cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tino Insana
{{dialort|dial=Miranduléś}}
'L à dâ la vóś a 'l nàdar Clorofix in dal cartòṅ animâ a epiśòdi Darkwing Duck.
Àtar prugèt
}}
404 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Quadrê unitàri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla matemàtica, al quadrê unitàri (quadrato unitario in itagliàṅ) 'l è cal quadrê ch'al gh'à i cô ch'i amśùren 1 unitê ed lunghèsa. Despès, dgènd "al" quadrê unitàri a s intènd cal quadrê che in sìm'a 'l piàṅ carteśiàn al gh'à i só àngol piasê a (0, 0), (1, 0), (0, 1), e (1, 1) ed coordinèdi.
In dal piàn reêl
In dal Sistéma 'd riferimèint carteśiàṅ, al quadrê unitàri al s definìs c'ma cal quadrê in dû i só punt i stàn tùt dàinter 'l intervâl unitàri da 0 a 1 in sìm'a i só du âs. Queschè al vōl dìr che 'l quadrê unitàri 'l è 'l prodòt carteśiàṅ I\cdot I, in dû I al stà per 'l intervâl unitàri.
In dal piàn complês
In dal piàn complês, i àngol dal quadrê unitàri i s caten in 0, 1, i, e 1 + i.
Noti e referèinsi
}}
Pèder
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al pèder (padre in itagliàṅ) 'l è 'l genitōr mâsć di só fiō. La socetê la pèinsa che 'l pèder al sìa sèimper al marì dla mèder, e a gh'fà anc còmed pinsèr-la acsè. Na quelc volta a s dà 'l chêś che 'n pèder 'l àpia adotê i só fiō, mo per la lēś 'l è 'l stès lavōr. In famìja, afetivamèint al s ciàma "papà".
Na quelc volta i s pólen ciamèr acsè anc di religiōś c'm'autoritê spirituèli, o di ideadōr ed pinsèdi e 'd descuvèrti impurtànti 'd lung a 'l tèimp.
Noti e referèinsi
}}
Stringimi forte tra le tue braccia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La più bèla stòria 'd amōr mai cuntàda!|Tagline dal film}}
Stringimi forte tra le tue braccia (Stric'um fòrt fra i tò bras) 'l è 'n film ad guèra americàṅ in biànc e négar dal 1951 ad Michael Curtiz, vgnû fóra in séguit anc c'n al tìtul ad “A Girl for Joe”.
Sunt
Durànt la secónda guèra mundiàla i fant dla 36śma diviśiòṅ americàna dal sergìnt Joe Peterson dit “Pete” (William Holden) i cumbàt'n in Basitàglia, in dal muntàgni d'l Apenèṅ, cónt'r al trupi tedéschi. Dòp na batàja dûra c'n al nemìg ch'l'à lasâ su 'l camp dimóndi óm, al trupi aleàdi i s dàn'n al cambi e i fant ad Pete, in cal mèntar prumòs a tenènt da 'l magiōr Blackford (Frank Lovejoy), i pōlan cuntàr su sinc dè ad ripóś a Nàpuli.
Chanelle Scheepers
{{Metacaixa
Stringimi forte tra le tue braccia
Sunt
Durànt un gir a 'l pòsti insém a 'l sergìnt Smiley McFee (Gene Evans), par védar se la sò muróśa la gh'à scrit da l'Amèrica, Joe al gh cata la tenènta Eleanor MacKay dita “Ellie” (Nancy Olson), na dóna vuluntària ch'l'iva bèla incruśâ la nòt prima a 'l simitèri. I dū i vàn'n a bévar quèl insém a 'l bar Mamma Mia, pò i faṅ un gir fóra sità in du i s dàn'n anc un baś. Ma la guèra la gh'à 'l sò règhli e la licénsa 'd Pete, ch'l è inamurâ dabòṅ, la finìs dòp sōl dū dè. Prima 'd turnàr a cumbàtar, lò al prumét a la Ellie ch'al la spuśarà.
Chanelle Scheepers
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Chanelle Scheepers (Harrismith, 13 ad Mars dal 1984, a s lèś [ʃəˈnɛl ˈskɛpərz] in Ingléś) l'è na tenìsta sudarficàna prufesiunìsta da 'l 2000. L'è élta 174 cm e la péśa 62 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
Stringimi forte tra le tue braccia
Sunt
Durànt na misiòṅ al tenènt 'l armàgn frî a na gamba mént'r al magiōr Blackford al mōr durànt un bumbardamènt. Purtâ a 'l uśdàł, Pete al diś al dutōr ch'l è stuf dal mutàgni e dla śmalta e ch'al n in pōl piò ad masàr e védar murìr di sò amìg. Na vòlta guarî Pete 'l è rifurmâ listés e 'l gh'à da turnàr in di Stat Unî in di dè a vgnir. Dasfrutànd na cà 'd campàggna ch'la gh'à śibî la sò amìga Lea (Amelia Cova) e di giōr'n ad parmés ch'la s éra tgnû bòṅ, l’Ellie la gh'à la manéra ad pasàr un pôc ad tèmp insém a lò e Pete, cuma prumìs, al la spóśa. Ma i sèns ad cólpa par la mòrt dal magiōr, al pinsēr ch'i sò cumpàgn i rìsćian la vita méntar lò al farà invéci na vita in ufìsi, 'l è 'n pēś tròp grôs da supurtàr. Pete al decìd acsè ad turnàr a 'l frònt par jutàr i sò óm.
Culegamènt estéran
}}
Chanelle Scheepers
In dla sò caréra l'à vins dódas tìtui ITF e òṅ ad qvéi WTA.
Caréra
Dòp dū turnèo ITF śugâ in dal Śugn dal 2000, la sudafricàna la in pòrta a cà tri in dal 2001. 'L an dòp la tōś part a 'l sò prim turnèo WTA a Gold Coast pasànd al qualificasiòṅ. A 'l prim tùran la fà fóra la śugadōra ad cà, la Samantha Stosur, par 6-4 7-6 par pò cédar a l'itagliàna Tathiana Garbin in dū sét.
Dòp un 2004 pasâ in dal sōl sircùit ITF, in dal 2005 la próa a pasàr al qualificasiòṅ in nóṿ turnèo WTA (cun in mèś i quàtar dal Gran Slam) ma la n gh la cava briśa e alóra in dal 2006 la tórna a impgnàr-as in di ITF e basta. In dal 2007 la riva in semifinàl a Indian Harbour Beach, turnèo ITF ad sinquànta-mila dòlar, ma la vèṅ spasàda via par 1-6 0-6 da la Bethanie Mattek-Sands. In Śugn la śōga dū finàli ITF in di Stat Unî vinsénd-an òṅ. In Dicémbar la in pòrta a cà 'n àtar a Lagos (al nùmar dū) cóntar la Zuzana Kučová.
In dal 2008 la tórna a śugàr 'n incóntar WTA in sla tèra vérda ad Charleston ma la Viktoryja Azaranka la la sćiànca a 'l prim tùran par 6-1 6-0. A Stucàrda la n pasa minga al qualificasiòṅ parchè dòp avér batû la Maria Elena Camerin la céd a la Sara Errani par 6-4 1-6 4-6.
In dal 2009, baténd la Stefanie Vögele 3-6 6-3 6-4, la pōl śugàr gl'Australian Open ma al sò prim tùran cun la Dominika Cibulková 'l è 'n arbgàt parchè la gh pèrd par 0-6 0-6. A Memphis la tórna a vìnsar na partìda cun la Lucie Hradecká ma pò la gh'à la pèś cun la francéśa Pauline Parmentier in di utàṿ. In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a 'l Roland Garros par pò però far al valìś subìt cun l'Elena Dement'eva par 4-6 3-6. A Birmingham la pasa 'l prim tùran cun la Jaroslava Švedova ma pò la céd a la Magdaléna Rybáriková.
La Scheepers la riva par la prima vòlta in di quàrt 'd un WTA in dal Favràr dal 2010 a Kuala Lumpur quànd la pèrd par 3-6 5-7 da la giapunéśa Ayumi Morita. Dòp avér mancâ al qualificasiòṅ a Róma, la sudafricàna la i pasa invéci a 'l Roland Garros par pò rivàr anc in di utàṿ (1-6 3-6 da l'Elena Dement'eva). Cun i tarśènt-quarànta punt mis in bisàca, la Chanelle la gh la cava par la prima vòlta a dvintàr una dal primi sènt śugadōri dal mónd. In Istâ la mùcia sù tri prim tùran, a Wimbledon cun la Na Li e a Stanford e a San Diego cun l'Agnieszka Radwańska.
La taca la stagiòṅ 2011 a n pasànd minga al qualificasiòṅ a Brisbane e a Sydney andànd sóta cun la Sorana Cîrstea e cun la Barbora Záhlavová-Strýcová. A Melbourne invéci la riva a 'l tèrs tùran pardénd pò cun la Viktoryja Azaranka par 3-6 3-6. In Dubai la bat a 'l prim tùran la Marija Kirilenko 6-2 6-2 prima ad cédar a la Jelena Janković par 2-6 3-6, cun la sèrba ch'la la bat anc in di utàṿ ad Charleston. In Agóst la Scheepers la và fóra a 'l secónd tùran cun la Petra Kvitová par 6-7 3-6 e pò la fà 'n tùran da piò a gl'US Open (7-5 6-7 3-6 cun la Francesca Schiavone dòp avér dâ la paga a la Mona Barthel). Al 24 ad Setémbar dal 2011 la vins al sò prim tìtul WTA a Cantón (Cina) cóntar la Magdaléna Rybáriková par 6-2 6-2. La finìs 'l an pardénd in di quàrt a Uśàka cun la Samantha Stosur par 2-6 3-6.
In dal 2012 la fà sudàr la Na Li in di utàṿ a Sydney lasànd-ag strada sōl a 'l tèrs sét. A Indian Wells e a Miami la riva a 'l tèrs tùran cun la Marion Bartoli e cun la Samantha Stosur. A Madrid la pèrd subìt da la Sara Errani 6-4 2-6 3-6, méj a Róma in dua la cata incóra la Na Li in di utàṿ, cun la cinéśa ch'la và avànti sèg 7-6 6-2. In Luj e Agóst la pèrd in di quàrt a Stanford da la Serena Williams e a Dallas da la Roberta Vinci. La gh riva incóra anc a Cantón (1-6 5-7 da l'Urszula Radwańska) e a Uśàka (6-2 1-6 3-6 da la Misaki Doi).
'L inìsi dal sò 2013 'l è da daśmindgàr ma a Marrakesch l'è bòna ad rivàr facilmènt in semifinàl baténd la Sorana Cîrstea 6-3 6-1, la María Teresa Torró Flor 6-2 6-1 e la Kristina Mladenovic 6-1 6-2 prima ad lasàr strada a la milanéśa Francesca Schiavone, pò vinsidōra dal turnèo maruchèṅ, par 6-7 1-6. In Maǵ, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la fà fóra la Jelena Janković a Madrid ma pò la céd a cl'atra sèrba, l'Ana Ivanović, par 2-6 2-6. Dòp un prim tùr'n a Wimbledon (2-6 1-6 da la Roberta Vinci), la Chanelle la riva in semifinàl a Bùdapest in dua la pèrd da l'Yvonne Meusburger par 2-6 2-6. In Luj la mùcia sù dū secónd tùran, pardénd cun l'Elina Svitolina a Bad Gastein e cun la Shahar Peer a Baku.
Daria Nicolodi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Daria Nicolodi (Firénse, 19 ad Śugn dal 1950 - Róma, 26 ad Nuvémbar dal 2020) l'è stada n'atōra e senegiadōra itagliàna, cgnusùda specialmènt p'r i film ad scarésa e thriller ch'l'à fat. In dla sò caréra l'à laurâ cun di regìsta impurtànt dal cìnema itagliàṅ cuma Elio Petri, Dario Argento, Mario Bava, Sergio Citti, Ettore Scola, Mimmo Calopresti e Giovanni Veronesi.
L'è la màdar dl'atōra Asia Argento e l'è stada la mujér dal regìsta Dario Argento.
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n avucàt ch'l à fat la reśisténsa e anvōda dna „stria biànca“ amìga 'd Jean Cocteau, la Daria la s trasferìs in di an Ssanta a Róma par studiàr a l'Acadèmia 'd Art Dramàtica, laurànd pò in televiśiòṅ, a teàt'r e a 'l cìnema in dua in dal 1970 la gh'à la sò prima part 'd atōra, qvéla dn'infarméra, in dal film Uomini contro ad Francesco Rosi. Dòp un lavōr cun Elio Petri (La proprietà non è più un furto), in dal 1975 la cgnós Dario Argento, ch'al dvintarà sò marè, in dal set ad Profondo Rosso. La Nicolodi la dà pò 'l sò cuntribùt a la senegiadùra 'd Suspiria, arcundànd i racònt ch'la gh fava sò nunòna da pìcula, e 'd Inferno, film in dua la rècita anc. P'r al regìsta rumàṅ la fà anc Tenebre in dal 1982 e Phenomena in dal 1985.
A prupòśit ad cal film chè, in n'intervìsta a "Primavisione Cinematografica" l'atōra tuscàna la n s diś minga tant cuntènta 'd cla pelìcula chè dgénd «A mè i film ad scarésa i m piàśan dimóndi e Dario 'l è dimóndi braṿ. A gh'ò però da far un dascōrs a part par "Phenomena", un film ch'in na quàlc manéra a pâr via, minga parchè al n sia mia fat bèṅ, esénd ch'a 'l cat bèl, ma par qvél ch'a gh'à dèntar; mè a gh'ò a cōr al prubléma di handicapâ e in "Phenomena" a s vèṅ a savēr ch'i sasèṅ i èṅ un putèṅ dasfurmâ e sò màdar ch'la masa par difénd'r-al. Inólt'r in dal film i bòṅ i èṅ ric e bèi mént'r i catìṿ i èṅ brut e pòvar. A m è simbràda n'òpra dimóndi reasiunària e 'n bèl pas indrē ad Dario, un regìsta ch'a-j-ò sèmp'r amâ ma ch'adès a n gh'ò più intensiòṅ ad lauràr sèg, almànc in fiṅ tant ch'al cuntinuarà su cla strada chè».
A la fiṅ di an Utànta la gira soquànt film ad scarèsa e thriller cuma Le foto di Gioia (cun la Serena Grandi e la Sabrina Salerno), Opera, Paganini horror cun Donald Pleasence e La setta ad Michele Soavi. In séguit la tōś part a quàtar film in du la rècita insém a sò fiōla Asia: Viola bacia tutti, Scarlet Diva, L'assenzio e La terza madre.
Nòti
}}
5 ed setèmber
Al  l'è al 248śum dè dal calendàri gregoriàn (249śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 117 dè a la fin dl'an.
9 ed zógn
Al  l'è al 160śum dè dal calendàri gregoriàn (161śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 205 dè a la fin dl'an.
Norm Macdonald
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Norman Gene Macdonald, cgnusû méj cuma Norm Macdonald (Quebec, 17 ad Utóbar dal 1959 - Los Angeles, 14 ad Setémbar dal 2021), 'l è stâ 'n atōr, còmig, ardupiadōr e senegiadōr canadéś.
'L è cgnusû specialmènt p'r avēt tòlt part par sinc stagiòṅ a 'l Saturday Night Live. 'L è mòrt ad leucemìa dòp déś an ad batàja cóntar cal brut mâł lè.
678 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 678, mo invéci 'l an 678, 't ê da 'ndèr chè) Al 678 (seseintestantòt, seicentosettantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 677 (seseintestantasèt) e 'l vin prìma dal 679 (seseintestantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.work
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
John Fitzgerald Kennedy
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
John Fitzgerald Kennedy, cgnusû anc cuma John F. Kennedy, scurtâ da spés in JFK (Brookline, 29 ad Maǵ dal 1917 - Dallas, 22 ad Nuvémbar dal 1963, a s lèś [dʒɒn ɛf ˈkɛnᵻdi] in ingléś) 'l è stâ 'n pulìtic americàṅ dal partî demucràtic. 'L è dvintâ 'l 35śum presidènt di Stat Unî al 20 ad Śnar dal 1961 in fiṅ a 'l 22 ad Nuvémbar dal 1963 quànd 'l è stâ masâ in 'n atintâ a Dàllas par Lee Harvey Oswald. A 'l sò pòst 'l è andâ acsè sù al sò vice, Lyndon B. Johnson.
Kennedy, dit anc “Jack”, al gh'iva di urìgini irlandéśi e 'l è stâ 'l prim presidènt catòlic d'l Amèrica e 'l prim nâ in dal XX sécul. La sò presidénsa, in dal mèś dla „guèra fréda“, 'l à fat frònt a di fat dimóndi impurtànt cuma la criśi a Berlîṅ dal 1961, quànd i aṅ tirâ sù 'l mur, la cursa vèrs la Luna, l'invaśiòṅ ad Cuba e 'l prugèt ad far crudàr śò al regìm ad Fidel Castro c'n al śbarc a la baja di Pòrc, la criśi di mìsii 'd Cuba, al davśinàr-as dla guèra in Vietnam e 'l alvàda di muimènt p'r i dirìt sivìl di négar.
In dal 1953 'l à tòlt in mujér la Jacqueline Bouvier e 'l gh'à abû sèg quàtar fiōi, l’Arabella, la Caroline, John Jr. e Patrick. Da spuśâ al gh'à abû dal stòri cun di atri dóni, cuma la Marilyn Monroe, ch'la gh'à cantâ al “bòṅ cumpléan” p'r i sò 45 an a 'l Madison Square Garden 'd New York, e la Marlene Dietrich.
Biugrafìa
Nâ in un town dal Massachusetts, Kennedy da śōv'n al stùdia in soquànti scōli impurtànti dal Connecticut e dal Massachusetts cuma l'Università 'd Harvard. Sò pàdar Joseph al fava 'l ambasadōr in dal Régn Unî méntar sò nunòṅ 'l éra stâ 'l sìndig ad Boston.
Durànt la secónda guèra mundiàla al cumbàt i giapunéś faghénd al suldâ in marìna e meritànd-as na mdaja da 'l eśèrcit americàṅ p'r al sò curàǵ. Durànt la guèra però 'l sò còrp al patìs dimóndi e Kennedy al ciàpa la malària e di àtar brut mâi.
Caréra pulìtiga e elesiòṅ presidensiàli dal 1960
In dal 1946 John al taca a far pulìtiga p'r al partî demucràtic esénd un liberal dabòṅ e 'l dvènta subìt deputâ, pò in dal 1952 al gh la cava anc a far-'s elèśar senadōr.
In dal 1956 Kennedy al s fà avànti par dvintàr al vice d'l èx guvernadōr d'l Illinòis Adlai Stevenson II in dla sò cursa par dvintàr presidènt ma 'l sò partî al gh preferìs al delegâ dal Tennessee Estes Kefauver. Quàt'r an dòp però John al s tōś l'arvìnsida vinsénd al primàri demucràtichi baténd al senadōr Hubert Humphrey dal Minneśòta, al senadōr Lyndon B. Johnson dal Tèxas e Stevenson II in parsòna.
In dgl'elesiòṅ presidensiàli dal 1960 cónt'r al califurgnàṅ republicàṅ Richard Nixon, Kennedy 'l è stâ bòṅ ad purtàr a cà 'l 49,72% di vōt e vint-a-dū stat cónt'r al 49,55% e vint-siē stat dal sò rivàł. I dū stat ch'a gh cala i ér'n al Missisìpi e 'l Alabàma in du i demucràtic dixiecrat indipendènt e vinsidōr i aṅ vutâ piutòst p'r al rasìsta Harry F. Byrd (a part sinc in Alabàma ch'i aṅ cunfermâ 'l sò apòǵ par John). Kennedy 'l è stâ vutâ presidènt da 303 grand eletōr cóntar 219 ad Nixon e 14 ad Byrd (ch'l à ciapâ 'n vōt anc da 'n republicàṅ traditōr d'l Oklahoma).
Cl'elesiòṅ chè l'è arcurdàda anc p'r èsar stada l'ultma in dua chi à vins in Ohio al n è pò minga dvintâ presidènt e 'l ultma in du qvéi dal Distrét ad Culùmbia i n aṅ minga psû vutàr a 'l cuntràri dl'Alàska e dgl'Hawaii ch'i 'l aṅ fat par la prima vòlta.
In dal dascōrs 'd insediamènt dal 20 ad Śnar dal 1961 Kennedy al diś «A n gh'î minga da dmandàr cuśa pōl-al far al vòstar Paéś par vuàtar; dmandâ cuś a psî far vò p'r al vòstar Paéś». Da presidènt 'l à fat in manéra 'd paràr via 'l risć dna guèra atòmica cun l'Ugnòṅ Suviètica miténd-as 'd acòrd c'n al segretàri dal partî cumunìsta Nikita Chruščëv ch'l iva in cal méntar purtâ di mìsii a Cuba.
Al 26 ad Śugn dal 1963, méntar 'l éra drē a viśitàr na Berlîṅ Òvest divìśa da 'n mur tirâ sù dū an prima, al diś in tedésc na fraś pasàda pò a la stòria: «Ich bin ein Berliner» (Mè a sòṅ un Berlinéś).
La mòrt
Al 22 ad Nuvémbar dal 1963 al Kennedy al mōr cupâ mént'r al giràva in màchina p'r al stradi 'd Dàllas insém a sò mujér, la Jackie Kennedy, e a 'l guvenrnadōr dal Tèxas John Connally ch'l armàgn frî gravemènt. A sparàr-ag 'l è 'n èx militàr ciamâ Lee Harvey Oswald. Lyndon B. Johnson, ch'l iva curs sèg faghénd-ag da vice, al dvènta presidènt a 'l sò pòst cla nòt lè giurànd in d'l aparéć ch'l éra drē a purtàr al cadàv'r a Washington.
Àtar prugèt
}}
Alfonso Alonso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Alfonso Alonso Aranegui 'l è un pulìtic basc dal partî pupulàr (PPE) nâ al 14 'd Avrìl dal 1967.
Ad mistēr al fà 'l avucàt.
'L è stâ sìndic dla sità in du 'l è nâ (Vitoria) da 'l 1999 a 'l 2007 e deputâ in dal parlamènt spagnōl in di an 2000 e 2001 e da 'l 2008 a gnir a 'dès.
Al 13 ad Dicémbar dal 2011 'l è dvintâ purtavóś in dal cungrès di deputâ tulénd 'l incàrag dal presidènt dal guèran Mariano Rajoy.
La Soraya Sáenz de Santamaría la gh'à lasâ 'l pòst.
Culegamènt estéran
}}
302
Al 302 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
A pedibus usque ad caput
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
A pedibus usque ad caput, o anc A capite usque ad pedes l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "Da la testa ai pē" e l'è quèśi cumpàgna 'd quèla ch'la dìś A capite ad calcem.
Colegamèint estèren
}}
Cuśdùra coronèla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Suspiria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L ùnic quèl più spavintóś di ùltim dódas minùt ad cal film chè i èṅ i prim nuànta-dū.|Tagline dal film}}
Suspiria (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 1977 ad Dario Argento ispirâ a 'l lìbar Suspiria De Profundis ad Thomas de Quincey. Al cònta la stòria dla prima màdar infernàla: Mater Suspiriorum.
In Itàglia, quànd 'l è gnû fóra in dal sali, 'l à muciâ sù 1 migliàrd e 400 migliòṅ ad franc. 'L è dimóndi cgnusû anc a 'l èstar tant ch'in Giapòṅ al film Profondo Rosso i 'l àṅ ciamâ Suspiria 2.
Sunt
La śóvna americàna Suzy Banyon (Jessica Harper), la riva a Mònag 'd Bavéra in Germâgna in na nutàsa timpestóśa p'r iscrìv'r-as a na famóśa acadèmmia ad balét ad Fribùrg. Rivàda là la n cata ninsòṅ ch'al gh vris, la fà sōl in tèmp a dascórar p'r 'n àtim cun la studénta Pat Hingle (Eva Axen) prima ad decìdar ad pasàr la nòt in sità. Qvuàla là, dimóndi spavintàda, la tórna dèntar e, méntar l'è in bagn, un bras al la tōś da 'd fóra stablénd-la atàc a 'l vēdar dla fnèstra prima ad masàr-la cun un curtlàs.
Al dè dòp, Suzy la tórna in acadèmmia e la cgnós al mistri, Madame Blanc (Joan Bennett) e Miss Tanner (Alida Valli) e la vèṅ a savér che la Pat, prima ad lasàr la scóla parchè butàda fóra, l'è stada masàda. Suzy la dvénta amìga ad Sara (Stefania Casini), n'atra studénta, e la taca a tōr lesiòṅ balànd sóta 'l nòti dal pianìsta òrub Daniel (Flavio Bucci), prima 'd avér un mancamènt, ch'al dutōr al diś ad curàr bvénd dal vèṅ rós sćèt.
Na sira, prima ad snàr, i vènan śò da 'l tasèl mòrt un muć ad bègatèṅ par via dal magnàr andâ da mâl. Spétand la diśinfestasiòṅ, al ragasóli i èṅ acsè custréti a durmìr tuti insém in na cambra granda quaciàda cun di tlòṅ. Durànt la nòt, la Sara la sènt da luntàṅ un runfàr ch'al par pròpria quél dla diretōra ch'la n s véd là da dimóndi tèmp.
Al dè dòp al caṅ lóv ad Daniel al mòrśga Albert (Jacopo Mariani), 'l anvōd pìcul dla Madame Blanc, un putèṅ milurdèṅ biónd, e la Tanner arliàda la 'l casa via, dgénd-ag ad n pinsàr gnanc ad turnàr da cla banda e lò al s in và dabòṅ arbaténd però che lò 'l è sè òrub mo minga sōrd. Cla sirà lè, méntar al s cata in na piàsa bèla granda da par lò, al sò caṅ al al masa magnànd-ag la góla sénsa mutìṿ. A mōr anc la Sara, ch'la séra misa a tgnir a drē a i pas dal mistri par capìr in du i andìsan ad nòt, parchè qualchidòṅ al gh taja la góla dòp ch'l'éra cascàda śò in un tanabùś pîṅ ad filfèr.
La matìna dòp la Suzy la dascór cun 'n amìg ad Sara, al psicòlug Dr.Mandel (Udo Kier), ch'al gh diś che l'acadèmmia l'éra stada misa in pē, dimóndi an prima, da na dóna gréca ch'a s cardìs la fus na stria, l’Helena Markos (Lela Svasta). Par savér-an da piò, la Banyon la và a dascórar cun al prufesōr Milius ch'al gh diś in Latìn che la magìa l'è «quoddam ubique, quoddam semper, quoddam ab omnibus creditum est», in atri paròli che la magìa l'è «ch'la ròba che dapartùt, sèmpar e da tut l'è cardùda».
Arfacimènt
In dal 2017 di Stat Unî 'l è stâ fat 'n arfacimènt ad cla pelìcula chè par la regìa ad Luca Guadagnino. Dòp ch'in un prim mumènt fra i atōr a s dascurìva dl'Isabelle Fuhrman e dl'Isabelle Huppert, a la fiṅ a s è sarnî la Dakota Johnson par la part dla Susie Bannion, l'Angela Winkler p'r al rōl dla Miss Tanner e la Tilda Swinton cuma Madame Blanc. In na part piculìna, qvéla dl’Anke, a gh'è anc la Jessica Harper.
Nòti
}}
Ragazze al limite
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tri amìghi. Dū migliòṅ ad dòlar. Na sōla ucaśiòṅ.|Tagline dal film}}
Ragazze al limite (Ragàsi a 'l lìmit) 'l è 'n film 'd asiòṅ dal 2001 ad Gigi Gaston girâ a Los Angeles.
La pelìcula, ch'la pòrta 'l tìtul ad Beyond the City Limits in uriginàł, l'è cgnusùda anc cuma Rip it Off.
Sunt
La Lexi (Alyson Hannigan) l'è na ragàsa califurgnàna cun di prubléma 'd dròga pasâ da pôc, a s fà par dir. A gh piàśrév dascórar in francéś e andàr in gir a far dal còmpri insém a la sò amìga Misha (Nastassja Kinski). Tuti e dū i gh'aṅ di muróś mémbar dla màfia rusa, Sergei Akotia (Brian McCardie) e Yuri (Alexis Denisof).
Un dè, mént'r i èṅ in gir, i incróśan par caś l’Helena (Jennifer Esposito), na sò amìga dna vòlta ch'adès la s la pasa mâł esénd ch'la pitùra gl'ungi par purtàr a cà quèl e l'è anc custréta a vìv'r insém c'n al sò èx marè patalùc, al pulisiòt Jack Toretti (Todd Field), un tisi ch'al ténd a śbadaciàr quànd al cònta dal bali.
Na sira Sergei al dmanda a la sò muróśa Lexi ad far un “śuglèṅ lèśbo” cun la Misha. Quànd lē la gh diś ad nò, lò al la casa 'd cà par l'arlìa. Quànd l’Helena la sènt cuś a gh'è sucès, la decìd ad far-'g-la pagàr cuntànd a sò marè che i dū i gh'aṅ intensiòṅ ad rapinàr al caśinò in du a lavóra Troy (Steve Harris), un dipendènt ch'al sarà lasâ a cà prèst da i nóṿ pruprietàri e che dònca al s vōl vindicàr tintànd un cōlp insém a i rus. La dóna la spéra acsè che Jack al i faga arestàr mo invéci lò, dit „magna-spaghét“, al vōl śuntàr-'s a la banda a 'l pòst ad dū sò culéga curót masâ soquànt dè prima, i detective Lomax (Marcos A. Ferraez) e Hanson (Chris Ellis). Ma, cum a s diś in chi caś chè, al ragàsi bravi i vàn'n in paradìś, qvéli catìvi dapartùt e i dū migliòṅ ad dòlar dal cōlp i gh farévan pròpria còmad.
Dana Hill
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Dana Lynne Goetz, cgnusùda méj cuma Dana Hill (Encino, 6 ad Maǵ dal 1964 – Burbank, 15 ad Luj dal 1996) l'è stada n'atōra e ardupiadōra americàna.
L'è mòrta śōvna a trénta-dū an par dal cumplicasiòṅ ligàdi a 'l diabēt.
Àtar prugèt
}}
.flsmidth
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Oakland (Califòrgna)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Oakland (a s lèś /ˈoʊklənd/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'la fà sù quatarsènt-vintmìla abitànt a 'l incìrca, l'utàva più impurtànta dla Califòrgna. La s cata in frònt a 'l Ucéan Pasìfic in dla baja 'd San Francisco. Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s divìd fra 'n 34,5% ad biànc, un 34,0% ad négar, un 25,4% 'd ispànig e 'n 16,8% 'd aśiàtic.
La sità l'è 'l as ad brìscula in far 'd energìa fata cun dal fònt arnuvàbili méntar la sò ecunumìa la ciàpa dimóndi da 'l sò pòrt e da i cantēr navài. Dòp al taramòt dal 1906 dimóndi parsòni 'd San Francisco i èṅ vgnudi a star a Oakland.
La sò cuntèa l'è Alameda méntar la sò sìndiga da 'l 2015 l'è la demucràtica Libby Schaaf.
Culegamènt estéran
}}
Un affare di donne
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'a s dmanda pardòṅ a gh'è 'l caś ch'a n s vaga minga a 'l Inféran.}}
Un affare di donne (Na ròba da dóni) 'l è 'n film dramàtic dal 1988 ad Claude Chabrol ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l lìbar “Une affaire de femmes” d'l avucàt Francis Szpiner. Al cònta la vita ad Marie-Louise Giraud, una da gl'ultmi dóni ch'in Frància i gh'aṅ tajâ la tèsta p'r avér fat vint-sèt abòrt. 'L éra al 30 ad Luj dal 1943.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l Fèstival ad Venèsia e l'Isabelle Huppert l'à vins la Cópa Volpi par la sò interpretasiòṅ d'atōra prutagunìsta.
Sunt
A Cherbourg, in dal dipartimènt francéś dla Mandga, durànt al Guèr'n ad Vichy dal generàl Pétain, la Marie Latour (Isabelle Huppert) la dà na maṅ a la Ginette (Marie Bunel), na sò vśina ad cà, ad aburtìr parchè sò marè 'l è a 'l frònt e al n al vōl briśa. La 'l fà sōl par dar 'n ajùt e parchè lē l'andàva sèmp'r a drē. Par Marie la vita l'è dura, la gh'à dū fiōi da tiràr sù, i bèsi i èṅ pôc, in dal paéś a gh'è i tedésc e sò marè Paul (François Cluzet) 'l è in guèra. Quànd qvést chè al tórna a cà, chi lē la n al s cumpatìs piò, esénd òṅ da quàtar sòld e 'n bòṅdagnìnt sèmp'r in buléta sparàda.
In cal méntar in gir a s taca a dascórar di sò "lavursèṅ" ch'la sarés bòna ad far e dimóndi dóni i vànan da lē par dmandàr-ag 'n ajùt p'r a n avér minga fiōl. In tèmp ad guèra i mutìṿ par cal dóni ad far-al i èṅ dimóndi: marè parśunér, relasiòṅ dna nòt o cun cólpa cun i tedésc, tròp fiōi sénsa psér-ag dar da magnàr, cuma la Jasmine (Dominique Blanc). La Marie, sénsa sarnìr-al ad prupòśit ma stand a 'l śōg, la taca acsè a purtàr a cà di bèsi e a far na vita da śgnuròna, cambiànd anc cà. Al sò sógn 'l è quél ad dvintàr na cantànta.
Un dè la cgnós la putàna Lucie dita Lulu (Marie Trintignant) ch'la gh dmanda ad psér lavuràr in cà sua in cambi dna bònamàṅ. I rìv'n acsè di àtar bèsi e la Marie la cgnós in cla manéra lè anc òṅ di sò cliènt tedésc ch'al dvénta al sò amànt.
Paul al s cumpatìs p'r un pôc ad tèmp 'd èsar mis da na banda p'r amōr ad sò mujér ma pò, a n cavànd-gh-la piò a tgnir bòta a tut gl'umigliasiòṅ ch'i gh rìvan, al decìd ad scrivàr la létra minga firmàda par denunsiàr la Marie.
In na Frància misa in śnòć da la guèra e da i scàndai a gh'è da far pulisìa in manéra ad tiràr fóra la murâl e ad catàr di eśèmpi bòṅ. La Marie la vèṅ purtàda a Parì p'r al prucès e mandàda a mòrt cun la ghigliutìna.
Al centro dell'uragano (film 1956)
{{Metacaixa
Liechtenstein
E' Liechtenstein ("Principato del Liechtenstein" in italièn) l'è un principato d'la Europa. L'è int e mèz stra la Svézzra e l'Àustria.
Al centro dell'uragano (film 1956)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Chi è'l ch'l à dâ fōg dabòṅ a la sità?|Tagline dal film}}
Al centro dell'uragano (A 'l sèntar d'l uragàṅ) 'l è 'n film dramàtic in biànc e négar dal 1956 ad Daniel Taradash, prima òpra cónt'r al Macartìśum fata a Hollywood. 'L à vins al Prix de Chevalier da la Barre durànt al 10im Fèstival ad Cannes.
La pelìcula la gh'iva da èsar giràda a gl'inìsi di an Sinquànta da Stanley Kramer cun prutagunìsta la Mary Pickford e pò la Barbara Stanwyck quànd la prima l'à bandunâ 'l prugèt par dal presiòṅ pulìtighi a dita 'd Taradash ch'l iva firmâ la senegiadùra. A la fiṅ, quànd anc Kramer al s è tirâ indrē parchè al s éra quistiunâ cun qvéi dla Columbia Pictures, al film 'l è stâ girâ da Taradash stés cun la Bette Davis in dla part dl’Alicia.
Sunt
A Kenport, un paiśèṅ dla pruìnsa di Stat Unî, la bibliutéca pùblica l'è purtàda avànti da l’Alicia Hull (Bette Davis) dòp che sò marè 'l è mòrt in Frància durànt la prima guèra mundiàla. Chi lē la gh tîṅ dimóndi a 'l sò lavōr, specialmènt a tgnir adrē a i baghét ch'i gh'aṅ la pasiòṅ dal lèśar cuma Freddie Slater (Kevin Coughlin) ch'al pasa dimóndi tèmp su i lìb'r invéci ch'andàr a śugàr a baseball o a far a casòt cum a vrév invéci sò pàdar George (Joe Mantell) cunsiderànd ch'l è 'n fiōl masć.
La bibliutecàra la dmanda a 'l cunsìli cumunàł ad psēr ślargàr 'l edifìsi p'r avēr na sala dedicàda a i putèṅ. Al prugèt al piàś dimóndi a i pulìtig ma a gh'è sōl un fat: prima la gh'à da tiràr via da i scafài e in présia un lìbar intitulâ „Al sógn cumunìsta“, un tèst minga patriòtic a dita lōr. La dóna la n gh pénsa gnanc luntanamènt a far-al, minga parchè la sia 'd acòrd cun qvél ch'a gh'è scrit dèntar ma parchè la cultùra la gh'à biśógn ad far sintìr tut al vóś, far giràr gl'idéi acsè la gint la s pōl far 'n upiniòṅ, saénd. 'L è lśénd al Mein Kampf 'd Adolf Hitler ch'al mónd 'l à capî la matèria dal naśìśum e 'l à psû cumbàt'r-al.
L’Alicia Hull la la paga cara parchè difendénd i sò prinsìpi la finìs p'r èsar licensiàda, tgnénd anc cònt ch'in pasâ l'è stada iscrìta a soquànti asuciasiòṅ ad sinìstra e dònca l'è fàcil ch'la n sia minga tant na patriòta. La gestiòṅ dla bibliutéca la vîṅ dada a la sò vice, la Martha Lockridge (Kim Hunter), muróśa 'd 'n avucàt ambisióś ch'al vrév dasfrutàr cal clima lè 'd òdi par far caréra in pulìtica, Paul Duncan (Brian Keith).
Quànd l’Alicia Hull la s rénd cònt che tut in paéś i la pàran via e i gh dànan cóntar la decìd 'd andàr a star via da na sò surèla in Califòrgna. Qvél ch'a gh fà più mâł 'l è sintìr 'l òdi di sò putèṅ ch'a fòrsa 'd scultàr di brut quèi su 'd lē da i genitōr i n la vōlan più véd'r o far dū ciàcri sèg. Freddie specialmènt 'l è fóra 'd tèsta, arliâ e pîṅ 'd òdi al dà fōg a la bibliutéca.
Culegamènt estéran
}}
866 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 866 (ôtseintssàntasē, ottocentosessantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 865 (ôtseintssàntasìnc) e 'l vin prìma dal 867 (ôtseintssàntasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCLXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintssàntasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 866 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 433: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
John Deacon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ooo you make me live, ooh I've been wandering round but I still come back to you, in rain or shine, you've stood by me girl, I'm happy at home, you're my best friend.|Oooh tè ta m fà vìvar, a m sòṅ guardâ 'd intóran ma a tórn sèmpar da tè, cun la piòva e c'n al sōl, ta m sē stada sèmpar datéś ragàsa, a stag bèṅ a cà, at sē la mè amìga più bèla.|You're My Best Friend, 1975|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
John Richard Deacon cgnusû méj cuma John Deacon (Lóndra, 19 'd Agóst dal 1951), 'l è 'n basìsta e cumpuśidōr hard rock ingléś, mémbar dal grup di Queen. 'L à scrit soquànt di sìngui più cgnusû dla banda cuma Another One Bites the Dust, I Want to Break Free, Spread Your Wings e You're My Best Friend. Ólt'r a 'l bas chi lò 'l à sunâ dal vòlti anc la chitàra, la baterìa e al tastéri.
Al s è spuśâ cun la Veronica Tetzlaff in dal Śnar dal 1975 e sèg al gh'à siē fiōi. Al gh'à na lauréa in letrònica.
1826 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1826, mo invéci 'l an 1826, 't ê da 'ndèr chè) Al 1826 (mileotseintveintsē, milleottocentoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1825 (mileotseintveintsìnc) e 'l vin prìma dal 1827 (mileotseintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintveintseéśim post.
El relasiòun pini 'd perìcol
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sunt
In dla socetê sarèda e perbèin dal XVIII sécol francéś, cal dòni i gh'àn da stèr al só post, mèinter che per chi òm la nn'è minga dìta. Du ex-amànt, al viscòunt ed Valmont e la vèdva marchéśa 'd Merteuil, bèin ch'i àpien lasê lè 'd fèr 'l amōr tra 'd lōr, mo però i cuntìnven a scrìv'r-es dal lettri, in dùa i s tinen tachê a soquànt petegulès, e però anc a dal sutìli sfìdi in sìm'a quant amànt i gh'la chev'n incòr ed conqvistèr e quant cōr incòr spesèr ed soquànti vìtmi in amōr. Al viscòunt al vrèv fèr-es cla pituchèina dla Madame de Tourvel, già spuśèda però a 'n èter, mo la marchéśa la pretènd, da breva "libertèina", che lò prìma al s faga la ragasóla Cécile che, deśgnènd apèina fōra da l'educasiòun ind un cunvèint ed sōri, l'è steda prumìsa in spōśa a 'l còunt ed Gercourt, inimîg edla stèsa marchéśa, chilē catènd acsè na só vendèta in dal dal mèter sù cal śōg melnèt chè. In dal prinsìpi al viscòunt al n'è mìa tant ed cl'idéa lè, mo dòp 'd aver sintû dìr che la mèd'r ed la ragàsa, la sgnóra Volanges, la sperla in gîr a 'l só riguèrd, dòunca lò al gh'arà da tōr vendèta sēg, e la ragàsa la gh'arà da caschèr in dal só màṅ. La marchéśa la gh'la chèva 'd intrèr in dal cunfidèinsi edla ragàsa, ch'la s fida pian pian sōl ed lē, la gh'fà tōr dal lesiòun ed mùśica da 'l mister 'd erpa al cavaliēr Danceny, e quand chi dū chè i s cóśen 'l ùn ed cl'ètra, la marchéśa la taca el só dopièsi da spìa e da paranìnfa, śibènd-egh anc al viscòunt c'ma portalèttri tra i dū amànt.
Per cavèrgh'la méj ed catèr el lettri ed lē indirisèdi a 'l Danceny, al viscòunt al s fà cunsgnèr dala ragàsa la cèva edla só cambra da lêt, d'indû lò al gh'la cavarà ed mètersla sòta. In cal mèinter, al viscòunt al n'à mia lasê lè 'd ès'r inamurê dla Madame de Tourvel che, da breva spōśa, la gh'reśìst dimòndi, mo dài incō e dài edmàn, la finìs anca lē in dal só śgrinfi. La marchéśa però, la śóga pēś col viscòunt, e la pretènd che chilò al mola 'd brùt anc la preśidèinta 'd Tourvel. El dō povri dòni, sedòti e 'bandunèdi, i finìsen tùti e dū i só dè in cunvèint, la śuvnèta dvintèda debla ed mèint e cl'ètra disprèda per la catìva sort. Al viscòunt al gh'à da batres in duêl col cavaliēr ed Danceny, indû 'l casca mort, mo mìa prìma 'd avéregh cunsgnê tùti el lettri catìvi ed la marchéśa, sputanèda acsè in dla só dopièsa, che adès a gh'vin anc adòs al varōl, per inbrutìrla incòr de più.
Referèinsi
}}
301
Al 301 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Batman Forever
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Curàǵ adès, la véra par sèmpar.|Tagline dal film}}
Batman Forever (Batman par sèmpar) l è 'n film fantàstic dal 1995 ad Joel Schumacher ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l fumét creâ par Bob Kane. 'L è 'l tèrs capìtul dal saga 'd Batman, séguit di film Batman dal 1989 e Batman - Il ritorno dal 1992 e prima 'd Batman & Robin dal 1997. 'L è stâ numinâ, sénsa vìnsar gnint, a tri Prèmi Òscar: futugrafìa, sunôr e muntàǵ sunôr.
In dla culòna sunóra i s càtan di pès di U2 (Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me), di Offspring (Smash It Up), dla PJ Harvey (One Time Too Many), ad Seal (Kiss from a Rose), ad Nick Cave (There Is A Light) e àt'r incóra.
Custâ sènt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à catâ sù dagnóra tarśènt-quarànta.
Sunt
Al cumisàri 'd pulisìa James Gordon (Pat Hingle), par diféndar la sità 'd Gotham City, al ciàma in ajùt Batman (Val Kilmer) parchè a gh'è 'n perìcul nóṿ, qvél dal criminàł Dū Ghigni (Tommy Lee Jones), un vèć prucuradōr distretuàł armàś uféś in fàcia dòp èsar finî in d'l àcid p'r òpra dal boss mafióś Salvatore Maroni (Dennis Paladino). Cuma s a n fus minga abàsta a s śònta anc Edward Nigma dit 'l Enigmìsta (Jim Carrey) ch'al s mét 'd acòrd cun cla canàja lè par cumbàt'r insém.
A dar na maṅ a 'l „Óm Papastrèl“ a gh pénsa però Dick Grayson (Chris O'Donnell), un śuvnòt ch'al cumbàt druànd al nóm ad Robin esénd śvélt cuma 'n pètrós. Al ragàs al và a star sèg in dal sò castèl.
Culegamènt estéran
}}
588 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 588, mo invéci 'l an 588, 't ê da 'ndèr chè) Al 588 (sincseintutantòt, cinquecentottantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 587 (sincseintutantasèt) e 'l vin prìma dal 589 (sincseintutantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Rattlers
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sà't la difarénsa ch'a gh'è fra na butìglia e na dóna? Tuti e dū i gh'aṅ al buś ma la butìglia la n gh'à minga 'l còsi!}}
Rattlers (Sarpènt a sunàj) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1972 ad John McCauley ch'al 'l à anc scrit e prudót. 'L è stâ girâ in dal deśèrt ad Mojave in Califòrgna.
Sunt
Dòp che dū śōvan ragasōi i èṅ murśgâ a mòrt da soquànt sarpènt a sunàj dimóndi rabî in un paiśèṅ deśèrtic dla Califòrgna, al sierìf Gates (Tony Ballen) al ciàma in ajùt al dutōr Tom Parkinson (Sam Chew Jr.), ch'l è 'n prufesōr universitàri ad Los Angeles, par capìr cum è-la che cal bisi là i gh'aṅ al diav'l adòs. Chi lò al s fà dar na maṅ par l’Ann Bradley (Elisabeth Chauvet), na dóna ch'la fà la futògrafa e ch'la tōś sèmpar la part dal fémni.
In séguit a di àt'r atàc, na dóna (Celia Milius) la mōr méntar la s fà n bagn, Tom al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa in dla bâś militàra dal culunèl Stroud (Dan Priest), òṅ ch'al fà da tut par métar-'s cóntar 'd lōr. Sōl al mèdag e capitàṅ Delaney (Ron Gold) al śibìs al sò ajùt. A sucéd pò ch'i sarpènt i daṅ adòs a dū suldâ in jeep, Palmer (Darwin Joston) e Woodley (Gary Van Ormand), cupànd-i.
Al segrét 'l è 'n gas sperimentàł ciamâ “CD3” ch'al fà dvintàr rabî mat i èsar vivènt. 'L è stâ studiâ par far andàr fóra 'd tèsta i suldâ nemìg ma invéci i gh'èṅ andâ 'd mèś i sarpènt.
Culegamènt estéran
}}
10 ed zógn
Al  l'è al 161śum dè dal calendàri gregoriàn (162śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 204 dè a la fin dl'an.
1257
Al 1257 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
15 ed setèmber
Al  l'è al 258śum dè dal calendàri gregoriàn (259śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 107 dè a la fin dl'an.
.pohl
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Rocco Siffredi
Rocco Antonio Tano, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Rocco Siffredi (Urtóna, 4 ad Maǵ dal 1964) 'l è 'n regìsta, prudutōr e atōr itagliàṅ, famóś specialmènt p'r i sò film pòran in du 'l à gusâ da piò ad quàtar-mila dóni.
In dla sò caréra 'l à girâ da piò ad setsènt pelìculi purcùsi da atōr e dagnóra tarśènt-sinquànta da regìsta. In dal 2015 'l à tòlt part a 'l reality show L'isola dei famosi 10 rivànd quìnt.
Culegamènt estéran
}}
Amanti d'oltretomba
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film più spavintóś ch't à mai vist!|Tagline dal film}}
Amanti d'oltretomba (Gl'amànt dal da 'd là) 'l è 'n film gòtic ad scarésa girâ in biànc e négar dal 1965 ad Mario Caiano ch'al s firma cuma “Allen Grünewald”.
Sunt
Al dutōr Stephen Arrowsmith (Paul Muller) 'l e 'n siensiâ ch'al fà di esperimènt su 'l rani e ch'al viṿ insém a sò mujér Muriel (Barbara Steele) in dal castèl ad lē ch'la gh'à anc na surèla mèśa mata ch'la gh sumìlia dimóndi, la Jenny (Barbara Steele). I fat in cà la i fà la vècia guernànta Solange (Helga Liné), una cun di prubléma a la pèl, insém a Jonathan (Giuseppe Addobbati).
1597 (nùmer)
{{Metacaixa
Amanti d'oltretomba
Sunt
Quànd un dè Stephen al partìs par lavōr, la Muriel la và subìt a gusàr in dla sèra c'n al sò amànt David (Rik Battaglia) ma cla braghéra dla Solange, ch'l'è 'd acòrd c'n al sò padròṅ, la véd incòsa. Al dutōr, dòp avér-i ciapâ e turturâ, al i cópa par psēr acsè purtàr-'s a cà tut i bèsi dla sò dóna ma lē in cal méntar l'iva cambiâ 'l testamènt par lasàr tut a sò surèla anc s'la fava fadìga a cumpatìr-'s-la. Stephen, c'n òṅ di sò esperimènt e druànd al sangṿ ad sò mujér, al rénd śōvna ch'la tarulìda dla Solange e al dvènta 'l sò amànt e pò al spóśa la Jenny cun l'idéa ad far-la dvintàr mata dal tut e tgnir-as lò incòsa.
1597 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1597, mo invéci 'l an 1597, 't ê da 'ndèr chè) Al 1597 (milesincseintnovantasèt, millecinquecentonovantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1596 (milesincseintnovantasē) e 'l vin prìma dal 1598 (milesincseintnovantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintnovantasetéśim post.
Amanti d'oltretomba
Sunt
A sucéd acsè ch'la Jenny la taca a insuniàr-as di fat sucès a la surèla e a far di quèi a l'arvèrsa tant che Stephen al ciàma al dutōr Dereck Joyce (Laurence Clift), ch'al gh tgniva adrē in clìnica, sprand ad mandàr-la in manicòmi par sèmpar. A pâr però ch'a cuntrulàr la Jenny a sia pròpria la Muriel.
1597 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Amanti d'oltretomba
Culegamènt estéran
}}
Quintet
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Un'insolita missione
{{Metacaixa
Quintet
{{CITAZIONE|In dal śōg dal futûr, qualchidòṅ al pagarà 'l cònt.|Tagline dal film}}
Un'insolita missione
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Quintet
Quintet (id.) 'l è 'n film fantàstic dal 1979 ad Robert Altman ch'al 'l à anc prudót c'n un budget ad nóṿ migliòṅ e tri ad dòlar.
Un'insolita missione
{{Film }}
Quintet
Sunt
Durànt na nóva éra dal giàs, in du la gint l'è dvintàda stèrila a fòrsa 'd praticàr la riprudusiòṅ par clunasiòṅ, al casadōr ad fòchi Essex (Paul Newman) e la sò dóna insìnta, la Vivia (Brigitte Fossey), i èṅ in viàś vèrs nòrd p'r andàr a catàr al fradèl ad lò, Francha (Thomas Hill). Na vòlta rivâ in dal sò vilàǵ, un tisi ciamâ Redstone (Craig Richard Nelson) al tira na bómba in dla cà 'd Francha, masànd lò e anc la Vivia. A s trata 'd un śōg spavintóś ciamâ „Quintet“.
Essex, ch'al s è salvâ parchè in cal mumènt lè 'l éra fóra, 'l usèrva 'l sasèṅ scapàr via e al gh cur adrē, giùst in tèmp par véd'r al sò masamènt da part 'd 'n itagliàṅ ciamâ St. Christopher (Vittorio Gassman). In dal bisàchi 'd Redstone, Essex al gh cata 'n fujét 'd carta cun scrit insìma 'n elènc ad nóm: Francha, Redstone, Goldstar, Deuca, St. Christopher e Ambrosia.
Essex, faghénd finta 'd èsar Redstone in parsòna, al và a 'l hutèl Electra in du a s śōga 'd aśàrd. Che a gh vîṅ incóntar al masēr dal caśinò, Grigor (Fernando Rey), ch'al 'l invìda a 'l tàvul in du a gh'è 'n turnèo ad „Quintet“. Lè a gh'è anc l’Ambrosia (Bibi Andersson).
Un'insolita missione
Su i tìtui ad cóa a s sènt la canta Heroes ad David Bowie.
Sunt
Simon Garden (Steve Coogan) 'l è 'n funsiunàri 'd pulisìa ch'al tîṅ adrē a i criminài ch'i aṅ finî 'd scuntàr al cundàni in parśòṅ, juntànd-i a turnàr in dla sucietà rigànd drit. P'r al fat ch'i sò culéga 'd Blackpool i n s al cumpatìsan piò, anc parchè al dascór tròp, al vîṅ trasferî a Manchester in du al s fà amìg cun la sò culéga pulisiòta Emma (Lena Headey).
Quintet
Culegamènt estéran
}}
Un'insolita missione
Sunt
Durànt 'n inseguimènt a na màchina rubàda, guidàda par la ladra patintàda e ragasōla Kirsty (Emma Williams), 'l ispetōr cap Burton (Stephen Dillane), ch'al gh'iva insìma 'n càr'g ad dròga, al fà in manéra che la śuvnòta la ciàpa lē la cólpa, pò al giùsta i cònt c'n al raśunēr Deacon (Clive Kneller), insaplâ sèg in un gir ad tràfic muśnènt, masànd-al. Par caś Simon 'l è testimòni d'l umisìdi ma al n pōl far gnint cónt'r ad lò parchè al sò pòrta-fój 'l è stâ catâ darènt a 'l cadàvar e dònca 'l è sóta ricàt.
P'r incastràr 'l ispetōr curót al gh'à sōl na manéra: śgranfgnàr via na caséta vìdeo dal sircùt 'd sicurésa 'd un night in du a s véd al masamènt. Esénd stada misa sóta ciàṿ in un caveau dna banca, al decìd ad far-as jutàr da tri èx delinquènt ch'l à jutâ a 'rfàr-as na vita: George (Om Puri), al vendidōr ad pés Jeff (Steven Waddington) e 'l espèrt ad computer Colin (Ben Miller). Par far-al i dróan i śavàj dal mistēr 'd un làdar famóś, Victor (Omar Sharif). In séguit a s unìs a 'l grup anc la Kirsty méntar Simon al taca na relasiòṅ cun l’Emma.
Culegamènt estéran
}}
La Linea
La Linea l'è 'na serie italièna di Osvaldo Cavandoli del 1969 d'la Rai. La lengua d'la serie l'è un grammelot strè.
.dvag
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
161 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 161, mo invéci 'l an 161 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 161 (seintessantùn, centosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 160 (seintessànta) e 'l vin prìma dal 162 (seintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Mêr Mediteràni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al Mèr Mediteràni (Mare Mediterraneo in itagliàṅ) 'l è 'l mêr ch'a stà 'd sòta ed l'Evròpa, 'd sóver edl'Àfrica e in dal fiànc edl'Àśia ocidentèla. Al Mediteràni 'l è strichê sù e tgnû separê da 'l Ocèan Atlàntic da 'l Strèt ed Gibiltèra e 'l và a bagnèr el costi dla Spaggna, dla Fransa, dl'Itàglia, dla Ślovèggna, dla Croàsia, dla Bòśnia e Herśegòvina, dal Mountnégher, dl'Albanìa, dla Grécia, 'd Sìpri, dla Turchìa, dla Sìria, dal Lìben, 'd Israēl, dl Egìt, dla Libbia, dla Tuniśìa, dl'Algerìa, dal Marôc e 'd Gibiltèra.
La profonditê média dal Mêr Mediteràni l'è 'd 1500 méter, màinter che la só profonditê più fonda l'è 'd 5270 méter arèint a 'l costi dal Peloponéś. Chèlum e navigàbil, fin da di tèimp dimòndi antìg, al Mediteràni al mitìva in comunicasiòun el civiltê ch'i stèven in fàcia a 'l só costi, c'ma i Fenîś, i egisiàṅ, i gréc, i romàn, i areb, i turc e vìa acsè.
Colegamèint estèren
}}
300
Al 300 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
La lettera d'amore (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A pōl sucédar da tut quànd at tó 'l amōr... a la létra.|Tagline dal film}}
La pelìcula, giràda c'n un budget ad vint migliòṅ ad dòlar, la 'n à fat sù òt e tri.
Sunt
L’Helen MacFarquhar (Kate Capshaw), da quànd la s è divursiàda da sò marè, la gh'à da crésar sò fiōla da par lē cuntànd su i bèsi ch'i rìvan da la sò liberìa ch'la gh'à in dla sitadìna 'd Loblolly in dal New England. Na matìna, ravanànd in dla pòsta, la fà a mènt a na létra 'd amōr minga firmàda. Pinsànd ch'la sia sua, la dóna la próa a pinsàr a chi pōl-'l ès'r al spaśimànt ch'al l'à scrita rivànd a crédar ch'al sia George Matthias (Tom Selleck), un vìgil dal fōg ch'l è da spés in negòsi.