cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francesco Totti
In dla sò caréra 'l à vins un scudét (2001), du Cópi Itàglia (2007 e 2008), du Supercópi Itagliàni (2001 e 2007), un Campiunâ dal Mónd (2006), un Campiunâ Europeo Under 21 (1996), i Śóg dal Mediterraneo (1997) e na Clasìfica di Canunér ad Serie A (2007). Al s'è retiré in dal 2017, dàp su ultimi partidi calla Ramma vèinta counter al Genoa.
Culegamènt estéran
}}
Horror Puppet
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut i an i sparìsan di śōvan.|Tagline dal film}}
Horror Puppet (Putòć dla scarésa) 'l è 'n film ad scarésa dal 1979 girâ in vint-quàtar dè par David Schmoeller.
Sunt
L’Eileen (Robin Sherwood) e 'l sò muróś Woody (Keith McDermott) i eṅ drē a pasàr p'r al deśèrt quànd i rés't a tèra cun na rōda śbuśìda. Al ragàs al partìs a pē p'r andàr a catàr un distributōr méntar lē la rèsta in màchina a spetàr. Subìt dòp i rìvan lè i sò amìg, ch'i aṅ viaśâ da par lōr, la Becky (Tanya Roberts), Jerry (Jon Van Ness) e la Molly (Jocelyn Jones).
Woody al cata finalmènt un distributōr ma a n gh'è ninsòṅ lè fóra. Chi lò al vèra 'l us da drē p'r andàr a ciamàr al benśinàr ma al rèsta intraplâ cun un bras in un śbrag dla pòrta. Tut 'd un trat di manichét i tac'n a rìdar e i śavàj 'd 'n armàri i partìsan da par lōr p'r andàr a sćiancàr-as adòs a Woody ch'al n s pōl briśa móvar. Ad un sèrt punt a partìs un tub ad metàl ch'al s insfìlsa in dla sò pansa masànd-al.
Al tèmp al pasa e i ragàs i decìd'n ad far un bagn in un fiùm lè davśèṅ quànd a riva lè 'n óm ciamâ Slausen (Chuck Connors) ch'al gh'à in bras un sćiòp da casa. Chi lò al s śibìs ad jutàr Jerry cun la sò jeep ma al và anc a drē p'r andàr a cà sua insém a 'l grup a tōr quél ch'a gh vōl par giustàr-la.
L’Eileen la và dèntar e la cata di manichét e di putòć. Qualchidòṅ al ciàma 'l sò nóm e a vèṅ fóra na figùra cun na mascra adòs méntar la siàrpa dla ragàsa al la stròsa. Più tard la Becky la véd in dla cà un manichét cumpàgn dla sò amìga sparìda mént'r al killer mascrâ al la ciàpa e al la pòrta in cantìna in dua a gh'è anc Jerry. Qvést chè al gh diś che al manìac 'l è 'l fradèl ad Slausen.
In sal tàvul, ligàda maṅ e pē, a gh'è anc la biónda Tina (Dawn Jeffory). Dòp un pôc a riva incóra 'l sasèṅ ch'al taca a impinìr la fàcia dal dóna cun dal śés, faghénd-la murìr ad batarìa ad cōr. Jerry al gh la cava a libràr-as, tajand la lasa ch'la gh tgiva stric i pōls cun i dènt, ma al vèṅ cupâ subìt anca lò.
In cal méntar, la Molly l'è incóra là fóra ch'la i pésca.
Culegamènt estéran
}}
Cesare Guasti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Cesare Guasti 'l era stê 'n òm ed lèttri, studiōś e archivìsta (Prê 1822 - Firèins 1889). 'L éra stê segretàri dla Crusca e dal 1874 Diretōr edl Archìvi 'd Stèt ed Firèins. Al Ceśer al publichèva dal biugrafìi dimòndi curèdi e dimòndi stùdi ed storia; al publichèva anca i epistolàri dl'Alesàndra mujér dal Matèo Strós ed Firèins, e dal Lapo Mazzei. El só Óvri egl'în stedi mìsi insèm in 7 e-v'lùm (1894-1912) e i só Cartèģ infìn a incō, in 11 v'lùm (1970-1987).
Colegamèint estèren
}}
.nikon
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Bos taurus
Al nòm latèin Bos taurus al pól indichèr:
Vaca
La vaca (pl: vach) l'è la fèmna dal Bos taurus; al màsc' al s'ciàma tòr, e s'al l'è castrê bò; al putèin l'è al vidèl. L'è un mamìfer cal màgna érba dla famìa dei Bovidae. L'è 'na bèstia cla vìv a cuntàt cun l'òm, ma al s'in pól catèr anca di selvàtech in di pòst dal mònd. L'è dvintèda domesticha só per zò 10.000 àn fà, in dal Medio Orièint, e da lè l'alevamèint di sti bèsti al s'è difùs in tót al rést dal mònd. L'òm al dróva tótt quel cal vìn dai vachi: la chèrna, al làt (cal s' bèvv e al s'dróva anca par fèr al furmài e al butér) e la pèla (al cuòio).
Provérbi e mòdi ed dìr
As dìs vàca anch par dir putàna o per cazèr mia di madònni (ad es: vàca boia!, ''vaca d'un mònd lèder!)
Brookesia micra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Brookesia micra 'l è 'n rètil ch'al fà pêrt dla famìja Chamaeleonidae, uriginàri dal Madagascàr. 'L è 'l pió pìcol camaliòunt ch'a s cgnùsa, vìst che la béstia granda l'è cìca 3 cm. 'L è anca tra i pió pìcol amniòt dal mond. Paragunê a 'l Brookesia minima, al micra al gh' à la còva pió cùrta e na testa piò granda. I adùlt i pól'n anc avér-egh la còva arànsi, in cuntrapusisiòun al maróṅ 'd soquànti ètri spēs parèinti.
Nel buio da soli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd al luś i sa śmòrsan a taca 'l terōr.|Tagline dal film}}
Nel buio da soli (In dal scûr da par lōr) 'l è 'n film thriller dal 1982 ad Jack Sholder, chè a 'l sò debùt da regìsta. 'L è stâ girâ par quéi dla New Line Cinema.
Sunt
Al dutōr Dan Potter (Dwight Schultz) 'l è 'l psichiàtar nóṿ dla clìnica par piciâ in dla tèsta dal dutōr Leo Bain (Donald Pleasence). Al taca subìt a 'vér da far cun quàtar pasiènt dal tèrs piàṅ: al paranòic Frank Hawkes (Jack Palance), al predicadōr impisafōg Byron Sutcliff (Martin Landau), al mulestadōr ad putèṅ budlòṅ Ronald Elster (Erland van Lidth), ciciòṅ anca lò, e al manìac masadōr John Skaggs (Phillip Clark) dit "al Sangvinàri".
Ad nòt a Hawkes a gh salta in tèsta ad dir a chi àtar tri ch'al nóṿ dutōr 'l è lè parchè 'l iva masâ qvél vèć e che adès a tucarév a lōr. In cla manéra lè al gh la cava a cunvìns'r-i a cupàr al dutōr Potter. Ray Curtis (Brent Jennings), la guàrdia ad cal piàṅ lè, la scólta incòsa e 'l al cònta a Dan ma qvést chè al n gh dà minga a mènt.
Un dè Ronald al gh la cava a spìnśar-'s in d'l ufìsi ad Potter par lèś'r al sò indirìs ad cà, in du al viṿ insém a sò mujér Nell (Deborah Hedwall), e al véd anc na fóto ad sò fiōla. Dòp avér masâ Ray, cun dal manàri e di curtèi sèg, i partìsan p'r andàr a catàr a cà sua ad nòt al dutōr Potter e la sò famìja.
Culegamènt estéran
}}
María Teresa Torró Flor
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La María Teresa Torró Flor (Villena, 2 ad Maǵ dal 1992) l'è na tenìsta spagnōla. In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta dal mónd al 28 'd Avrìl dal 2014, miténd-as in bisàca ùndas tìtui ITF e òṅ ad qvéi WTA.
L'è élta 178 cm, la péśa 62 chilo e la dróa al bras dèstar. Al sò arvèrs 'l è a dū maṅ ma 'l cólp ch'la śōga méj 'l è 'l drit.
Sò pàdar al fà 'l inśgnēr, sò màdar la mistra. A la Torró Flor a gh piàś al śōg dal balòṅ, guardàr di film e scultàr dla mùśica, specialmènt al canti dla Rihanna.
Caréra
La spagnōla la s pòrta a cà al sò prim tìtul ITF in dal Dicémbar dal 2008, un déś-mila śugâ in sla tèra batùda. In dal Luj dal 2010 la próa a qualificàr-as p'r al turnèo WTA ad Palèrum ma la céd a 'l secónd tùran a la Mirjana Lučić-Baroni. La gh la cava invéci 'l an dòp in Avrìl a Marbèja ma pò la pèrd subìt da la Cvetana Pironkova. A Barcelóna i gh dànan na carta salvàdga ma la Sara Errani la la mét in riga dand-ag un 6-1 6-0 dimóndi pēś.
A 'l inìsi dal 2013 la Torró Flor la pèrd subìt par dū vòlti cun la Bojana Jovanovski a Hobart e a Melbourne. A Cali e a Bugutà invéci l'è la Paula Ormaechea a mandàr-la a cà ma almànc la secónda vòlta l'è stada bòna ad rivàr in di quàrt. In Maǵ, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la fà fóra la Francesca Schiavone a Madrid par 6-2 7-5 prima ad cédar a la Marion Bartoli par 4-6 6-2 4-6. Anc a Straśbûrg, a 'l Roland Garros, a Nurimbèrga, a Wimbledon e a Bùdapest la riva a 'l secónd tùran pardénd via via da la Flavia Pennetta, da la Sabine Lisicki, da la Lucie Šafářová, da la Dominika Cibulková e da la Timea Babos. Dòp n'Istâ da daśmindgàr in dal cimènt americàṅ, in Setémbar la tōś part a 'l turnèo ad Taškent in dua la riva par la prima vòlta in semifinàl (2-6 2-6 da la Bojana Jovanovski). A Tokyo la bat la Klára Koukalová par 7-6 1-6 6-3 prima ad patìr na patnàda ad c'l àtar mónd da l'Angelique Kerber ch'la la bat par 6-0 6-1 ma la s pōl cunsulàr listés parchè la śgranfgna a la fiṅ d'l an la puśisiòṅ ssanta-sinc dal mónd.
La spagnōla la taca mâł al 2014 pardénd a 'l prim tùran a Rio de Janeiro e a Florianòpulis da la Nastassja Burnett e da la Teliana Pereira. A Indian Wells la s tira sù lasànd al briśi a la Galina Voskoboeva, ch'la gh'à da bandunàr in sal puntéǵ ad 6-1 1-0 par la valensiàna, e pò baténd anc l'Angelique Kerber, nùmar siē dal mónd, par 2-6 7-6 6-4. A 'l tèrs tùran però la gh'à da pigàr-as par 1-6 3-6 a la rusa Alisa Klejbanova. La Torró Flor la vins finalmènt al sò prim tìtul WTA in Avrìl a Marrakech baténd in d'l órdan la Bojana Jovanovski par 6-2 6-2, la Lara Arruabarrena Vecino par 6-1 6-2, la Polona Hercog par 7-6 7-6, la Garbiñe Muguruza Blanco par 6-0 6-3 (lasànd a cl'atra sōl i prim tri śōg dal secónd sét) e la Romina Oprandi par 6-3 3-6 6-3. Cun cal sucès chè, la María Teresa la riva par la prima vòlta a 'l sinquantéśum pòst dal ranking dal fémni.
Culegamènt estéran
}}
Michèl Maria Giambelli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
{{Vèsc catòlic }}
Michèl Maria Giambelli (Flèr (BS) 23 ed mèrz dal 1920 - Bragança do Pará, 26 ad dicëimbar dal 2010) l'è stä un prèt Barnabita e Vèsc católic italián, vèsc emèrit ad la Diocesi ad Bragança do Pará, in Brasil dal 10 d'aprìl dal 1996.
Biugrafia
Nasìd a Flèr, in pruìncia ad Brësa, al 23 ad märs dal 1920, l'è stä urdinä prèt barnabita al 4 ad lüi dal 1943.
Cunsacrä vèsc ad Guamá al 21 d'aprìl dal 1980, quand la diocesi l'ha cambiä nùm in Diocesi ad Bragança do Pará, l'è dvantä al prìm vèsc ad la növa diocesi. Al s'è ritirä al 10 d'aprìl dal 1996.
Da emèrit, Mons. Giambelli a l'è stä caplän dl'Uspadäl Santo Antonio Maria Zaccaria a Bragança do Pará, fin a la sò mòrt, al 26 ad dicëimbar dal 2010.
Ligamm ad föra
}}
Non aprite quella porta IV
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Preparâ'v a sigàr!|Tagline dal film}}
Non aprite quella porta IV (Minga vèrar c'l us là IV, in léngua uriginàla Texas Chainsaw Massacre: The Next Generation o anc The Return of The Texas Chainsaw Massacre) 'l è 'n film ad scarésa dal 1994 scrit e dirèt par Kim Henkel ch'l iva dâ 'l sò cuntribùt anc a 'l senegiadùri dal primi pelìculi dla sèrie.
Al film 'l à psû cuntàr su 'n budget ad siesènt-mila dòlar ma al 'n à pò fat sù gnanc duśènt-mila.
Sunt
Tèxas, 22 ad Maǵ dal 1996. Sean (John Harrison), la Jenny (Renée Zellweger), Barry (Tyler Cone) e l’Heather (Lisa Marie Newmeyer) i èṅ quàtar śuvnòt dirèt a 'l bal dla scóla. Dòp na litgàda i faṅ 'n incidènt in màchina e qvél ch'al guidàva cl'atra màchina al pèrd i sèns. Méntar Sean al gh tîṅ adrē, chi àtar tri i vaṅ a pascàr ajùt e i càtan na dóna ad nóm Darla (Tonie Perensky) ch'la gh diś ch'i pōlan dmandàr a sò marè Vilmer (Matthew McConaughey) ad giustàr la sò màchina buciàda. Ma chi lò invéci 'l è bèla là a cupàr i dū ragàs.
Méntar la Jenny la tórna indrē da Sean, l’Heather e Barry i s davśìn'n a na cà par védar s'a gh'è qualchidòṅ dèntar e qualchidòṅ a gh'è dabòṅ, Walter (Joe Stevens), al fradèl ad Vilmer, ch'al gh'à in maṅ un sćiòp. Insém a lò anc al fradèl insiminî “Ghigna 'd Curàm” (Robert Jacks), la famìja di maslàr dal Tèxas. L’Heather la finìs subìt in dal freezer e pò atàc a 'n unsèṅ par nimài. In cal méntar la Jenny la dmanda 'n pasàǵ a Vilmer ch'al gh fà véd'r i cadàvar ch'l à péna cupâ. La ragàsa la scapa via ma lò al gh cur adrē.
Culegamènt estéran
}}
1966 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1966, mo invéci 'l an 1966, 't ê da 'ndèr chè) Al 1966 (milnovseintessantasē, millenovecentosessantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1965 (milnovseintessantasìnc) e 'l vin prìma dal 1967 (milnovseintessantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintessantaseéśim post.
Èter progèt
}}
Joseph von Fraunhofer
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Joseph von Fraunhofer (Straubing, 6 ed mèrs 1787 – Mòneg ed Bavéra, 7 ed śùgn 1826) 'l è stê 'n fìśic e astrònum tudèsc.
Biugrafìa
Dôp ed n'infànsia tribulèda e 'd ès'r armêś sàinsa i genitōr, Fraunhofer al cuntinuèva a imparèr al mistēr dal pèder, ch'l ìva fabrichê di vēder, andènd a fèr 'l aprendìsta in na fàbrica 'd spêć. Al gh'la cavèva anc 'd andèr a studièr in dl Istitût ed Mecànica Reichenbach, Utzschneider & Liebherr, a Mòneg ed Bavéra, indû i gh'avìven da fabrichèr di strumèint 'd astrunumìa e 'd geodeśìa.
'D lùng a 'l tèimp Fraunhofer al strulghèva sàimper di nōv e-strumèint ed precisiòun per sernìr e perfesionèr i pasaǵ e i spêć edla lûś a travérs i vēder, in manéra da psér costruìr dal lèinti dimòndi nóvi p'r al tèimp e ch'i s'rèven servìdi p'r i só stùdi in sìm'a la lûś.
In dal 1814 Fraunhofer al catèva i ràǵ ch'i porten al só nòm dàint'r in dal spèter solêr. 'L an dôp 'l invintèva al spetroscòpi. Grasi al só invensiòun e ai só stùdi, i gh'dèven, in dal 1822, 'l insegnamèint ed Fìśica in dl'Acadèmia bavaréś dal Sièinsi, pò al tìtul nobiliêr e incòri la sitadinànsa onorària ed Móneg.
A la só memòria l'è stèda intitulèda la Fraunhofer-Gesellschaft, ch'l'è la più granda organiśasiòun par la sièinsa aplichèda in Euròpa, preśèinta anca in Itâglia col nòm Fraunhofer Italia Research a Bolsàṅ.
Nòti
}}
Sfrumbla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La sfrumbla (fionda in itagliàṅ) l'è n'èrma da tir cìca, misa insèm c'n un bastunsèin cun du sprôc a l'élta (a forma 'd Y) e cun na curdlèina elàstica ch'la gh'à da cucèr vìa un sasulèin.
Al bastunsèin (sfrùć) a 'l s tìn in màṅ, mèinter che in di cô di du sprôc a 'l élta a s egh liga na curdlèina elàstica. Pugènd al sasulèin a la curdlèina ch'la s tira in sà cun cl'ètra màṅ, a s egh dà tanta forsa ed tir. A 'l despicamèint edla curdlèina, la predlèina la gnarà cucèda in là cun la spinta ch'l'ìva tolt sù prìma elasticamèint.
A gh'è soquànt materiē diferèint ch'i van bèin per mèt'r insèm na sfrumbla, da 'l lègn per quìli più urdinàri a dal plàstichi o di metâl per quìli più specialiśèdi.
In di śōg di putèin
La sfrumbla l'è anca 'n śōg che i masćìn i dróv'n a l'ària 'verta s'egl'ìn adrē a fèr-es la guèra, o anca s'a gh'è da casèr na quèlc bestiulèina.
In dla mitologìa
In di còunt edla Bìbia a s lēś che David 'l ìva tirê na préda cun la só sfrùmbla adòs a 'l gigànt Golìa, e acsè al 'l ìva batû. In dl'Enèide dal Virgìli, a s léś che 'l tiràṅ etrùsc Meśénsi al tira cun la sfrùmbla a 'n śóven siciliàṅ ch'al vliva stèr dala pert di trujàṅ.
Colegamèint estèren
}}
Diamanti sporchi di sangue
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
633
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Diamanti sporchi di sangue
{{CITAZIONE|Da 'l gèni ad Fernando Di Leo 'l ùltim grand film dal gènar “pulisiòt” itagliàṅ!|Tagline dal film}}
Diamanti sporchi di sangue (Diamànt muśnént ad sangṿ) 'l è 'n film dal gènar “pulisiòt” dal 1977 ad Fernando Di Leo girâ a Róma.
A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n al nóm ad Blood and Diamonds.
Sunt
Guido Mauri (Claudio Cassinelli) al lavóra insém a 'l sò amìg Marco (Carmelo Reale) p'r al boss mafióś Rizzo (Martin Balsam). Guido al gh'à da 'vér da lò quarànta migliòṅ ad franc p'r avér-ag rubâ un càrag ad trénta chilo 'd diamànt. La nòt prima d'l incóntar, méntar 'l è drē a rapinàr na banca, qualchidòṅ 'l infórma la pulisìa ch'la riva subìt e ch'la gh mét al maṅ adòs mént'r invéci Marco al gh la cava a scapàr via anc s'l armàgn uféś par sèmp'r a na gamba dvintànd sòp.
Dòp sinc an ad parśòṅ Guido al vèṅ mis lìbar e al pōl acsè turnàr da la sò muróśa, la Maria (Olga Karlatos), na dóna ch'la 'l à sèmpar spetâ esénd-'n inamuràda dimóndi anc miténd-as cónt'r a sò fiōl abû da na relasiòṅ vècia, Enzo (Alberto Squillante). Al śōvan, dòp 'l arèst ad Guido, al s éra śluntanâ da cà andànd a vìvar cun na ragasōla ch'la s cava śò in discutéca balànd in si cub par campàr, la Lisa (Barbara Bouchet).
Durànt un viàś in curéra, dū bandî i férm'n al pullman faghénd śmuntàr śò tut par śgranfgnàr quèl da 'l valìś e da i pac ch'i s càt'n insìma. Guido, cardénd-i di sicàri ad Rizzo vgnû lè par cupàr-al, al tōś na màchina ch'la pasàva da 'd lè e al i mét sóta masànd-i ma chi lōr i faṅ in tèmp listés a sparàr a la Maria ch'la pèrd acsè la vita. Guido 'l è sicûr ch'a gh sia in mèś Rizzo e che cla nòt là al sia stâ lò a ciamàr i carabinēr. Da 'l cant suo al mafióś al manda 'l sò bras dèstar Tony (Pier Paolo Capponi) par dar-ag tri dè par lasàr al paéś.
Culegamènt estéran
}}
1521 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1521, mo invéci 'l an 1521, 't ê da 'ndèr chè) Al 1521 (milsincseintveintùn, millecinquecentoventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1520 (milsincseintvèint) e 'l vin prìma dal 1522 (milsincseintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintveintunéśim post.
0545
0545 al é al parfes tlefônich dal distrèt ed Lugh, int al cunpartimaint ed Buloagna.
Per
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al per (Num scientìfic: Pyrus, in italian pera) l’é una falsa-früta c' la g'ha a ota qualitä: la püsè cunusì a l'é cula Pyrus Virginium. I sò frütt i g'hann dëin sücar a bota.
Ligamm ad föra
}}
La patata bollente
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al sarà anc carèṅ, ma qvisti chè lò al n gh li à minga!|Batùda dl'Edwige Fenech in dal film}}
La patata bollente (La patàca bujénta) l'è na cumèdia dal 1979 ad Steno giràda a Róma e in àtar paiśèṅ dal Lasi.
In di marcâ ingléś 'l è vgnû fóra c'n al tìtul 'd “Hot Potato”.
Sunt
Bernardo Mambelli dit "al Gandi" (Renato Pozzetto) al fà 'l uperàj in na fàbrica ad varnìś dal milanéś. 'L è 'n cumunìsta sfegatâ, a gh piàś al pugilâ e al s impéggna dimóndi par difénd'r i dirìt di lavuradōr. Na sira, dòp ès'r andâ a véd'r un film rus a 'l cìnema insém a la sò muróśa Maria (Edwige Fenech) e a 'l sò amìg sardagnōl Walter (Mario Scarpetta), turnànd a cà al véd 'n óm piciâ a sangṿ par strada da di fasìsta. Par via dal spòrt ch'al fà in dal tèmp lìbar, al i para via facimènt tirànd-ag dū marùc e pò al s al pòrta sèg parchè chi lò al n vōl mia andàr a 'l uśdàl o ciamàr la pulisìa. Al ragàs frî al s ciàma Claudio (Massimo Ranieri), 'l è 'n fnòć e al lavóra in na librarìa par gay. Quànd Bernardo al capìs qvél ch'l è dabòṅ, al pasa la nòt durménd in dla vasca da bagn anc s'al decìd ad jutàr-al listés.
Purtròp par lò ad fóra la purtinàra, la sgnōra Elvira (Clara Colosimo), la n s fà mai i cas suo e quànd la 'l véd in cambra da lèt insém a 'n àt'r óm, i tàc'n i guàj p'r "al Gandi" anc parchè la Maria e i sò culéga i tàc'n a pinsàr ch'al sia dvintâ 'n buśòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Universitê di stódi 'd Fògia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
L' Universitê di stódi 'd Fògia (Università degli Studi di Foggia in italiân) in lètri UniFg l'é 'n' universitê 'd Fògia, Itâlia, nasûda int al 1999.
Colegamèint d'ed fōra
}}
Zaira
Zaira l'à la primma opera cantäda al Teator Regio 'd Pärma. La duchèssa Maria Luiggia la gh'l'à cmandäda par l'inaugurasión dal 1829 al Blén (Vincenzo Bellini).
Al 16 'd maj dal 1829 ai Pramzàn la Zaira la ne gh'è miga molt piazuda. Anca dòpa, la n'à miga avù tropp sucés; l'è par còst che Blén l'à drovè so quanti pärti 'd la Zaira par fär I Capuleti e i Montecchi.
Zaira l'è cantäda dala soprano (dal 1829 Enrichetta Méric-Lalande), al sultàn Orosmane l'è un bas (dal 1829 Luigi Lablache, al pu grand bas äd còl temp lì), e l'eroe Nerestano l'è un mezzosoprano, cme 's fäva ancòrra inveci 'd färol cantär al tenor.
Farroupilha
Farroupilha a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät dal Rio Grande do Sul. In dal 2010 la g'hava 63.641 abitànt.
L'è stä fundä üficialmëint in dal 1934 ma l'era bèle tanti ann che l'imigrasòn itagliana la s'è cuncenträ lamò, suratütt da Milan.
In cal cumoin chè a gh'è al santüäri d'la Madòna ad Caravagg.
Jovanotti
{{Metacaixa
Deee-Lite
{{Metacaixa
Jovanotti
{{CITAZIONE2|È qui la festa? Siiiiii! Stasera voglio fare una festa insieme alla ragazza mia, stasera voglio fare una festa, prendiamo la moto e via via via.|È-la chè la fèsta? Seeeeee! Stasìra a vój far na fèsta insém a la mè muróśa, stasìra a vój far na fèsta, tulém la mòta e via via via.|È qui la festa?, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Deee-Lite
{{CITAZIONE2|What is it that can make a lost soul found? Love. And what is it that can make the coldest day seem warm? Love. And what is it that can bring a smile through to a stranger? I believe in the power of love.|Cuś è'l ch'al pōl far catàr n'anma pardùda? 'L amōr. E cuś è'l ch'al pōl far dvintàr al dè più fréd cald? 'L amōr. E cuś è'l ch'al pōl purtàr-at un surìś par mèrit 'd un furastēr? Mè a créd in dal putēr d'l amōr.|Power Of Love, 1990|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Jovanotti
Jovanotti (Róma, 27 ad Setémbar dal 1966, a s lèś /dʒovaˈnɔtti/) 'l è 'n cantànt, rapper e disc Jockey itagliàṅ. In cumùn al s ciàma Lorenzo Costantino Cherubini.
Deee-Lite
I Deee-Lite i èṅ un grup muśicàl americàṅ ad New York cgnusû in d'l àmbit dl'house music e dla dance, speciàlment p'r al sìngul dal 1990 Groove Is in the Heart, òṅ di sò siē braṅ ch'i gh l'àṅ cavàda a rivàr a 'l prim pòst dla Billboard Hot Dance Club Play.
I Deee-Lite, ch'i aṅ ciapâ sù al nóm da la canta It's Delovely ad Cole Porter, i èṅ:
Jovanotti
In dla sò caréra 'l à druâ anc i nóm ad Gino Latino e ad Jeronimo.
Deee-Lite
Biugrafìa
Al prim disc dal grup, purtâ in élt da i sìngui Groove Is in the Heart, Power of Love, What Is Love? e Good Beat, tut nùmar òṅ a cavàl di an 1990 e 1991, 'l è World Clique ch'al gh la cava a rivàr a 'l 14śum pòst in dal clasìfichi dal Régn Unî e a 'l 20śum pòst ad qvéli americàni. Dū an dòp 'l è al tùran 'd Infinity Within, un disc ch'al vénd ad méno ma ch'a s difénd bèṅ listés cun al prim sìngul Runaway incóra nùmar òṅ in dal clasìfichi dance ad Billboard.
Jovanotti
Biugrafìa
Dòp ès'r-as fat i òs faghénd al disc jockey, la caréra ad Jovanotti la partìs in quàrta quànd al vèṅ aduciâ par la mujér ad Claudio Cecchetto, la Marina. Lorenzo al taca acsè a lauràr cuma preśentadōr a Deejay Television, prugràma 'd Italia Uno, e a Radio Deejay.
Deee-Lite
Biugrafìa
In cal méntar la Kirby e Dmitry, ch'i éran murōś in alóra, i s mòlan e chi lò al lasa al grup prima ch'a gnis fóra al tèrs àlbum dal 1994 Dewdrops in the Garden. Al fà sōl in tèmp a dar al sò cuntribùt a 'l sìngul Call Me, nùmar òṅ cuma Bring Me Your Love. A tōś al sò pòst al DJ Ani.
Jovanotti
Biugrafìa
In dal 1988 al fà vgnir fóra na canta ch'la mùcia sù dimóndi sucès, È qui la festa?, ch'la finìs in dal sò prim àlbum, Jovanotti for President ch'al gh'à dènt'r anc al martèl Gimme Five (Dà-'m al sinc). A vèn fóra anc un lìbar ch'al dascór ad lò, '''Yo, brothers and sisters. Siamo o non siamo un bel movimento?' (Yo, fradèi e surèli. Sém-j-a o nò un bèl muimènt?'').
Deee-Lite
Biugrafìa
In séguit Tei 'l à fat gnir fóra di disc par sò cònt méntar la Kirby e Dmitry i àṅ tacâ a far i DJ in discutéca.
Jovanotti
Biugrafìa
In dal 1989 al canta La mia moto a 'l Fèstival ad Sanremo. Da lè in avànti al cuntìnua a far di disc, catànd un sucès clamuróś cun al disc Lorenzo 1992, cun i sìngui Non m'annoio e Ragazzo Fortunato.
Deee-Lite
Biugrafìa
In dal 2003 la Lady Miss Kier l'à fat càuśa a la Sega Corporation dgénd che lì lōr i ìsan cupiâ al sò persunàǵ in dal śōg vìddeo Space Channel 5. I giùdas però i gh daṅ còntra in dal 2006 e lē l'è custréta a casàr fóra 600.000 dòlar.
Culegamènt estéran
}}
Ghil'ad Zuckermann
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ghil'ad Zuckermann (Tel Aviv, Israel, 1 ed zógn dal 1971) (D.Phil., Universitê 'd Oxford; Ph.D., Universitê 'd Cambridge) 'l è 'n linguìsta, avtōr, studiōś e profesōr a l'Universitê 'd Adelàide, Austràglia.
Dòp avér fat di studi in dal Collegio del Mondo Unito dell'Adriatico (Duino, Trieste, Friåul Vnézia Giógglia), al s è lavreê in dal St Hugh's College Oxford e in dal Churchill College Cambridge.
Nòti
}}
Fulminànt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
I fulminànt i én di ugèt còmed per impièr dal fógh in na manéra sicura: i én di bastunsèin ed lègn, cutòun o chèrta, cun la punta pìna d'na sostànsa cla cièpa fógh a sferghèrel. Quànd un fulminànt l'è stê bèle druvê, a-s dìs cl'è scruchê.
I zirèin i én di fulminànt cun al fóst ed cutòun o 'd chèrta avòlta, imbibî ed zira.
Provérbi e fàt curiós
Al Fulminànt l'éra anch al scutmài ed Enrico Stuffler (1863-1923), un di pió importànt poéta dal dialètt mudnés.
Èter prugèt
}}
The Ultimate Sin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Anyway I look at it now, the doors are closed and cannot be opened, bury your anger and bury your dead or you'll be left with nothing and no one, there's no point in screaming 'cos you won't be heard, now the tables have turned, it was the ultimate sin.|In tut al manéri a gh sòṅ drē a guardàr adès, i us i èṅ sarâ e i n pōlan minga ès'r avèrt, saplìs la tò arlìa e i tò mòrt o sinò 't armagn'rà cun gnint e ninsòṅ, a n gh'è briśa mutìṿ ad sigàr parchè ninsòṅ a t ascultarà, adès al ròbi i s èṅ prilàdi, 'l è stâ 'l pcâ finàł.|The Ultimate Sin, 1986|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Ultimate Sin (Al pcâ finàł) 'l è 'l quàrt àlbum in studi 'd Ozzy Osbourne, 'l ùltim cun Jake E. Lee a la chitarìsta. 'L è stâ publicâ al 22 af Favràr dal 1986 e 'l à vindû da piò ad tri migliòṅ ad còpi in tut al mónd.
Al disc la mét da na banda 'l Heavy metal di inìsi p'r un sòṅ più alśēr ch'al s davśìna dimóndi a 'l Hair metal ch'l éra tant ad mòda in alóra.
I sìngul vgnû fóra i èṅ dū, “Shot in the Dark” (ch'al gh'à abû dimóndi sucès in di Stat Unî) e “The Ultimate Sin”.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit da Bob Daisley, Jake E. Lee e Ozzy Osbourne a part Shot in the Dark ch'al pòrta la firma 'd Ozzy Osbourne e ad Phil Soussan.
Àtar sunadōr
}}
11 ed znèr
L'  l'è l'11śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 354 dè a la fin dl'an (355 in di an biśestìl).
Eliseu Maria Coroli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Vèsc catòlic }}
Eliseu Maria Coroli (Castalnöu ad Burgnöv al 9 ed fervèr dal 1900 - Bragança do Pará, Brasil, 29 ad lüi dal 1982) l'è stä un prèt Barnabita e Vèsc católic italián, prelä emerit ad Guamá e vèsc emèrit ad la Diocesi ad Bragança do Pará, in dal Nord Brasil.
Biugrafia
Nasìd a Castalnöu ad Burgnöv, 9 ad fabrär dal 1900, al s'è fä prèt Barnabita in dal 1924, e l'hann mandä quasi sübat (ann '30) in Brasil, a Guamá, par ciarcä da purtä al Vangèl al teritòri.
In dal 1976 l'ha fundä l' Ordem das Missionarias de Santa Terzinha, un ùrdin ad suori, ch'i g'han vìd l'apruasiòn dal Papa in dal 1981. L'ha anca fundä diversì scòli, l' Uspadäl Sant'Antòni Maria Zaccaria, e Radio Educadora, c'ag fava imparä a legg e scrìu ai pòvar.
Al s'à ritirä al 15 ad fabrär dal 1977. Quand Guamá lìè dvantä diocesi, e dòpu l'ha cambiä nùm in Diocesi ad Bragança do Pará, Mons. Coroli l'è rastä tàme vèsc emerit. Mons. Eliseu l'è mort al 29 lüi dal 1982 e al sò corp a l'è in d'la catedräla ad Bragança.
In dal 1996 i'hann vèrt al prucèss ad beatificasiòn.
Mòtt
Filiolis pax et gaudium (Ai fiulëin la pàs e l'alegria)
Ligamm ad föra
}}
Faith No More
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You want it all but you can't have it, it's in your face but you can't grab it, it's alive, afraid, a lie, a sin, it's magic, it's tragic, it's a loss, it's a win, it's dark, it's moist, it's a bitter pain, it's sad it happened and it's a shame, you want it all but you can't have it, it's in your face but you can't grab it. What is it? It's it.|'T al vō tut ma ta n al pō minga avér, ta gh 'l à in fàcia ma ta n al pō minga ciapàr, 'l è viṿ, al gh'à paùra, na buśìa, un pcâ, 'l è màgic, 'l è tràgic, 'l è na pardùda, 'l è na vìnsita, 'l è scûr, 'l è mój, 'l è un dulōr amàr, purtòp 'l è sucès e 'l è na vargóggna, 'T al vō tut ma ta n al pō minga avér, ta gh 'l à in fàcia ma ta n al pō minga ciapàr. Cuś è'l? 'L è qual lè.|Epic, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Gl'Inisi
La prima versiòṅ dal grup l'è quéla dal 1982, sót al nóm ad Faith No Man, cun Mike Morris ("The Man" 'l è al sò scutmaj) a la vóś e chitàra, Roddy Bottum al tastéri, Bill Gould al bas e Mike Bordin a la baterìa.
I sarnìsan al nóm ad Faith No More quand Morris al và via e i tóśan Jim Martin a la chitàra mèntar i càmbian cantànt soquànti vólti, tulénd anc la Courtney Love (in séguit mujér ad Kurt Cobain, leader di Nirvana) e pò rivànd a Chuck Mosley.
Cun quést chè, i regìstran al pès We Care a Lot (A sém dimóndi interesâ) in dal 1985 (na tòlta in gir di cuncèrt ad beneficénsa cuma al Live Aid o dal cansòṅ cuma We Are the World di USA For Africa) e 'l àlbum Introduce Yourself (A s preśentém) in dal 1987.
'L arìṿ ad Mike Patton
In dal 1988 Chuck Mosley al s in và e al vèṅ rimpiasâ par Mike Patton.
Al 20 ad Śugn dal 1989 i Faith No More i faṅ gnir fóra The Real Thing (La ròba véra), prumós par mèś 'd un tour cun i Metallica. Al disc al vénd bèṅ (du migliòṅ ad còpi vindùdi) e al ciàpa anc un prèmi Grammy.
In dal 1992 a véd la luś Angel Dust (Pólvra 'd Àngil), purtâ in élt (tri migliòṅ ad còpi vindùdi ma sól setsènt mila in di Stat Unî) cun 'l apòǵ dla cover di Commodores Easy misa in d'l àlbum in un secónd mumènt e gnuda fóra anc cuma sìngul insém a la spuraciòna Be Aggressive, in dua di putèṅ tòlt sù da la scóla in du 'l insgnàva al pàdar ad Patton i faṅ i côr. I àtar sìngui i èṅ Midlife Crisis, na canta scrita da Mike pinsànd a la cantànta Madonna, Everything's Ruined e A Small Victory.
Al declìn
Durànt la registrasiòṅ ad King for a Day... Fool for a Lifetime (Rè p'r un dè... Stùpid p'r al rèst dla vita, 1995), Jim Martin al i mòla. Al sò pòst a vèṅ tòlt Trey Spruance, ex chitarìsta di Mr. Bungle. 'L àlbum al dvénta disc 'd òr in dal Régn Unî, Austràglia, Ulànda, Germàgna e Nóva Śelànda ma al séggna un pas indrē vindénd sól un migliòṅ e mèś ad còpi a 'l incìrca. I sìngui i èṅ tri: Ricochet, Evidence e Digging the Grave, quést chè sarnî par la culòna sunóra dal film Jack Frusciante è uscito dal gruppo.
I cuncèrt ad sustégn dal disc i vèṅan suspéś dòp quàtar méś.
In dal 1997, cun Jon Hudson a la chitàra, i FNM i faṅ gnir fóra Album of the Year (L àlbum d'l an). Cun un migliòṅ ad còpi vindùdi, al sèst disc al gh'à un sucès discrèt in Europa (specialmènt in Germàgna) e in Austràglia, ma dimóndi più bas in di Stat Unî. In d'l Avrìl dal 1998, dòp avér publicâ i sìngui Ashes to Ashes, Last Cup of Sorrow e Stripsearch e la racòlta Who Cares A Lot? (A chi gh interésa un muć?, cun al sìngul I started a Joke, vècia b-side ad Digging the grave) al grup al s mòla uficialmènt.
Prugèt da par lōr
Dòp ch'i Faith No More i s èṅ mulâ, i cumpunènt dal grup i s èṅ mis a far quèl àtar.
Al cantànt Mike Patton specialmènt al s è dat da far dimóndi, sunànd par Mr. Bungle (cun quìst chè 'l à rigistrâ un disc ciamâ Disco Volante e àtar 2), Tomahawk, Lovage, Fantômas (quàt'r àlbum cun lì lór), The Dillinger Escape Plan e Peeping Tom. Da par lò 'l à fat gnir fóra tri disc: Adult Themes for Voice, Pranzo Oltranzista e Mondo Cane in dal 2010. Quést chè 'l è na racòlta ad cover ad canti itagliàni di an Sinquànta e Ssanta cuma Senza Fine e Il cielo in una stanza, prudóta par la nòstra regiòṅ. Mike al dascór dimóndi bèṅ in Itagliàṅ (al n par gnanc ch'al sia 'n americàṅ), anc parchè 'l è stâ spuśâ cun la bulgnéśa Titi Zuccatosta dal 1994 al 2001. 'L à anc prudót di àtar artìsta quài Sepultura e Melvins e fundâ na sò cà discugràfica.
Al baterìsta Bordin invéci al s è mis a sunàr par Ozzy Osbourne, Korn e Jerry Cantrell di Alice in Chains.
Al tastérista Roddy Bottum l' à dat vita al grup Imperial Teen, famóś par la canta Yoo Hoo dal 1999. In dal 1993 'l iva dit publicamènt 'd èsar un fnòć e minga par gnint al tèst ad Be Aggressive, scrit par schèrs in di cunfrònt ad Patton, 'l è suo.
Culegamènt estéran
}}
Sonic Boom (Kiss)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I still remember when I saw your face across the room, told me to take you but the price of love would seal my doom. I know the way you made the others break but loving me would be your first mistake. Same old way, same old ways, modern day Delilah, each time you learn to give, queen to slave.|A m vîṅ in mènt incóra quànd a-j-ò vdû la tò fàcia da cl'àtra banda dla cambra, la m à dit ad tōr-at ma 'l prèsi d'l amōr 'l intunarév al mè destîṅ. A cgnós la manéra ch't à druâ par ruinàr chi àtar ma vlér-um bèṅ a prév èsar al tò prim śbàli. La stésa manéra vècia, al stési manéri vèci, un dè mudèran Delilah, tut al vòlti ch't impàr a dar, da regìna a sèrva.|Modern day Delilah, 2009|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Sonic Boom (Stus sònig) 'l è 'l daśnuvéś'm àlbum in studi di Kiss, publicâ in d'l Utóbar dal 2009. A s trata dal prim lavōr in studi dal chitarìsta Tommy Thayer méntar Eric Singer al tórna in dal grup dòp Carnival of Souls: The Final Sessions dal 1997. Tut dū i càntan chè par la prima vòlta in un pès di Kiss, When Lightning Strikes (Thayer) e All for the Glory (Singer).
CD 2
La versiòṅ deluxe ad c'l àlbum chè la gh'à dènt'r un disc bonus ad pès vèć arfàt ad nóṿ, ciamâ Jigoku-Retsuden o Kiss Klassics, dla duràda 'd 53:36 minùt e vgnû fóra a 'l inìsi sōl p'r al marcâ giapunéś in dal 2008.
Culegamènt estéran
}}
Buffalo '66
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1687
Al 1687 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Buffalo '66
{{Film }}
{{CITAZIONE|Billy 'l è péna vgnû fóra da parśòṅ, adès a gh'è la vita véra ch'la 'l aspèta...|Tagline dal film}}
Buffalo '66 (id.) 'l è film dramàtic americàṅ dal 1998 scrit, dirèt, recitâ e muśicâ par Vincent Gallo.
'L à purtâ a cà dū migliòṅ e quàt'r ad dòlar dòp ès'r-an custâ òṅ e mèś.
Sunt
Billy Brown (Vincent Gallo) 'l è 'n ragàs nevròtic ad Buffalo ch'l è péna vgnû fóra da parśòṅ dòp sinc an p'r un crìmin ch'al n iva minga fat ma ch'l è stâ custrét a cunfesàr parchè al n éra minga bòṅ ad pagàr un dèbit ad śōg fat c'n un laśaròṅ (Mickey Rourke), na scumésa andàda mâł. Méntar 'l éra dènt'r al n à mai dit gnint a i suo, al s fava jutàr p'r al sò amìg Goon (Kevin Corrigan) a mandar dal létri in dua a parìva che lò al fus in dal fèsti a divertìr-as, ch'al fus spuśâ cun na dóna ad nóm Wendy Balsam e ch'al gh'is anc un bèl lavōr p'r al guèr'n americàṅ.
Adès Billy al pésca sōl la vindéta cóntar 'l èx śugadōr ch'al 'l à ruinâ, Scott Woods (Bob Wahl). Prima però al custrìnś na ragàsa, la Layla (Christina Ricci), a far finta 'd èsar sò mujér parchè al vōl andàr a catàr a i sò genitōr, la Jan (Anjelica Huston) e Jimmy (Ben Gazzara).
Culegamènt estéran
}}
Taylor Townsend
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Taylor Townsend (Chicago, 16 'd Avrìl dal 1996) l'è na tenìsta americàna vinsidōra dal tìtul di Australian Open di śōvan dal 2012. La dróa al bras sinìstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. La stà a Boca Raton (Flòrida).
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar 274 dal mónd al 9 ad Setémbar dal 2013 e l'à vins un tìtul ITF.
Caréra
In dal 2014 la pasa 'l qualificasiòṅ par 'l ITF ad Daytona Beach e pò la mét in riga la Françoise Abanda e l'Aleksandra Wozniak prima ad cédar a l'Anna Tatišvili in di quàrt. A Indian Wells, incóra na vòlta, la dasfrùta bèṅ la carta salvàdga ch'i gh'ìvan dâ par far fóra la Karin Knapp par 7-6 6-1 e pò la pòrta via 'n sét a la Flavia Pennetta, vinsidōra pò dal turnèo. Al 27 'd Avrìl la vins al sò prim tìtul ITF a Charlottesville baténd in finàl la Montserrat González par 6-2 6-3.
Nòti
}}
1522 (nùmer)
{{Metacaixa
Paroxismus
{{Metacaixa
1522 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
.deloitte
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
1522 (nùmer)
Al 1522 (milesincseintvèintdū, millecinquecentoventidue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1521 (milesincseintvèintùn) e 'l vin prìma dal 1523 (milesincseintvèinttrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintvèintdūéśum post.
Paroxismus
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1522 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1522 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 761: Fatoriśasiòun:
Paroxismus
{{Film }}
{{CITAZIONE|Pōl-la na mòrta vìv'r incóra p'r amōr?|Tagline dal film}}
1522 (nùmer)
Èter progèt
}}
Paroxismus
Paroxismus (Parusìśum) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1969 ad Jesús Franco.
Sunt
Durànt na fèsta in dal palàs dal prìnsip Ahmed Kortobawi (Klaus Kinski) a Ìstanbul, Jimmy Logan (James Darren), pagâ par sunàr la trómba p'r i òspit, al gh'à la manéra 'd véd'r al padròṅ 'd cà mét'r al maṅ adòs a na biónda śōvna ciamàda Wanda Reed (Maria Rohm). Insém a 'l turc a gh'è anc la sò amìga Olga (Margaret Lee) e 'l óm 'd afâr Percival Kapp (Dennis Price). I tri i fànan sès sàdig sèg, i la pìcian, i dróan na scùria e anc un curtèl. Jimmy al decìd ad far-'s i sò fat e 'd andàr via.
Al dè dòp al sunadōr al fà a mènt ch'in dal mâr a gh'è 'n cadàvar nûd, qvél dla Wanda, pîṅ 'd taj dapartùt. Jimmy al decìd ad partìr par Rio de Janeiro par daśmindgàr incòsa. In Braśìl al taca na vita nóva miténd-as cun na cantànta négra, la Rita (Barbara McNair). Soquànt méś dòp però 'l incróśa na dóna dal tut cumpàgna a la Wanda. 'L óm al gh tîṅ adrē in fiṅ a cà sua e 'l fà sès sèg, faghénd patìr dimóndi la pòvra Rita ch'l'è piutòst gelóśa 'd lò ma ch'la n è mia bòna a mulàr-al. La ragàsa misterióśa in séguit la gh la cava a mét'r-as in cuntàt anc cun Percival e cun l’Olga; a 'l prim a gh vîṅ un cōlp, la secónda la s taja 'l véni p'r al rimôrs ad qvél ch'i gh'ìvan fat in Turchìa. Quànd a mōr anc Ahmed, 'l ispetōr Kaplan (Adolfo Lastretti) al và a catàr Jimmy par dascórar dla Wanda, na dóna mòrta.
Culegamènt estéran
}}
217 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 217, mo invéci 'l an 217 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 217 (duśeintdersèt, duecentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 216 (duśeintsèdeś) e 'l vin prìma dal 218 (duśeintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintdersetéśim post.
The Top
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Give me it, give me it, give me it, make me blind, one step back and one step down and slip the needles in my side, my head is cold, my hands are cold, my heart is cold, my heart is black and stops every fucking night, every night I wait until it stops, sing birds, sing birds, sing birds, sing, get away.|Dà-'m-al, dà-'m-al, dà-'m-al, fà-'m dvintàr òrub, un pas a 'l indrē e òṅ śò e insfìlsa 'l guci in di galòṅ, la mè tèsta l'è fréda, al mè maṅ i èṅ frédi, al mè cōr 'l è fréd, al mè cōr 'l è négar e al s férma tut al nòt dal cas, tut al nòti a spèt ch'al s férma, uśèi cantâ, uśèi cantâ, uśèi cantâ, cantâ, andâ via!|Give Me It, 1984|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Deluxe Edition
'L 8 'd Agóst dal 2006 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, e cun un disc bonus śuntâ, pîṅ ad demo, pès râr e da 'l viṿ.
Culegamènt estéran
}}
Paolo Canè
{{Metacaixa
Paolo Canè (Bulógna, 9 'd Avrìl dal 1965, a s lèś [ˈpaːolo kaˈnɛ] in Itagliàn) 'l è stâ 'n tenìsta emigliàṅ prufesiunìsta da 'l 1983 a 'l 1997. Al 14 'd Agóst dal 1989 'l è rivâ a ès'r al nùmar vint-siē dal mónd. 'L è élt un mét'r e utànta e al pésa ssant'òt chilo. Al dróa al bras dèstar e al tira 'l arvèrs cun na maṅ sōla (un cōlp ch'al giurnalìsta Giampiero Galeazzi 'l à badśâ “arvèrs-tùrub”).
In dla sò caréra 'l à vins tri turnèo ATP in singulàr (cóntar Kent Carlsson a Bordeaux in dal 1986, cóntar Bruno Orešar a Båstad in dal 1989 e cóntar Jan Gunnarsson a Bulógna in dal 1991) e àtar tant in dópi. Inóltar 'l à mis la sò firma anc in soquànt turnèo challenger cuma Gènua, Turèṅ, San Marèṅ e Dublîṅ. A gl'Ulimpìadi 'l à purtâ a cà la mdaja 'd brónś a Los Angeles in dal 1984 (quànd al tènis 'l éra 'n spòrt dimustratìṿ) e pò 'l è rivâ in di quàrt a Seùl in dal 1988.
'L è stâ bòṅ ad bàtar di śugadōr impurtànt cuma Jimmy Connors, Stefan Edberg, Mats Wilander, Pat Cash, Henri Leconte, Michael Stich, Yannick Noah e Joakim Nyström. In dal 1987, in sal camp sentràł ad Wimbledon cun tut i òć adòs, 'l è rivâ a dū punt da bàtar Ivan Lendl, in alóra nùmar òṅ dal mónd, pardénd pò sèg par 6-3 6-7 7-6 5-7 1-6.
In dal 2005 'l à fat part di cuncurènt dal prugràma televiśìṿ La Talpa.
Nòti
}}
Sex is Comedy
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Fìnśar a n è mai stâ 'n quèl dal gènar.|Tagline dal film}}
Sex Is Comedy (Al sès l'è na cumèdia) 'l è na cumèdia francéśa e purtughéśa dal 2002 dirèta par la Catherine Breillat.
Sunt
La Jeanne (Anne Parillaud) l'è na regìsta ch'l'è drē a giràr un film eròtic ciamâ Scènes intimes in dua i dū atōr, al masć (Grégoire Colin) e la fémna (Roxane Mesquida), i gh'aṅ da far n'inculàda.
Ma a gh'è di prubléma parchè chi lōr i n vaṅ minga 'd acòrd. La fémna pò la n vōl minga giràr dal séni cavàda śò dal tut e lò al n vōl briśa far-as védar cun al cas dûr. La regìsta, jutàda da Léo (Ashley Wanniger), alóra la gh fà métar un pigugnìṅ ad plàstica.
La Jeanne l'inséggna a la śóvn'atōra cuma la gh'à da far e finalmènt la pōl tiràr śò la séna ch'la vliva, cun lē ch'la piànś méntar lò al gh al mét déntar. A n s capìs minga se dabòṅ o par finta ma a la fiṅ la regìsta la gh fà i cumplimènt dgénd ch'l'è stada dimóndi brava.
Culegamènt estéran
}}
Gianluca Mager
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Caréra
In dal 2019 al gh la cava a srar 'l an a 'l 118śum pòst dla clasìfica, dòp avēr purtâ a cà tri turnèo challeger (cóntar Roberto Ortega-Olmedo a Cublénsa, Nikola Milojević a Barléta e Paolo Lorenzi a Bjèla, baténd chè anc i spagnōi Tommy Robredo e Jaume Munar) e avēr vins par la prima vòlta na pardìda in dal sircùit ATP, cóntar Pablo Andújar a Stucólma par 5-7 6-1 6-1.
In dal Favràr dal 2020, pasànd p'r al qualificasiòṅ e baténd al nùmar quàtar dal mónd Dominic Thiem 7-6 7-5 e Attila Balázs 7-6 4-6 7-6, al riva in finàł a Rio de Janeiro, turnèo ATP 500, in du 'l gh'à da pigàr-as par 6-7 5-7 a Christian Garín.
Culegamènt estéran
}}
Lady killer (docufiction)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Telefilm }}
{{CITAZIONE|Bali, imbròj, inśgurdìśia, masamènt, muntàdi sù.|Tagline dal film}}
A s trata 'd dóni cun dal viti dasfurtunàdi, piciàdi o abuśàdi da di marè abituâ a cmandàr e a tgnir-li schisi, o anc mèśi ciucàdi in dla suca o inśgórdi e catìvi, sgnōri da la scurtlàda fàcila, raśdóri ch'i śibìs'n a i sò spóś di biscutèṅ o dal féti 'd tórta fat in cà cun dèntar dal vlèṅ, dunàsi malnéti cun 'l amànt ch'i vōl'n èsar libri 'd gusàr fargànd-'s-an dla famìja o parsòni sénsa cōr ch'i pènsan sōl a i bèsi.
Vist al sucès dal prugràma i èṅ stadi giràdi vint-a-dū stagiòṅ par tarśènt e pasa puntàdi in tut.
In Itàglia la série l'è traśmìsa p'r i canài dal grup Sky Italia cuma Crime Investigation e TV8.
In dal prugràma i persunàǵ dal stòri i èṅ interpretâ da di atōr e 'l vicéndi i èṅ cuntàdi in studi da di parènt o di amìg di prutagunìsta e da la giurnalìsta Sharon Martin ch'la fà 'l punt dla situasiòṅ.
A la fiṅ dla puntàda a s vîṅ a savēr anc quàl è stada la punisiòṅ dada da i giùdas p'r al crìmin fat parchè, anc s'la vita l'è dura e la cólpa la n è mai da na banda sōla, un masamènt 'l è sèmp'r un masamènt.
Culegamènt estéran
}}
Porky's - Questi pazzi pazzi porcelloni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|At sarà cuntènt 'd èsar vgnû.|Tagline dal film}}
Porky's - Questi pazzi pazzi porcelloni (Porky's - Chi pursèi spurcaciòṅ fóra 'd tèsta) 'l è na cumèdia americàna e canadéśa dal 1982 ad Bob Clark, giràda da lò dòp na sfilaràda ad film ad scarésa cuma La morte dietro la porta e Black Christmas - Un Natale rosso sangue.
Al film, ch'al gh'à abû dū séguit, Porky's II - Il giorno dopo dal 1983 e Porky's III - La rivincita! dal 1985, 'l è ambintâ in dal 1954 in na scōla invintàda ciamàda Angel Beach High School.
A i butghèṅ al gh'à abû un sucès ad c'l àtar mónd avénd purtâ a cà da piò ad sènt-ùndas migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad sinc.
Sunt
Un grup 'd amìg ch'i stùdian insém in un college dla Flòrida al s mét in tèsta ad far ciulàr par la prima vòlta in dla sò vita Edward Morris (Dan Monahan), dit "Pipîṅ", ch'l è incóra vìrgin. Dal grup i faṅ part, fra i àtar, Tommy (Wyatt Knight), Billy (Mark Herrier), Mickey (Roger Wilson) e Anthony Tuperello (Tony Ganios) ch'al s pòrta sèg al scutmàj ad "Pilòṅ" par via dal sò pigugnìṅ bèl grôs. Chi lōr, anc par via di sò an, i pènsan sèmp'r a 'l sès. Un dè, mént'r i śógan a basket in dla palèstra dla scōla, 'l alenadōr Roy Brackett (Boyd Gaines) al gh la cava a far-as l'insgnànta Lynn Colamiele (Kim Cattrall), una ch'la pèrd la tèsta quànd la sènt 'l udōr di masć e l'è cgnusùda anc cuma "Lassie" parchè, quànd la 'l tōś, la siga cuma na caggna. Par cal mutìṿ lè, tut chi àtar i sènt'n incòsa.
Par far in manéra ad far pruàr al stés quèl anc a Pipîṅ, al grup al dà di bèsi a na putàna par far sès sèg a tùran, ma lē la gh tira 'n schèrs tgnénd-as i bèsi sénsa far gnint.
Na sira, par divertìr-'s insém, i amìg i decìdan 'd andàr a spasàr-'s-la in dal lucàl ad Porky (Chuck Mitchell), in dua dal dóni i bàlan e i s càv'n anc śò. Dòp avér-ag tòlt tut i bèsi, cal ciciòṅ là al s fà śōg ad lōr faghénd-i cascàr śò in dal padól. I śóvan i próan a far-as dar indrē incòsa cuntànd tut a 'l sierìf Wallace (Alex Karras) ma 'l è listés che ciucàr na spòrta róta parchè qvést chè a n è àtar ch'al fradèl ad Porky.