cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nagaśàki
In dal 1996 i giapunéś i aṅ finî ad tiràr sù al muśèo dla bómba atòmica 'd Nagaśàki in du i s pōlan védar dal futugrafìi, ducumènt e ugèt p'r arcurdàr c'l avenimènt là. 'N àtar munumènt famóś dla sità i èn i Sit cristiàṅ lugâ dla regiòṅ 'd Nagaśàki, bèṅ prutèt par 'l UNESCO, ch'l arcòrda i muimènt misiunàri cristiàṅ fra 'l XVI e 'l XIX sécul.
Culegamènt estéran
}}
Liv e Maddie
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Televiśiòun La Maddie Rooney Al Joey Rooney Al Parker Rooney La Karen Rooney Al Pete Rooney Joey Bragg Tenzing Norgay Trainor Kali Rocha Benjamin King }} Liv e Maddie (Liv and Maddie anca in ingléś) 'l è na sitcom americàna mìsa in ònda dala Disney Channel a partìr dala metê dal lùj 2013, e pò purtèda anca in sà in Itàglia sàimper da 'l stès canêl tivù in dal disèmber dal stès an 2013, misa in pē da John D. Beck e Ron Hart e prodòta dala It's a Laugh Productions.
Sunt dal cumédi
El dō śmèli Olivia e Madison ed sèd'ś an, i gh'àn du caràter dimòndi diferèint e màinter che la Liv la torna a cà sùa in dal Wiscònsin dôp 'd avér pasê quàt'r an dala sina a Hollywood a fèr di film, la Maddie l'era sàimp'r armèśa in cà e a scóla a studièr e fèr dal sport tùt al tèimp.
Noti e referèinsi
}}
Squire Fridell
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra 'l à recitâ in soquànt telefìlm cuma Sulle strade della California, La famiglia Bradford, MASH e McDonaldland in du 'l fava Ronald McDonald.
523
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Fate la nanna, coscine di pollo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Fate la nanna, coscine di pollo (Fâ la nana, cuslìni ad pui) 'l è 'n film śal dal 1977 'd Amasi Damiani, vgnû fóra incóra in dal 1983, c'n al tìtul Gli amori morbosi di una contessina, pîṅ ad pès spurcaciòṅ śuntâ in séguit e girâ par l'Ajita Wilson.
Sunt
Tri amìg, al cumunìsta Simone (Gianni Dei), la Silvia (Rita Calderoni) e la Mary (Marina Hedman), na nòt i vaṅ òspit a cà dna cuntésa fóra ad tèsta ch'a gh piàś guardàr di śōvan mént'r i fànan 'l amōr, la sgnōra De Angelis (Lida Ferro). Chi lē la gh śibìs un śōg da far miténd-'g a dispuśisiòṅ na sò vila ad campàgna, bandunàda da an, in du a gh'è lugâ un teśôr. I tri i gh'aṅ da catàr-al tgnénd a drē a quél ch'a gh'è scrit in na létra che lē la gh darà. La cuntésa la gh diś anc ch'l'è sicùra che chi lōr i s quistiunaràṅ 'l un cun c'l àtar, 'l è qvél ch'a sucéd sèmpar quànd a gh'è di bèsi in mèś.
Dòp soquànt dè ch'i èṅ in dla vila a far gnint finalmènt a riva la busta dla cuntésa ma dènt'r a gh'è scrit na fraś sénsa sèns: «Fâ la nana, cuslìni ad pui». Na sira, dòp che Simone e la Mary i èṅ finî a lèt insém, a riva un sèrt Andrea Fani (Aldo Massasso) ch'al diś ch'l è sòlit far un salt lè tut i an par tajàr l'èrba ch'la gh fà còmad. Simone al gh'à paùra ch'al sia vgnû sōl p'r al teśôr e 'l al cópa c'n un badìl par pò saplìr-'l in dal bòsc.
Al dóni i s daṅ da far par catàr la sulusiòṅ dal mistēr, la Mary dascurénd cun 'l autìsta dla cuntésa e la Silvia dmandànd ajùt a 'n sò vèć prufesōr (Gualtiero Rispoli) espèrt in aràldica ch'al gh diś ch'al scûd di De Angelis 'l è un putèṅ nûd c'n i bras avèrt in mèś a dū spighi 'd graṅ. Qvésta chè l'è la drita bòna.
Culegamènt estéran
}}
1442
Al 1442 (MCDXLII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Carnaväl ad Limoux
Al Carnaväl ad Limoux a l’é un Carnuäl francéṡ tradisunäl. A l’é vec' a bota e dal 1604 al cmëinsa a Limoux in Fransa, in tüta la vall.
La so particularitä, l’é ch' al düra da ṡnär a mars, par tüt i fëin da smana.
Provincia d' Masa-Carara
La pruvincia d' Masa-Carara l'é in Tuschèna e la g'ha 203.734 abitant. Le so capitäle són Masa e Carara.
Al sît
Al sît d'la pruvincia
Joan Bennett
{{Metacaixa
Uccelli 2 - La paura
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Joan Bennett
La Joan Geraldine Bennett (Palisades Park, 27 ad Favràr dal 1910 – Scarsdale, 7 ad Dicémbar dal 1990), cgnusùda méj cuma Joan Bennett, l'è stada n'atōra americàna ch'l'à laurâ a teàtar, in televiśiòṅ, e a 'l cìnema in dua l'à girâ da piò ad stanta pelìculi, da i tèmp di film mut a la fiṅ di an Stanta.
Uccelli 2 - La paura
{{Film }}
Joan Bennett
La sò caréra la gh'à abû un brut cōlp in di an Sinquànta quànd al sò tèrs marè, al prudutōr Walter Wanger, 'l à frî a cōlp ad pistòla al sò agìnt, Jennings Lang.
Uccelli 2 - La paura
{{CITAZIONE|La Tèra e 'l cēl i tàrman... al Sōl al daśmetrà 'd luśàr!|Tagline dal film}}
Joan Bennett
L'à laurâ cun George Cukor (Piccole donne dal 1933), cun Fritz Lang (Duello mortale dal 1941, La donna del ritratto dal 1944, Strada scarlatta dal 1945 e Dietro la porta chiusa dal 1948), c'n Otto Preminger (Margine d'errore dal 1943), cun Jean Renoir (La donna della spiaggia dal 1947), cun Vincente Minnelli (Il padre della sposa dal 1950) e cun Douglas Sirk (Quella che avrei dovuto sposare dal 1956). I sò dū ùltim rōi i èṅ in dū film ad scarésa di an Stanta, in La casa dei vampiri ad Dan Curtis e in Suspiria ad Dario Argento in dua l'iva fat la Madame Blanche, la capa dal strii.
Culegamènt estéran
}}
Uccelli 2 - La paura
Uccelli 2 - La paura (Uśèi 2 - La paùra) 'l è 'n film ad scarésa mesicàṅ dal 1987 ad René Cardona Jr., recitâ in Ingléś, ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l film Gli uccelli 'd Alfred Hitchcock.
A 'l èstar 'l è cgnusû anc cuma Birds of Prey (in dal Régn Unî), Falco Terror (in Frància), Rov fåglar (in Śvèsia) e Beaks: The Movie (in di Stat Unî).
Sunt
Rivàda in Spaggna chi lē la gh'à la manéra ad cgnósar dū parsòni che trént'an prima i s éran salvàdi da 'n atàc cumpàgn ad gabiàṅ in di Stat Unî a Bodega Bay.
Adès però al perìcul a riva da di pisòṅ. Na mùcia ad clómb difàti la taca a runiàr na fèsta 'd cumpléan, cun cal bestiàsi lè ch'i cópan 'n alevadōr ad galìni e sò mujér. A pèrd la vita anc n'infarméra (Carole James). La Vanessa la capìs che gl'uśèi i èṅ dimóndi arliâ cun al gèn'r umàṅ p'r i dan ch'i èṅ drē a far a la natùra. Sōl i putèṅ i la scàmpan.
Culegamènt estéran
}}
806 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 806, mo invéci 'l an 806, 't ê da 'ndèr chè) 'L 806 (otseintsē, ottocentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 805 (otseintsìnc) e 'l vin prìma edl 807 (otseintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintseéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 806 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 403: Fatoriśasiòun:
Colegamèint estèren
}}
Masa
Masa (in Itagliàn Massa) i è un comun d'la Toscana d' 70.902 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
1443
Al 1443 (MCDXLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1444
Al 1444 (MCDXLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Amsterdamned
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Amsterdamned (id.) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ ulandéś dal 1988 scrit, dirèt e muśicâ par Dick Maas.
Al tìtul al liga insém al paròli Àmsterdam, la capitàla dl'Ulànda in dua 'l è ambintâ, e “Damned” ch'a vrév dir “Maladìda” in Ingléś.
Sunt
A Àmsterdam un masadōr seriàł, c'n adòs na tuta da sub, al gira p'r i canài dla sità. Dòp avér purtâ via 'n curtlàs da maslàr da 'n risturànt cinéś, al cópa na putàna (Barbara Martijn) e pò al taca 'l cadàv'r a 'n pònt. Al dè dòp a pasa da 'd lè na barca ad turìsta e al còrp al s stablìs atàc a i vēdar cun tuta la gint ch'la siga par la scarésa. Al caś al finìs in maṅ a 'l detective Eric Visser (Huub Stapel) ch'al viṿ insém a sò fiōla ad tréd'ś an, l’Anneke (Tatum Dagelet), dòp ch'al s éra divìś da sò mujér.
Cla nòt lè dū ambintalìsta (Koos van der Knaap e Pieter Loof) ch'i éran drē a tōr sù di campiòṅ 'd àqua davśèṅ a 'n impiànt chìmic i vènan cupâ da 'l sasèṅ. In cal méntar Eric, insém a 'l sò vèć amìg da i tèmp dl'acadèmia 'd pulisìa John (Wim Zomer), al próa a 'ndàr-'g a fónd. A vèṅ catâ un baròmetar lè darènt e acsè Eric al taca a indagàr in dal mónd di sub. In òṅ ad chi club spurtìṿ lè Visser al cgnós la Laura (Monique van de Ven) e Martin Ruysdael (Hidde Maas), psichiàtar dla ragàsa.
Culegamènt estéran
}}
Mûntgnùs
Mûntgnùs (in Itagliàn Montignoso) i è un comun d'la toscana d' 10.439 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
Conetîv lògic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla lògica, al conetîv lògic, ciamê anca uvradōr lògic (conettivo logico, operatore logico in itagliàṅ) 'l è 'n sìmbol o na paròla druèda per mèt'r insèm du o più propośisiòun A e B in dla manéra che la tersa frêś C ch'a in sèlta fóra, la gh'àpia 'l valōr ed veritê o 'd falsitê ch'a dipènd da 'l insèm di A + conetîv + B. Dàint'r in dl'àlgebra 'd Boole, i conetîv lògic i s ciàmen anca "uvradōr booleàn".
I uvradōr lògic binàri più druê gl'ìn:
Despès, da mêś ai uvradōr lògic a s egh mèt anc la negasiòun, bèin che la n'sìa brìśa un conetîv per dagli operasiòun binàri, mo la descòra invéci in sìm'a sōl na propośisiòun.
Noti e referèinsi
}}
Lunel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Lunel (a s léś 'Lunèl') 'l è 'n cumùn ed 25.000 abitànt in dal sud edla Fraṅsa, a 25 km più in sà 'd Montpelié, in dla regiòun dla Lengvadòca-Rusijòun, dipartimèint edl Hérault. In dla riva 'd drìta dal fiùm ed Vidorle, al só teritóri 'l è furmê sovertùt da na piàna 'luvionèla śvèin'a la piàna 'd Mauguiò, in dû a s cultìva la vida e dagli ètri piànti da frût. Al sindeg 'l è 'l Claude Arnaud da 'l 2001, edla drìta.
Referèinsi
}}
1426 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1426, mo invéci 'l an 1426, 't ê da 'ndèr chè) Al 1426 (milquaterseintveintsē, millequattrocentoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1425 (milquaterseintveintsìnc) e 'l vin prìma dal 1427 (milquaterseintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintveintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
522
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
The Album
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
The Album (’L Àlbum) 'l è 'l quìnt àlbum in studi di ABBA, vgnû fóra in dal Dicémbar dal 1977 par la cà discugràfica Universal Records.
Dū di sìngui tirâ fóra da 'l disc i gh'aṅ abû un sucès dimondi grôs in dal Régn Unî, The Name of the Game e Take a Chance on Me, qvést chè anc in di Stat Unî in dua al gh l'à cavàda a finìr a 'l prim pòst dla Billboard.
Braṅ
* da 'l mini-musical The Girl With The Golden Hair ** Bonus Track
Furmasiòṅ
}}
Asia D'Argento
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Abòż}}
L’Asia D'Argento, cgnusùda anc cuma Angela Ranieri e Asia D'Argentino (Viaréǵ, 11 ad Setémbar dal 1975) l'è stada n'atōra pòran itagliàna. Al sò miśùri i èṅ 93-67-90.
In dla sò caréra, tacàda in dal 2000, l'à girâ dagnóra trénta film spurcaciòṅ cuma Uśèl da 'l bali 'd cristàl, Quàtar fighi 'd vlû griś (dū tìtui ch'i arcòdan di film ad scarésa 'd Dario Argento, L'uccello dalle piume di cristallo e Quattro mosche di velluto grigio), Rica sfundàda, Spìrit bujènt e Tut dèntar.
Insém a Lillo e Greg l'à tòlt part a 'l prugràma Le Iene 'd Italia Uno.
Culegamènt estéran
}}
1445
Al 1445 (MCDXLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Obtorto collo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Obtorto collo (literalmènt cun al còl da śbif) l'è na manéra ad dir latìna ch'a s dróa anc da 'l nòstri bandi p'r indicàr la situasiòṅ in dua òṅ 'l è custrét a mandàr śò un quèl sarnî da di àtar, sénsa vlér-al dabòṅ. 'L è cumpàgn ad dir malvluntéra.
1995 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1995, mo invéci 'l an 1995, 't ê da 'ndèr chè) Al 1995 (milnovseintnovantasìnc, millenovecentonovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1994 (milnovseintnovantaquàter) e 'l vin prìma dal 1996 (milnovseintnovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintnovantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Paraíba
Al Paraíba (in Portoghês: Estado da Paraíba) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Nordeste.
In dal 2016 alla g'hava 3.999.415 d'abitänt e 'na süparfìs ad 56.469,778 km2; la sò capitäla all'è João Pessoa.
Diocesi ad Brësa
La diocesi ad Brësa (Dioecesis Brixiensis in Latén) l'è ‘na circuscrisiòn ad la cëisa catòlica italiana, che la dipènd ad la pruìncia ad la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupàl Italiana.
La diocesi la g'ha 470 paròchi, con 32 vicariä. La sò sèd l'è a Brësa, e l'è stä fundä in dal I sècul.
All'è guernä dal vèsc mons. Pierantonio Tremolada, dal 12 al lüi dal 2017; al vesc emèrit all'è mons. Luciano Monari.
1189 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1189 (milesèintutàntanōv, millecentottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1188 (milesèintutàntaôt) e 'l vin prìma dal 1190 (milesèintnovànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCLXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesèintutàntanōvéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1189 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 29 col 41: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Italiani! È severamente proibito servirsi della toilette durante le fermate
{{Metacaixa
Voglia di ricominciare
{{Metacaixa
Italiani! È severamente proibito servirsi della toilette durante le fermate
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Voglia di ricominciare
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Italiani! È severamente proibito servirsi della toilette durante le fermate
{{Film }}
'''Italiani! È severamente proibito servirsi della toilette durante le fermate' (Itagliàṅ! A n s pōl pròpria briśa druàr i lìcit durànt al farmàdi) 'l è na cumèdia dal 1969 ad Vittorio Sindoni, gnuda fóra durànt i an dla cuntestasiòṅ dal Ssantòt''.
Voglia di ricominciare
{{CITAZIONE|Al parìva 'n marè ideàł. Al parìva 'n pàdar parfèt. 'L éra pròpria qvél ch'a gh sarvìva. Ma 'l n è mia qvél ch'i aṅ catâ.|Tagline dal film}}
Voglia di ricominciare (Vója 'd tacàr incóra) 'l è 'n film dramàtic dal 1993 ad Michael Caton-Jones trat da 'n rumànś ad Tobias Wolff ch'al cònta la sò vita.
Italiani! È severamente proibito servirsi della toilette durante le fermate
Culegamènt estéran
}}
Voglia di ricominciare
Al film 'l à muciâ sù quàtar migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca.
Sunt
In di an Sinquànta, la Caroline Wolff Hansen (Ellen Barkin), na dóna śóvna e divursiàda, la gh'à da tiràr sù al sò baghét Tobias (Leonardo DiCaprio) pruànd a far-as na vita nóva spatinànd in n'atra sità, lasànd 'l Utah par Seattle. C'l àtar sò fiōl invéci al viṿ cun sò marè da cl'atra banda dal paéś, in sla còsta est dal New Jersey e al studia a l'università ad Princeton.
Tobias, lasâ da par lò, al patìs na vita difìcila, tacànd a fumàr e a dir dal parulàsi anc parchè al và in gir insém a di pôc ad bòṅ.
Sprand ad dar un pàdar nóṿ a sò fiōl, la Caroline la sa spóśa cun Dwight Hansen (Robert De Niro), 'n óm viulènt e narvóś ch'al sòna al sax, ch'al n pèrd minga ucaśiòṅ par mulàr di marùc a 'l ragasōl p'r insgnàr-ag a star a 'l mónd. In cal méntar chi lò al dvénta amìg cun un sò cumpàgn ad scóla cun di prubléma anca lò, al fnòć Arthur Gayle (Jonah Blechman).
Tobias al s mét in tèsta 'd andàr a star da sò fradèl e par far qvést chè al próa a vìnsar na bórsa ad studi ma i sò vōt i èṅ tròp bas par purtàr-la a cà. Al decìd acsè ad trucàr-i faghénd-as jutàr da Arthur.
Culegamènt estéran
}}
Billy Elliot
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Billy Elliot (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2000 ad Stephen Daldry. 'L è stâ girâ c'n un budget ad tri migliòṅ ad sterlìni, faghénd-an pò sù da piò ad stanta-dū, e 'l à tòlt ispirasiòṅ da la vita véra dal balarèṅ Philip Mosley.
Sunt
Billy Elliot (Jamie Bell) 'l è 'n baghét 'd und'ś an òrf'n ad màdar ch'al viṿ cun sò pàdar Jackie (Gary Lewis), cun sò fradèl Tony (Jamie Draven), tut i dū minadōr, e cun sò nunóna (Jean Heywood). Custrét da sò pàdar a far la boxe, al ragasōl al capìs invéci 'd avér na pasiòṅ ad c'l àtar mónd p'r i balét, qvéi clàsic, ma a n è minga fàcil par lò parchè 'l giudìsi dla sò famìja in mèrit 'l è ch'l è 'n quèl da fnucèṅ.
Un dè a Billy a gh sucéd ad védar na lesiòṅ ad bal dla sgnóra Wilkinson (Julie Walters), màdar separàda, par via di còran ch'al gh'à fat c'l imbariagòs ad sò marè, dna sò cumpàggna 'd scóla, la Debby (Nicola Blackwell). Quànd chi lē la dmanda ad pruàr-'g anca lò par védar s'l è bòṅ, Billy al fà capìr a tut ch'al gh'à di nùmar e acsè al taca a 'ndàr a lesiòṅ lè, a n dgénd gnint a i suo ch'in cal mént'r i tàcan na lòta dura in dla mina, faghénd siòpar cónt'r i pruedimènt dla Margaret Thatcher.
Culegamènt estéran
}}
Apenén
L Apenén l è 'na cadäṅna ed muntâgn ch'la fà un pô da filån dla vétta ed tótta la penîṡla itaglièna, la tâca indóvv a i é al pâs dal Turchîno, stra Zena, Vôltri e Alesandria e la finéss zå dal tâc.
Ai é chi pänsa che al nómm "Apenén" al véggna da Pen, al dío léggur di bûsc e däl muntâgn, e che pò d'ed lé ai séppa saltè fòra anc di nómm ed mónt cunpâgna Penna e Pénice.
Ligâm in bulgnaiṡ
L'Apenén
236 (nùmer)
{{Metacaixa
Amorestremo
{{Metacaixa
236 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 236, mo invéci 'l an 236 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 236 (duśeinttreintasē, duecentotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 235 (duśeinttreintasìnc) e al vin prìma dal 237 (duśeinttreintasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeinttreintaseéśim post.
Amorestremo
{{Film }}
236 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Amorestremo
{{CITAZIONE|...Óltar tut gl'imaginasiòṅ!|Tagline dal film}}
Amorestremo (Amorestrém) 'l è 'n thriller eròtic dal 2001 dla Maria Martinelli trat da 'l rumànś “Schiavo e padrona” dla Claudia Salvatori.
Sunt
Ghost (Davide Devenuto) al fà 'l pulisiòt ma 'd nòt al s mét da spés a 'l computer p'r andàr a védar di sit pòran par cgnósar dla gint nóva purcùsa sò para. Lò ch'l è maśuchìsta al s cata bèṅ a dascór'r in chat cun la Xenia (Stefania Bonafede), na dóna sàdica ch'la lavóra in bibliutéca. I dū i decìd'n ad véd'r-as par mét'r in òpra tut al fantaśìi malnéti ch'i gh'aṅ.
Dòp na nòt ad pasiòṅ, quànd la Xenia la s déśda, la cata Ghost in du la 'l iva lasâ, tacâ incóra nûd atàc a 'n trâṿ, ma 'l ragàs 'l è mòrt sgusâ. La Xenia la n s arcòrda gnint ad qvél ch'è sucès e p'r a n finìr-'g in mèś la scapa via. Più tard Silver (Rocco Siffredi), amìg dla vitma, al la và a catàr par rivàr a capìr chi è stâ a far-al fóra e insém i decìdan 'd andàr-'g a fónd.
Culegamènt estéran
}}
Francesco De Gregori
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Generale dietro la collina ci sta la notte crucca e assassina e in mezzo al prato c'è una contadina curva sul tramonto sembra una bambina di cinquant'anni e di cinque figli venuti al mondo come conigli partiti al mondo come soldati e non ancora tornati.|Generàł da 'd là dla culìna a gh'è la nòt cruca e sasìna e in mèś a 'l prâ a gh'è na cuntadìna pigàda su 'l tramònt la pâr na putìna ad sinquànt'an e 'd sinc fiōi vgnû a 'l mónd cuma di cunèṅ partî a 'l mónd cuma suldâ e minga incóra turnâ.|Generale, 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Francesco De Gregori (Róma, 4 'd Avrìl dal 1951) 'l è 'n cantànt e scritōr ad canti itagliàṅ.
Al sò scutmàj, ch'al n gh'è mai piaśû, 'l è “Al prìnsip”. Fra i sò pès più cgnusû a 'rcurdém Alice (1973), Buonanotte fiorellino (1975), Rimmel (1975), Generale (1978), Viva l'Italia (1979), Titanic (1982), La donna cannone (1983) e La storia (1985).
Culegamènt estéran
}}
Cuśèina (architetùra)
{{Metacaixa
444 (nùmer)
{{Metacaixa
Cuśèina (architetùra)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
444 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 444, mo invéci 'l an 444, 't ê da 'ndèr chè) Al 444 (quaterseintquarantaquàter, quattrocentoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 443 (quaterseintquarantatrī) e 'l vin prìma dal 445 (quaterseintquarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintquarantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Cuśèina (architetùra)
La cuśèina (cucina in itagliàṅ) l'è cl ambînt dla cà indû a s egh cōś al magnèr e, s'la nn'è minga trôp cìca, a s'egh magna a tèvla.
A s egh cata dèinter al frigorìfer, al furnèt, al lavandèin, di mubilèt, e la tèvla col scrani s'i ghe stan.
Èter progêt
}}
Geert Hofstede
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Gerard Hendrik Hofstede, scurtê in Gert Hofstede (Haarlem, 2 utóber 1928 – Ede (Olànda), 12 'd fervèr 2020) 'l è stê 'n antropòlog e psicòlog socèl olandéś.
Colegamèint estèren
}}
Dioceṡi ad Verona
La Dioceṡi ad Verona (Dioecesis Veronensis in latëin) l'é ‘na circuscrisiòn ad la ceṡa catòlica italiana, che la dipëinda da la pruvincia dal Vènet e dal Patriarcä ad Venesia e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupäla Italiana.
807 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 807, mo invéci 'l an 807, 't ê da 'ndèr chè) 'L 807 (otseintsèt, ottocentosette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 806 (otseintsē) e 'l vin prìma edl 808 (otseintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintsetéśim post.
Èter progèt
}}
Africa
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
L'Africa l'è al segånd cuntinänt par popolaziån e grandazza. L'à una suparfézzi ed 30.065.000 kmq e una popolaziån ed 800 miglión e sblîsga ed cristiàn. I sò cunfén i én: al mèr Mediterrâni a nòt, a sîra l'ocean Atlàntich, a mezdé l'ocean Antartich e a maténna l'ocean Indian e al mèr råss.
L'Africa l'è traversè dal Equatåur e l'a un frâch ed clîma diferént.
La zémma pió èlta l'è al månt Kilimanjiaro, in Kenya. I fiomm pió inpurtant i én al Nîl, al Congo, al Niger e al Zambesi.
Äli îsel principèli i én al Madagascar, äl Mauritius, äl Seychelles, Socòtra (Yemen), Chèp Vaird, São Tomé e Príncipe, Fernando Poo e la Sant'Elena.
Psîg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al psîg (pizzicotto in itagliàn) o psighèda, psigôt 'l è na strichèda da mêś ai dî atâc a la pèla 'd un quelcdùn o adôs a na béstia o a 'n quêl 'd tender.
A s dà vìa di psigôt p'r un dispêt, p'r un cumplimèint, o anc a servìs psighèr la pèla quand a s gh'à biśògn 'd fèr na puntùra.
Noti e referèinsi
}}
Zeca Pagodinho
Zeca Pagodinho, scutmâj ad Jessé Gomes da Silva Filho (Rio de Janeiro Brasil, 6 ad fabrär 1959) l'è un müsicista, e cantant brasilian ad samba.
Biugrafia
Nasìd a Rio in dal quartièr Irajá al 6 fabrär 1959, all'ha cumancià andà a Scòla ad samba, a la Portela, da fiulëin.
Al sò prèmm laurà all'è Camarão que dorme a onda leva, dal 1983. Incö alla stä sëimpar a Rio, al quartièr Tijuca, cun la muièr Mônica Silva e i sò quätar fiöi Eduardo, Elisa, Louis e Maria Eduarda.
Cus'al ditt
<div style="float:left; width:300pt; background-color:#E0FFFF; padding-left:1em; padding-right:1em; border:black solid 1px; margin:0pt 5pt 5pt 5pt;"> QUEM PASSA VAI PARAR:<BR>
Porque quem pisa nesse chão, merece todo amor do Cristo Redentor Parchè cùl c'al mët al pè chèmò, al merita tütt l'amùr dal Cristo Redentor
Zeca Pagodinho
Ligamm ad föra
}}
355 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 355, mo invéci 'l an 355, 't ê da 'ndèr chè) Al 355 (terśeintsinquantasìnc, trecentocinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 354 (terśeintsinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 356 (terśeintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintsinquantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Asia
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
L'Asia l'è al cuntinänt pió grand e popolåus. La câta al 8.6% dla suparfézzi totèl dla Tèra (o al 29.9% ed qualla terester) e, cån pió ed 4 miglièrd ed popolaziån, la tîra dänter pió dal 60% dla popolaziån umèna d'incû.
L'Asia la s câta int'l'emisfêri urientèl e int'l emisfêri setentriunèl, e l'è par tradiziån la pèrt urientèl dl'Eurasia, a maténna di Urèl e dal Canèl ed Suez, e a mezdé dal Cavches, dal Mèr Câspi e dal Mèr Naigher.
Äl còst dl'Asia i mojjen a maténna l'Ocean Pacîfich, a mezdé l'Ocean Indian e a nòt l'Ocean Artich.
Riferimént
}}
Referéndum su l'indipendénsa dla Catalógna dal 2017
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al referéndum su l'indipendénsa dla Catalógna dal 2017 (in catalàṅ „referèndum d'autodeterminació de Catalunya“), cgnusû anc cuma 1-O, l'è stada na cunsultasiòṅ cuntruvèrsa ch'la gh'è stada in Catalógna al 1 'd Utóbar dal 2017 par vutàr su l'indipendénsa dla regiòṅ da la Spaggna, stat ch'i gh fànan part da sinc-sènt an.
Al referéndum, dòp 'n àtar minga vàlid dal 2014, 'l è stâ vlû da la Generalitat de Catalunya, la regiòṅ più rica dal paéś ch'la cuntribuìs p'r al 19% a 'l sò PIL, dal presidènt Carles Puigdemont (Junts pel Sí) e vutâ cun na léǵ fata apòsta da 'l parlamènt dla Catalógna ch'la dgiva ch'al riśultâ al sarév pò stâ vinculànt. La léǵ l'è pasàda al 6 ad Setémbar dal 2017 cun 72 voti a favōr (Junts pel Sí e CUP), 11 astenû (Catalunya Sí que es Pot - Podemos) e gnanc un vōt cuntràri c'n i rapreśentànt di partî ch'i n éran minga 'd acòrd (PP, PSC-PSOE e Ciudadanos) ch'i aṅ bandunâ l'àula par prutèsta anc parchè a n gh'éra minga spasi par na discusiòṅ esénd 'l at preśentâ cun na prucedùra urgènta.
Al tèst dla dmanda 'l è stâ qvést chè:
{{CITAZIONE2|Voleu que Catalunya sigui un estat independent en forma de República?|Vlî'v vò ch'la Catalógna la sia 'n Stat indipendènt in fórma 'd Repùblica?||DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Ca}}}}
Al guèran spagnōl in carga dal premier Mariano Rajoy (PP) 'l à fat ricōrs a 'l Tribunàł custitusiunàł dla Spaggna. Al 7 ad Setémbar dal 2017 i giùdas dla cōrt i aṅ batśâ al referéndum minga ligàł urdnànd la suspensiòṅ dla cunsultasiòṅ. Puigdemont 'l à rispòst ch'al n gh'arév minga dâ a mènt.
A s è śuntàda pò la Prucùra Generàla („Fiscalía dal Tribunàł Superiōr ad Giustìsia 'd Catalógna“) ch'l'à denunsiâ Puigdemont e tut i mémbar d'l Ufìsi 'd presidénsa dal Parlamènt dla Catalógna p'r i reàt ad diśubidiénsa e preputénsa urdnànd a tut al fòrsi 'd pulisìa ad far incòsa p'r impedìr al referéndum. 'L órdan 'l è stâ dâ anc a i Mossos d'Esquadra, la pulisìa catalàna, órgan ch'l à giurâ su la custitusiòṅ dal 1978, carta vutàda in alóra p'r al 91,09% di catalàṅ.
La Custitusiòṅ spagnōla la gh'à 'n artìcul, al 155, ch'al prév dar carta biànca a 'l guèran par castigàr al cumunità autónumi ch'i n tìnan minga adrē a la custitusiòṅ e a la léǵ («S'a sucidìs ch'la Cumunità Autónuma la n dis minga séguit a gl'òblig impòst da la Custitusiòṅ o da di atri léǵ, o la s cumpurtìs in manéra d'atintàr gravemènt a gl'interès generài dla Spaggna, al Guèran, dòp avēr fat dmanda a 'l Presidènt dla Cumunità Autónuma e, s'la n fus minga fata rispetàr, cun l'apruvasiòṅ dla magiurànsa asulùta dal Senàt, al pōl tōr tut al miśùri ch'i gh vōlan p'r ubligàr-la a 'l adempimènt cóntar-vója 'd chi òblig lè o par prutèśar chi interès lè») ma Rajoy al n 'l à minga druâ anc s'al sò partî al gh'à la magiurànsa da par lò a 'l Senàt. A gh'è da dir ch'un fat dal gènar al n è mai sucès e gnanc i luminàri 'd dirìt custitusiunàł i èṅ 'd acòrd su cuśa vója dir dabòṅ cla prucedùra chè.
In dla matìna dal 20 ad Setémbar dal 2017 la Guardia Civil l'à purtâ via nóṿ migliòṅ ad schédi catàdi a Bigues i Riells e àtar materiàł eleturàł. La gint la s è dada da far par métar-'s cóntar la pulisìa, lasànd di tratōr par strada cuma ustàcui e armagnénd dènt'r a 'l scōli par far in manéra ch'i n vgnìsan briśa sradi cun la fòrsa. Al 1 'd Utóbar, dè dal referéndum, vdénd ch'i Mossos d'Esquadra i n fàvan gnint méntar la gint par strada la sigàva «Votarem» (A vutarém) e pò «Ja hem votat» (A-j-ém vutâ), la Guardia Civil la s è fata sóta purtànd via dgl'urni da soquànti sesiòṅ eleturàli, quatarsènt i èṅ stadi saràdi a dita dal pórta-vóś dal guèraṅ catalàṅ Jordi Turull, e cargànd la gint par strada in du a s è druâ anc al gas lagarmōl, faghénd utsènt-quarantaquàtar frî in di scóntar (dū grâṿ) méntar trénta-tri i èṅ stâ i mémbar dal fòrsi d'l órdan a 'rmàgn'r uféś. Al cumitâ eleturàł 'l à dit che la gint la psiva vutàr anc stampànd-'s a cà 'l schédi e Puigdemont 'l à vutâ minga in dal sò séǵ.
Riśultâ
I vutànt i èṅ stâ 2 262 424, al 42,58% di avènt dirìt. Al presidènt Puigdemont, in dal cumentàr al vōt, 'l à dit ch'l'Ugnòṅ Européa la n pōl piò guardàr da n'atra banda e pruclamànd un siópar generàł par Martedè 3 'd Utóbar.
Culegamènt estéran
}}
1447
Al 1447 (MCDXLVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Sarah Palin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sarah Louise Heath, da spuśàda cgnusùda méj cuma la Sarah Palin (Sandpoint, 11 ad Favràr dal 1964, a s lèś [ˈsæɹə ˈpeɪlᵻn] in ingléś, scólta'l chè) l'è na pulìtiga americàna, mémbar dal partî republicàṅ e leader dal muimènt ultra-cunservadōr dal Tea Party.
Biugrafìa e Famìja
Nada in d'l Idaho, la Palin la s bèca subìt al scutmàj ad Baracùda a scōla par via dal sò caràt'r agresìṿ. In dal 1984 la riva secónda a 'l cuncōrs ad Miss Alàska pò tri an dòp la ciàpa 'l diplòma in siénsi pulìtighi a 'l North Idaho College. In séguit la taca a far la giurnalìsta spurtìva par na televiśiòṅ 'd Anchorage, pò la spóśa Todd Palin avénd-ag sèg sinc fiōi, òṅ ad qvi lè andicapâ. A quarànta-quàt'r an la dvènta nóna.
La Palin la s diverìs a 'ndàr a casa, a cupàr al bèsti e a pascàr su 'l giàs. In dal 2010, in dal sò spetàcul televiśìṿ, la s fà védar ch'la tira na sćiuptàda a 'n caribù masànd-al, pò ridénd la salta sù dgénd ch'la finìs sèmpar qvél ch'la taca in dal méntar ch'la gh taja la góla.
L'à anc fat vgnir fóra 'n lìb'r ad sucès intitulâ Going Rogue: An American Life, la sò biugrafìa, ch'l à vindû da piò ad dū migliòṅ ad còpi.
Esperiénsa pulìtiga
Dū an dòp la vîṅ sarnìda par John McCain par far la sò vice in dla cursa par la presidénsa di Stat Unî cóntar Barack Obama. La Palin l'è la prima dóna dal GOP sarnìda par cal rōl lè, la secónda dla stòria americàna dòp la demucràtica Geraldine Ferraro. Dòp avér pardû gl'elesiòṅ la s dimét anc da guvernadōra in dal Luj dal 2009.
Durànt al sò mandâ l'iva mis na préda insìma a 'l prugèt “Bridge to Nowhere” (“pònt vèrs al gnint”, sìmbul dal śbàtar via i bèsi pùblic) ch'al gh'iva da culegàr 'l ìśula 'd Gravìna, abitàda da sinquànta parsòni, a Ketchikan. L'iva invéci dâ inìsi a na pulìtiga 'd trivelasiòṅ a róta 'd còl, faghénd far di gaśdót e di uleudót nóṿ dgénd ch'l éra 'l vlēr ad Dio. L'à anc fat in manéra 'd scanślàr 'l ōrs biànc e 'l baléni belùghi da 'l elènc dal bèsti prutèti.
Dòp la rifórma sanitària 'd Barack Obama, cgnusùda cuma 'l Obama Care, la Sarah l'à publicâ su 'l sò sit web 'n elènc ad pulìtig ad far fóra puliticamènt cuma la Gabrielle Giffords, deputàda demucràtica a 'l Cungrès di Stat Unî, ch'l'iva dâ 'l sò cuntribùt a scrìvar-la. 'L 8 ad Śnar dal 2011 òṅ al l'à ciapàda in paròla sparànd-'g a la tèsta. La Giffords l'è andàda in a risć fòrt ad murìr e l'è stada custréta a dimét'r-as par curàr-as.
In dal 2016 la Palin l'è stada una dal primi leader dal partî republicàṅ a dar al sò apòǵ a Donald Trump durànd al primàri dal sò partî.
Imitasiòṅ
L'atōra pòran Lisa Ann l'à girâ soquànti pelìculi purcùsi faghénd la sò imitasiòṅ druànd al nóm ad Sarah Pay-Linn. Chi lē l'à anc tòlt part a 'l vìddeo dal rapper Eminem We Made You.
Vólp
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
La vólp (Vulpes, volpe in italiàn) 'l è 'n mamìfar dla famìja di Canìdi.
Descrisiòṅ
La vólp l'è na bèstia ad dimensiòṅ mèdi (l'è lunga da 65 a 75 cm), la gh'à un grugn lung a punta, di uréci driti e śampi curti. La cóa l'è ad 40 cm a 'l incìrca e pîna ad pēi, ad sòlit cun na punta biànca. Al vólpi i èṅ dimóndi difarénti l'una cun cl'atra, specialmènt i càmbian a secónd dal pòst in du i vìvan. Al mant, tant par dir-'n una, 'l è rós scûr in gènar méntar la schina la và da 'l rós brûn a 'l griś cun i galòṅ più ciàr. La pansa l'è biànca/griśa.
In tut i caś, al pēl al ténd a èsar più scûr in Invèran ch'in Istâ.
Al spèci dla vólp i èṅ quésti chè 'd sóta:
Hàbitat
La vólp la viṿ in tut 'l emisfēr dal nòrd anc s'la n s è minga stablìda in di deśért di Stat Unî, dal Mèsic e in dal Sahara. La s cata anc in Itàglia ma in dla Pianûra Padâna la s véd pôc.
La viṿ bèṅ un pò dapartùt, in dal piàni ma anc in muntàgna (in fiṅ a 3200 mètar 'd altésa), da spés in di bòsc ma anc in di camp avèrt o in dal campàgni cultivàdi. La s pōl catàr anc in sità, specialmènt in quéli cun dimóndi giardèṅ, cum in Inghiltéra.
L'è na bèstia ch'la gira ad nòt ma s'la n gh'à minga di distùrub, la s dà da far anc ad dè. La s lóga in di fòs, in di cispùj, in di buś scavâ da par lē o da di atri bèsti, cum al tas o al purcuspèṅ. In dal sità la cata arpàr in di giardèṅ o in mèś a i materiài da butàr via.
Alimentasiòṅ e Vita
La vólp la magna al lévri, i cunèṅ, i pui, i ruśgadór in gènar e i ris ma minga al talpi. La magna anc gl'insèt, i uśèi, i óṿ, al caróggni e i bèg. In Istâ e in Aṿtòṅ la manda śò anc dla fruta e di cagapùi. In tut, la gh'à biśógn 'd un mèś chilo ad magnàr al dè a 'l incìrca.
Ad sòlit la vólp la met sù un grup famijàr, fat da 'n masć e da soquànti fémni (in fiṅ a siē), e pò la gh viṿ insém, cun anc i fiōi. In gènar, sōl al vólpi più fòrti i pōlan far-i parchè a gh'è un mecanìśum geràrchic ch'a règula la riprudusiòṅ.
Quànd più fémni i parturìsan insém, i pìcui i tóśan al lat da tuti.
Chi grup chè ad vólpi i s tóśan al lōr spasi par vìvar: da 20 a 40 ha in di paéś e in dal sità, da 200 a 600 ha in du a gh'è di camp cultivâ e in fiṅ a 4000 ha in muntàgna.
I śóvan, ad sòlit quàtar o sinc, i nàsan in Primavéra tarda e i dvéntan atìṿ dòp siē stmani anc se pò i rèstan tacâ a sò màdar in fin a 'l Aṿtùn.
'L è al carnìvur selvàdag più difùś ma al patìs anc la casa d'l óm parchè chi lōr i n vólan minga ch'la vaga in di pulàr a magnàr al galìni. In Inghiltéra invéci i la càsan par tradisiòṅ e par divertimènt.
}}
Supernova (film 2000)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al terōr al gh'à na dimensiòṅ nóva.|Tagline dal film}}
Supernova (Supernòva) l è 'n film fantàstic dal 2000 ad Walter Hill ch'al 'l à firmâ cuma “Thomas Lee” parchè al s éra quistiunâ c'n i prudutōr dla Metro Goldwyn Mayer.
Custâ nuànta migliòṅ ad dòlar, al film al n è stâ mia stâ bòṅ ad catàr-an sù gnanc quìndas finénd acsè p'r èsar òṅ di flop più grand dla stòria dal cìnema. P'r arfàr al muntàǵ 'l è stâ ciamâ a 'l ùltim Francis Ford Coppola cuma superviśōr.
Sunt
La Nightingale 229 l'è na naṿ spasiàla ad salvatàǵ dal vint-i-unéśum sècul. I fànan part d'l equipàǵ al capitàṅ e pilòta AJ Markley (Robert Forster), al copilòta Nick Vanzant (James Spader), la dutōra Keela Evers (Angela Bassett), al tècnic Yerzy Penalosa (Lou Diamond Phillips), la paramèdga Danika Lund (Robin Tunney) e 'l tècnic infurmàtig Benjamin Sotomejor (Wilson Cruz).
Un dè i ricévan na ciamàda 'd ajùt da na baś ch'la s cata luntàna óltar tri-mila an luś. Par rivàr là i gh'aṅ da far un salt dimensiunàł in dal spasi, un quèl ch'a gh'à di risć, difàti al capitàṅ al mōr durànt al viàś parchè la sò carna la s mìsćia c'n al vēdar dla cabìna. Quànd i èṅ la, i tìran dèntar la naṿ al śōvan Troy Larson (Peter Facinelli) ch'al diś 'd ès'r al fiōl ad Karl, al vèć muróś viulènt dla Keela. Troy al gh'à sèg un bagàj alièṅ, un quèl misterióś ch'ad dènt'r a 'l gus al gh'à dla matèria a nóṿ dimensiòṅ. La dutóra la 'l fà cavàr śò par védar cum 'l è mis e s'al stà bèṅ: a pâr che tut a sia a pòst a part al fat ch'al gh'à i òs dimóndi dûr e fòrt.
François Hollande
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
François Hollande (nê al 12 agòst 1954 à Rouen) 'l è stê Présidèint edla Repùblica francéśa da 'l 15 ed maǵ dal 2012 al 2017. . Prìma 'd dvintèr Presidèint edla Fransa, Hollande 'l era stê Segretàri dal Partî Socialìsta Francéś tra 'l 1997 e 'l 2008 e parlamentèr a l'Asembléa Nasionèla in rapreśentànsa dal Dipartimèint edla Corèśa. Da 'l 2001 a 'l 2008 'l era stê sìndegh ed Tulle e da 'l 2008 a 'l 2012 Presidèint dal Cunsìli Generèl edla Corèśa.
520
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1427 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Music Bank
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|What the hell am I? Thousand eyes, a fly, lucky then I'd be in one day deceased, sickman, sickman, sickman, I can feel the wheel but I can't steer when my thoughts become my biggest fear, ah, what's the difference, I’ll die in this sick world of mine.|Cuśa diàvul sòṅ-j-a mè? Mila òć, na mósca, furtunâ alóra s'a gh'is da murìr in un dè, óm malâ, malâ, malâ, a pòs sintìr al vulànt ma a n sòṅ mia bòṅ 'd vultàr quànd i mè pinsēr i dvèntan la mè paùra più granda, ah, quàl è-la la difarénsa, a murrò in cal mè mònd chè malâ.|Sickman, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Music Bank l'è na racòlta ad tri disc dal grup alternative metal di Alice in Chains. L'è stada publicàda al 26 'd Utóbar dal 1999 miténd insém di braṅ cumpòst durànt tuta la sò caréra.
Al cufanét al gh'à dèntar tri pès inèdit, Fear the Voices, Lying Season e Died, ólt'r a di demo râr e a di pès tirâ fóra da i disc vèć.
CD 3
}}
Il sospetto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Fra i sò bras la s sintìva a 'l sicûr, quànd al n gh'éra mia śmartlàda da la paùra!|Tagline dal film}}
Nanni Moretti
{{Metacaixa
Il sospetto
Custâ un migliòṅ e òṅ ad dòlar, al 'n à pò muciâ sù quàt'r e mèś. 'L è stâ girâ in Califòrgna.
Nanni Moretti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il sospetto
Sunt
Johnnie Aysgarth (Cary Grant) 'l è 'n bèl óm e anc un squàsa-marléti patintâ. Un dè su 'n trêṅ al cgnós la Lina McLaidlaw (Joan Fontaine), na dóna rica fiōla dal generàł McLaidlaw (Cedric Hardwicke). Chi lē la pèrd la tèsta par lò, ch'al gh sà far cun cal dóni, e la decìd ad spuśàr-'l anc s'i suo i èṅ cuntràri parchè lò al n gh'à minga 'n lavōr, al śōga 'd cuntìnuv e al viṿ cun di bèsi tòlt in prèst.
Nanni Moretti
Nanni Moretti (Brunìc, 19 ad Maǵ dal 1946), 'l è 'n atōr, regìsta, prudutōr e senegiadōr itagliàṅ.
Il sospetto
Sunt
Turnâ da 'l viàś ad nòsi la Lina la 'l cunvìns a 'ndàr a lauràr p'r un sò cuśèṅ, al capitàṅ George Melbeck (Leo G. Carroll), e ad śmét'r ad śugàr a i cavài. Chi lò a paròli al gh astà ma l'è tuta na cumèdia parchè pò al vîṅ licensiâ p'r avér fargâ di bèsi e pò al gh dà dènt'r incóra c'n al śōg tant che par pagàr i sò dèbit al vénd dū vèci pultròni 'd famìja che McLaidlaw al gh'iva regalâ p'r al matrimòni. La Lina la próa a scrìvar na létra, cun di lagarmòṅ a i òć, par dir-ag ch'la 'l vōl mulàr ma la n gh la cava mia parchè la gh vōl tròp bèṅ par far-al. In cal méntar Johnnie al dvènta sòci 'd un sò amìg ingènuv, Gordon Cochrane Thwaite dit "Beaky" (Nigel Bruce), che però subìt dòp al mōr in na manéra strana durànt un viàś a Parì.
Dòp che sò marè 'l à dmandâ di cunsìli a na scritōra 'd śai, l’Isobel Sedbusk (Auriol Lee), e su di vlèṅ da druàr par masàr sénsa lasàr dal trasi, a la Lina a gh prila par la tèsta 'l pinsēr ch'adès 'l è 'l sò tùran, anc parchè la gh'à n'asicurasiòṅ su la vita. Na sira Johnnie al gh pòrta 'n bicér ad lat da bév'r in dal méntar ch'l'è a lèt, un lat tant biànc ch'a pâr ch'a gh sia na lampadìna dèntar.
Culegamènt estéran
}}
Nanni Moretti
A 'l inìsi 'l sò òpri i dascurìvan da spés di lōg cumùṅ e di prubléma dal mónd di śōvan, cun na viśiòṅ irònica e sarcàstica, ma in séguit i aṅ più puntâ 'l dî su na crìtica dla sucietà itagliàna e di sò custùm.
Zarvèl
{{Metacaixa
28 ed maz
Al  l'è al 148° dè dal calendàri gregoriàn (149° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 217 dè a la fin dl'an.
Zarvèl
Al zarvèl l'è l'orghen principèl dsl sistamma nervåus centrèl.
I l'an tott i vertebrè e in generèl totti äl bîsti simetrî bilaterèl (donca anch l'òmen).
Int'i vertebrè al zarvèl sl s câta in vatta al neurâs, int'al crâni. La parôla sientéffica par ciamèr l'insamm ed strutûr cuntgnó dänter al crâni l'è encèfel: al zarvèl l'è una pèrt dl'encefel.
Al zarvèl, insamma al sistamma endòcren, al cûra una pèrt dla regolaziån däl funziån vitèl; l'è anca la sede däl regolaziån omeostâtich e däl funziån cerebrèli superiåuri. L'ativitè dal zarvèl int'l'òmen, studiè a livèl empirich däl neurosiénz, al dà la vétta a la mänt, col só funziån cognitîvi superiåuri; pió in generèl, al dá vétta a la psiche e totti äl só funziån, studiè da la psicologî.
Nanni Moretti
In dla sò caréra 'l à vins òt „Dàvid ad Dunatèl“ e ùndas „Nàstar 'd Argìnt“. A 'l Fèstival ad Venèsia 'l à pò purtâ a cà al Lèòṅ 'd Argìnt par Sogni d'oro (1981) vinsénd anc 'n Ōrs 'd Argìnt a 'l Fèstival ad Berlîṅ par La messa è finita (1986) e na Palma 'd Òr a 'l Fèstival ad Cannes par La stanza del figlio (2001) e 'l Prix de la mise en scène par Caro diario (1994).
Biugrafìa
In dal Dicémbar dal 1976 al gira 'l sò prim film, Io sono un autarchico, in du 'l rècita 'l persunàǵ ad Michele Apicella tulénd in prèst al cugnóm da sò màdar, na prufeśōra 'd létri cun di urìgini napulitàni. 'L an dòp al lavóra p'r i Fradèi Taviani in Padre padrone. In Ecce bombo dal 1978, film custâ sènt-utànta migliòṅ ad franc e ch'al 'n à incasâ dū migliàrd, al dà adòs a Alberto Sordi ch'al n à mai tòlt na puśisiòṅ pulìtiga in tuta la sò vita.
In dal 1981 al vins al Lèòṅ 'd Argìnt a 'l Fèstival ad Venèsia par Sogni d'oro, pò al gira Bianca (1984) e La messa è finita (1985), premiâ a Berlîṅ. In dal 1989 al gira 'n film su la pala-nōd e su la criśi dla sinìstra itagliàna, Palombella rossa, in du a gh'è l'Asia Argento e Silvio Orlando. Moretti, in di pagn ad Michele Apicella, al fà 'n rimbròt memuràbil rivànd a dir «Chi dascór mâł, al pénsa mâł e 'l viṿ mâł. A gh'è da catàr al paròli giùsti: al paròli i èṅ impurtànti!».
In dal 2001 Nanni al vins la Palma 'd Òr a 'l Fèstival ad Cannes p'r al film dramàtic La stanza del figlio, in du 'n pàd'r al gh'à da far frònt a la mòrt ad sò fiōl, mént'r in dal 2006 al gira Il caimano pinsànd a la figùra 'd Silvio Berlusconi. Al sò dū ultmi òpri i èṅ Habemus Papam (2011) e Mia madre (2015).
Utrecht (pruìnsa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
La Pruìnsia d'Utrecht all'è la püsä picëina dàl dòdas pruìnsi dl'Ulànda, e all'è pròpi in cëintar. La g'ha 1.234.741 abitänt (2011) e la sò capitäla all'è Utrecht.
Ligamm ad föra
}}
1448
Al 1448 (MCDXLVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1996 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1996, mo invéci 'l an 1996, 't ê da 'ndèr chè) Al 1996 (milnovseintnovantasē, millenovecentonovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1995 (milnovseintnovantasìnc) e 'l vin prìma dal 1997 (milnovseintnovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintnovantaseésim post.
Colegamèint estèren
}}
Quâter Castē
Quâter Castē (Quattro Castella in italiân) l'é un cmûn ed 12.955 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezdé e sîra e a 26 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz
1449
Al 1449 (MCDXLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Quâter Castē
Muntzân
Muntzân l'é al prém, da matèina, di muntarôt di Quâter Castē. Prubabilmèint l'é a gh'êra la cēṣa ed Sân Nicolò dóve a s'în fât i pât ed l'incûnter ed Canòsa tra Enrico IV e al pêpa Gregorio VII. La cēṣa la figûra ind al Dècimi dal 1302 sòta a còla ed Bibiân. L'istès Muntzân al vîn numinê pió ed 'na vôlta ind al chêrti dal Cunvèint ed Marôla dal 1147, 1155, 1163 e via acsé. Int al 1024 al padròun dal castèlCorradodella Palude. Un êter ed la faméja della Palude int al 1296 l' al cunsègna al Cmûn ed Pèrma. Int al 1320 al cmûn ed Rèz, padròun dal castèl, al dà spuṣisiòun a j òm ed Caviân (Sân Pôl) e Bibiân ed restarvêr al mûri. Int al 1339 i Gunṣêga invèsten dal castèl Guglielmino Canòsa che l' al mantîn fîn a la fîn ed la só faméja. Int al 1497 sòta la dirésiòun ed Girolamo Casotti, inzgnêr ed la sitadèla ed Rèz, a vînen fât di lavōr al mûri, a la cà nôbil e a còla dal Podestê. Int al 1609 sōl la tòr la gh'à biṣògn ed justadûri. Intv al 1620 al chêrti dal cunvèint ed Marôla a cûnten che ind la tòr a figûren: "due camere, una sala e molti muri vecchi". Al fèdev al vîn unî a còl ed Muntvêder int al 1777.
Muntlósi
L'é al secònd da matèina dal quâter famōṣi culèini. Prubabilmèint a gh'êra, cme insém al j êtri sémi, 'na tòr 'd avistamèint o costrusiòin ed difèiṣa. Ânca sté castèl l'é stê di Canòsa. Int al 1297 Attolino da Canòsa al l'à vendû a i pramṣân. Dal Dècimi dal 1302 riṣûlta ch' al gh' avés 'na cēṣa insèm cun Muntzân, ch' la dipendîva da la Pēv ed Cavjân (Sân Pôl). Dôp che al castèl l' é stê butê zò da Azzo d'Este, sgnōr ed Rèz, int al 1307 l'é stê turnê a tirêr só. Al castèl ind al cōrs di sècol l'é cambiê in cà nôbil che int al 1778 spieghêda cme fâta da sînch câmbri, 'na cuṣèina, al piân trèin 'na cantèina al pôrdegh, la stâla, un cambaròun e un uratôri..
Muntvèc
(cgnusû cme Muntvêder)