh cònta ch'la l'à péna vduda in Itàglia in un paiśèṅ su 'l Lâg ad Còm insém a i sò tri fiōi. Avēr dal nutìsi dl’Antía pasâ tut cal tèmp lè la manda in depresiòṅ la dóna ch'la próa acsè a 'rcurdàr e a butàr śò su 'n quadèr'n i sò pinsēr.
La Julieta l'iva cgnusû al pàdar dl’Antía, al pascadōr Xoan Feijoó (Daniel Grao), su 'n trêṅ e l'éra armàśa gravda subìt dòp na ciulàda lè insìma. Turnàda da lò dòp soquànt méś prima 'd parturìr, mulànd al sò mistēr 'd insgnànta 'd létri, la dóna l'iva cgnusû la dóna di fat Marian (Rossy de Palma) e na gusa-amìga 'd Xoan ch'la fà dal statṿi 'd fèr e śmàlta, l’Ava (Inma Cuesta). A la mòrt dal sò óm, durànt na timpèsta in mâr, la Julieta l'iva tòlt in afìt 'n apartamènt darènt a la cà dla Beatriz ch'la s éra in cal méntar fata amìga 'd sò fiōla, cgnusùda in campéǵ. Ma muciâ daśdòt an la ragàsa l'iva decìś 'd a n far-as più védar da lē, 'd andàr via e 'd tacàr un parcōrs spirituàł par sò cònt in Śvisra.
Culegamènt estéran
}}
Beetlejuice - Spiritello porcello
{{Metacaixa
.etisalat
.etisalat 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2017.
Beetlejuice - Spiritello porcello
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Fantàśma divertènt, śugadōr e visióś.|Tagline dal film}}
Beetlejuice - Spiritello porcello (Beetlejuice - Spiritèṅ pursèl) l'è na cumèdia americàna dal 1988 ad Tim Burton ch'l'à vins al Prèmi Òscar dal 1989 p'r al truc mijór. “Beetlejuice” in Emigliàṅ a vōl dir “Sûg ad scaravàś”.
Custâ quìndas migliòṅ ad dòlar, al film al gh l'à cavàda a la fiṅ a purtàr-'n a cà da piò ad stanta-tri.
Sunt
La cà lōr la vèṅ cupràda par na famìja ad New York, i Deetz, Charles (Jeffrey Jones), la Delia (Catherine O'Hara) e la śōvna dark Lydia (Winona Ryder), ma chi lōr chè i n èṅ minga tant gustóś tant ch'i Maitland i próan in tut al manéri a paràr-i via faghénd-ag di spavènt ma sénsa cavàr-'g-la. Saénd ch'i èṅ custrét a 'rmàgnar lè almànc sènt-vintsìnc an, i dū i decìd'n acsè ad dmandàr ajùt a Beetlejuice (Michael Keaton), un ghoul ch'ad mistēr al fà 'l eśurcìsta a 'l cuntràri, òṅ ch'al śluntàna gl'umàṅ da i spìrit.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer dodecagonèl
{{Metacaixa
395
Al 395 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nùmer dodecagonèl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer dodecagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n dodecàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp c'l èter a fèr sù i 12 cō dal dodecàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, dodecàgon grand dop dodecàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim dodecàgon, damànd chi soquànt disègn chè:
I Love You
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A t farév còmad na ragasōla acsè. Tè 't fisć e lē “A t vój bèṅ”, “A t vój bèṅ”... A t piaśrév, véra? L'è qvésta chè ch'at vrév, eh? Na ragàsa sćiavéta, prònta e sèmpar là. E quànd ta gh 'n à vója, ta gh fisć. L'è chi lē la dóna di tò sógn, un quèl ch'la t la dà a cumànd. 'L è qvést chè ch'at vrév, véra? Fìsćia, fìsćia... Subìt at parìv méj ad chi àtar invéci at sē pèś!}}
Sunt
Un dè al cata sù da par tèra un pòrtaciàṿ cun na fàcia ad dóna e di làbar pîṅ ad rusét. Quànd lò al fà 'n fisć, al śavàj al gh rispónd dgénd-ag “a t vój bèṅ”. Michel al pèrd la tèsta dabòṅ p'r al portaciàṿ: 'l al fà védar a i sò amìg, 'l al carésa da spés e al dvènta gelóś quànd cal quèl lè al dascór anc cun chi àtar ch'i gh fìsćian adrē. Michel al gh la cava a far 'l amōr cun al cióndul davànti a la televiśiòṅ. Durànt al lavōr in agensìa al cgnós Pierre (Marc Berman), òṅ ch'al gh'à 'n portaciàṿ cumpàgn dal suo e ch'al s è fidansâ sèg.
Un dè, dòp un strabùc, al ragàs al pèrd un dènt e al n è più bòṅ ad fìsćiar. Par lò 'l è 'n drama, 'l è cuma s'al fus dvintâ imputènt. Par sintìr incóra la vóś dla sò "amàda" 'l è custrét a sunàr 'n urganèṅ ma par lò a n è briśa 'l stés quèl, a n gh cata minga gust. Al decìd acsè ad śbragàr-al.
Culegamènt estéran
}}
Lia Di Leo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lia Di Leo, nada Alberta Alda Di Leo (Tàrant, 17 'd Agóst dal 1931), l'è n'atōra itagliàna, cgnusùda p'r i sò film di an Sinquànta.
Culegamènt estéran
}}
Regina Duarte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Regina Duarte, che in realtà la sa ciäma Regina Blois Duarte (Franca, 5 ed fervèr dal 1947) l'è una atùra brasiliàna.
Televiśiòn
}}
1371
Al 1371 (MCCCLXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
394
Al 394 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Léon Bonnat
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}