cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La paura mangia l'anima
Sunt
L’Emmi la cònta incòsa a sò fiōla Krista (Irm Hermann) e a sò śéndar Eugen (Rainer Werner Fassbinder) ma chi lōr i n la ciàpan minga su 'l sèri e i rìd'n ad gust. Ma lē la fà dabòṅ e la 'l spóśa. 'L óm al và a star in cà sua. 'L è lè ch'i tàc'n i guàj. Al drughēr Angermayer (Walter Sedlmayr) al i para via dgénd ch'al n vōl piò chi vàg'n in dal sò negòsi, al sò culéghi e qvéi dal cundumìni e i gh tìran na cróś insìma (i dìśan ch'al palàs 'l è dvintâ muśnènt) mént'r i sò tri fiōi i n la vōlan piò védar. Òṅ al diś ch'l'è dvintàda mata, la fiōla fémna invéci la gh dà dla rója nimàla malnéta e la diś ch'al sò apartamènt l'è dvintâ 'n ciûś. L’Emmi e Alì i partìsan par na vacànsa sprand ch'i quèi i pòsan cambiàr in dal méntar. E in na quàlc manéra a sucéd pròpria acsè. Òṅ di sò fiōi al s davśìna incóra a sò màd'r anc parchè al n sà mia in du lasàr al sò putèṅ mént'r al sò culéghi, ch'i gh'aṅ da purtàr avànti na càuśa sindacàla, i tōr'n incóra a dascórar sèg. Un dè i vàn'n a cà sua e quànd i véd'n Alì in majéta i dìśan s'l è pulî e che bèi mùscui ch'al gh'à. Quànd l’Emmi la li cùcia a tastàr-'g al bras, cuma s'al fus un śavàj da śibìr, lò al s ufénd e al và via. 'L àrab al taca pò na relasiòṅ cun la barìsta Barbara (Barbara Valentin), na biónda ch'la sumìlia dimóndi a l'Ela Weber.
L’Emmi la n s mét mia 'l cōr in paś e la và a pascàr al sò Alì da di sò culéga 'd lavōr ma chi lōr i gh rìd'n adrē par via di sò an. Na sira però la 'l cata incóra in dal bar in du la 'l à cgnusû e la dmanda 'd métar sù la canta ch'i ìvan balâ cla sira là. Alì al gh cònta ch'al gh'à mis i còran ma ch'al vōl bèṅ sōl a lē e ch'al gh vōl turnàr insém. L’Emmi la 'l pardòna.
Mèrt
{{Pianēt}}
La paura mangia l'anima
Culegamènt estéran
}}
Mèrt
Nôti
Sènd ch'l è al quèrt pianaid dal sistamma sulèr, Mèrt (sìmbol: ) al gîra atåurn al såul cun una trajetòria eléttica un pzulén ecentrica e la só distànzia dal såul l'è stra sé e nå 200 o 250 miglión ed kilòmeter. Mèrt l'à dû starlutén ch'i i gîren d'atåuren, i én Phobos e Deimos con dal dizén ed kilòmter ed diâmeter e ch'i òrbiten a dal zantinèra ed kilòmeter da Mèrt.
L'esploraziån ed Mèrt
L'è al pianaid pió visitè dai cristiàn. A i è bèli stè una dizéina ed sånnd ch'i én aterè int'la superfîz int'i ûtum 40 ân o tignimòd ch'i én lé a orbitèri d'atåuren. A i è queldòn ch'l à studiè la superfîz e ch'l à mandè dal fotografî dî paesâg' ed Mèrt. L'interès dî sinziè par quall ch'l è stè ciamè al pianaid råss l'è da ricondûsris al fât che Mèrt al s arvîsa di mondi a la Tèra. L'è po anch' un puchtén pió fradd e i dé marzièn i én ed 24 åur e sblîsga, brîsa acsé tant pió long che in vatta a la Tèra.
L'è tränt'ân che al pianaid l'è esplorè da dû rover teleguidè dal zänter spazièl d'la NASA: Spirit e Opportunity. Un èter satèlit, al Global Mars Surveyer l'à mappè cunpletamänt la superfîz ed Mèrt cun una risoluziån fotogrâfica ed apanna pûch meter.
La geologî ed Mèrt
Mèrt l'è un pianaid brîsa di mondi atîv. A i è quall ch'as pinsèr a däl mudificaziån mo i én da èser di mondi antîghi. La superfîz ed Mèrt l'è traversè da pièn e muntâgn con dî chègnon grand, arvisands acsé a la Tèra. Al månt pió èlt l'è l'Olympus Mons, un vulcàn ch'l è a 25000 meter d'altazza rispèt al livèl medi ed Mèrt.
}}
Giorgio Armani
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Giorgio Armani, (Piasëinsa, 11 ad lüi 1934) l'è un stilista italian.
L'ha cminsä a laurä par la Rinascente in d'i ann '60, e incö l'è voin di stilista püsé impurtänt dal mond.
Ligamm ad föra
}}
Ceṡa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
A s' pöl parlä ad Ceṡa, ad qualsiasi religion, quand a gh'è un grüpp ad parsònn ch' i s' catan par pargä.
La paròla Ceṡa in sëins cristiàn la vegna da Grèch antigh εκκλησια, ekklesia, e la völ dì riünion.
Ligamm ad föra
Codex iuris canonicus de ecclesia Sitt dal Vaticàn
}}
Strâs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al strâs 'l è cal pês ed stófa o anca 'n vêć vistî ch'al s è ridòt mêl in dal tèimp a forsa ed druèrel o per vìa ch'al n'è più a la moda, e alóra in dla fin dla só vìta al s dróva incòra per stergèr in cà o anca in dagli uśèini, mo quànd a s è pròpi stùf ed tgnìrel da cât, per na bòuna racòlta diferensièda dal rùsc, al s pōl sernìr e śbàtrel in dal casunèt edla stófa, che 'n quelc utilìśi a s egh pōl catèr incòr, c'ma 'n secònd druamèint dal vistî o dla só stófa, e per feregh edla cherta). Soquànt tèimp fà, i strâs i gnìven catê sù da 'l strasêr, mèinter ch'al girèva 'd lung a 'l strèdi per catèri sù da 'l reśdóri del cà.
Referèinsi
}}
Citä ad Diu
Storia
A l'é stä custruì in dal 1960 dal Guèran par aiütä i povar, ma cul pasä di ann l'é dvintä vòin di quartier püsè pòvar ad la citä. Anca sa l'é taca ai quartier siùr ad Freguesia de Jacarepaguá e Barra da Tijuca, l'è rastä sëimpar indrè.
In dal 2000 la g'äva 38.000 abitant; in dal 2002 i'han fat un film: Cidade de Deus.
Bagn d’Rumàgna
Bagn d’Rumàgna (Bagno di Romagna in italièn) l'è un cumòn ad 6.076 abitìnt.
Il colore della notte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Ossessione fatale
{{Metacaixa
Il colore della notte
{{CITAZIONE|Sinc suspèt. Dū amànt. Un sasèṅ. Gnint 'l è cum a pâr... a part 'l umisìdi.|Tagline dal film}}
Ossessione fatale
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il colore della notte
Il colore della notte (Al culōr dla nòt) 'l è 'n thriller eròtic americàṅ dal 1994, girâ a 'l inìsi par Richard Rush, ch'al turnàva a la regìa dòp soquànt an, e pò finî par George Pan Cosmatos quànd c'l àtar 'l à patî un cōlp a 'l cōr.
Ossessione fatale
{{Film }}
Il colore della notte
Al film 'l è stâ 'n fiàsc a i butghèṅ, purtànd a cà a fadìga la mità di quarànta migliòṅ ad dòlar spēś, e 'l à anc vins un Razzie Award par la senegiadùra più bruta dal 1994. Però 'l è anc stâ bòṅ ad dvintar òṅ di vint film più tòlt a nuléǵ in di negòsi ad caséti vìddeo americàṅ in dal 1995 e a 'vér-ag al séni ad sès fati méj par la rivìsta Maxim.
Ossessione fatale
Ossessione fatale (Usesiòṅ fatàla) 'l è 'n film eròtic itagliàṅ dal 1991 ad Joe D'Amato.
Il colore della notte
Sunt
Bill al decìd acsè ad spatìnar a Los Angeles par tōr part a na terapìa ad grup purtàda avànti da 'n sò amìg e culéga, al dutōr Bob Moore (Scott Bakula). I àtar mémbar dal grup i èṅ Casey (Kevin J. O'Connor), pitōr cun di scat ad néruv, Buck (Lance Henriksen), un vèć pîṅ ad mistēr, la Sondra (Lesley Ann Warren), na dóna purcùsa cun di an in sal spali, Clark (Brad Dourif), 'n avucàt patî par 'l órdan e i nùmar e Richie, un ragasōl diśadatâ.
Ossessione fatale
'L è stâ girâ a New Orleans in di Stat Unî.
Il colore della notte
Sunt
Bob al śibìs a 'l sò amìg 'd andàr a star da lò in dla sò vila ad lus, soquànt dè prima che qualchidòṅ 'l al cupìs a scurtlàdi. Capa 'l è custrét a tōr al sò rōl in dal grup. In cal méntar, par via 'd un buć in màchina, al cgnós la Rose (Jane March), na ragàsa ch'a n s sà briśa in du la staga. Esénd lē dimóndi bèla, lò al n pōl far àtar ch'andàr-'g a lèt vluntéra.
Ossessione fatale
Sunt
La giurnalìsta Liza Davis (Carmen Di Pietro) l'è na śuvnòta ch'la gh'à da giràr un ducumentàri su 'l sès par la televiśiòṅ, cun al sò prudutōr Sonny (David Dahlgren) ch'al n pèrd 'l ucaśiòṅ par métar-'g al maṅ adòs. Quànd la và a tōr la sò màchina in un parchéǵ la gh cata Mark (Jonathan Bertuccelli), un làdar ch'al gh'à da far sù di bèsi in présia parchè al gh'à 'n dèbit ad śōg, fat sù na sira śugànd a poker cun un un boss dal quartēr. Vlénd-ag purtàr via la màchina e, parchè no, anc i sòld ch'la tgniva in dla burséta, al la custrìnś a purtàr-'l a cà sua par śgranfgnàr quèl àtar e par mét'r anc quèl sót a i dènt.
Il colore della notte
Sunt
Sōl dòp a s vèṅ a savér che la buciàda la n è minga stada fata sénsa vlér e che la dóna l'è la ciàṿ par saltàr-ag fóra da 'l mistēr 'd un sasèṅ ch'al cópa la gint ligàda a 'l mónd dla psicanàliśi druànd na pistòla sparaciòld.
Ossessione fatale
Sunt
Cun na pistòla in maṅ, lò al decìd anc ad far dal sès sèg prima 'd andàr via, ma a n gh sarév gnanc biśógn ad druàr-la parchè anca lē l'è na bèla spurcaciòna. La Liza però l'è furba stramaladìda e a la fiṅ la 'l imparśòna a lèt miténd-ag dal manéti a i pōls e lasànd-al lè tut nûd, prònt par quànd la gh 'n à vója.
Il colore della notte
Culegamènt estéran
}}
Ossessione fatale
Sunt
In cal méntar la s fà avànti anc n'amiga dla Liza, la Mary (Jennifer Loeb), che quànd la 'l véd la gh salta adòs sénsa però lasàr-al lìbar parchè la n gh'à minga al ciàṿ.
Culegamènt estéran
}}
Corpus Christi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Corpus Christi (a s lèś /ˌkɔːrpəs ˈkrɪsti/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad tarśènt-sincmìla abitànt a 'l incìrca, l'utàva più granda dal Tèxas. La ciàpa 'l sò nóm, ch'in latìn a vōl dir „Al Còrp ad Crist“, da 'l espluradōr spagnōl Alonso Álvarez de Pineda ch'in dal 1519 'l à catâ la sò baja in dal dè dal Corpus Domini.
Al sò clima 'l è sub-trupicàł ùmid. Par via di tant ciciòṅ ch'i gh stànan, in dal 2015 la rivìsta Men's Health l'à scrit che cla sità chè l'è la più grasa dal paéś tant ch'al gh'à rigalâ 'l scutmàj 'd Corpulent Christi.
Culegamènt estéran
}}
Francesco Griffo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Fransèsc Griffo o Griffi, cgnusû anc c'ma Fransèsc ed Bulògna (Bulògna, vers al 1450 – lè, intór'n a 'l 1518) 'l era stê 'n tipòraf e disgnadōr itagliàn ed caràter tipogràfic. In dal 1475 'l era a lavurèr a Pèdva e 'l fèva di caràter gòtic p'r al tipògraf Pierre Maufer. In dal 1480 'l andèva invéci a lavurèr in Venésia. Al Griffo 'l a'rèv forgê sucesivamèint, p'r al Manùsi soquànt tip ed carâter român tònd e anca ed quī grèc; però masimamèint al dvintèva famōś p'r al sô caràter corsìv aldèin, anca ciamê itàlic, da lò invintê e druê per la prima volta in dal Virgìli dl'edisiòun aldèina dal 1501 e cupiê subìt anca fóra da l'Itâglia: difât cal caràter chè al permetìva a 'l stampadōr ed fèr stèr 'na quantitê più granda ed lèttri anca ind un spàsi più cìc. Al Griffo al custruirà anc di carâter p'r al Gershon Soncino, 'l Utaviàṅ Petrucci, al Bernardèin Stagnino e 'l Filìp Giunti. Turnê a Bulògna vèrs al 1515, al Griffo al perfesionèva i só caràter corsìv e 'l publichèva in dal 1516-17 dal bèli edisiòun ind un formê cìc, c'ma: 'l Canzoniere e i Trionfi 'dal Petrarca, l'Arcadia dal Sannaśêr, i Asolani dal Bembo, al Labirinto d'amore dal Boccaccio, eli Epistolae familiares dal Ciceròun e 'l Dictorum et factorum memorabilium dal Valèri Màsim.
Caplèt a l'arzâna
{{Metacaixa
Francesco Griffo
Colegamèint estèren
}}
Caplèt a l'arzâna
{{dialort | dial=Arzân}}
I Caplèt (Cappelletti in italiân) în al piât pió impurtânt ed la cusèina arzâna. În i rè di dişnêr di dé festîv pió impurtânt. Ânca se incō, cun la pusibilitê ed cumprêr ânca al supermarchê di bòun caplèt artigianêl, ciaschidûn al pōl fêr fèsta quând al vōl, armâgnen, in tóti al manēri, al piât carateréstich dal fèsti e di aniversâri alēgher. J Arzân în dimòndi fiēr de sta mnèstra, dóve la carateréstica principêla la stà ind al pést ch' l'é divêrs da mudéfichi pruvincêli o regionêli. Ind al j uşânsi arzâni la risèta pió o mēno la câmbia ânca se sōl un pô a secònda ed la faméja o dal pôst in dóve la vîn fâta (muntâgna, bâsa arzâna, cèinter ed Rèz): ògni brêva 'zdōra la gh'à la só risèta purtêda avânti in faméja ( tr' al mudéfichi la murtadèla al pôst dal persót, o al vidèl al pôst dal nimêl), acsé ânca al j amzûri, che tènden a crèser s' a 's và vêrs la bâsa, e la fōrma a câmbien a secònd d' j ûş ed faméja.
La fōrma
A prupôşit ed la fōrma de sté nôbila pâsta cun al pést a gh'é na curiōşa e divertèinta fôla ch' la tôş urègin da i vêrs ed La Secchia rapita scréta int al 1624 da Alessandro Tassoni dóve a's cûnta ed la cuncurèinsa tra Mòdna e Bulògna e as dîş ed 'na nôt amurōşa pasêda da Bacco, Venere, e Marte in 'n' osteréia a Castelfrânch. A la matèina Bacco e Marte a scâpen vêrs Mòdna, còsta l'é la pêrta cuntêda dal Tassoni da dóve, un architèt e inzgnêr fiurintèin ch' al s' êra spustê a Bulògna, ch' al s' es ciamêva Giuseppe Ceri (1839 - 1925), l' arciâpa al fât e al scrév un poemèt dal tétol  L'ombelico di Venere dó al cûnta ed Venere armêşa da per lê la se şdèşda e la ciâma l'ôst per dmandêr dal j infurmasiòun só i dû amânt ed la sîra préma, l'ôst ch' an saîva csâ rispònder a la dèja e per paûra ed la só rabiōşa reasiòun a 'gh cûta 'na bâla e a' gh dîş che i dû a srén turnê per la sèina, a sté pûnt Venere cuntèinta ed la rispôsta la spôsta i ninsōl e la sêlta zò dal lèt, mèinter la fêva còst la camîş la và só: '...Poco più su dell'anca,/ Onde l'oste felice/ (Lo dico o non lo dico? )/Di Venere mirò il divin bellico! ' L'ôst a sté pûnt l'é armêş impresiunê da còl ch' l' à vést, l'à salutê a la şvêlta Venere e imbalurdî al và zò ed cōrsa in cusèina dóve ind al mèinter a gh'êra la vècia sêrva ch' l' êra drê destènder la fujêda insém a la turirōla e...
E se prôpria vròm ânca al caplèt arzân, cusèin dal turtlèin bulgnèiş ind la fōrma e ind la sustânsa, al pōl èser paragunê, ind la fōrma, a l' umbrèghel ed Venere.
A chi an crèd mìa al fôli ch' al sâpia che al nòm al deşvîn da "capèl" perché la fōrma di caplèt la ricôrda sìa al capèl medievêl sìa la méteria di granatēr.
Òna dal tânti risèti
Còsta l'é la lavurasiòun per la preparasiòun di caplèt a l'arzâna ed 'na vècia e cgnusûda risèta:
Còl ch' egh vōl per 6 persòuni:
Per la preparasiòun del pést
'''250 gr. ed pôlpa ed mânz; '''1 fèta da 100gr ed persót crûd; '''1 salsèsa; '''2 o 3 magòun; '''1 figadèin; '''75 gr ed Grâna; '''30 gr ed butêr; '''1/2 bicêr ed pân radû; '''1 ōv; '''1/2 sigòla; '''1 carôta; '''1 côsta ed sèler; '''1/2 bicêr ed vèin; '''Sêlsa ed pomdôr; nōş muschêda; ôli; pèiver; sêl
Per la preparasiòun ed la pâsta
'''400 gr ed farèina; '''3 ōv; '''Sêl.
Per la preparasiòun dal brôd
'''1/2 galèina; '''1/2 capòun; '''1/2 chîlo ed chêrna ed mânz; '''1/2 sigòla; '''1 carôta; '''1 côsta ed sèler; '''erbòuni; sêl
Preparasiòun dal pést
Mèter in 'na casarōla cun l' ôli e al butêr la sigòla e al persót tridê insèm; fêr gnîr fiâp la sigòla e zuntêr la carôta e al sèler tridê e dôp avèir fât sufréşer per soquânt minût zuntêr al mânz, i magòun e al figadèin, impevrêr e salêr; lasêr sufréşer, dôp zuntêr al vèin. Şvapurê al vèin zuntêr mèz cucêr ed sêlsa ed pomdōr deşfâta in pôca aqua e a metê cutûra la salsésa, pó lasêr ed finîr ed cōşer. Sculêr dal sûgh al chêrni che vînen tridêdi dimòndi fîn e turnêdi a mèter int al sûgh bèin infisî; zuntêr al furmâj radû, l'ōv intêr, al pân radû, 'na spulvradèina ed nōş muschêda e smercêr bèin.
Preparasiòun ed la pâsta
Vudêr la farèina insém a la turirōla e ind la còunca fâta in mèz mèter j ōv e un psîgh ed sêl pó impastêr. Fêr gnîr lés la pâsta cun al mân e lasêr arpunsêr per vînt minût, dôp ed còst spianêr sutîl, cun la canèla, la sfòja ch' la gnirà tajêda in quadertèin ed cîrca 4 cm per pêrt. Mèter un pô ed pést su ògni quadertèin ch' al gnirà sarê a teriângol, cucêr fôrt insém a j ōrel per tachêr bèin la pâsta. Arvuiêr atōren al dî drét al teriângol ed pâsta pîna, metér ûn insém a cl' êter e schisêr i dû agôl che dêven armâgner unî. Per ògni Caplèt as drôve "dō mân" e in un piât cun al brôd a gh'in vōl 40 ed chî céch!
Preparasiòun dal brôd e cutûra
Mèter la galèina, al capòun e al mânz a cōşer in aqua salêda cun al verdûri; a cutûra finîda, sculêr la chêrna, filtrêr al brôd, turnêrel a mèter insém al fōgh e fêr bòier, justêr ed sêl e zuntêregh i caplèt ch' a 's cusrân piàn piân per cîrca 1/2 ōra.
Cunséli e curioşitê
L'uşânsa l'é cutûra ind al brôd ed chêrna, ch'al dêv èser ed qualitê. Quêlch delichê al cunsélia ed servîr i caplèt mìa ind al brôd ed cutûra, che per fôrsa al 's infisés un pô, mó in un brôd vêrgin e cêr lasê a pôsta per dubêr al piât servî in têvla. Per còl che riguêrda al furmâj, la siēlta cunsiliêda l'é còla 'd an spulvrêrel mìa insém al piât, perché a gh'é bèle asê int al pést.
Al bèvr in vèin
Na curiōşa abitódin, ed 'na vôlta adèsa pió rêra, l'é còla de şlunghêr al brôd ed cutûra di caplèt cun un bòun lambrósch ròs; al tót al và servî in 'na tâsa a ch' j òm ch' al dêven bèver in pē préma ed mètres a sêder e cumincêr a dişnêr,.
N' antîga risèta
Còsta l'é 'n' antîga risèta 'd ûn di vèc parèint di caplèt, l' é 'na risèta dal 1500 pr 'al pést ed ...tortelletti chiamati dal volgo annolini... ed Bartolomeo Scappi  cuoco secreto ed Pio V; da nutêr che a un cêrt pûnt al cuoco secreto al dîş:  " ...a foggia di cappelletti..." prubabilmèinti i caplèt êren, alōra, bèle cgnusû.
I.P.G.
Al Caplèt Arzân l'é drê spetêr l'arcgonsimèint ed l' I.P.G. (Indicasiòun Geogrâfica Prutèta) da l'Uniòun Européa.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
I Burch
I Burch o I Burgh (Borghi in italièn) l'è un cumòn ad 2.830 abitìnt.
EXistenZ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dènt'r a 'l tò còrp, sóta la tò pèl, ólt'r i tò sèns.|Tagline dal film}}
eXistenZ (id.) 'l è 'n film fantàstic canadéś e britànic dal 1999 ad David Cronenberg ch'al 'l à anc scrit.
'L à vins 'l “Órs 'd Argìnt” a 'l Fèstival ad Berlîṅ ma 'l è stâ 'n flòp listés parchè 'l n à purtâ a cà gnanc tri migliòṅ ad dòlar in di Stat Unî esénd-an custâ quìndas.
Sunt
L’Allegra Geller (Jennifer Jason Leigh) l'è na śuvnòta ch'la s invènta di śōg letrònic par qvéi dl’Antenna Research. La sò ultma òpra la s ciàma „eXistenZ“, un śōg ch'al parmét a la gint ad culegàr-as c'n un śavàj ciamâ “game pod” (ch'a pâr na budèla 'd carna umàna c'n un pipèl a 'l inìsi) a la sò spina dursàla pasànd p'r un buś tónd ch'a s cata in fónd a la schina, pròpria 'd sōvar da 'l cûl. Quànd 'l aparéć 'l è insfilsâ bèṅ dèntar, al parsòni i èṅ bòni ad vìvar in na dimensiòṅ paraléla.
Al dè dla preśentasiòṅ però 'n terurìsta ch'al vōl mandàr a gambi a l'ària 'l prugèt, Noel Dichter (Kris Lemche), al gh tira 'n cōlp druànd na pistòla ad carna e sangṿ. La ragàsa l'armàgn frida ma la s salva cun 'l ajùt 'd 'n óm dla sicurésa, Ted Pikul (Jude Law). Par védar s'la sò invensiòṅ la và incóra la gh'à da pruàr-la su 'n àtar sugèt e la dmanda a Ted ad parmét'r-al. Chi lò al gh diś ad sè anc s'un pôc malvluntéra parchè al fà fadìga a cumpatìr-'s al pinsēr 'd èsar penetrâ. I dū i vàn'n in dla stasiòṅ ad servìsi ad Gus (Willem Dafoe) par tacàr-'g-al.
L’Allegra la gh vèra bèṅ al buś insfilsànd-'g un dî pò la 'l fà pigàr in avànti e la gh cùcia dèntar 'l „eXistenZ“. Par lōr dū a taca 'l śōg.
Culegamènt estéran
}}
Cellular
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'al signàł al mōr, lē la fà cumpàgn.|Tagline dal film}}
Cellular (Telefunèṅ) 'l è 'n film thriller americàn dal 2004 ad David R. Ellis.
Custâ vint-sinc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sinquànta-siē.
Sunt
La mistra, miténd insém cum la pōl i fii dal telèfun, la gh la cava a far un nùmar e la dmanda ajùt a 'l prim ch'a rispónd, un śóvan surtìsta ch'al s ciàma Ryan (Chris Evans). Chi lò 'l è da pôc stâ dascargâ da la sò muróśa, la Chloe (Jessica Biel), e quànd al sènt qvél ch'a gh diś la Jessica al créd ch'a sia 'n schèrs. Sōl in un secónd mumènt al s impéggna dabòṅ par salvàr la famìja Martin prima ch'i sequestradōr i gh'àppian qvél ch'i vōlan e prima ch'i pòsan cupàr gl'ustàǵ.
Culegamènt estéran
}}
La donna lupo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La fruntéra nóva dal cìnema eròtic.|Tagline dal film}}
La donna lupo (La dóna lóva) 'l è 'n film eròtic itagliàṅ dal 1999 'd Aurelio Grimaldi ch'al 'l à anc scrit insém a Michele Lo Foco. A 'l èstar 'l è cgnusû c'n al nóm ad The Man-Eater (La Magna-Óm).
In di tìtui a s ringràsia al pitòṅ “Gianduia”.
Sunt
La gh la cava acsè a far-as dū militàr napulitàṅ, 'n óm 'd afâr spuśâ e 'n studènt ad létri ch'al s ciàma Valerio (Arturo Paglia). Chi lò al s fà dar al sò nùmar dal telefunèṅ parchè al s è inamurâ dabòṅ ma quàla là la gh in dà òṅ invintâ.
Culegamènt estéran
}}
L'età inquieta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Débul e visióś in un cantòṅ dla Frància.|Tagline dal film}}
L'età inquieta (L'età arabìda) 'l è 'n film dramàtic dal 1997 scrit e dirèt par Bruno Dumont ch'l à vins al prèmi Fassbinder par la regìa a 'l European Film Awards dal 1997. 'L è inóltar stâ preśentâ a 'l 50śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ Quinzaine des Réalisateurs.
Sunt
Freddy (David Douche) 'l è 'n śōvan epilètig sénsa lavōr ch'al viṿ insém a sò màd'r Yvette a Bailleul, un paiśèṅ ad quatórdas-mila anmi dla Frància darènt a 'l Bélgi. Al pasa tut al sò tèmp a giràr c'n al sò muturèṅ, a star c'n i sò amìg e a gusàr la sò muróśa Marie (Marjorie Cottreel), caséra in un supermarcâ. Lò al scampa c'n i bèsi ad sò màdar ch'la gh'à 'n bar ciamâ "Au petit casino".
A 'l grup di ragàs i gh daṅ da far, e anc dimóndi, gl'extracumunitàri tant ch'i gh dànan sèmp'r adòs, a n saénd cuśa far 'd àtar. Prima i s la tōśan cun na ragàsa budlòna pò i bècan Kader (Kader Chaatouf), 'n àrab rivâ da pôc in dal Fiàndri. Par daspèt la Marie la s mét c'n al maruchèṅ parchè la n s cumpatìs minga di cumpurtamènt dal gènar.
Freddy al s arlìa dimóndi e cun 'l ajùt di sò amìg al và a drē a Kader in campàgna par pò dar-'g-i in fiṅ a cupàr-al, acsè 'l impàra a star a 'l mónd.
Culegamènt estéran
}}
Smàna
La smàna l'è 'n' unitè de mśùra dal tèimp ch'a s drôva in di calendari, par' a 7 Dè.
Al nòmer 7, cunsideré sacher da i Ebrèi e i agìnt dl'a Mesopotàmia, l' è a l'urìgin ed la Smàna.
La smàna in cô
In di calendari moderen la smàna la dura sèt dè:
un ân l'è furmê ed circa 52 smàni:
Universidade Tecnológica Federal do Paraná
L'Universidade Tecnológica Federal do Paraná (Universitê ed Paraná, Università del Paraná in italiân –  Universitas Studiorum Paraná in latèin) in lètri UTFPR l'é 'n' universitê ed Curitiba, Paraná, Brasil, nasûda int al 1909.
Zirudèla
La zirudèla l'é un cunpunimänt scherzåuṡ ch'as cantèva - in uréżżen par la pió in canpâgna - pr i matrimòni o pr i gran magnèr campagnû. Pô dåpp as à tachè a cantèrel anc pr äl lâurei, aniversèri o di èter avenimént indóvv as magnèva e indóvv al zirudlèr gîva ai festegè al sô prupòṡit. L'uréżżen l'à da èser antîga e la declamaziån l'era cantilenè sänper cån dla mûṡica e al mutîv l é fât ed quartén ed vêrs utunèri in rémma baṡè, ch'î avèven da terminèr par “Tòc e dâi la zirudèla” o par “Tíc e tac la zirudèla”.
Da l'800 in avänti as à tachè a pêrṡer ste môd ché cån la mûṡica e la zirudèla l'é advintè 'na poveṡî da lèżer, magâra riferännds ai fât dal dé. I mâster ed sta tradiziån qué i én stè al Iuṡèv Râgna, al rà di imbonidûr dla Piazôla, e Marén Piâza, al povêta cuntadén, cum ai piaṡîva ed ciamères.
Uréżżen dla parôla
An s é brîṡa sicûra däli uréżżen dla parôla. Al musicòleg Francesco Balilla Pratella al cradd ch'äli uréżżen dla zirudèla ai séppen i cunpunimént zirculèr dla famajja däl rotae, di rondî e di rondò dal Mediuêv, ch'i gnîven sunè cunt l'organistrum, ch'i an dè uréżżen a la ghirånnda.
As truvän inanz a un quèl lighè a däl sinfunî antîghi ch'l arcôrden da cla vî o da cl ètra la zircularitè.
Äl zirudèl pió famåuṡi
La zirudèla pió famåuṡa l'è “Al fatâz di Żardén Margarétta”, cgnusó anc cme “La Flèvia” (al nómm dla protagunéssta, un cunpunimänt spénnt ch'l é pasè par di ân ed man).
A donne con gli amici
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al curàǵ ad far-al!|Tagline dal film}}
A donne con gli amici (A muróśi cun gl'amìg) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1980 'd Adrian Lyne, chè a 'l sò debùt. La pelìcula l'è stada distribuìda in Itàglia sōl in dal 1987.
Sunt
Un grup ad quàtar ragasōli i vìv'n in di dintór'n ad Los Angeles a la fiṅ di an Stanta. La Deirdre (Kandice Stroh) l'è na spurcaciòna ch'la pasa 'l sò tèmp in discutéca e a cambiàr da spés muróś. La Madge (Marilyn Kagan) l'è un pôc ciciòna e l'è in pinsēr parchè ninsòṅ al l'à incóra gusàda. I sò genitōr i gh stan sèmp'r adòs e l'à gh'à anc na surèla più pìcula dimóndi pēśa. L’Annie (Cherie Currie) la bév dimóndi e la tōś dal madśìni, la scapa sèmpar da sò pàdar ch'al gh in dà da spés e al fà al pulisiòt. La Jeanie (Jodie Foster) la gh'à da tgnir-'g adrē e la s bat cun sò màdar ch'la s è mulàda da sò pàdar, òṅ ch'al fà 'l manager p'r al grup rock di Angel.
Gl'amìghi i s pas'n al tèmp faghénd dal fèsti e i crédan ch'andàr a scōla a sia tèmp butâ via (i gh inségnan anc a far al bagnét a di bambulòt acsè i saràṅ prònti quànd i dvintaràṅ madri). Quànd l’Annie la mōr in 'n incidènt in màchina, la vita ad chi atri la càmbia dimóndi. La Madge la spóśa Jay (Randy Quaid), 'n óm più vèć ad lē, la Deirdre la la finìs 'd andàr drē a di masć fóra ad tèsta e la Jeannie la tōś al diplòma. La Jeanie la và a catàr la fòsa dl’Annie. Fumànd na cica, la pénsa a quànd chi lē l'iva dit ch'la vliva èsar saplìda sóta 'n àlbar ad pir e minga in na scatla parchè quànd tut i an al sò amìghi i l'andàv'n a catàr, magnànd un pir, i psìvan dir: «'St an l'Annie la sà 'd bòṅ, véra?».
Culegamènt estéran
}}
645
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Dvèdla
Dvèdla (Dovadola in italièn) l'è un cumòn ad 1.709 abitìnt.
1674
Al 1674 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.root
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 2004.
Sibèin
Sibèin (Cibeno in italiàn) l'è na vélla dal cumùn ed Chèrp in pruvèinsa ed Mòdna. Al s cata tachê dedsóv'r al cumùn, ch'al stà a circa 20 km da Mòdna e 'l è acsè 'd arèint a Fòsel e a Curtìl.
Al nòm itagliàn "Cibeno Pile" al vin pròpria dal dialèt carpśàn: un tèimp a gh' era dō pilàster davànt a 'l óss 'd intrèda 'd un vèć mulèin. Sti dū pilàster chè i parìven dō péli 'd semèint, e infàti la vélla l'à ciapê al nòm da chè. In veritê sti dō péli chè i éren dū cuntenidōr p'r al furmèint e p'r al furmintòun. Adèsa i i àn tirê zò, e anch al mulèin.
A Sibèin, durànt la guèra, i s éren scuntrê i partigiàn e qui dal fasio, tant che i nòm ed tót al vii i én quī di mort per la reśistèinsa. In sta vélla chè a gh'è la césa 'd Sant'Ègata, al sèinter p'r i ansiàṅ ed Sibèin, la scóla elementêr Don Milani e 'l aśìl "Cibeno", e tót e dō i én dal Terzo Circolo Didattico.
.nato
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. 'L iva funsionê da 'l 1989 a 'l 1996.
Frank Zappa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Fer sure, fer sure, she's a Valley Girl in a clothing store, like, OH MY GOD! (Valley Girl), like - TOTALLY (Valley Girl), Encino is like SO BITCHEN (Valley Girl), there's like the Galleria (Valley Girl) and like all these like really great shoe stores, I love going into like clothing stores and stuff, I like buy the neatest mini-skirts and stuff, it's like so BITCHEN cuz like everybody's like, Super-super nice.|Pròpria, pròpria, l'è na Ragàsa dla Val in un negòsi 'd vistî, cum a pòs dir, OH 'D UN DIO! (Valley Girl), cum a pòs dir - DAL TUT PRÒPRIA (Valley Girl), Encino 'l è 'D UN BÈL (Valley Girl), a gh'è cum a pòs dir la Galerìa (Valley Girl) e cum a pòs dir tut chi negòsi lè ad scarpi 'd un bèl dabòṅ, a vag mata p'r andàr in chi cum a pòs dir negòsi 'd vistî lè e ròba acsè, a m piàś pròpria cumpràr chi stanlèṅ acsè curt e ròbi dal gènar, l'è cum a pòs dir acsè FAVULÓŚ parchè cum a pòs dir i piàś'n a tut, i èṅ 'd un bèl mo che bèl.|Valley Girl, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Frank Vincent Zappa (Baltimòra, 21 ad Dicémbar dal 1940 – Los Angeles, 4 ad Dicémbar dal 1993) 'l è stâ 'n sunadōr e chitarìsta americàṅ cun di urìgini itagliàni.
Turén
Turén (in itagliàn Torino), l'è la zitè piò impurtanta dal Piemånt. L'arà stra sé e nò un miglión d'abitant e l'è famòusa par la sò tårr, la Mole Antonelliana e parché l'è stè la capitèl d'l Itaglia fén al 1866.
Frank Zappa
In dla sò caréra 'l à fat vgnir fóra da piò ad ssanta disc (cuma Freak Out! in dal 1966, Absolutely Free in dal 1967 e Hot Rats in dal 1969) tucànd tut i gènar muśicài cuma 'l rock, al blues, al jazz, la fusion, al progressive e l'avanguàrdia cun di riferimènt a la mùśica clàsica, a la sàtira e a 'l cabaret. La rivìsta Rolling Stone la 'l à mis a 'l 22śum pòst di chitarìsta mijōr ad tut i tèmp.
Turén
Al só nomm al vén da la parôla cèltica Tau, ch'al vré dîr Muntâgna, anca se un bel pò ed zänt la pänsa ch'al só significhèd l'è quall ed Tårr cinénna. I romàn i l'avêven ciamè Augusta Taurinorum pr'al lår imperadåur Augustus.
Int'al zénc-zänt la zitè l'è gnó la capitèla del duchè ed Savoya, e da cal mumänt l'à sänper misdè la só stòria con qualla d'la famàjja ch'l à realizè l'unitè itaglièna, advintand la prémma capitèla Ràggn d'Itâglia int'al 1861.
Frank Zappa
Fra i sò pès più impurtànt a 'rcurdém Hungry freaks, daddy, ''Trouble every day , Harry, you’re a beast , Oh no!, My guitar wants to kill your mama, Camarillo Brillo , Don’t eat the yellow snow, Joe’s garage, Dancing fool e Valley Girl'', al sò sìngul più vindû ad tut ch'al tulìva in gir al valley girl.
Turén
La zitè l'è traversè dal fiómm Po e da la basa e la só economî l'è concentrè såura tott såura l'indósstria automobilésstica, cme la FIAT, la pió granda d'la naziån.
Frank Zappa
'L è mòrt a sinquànta-dū an p'r un cànc'r a la pròstata dòp ch'l iva dit ch'al vliva candidàr-'s a la presidénsa di Stat Unî dgénd che pèś ad Ronald Reagan al n arév minga psû far.
Turén
Stra i sénnbol d'la zitè ai è la Mole Antonelliana, un gran palâz che quand ch'l è stè tirè só l'era al pió èlt dal månd. Ai é anch'un Musêo d'l Egétt che l'è al pió inpurtant al månd, int'al só gènder, dåpp quall dal Cairo.
La sindichèsa ed Turén al s ciâma Chiara Appendino.
Frank Zappa
Culegamènt estéran
}}
Sabine Lisicki
{{Metacaixa
Barôs romàṅ
{{Metacaixa
Sabine Lisicki
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Barôs romàṅ
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sabine Lisicki
La Sabine Katharina Lisicki (Troisdorf, 22 ad Setémbar dal 1989, a s lèś [zaˈbiːnə lɨˈzɪki] in Tedésc) l'è na tenìsta tedésca prufesiunìsta da 'l 2006 fiōla ad genitōr pulàc. La s è stablìda a Bradenton in Flòrida. L'è élta 178 cm e la péśa 70 chilo e la pōl cuntàr su òṅ di servìsi più fòrt dal sircùit dal fémni.
Barôs romàṅ
Barôs romàṅ 'l è 'n quèder a óli in sìm'a tèvla, piturê da Giovanni Fattori in dal 1872. Al quèd'r al figùra soquànti barusèti carghi, lighèdi ai só cavâl, e soquànt èter cavâl e 'l barusêr lè atēś drē ch'i pòunsen, in na spianèda 'd tèra sèca 'd lung a 'n mûr lùng, in dla Ròma che 'l avtōr 'l ìva lè lè viśitê. Śvân Fatōr al tgniva drē ala curàinta di "Maciarōl" edl Otsèint. Adèsa cla pitùra chè la s cata in dal Palâs Pitti ed Firèins, in dla Galerìa 'd Êrt Modèrna.
Sabine Lisicki
La dascór bèṅ in Tedésc, in Ingléś e in Pulàc.
Barôs romàṅ
Referèinsi
}}
Una notte al cimitero
{{Metacaixa
Sabine Lisicki
L'è stada la nùmar dódas dal mónd al 21 ad Maǵ dal 2012 e in dla sò caréra l'à vins tri tìtui WTA: in sla tèra vérda, in sl'èrba e in sal cimènt, muciànd sù anc quàtar finàli pò pardùdi. In dópi l'à śugâ, sénsa vìnsar, la finàl ad Wimbledon dal 2011 insém a la Samantha Stosur.
In di Gran Slam l'è rivàda in semifinàl a Wimbledon in dal 2011, dasfrutànd a la granda na carta salvàdga ch'i gh'ìvan dâ.
Una notte al cimitero
{{Film }}
Sabine Lisicki
Caréra
La Sabine la s fà i òs śugànd in fiṅ a 'l 2004 in dla scóla ad Nick Bollettieri a Bradenton. In dal 2007 la taca a muntàr sù in clasìfica pasànd da 'l 497 pòst a 'l 198, vinsénd anc dū tìtui ITF.
Una notte al cimitero
La pelìcula la fava part 'd un prugèt ciamâ „Śgriśōr śal“ ad quàtar film fat par Reteitalia insém a Per sempre, La casa dell'orco e A cena col vampiro.
Sunt
Un grup ad sinc śōvan, tri masć, Robin (Gregory Lech Thaddeus), Gianni (Gianmarco Tognazzi) e David (Karl Zinny), e dū fémni, la Tina (Lea Martino) e la Micky (Beatrice Ring), na sira par divertimènt i decìd'n ad fargàr quèl in un supermarcâ scapànd via pò c'n un furgunsèṅ.
Sabine Lisicki
Caréra
In dal 2010 la taca 'l an mâl pardénd subìt in tri sét da la Viktoryja Azaranka a Sydney e a 'l secónd tùran di Australian Open p'r òpra dl'Alberta Brianti, dòp avér mandâ a cà la Petra Martić. Dòp 'n àtar secónd tùran a Pattaya city (3-6 6-3 5-7 da la Tamarine Tanasugarn) e a Dubai (2-6 3-6 da la Venus Williams), in Mars a Indian Wells e a Miami l'è custréta a dar-ag sù par di prubléma a la fèrla, lasànd strada a la Jill Craybas e a la Jaroslava Švedova. La tórna a śugàr in Agóst ma la fà fadìga a turnàr a i sò livèi (in di turnèo WTA l'è bòna ad batàr sōl la Coco Vandeweghe a gl'US Open). La sèra la stagiòṅ a n pasànd minga al qualificasiòṅ in Lussembûrg (5-7 4-6 da l'Eleni Daniilidou) e la cróda acsè dimóndi śò in clasìfica, a 'l 179śum pòst.
Una notte al cimitero
Sunt
Vdénd lung la via na lucànda i sinc i s férman lè e i faṅ a mènt ch'in 'n un cantòṅ a gh'è na bòcia 'd vēdar cun dèntar di bèsi e dimóndi presióś. Al pruprietàri (Lino Salemme) al gh diś ch'a s trata 'd al prèmi par chi è bòṅ ad pasàr na nòt in un sit scunsacrâ lè darènt esénd che lè sóta a gh'è na catacómba antìga.
I ragàs i decìd'n ad pruàr-ag ma quànd i èṅ là a sucéd da tut: mòrt ch'i sàltan fóra da 'l sò casi da mòrt, mònag impicâ e móst'r ad tut i gènar. Adès a s fà dûra par lōr.
Sabine Lisicki
Caréra
In dal 2012 la taca 'l an śugànd a Auckland. Chè la bat la Mona Barthel par 7-6 3-6 6-3 ma pò la gh'à da bandunàr in di quàrt in sal puntéǵ ad 4-6 3-4 cóntar cl'atra tedésca, l'Angelique Kerber. A gl'Australian Open la dà la paga a la Svetlana Kuznecova 2-6 6-4 6-2 prima ad pèrdar in di utàṿ da la Marija Šarapova 6-3 2-6 3-6. La cata incóra la Kerber in dal prim tùran ad Doha e la gh pèrd incóra. A Miami la céd a 'l quàrt tùran a la Na Li 6-3 4-6 2-6, acsè cuma a Charleston (1-4 bandòṅ da la Serena Williams). In sla tèra rósa la patìs tri prim tùran ad fila, 'l ùltim a 'l Roland Garros ad òpra dl'americàna Bethanie Mattek-Sands (4-6 3-6). La sèra 'l sérc cun 'n àtar scunfìta subìt a Birmingham (3-6 4-6 da l'Urszula Radwańska). A Wimbledon invéci a pâr ch'la pòsa far cuma 'l an pasâ parchè la bat via via la Petra Martić 6-4 6-2, la Bojana Jovanovski 3-6 6-2 8-6, la Sloane Stephens 7-6 1-6 6-2 e la vinsìdóra dal Roland Garros e nùmar òṅ dal mónd Marija Šarapova 6-4 6-3. In di quàrt però la patìs la tèrsa scòpla d'l an par l'Angelique Kerber ch'la la manda a cà in di quàrt par 6-3 6-7 7-5, cun la Lisicki ch'l'éra andàda a sarvìr p'r al match dòp avér salvâ a sò vòlta quàtar bucìni d'l incóntar a la śugadōra ad Bréma. Dòp che la siberiàna la s tōś l'arvìnsida sèg a gl'Ulimpìadi, la tedésca l'è bòna ad vìnsar sōl 'n incóntar da lè a la fiṅ d'l an, pardénd-an siē, e la ślìcia acsè a 'l 37śum pòst in clasìfica.
Al 2013 al taca cun dū scunfìti a Brisbane (3-6 3-6 da la Viktoryja Azaranka) e a Melbourne (6-2 3-6 3-6 da la Caroline Wozniacki) ma a Pattaya la riva in finàl in dua la pèrd da la Marija Kirilenko par 7-5 1-6 6-7. Stés quèl anc a Memphis ma chè l'è custréta a dar-'g a muć dòp al prim sét pardû 6-1 cóntar la Marina Erakovic. Fra Miami, Charleston e Katowice la pòrta a cà sōl na partìda. A la fiṅ 'd Avrìl la śōga al turnèo ad cà ad Stucàrda. Chè la bat a 'l prim tùran la rumàna Nastassja Burnett par 6-3 6-4 e pò anc la Jelena Janković par 7-6 7-5, prima ad lasàr-'g al péni in di quàrt cóntar na Bethanie Mattek-Sands cun al diav'l adòs. A Madrid la bat la Dominika Cibulková ma a 'l tèrs tùran la và fóra p'r òpra dla Marija Šarapova. A Róma la tedésca la fà patìr in dal secónd tùran un 6-0 a la Petra Kvitová ma a n è minga abàsta par vìnsar sèg. A 'l Roland Garros invéci l'è lē ch'l'al patìs da la Sara Errani in di sedicéśum quànd la rumagnōla la la bat 6-0 6-4. In tut i caś, al tèrs tùran purtâ a cà 'l è al sò riśultâ più bèl dla sò caréra in dal Gran Slam francéś. La taca la stagiòṅ in sl'èrba a Birmingham e la sò córsa la s férma in di quàrt a surpréśa cóntar la nùmar 167 dal mónd Alison Riske. In Śugn la tōś part a 'l turnèo ad Wimbledon. Chè la bat la Francesca Schiavone 6-1 6-2, l'Elena Vesnina 6-3 6-1 e l'austragliàna Samantha Stosur par 4-6 6-2 6-1. In di utàṿ la śōga cun la nùmar òṅ dal mónd, la Serena Williams, ch'la daśgnìva da trénta-quàtar vìnsiti ad fila, a na partìda sōla da 'l rècord di an Dumìla ad sò surèla Venus Williams. La tedésca la s pòrta avànti 6-2 1-0 prima ad patìr na sfilaràda ad nóṿ śōg ad fila e catàr-as acsè sóta 0-3 in dal sét deciśìṿ. Quànd a pâr ch'la sia finìda, la Sabine la s fà sóta faghénd al break in sal quàtar para par pò vìnsar 6-2 1-6 6-4. Par quàtar vòlti, da 'l 2009 a 'l 2013, la tedésca l'è stada bòna a Wimbledon ad far fóra la vinsidōra dal Roland Garros. Sōl in dl'edisiòṅ dal 2010 la maledisiòṅ la n è minga scrucàda cun la Francesca Schiavone ma sōl parchè la Lisicki la n à minga śugâ al turnèo. Al dè dòp, baténd 6-3 6-3 la Kaia Kanepi, la Sabine la riva par la secónda vòlta in caréra in dla semifinàl dal turnèo lundinéś in dua la fà fóra par 6-4 2-6 9-7 la finalìsta d'l an prima, l'Agnieszka Radwańska. Al 6 ad Luj la tedésca la śōga la sò prima finàla in un turnèo dal Gran Slam cun la francéśa Marion Bartoli e la taca bèṅ tulénd-ag subìt al servìsi ma la còrsa l'insfìlsa pò siē śōg ad fila. La Lisicki la próa a squasàr-as in dal secónd sét quànd la gh'à quàtar bucìni p'r al 2-0 ma 'l è 'n fōg ad paja parchè la Bartoli la s pòrta invéci 5-1 par lē, par pò saràr la partìda par 6-1 6-4.
Culegamènt estéran
}}
Gaglièda
Gaglièda (Galeata in italièn) l'è un cumòn ad 2.491 abitìnt.
E Bósch
E Bósch o anch Gambéttla (Gambettola in italièn) l'è un cumòn ad 9.977 abitìnt.
059
059 al é al parfes tlefônich dal distrèt ed Môdna, int al cunpartimaint ed Buloagna.
Lunzèn
Lunzèn (Longiano in italièn) l'è un cumòn ad 6.381 abitìnt.
Latèin
Al latèin (latino in italiân) l'é 'na léngua indoeuropea (gróp ed léngvi parlêdi in quêşi tót al mònd) ch' la fà pêrt dal gróp da léngui latino-falisiche o vènet-latèini. La gnîva parlêda a Ròma ed int al Lâsi almēno da i prém dal I sècol p.C.. Al latèin l'à quistê grôsa impurtânsa cun al şlargamèint dal stêt rumân e cme léngua uficêla ed l'impêr l'à tachê in grôsa pert ind l' Euròpa e in l' Africa setentrionêla. Tóti al léngui rumânşi a deşvînen dal latèin dal pôpol, mó parôli'd urégin latèina a 's câten despès ânch in dimòndi léngvi 'd êtri râsi:còst perché ânca dōp la fîn ed l'Impēr rumân 'd Ocidèint, per pió ed mél ân al latèin l'é stê, int al mònd ocidentêl, la léngva frânca ed la cultûra, ed la siĵnsa, e dal relasiòun internasionêli, e ind l' istèsa manēra l'à 'vû dal pèiş insém al divêrsi léngvi lochêli.
Quând è gnû mēno stà funsiòun, intōren al XVII sècol e al XVIII sècol, còsta l'é stêda tōta dal léngvi vîvi europèi dal tèimp e, in soquânt ambiĵnt leteterâri (in particulêr ind i léber ed memôri o stôri ed véta) e ind la diplomaséia, dal francèiş. St' ûlma, pôst che l'é 'na léngva rumânşa, l'à cuntinvê a pasêr parôli 'd urégin latèina ind al j êtri léngvi fîn a prém dêş ân dal Novsèint, fîn a quând a s'é impôst pôch a la vôlta, in Euròpa e int al mònd, cme léngva frânca l'inglèiş, che ânca s' l'é ed la 'stèsa râs dal tedèsch, al preşèinta, préma ed tót int al vocabolâri, un grôs nómer ed parôli 'd urégin latèina, ânch in môd indipendèint da l'impurtânsa dal francèiş.
Int al mèinter, in sègvit ed la catêda ed l'Amèrica e a la polética coloniêla di stêt europèi, soquânt léngvi rumânşi (francèiş, spagnōl e portoghèiş) insèm a êtri léngvi ed l'Euròpa ocidentêla, dóve al sègn dal latèin l'ēra fôrt, fra quisché l'inglèiş, a s' ēren pó sparpagnêdi in quêşi tót al mònd.
La léngva latèina la s'é şvilupêda grâsia ânca a l'ajōt ed tóti al léngvi di pôpol ch' l'é gnûda in cuntât al tèimp ed l'època rumâna, e in partoiculêr cun i dialèt itâlich, l' etrósch e cun al léngvi parlêdi in al Mediterraneo orientêl (préma ed tót al grēch).
Adèsa al léngvi cun pió arvişèria cun al latèin în al sardagnōl per la pronûnsia, l'italiân per la parlêda, al rumēn per l'impalcadûra ed la gamâtica (declinasiòun).
Al latèin ed cēşa uficialmèint l'armâgn la léngva ed la Cēşa catôlica rumâna incòra incō e l'é la léngva uficêla ed la Sitê dal vaticân; la Cēşa catôlica l' à druvê al latèin cme légva p'r al só funsiòun fîn al Cuncéli Vaticân II.
Divêrsi scōli 'd incō a pêrlen latèin (Schola Nova in Bēlgio, Vivarium Novum in Itâlia).
Al latèin l'é druvê per sgnêr i nòm int al clasificasiòun sientéfich ed j èser vivèint.
Nôti
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Lingua latina trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1951
Avenimëint
Chi fat lè i èṅ cuntâ in dal film L'Uomo che verrà ad Giorgio Diritti.
La donna scimmia
{{Metacaixa
{{Film }}
La donna scimmia (La dóna sìmia) 'l è 'n film dramàtic e grutésc itagliàṅ e francéś dal 1964 ad Marco Ferreri. 'L è stâ prudót par Carlo Ponti e 'l è stâ preśentâ a 'l 17śum Fèstival ad Cannes. La pelìcula, giràda in in biànc e négar, la tōś ispirasiòn da la vita ad Julia Pastrana, na dóna mesicàna visùda in dal daśnuvéśum sècul, śibìda in di circ dal Nòrd Amèrica e dl'Europa par via dla sò ghigna plóśa.
In dal 2008 c'l òpra chè l'è stada sarnìda p'r èsar misa in dla lista di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt.
Sunt
Al napulitàṅ Antonio Focaccia (Ugo Tognazzi), 'n imbrujòṅ ad quàtar sòld ch'al tira avànti faghénd di lavursèṅ ad furtùna, un dè al cata in un cunvènt ad mònaghi n'òrfna quaciàda dapartùt ad pēi, anc in dla ghigna, la Maria (Annie Girardot). A gh vèṅ acsè l'idéa ad tōr-la sèg par śibìr-la in gir par ciapàr sù dimóndi bèsi faghénd di spetàcui cun lē prutagunìsta, la “dóna sìmia”.
Culegamènt estéran
}}
.invalid
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 1999.
.example
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 1999.
215 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 215, mo invéci 'l an 215 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 215 (duśeintquìndeś, duecentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 214 (duśeintquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 216 (duśeintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrit CCXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintquindicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Mugiäna
Mugiäna (Modigliana in italièn) l'è un cumòn ad 6.076 abitìnt.
.localhost
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 1999.
Chi diavolo ho sposato?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Telefilm }}
Chi diavolo ho sposato? (Mo chi diàv'l ò-j-a spuśâ?) l'è na docufiction americàna dal canàł Investigation Discovery ch'la dascór di cumpurtamènt viulènt in famìja fra marè e mujér ch'i n vaṅ più 'd acòrd: sigàdi, bòti, traplàdi, masamènt, scurtlàdi. Quànd ta t spóś ta n sà mai dabòṅ chi 't sē drē a purtàr-'t in cà. La traśmisiòṅ la t fà cumpréndar che dal vòlti armàgnar put l'è la deciśiòṅ giùsta da tōr s'ta n vō minga ch'un qualchidòṅ, ch't à tòlt in fiṅ ch'at scamp, al decìd invéci 'd ruinàr-at la vita.
Siracusa
Siracusa l'é 'na sitê ad 123.791 abitant (2009), capitäla d'la pruvincia umònima, in Sicìglia.
Chi diavolo ho sposato?
Al mónd 'l è pîṅ 'd óm ch'i n gh pénsan gnanc un minùt a tiràr di marùc quànd i èṅ arliâ, ad dóni ch'i gh'aṅ in mènt sōl i bèsi da śgranfgnàr via da 'l matrimòni, gint purcùsa ch'la n gh in ciàva gnint d'l amōr ma sōl 'd ciavàr cun gl'amànt, spóśi istèrichi ch'ta n li giùst gnanc s'ta t mét a piànśar, marè ch'i s cumpòrtan cuma di padròṅ in cà sōl parchè i pòrt'n al braghi e i vōlan che cal dóni i stàgan schisi.
Siracusa
Storia
L'è stä fundä in dal 734 a.C. tame culónia ad Corinto. L'è pasä in man ai Rumän in dal 212 a. C.
Chi diavolo ho sposato?
Dal prugràma, ch'al ricustruìs di fat sucès dabòṅ, i èṅ stadi giràdi siē stagiòṅ p'r utànta-sinc puntàdi in tut.
Siracusa
Storia
Al sò nùm a l'era Syraka, ca völ dì pièn d'acqua.
Chi diavolo ho sposato?
In Itàglia la série l'è traśmìsa p'r i canài dal grup Discovery Italia cuma Real Time e Nove.
Siracusa
Storia
Dal 2005 a l'è Patrimòni d l'ümanità ad l'Unesco.
Chi diavolo ho sposato?
In dal prugràma i prutagunìsta dal stòri i cònt'n in studi qvél ch'a gh'è sucès, jutâ anc par di filmâ cun di atōr ch'i próan a far luś su 'l vicéndi. A la fiṅ dla puntàda a s vîṅ a savēr anc quàl è stada la punisiòṅ dada da i giùdas p'r i cumpurtamènt criminài 'd òṅ di dū spóś.
Culegamènt estéran
}}
Mèidla
Mèdla (Meldola in italièn) l'è un cumòn ad 9.774 abitìnt int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna. Us ardrova a l'inìzi d'la val de Bident che dop ste paès us chèma Ronc. L'è cnossù primariamènt par èsar e cumòn di quètra castèl, Roca dal Caminedi, la Roca ad Mèdla, Castelnuov e Tudrèn.
644
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1675
Al 1675 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Puśisiòun dal misiunàri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La puśisiòun dal misiunàri l'è na puśisiòun sesuèla indû la dòna la stà śachèda 'd sòta a tōr dàint'r i brâs e 'l gambi 'l òm, che invéci al gh'stà in sìma, tùt dū in fròunt 'l ùn a cl'ètra. Al nòm che cla puśisiòun chè 'l à tolt sù al s'rèv deśgnû dala credèinsa che i misiunàri i l'arcmandìsen ai indìgen ch'i vliven convertìr, perchè la s'rèv quèla vluda da Noster Sgnōr. In cla puśisiòun chè, la posibilitê 'd varièr la penetrasiòun edl òm la nn'impedìs briśa ala dòna 'd gnir-'gh incòunter a cumpagnèr 'l acupiamèint; la s'rèv anca più élta la posibilitê 'd ciapèr còunt'r a 'l grilèt dla pasarèina e in generêl ed sferghèr de più el perti più sinsìbli edla dóna. A s crèd che cla puśisiòun chè la faga armàgner in stêt più facilmèint che chegli ètri. Mìa sōl chi òm cun chel dòni i dróven cla puśisiòun chè, perché i la druvarèven anca i fnôć e cal dòni ch'a gh'piêś el dòni, e in gèner chi 'fà dal sês sōl in mêś a 'l cósi dal partner sàinsa penetrèr-el.
Colegamèint estèren
}}
Pärma
Geografiä
Situäda in Emélia, tra î Apenén e la Pianura Padana, la citè l'è dvisa in du dal torent Pärma, afluent dal Po che, apen'na primma d'enträr in'tal cör dàl centör storic, ricéva ì aquî dal afluent Bagansa. Al torent Pärma l'è un cors d'aqua con un regim mutevole, c'l alterna di pin'ni tumultuosî d'la stagiön invernäla a desolädî sèchî estivî. Al inizî d'l '800 al stés lēt dal torent al gnèva ristrèt dentör altî mùr, al lungopärma apônt, cal consegnön a la citè un profil continuo e molt artistic.
Pèrma l'è una zitê ed 182.800 cristiân, capolôgh ed la pruvèinza ed Pèrma
Geografìa
Tajèda in dû d'al turèint c'al g'ha l'istèss námm d'la zitê, Pèrma l'a-s càta in Emélia tra la Pianura Padana e i Appennèin.
Pèrma l'é 'na zitè ed 177.069 abitant, capitèl d' la pruvénzia d'Pèrma.
Geugrafî
Taiè in du dal turänt ch'l à al stèss nomm d'la zitè, Pèrma l'é in Emégglia stra la Basa Padèna e i Apenén.
Pärma l'é un cumoin ad 175.789 abitant, capitäla d' la pruvincia d' Pärma. In tre tütt i sò quatièr, al püsà gròs all'è Gulës.
Geugrafìa
Taiä in dü dal turëint ca 'l g'ha 'l stes num d' la citä, Pärma l'é in Emilia tra la Pianüra Padana e i Appennini.
Pèrma ( Parma in italiân) l'é un cmûn ed 175.789 abitânt, cèinter principêl ed la pruvîncia ed Pèrma. Antîga capitêla dal Duchêt ed Pèrma e Piaṣèinsa (1545 - 1859), dal 2003 l' é al pôst ed l'Autoritê Europea per la Sicurèsa Alimentêra (EFSA) e dal 1956 del Magistrêt pr'al Po, al dé d'incō Agenséia Interegionêla pr'al fióm Po (AIPO).