cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conportamentìśem
{{dialort | dial=Carpśàn}} Al conportamentìśem (comportamentismo in itagliàṅ, behaviourism in ingléś) o psicologìa conportamentèla, 'l è na branca dla Psicologìa ch'a s è śvilupê ai inìsi dal Novsèint e ch'à vist dimòndi psicòlog tgnìrgh adrē infìn ch'a nn'è gnanc dimòndi. A s evliva spieghèr al conportamèint di agìnt cun dagli oservasiòun sieintìfichi, sàinsa ch'a s gh'avìs da strulghèr dal teorìi prìma ed na strèta oservasiòun.
Al só inisiadōr, John Watson, al giva che l'ùnica manéra ogetìva 'd oservèr e capìr sieintificamèint la psicologìa di agìnt l'era quèla 'd stèrgh a controlèr la rispòsta/conportamèint a un sert stìmol, situasiòun o ambiìnt, secònd al schéma S - R, a un stìmol, na rispòsta. In di laboratòri, in di ambiìnt controlê, l'aspirasiòun dal psicòlog conportamentìsta, l'era quèla ed quantifichèr, e 'd miśurèr el reasiòun dal bésti o dal persòuni, a soquànt estìmol ch'i gh'gnivn indirisê. Secònd cla manéra 'd vèder chè, i conportamèint dal bésti, ma pò anc di cristiàṅ, i srèven la rispòsta ed chelōr ai stimol dal só ambiìnt. Secònd al psicòlog conportamentìsta, ch'a s sìa urdnê o strampalê, al conportamèint di agìnt al prà sèinper gnìr formê e educhê cun determinèdi tètnichi psicològighi.
La só stòria
A diferèinsa 'd soquànti manéri 'd interpretèr al pinsér in dla mèint di cristiàṅ cum'a s era pruvê infìn a cal mumèint lè, cun dal teorìi, dal spiegasiòun ch'i peschèven in n'introspesiòun o in del raìś di visû dal persòuni, John Watson al tàja curt e al n'vol briśa stèr lè a sernìr quèl ch'a sucéd dèint'r in dla suca dal cristiàṅ: la mèint la prà armàgner na scatla sarèda, che tant a s pōl tgnir a bèda, ind un sogêt, sōl ai stìmol e ala rispòsta ch'a gnarà deda a quischè.
Noti e referèinsi
}}
Bòṅ dal Teśôr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Bòṅ dal Teśôr (in itagliàṅ Buono del Tesoro Poliennale o Btp) 'l è un sertificâ ad dèbit ch'al scad da 'd là 'd 'n an da quànd 'l è stâ fat.
I BTP vindû dal Stat Itagliàṅ i èṅ negusiâ a 'l Marcâ Generàl di Tìtui ad Stat par dal sómi ch'i vaṅ ad sóvar di 2,5 migliòṅ 'd Euro e a 'l Marcâ Telemàtic di Ubligasiòṅ e di Tìtui ad Stat (cgnusû méj cuma MOT) p'r i lòt più pìcui.
Cum 'l è fat
Al tìtul al gh'à sèmpar na vita ad soquànt an (ad sòlit cun dal scadénsi ad 3, 5, 10, 15 o 30 an) e al fruta di rendimènt anuài pagâ ógni siē méś (par far 'n eśèmpi, un BTP al 6% al paga dū vòlti gl'interès dal 3% semestralmènt). Al rendimènt 'l è dat dal tas fis dla sédula e dla difarénsa fra 'l prèsi 'd emisiòṅ e quél dla restitusiòṅ. A s trata 'd un tìtul a capitàl garantî, dgénd-al in n'atra manéra a vōl dir ch'a la scadénsa al Stat al dà indrē tut al valōr numinàl.
Al prèsi 'd un BTP 'l è dat da la sóma dal valōr 'd adès dna réndida dada dòp, cun al rati ch'i èṅ fati sù miténd insém al valōr fis dla sédula C cun al valōr 'd adès dal valōr numinàl V ch'a s turà a la scadénsa:
cun i_{*} tas intèran ad rendimènt (T.I.R).
Cgnusû al prèsi, al tèmp ad vita dal tìtul, al valōr numinàl e la sédula, s'a s vōl calculàr al T.I.R 'l è pusìbil far-al druànd di prugràma infurmàtic. Par far 'n eśèmpi, al TIR 'd un BTP cun valōr numinàl ad 100, sédula 'd 'n an ad 10, prèsi ad 98 e an 5 'l è pari a un rendimènt dal 10,6%.
Esénd al BTP un strumènt cun dal séduli a tas fis, al và incòntar a di squasamènt ad prèsi durànt la sò vita, tant più grand quànt 'l è la sò duràda. A s pōl dimustràr che quànd al TIR al và sù, al prèsi al và śò, e via dascurénd.
Dal 2003 a gnir a 'dès i nòstar bòṅ i èṅ stâ rimpiasâ par di bòṅ indiciśâ a l'inflasiòṅ europea (BTP€i).
P'r avér n'idéa dal rendimènt 'd un bòṅ dal teśôr, al s pōl cumparàr-al a quél tedésc a déś an, ciamâ Bund. La difarénsa dal rendimènt al s ciàma Spread. Quand al tas di Bòṅ dal Teśôr al résta élt par tròp tèmp (ad sōvar dal 7% / 8%) al Stat ch'al i à fat al n pōl far àtar che andàr a gambi a 'l ària parchè al n è minga bòṅ ad dar indrē tut i bèsi, avénd da pagàr di interès tròp élt (quànd un Stat a n gh la cava briśa a pagàr i sò dèbit a ś diś ch'l è andâ in Default).
24 ed mèrz
Al  l'è l'83° dè dal calendàri gregoriàn (84° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 282 dè a la fin dl'an.
Bòṅ dal Teśôr
Cum 'l è fat
}}
545 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 545, mo invéci 'l an 545, 't ê da 'ndèr chè) Al 545 (sincseintquarantasìnc, cinquecentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 544 (sincseintquarantaquàter) e 'l vin prìma dal 546 (sincseintquarantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquarantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
A Shot at Love with Tila Tequila
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
A Shot at Love with Tila Tequila (A 'n pas da 'l amōr cun la Tila Tequila) 'l è 'n reality show televiśìṿ dal 2007 (traśmìs anc in Itâglia p'r MTV) in dua 32 pritindènt (16 masć nurmài e 16 fémni lèśbichi) i gh'aṅ da cunquistàr al cōr dla mudèla e cantànta, uriginària ad Singapōr, la Tila Tequila. Chi lē la gh diś 'd èsar bisesuàla sōl a traśmisiòṅ tacàda, faghénd-i incuntràr in pisìna, sénsa che chi lōr i saìsan gnint ad chi àtar.
I déś epiśòdi (ad ssanta minùt + dū speciài a part) i gh'àṅ abû dimóndi sucès in di Stat Unî tant ch'al spetàcul 'l à fat al sò ingrès in dla clasìfica di più vdû dal rédi via câṿ in dal target di śóvan (18/34 an) a 'l prim pòst. La finàla (in dua la Tila la sarnìs cuma murōś Bobby Banhart invéci dla pumpēra Dani Campbell) l'à muciâ sù pò da piò ad siē migliòṅ ad spetadōr, faghénd dvintar, in alóra, A Shot at Love with Tila Tequila la traśmisiòṅ più vdùda dal canàł MTV americàṅ.
La siggla dal prugràma, I Love U, l'è cantàda pròpria par Tila Tequila.
Regulamènt
La Tila Tequila la pésca 'l amōr e la gh'à da sarnìr òṅ di 32 sò spaśimànt ch'i tōśan part a 'l śōg.
Qvist chè i vàn'n a star in na vila insém a la Tila Tequila e i gh'àṅ da far incòsa par far-la inamuràr, partesipànd a di śōg divertènt o a dal surpréśi, dascurénd sèg e faghénd-as cgnósar méj da lē. A la fiṅ ad tut al puntàdi, la Tila la i mùcia insém in salòt par far-ag savēr, ciamànd-i òṅ a la vòlta par nóm, chi pōl cuntinuàr al śōg (miténd-ag persunalmènt na ciàṿ p'r al sò cōr a 'l còl) e chi invéci al gh'à 'd andàr a cà (dgénd-ag che, par lōr, „a shot at love has ended“).
1749
Al 1749 (MDCCXLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
A Shot at Love with Tila Tequila
Regulamènt
Durànt al śōg, i cuncurènt i pōlan vìns'r anc 'n apuntamènt cun la Tila in manéra da psēr star un pôc da par lōr.
I partesipànt dal prugràma, in mèś a i quài a gh'è anc 'l itagliàṅ Domenico Nesci (in séguit in dal prugràma L'Isola Dei Famosi), i èṅ qvist chè 'd sóta:
Culegamènt estéran
}}
265
Al 265 (CCLXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
L'amour est un oiseau rebelle
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} L'amour est un oiseau rebelle l'è n'ària a 'l rìtem ed n'habanera dal prìm ât edl'òpera dal 1875 Carmen ed Georges Bizet.
Cl'ària chè l'ìva dimòndi tolt ispirasiòun da l'òpera El Arreglito ed Sebastián Iradier. In dal tèimp, cla cansòun chè l'è dvintèda popolèra e l'è stèda tolta dèinter in dimòndi film e areclàm.
A cantèr cl'ària chè l'è la Carmen, sigàgna pina 'd pasiòun per Don José:
364 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 364, mo invéci 'l an 364, 't ê da 'ndèr chè) Al 364 (terśeintessantaquàter, trecentosessantaquattro" in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 363 (terśeintessantatrī) e 'l vin prìma dal 365 (terśeintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintessantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Missisìpi
{{Metacaixa
Al Missisìpi (a s lèś [mɪsɨˈsɪpi] in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dal sud di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1817. Al sò mòt in latìn 'l è „Virtute et armis“ (Virtù e armi) mént'r al sò scutmàj 'l è „The Magnolia State“ (Al stat dla Magnòglia). Al ciàpa 'l nóm da 'l fiùm umònim ch'al pasa da la sò banda sinìstra che gl'indiàṅ i ciamàvan misi-ziibi (fiùm grand).
La sò capitàl e sèntar più impurtànt l'è Jackson cun Gulfport, Hattiesburg e Bilòxi àtri sità impurtànti. Al Missisìpi al gh'à utànta-dū cuntèi e duśènt-nuvantasiē cumùṅ. Al stat al gh'à na superfìsi ad 125.443 km² méntar la sò pupulasiòṅ l'è 'd nóṿ migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca, divìśa fra 'n 59,1% ad biànc e 37,0% ad négar, la persentuàla 'd gint ad culōr più élta dal paéś.
Al cunfìna a nòrd c'n al Tennessee, a èst cun 'l Alabàma, a sud c'n al Gōlf dal Mèsic, a sud-òvest cun la Luiśiàna e nòrd-òvest cun 'l Arkànsas. Al Missisìpi 'l è pîṅ ad furèsti, ad fiōr ad Magnòglia, òṅ di sò sìmbul, e 'd bucàci.
In dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî al Missisìpi da 'l 1980 in avànti 'l è pasâ a vutàr p'r i republicàṅ méntar prima 'l éra praticamènt sèmpar da la banda di demucràtic, tant par dir in dal 1944 Franklin D. Roosevelt chè 'l iva ciapâ dagnóra 'l 94% di vōt. Al sò guvernadōr, da 'l 2012, 'l è 'l republicàṅ Phil Bryant. Chi lò 'l à fat vgnir fóra na léǵ in d'l Avrìl dal 2016 ch'la diś ch'a s pōl rifiutàr-'s ad sarvìr di fnòć par di mutìṿ religióś. Al Missisìpi, ólt'r a ès'r al stat più pòvar (i sò diśucupâ i pàs'n al 6,2%), 'l è anc al paéś più religióś dla federasiòṅ e i dū tèrs dla sò gint l'è 'd acòrd sèg tant che bèla in dal 2004 'l 86% di eletōr ad cal stat chè i aṅ vlû mét'r in dla sò custitusiòṅ par scrit, dòp un referéndum, ad pruibìr ad dar gnanc un dirìt a 'l còpi gay.
Da sèmp'r un stat ad cuntadèṅ, i padròṅ biànc i druàv'n i séruv négar par far-i lauràr in di camp ad cutòṅ, dòp avér pardû la guèra sivìl cun qvéi dal nòrd, al Missisìpi 'l à fat fadìga a tgnir al pas di àtar stat, al n gh la cavàva gnanc a tiràr sù di àrśan par tgnir sóta cuntról tut i sò fiùm ch'i aṅ eśundâ dimóndi vòlti in dal cōrs dal tèmp, cum in dal 1927 quànd i èṅ andâ 'd sóta 70.000 km² ad sit. In dal 1990 i aṅ ligaliśâ 'l śōg 'd aśàrd in dal sità lung i fiùm par tiràr da la sò banda dimóndi turìsta. Prima ch'a rivìs 'l uragàṅ Katrina in dal 2005, al Missisìpi 'l éra 'l secónd marcâ di Stat Unî in c'l àmbit chè dòp al Nevàda ma pò 'l è andâ tut a gambi a 'l ària.
Culegamènt estéran
}}
Florence Nightingale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Florence Nightingale (Firèins, 12 ed mâǵ 1820 - Lòndra, 13 'd agòst dal 1910) l'è stèda n'inferméra ingléśa edl Otsèint.
El só teoriśasiòun e inovasiòun in sìm'a 'l manéri 'd śvinèrs a 'l malê e 'd curèrel, dôp che anc al só tirèr śò dal statìstichi per capìr méj el quistiòun difìcil, i àn fât ed lē ùna dal pionéri dal curàinti 'd pinsér in sìm'a la siàinsa inferméra e n'inisiadóra dali aplicasiòun statìstichi in dal camp sanitàri. Grasi a chi stùdi chè, la Nightingale la gh'la cavèva ed dimostrèr che i suldê, in dal batàj, i móren de più pr al scomoditê e 'l malatìi che pr el fridi e dòunca lē la psiva anc sperimentèr sul camp che órdin, pulisìa e atensiòun, i giustèven dimòndi lavōr.
Biugrafìa
Nèda in na famìja rìca e dla nobiltê, a la Nightingale a n'gh'calèva minga i mêś e gnanca li oportunitê per tōr marì, mo lē la vliva a tùt i còst andèr a curèr i malê e i puvrèt e più têrd i frî in guèra. In dal 1854 la Nightingale l'andèva in Crimèa per capìr e vèder perchè l'ìva lśû ch'a gh'era tant mort, e dòunca la vdiva el cundisiòn diśastróśi del curi ch'a s dèva ai frî ded là. Tulènd anc eśèimpi da la manéra 'd curèr i malê ch'l'ìva bele vdû in Germàgna, la Nightingale la tachèva a insgnèr a dagli ètri inferméri la manéra giùsta 'd curèr i frî cun dl órdin, pulisìa e métod. La scrivìva soquànt librèt, in 'n ingléś facil, perchè i la psìsen capìr anc chel persòuni mìa tant scolariśèdi. Turnèda in Inghiltèra, la Nightingale la fundèva na scóla p'r inferméri in dl uspidêl St. Thomas e in dal 1859 la scrivìva al liber "Notes on Nursing: What it is and What it is Not", dôp che dimòndi èter liber 'd argumèint sàimper sanitàri.
In dal 1907, la Florence Nightingale la gniva premièda, prìma da mêś a 'l dòni in Inghiltèra, cun 'l Ordin a 'l Merit da 'l só rè Eduêrd VII.
Colegamèint estèren
}}
San Ròc
San Ròc (San Rocco al Porto in Itagliàn) l'é un paès ad 3.249 abitant in Pruvincia d' Lôd. L'è al prìm paès ch'as trova da Piasëinsa, a fà al pònt dal Po
Storia
All'è al paés indua all'è nasìd monsignor Domenico Mezzadri, véscuv ad Chioggia dal 1920 al 1936.
8 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 8, mo invéci 'l 8|an 8 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr 8|chè) 'L 8 (òt, otto in itagliàṅ, octo in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 7 (sèt) e 'l vin prìma dal 9 (nōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt VIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otèv post.
'L 8 in dla Giometrìa
Al polìgon ch'al gh'à ôt cô in dal só perìmeter 'l è 'l otàgon. I poliéder ch'i gh'àn ôt faci in dal só estèren i ìn 'l otaéder, al priśma eśagonèl, e la piràmid etagonèla, sìa regolèr che anca mìnga.
Al nùmer 8 in dla Chìmica
'L 8 'l è al nùm'r atómic dl osìgen (O).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 8 al vōl dìr "la Madòna" ('a Maronna in napoletàṅ).
Colegamèint estèren
}}
1773 (nùmer)
{{Metacaixa
Èter progèt
}}
Five Man Acoustical Jam
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Hold me close now, hold me tight, don’t let go of me tonight, you’re all I want, you’re all I need, hold me close now, hold me tight and don’t let go of me tonight, sweet paradise, yeah|Adès tîṅ-um davśèṅ, stric'-um fòrt, minga lasàr-'m andàr via stasìra, tè 't sē tut qvél ch'a vój, tut qvél ch'a m vōl, tîṅ-um davśèṅ, stric'-um fòrt e minga lasàr-'m andàr via stasìra, dōls paradìś, sè.|Paradise, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Five Man Acoustical Jam 'l è 'l prim àlbum da 'l viṿ di Tesla, registâ a 'l teàtar Trocadero ad Filadèlfia al 2 'd Luj dal 1990 e publicâ pò in dal Nuvémbar dal 1990. Al disc al gh l'à cavàda a rivàr a 'l 12śum pòst dla Billboard americàna, vindénd da piò 'd un migliòṅ ad còpi in di Stat Unî, mént'r al sìngul Signs, cover di Five Man Electrical Band, 'l è finî a 'l nôṅ pòst in clasìfica.
'L è cunsiderâ 'l prim disc unplugged da 'l viṿ, prim' incóra ch'al canàł MTV al tachìs a far-ag dal traśmisiòṅ sù.
Culegamènt estéran
}}
San Steu
San Steu (Santo Stefano Lodigiano in Itagliàn) l'é un paesëin ad 1.788 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Aragunéś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Totz os sers humanos naixen libres y iguals en dignidat y dreitos. Adotatos de razón y consciencia, s'han de comportar fraternalment unos con atros.|Tut i ès'r umàṅ i nàsan lìbar, cumpàgn in di dirìt e dégn a la stésa manéra. I gh'àṅ la raśòṅ e 'l giudìsi e i gh'aṅ da cumpurtàr-as da fradèi 'l un cun c'l àtar.|Dichiarasiòṅ universàla di dirìt ad 'l óm,1948|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA=Aragunéś}}
'L Aragunéś (aragonés [aɾaɣoˈnes] in uriginàl) 'l è na lingua rumànśa ucidentàla ch'a s dascór in dal nòrd dla Spaggna, in dla regiòṅ dl'Aragóna. La n è minga arcgnusùda uficialmènt in dal sò paéś, cuntrariamènt a 'l Galisiàṅ, a 'l Catalàṅ e a 'l Basc, léngui regiunàli in śònta a 'l Spagnôl o Castigliàṅ. I èṅ 10.000 a 'l incìrca al parsòni ch'i la dascóran cuma léngua màdar anc se pò i èṅ da piò qvéi ch'i la capìsan scultànd-la.
Na variànta misćia 'l è al benasquès (o patuès) ch'al mét insém 'l Aragunéś c'n al Catalàn e 'l Ucitàn.
Stòria
La léngua aragunéśa la viṿ al sò mumènt più bèl durànt al Régn 'd Aragóna (1035-1479) e al perìud dla Reconquista. Ma subìt bèla da 'l 1412, cun i Trastámara dla Castìglia ch'i tac'n a 'rgnàr, al Castigliàṅ al dvénta la léngua druàda a cōrt. Cun al pasàr dal tèmp, 'l Aragunéś l'è sèmpar più custrét a far-as da na banda turnànd a èsar dascórs praticamènt sōl in dla piàna d'l Ébar, in di dintóran ad Saragòsa, e in sal muntàgni di Pirenei.
Durànt al franchìśum pò 'l è stâ mis da na banda. Tant par dir-'n una, a scōla i mìstar i gh'ìvan da sunàr-i a i putèṅ bcâ a dascórar in Aragunéś. Al dè 'd incō in Aragóna a s è turnâ a tgnir a drē a la sò léngua màdar, rivànd a butàr śò dal règhli ad scritùra standardiśàda e faghénd vgnir fóra soquànt lìbar e rivìsti scriti in Aragunéś.
'L ént ch'al gh tîṅ a adrē 'l è l’Academia de l'Aragonés.
Ségn distintìṿ
'L Aragunéś al gh'à soquànti difarénsi in di cunfrònt dal Spagnōl:
Funémi
'L Aragunéś al dróa al sinc vucàli dal Spagnōl ch'i èṅ pò anc quéli dal Miranduléś sénsa però quéli vèrti (ε e ɔ).
Al cunsunànti d'l Aragunéś i èṅ qvisti chè 'd sóta:
Al “Pàdar Nòstar”
Aragunéś
Pai nuestro, que yes en o cielo, santificato seiga o tuyo nombre, vienga ta nusatros o tuyo reino e seiga feita a tuya voluntat igual en a tierra como en o cielo. O pan nuestro de cada dia da-lo-mos hue, perdona as nuestras faltas como tamién nusatros perdonamos á os que mos faltan, no mos dixes cayer en a tentación e libera-mos d'o mal. Amen.
The Punisher
{{Metacaixa
Aragunéś
Al “Pàdar Nòstar”
Padre nuestro que estás en el Cielo, santificado sea tu nombre. Venga a nosotros tu Reino. Hágase tu voluntad aquí en la tierra como en el cielo. Danos hoy el pan nuestro de cada día y perdona nuestras ofensas, así como nosotros perdonamos a los que nos ofenden. Y no nos dejes caer en la tentación y líbranos del mal. Amén.
The Punisher
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Aragunéś
Al “Pàdar Nòstar”
Miranduléś
The Punisher
{{Film }}
Aragunéś
Al “Pàdar Nòstar”
Pàdar nòstar ch'at sē in dal cēl, ch'a sia benedét al tò nóm, ch'a végna al tò régn, ch'a sia fat al tò vlēr, in sla tèra cum in dal cēl. Dà-'s al nòstar paṅ ad tut i dè, pardóna i nòstar dèbit, cuma nuàtar a i parduném a i nòstar debitōr e fà in manéra ch'a n caschém minga in dla tentasiòṅ ma lìb'r-as dal mâl, Amèn.
}}
The Punisher
{{CITAZIONE|Dal vòlti par parśàr i cònt al léǵ i n bàstan minga.|Tagline dal film}}
The Punisher (Al Punitōr) 'l è 'n film 'd asiòṅ americàṅ e tedésc dal 2004 ad Jonathan Hensleigh trat da 'l persunàǵ di fumét dla Marvel Comics creâ in dal 1976 par Gerry Conway e par Ross Andru.
Custâ trénta-tri migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sinquànta-quàtar.
Sunt
'L agìnt d'l FBI e d'l anti-terurìśum Frank Castle (Thomas Jane) 'l è spuśâ cun la Maria (Samantha Mathis) e al gh'à 'n baghét pìcul, Will (Marcus Johns). In dla sò ultma misiòṅ, prima 'd dar-'g un taj, al gh'à da farmàr un cumèrs 'd armi 'd cuntrabànd. A sucéd però ch'a gh lasa 'l péni 'l fiōl 'd 'n impurtànt boss ad Tampa ch'al pulìs i bèsi muśnènt a 'l èstar e ch'al fà di afâr cun la prustitusiòṅ e cun la dròga, Howard Saint (John Travolta). Pianśénd sò fiōl Bobby (James Carpinello), 'd acòrd cun sò mujér, la Livia (Laura Harring), Howard al decìd ad far-'g-la pagàr cara a 'l respunsàbil dla sò mòrt. Quànd al vèṅ a savēr al sò nóm, Saint al manda sò fiōl John (James Carpinello) e i sò óm a far un masèl ad tut i parènt ad Frank a Porto Rico: i mōran tut, anc la Maria e Will méntar Castle al la scampa par miràcul.
Adès la sò vita la pōl sōl ténd'r a castigàr cum a s dév al canàj cuma Saint, a vindicàr i tòrt e a punìr i criminài: cun na maja nég'r adòs c'n in mèś un tésć biànc, Castle al dvènt' acsè al Punitōr. Chi lò al fà subìt parśunēr Mickey Duka (Eddie Jemison), al cumpâr ad Bobby, par far-as cuntàr incòsa di Saint e 'd Quentin Glass (Sergio Di Stefano), un fnòć sàdig ch'al lavóra sèg da vint an faghénd al sò bras dèstar, al raśunēr, al cunsiliér, al masadōr e 'l avucàt.
Frank al gh l'à a mòrt anc cun la pulisìa parchè la n è minga stada bòna ad śbàt'r in parśōṅ ninsòṅ sibèṅ ch'la sò famìja l'è stada sterminàda. Se gl'istitusiòṅ i n gh la càvan mia a far giustìsia, a mét'r a pòst al ròbi a gh pinsarà lò, a la sò manéra.
Culegamènt estéran
}}
Myrta Merlino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Duchêt ed Guastâla
Al Duchêt ed Guastâla (Ducato di Guastalla in italiân) l'é stê ûn di vèc stêt italiân ed préma ed l'Unitê, nasû, in urégin, cun al tétol ed Cuntèia.
Myrta Merlino
La Myrta Merlino (Nàpuli, 3 ad Maǵ dal 1969) l'è na giurnalìsta e cundutōra televiśìva itagliàna.
L'è ligàda a 'l èx śugadōr ad fólbar Marco Tardelli, campiòṅ dal mónd in dal 1982, e la gh'à tri fiōi abû da di àt'r óm.
Duchêt ed Guastâla
La Cuntèia ed Guastâla la gh' îva cme capitêla la sitê ed Gustâla. Al tétol ed cûnt l'éstê fât int al 1406 per Guido Torelli, la só râsa l' à mantgnû al pusès dal teritôri fîn al 1539, quând, ind al catêres cun pôch sôld, la faméja l'é stêda custrèta a vènder al proprietê ch' la gh'îva, che în gnûdi cumprêdi da Ferrante Gonzaga.
Myrta Merlino
Biugrafìa
Dòp èsar-'s laureàda in siénsi pulìtichi, la Myrta la taca a culaburàr c'n al giurnàł dla sò sità, Il Mattino, tgnénd adrē a i servìsi finansiàri, dvintànd pò na giurnalìsta 'd mistēr in dal 1995.
In televiśiòṅ la lavóra insém a Giovanni Minoli in dal sò rotocàlc Mixer su Rai 2 pò la pasa a Rai 3 faghénd la respunsàbila ecunòmica e tulénd part a i prugràma Italia Maastricht e Mister Euro. In chi an lè la Merlino la tîṅ adrē anc a déś puntàdi ad La Storia siamo noi. Da 'l 2002 a 'l 2003 l'è a cap dl'infurmasiòṅ ad Rai Educational.
Duchêt ed Guastâla
Un êter râm ed la faméja ed Gustâla la gvernê la Cuntèia ed Muntchiaróghel, divîşa da la Cuntèia ed Guastâla int al 1456, fîn al 1612
Myrta Merlino
Biugrafìa
In dal 2009 la pasa a La 7 in du la preśénta Effetto Domino, un prugràma in ónda la sira tard ch'al trata di argumènt ecunòmic. Da 'l 2011 l'è prutagunìsta dla traśmisiòṅ ad sucès L'aria che tira, un talk show dla matìna da 'l lunadè a 'l venardè in du la trata gl'argumènt dal dè insém a di òspit e a di culegamènt estéran.
}}
Duchêt ed Guastâla
Quî ch'în gnû dôp ed Ferrante Gonzaga àn mantgnû al gvêren ed Guatâla fîn al 1746, a s'în quistê al tétol ed dóca int al 1621. L'ûltem dóca, Giuseppe Maria l'é môrt, sèinsa lasêr erēd, int al 1746 e al Duchêt ed Gustâla l'é stê unî int la Lumbardìa austríaca sòta al gvêren ed Maria teresa. Cun al tratêt ed Aix-la-Chapelle dal 1748, Guastâla la vîn vindûda al Duchêt ed Pèrma ch' al l'à mantgnûda sòta i sō pusès fîn al 1859 quând l'é pasêda al Règn d'Itâlia unî.
Parla con lei
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Parla con lei (Dascór sèg) 'l è 'n film dramàtic dal 2002 scrit e dirèt par Pedro Almodóvar, vinsidōr dal Prèmi Òscar par la senegiadùra uriginàla e 'd un Golden Globe p'r al film furastēr più bèl.
La pelìcula la gh'à di camèo dla Marisa Paredes, dla Cecilia Roth e dla Paola Dominguín, fiōla dla Lucia Bosè, tuti cuma invidàdi a na fèsta 'd matrimòni, ólt'r ad Caetano Veloso ch'al canta Cucurrucucú paloma e dla Pina Bausch ch'la fà 'n balét a 'l inìsi.
In tut 'l à fat sù dagnóra ssanta-sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Durànt un spetàcul dal Café Müller a teàtar, 'l infarmēr Benigno Martín (Javier Cámara) al gh'armàgn quànd al fà a mènt ch'al sò vśèṅ fra 'l pùblic, al scritōr e giurnalìsta Marco Zuluaga (Darío Grandinetti), al taca a piànśar parchè cumòs da l'eśibisiòṅ dla balarìna (Pina Bausch).
Turnâ a cà Marco al buta 'l òć su na turéra ciamàda Lydia González (Rosario Flores) ch'al véd in televiśiòṅ intervistàda. Al decìd acsè ad far un servìsi su 'd lē vgnénd a savēr ch'la s è péna mulàda cun 'n àtar “matador” famóś cgnusû cuma 'l Niño de Valencia (Adolfo Fernández). C'n al pasàr dal tèmp i dū i s mét'n insém ma pò la dóna la decìd ad dar un taj a la relasiòṅ parchè la vōl turnàr c'n al sò èx muróś. La Lydia però la n fà minga in tèmp a dir-'g-al parchè, durànt na curìda, la finìs in còma dòp èsar stada frida da n'incurnàda dal tôr.
Marco al la và a catàr da spés in clìnica in du a lavóra Benigno ch'al gh'à da tgnir adrē a n'atra pasiènta in còma ciamàda Alicia (Leonor Watling), fiōla śōvna dal psicòlug dutōr Roncero (Helio Pedregal) e studènta balarìna in dla scōla dla Katerina Bilova (Geraldine Chaplin) ch'la s cata 'd frònt a 'l palàs in du a viṿ anc Benigno.
Marco e Benigno i dvènt'n amìg e 'l infarmēr al sugerìs a 'l scritōr, quànd al s cata da par lò cun la Lydia, ad cuntinuàr sèmpar a dascórar sèg, pò al gh diś anc ch'al vrév spuśàr l’Alicia parchè al gh vōl tròp bèṅ. Marco al gh dà cóntar parchè a n gh'è gnanc da pinsàr a di lavōr cumpàgn, pò al partìs par la Giurdàgna ch'al gh'à da far un servìsi 'd viàś. Quànd 'l è là al ricév na telefunàta in du i gh dìśan ch'la Lydia l'è mòrta e 'l giurnalìsta al tórna subìt in Spaggna. In cal mént'r in clìnica n'infarméra la fà a mènt ch'l’Alicia la n gh'à piò al mestruasiòṅ e a gh'è anc un mutìṿ: la gh'à d'avēr fiōl.
Culegamènt estéran
}}
Amici vitia si feras, facis tua
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Amici vitia si feras, facis tua l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr "S' te stê a tolerèr i vìsi 'd i tó amìg, chi vìsi lè i dvintaràn i tō" e la deśvìn dal "Sententiae" ed 'l autōr ed mìm (mimo in Itagliàn) 'd al I sèc. prìma 'd Crist, al Publilius Syrus.
Colegamèint estèren
}}
817 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 817, mo invéci 'l an 817, 't ê da 'ndèr chè) 'L 817 (otseintdersèt, ottocentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 816 (otseintsèdeś) e 'l vin prìma edl 818 (otseintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintdersetéśim post.
Èter progèt
}}
1483
Al 1483 (MCDLXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nôn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nôn, o nunòun (nonno in itagliàṅ), in na famìia, 'l è 'l pèder 'd ùn di genitōr, màinter che la nòna o nunòuna l'è só mèder. I s pól'n anch intènder cuma i genitōr edla mujér o dal marì (suoceri in itagliàṅ).
Paraná
Al Paraná (in Portoghês: Estado do Paraná) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Sul.
In dal 2016 al g'hava 11.242.720 abitänt e 'na süparfìs ad 199.314,850 km2. La sò capitäla all'è Curitiba.
644 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 644, mo invéci 'l an 644, 't ê da 'ndèr chè) Al 644 (seseintquarantaquàter, seicentoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 643 (seseintquarantatrī) e 'l vin prìma dal 645 (seseintquarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquarantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Comunione con delitti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at scamp 'sta sira... gnint a t spavint'rà mai piò.|Tagline dal film}}
Comunione con delitti (Cumugnòṅ cun di masamènt) 'l è 'n film indipendènt ad scarésa americàṅ dal 1976 'd Alfred Sole girâ cun tarśènt-quarantamìla dòlar e pò basta.
'L è al prim film dla Brooke Shields ch'in alóra la gh'iva dód'ś an.
Sunt
Durànt i an Ssanta a Paterson (New Jersey) la Catherine Spages (Linda Miller) la và a catàr, insém a 'l sò dū fiōli Karen (Brooke Shields) e l’Alice (Paula Sheppard), al prēt dla sità, pàdar Tom (Rudolph Willrich).
La prima dal putìni l'è la più pìcula e la gh'à da preparàr-as p'r al sacramènt dla prima cumugnòṅ. Al prevòsar al gh rigàla 'n cruśifìs ma l’Alice, ch'la n à mai mandâ śò la separasiòṅ di sò genitōr e ch'l'è and dimóndi gelōśa ad sò surèla, la s mét adòs na mascra ch'la fà scarésa faghénd vgnir i śgriśōr a la śgnóra Tredoni (Mildred Clinton), la dóna ch'la dà na maṅ in cà a 'l religióś. Turnàda a cà, l’Alice la taca a far di daspèt a la putìna, śgranfgnànd-ag la sò bàmbula e srand-la dènt'r a 'n tanabùś.
Al dè dla serimògna, na figùra mascràda e vistìda ad śal la stròsa la pòvra Karen cun l’Alice ch'la tōś al sò pòst in céśa.
Quànd pò a pèrd la vita anc la sia dal putìni, l’Annie (Jane Lowry), cupàda cun dal scurtlàdi da la figùra in śal, la gh và in mèś l’Alice parchè a pâr ch'a sia stada lē. Ma anc sò pàdar 'l è in a risć ad far na bruta fiṅ.
Culegamènt estéran
}}
Dieci piccoli indiani (film 1945)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|A 'l inìsi i ér'n in déś ma pò a n gh'è armàś più ninsòṅ.|Tagline dal film}}
Dieci piccoli indiani (Déś indiàṅ pìcui) 'l è 'n śal americàṅ in biànc e négar dal 1945 ad René Clair premiâ a la 1ma edisiòṅ dal Fèstival ad Lucàrn.
La pelìcula l'è trata da 'n rumànś umònim dal 1939 dl'Agatha Christie ch'l à dâ vita a àtar dū film, Dieci piccoli indiani ad George Pollock (1965) e Dieci piccoli indiani 'd Alan Birkinshaw (1989) e a di àtar film in na quàlc manéra cumpàgn cuma ...e poi, non ne rimase nessuno ad Peter Collinson (1974), Invito a cena con delitto ad Robert Moore (1976), Tutti defunti... tranne i morti ad Pupi Avati (1977) e Incubo finale ad Danny Cannon (1998).
Sunt
Òt parsòni ch'i n s cgnósan briśa i èṅ invidàdi da 'n sèrt sgnōr Owen a pasàr un fiṅ 'd stmana in n'ìśula dla Curnuvàglia ciamàda Nigger Island in du a n gh'astà ninsòṅ ma a gh'è sōl na vila che lò 'l à tòlt in afìt.
Gl'òspit i èṅ la sgnurìna Vera Claythorne (June Duprez), al dutōr Edward Armstrong (Walter Huston), al vèć giùdas Quinncannon (Barry Fitzgerald), la puta religióśa Emily Brent (Judith Anderson), al prìnsip rus Nikita Starloff (Mischa Auer), al generàł John Mandrake (C. Aubrey Smith), al detective William Henry Blore (Roland Young) e 'l viaśadōr Philip Lombard (Louis Hayward).
Rivâ a Nigger Island, scarusâ p'r al barcarōl Fred Narracott (Harry Thurston), in dla vila i càt'n al majurdòm Thomas Rogers (Richard Haydn) e la dóna di fat e sò mujér Ethel (Queenie Leonard) ch'i gh dàn'n al bèṅvgnû e ch'i gh prepàran la séna su na tavla in du a gh'è dal statṿi ad déś indiàṅ. A la Vera a gh vîṅ in mènt na vècia filastròca ch'la cuntàva la stòria ad déś indiàṅ ch'i murìv'n òṅ adrē a c'l àtar.
Invito a cena con delitto
{{Metacaixa
Dieci piccoli indiani (film 1945)
Sunt
I òt ch'i èṅ scampâ i vrévan scapàr via ma 'l è 'n quèl impusìbil parchè al barcarōr al turnarà sōl lunadè. Quànd al dè dòp a vîṅ catâ 'l cadàvar scurtlâ dal generàł in spiàgia, al grup al mét a i vōt al nóm dal suspetâ ch'al riśùlta ès'r al majurdòm. Chi lò al và a durmìr in dal ciûś dla léggna ma la quàrta vitma l'è pròpria lò, cupâ c'n un cōlp ad manàra in cô.
Invito a cena con delitto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Dieci piccoli indiani (film 1945)
Culegamènt estéran
}}
Invito a cena con delitto
{{Film }}
Invito a cena con delitto (Invîd a séna cun delìt) l'è na cumèdia négra americàna dal 1976, parudìa di film śai, ad Robert Moore scrita par Neil Simon.
Fra gl'atōr dal film, ch'l è stâ preśentâ a 'l 32śum Fèstival ad Venèsia e ch'l à muciâ sù da piò ad trénta-dū migliòṅ ad dòlar, a gh'è anc al scritōr Truman Capote.
Sunt
Al migliardàri Lionel Twain (Truman Capote) 'l invìda a séna in dla sò vila sinc di più gran detective dal mónd dgénd-ag che cla sira lè, a meśanòt, a gh sarà 'n masamènt, cun la vitma ch'la sarà scurtlàda a la schina par dódas vòlti. Lionel al prumét ch'al darà 'n migliòṅ ad dòlar a chi indvinarà 'l sasèṅ. A sarvìr in tavla a gh'è 'n camarēr òrub, Jamesgnōra Bèṅsgnōr (Alec Guinness), e na cōga sórda e muta, la Yetta (Nancy Walker).
I rìv'n acsè 'l ispetōr Sydney Wang (Peter Sellers), Dick Charleston (David Niven) e la sò sgnōra, la Dora (Maggie Smith), Sam Diamante (Peter Falk) cun la sò segretària, la Tess Skeffington (Eileen Brennan), la Jessica Marbles (Elsa Lanchaster) cun la sò vècia infarméra, la Miss Withers (Estelle Winwood), e Milo Perrier (James Coco).
Da lè in avànti i tàc'n a sucédar di fat spavintóś ch'i mét'n in pinsēr i òspit cuma dal vlèṅ in dal bicér ad Wang e dū spadi tacàdi a 'l mur ch'i càscan śò.
Culegamènt estéran
}}
Coop Consumatori Nordest
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Coop Consumatori Nordest ( o, pió a la cûrta, Coop Nordest) l'é òna dal 9 grôsi coperatîvi ed cunsóm dal sistēma Coop, e cme têla la fà pêrt ed l' ANCC ( Associazione Nazionale Cooperative di Consumo) ed la Lēga dal Coperatîvi e al cunsōrsi coperatîv Coop Italia.
Introdusiòun
La Coop Consumatori Nordest l'é nêda int al 1995 a Rèz, atravêrs l'uniòun in Coop Nordemilia ed Coop Consumatori Friuli-Venezia Giulia e al câmbi ed ragiòun socêla, gnû dôp, da Coop Nordemilia a  Coop Consumatori Nordest. Sté dō coperatîvi, tóti dō ed grandèsa tr' al mzân e al grând, în al rişultê ed divêrsi uniòun tra coperatîvi céchi ind i relatîv teritôri.
Nâsita e şvilóp ed Coop Nordemilia
Al cōr principêl ed Coop Nordemilia l'é stêda la Coop Reggio, ch' la s'é costituîda int al 1971 da l'uniòun dal tantésimi coperatîvi cèchi ch' a gh'ēren ind la pruvîncia ed Rèz, per urganişêr al sistēma ed la coperasiòun a livèl pruvincêl, cme l'ēra sucès ânca in divêrsi pruvînci ed l' Emélia-Rumâgna. D'arcurdêr che al muvimèint coperatîv arzân l'é sèimper stê a la vanguêrdia ed la mudernişasiòun: int al 1963 (préma che nasés Coop Reggio) a Rèz l'ēra stê inaugurê Coop 1, al prém grôs supermarchê ed tót al sistēma Coop, cun 'na larghèsa ed 1.400 m2.
Ind l' aşvèina pruvîncia ed Pèrma, sèimper per unîr al coperativi céchi preşèinti, a metê d' j ân e-sânta a 's é costituî l'  l'Unione Parmense delle Cooperative di Consumo (Upcc), ch' al fêva la scōrta per mèz dal cunsōrsi coperatîv arzân, e dôp al lavurêva sèimper di pió cun Cop Rèz.
Int al 1974 Coop Reggio e Upcc a 's unésen acsé l' é nasûda la Coop Nordemilia, che dôp l'à tirê dèinter soquânti coperativi dal piaşintèin ( tra còsti la Cop ed Fiurinsôla) e CopMântva, a só vôlta nasûda int al 1971 da l' uniòun ed divêrsi coperatîvi dal Mantvân.
Dôp soquânt ân ed sistemasiòun în cumincêdi divêrsi ativitê, tra còsti al "Giurnêdi di zôven consumadōr" e divêrsi campâgni cûntra la şagerasiòun di vlèin e al zûnti int al magnêr. Int al 1989 l'à avêrt al prém Ipercoop, al Centro Torri ed Pèrma, ch' l' é stê ûn di prém in tóta Itâlia.
Nâsita e şvilóp ed Coop Friuli-Venezia Giulia
Al cōr ed la Coop Consumatori Friuli-Venezia Giulia l'é stêda la Cop ed cunsóm ed Borgomeduna, ch' l' à avêrt al prém supermarchê a Maniago int al 1980 e ind i quât'r ân dôp a n'à avêrt êter 5. La Coop Consumatori Friuli-Venezia Giulia l'é nêda int al 1985 ind l' unîr a la Cop Bergomeduna êtri coperatîvi, tra còsti la Cop ed Buttrio, soquânti Cop 'd Udine, ed Monfalcòun e 'd Gorésia. A s' é rivê acsé a 'n' uniòun ch' la cuntêva 24 negôsi e cîrca 120.000 sôsi. Ânca Coop Consumatori Friuli-Venezia Giulia la lancê divêrsi campâgni per i consumadōr e la ducasiòun a i cunsóm.
L' uniòun cun  Coop Nordemilia an n'é mìa nasûda per quistiòun ed deblésa, mó per purtêr al mâsem e dêr valōr a l'uşânsa coperatîva ed i ân indrē.
Nâsita e şvilóp ed Coop Nordest
Int al 1954 acsé a 's é rivê a l'uniòun tra  Coop Nordemilia e Coop Consumatori Friuli-Venezia Giulia, ch' é stê fât la Coop Consumatori Nordest. Ind al nōva coperatîva é stê tirê dèinter ânca la socetê Alimentari e Bricò, ch ' l' ēra controlêda da Cop Nordemélia e ch'la tgnîva a drē i negôsi ed la vècia Unicoop Veneto.
La nōva socetê l'é rivêda a 300.000 sôsi e 81 negôsi, mó a l'inési a gh'é stê da dificoltê d'adatamèint e di câl ed rèişa, d'ed là a ritêrd per fêr al piân de şvilóp. Int al 1999 a se gh'lé cavêda a arnuvêr al sistēma comercêl, ch' l' é finî tr'al 2001 e al 2002.
În gnû acsé avêrt diêter Ipercòp: La Favorita ed Mântva, pó int 2003 Isonzo ed Gradisca Isonzo (GO), ch' l'é stê al prém Ipercòp dal Friuli e int al 2005 as é fât al trîş int al Mantvân cun l'avêrta dal Cèinter Comercêl Po ed Suşêra, int al 2006 a s'é avêrt al Meduna ed Pordenòun e int al 2007 al Gotico a Piaşèinsa.
L'é interesânt l'é arcurdê êter trî prugèt de şvilóp: int al 1996 é stê fât la Trento Sviluppo srl, cuntrolêda a la pêra da Coop Nordest e dal SAIT ed Trento, un cunsōrsi ch' al fêva pêrt dal Confcooperative cun un şparpagnamèint ch' al rivêva dapertót, préma ed tót cun al nòm Famiglia Cooperativa. La mîra ed Trento Sviluppo l'é còl 'd avèir in mân di grôs supermarchê (superstore) in Trintèin. Al prém l'é stê avêrt a Trento int al 2002 e al secònd a Rovereto int al 2004. Tóti dō a gh'àn avû un grôs sucès.
A la fîn ed j ân Novânta è gnû l'idèja 'd invistîr int i ipermarchêt in Croâsia: è stê fât 'na socetê ed dirét, la  Hipermarketi Coop d.o.o, che int al 2002 l'à avêrt al só prém Ipercòp a Zagabria, al  King Cross Jankomir, ch' l' é stê al prém pûnt ed vèndita fōra dal teritôri italiân. Al secònd l'é stê avêrt a Zagabria sèimper int al 2002, int al 2003 l'à avêrt un ipermarchê a Osijek in Slavonia e int al 2004 l'à avêrt al Kastela de Spalato. La mîra l'é de dvintêr al prém ind al setōr ipermarchê in Croâsia. Int al 2009 i quatêr Ipercoop ed la Croâsia a vînen vindû, per quistiòun cunômichi, a Spar Austria. Ind l'acôrd ed vèndita a gh'é al pasâg da  Hipermarketi Coop ed la Coop a  Spar Hrvatska ed la  Spar Austria ed la gestiòun ed j ipermarchê ed Jankomir e Stupnik ed Zagabria, Kastela de Spalato e Osijek ed la sitê cun l'istès nom, in pió la vèndita di dirèt per fêr 'n êter ipermatchê sèimper a Zagabria. A gh'é ânca l'impègn che j ipermarchê a tgnirân l'isègna Ipercoop e vènder i prodòt marchê Coop fîn al 2010. Per la gestiòun di stâbil comercêl dóve a gh'é dèinter i trî ipermarchê ed Jankomir-Zagabria, Spalato e Osijek a vîn fâta 'na socetê per vènder o cumprêr cà e apartamèint. La socetê la srà dal 50% ed la Coop Nordest e 50% ed Euromarkt, socetê specialişêda ind la gestiòun di stâbil ed Spar Austria, cun la mîra 'd arnuvêr e dêr valōr a i stâbil. Spar Hrvatska la 'sé ânca impgnêda a tgnîr a lavurêr tót i dipendèint ed j ipermarchê ed tgnîr ânca tót j impieghê ed Hipermarketi Coop ed Zagabria mèinter ed j êter impieghê a gnirân tôt a lavurêr ind la socetê ch' la dêv tgnîr a drē i stâbil comercêl.
I sôsi
Al 31 dicèmber 2006 i sôsi ēren 500.003
I sôsi în urganişê in 57 Sesiòun teritoriêli.
I sôsi titolêr ed librét Prestito Sociale êren 106.696
Coop Consumatori Nordest int al 2006 l'à fât al 75% dal vènditi a i sō sôsi.
Coop Consumatori Nordest la gh'à 'na só edisiòun ed la rivésta Conumatori (druvêda, cun edisiòun lochêli, ânca dal j êtri grôsi Coop dal distrèt Adriatico e dal Nord-Ovest a só vôlta divîşa in dō sòt edisiòun: Emilia/Lombardia e Friuli Venezia-Giulia. La rivésta la vîn spidîda a grâtis a tót i sôsi.
La rēda ed vèndita
Coop Consumatori Nordest la tîn a drê diretamèint a 83 pûnt vèndita, divîş tra minimarchê, supermarchê e superstore cun l'insègna Coop (75) e ipermarchê cun l'insègna Ipercoop (8).
Coop Consumatori Nordest l'an drôva mìa la divisiòun dal canêl supermarchê ed Coop Italia, ch' la pervèd per eşèimpi l'insègna InCoop pr' al metradûri céchi.
Còsta l'é al particulêr ed la rêda ed vèndita:
1 Pruvîncia dóve a gh'è preşèint ânca Coop Lombardia
2 Pruvîncia dóve a gh'è preşèint ânca Coop Adriatica
Space Vampires
{{Metacaixa
Coop Consumatori Nordest
La rēda ed vèndita
D'ed là ed rêda tgnûda dirètamèint bişògna zuntêr còla ed Trento Sviluppo, 'n' imprèisa tra Coop Consumatori Nordest e al SAIT ed Trento, cun dû superstore in pruvîncia ed Trento Al nōvi inaugurasiòun a srân préma ed tót ed supermarchê e Ipercoop: in Emélia lé prevésta la ristruturasiòun di supermarchê, in Friuli se stémen divêrs prugèt, tra cuisché soquânt supermarchê ind la zôna ed Trieste. In in pió pervést 7 nōv ipermarchê.
Space Vampires
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Coop Consumatori Nordest
Ativitê spurtîvi
La Coop Consumatori Nordest la gh'à ânca dō socetê spurtîvi: la  Polisportiva Coop Consumatori Nordest ed Pèrma e la squêdra ed bâschet  Polisportiva Coop Consumatori Nordest ed Trieste.
Space Vampires
{{Film }}
Coop Consumatori Nordest
Ativitê spurtîvi
La Polisportiva l'é stêda fundêda int al 1964 cun al nòm Cannisti Coop-U.P.C.C da ôt pescadōr. Cun l'ingrès 'd êter setōr, tra quisché al zôgh dal balòun e la palavōlo, l'ân dôp la câmbia in  Gruppo Sportivo Coop-U.P.C.C., int al 1975 la dvèinta  Polisportiva Coop Nordemilia e pó  Polisportiva Coop Consumatori Nordest. Dôp as fân dal nōv sesiòin spurtîvi, cme còla ed la palanûd, ch ' la lavōra insèm cun ch'l'êtra socetê ed palanûd, la Rari Nantes Parma.
Space Vampires
{{CITAZIONE|'L evènt fantasientìtic di an Utànta!|Tagline dal film}}
Space Vampires (I vampîr dal spasi) 'l è 'n thriller fantasientìfic dal 1985 da Tobe Hooper trat da 'l rumànś “I vampiri dello spazio” ad Colin Wilson.
Coop Consumatori Nordest
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Space Vampires
'L è stâ girâ in Inghiltèra c'n un budget ad vint-sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Na spedisiòṅ ad teréstar la partìs p'r un viàś in dal spasi druànd l'astrunàṿ Churchill par rivàr su la Cuméta 'd Halley par studiàr-la. Quànd i rìvan là i gh càtan n'astrunàṿ bèla granda ch'a pâr ch'la sia stada tiràda dèntar da la cóa. Ad dènt'r i vénd'n i rèst ad bèsti ch'i sumìlian a di papastrèi gigànt e pò dal casi 'd cristàl cun dèntar tri còrp nûd ch'i pàr'n umàṅ. In séguit i mémbar d'l equipàǵ i mōran tut a part al culunèl Tom Carlsen (Steve Railsback) ch'al gh la cava a scapàr via e a turnàr su la Tèra.
Na secónda misiòṅ la partìs par védar se qualchidòṅ 'l è invéci scampâ e i còrp di tri aglièṅ, dū masć e na fémna dimóndi bèla (Mathilda May), i vìnan purtâ in un laburatòri a Lóndra p'r èsar studiâ. Chi lōr tri però i fànan védar 'd èsar dimóndi periculóś parchè i èṅ bòṅ ad far partìr di raś murtài ch'i ardùś'n i còrp dal sò vitmi in mumi diśidradàdi esénd ch'i èṅ di vampîr spasiài ch'i s càvan la fam ciuciànd via l'energìa di teréstar ch'i gh pàsan davśèṅ.
Culegamènt estéran
}}
Patton Oswalt
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Patton Peter Oswalt (Portsmouth, 27 ad Śnar dal 1969) 'l è 'n còmig, atōr, ardupiadōr e cantànt americàṅ.
Àtar prugèt
}}
1774 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1774 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 887: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Gavâsa
Gavâsa (Gavassa in italiân; Gavassæ in latèin) l'é òna dal j antîghi Véli, incō l'é 'na frasiòun cun 2.589 abitânt (31/12/2009), dal cmûn Rèz.
Geogaféia
L'é int la Pianûra padâna Gavâşsa l'é a 5 km, tra mezanôt e matèina dal cèinter sitê. L'é a i cunfîn cun i cmûn ed Curèz e Sân Martèin. La véla l'é divîşa in tri cèinter: "La Lumêga", "La Véla" e "Cà Nōvi". A sîra l'é bagnêda dal turèint Ròden.
Stôria
Numinêda per la préma vôlta in un documèint ed l'875, Gavâsa l'é stêda proprietê e Matélda ed Canòsa e, dôp la môrt ed la Grancutèsa, l'é pasêda a l'anvōd Guelfo VII dóca de Spoleto.Pó dôp ló al l'à dunê la burghêda a Gherardo Rangoni che, a só volta int al 1176, al l'à dêda a la Cēşa ed Rèz. Int al 1315 Gavâsa l'ēra un cmûn indipendèint, dôp l'é andêda sòta al cmûn e d Rèz, la vîn divîşa, per pôch tèimp, da Rèz dal 1805 al 1807, quând l'é stêda préma unîda al cmûn ed Masinsâdegh, e pó a còl ed Bódri. Sgnêda da un grôs e-şvilóp sitadèin cumincê a la metê ed j ân 1990, la frasiòun la mantîn incòra 'na cumuméia agrécola e servési per la gînta ch' a fân pêren préma ed tót insém a j impiânt ed la parôchia.
Strêdi
Gavâsa l'é insém a la vècia strêda statêla 468 ed Curèz, ch' l' unés Rèz a Chèrp incō a gh'é in só pôst 'na strêda nōva e pió modêrna.
Elèinch di léber
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Gavassa trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Yes Nurse! No Nurse!
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gh la cavarî'v a 'rmàgnar sèri?|Tagline dal film}}
'''Yes Nurse! No Nurse!' (Sè infarméra! Nò infarméra!'') l'è na cumèdia musical ulandéśa dal 2002 ad Pieter Kramer ch'la fà riferimènt a 'n vèć telefìlm di an Ssanta druànd dimóndi dal sò canti. In dal film la prutagunìsta, la Loes Luca, la dróa 'n asènt ad Groningen.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 53śum Fèstival ad Berlîṅ in du 'l regìsta 'l è stâ numinâ par vìnsar 'l “Ōrs 'd òr”.
Sunt
La Klivia (Loes Luca), infarméra dla Cróś Rósa, l'è na dóna bòna 'd cōr ch'la manda avànti 'n pensiunâ par gint dasfurtunàda druànd 'n edifìsi in afìt dal sgnōr Buurman Boordevol (Paul Kooij), un tisi minga tant gustóś ch'al viṿ lè tacâ e ch'al n cumpatìs briśa quànd i faṅ dal caśèṅ tant ch'al la denùnsia sèmpar sprand acsè ad mandàr-la via. Chi lò, che na vòlta 'l éra 'l muróś 'd un paruchēr chéca ch'al gh'à 'n salòṅ ciamâ “Mimóśa” in dal stés viàł, Wouter (Paul de Leeuw), adès al viṿ da par lò c'n un gat e cun di bèsi lugâ in dla casafòrt.
Culegamènt estéran
}}
Wonderland - Massacro a Hollywood
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sès, dròga, masamènt. Bèṅvgnû a Los Angeles.|Tagline dal film}}
Sunt
La Dawn Schiller (Kate Bosworth) l'è la muróśa dal “rè dal pòran”, 'l atōr John Holmes (Val Kilmer). Cumpàgn a lò la pénsa sōl a gusàr e a far-'s ad dròga. Un dè la sènt a la televiśiòṅ ch'in na vila a Wonderland Avenue, quartēr ad Los Angeles, a gh'è stâ 'n masèl cun quàtar parsòni cupàdi: Ron Launius (Josh Lucas), fanàtig dal pistòli antìghi, la Joy Miller (Janeane Garofalo), Billy DeVerell (Tim Blake Nelson) e la Barbara Richardson (Natasha Gregson Wagner). In cal pòst lè la Dawn la gh'éra stada sōl pôc tèmp prima insém a Holmes.
Al caś al finìs in dal maṅ di detective dla pulisìa Sam Nico (Ted Levine) e Louis Cruz (Franky G) ch'insém a 'l ufisiàł Billy Ward (M.C. Gainey) i próan a 'ndàr-'g a fónd, sinténd qvél ch'al gh diś David Lind (Dylan McDermott), muróś 'd una dal vitmi.
La matìna dòp Ron Launius, insém a Lind e Deverell, i vaṅ a rubàr in cà 'd Nash purtànd-ag via un migliòṅ e dū ad dòlar fra bèsi, armi, dròga e presióś, frénd in dal méntar la guàrdia dal còrp Greg Diles (Faizon Love).