cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christine - La macchina infernale
Sunt
Mént'r al tórna a cà Arnie al buta 'l òć su na màchina rósa tuta scasàda, na Plymouth Fury dal '57, e al decìd ad cumpràr-la. Dòp avér-la giustàda al gh pasa tut al sò tèmp e soquànt dè dòp la màchina a pâr ch'la daga di ségn ad vita. Prima la manda a 'l uśdàł Dennis, ch'l iva cunsiliâ a Arnie 'd a n tōr-la briśa, pò la fà vgnir un spaj a la muróśa dal sò padròṅ, la Leigh (Alexandra Paul), in dal méntar ch'la magnàva e par pôc la n pèrd la vita parchè un cunsèṅ ad panèṅ al gh'armàgn ad travèrs. La ragàsa la taca a 'vér di dubi su la màchina e la vèṅ a savēr ch'al vèć pruprietàri al s éra tòlt la vita.
Culegamènt estéran
}}
Long Beach (Califòrgna)
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s divìd fra 'n 46,1% ad biànc, un 13,5% ad négar, un 40,8% 'd ispànig e 'n 12,9% 'd aśiàtic.
La sò ecunumìa l'è cambiàda in dal cōrs dal tèmp. Prima chè a 'ndàva fòrt l'indùstria dal petròli e qvéla aerospasiàla (Boeing), adès la sità la gh'à 'l secónd pòrt par tràfic più impurtànt di Stat Unî. La Epson America la gh'à la sēd chè.
Al sò sìndig, da 'l 2014, 'l è 'l demucràtic Robert Garcia (èx republicàṅ).
Culegamènt estéran
}}
Mûnt Prêd
Colegamèint d'ed fōra
}}
Critters 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
1382
Al 1382 (MCCCLXXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Critters 2
{{CITAZIONE|'L è 'l mumènt dal secónd.|Tagline dal film}}
Critters 2 (id.) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1988 ad Mick Garris, séguit dla pelìcula Critters, gli extraroditori dal 1986, prima di capìtui finài Critters 3 dal 1991 e Critters 4 dal 1992. 'L è stâ girâ a Santa Clarìta in Califòrgna.
Sunt
La capa di aglièṅ Zanti (Cynthia Garris) l'infórma i casadōr ad critters Ug (Terrence Mann) e la Lee (Roxanne Kernohan) che cal bistiàsi lè murśgadōri, prima 'd èsar masàdi dū an prima, i gh l'aṅ cavàda a lasàr di sò óṿ su la Tèra. Insém a 'l imbariagòs Charlie McFadden (Don Opper) i dū i partìsan par pascàr-li in dla sitadìna 'd Grover's Band.
I móstar i cópan subìt al sierìf Corwin (David Ursin), vistî da cunèṅ ad Pàsqua, pò i dàn'n adòs anc a tut gl'abitànt dal paéś. Chi lōr i próan a far-i saltàr p'r ària mandànd-i in na fàbrica 'd hamburger ma 'l piàṅ al falìs.
Culture Beat
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Stop that crying, stop that lying, it's boring me, I don't wanna spend my time with you, stop to think that once you brought me to exctasy, I want the loving that I really need. Stop that crying in the rain now, no more crying in the rain, who said that crying in the rain could ever wash away a lover's pain?|Smét-la ad piànśar, muc-la ad dir dal fòli, ta m séc, i n vój mia pasàr al mè tèmp tèg, finìs-la ad pinsàr che na vòlta ta m à purtâ a l'èstaśi, a vój 'l amànt ch'a m vōl dabòṅ. Muc-la ad piànśar sóta la pióva, a basta ad piànśar sóta la pióva, chi è'l quél ch'l à dit ch'al pianśùdi sóta la pióva i prévan lavàr via al dulōr 'd 'n inamurâ?|Crying in the rain, 1995|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Culture Beat i èṅ un grup muśicàl tedésc fundâ in dal 1989 cgnusû in d'l àmbit dl'eurodance. I gh'àṅ abû un bèl sucès specialmènt cun al disc Serenity e i sìngui Mr. Vain e Got to get it, vindénd a gnir a 'dès da piò ad déś migliòṅ ad disc.
Biugrafìa
Al grup al nas par caś in dla discutéca Dorian Gray quànd al dj Torsten Fenslau, ch'al gh lauràva dèntar, al mét insém la cantànta Lana Earl (cgnusùda anc cuma Lana E), al chitarìsta Juergen Katzmann e al tasterìsta Peter Zweier. 'L è al 1989 e prim sìngui i èṅ Der Erdbeermund (Cherry Lips) e I Like You e Tell Me That You Wait, mis pò dèntar a 'l àlbum Horizon.
Ma 'l è cun al secónd disc dal 1993 (Serenity) ch'al grup al sfónda dabòṅ, cun di pès quài Mr. Vain (prim pòst praticamènt dapartùt in Europa), Got to get it, Anything e World In Your Hands. A la vóś dū nuità: la cantànta Tania Evans e al rapper Jay Supreme. Purtròp p'r al grup, al prudutōr Torsten Fenslau al mōr in 'n incidènt in màchina a Messel a sōi 29 an. Sò fradèl Frank al decìd però 'd andàr avànti listés.
In dal 1997 Frank al decìd ad cambiàr la cantànta Tania cun la Kim Sanders e anc Jay Supreme al s fà da na banda. Al 16 ad Favràr dal 1998 a vèṅ fóra al sìngul Pay No Mind, méntar al disc nóṿ Metamorphosis 'l è in di negòsi in Istâ. Ma al ròbi i n vaṅ minga tant bèṅ, gnanc cun al secónd sìngul Rendez-Vous.
In dal 2000 a véd la luś na racòlta ad sucès (Best Of Culture Beat). Cun na nóva cantànta a la vóś (Jacky Sangster), i Culture Beat i tórnan a far dal canti cun al sìngul Insanity (nùmar òṅ in Iśraél). 'N àtar braṅ a vèṅ pò fóra in dal Maǵ dal 2008, Your Love.
Culegamènt estéran
}}
Messengers 2 - L'inizio della fine
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L inìsi dla fiṅ.|Tagline dal film}}
'L è stâ girâ a Sòfia e 'l è vgnû fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video.
Sunt
John Rollins (Norman Reedus), cuntadèṅ buletàri dal Dakòta dal Nòrd, 'l è spuśâ da dód'ś an cun la Mary (Heather Stephens) e 'l gh'à dū fiōi: la Lindsey (Claire Holt), la più granda, e 'n masćèṅ ciamâ Michael (Laurence Belcher). La famìja la fà fadìga a tiràr avànt parchè al sò camp ad furmintòṅ al n è minga bòṅ ad far tanti panòci e pò a gh'è di córuv ch'i màgn'n incòsa.
Un dè John al cata 'n spauràć in un tanabùś lugâ in dal fnil e 'l decìd ad piantàr-'l in mèś a 'l camp saénd però ch'l è na gósa in mèś a 'l mâr parchè, par śluntanàr tut chi uśèi lè, a gh in vrév dimóndi da piò. In tut al manéri, da cal mumènt lè, al ròbi i pàran giràr da la sò banda parchè al dè dòp al cata tut i córuv mòrt par tèra. Purtròp par lò a s fà pò viṿ sèg al diretōr dla banca ch'al gh'iva fat al mutṿo, al sgnōr Chapman (Todd Jensen), ch'al gh cunsìlia 'd véndar tut par pagàr i sò dèbit. Quànd John 'l al para via, al banchēr al tórna 'd nòt par mét'r un cartèl ch'al sit 'l è in véndida par falimènt ma pò al finìs sóta 'n càmion ch'l al spapèla in strada. Un amìg ad sò mujēr ch'al s éra davśinâ incóra a la dóna saénd di sò prubléma cun John, Tommy (Atanas Srebrev), al s tōś la vita impicànd-as sénsa mutìṿ.
John al taca a pinsàr che tut chi mòrt lè i sìan òpra dal spavìnta-pàsar dònca al decìd ad bruśàr-al sénsa però cavàr-'g-la: al spauràć 'l è sèmpar lè in mèś a i malghét. Un sò vśèṅ 'd cà, Jude Weatherby (Richard Riehle), e sò mujēr, cla purcùsa dla Miranda (Darcy Fowers), i pàran savēr quèl esénd ch'i tìn'n in dla sò roulotte un lìbar 'd striarìa négra fargâ a 'n indiàṅ.
29 d'avrìl
Al  l'è al 119° dè dal calendàri gregoriàn (120° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 246 dè a la fin dl'an.
.monster
.monster 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 14 ed setèmber dal 2016.
Beppe Recchia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Beppe Recchia (Piasëinsa 21 ad magg 1934 - Milan 8 ad giügn 2007) l'é stä un regista Itaglian ad cinema e televisiòn.
Carriera
L'ha cminsä a laurä in RAI in dal 1960. L'é pasä a Telebiella, TeleradioCity, e a Telealtomilanese. In dal 1984 l'ha tacä a laurä in Fininvest in dua l'ha dirigì Drive in (1984-1986) e Striscia la Notizia.
Ätar laur
}}
Robert Englund
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Robert Barton Englund (Glendale, 6 ad Śugn dal 1947), cgnusû méj cuma Robert Englund, 'l è 'n atōr e regìsta americàṅ, cgnusû specialmènt p'r avér fat al persunàǵ ad Freddy Krueger in di film dla série Nightmare.
Al s è spuśâ tri vòlti e 'l à tòlt part a dimóndi film ad scarésa.
Àtar prugèt
}}
Quàtar pruvinci
I han ciamä Quàtar pruvinci (in italian Quattro province) la zona d' muntagna dil prunvinci italiani ad Genua, Piasëinsa, Pavia e Lisandria.
1383
Al 1383 (MCCCLXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Salâm ed Flèina
Salâm ed Flèina (Salame di Felina in italiân) l'é al nòm dê a 'na muntâgna carateréstica dóve a gh'êra un castèl, adès a gh'é armêş 'n' ònica tòr.Flèina l'é'na frasiòun dal cmûn ed Castelnōv di Mûnt ed la pruvîncia ed Rèz, ind l 'Apenèin arzân.
L'urégin dal castèl ed Flèina prubabilmèint la s'arfâ al XII sècol, al vîn luminê per la préma vôlta int al 1116, mó l'é savû che fîn al 1664 dal gróp ed fabrichêt l'armagnîva sōl la tòr, cîrca la ragiòun ed la só ruvîna an s'é mìa capî, fôrsi l'é stê butê zò al tèimp ed 'na guèra o l'é stê druvê cme chêva ed prêdi dôp al só deperimèint. A la fîn dal XIII sècol al dvèinta proprietê di Canòsa, per pasêr pó a j Estèins a i prém dal '400.
La rôca "felinèişa" l'é stêda ed sicûr un impurtânt tasèl dal quêder polétich dal XV sècol al tèimp dal guèri tra Pêrma e j Estèins, la prôva ed còst l'é l'èser stêda tirêda dèinter, int al 1409, ind la guèra fr' al cmandânt ed 'na cumpagnéia ed suldê ed mistêr al servési d' j Este, Muzio Attendolo, ciamê Sforza ( al prém ed la râsa di Sforza ed Milân), a un nôbil pramşân Ottobono Terzi.
Al fabrichêt l'é adèsa fât sōl da 'na tòr êlta e sfûşlêda da la fatûra carateréstica dal Quatersèint, fâta cun dal prêdi squadrêdi ch' êren l'usadûra dal mûri, ch ' êren bèle in ruvîna ind al 1491.
Al "Salâm" an né mìa stê tirê só ind l'istès mumèint che în stêdi tirêdi só cal j êtri pêrt dal fabrichêt, l'é stê restarvê ânca dôp che al castèl l'êra sparî. La só salvèsa l' stêda duvûda da la bòuna puşisiòun cme pûnt d' uservasiòun insém a la streda dal Cerêto.
La tòr ed Flèina l'é stêda quêşi butêda zò dal dişastrōş teremôt dal 1920, l'é stêda pó restarvêda sèt ân dōp, per decisîòun ed la "Sovrintendèinsa ai monumèint" ch' al l' à dedichêda a i môrt ed la préma guèra mundiêla.
375
Al 375 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Salâm ed Flèina
La costrusiòun, cun al pasêr dal tèimp, l'é stêda circundêda da 'na lêrga pinêra ch' la cuâcia tóta la zôna, ciamêda in sègvit Parco della Rimembranza, cun dèinter 'na capèla, 'n arlòj e dō campâni dóve insém a gh'é stê sculpî al nòm di môrt e còl ch' l' é stê ciamê Bollettino della Vittoria dal 1918.
A gh' é stê fât dimòndi restarvasiòun' l'ûltma la gh'à la dâta dal 1990.
La furtèsa as dîş la gh' avés, secònd 'n ' antîga fôla, un pasâg segrēt che, atravêrs un pòs e 'na lòunga galeréia, al permetîva, in chêş 'd asèdi, 'd arivêr al castèl ed Carpnèida l'é aşvèin.
846 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 846, mo invéci 'l an 846, 't ê da 'ndèr chè) 'L 846 (otseintquarantasē, ottocentoquarantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 845 (otseintquarantasìnc) e 'l vin prìma edl 847 (otseintquarantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquarantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Baciate chi vi pare
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vita la n è minga fàcila, ma se ta gh pas in mèś da 'd chè e da 'd là, l'è divertènta abàsta.|Tagline dal film}}
Baciate chi vi pare (Baśâ pur chi vlî) 'l è na cumèdia francéśa, itagliàna e britànica dal 2002 ad Michel Blanc trata da 'l rumànś «Summer Things» ad Joseph Connolly.
Sunt
Betrand Lannier (Jacques Dutronc) e sò mujér Elisabeth (Charlotte Rampling) i èṅ na còpia cun di bèsi ch'la gh'à da partìr p'r al vacànsi ma a 'l ùltim minùt lò al s tira indrē. L’Elisabeth la ciàma alóra a 'l sò pòst la sò amìga Julie (Clotilde Courau) che però na vòlta l'éra stada l'amànta ad Betrand. Armàś a Parì chi lò al s la pasa bèṅ listés parchè al s pòrta a lèt un négar ch'al lavóra sèg, Kevin (Sami Bouajila).
Da 'l cant suo la Julie la cgnós là al ciavadōr Maxime (Vincent Elbaz) e la pénsa 'd avér catâ 'l óm giùst par lē. A s divertìs dimóndi méno Jérôme (Denis Podalydès) parchè 'l è in buléta sparàda ma al n al dà minga a védar a sò mujér Véronique (Karin Viard) e a sò fiōl Loïc (Gaspard Ulliel). 'L óm al gh'à anc al visi ad tgnir dacàt di cuntadōr dal gas avénd anc pruâ a cupàr-as.
In d'l albêrg i gh'èn anc la Lulu (Carole Bouquet) e Jean-Pierre (Michel Blanc), 'n óm dimóndi gelōś ad lē. L’Elisabeth la finìs pò a lèt cun Loïc ch'al prév èsar sò anvō da 'l tant ch'l è śōvan.
Culegamènt estéran
}}
Culëini piasintëini
La s' ciama Culëini piasintëini o Culëin piasintëin (in italian Colli piacentini) la zona d' culëina d' la pruvincia ad Piasëinsa.
Varvara Lepchenko
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Varvara Petrovna Lepchenko (Taškent, 21 ad Maǵ dal 1986) l'è na tenìsta uśbéca dvintàda americàna in dal 2007. L'è élta 180 cm e la péśa 72 chilo.
Varvara l'è stada la nùmar daśnóṿ dal mónd al prim 'd Utóbar dal 2012 e la śōga da prufesiunìsta da 'l 2001.
In dla sò caréra l'à vins 11 tìtui ITF.
Caréra
La Lepchenko la s fà strada par la prima vòlta in un turnèo WTA in dal 2005 a Los Angeles pasànd p'r al qualificasiòṅ e rivànd a 'l tèrs tùran baténd dū pardénti furtunàdi, la Galina Voskoboeva e la Silvija Talaja. La céd pò a la Francesca Schiavone par 3-6 6-2 3-6. 'L an dòp la pasa 'n tùran a Cincinnati (pardénd pò da la Vera Zvonarëva 0-6 2-6) e dū a gl'US Open in dua la vèṅ spasàda via da la Marion Bartoli par 1-6 2-6.
In dal 2007 la próa a qualificàr-as in di turnèo di Stat Unî ad Mars e Avrìl. La taca a Indian Wells in dua la bèca incóra la Galina a 'l secónd tùran ma la Voskoboeva la la bat par 7-6 5-7 7-6. A Miami la i pasa ma pò la pèrd a 'l prim tùran da la Jelena Kostanić Tošić par 3-6 3-6. A Amelia Island la cata la strada stópa a difarénsa ad Charleston in dua la riva in dal tablòṅ prinsipàl par pò pèrdar subìt da la Nicole Pratt par 6-2 2-6 2-6. In Maǵ la pèrd a 'l secónd tùran a Straśbûrg da la nùmar sinc dal mónd Amélie Mauresmo par 4-6 1-6. A Wimbledon la patìs subìt un 2-6 2-6 da la Sybille Bammer. In Agóst la bat in dal qualificasiòṅ ad Turònt l'Angelique Kerber 1-6 6-0 6-0 ma a 'l prim tùran la cata la Lucie Šafářová ch'la la manda a cà pigànd-la par 6-4 6-7 6-1.
In dal 2008 la fà suo 'l ITF ad Dothan faghénd fóra la Chanelle Scheepers in di quàrt, la Samantha Stosur in semifinàl e la Bethanie Mattek-Sands in finàl (6-2 7-6 al puntéǵ). In Śugn la śōga in sla tèra rósa ad Barcelóna e la gh pèrd a 'l secónd tùran da la Sara Errani par 4-6 5-7. In Utóbar invéci la pasa 'l qualificasiòṅ ad Quebec City e anc un tùran ma pò la céd a la Nadia Petrova par 2-6 4-6.
In dal 2009 la cata subìt la Viktoryja Azaranka a Memphis pardénd 2-6 2-6. A Indian Wells la pasa 'l qualificasiòṅ pigànd la Melanie South e la Maša Zec Peškirič ma la Nastas'sja Jakimava la gh mòla pò un 6-4 6-1. In Avrìl la pasa 'n tùran a Ponte Vedra Beach (6-3 3-6 4-6 da la Tamira Paszek) e dū tùran a Charleston (1-6 1-6 da l'Elena Dement'eva). A Madrid la pèrd a 'l secónd tùran da la Caroline Wozniacki 3-6 1-6. In Śugn la pèrd a 'l inìsi a Eastbourne par maṅ dla śugadōra ad cà, la Melanie South. A Los Angeles l'è invéci la Flavia Pennetta a bat'r-la 6-2 5-7 6-0. A Quebec City la pèrd da la carta salvàdga Bethanie Mattek-Sands.
La parmśàna Alberta Brianti la la bat 6-0 3-6 6-1 a gl'Australian Open dal 2010. In Avril finalmènt la riva in di quàrt 'd un turnèo WTA. A sucéd a Ponte Vedra Beach quand la bat, fra gl'atri, la Bethanie Mattek-Sands e l'Angelique Kerber. A 'l Roland Garros la và fóra a 'l secónd tùran (6-4 2-6 0-6 da la Dominika Cibulková).
In dal 2011 la pèrd a 'l secónd tùran a Miami (1-6 2-6 da la Petra Kvitová), Barcelóna (0-6 7-5 2-6 da l'Alberta Brianti) e Bruxelles (4-6 6-7 da la Caroline Wozniacki). A 'l Roland Garros la s cava la vója ad bàtar la nùmar daśnóṿ dal mónd Flavia Pennetta par 6-3 2-6 6-3 ma pò la buta via incòsa pardénd da la Bethanie Mattek-Sands 3-6 6-2 3-6. A Washington DC la cata incóra la sò bèstia négra Alberta Brianti e la gh pèrd incóra 1-6 2-6. In Utóbar la śōga dū finàli ITF cóntar la śvisra Romina Oprandi: la vins a Kànsas City (Missouri) e la pèrd a Troy ma chè la bat la glòria vècia Elena Bovina.
La taca al 2013 vinsénd na partìda sōla e pardénd-an tri (da la Serena Williams, da l'Ekaterina Makarova e da l'Elena Vesnina). In Favràr la vins p'r i Stat Unî i sò dū singulàr ad Fed Cup a Rèmin: 2-6 6-4 7-5 a la Roberta Vinci e 7-5 6-2 a la Sara Errani. Dòp àtar tri prim tùran, la vins 'n àt'r incóntar a Miami (6-3 6-4 a la Irina-Camelia Begu) ma pò la pèrd in dū sét da la Na Li. A Charleston la riva a 'l tèrs tùran (2-6 6-4 2-6 da la Venus Williams). Dòp un prim tùran a Oeiras (7-6 3-6 2-6 da la Svetlana Kuznecova) la riva in di utàṿ a Madrid ma chè la pèrd da la Sara Errani 5-7 3-6 (la vinsìva 3-0 e servìsi in dal prim sét).
Culegamènt estéran
}}
Scùria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Và't da spés da cal dóni? Minga daśmindgàr-at la scùria.|Acsè 'l dascurìva Zarathustra, Friedrich Nietzsche}}
La scùria (in itagliàṅ frusta da 'l latìn fūstis, strumènt ad suplìsi) l'è n'arma biànca fata da na lasa sutìla tuta anvlupàda o na sìngia da na banda e da 'n mànag, ad sòlit ad légn, da cl'atra. In gènar la lasa la và da dū a siē mét'r ad lunghésa mént'r al mànag al pōl rivàr a nuànta cm.
I fantèṅ i la dróan in dal cursi su i cavài par far-i andàr più śvélt mént'r in di cîrc i dumatōr i s sarvìs'n ad cal strumènt chè par cuntrulàr e tgnir schis i lèòṅ, al tigri e gl'elefànt. In di rapòrt sadumàś i padròṅ i gh'aṅ dal vòlti la scùria par dar adòs a i sò séruv e par far-ag cumpréndar chi cmanda.
Àtar prugèt
}}
Southland Tales - Così finisce il mondo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gudî'v la fiṅ dal mónd.|Tagline dal film}}
Southland Tales - Così finisce il mondo (Stòri da 'l Meridiòṅ - Al mónd al finìs acsè) 'l è 'n film americàṅ dal 2006 ad Richard Kelly, al regìsta ad Donnie Darko, ch'al 'l à anc scrit. La pelìcula, ambintàda in un preśènt alternatìṿ, la mìsć' insém soquànt gènar cinematugràfic cuma 'l còmig, al dramàtic, al pulisiésc, al musical e 'l fantasientìfic.
Al film 'l è stâ preśentâ in dal Maǵ dal 2006 a 'l 59śum Fèstival ad Cannes in dua però al n è minga tant piaśû tant ch'l è stâ fat sù 'd nóṿ vgnénd pò fóra in dal sali sōl in dal Setémbar dal 2007. P'r al fat ch'al n è gnanc stâ bòṅ ad far sù quatarsènt-mila dòlar, dòp ès'r-an custâ darsèt migliòṅ, a s pōl dar ch'al n sia piaśû gnanc a 'l pùblic.
Sunt
Dòp 'n atàc nucleàr in Tèxas, al guèr'n al s rénd cònt che par purtàr avànti na lòta a 'l terurìśum cum a s dév al gh'à prima da métar sóta cuntròl tut al teritòri dal paéś druànd na réda 'd spiunàǵ ciamàda „USIdent“, cuntrulàda par la Nana Mae Frost (Miranda Richardson), mujér dal candidâ republicàṅ a la vice-presidénsa di Stat Unî, al senadōr Bobby Frost (Holmes Osborne). Cónt'r ad lōr a s mét un grup ad nèo-marxìsta.
Culegamènt estéran
}}
Àngol cumplementêr (giumetrìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giumetrìa Evclidéa, 'l àngol cumplementêr 'l è c'l àngol che, s'al vin tachê cun la só metê rèta ed fiànc a 'l àngol puntû, al fà la diferèinsa da 'l àngol puntû infìn a 'rivèr a 'l àngol drìt. Dû àngol i s ciàmen dòunca complementêr quand mìs insèm ùn atàc a c'l èter i fàn 'n àngol drìt e dòunca la só sóma in grêd la dvèinta ed 90°.
Noti e referèinsi
}}
Giovanni Verga
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Giovanni Carmelo Verga (Catàgna, 2 ad Setémbar dal 1840 – Catàgna, 27 ad Śnar dal 1922) 'l è stâ un scritór itagliàṅ, cunsiderâ al più grand espunènt dal verìśum. In dla sò vita 'l è anc stâ numinâ senadór dal Regn 'd Itàglia.
Biugrafìa
Giovanni Carmelo Verga 'l è al fiól ad Giovanni Battista Catalano ad Vizzini, anvō di baròṅ ad Fontanabianca. Anc sò màdar, Caterina Di Mauro, la daśgniva da na famìja impurtànta ad burghéś ad Catàgna mèntar sò nunòṅ l' éra un carbunàr e pò un deputâ dal parlamènt sicigliàṅ.
A gh'è na dìsputa sul lóg e la data ad nàsita dal scritór. Soquànt i crédan ch'al sia nâ a Vizzini mèntar 'l è pròpria lò a mètar in dubi ch'al sia nâ al gióran 2, in na létra mandàda a Benedetto Croce, dgénd ch'a gh'è al caś ch'al dè giust al sia 'l 8.
Verga, dòp i prim studi a la scóla ad Francesco Carrara, al cuntìnua pò a far-al da don Antonio Abate, scritór e patriòt republicàṅ. Da lò al tóś al gust leteràri rumàntic e al patriutìśum. Abate al fava lèśar a i sò sculàr gl'òpri ad Dante Alighieri, Petrarca, Ludovico Ariosto, Torquato Tasso, Vincenzo Monti, Alessandro Manzoni e dal paǵni dl'Estètica 'd Hegel.
In dal 1854, par cólpa dn'epidemìa ad culéra, la sò famìja la cata rifùǵ in dal campàgni ad Tèbidi. Al gh turnarà anc in dal 1855 p'r al stés mutìṿ. I arcòrd ad cal perìud lè, ligâ al sò primi stòri ad vita da śóvan in di camp, i daṅ ispirasiòṅ a dimóndi dal sò nuvèli, cuma Cavalleria rusticana e Jeli il pastore, in śònta al rumànś Mastro don Gesualdo.
A sól quin'ś-an, fra 'l 1856 e 'l 1857, Verga al scris al sò prim rumànś, ispirâ a 'l Risurgimènt, Amore e patria rimàst inèdit. Al rumanś 'l iva utgnû un giudìsi puśitìv da Abate ma al mìstar ad latìn, don Mario Torrisi, al pinsàva ch'al fus aśèrb e donchìna 'l iva cunvìns Verga a n al publicàr-al minga. Dòp èsar-'s iscrìt a Léś a l'Università ad Catàgna in dal 1958 al dècid tri an dòp ad mulàr al córs par tacàr a scrìvar. Cun i bèsi ch'al gh'iva dat sò pàdar par studiàr, Verga al fà gnir fóra a sò spéśi al lìbar I carbonari della montagna (1861- 1862), un rumànś stòric ch'al dascurìva di fat dla Carbunerìa calabréśa còntra al disputìśum napuleònic ad Murat.
In dal 1860 al riva in Sicìglia Giuseppe Garibaldi e Verga al decìd ad dar al sò servìsi a la Guardia Nasiunàla par quàt'r an e al ciàpa in cambi 3.100 franch 'd in alóra (a 'l incìrca 1,60 euro 'd adès).
Du an dòp Verga al fà gnir fóra la sò prima nuvèla verìsta Casa da thè par la rivìsta L'Italia contemporanea.
In dal 1965 al s trasferìs a Firänz e, durànt la sò permanénsa in dla sità tuscàna, i védan la luś du di sò rumànś: Una peccatrice e Storia di una capinera.
In dal 1872 al spatìna a Milàn e al gh'a stà in fiṅ al 1893 publicànd Eva, Nedda, Eros, Tigre reale e la nuvèla Rosso Malpelo par la rivìsta Il Fanfulla.
Al 5 ad Dicémbar dal 1878 Verga al tórna par pòc méś a Catàgna in séguit a la mòrt ad sò màdar. 'L è un brut mumènt par lò quand al patìs anc la depresiòṅ. In dl'Istâ dal 1879 al tórna a Milàn e al fà gnir fóra in sequénsa Fantasticheria, Jeli il Pastore e àtri soquànti nuvèli ch'i sarànan pò muciàdi sù in dla racòlta Vita dei campi in dal 1880, cuma La lupa.
In dal 1884 Verga al pòrta cun sucès la sò nuvèla Cavalleria rusticana a teàtar a Turén. Eleonora Duse la fà la part ad Santuzza mèntar Flavio Andò quéla ad Turiddu. Un destìṅ difarènt al gh'à invéci 'l adatamènt dal sò nuvèla Il canarino del n. 15, stòria dna baghéta daśgrasiàda cun un mal incuràbil, scrìta par Per le vie dal 1883. Al 16 ad Maǵ dal 1885 al la pòrta al Teàtar Manzoni ad Milàn cun al tìtul In portineria ma stavòlta la gh và mal.
P'r al fat ch'al n gh la cavàva minga a purtàr avànti cum al vliva al Ciclo di Vint e par cólpa 'd un mumènt difìcil dal punt ad vista ecunòmic, ch'al gh purtàva un malèsar psiculógic, Verga al decìd ad turnàr in Sicìglia.
Prima ad murìr par 'n ictus in dal 1922 al dvénta senadór dal Régn.
Al dè 'd incō Giovanni Verga al pònsa in dla spurcìsia e in dal degrâd in dal campsànt ad Catàgna.
Culegamènt estéran
}}
1462 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1462 (milequaterśeintssàntadū, millequattrocentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1461 (milequaterśeintssàntaùn) e 'l vin prìma dal 1463 (milequaterśeintssàntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintssàntadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al '1462 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 731: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1025 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1025, mo invéci 'l an 1025, 't ê da 'ndèr chè) Al 1025 (mileveintsìnc, milleventicinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1024 (mileveintquàter) e 'l vin prìma dal 1026 (mileveintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileveintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
144 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 144, mo invéci 'l an 144 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 144 (seintquarantaquàter, centoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 143 (seintquarantatrī) e 'l vin prìma dal 145 (seintquarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintquarantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Non torno a casa stasera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|La gint dla piōva l'è fata 'd piōva acsè che, quànd la piànś, la sparìs.}}
Sunt
La śōvna Natalie Ravenna (Shirley Knight), raśdōra ad Long Island, quànd la s rénd cònt 'd aspitàr un putèṅ, la và in dal pànig. La lasa acsè scrit un bijét a sò marè Vinny (Robert Modica) e la decìd 'd andàr-'s-an via tulénd la màchina, sénsa 'n piàṅ precìś in tèsta. Lung la strada la cata 'n ragasòṅ èx śugadōr ad rugby, Jimmy Kilgannon (James Caan) dit “Killer”, ch'al gh admànda 'n pasàǵ e lē la 'l fà muntàr sù giùst p'r avér qualchidòṅ da dascórar. Chi lò, ch'al gh'à sèg na busta pîna 'd bèsi, al vrév èsar scarusâ a cà dla sò èx muróśa Elena (Laura Crews) par psēr tacàr a lauràr cun sò pàdar. Quànd 'l è là però l’Elena la gh dà adòs parchè la n s al pōl minga cumpatìr da quànd 'l è armàś uféś ciucànd la tèsta par tèra cascànd śò śugànd, adès par lē 'l è sōl 'n imbambî sénsa critèri, bòṅ sōl par catàr sù dal fój in di giardèṅ.
Terrore cieco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Non torno a casa stasera
Sunt
Dòp avér dit par telèfun a Vinny ch'la gh'à idéa 'd aburtìr, la vōl śbulugnàr via Jimmy ch'al gh'à 'l sarvèl 'd un putèṅ ma lē la gh 'n à abàsta di suo di prubléma e la n s pōl minga far-as càr'g anc ad qvéi ad chi àtar parchè la n è mia sò màdar. La gh cata 'n pòst in d'l alevamènt 'd Alfredo (Tom Aldredge), òṅ ch'al trata mâł al bèsti ch'al tira sù. La dóna la próa a mulàr-al da lò ma pò la bèca 'n vìgil, Gordon (Robert Duvall), ch'al taca a métar bèc in di sò fat, s'l'è spuśàda, cum è-la che sò marè al n è minga sèg, cuśa fà-la lè da par lē e via dascurénd. Chi lò al gh fà pò la multa parchè l'andàva tròp frònt e al gh diś ch'la gh'à da pagàr-la in d'l ufìsi 'd Alfredo. Lē la n vrév minga turnàr là p'r a n catàr piò Jimmy ma Gordon al s śibìs ad cumpagnàr-la e al pâr anc piutòst gustóś sèg. In cal méntar Killer 'l è drē a far un masèl parchè 'l à decìś ad libràr tut i pulśèṅ, i cunèṅ, al péguri, i clómb e i pruciòṅ d'l alevamènt. Alfredo 'l è incasâ négar, al s tîṅ dagnóra tut i sò bèsi p'r i dan e 'l órdna a la dóna ad purtàr-'s-al via.
Cudghîn
{{Metacaixa
Il corvo
{{Metacaixa
Terrore cieco
{{Film }}
Il corvo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cudghîn
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Il corvo
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na vòlta la gint l'éra dl'idéa che quànd qualchidòṅ al murìva, un córuv al purtàva la sò anma in dla tèra di mòrt; dal vòlti però, i sucidìvan di quèi acsè duluróś, da scarésa e da far gnir al magòṅ che l'anma la n psiva briśa punsàr. L'éra acsè che dal vòlti, ma minga sèmpar, al córuv al purtàva indrē l'anma parchè la mitìs incóra al ròbi a pòst.|}}
Terrore cieco
{{CITAZIONE|In un mónd ad scûr, al mâł 'l è bòṅ ad lugàr-as dapartùt.|Tagline dal film}}
Terrore cieco (Terōr òrub) 'l è 'n thriller britànic dal 1971 ad Richard Fleischer.
'L è stâ girâ in dla cuntèa ingléśa dal Berkshire c'n un budget 'd un migliòṅ e dū ad dòlar.
Sunt
Dòp èsar cascàda śò da cavàl, la Sarah (Mia Farrow) l'è dvintàda òrba par 'l incidènt tarménd ch'l'à patî. Dòp soquànti stmani in na clìnica, la tórn' a cà in dla vila 'd campàggna di sò sîṅ, la Betty (Dorothy Alison) e George Rexton (Robin Bailey), e 'd sò cuśìna Sandy (Diane Grayson).
Méntar l'è a far un gir a cavàl insém a 'l sò muróś Steve Reding (Norman Eshley), un sasèṅ misterióś al fà fóra i Rexton e anc al giardinēr Barker (Brian Rawlinson). Turnàda a cà, la Sarah la capìs ch'i sò parènt i èṅ stâ tut cupâ e ch'adès l'è lè da par lē a far frònt a 'l manìag ch'al gh dà la casa.
Durànt chi mumènt lè ad terōr, la śōvna la cata sù 'n brasalét ch'la créd èsar dal furastēr, pò la gh la cava a scapàr via e a dmandàr ajùt a di sigàgn e a 'l cap-famìja Tom (Michael Elphick) in particulàr.
Culegamènt estéran
}}
Il corvo
Il corvo (Al córuv) l è 'n film fantàstic dal 1994 'd Alex Proyas ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l fumét creâ par James O'Barr. 'L è anc 'l ùltim lavōr dal prutagunìsta Brandon Lee mòrt par daśgràsia in sal sèt dal film quànd, par śbali, 'l è partî un cólp ad pistòla ch'al 'l à masâ. Proyas 'l è stâ acsè custrét a druàr di truc digitài e dal còntar-figùri par purtàr a cumpimènt l'òpra, ardupiànd in cla manéra lè anc i cóst, ch'i eṅ rivâ a 23 migliòṅ ad dòlar. Ma i guadàgn i eṅ pò stâ dimóndi più élt: da piò ad 144.
Al gh'à abû anc tri séguit: Il corvo 2 - La città degli angeli dal 1996, Il corvo 3 - Salvation dal 2000 e Il corvo - Preghiera maledetta dal 2005.
Sunt
Eric Draven (Brandon Lee) e la Shelly Webster (Sofia Shinas) i èṅ dū śōvan muróś ch'i èṅ lè lè par spuśàr-as. L'è la nòt prima dal matrimòni e anc Halloween, ciamàda anc Devil's Night (La nòt dal Diàvul) parchè in sità a sucéd da tut. Quàtar criminài, ch'i faṅ part dla crica ad Top Dollar (Michael Wincott), T-Bird (David Patrick Kelly), Skank (Angel David), Funboy (Michael Massee) e Tin Tin (Laurence Mason), i s insfìlsan in dal lōr apartamènt e i màsan Eric butànd-al śò par la fnèstra e pò i viuléntan la Shelly ch'la mōr pò più tard a 'l uśdàl.
'L an dòp un córuv impiriàl al s pògia insìma a la tómba ad Draven ma minga par purtàr la sò anma in dal da 'd là, cum i diśan i dit dna vòlta, ma par dar-'g incóra la vita parchè al sò cōr 'l éra tròp pîṅ ad ràbia e ad dulōr. Qualchidòṅ al gh'à da giustàr i cónt. Turnâ in cal mónd chè, invulneràbil par via dla sò natùra, Eric al pōl far-as giustìsia da par lò.
Culòna sunóra
Dla pelìcula a gh'è dū culòni sunóri, una cun di braṅ strumentài (ad Graeme Revell) e una misa in pē a partìr da di pès dark/hard rock druâ in dal film ch'l'à vindû dimóndi.
Culegamènt estéran
}}
Cudghîn
Referèinsi
}}
Non torno a casa stasera
Sunt
Dòp avér dascargâ śò Killer, la Natalie la và a 'n apuntamènt cun Gordon in dla roulotte in du al viṿ cun sò fiōla pìcula dòp ch'la sò cà l'è bruśàda e lò 'l à pardû sò mujér e 'n fiōl masć. La baghéta l'è piutòst arvèrsa e la i tōś da spés acsè l'impàra a star a 'l mónd. Quànd la Natalie la càmbia idéa e la s tira indrē, lò al s incàsa 'd brut parchè al n la tōś minga tant bèṅ.
Culegamènt estéran
}}
Sangvétula
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sangvétula (sanguisuga o mignatta in italiàn) l'è 'n vèrum segmentâ ch'al fà part dla sót-clas “Hirudinea”. In gènar la viṿ in di padói.
Descrisiòṅ
La sò bóca la gh'à na ventóśa ch'la gh parmét ad ciuciàr via 'l sangṿ da 'l còrp 'd un vertebrâ, in gènar un mamìfar, e par mèś ad ganàsi cun di dènt la śbuśa la pèl e la s impinìs la pansa in fiṅ ch'a n gh stà più gnint. C'n un past la pōl scampàr anc 'n an sénsa magnàr àtar. Fra 'l sò vitmi a gh'è anc 'l óm.
Quànd la ciùcia la sangvétula la dróa 'n anticuagulànt par psēr bévar sénsa prubléma e pò la fà anc 'n anestètic p'r a n far minga mâł a la sò vitma acsè la pōl cuntinuàr a magnàr in santa paś. Cla bestiulìna chè l'è masć e fémna in dal stés tèmp.
Na vòlta a s druàva la sangvétula anc in madśìna par tiràr via 'l sangṿ mòrt dòp di incidènt o dòp 'n intervènt chirùrgig o anc durànt i salàs.
Nòti
}}
66 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 66, mo invéci 'l an 66 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 66 (ssantasē, sessantasei in itagliàṅ, sexaginta sex in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 65 (ssantasìnc) e 'l vin prìma dal 67 (ssantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ssantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Stranger Within - L'Inganno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òcio a chi 't fà vgnir dèntar!|Tagline dal film}}
The Stranger Within - L'Inganno (Al furastēr dèntar - 'L ingàn) 'l è 'n thriller danéś dal 2013 'd Adam Neutzsky-Wulff ch'al 'l à anc scrit.
'L è stâ girâ a Cupenàghen, a New York e a Majòrca c'n un budget stimâ 'd utsènt-mila dòlar.
Sunt
L'atōra 'd sucès Emily Moore (Estella Warren) l'è spuśàda c'n al psicòlug Robert (William Baldwin) e la gh'à 'd avēr fiōl sèg. Na sira, méntar la và a tōr la màchina in un parchéǵ in di scantinâ 'd un palàs, la vîṅ ciapàda cun la fòrsa e purtàda via da 'n manìac c'n un capùs in cô (Kim Bodnia) ch'al la mét par soquànt dè impicàda p'r ària in un sac ad plàstica e pò al la viulénta in na casa da mòrt.
La pulisìa la gh la cava però a salvàr-la in tèmp mént'r al manìac 'l è via ma l’Emily, ch'in cal méntar l'à pardû al putèṅ, la crōda a livèl mentàł tant ch'l'è custréta a 'ndàr prima da na psicòluga e pò a tōr-as soquànti stmani par far na vacànsa in n'ìśula dla Spaggna insém a sò marè sprand ad daśmindgàr incòsa. In na giurnàda 'd timpèsta, in dal cōr dla nòt, a riva in dla sò cà na turìsta americàna ad darsèt an tuta spavintàda, la Sarah (Sarah Butler), parchè 'l sò muróś 'l è mòrt cascànd śò da 'n bric ad maśàgni. Robert al gh śibìs 'd armagnàr lè par soquànt dè.
Dascurénd c'n al sò agint Michael (Jeffrey Pierce), l’Emily la gh diś ch'la vōl far di film e minga lauràr a teàtar parchè lè la n s cumpatìs piò la manéra ch'i gh'aṅ tut ad tgnir-la 'd òć dòp qvél ch'a gh'è sucès. Purtròp par lē l'è pròpria 'n periudàs, la fà fadìga a catàr di rōi, e gnanc i gh i śibìsan piò a dir-la tuta, sò marè al pasa sèmpar più tèmp cun la Sarah e lē la taca a 'vér di arbgàt a òć avèrt dna sèrta Sophie (Katia Winter), na ragàsa ch'la s éra tòlta la vita soquànt an prima dòp che lē la gh'iva fargâ 'l muróś.
Delirium tremens
{{Metacaixa
Stranger Within - L'Inganno
Culegamènt estéran
}}
Delirium tremens
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al delirium tremens, cgnusû anc cuma sìndrum ad Saunders-Sutton, 'l è 'n stat cunfuśiunàł ch'al pōl vgnir a i puòs pódag patintâ quànd i armàgnan sénsa bévar par di dè, ad sòlit tri, e 'l và avànti àtar tant.
Cal tèrmin chè, ch'in latìn a vōl dir „tarmarìa da delìri“, 'l è stâ druâ par la prima vòlta in dal 1813 anc s'i sò sìntum i èṅ stâ descrìt bèla a 'l inìsi dal XVIII sécul.
Descrisiòṅ
Al parsòni vitmi dal delirium tremens i vàn'n incónt'r a di fenòman fìśic e psiculògic cuma alucinasiòṅ, tarmarìa, śgriśōr, angùstia, batarìa 'd cōr e sudōr ma in di caś più grâṿ a s pōl śuntàr anc ipotermìa e atàc epilètig.
Sénsa di tratamènt vàlid al risć ad murìr 'l è dimóndi élt, fra 'l 15% e 'l 40% di caś, cónt'r un nùmar ch'al và invéci da 'l 1% o 'l 4%. I mèdag i cùran cal mâł chè minga dand di guslèṅ 'd etanôl, cum a s fava na vòlta, mo invéci dal benzodiazepìni in fiṅ tant ch'al pasiènt al taca a punsàr. A s cunsìlia anc ad dar dla vitamìna B1.
La mità di puòs al gh'à di prubléma quànd al śmét o 'l arbàsa 'l bévar parchè al còrp al s è abituâ tròp a 'vēr d'l àlcol in dal sànguv. Ad qvist chè, da 'l 3% a 'l 5% 'l andrà incónt'r a 'l delirium tremens.
A s créd ch'al scritōr americàṅ ad lìb'r ad scarésa Edgar Allan Poe al sia mòrt pròpria 'd delirium tremens.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer eśadecagonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer eśadecagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n eśadecàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp c'l èter a fèr sù i 16 cō edl eśadecàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, eśadecàgon grand dop eśadecàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim eśadecàgon, damànd chi disègn chè:
Colegamèint estèren
}}
Madame Bovary (film 1991)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N gh i à't minga tè? A psiva vansàr-um 'st'ultma umiliasiòṅ, ta n m à mai vlû bèṅ, ta n vâl briśa da piò ad chi àtar!}}
Madame Bovary (La Sgnóra Bovary) 'l è 'n film dramàtic dal 1991 ad Claude Chabrol trat da 'l rumànś umònim ad Gustave Flaubert.
La pelìcula l'è stada numidàda a i Prèmi Òscar in dla categurìa di custùm méntar la prutagunìsta, l'Isabelle Huppert, l'è stada premiàda a 'l Moscow International Film Festival.
Sunt
In dal 1837, durànt na vìśita, al dutōr Charles Bovary (Jean-François Balmer), ch'al viṿ in dla campàggna dla Nurmandìa, al cgnós inamurànd-as l’Emma Roualt (Isabelle Huppert), fiōla 'd un cuntadèṅ, Rouault (Jean-Claude Bouillaud). Dū méś dòp chi lò al gh la śibìs cuma mujér.
L’Emma, ch'l'à sèmpar lèt di lìbar rumàntic e ch'l'à sèmpar sugnâ par lē na vita in dal lus e pîna 'd aśi, la s cata subìt mâl sèg, c'n un óm ch'al gh vōl bèṅ dimóndi ma ch'l è na piva e ch'l è cumpàgn a di àtar ch'i s càtan dapartut. Gnanc quànd a nas la sò putìna Berthe al ròbi i càmbian.
La dóna la s buta prima in di bras ad Léon Dupuis (Lucas Belvaux), praticànt in léǵ ch'al lavóra da 'n nudàr ch'al gh n dà minga sperànsa, e pò in qvéi dal squasamarléti Rodolphe Boulanger (Christophe Malavoy) che però al sa stufa prèst ad lē. Dòp èsar turnàda p'r un pôc insém a Léon, l’Emma la s cata in di guàj p'r avér fat di dèbit, sénsa dir gnint a sò marè, par cumpràr-as di vistî nóṿ e di òr. Dòp ch'al strusèṅ ch'al gh'iva dâ i bèsi, Lheureux (Jean-Louis Maury), al i vōl indrē a cóst ad purtàr-ag via incòsa, la dóna la và a pascàr incóra Rodolphe par dmandàr-'g-i in prèst ma chi lò al gh cònta na bala dgénd-ag ch'al n gh i à briśa.
Daspràda, l’Emma la decìd acsè ad tōr-as la vita, mandànd śò d'l arsènig.
Culegamènt estéran
}}
Satûren
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Satûren (sìmbol: ) l'è un pianēt dal nôster Sistēma Solêr, l'é al sèst per distânsa dal Sōl. L'é 'd culōr zâl e an n'é mìa fât ed tèra cme i prém quâter, mó l'é fât invēci ed gâş, cme l'é Zòbi. L' é famōş perché al gh' à di anē intōren al só equatôr ch'în fât ed tânt asterôid giasê pr'al calôr dimòndi bâs ed l'Univêrs.
Ligâm in inglèiş
Satûren (sìmbol: ) l'è un pianaid dal noster sistamma sulèr, al sèst par distanzia dal såul. L'è ed culåur zâl e al nè brîsa fat ed tèra cme i prémm quater, mo l'è fat invezi ed gas, cme la Zobia. L'è famåus parchè l'à di anî intåuren al so equatåur chi én furmè ed tant asteroidén giazè par la temperatura acsé basa d'l univérs.
Golden Globe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La serimògna l'è traśmìsa da Los Angeles da 'l canàł NBC. Fra gl'artìsta ch'i èṅ stâ premiâ più vòlti a 'rcurdém la Meryl Streep (sèt vòlti) e Jack Nicholson (siē vòlti).
Esénd ch'i Golden Globe i vìnan cunsgnâ dū méś prima rispèt a i Prèmi Òscar, in na quàlc manéra cal prèmi chè 'l è cunsiderâ na sò antisipasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
1806 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1806, mo invéci 'l an 1806, 't ê da 'ndèr chè) Al 1806 (mileotseintsē, milleottocentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1805 (mileotseintsìnc) e 'l vin prìma dal 1807 (mileotseintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintseéśim post.
Èter progèt
}}
Galâsia
Una galâsia l'è un grópp ed strèl tgnó insamm par la fòrza gravitaziunèl. Ed sòlit una galâsia la pôl avair däl dimensiån ed disén ed miglièra d'ân lûs. L'è al chès, pr'esänpi, d'la nòstra galâsia, qualla in dûv a gh'è anch'al såul e al nòster sistàmma sulèr. El fòrz ed gravitaziån i lavåuren par môd ch'äl strèl i pôlen advintèr däl fåurm téppichi. Acsé a g'hè däl galâsi a spirèl, däl galâsi eléttichi, e äl galâsi irregulèr, ch'i dàn vétta a däl fåurm d'interaziån gravitaziunèli ed dåu o pió galâsi.
Spiritika
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Minga śugàr-ag da par tè!|Tagline dal film}}
Spiritika (id.) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ e britànic dal 1986 scrit e dirèt par Kevin Tenney. Al gh'à abû dū séguit: Spiritika 2 - Il gioco del diavolo in dal 1993 e Spiritika 3 in dal 1995.
In di Stat Unî 'l è stâ bòṅ 'd far sù sèt migliòṅ e quàt'r ad dòlar.
Sunt
Durànt na fèsta fra studènt universitàri, Brandon Sinclair (Stephen Nichols) al tira fóra n'Ouija par pruàr a dascórar c'n al spìrit 'd un putèṅ mòrt a déś an ciamâ David ma 'l sò amìg Jim Morar (Todd Allen) al salta sù dand-'g adòs e faghénd-al rabìr. Al spirìt al s ufénd tajànd al gumi dla màchina 'd Brandon.
Al spìrit al taca a cupàr incóra, prima faghénd murìr un culéga 'd Jim, Lloyd (James W. Quinn), pò la medium Zarabeth (Kathleen Wilhoite) che Brandon 'l iva ciamâ in ajùt dòp che la Linda la mustràva 'd avēr-ag di prubléma. Anc Brandon al pèrd la vita masâ da na manàra da marangòṅ. Al tenènt Dewhurst (Burke Byrnes) al dà la cólpa di masamènt a Jim.
Culegamènt estéran
}}
1577 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1577 (milsincseintestantasèt, millecinquecentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1576 (milsincseintestantasē) e 'l vin prìma dal 1578 (milsincseintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintestantasetéśim post.
Lunedé
Lunedé (Lunedì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tra la Dumènica e al Martedé, al latèin lunae dies, giōren ed la lûna. In dimòndi paèiş ed l' Europa, cun dèinter l' Itâlia, l'é cunsidrê al prém giōren ed la stmâna, mèinter int i Stêt Unî, int al Règn Unî, in Portogâl, in Braşîl e per la Cēşa Catôlica .l'é al secònd.Per còst in soquânti léngvi ârab, grēch, l'ebràich e al poroghèiş al nòm al signéfica "second giōren".
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Lunedì trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
665 (nùmer)
{{Metacaixa
Dee Wallace
{{metacaixa
665 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 665, mo invéci 'l an 665, 't ê da 'ndèr chè) Al 665 (seseintessantasìnc, seicentosessantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 664 (seseintessantaquàter) e 'l vin prìma dal 666 (seseintessantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintessantasinchéśim post.
Dee Wallace
{{dialort|dial=Miranduléś}}
665 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Dee Wallace
La Deanna Bowers, cgnusùda méj cuma Dee Wallace mo anc cuma Dee Wallace-Stone (Kànsas City, 14 ad Dicémbar dal 1948), l'è n'atōra americàna.
Biugrafìa
L'è dvintàda famóśa p'r avēr fat la màdar 'd Elliot in dal film E.T. l'extra-terrestre ad Steven Spielberg. L'à anc tòlt part a i film Le colline hanno gli occhi ad Wes Craven, L'ululato ad Joe Dante e 10 ad Blake Edwards.
Àtar prugèt
}}
570 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 570, mo invéci 'l an 570, 't ê da 'ndèr chè) Al 570 (sincseintestànta, cinquecentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 569 (sincseintessantanōv) e 'l vin prìma dal 571 (sincseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintestantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.lotto
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Sgnurèina Puff
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Sgnurèina Puff l'è 'n personâǵ di cartòun animê dla séri SpongeBob SquarePants, na pès bócia che 'd mistēr la fà la mistra in dla scóla gvida indû 'gh và anc al SpongeBob. La só pasìnsia e chelma i vinen minèdi 'd cuntìnuv dai diśàster cumbinê da cal cunfuśionàri ed Spongy.
Noti e referèinsi
}}
468 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 468, mo invéci 'l an 468, 't ê da 'ndèr chè) Al 468 (quaterseintessantòt, quattrocentosessantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 467 (quaterseintessantasèt) e 'l vin prìma dal 469 (quaterseintessantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintessantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
374
Al 374 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1231 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1231, mo invéci 'l an 1231, 't ê da 'ndèr chè) Al 1231 (milduśeinttreintùn, milleduecentotrentuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1230 (mileduśeinttrèinta) e 'l vin prìma dal 1232 (milduśeinttreintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeinttreintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
28 d'avrìl
Al  l'è al 118° dè dal calendàri gregoriàn (119° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 247 dè a la fin dl'an.
Surdi
Surdi (Sordio in Itagliàn) l'é un paès ad 3.079 abitànt in Pruvincia d' Lôd. A l'è l'ùltum paès ad la Pruvincia d' Lôd prima ad cùla ad Milan.
.physio
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Microwave Massacre
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Lé lōr i rìvan par séna... sōl par savēr ch'i èṅ lōr la séna!|Tagline dal film}}
Microwave Massacre (Masèl a micruóndi) l'è na cumèdia ad scarésa americàna dal 1975 ad Wayne Berwick.
L'è stada giràda a Los Angeles c'n un budget stimâ ad stanta-sincmìla dòlar.
Sunt
Donald (Jackie Vernon), insém a i sò amìg Roosevelt (Loren Schein) e Phillip (Al Troupe), al fà 'l muradōr. Quànd al tórna a cà la sira al gh'à di prubléma cun sò mujēr May (Claire Ginsberg) ch'la s è misa a far ad cuntìnuv di magnàr gourmet preparâ c'n un fór'n a micruóndi ch'a lò al n gh piàś pròpria minga esénd ch'al preferirév piutòst murtadèla e furmàj.