cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
Al 22 ad Śugn dal 2011 'l atōr George Clooney, ch'al sira mis sèg da du an, al diś in un cumunicàt ch'i s èṅ mulâ e che la stòria 'd amór l'è finìda.
In dal Setémbar dal 2011 la vèṅ sarnìda par balàr in dal spetàcul televiśìṿ americàṅ Dancing with the stars (Balànd cun al stéli) ma dòp sōl dū puntàdi la vèṅ pò casàda fóra p'r al pùblic. A ś vèṅ anc a savér che la Canalis la s imbutìs al regipèt parchè un vìddeo al la tōś śò in di camarèṅ dal prugràma Ellen DeGeneres Show mèntar l'è drē a ficàr-as dèntar di spesōr.
Àtar prugèt
}}
Jessica Rossi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Jessica Rossi (Sènt, 7 ad Śnar dal 1992) l'è na spurtìva emigliàna ch'la tira cun al sćiòp, mdaja 'd òr a gl'Ulimpìadi ad Lóndra dal 2012. L'è élta 170 cm e la péśa 55 chilo.
Biugrafìa
Nada in pruvìnsa ad Frara, a quat'r an la sa stablìs a Crevalcôr.
Dòp avér far al sò debùt in camp internasiunàl a 'l Campiunâ Mundiàl ad tîr dal 2007, la s piàsa a 'l sèst pòst a i Mundiài dal 2008 cun 67 piatèi insfilsâ e pò l'è quìnta a i Campiunâ 'd Europa. In dal 2009, quànd la gh'iva sōi darsèt an, la vins i Campiunâ itagliàṅ, europeo e mundiàl ad tîr.
Al 19 'd Avrìl dal 2012 i gh'aṅ dâ al culàr 'd òr par mèrit spurtìṿ.
Al 4 'd Agóst la vins la mdaja 'd òr a gl'Ulimpìadi ad Lóndra dal 2012 faghénd anc al rècord mundiàl ciapànd 99 piatèi su 100, pasànd al qualificasiòṅ sénsa far gnanc un śbali, insfilsànd tut i sò 75 piatèi. L'à dedicâ la sò mdaja a i taramutâ dl'Emìglia, la sò regiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Santüäri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Un santüäri l'è, un pòst d'una qualsiasi raligiòn indùa gh'è saplì un parsuna impurtanta ad clà raligiòn lè, o anca apëina al sò raliqui.
Snakes on a Train
{{Metacaixa
Santüäri
Ligamm ad föra
Al santüäri sul sitt dla Treccani
Snakes on a Train
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I aṅ samnâ 'l terōr su 'n aparéć. Adès i èṅ su 'n trêṅ.|Tagline dal film}}
Snakes on a Train (Bisi in dal Trêṅ) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ americàṅ dal 2006 ad Peter Mervis che chè al s firma cuma “The Mallachi Brothers”. A s trata 'd un mockbuster prudót par qvéi dla The Asylum dal film Snakes on a Plane dal stés an.
La pelìcula l'è stada giràda in Califòrgna druànd un budget 'd un migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Brujo (A.J. Castro) e la sò muróśa Alma (Julia Ruiz) i èṅ dū mesicàṅ ch'i gh'aṅ da ciapàr un trêṅ p'r i Stat Unî p'r andàr a catàr un sò sîṅ ad Los Angeles, un siamàṅ maya, par guarìr la dóna da la maledisiòṅ ch'la gh'à adòs parchè la s éra misa cóntar a 'n matrimòni cuncurdâ da la sò famìja par ciapàr di bèsi. In dal sò stómag i vìvan di sarpènt che lē la gòmita dal vòlti quànd la stà mâł dimóndi. A gh dà na maṅ un tisi ciamâ Miguel (Giovanni Bejarano).
In sal trêṅ i gh'èṅ anc dū americàni che par sinc-mila dòlar i pòrtan sèg dla dròga, la Crystal (Amelia Jackson-Gray) e la Summer (Shannon Gayle Hurd). Par sfurtùna lōr a gh tîṅ adrē un pulisiòt dla narcòtic par dar-ag la casa, Hoover (Philo Beddoe). Chi lò però 'l è anc prònt a srar 'n òć in cambi di bèsi e dna ciuladìna cun la Crystal che p'r a n finìr minga in parśòṅ la decìd ad star-ag. A 'l ùltim a riva lè 'n tisi ciamâ Barat (Reza Riazi) ch'al la salva, pò i dū i s cópan 'l un cun c'l àtar.
A cal punt lè al bisi i tàc'n a 'ndàr in gir rabìdi par muśgàr tut qvéi ch'i gh s pàran davànti, tacànd da la famìja ad Mitch (Derek Osedach), sò mujér, la Nancy (Madeleine Falk), e la sò putìna Lani (Lola Forsberg). L’Alma la n gh la fà piò e la dvènta 'n sarpènt gigànt a sò vòlta e la śbuśìs al trêṅ par scapàr fóra parchè la 'l vōl mandàr śò tut, cun la gnint dèntar.
Culegamènt estéran
}}
José Mourinho
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|A me non piace la prostituzione intel­lettuale, mi pia­ce l’onestà intellettuale e mi sem­bra che negli ultimi giorni ci sia stata una grandissima manipo­lazione intellettuale e un gran­dissimo lavoro organizzato per cambiare e manipolare l’opinione pubblica e questo, secondo me, è un lavoro fantastico di un mondo che non è il mio, che lo sarà fino a quando lavorerò nel calcio, ma che davvero non è il mio mondo. Però questa manipolazione è sta­ta un successo: negli ultimi due giorni, infatti, non si è parlato di una Roma con grandissimi cam­pioni, con tanti giocatori che io volevo avere con me, e che finirà la stagione con śero tituli. Non si è parlato di un Milan che finirà la stagione con śero tituli nonostan­te abbia tutto ciò di cui una squa­dra ha bisogno. E non si è parla­to di una Juventus che ha con­quistato tanti, ma tanti punti con errori arbitrali.|A mè a n m piàś minga la prustitusiòṅ dla mènt, a m piaś la mènt quand l'è unèsta e a m pâr che in di ùltim dè a gh sia stada na manipulasiòṅ bèla granda dal mènt e un lavōr bèl grôs fat sù par cambiàr e manipulàr l'upignòṅ dla gint e quést, par mè, 'l è un lavōr fantàstic 'd un mónd ch'al n è briśa al mio, che al sarà acsè in fîṅ ch'a lavurarò in dal mónd dla balòṅ, ma che al n è minga al mè mónd, dabòṅ. Però cla manipulasiòṅ chè l'è stada un sucès: in di ùltim du dè, difàti, a n s è minga dascórs dna Roma cun di campiòṅ dimóndi grand, cun tant ad chi śugadōr ch'a 'rév vlû mèg, e che la finirà la stagiòṅ cun śèro tìtui. A n s è mia dascórs 'd un Milan ch'al finirà la stagiòṅ cun śèro tìtui nunustàn­t 'l àppia tut quél ch'a gh vōl par na squàdra. E a n s è minga dascórs 'd na Juventus ch'l'à ciapâ dimóndi, un muć ad punt cun di erōr di àrbitr.|Dichiarasiòṅ ad Mourinho, 4 Mars dal 2009|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Al sò scutmàj, sarnî diretamènt da lò durànt i sò an lundinéś, 'l è The Special One (Al specialòṅ).
Al sò valōr 'l è arcgnusû da tut, anc da 'l Istitùt Internasiunàl ad Stòria e Statìstichi dal Balòṅ (IFFHS) ch'al 'l à elèt par tri vòlti (2004, 2005 e 2010) al mijór alenadōr dal mónd.
Pulèmichi
Mourinho 'l è un persunàǵ dimóndi cuntruvèrs par via dal sò caràtar spavàld (in dal Setémbar dal 2008 'l à dit a la Gazzetta dello Sport ch'al pénsa ch'a n gh sia ninsòṅ méj ad lò) ch'al 'l à da spés mis dèntar a dal pulèmichi in dal mónd dal balòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Robert Kubica
{{Metacaixa
Robert Józef Kubica (a s diś [ˈrɔbɛrt kuˈbiʦa]) 'l è un pilòta ad màchini pulàc, nâ a Cracòvia al 7 ad Dicémbar dal 1984.
Gl'inìsi
Robert Kubica al taca subìt a quàt'r an a cùrar in màchina mèntar a déś an al fà al campiunàt ad go-kart dla Pulógna e al vins 6 tìtui in 3 an. In séguit al sa stablìs in Itâglia par cùrar in di àtar campiunàt e 'l impàra anc a dascórar dimóndi bèṅ in Itagliàn. In fiṅ al 2006 al cur la Monaco Kart Cup, la Margutti Trophy, la Elf Masters races, la Formula Renault, la Formula 3 Euro Series (quand, a séguit 'd un brut incidènt, al và in a risć ad pèrdar un bras) e la Macau F3 Grand Prix.
Durànt un tèst a Barcelóna cun la Renault al vèṅ duciâ par Mario Theissen, respunsàbil dla BMW, ch'al al mét sóta cuntràt par la stagiòṅ 2006.
2006: 'l eśòrdi cun la BMW Sauber
Dòp 'n inìsi cuma culaudadór, al fà al sò debùt in dal sircùit in dal gran prèmi 'd Ungherî al pòst ad Jacques Villeneuve, dvintànd al prim pulàc a córar in Fórmula 1. Al finìs subìt a punt ma al vèṅ squalificâ parchè la sò màchina l'éra tròp alśéra par 2 chìlo. In dal gran prèmi 'd Itâglia al riva tèrs quand in gara 'l ira stâ anc prim par soquànt gir.
2007: na bèla stagiòṅ
La stagiòṅ 2007 la taca mal cun du gari sénsa punt ma dòp al taca far-an sèmpar fiṅ a quànd al fà 'n incidènt spaventóś in Cànada al turnànt "L'Epingle" ma al pèrd sól na gara, quéla in di Stat Unî, rimpiasâ p'r al śóvan Sebastian Vettel. Al tórna a 'l cursi in Frància finénd quàrt. Al finìs pò la stagiòṅ al sèst pòst cun 39 punt e cun dimóndi piasamènt bòṅ.
2008: la prima vìnsita
La prima gara dal 2008 in Austràglia 'l è dimóndi dasfurtunàda parchè, dòp èsar partî in prima fila, al vèṅ buciâ sénsa cólpa par la Williams ad Nakajima durànt i gir da drē a la safety car.
In Spaggna e in Turchìa al finìs quàrt ma la sò giurnàda più bèla la riva 'l 8 ad Śugn dal 2008 quànd al vins al gran prèmi dal Cànada miténd-as anc al prim pòstt dla clasìfica generàla.
La stagiòṅ la và avànti bèṅ cun soquànt piasamènt e finénd in sal pòdi a Valénsia, a Mónśa e in Giapòṅ a Fuji. A la fiṅ al s piàsa al quàrt pòst cun 75 punt.
2009: un diśàstar ad stagiòṅ
Al 2009 'l è stâ 'n an diśastróś par lò anc par cólpa dla màchina ch'la n andàva minga. In dla prima gara al partìs da 'l quàrt pòst ma Sebastian Vettel al al buta fóra in dal tentatìṿ ad pasàr-al quand al pulàc 'l éra al secónd pòst. I prim punt i rìvan sól dòp soquànti gari cun un sètim pòst in Turchìa. In dla stagiòṅ a s pól arcurdàr sól un quàrt pòst in Bélgi e un secónd in Braśìl, in tut al mùcia sù 17 punt finénd quaturdicéśum in clasìfica.
2010: al pasàǵ a la Renault
In dal 2010 al pasa a la Renault par rimpiasàr Fernando Alonso ch'l éra pasâ a la Ferrari. La scuderìa francéśa la gh'à dimóndi prubléma ecunòmic ma Robert al fà bèṅ la sò part finénd da spés a punt, rivànd secónd in Austràglia e tèrs a Muntecârl e in Bélgi. A la fiṅ al mùcia sù 136 punt finénd utàṿ in clasìfica.
2011: 'l incidènt prima d'l inìsi dal campiunàt
Al 6 ad Favràr dal 2011, quand 'l éra drē a cùrar na gara ad rally in Itâglia in Ligûria, al sa stablìs atàc a na céśa e al patìs di dan ad c'l àtar mónd: pèrdidi ad sangṿ dèntar, bruti fratùri e na maṅ mèśa saltàda via. I dutór i 'l aṅ uprâ soquànti vòlti sèmpar bèṅ ma Kubica al và in a risć listés ad n cùrar mai piò. Invéci al pilòta ch'l éra sèg al n s è fat gnint.
Al sò pòst la Renault la tóś in présia al tedésc Nick Heidfeld.
Nòti
}}
Cürtatùn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mantuàn}} Cürtatùn (italiàn: Curtatone) l'è 'n cumün dla pruìncia 'd Màntua. Al g'ha 'na pupulasión ad 14.649 abitànt e l'è ün di cumün püsè impurtànt dla pruìncia. A Cürtatùn (püsè precizamént ind la frasión ad Muntanàra) l'è stàda cumbatìda 'na batàlia dla prìma guèra d'indipendénsa italiàna.
Vàrda ànca
}}
Squallor Flashback Collection
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Tocca l'Albicocca e sarai felice, tocca l'Albicocca, sono Amedeus, Amedeus Tocca l'Albicocca, lo potete trovare in tutte le edicole a quarantamila lire settimanali, Amedeus Tocca l'Albicocca a dispense.|Tóca la Mugnàga e 't sarà cuntènt, tóca la Mugnàga, a sòṅ Amedeus, Amedeus Tóca la Mugnàga, a 'l psî catàr in tuti gl'edìculi a quarànta-mila franc la stmana, Amedeus Tóca la Mugnàga a dispénsi.|Il Computer Amedeus, 1985|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
{{Album }}
L'è stada publicàda in dal 2006.
Culegamènt estéran
}}
.watches
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2015.
Usägh
Usägh (Ossago Lodigiano in Itagliàn) l'é un cumoin italian ad 1.228 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Priscilla - La regina del deserto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'è turnàda e la pâr dimóndi bèla e scandalóśa cuma sèmp'r in cal vistî nóṿ.|Tagline dal film}}
Areb
L Âreb (الْعَرَبيّة al-ʿarabiyyah o sulamänt عَرَبيْ ʿarabī) l é 'na längua seméttica ch'as dscårr int na bôna pèrt dl'èlta Âfrica e int'l Uriänt ed Mèż. In tótt, quî ch'î bacâjen in âreb sràn 60 miglión. As pôl incuntrèr trai varietè dla längua: la varietè Mashrèq (dscåursa in tótt l Uriänt ed Mèż) e la varietè Maghreb (ch'î dscårren in tótta l'Âfrica èreba). Pô ai é anc la varietè egizièna ch'l'é 'na vî ed mèż str'äl dåu varietè.
Ré Salṣêr
Ré Salṣêr (Rio Saliceto in italiân) l'é un cmûn ed 6.089 ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezanôt e matèina e a 27 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz.
Areb
La längua dal Curàn l'é la längua clâsica, ch'as stûdia a scôla e ch'l'é druvè anc par televiṡiån, int i giurnèl e par râdio.
Ré Salṣêr
Urègin dal nòm
Al nòm al tōṣ urègin dal canêl ciamê Rio ch ' l'andêva e al và a drê, incō cun al nòm Treşnêr, a i cufîn cun Chêrp, dôp al dvèinta Sân Zôrz in Ré, al nòm Ré Salṣêr al dvèinta uficêl int al 1864, la zûnta ed Salṣêr a 's dêv a i sâleṣ ed padòl che vînen só ind al só teritôri. I só abitânt però al ciâmen, incora incō, sōl Ré.
Priscilla - La regina del deserto
Priscilla, la regina del deserto (Priscilla, la regìna dal deśèrt) l'è na cumèdia austragliàna dal 1994 ad Stephan Elliott ch'al l'à anc scrita.
Ré Salṣêr
Stôria
La stôria antîga ed Ré la cumîncia cun la préma bunéfica fâta da i rumân. În, difâti, ed cl' època lé soquânt rèst catê ind la zôna, tra quisché un leòun in mêlmer, ch' al fêva pêrt ed 'na tòmba, adèsa tgnû da cât int al curtîl dal Palâs di Prîncip a Curèz, i rèst 'd un pavimèint a muṣâich catê in véia Cà di Frê int al 1912 e un quadrèl ciamê manoberiê per l'incavadûra ch' al gh'îva insém, catê mèinter a 's fêva un schêv ind l' istèsa zôna int al 1969, adèsa tgnû da cât ind la Bibliotêca Comunêla. Al teritôri comunêl d'adèsa al vîn cuntê cme fât da terra, ronchi e prati e cun pôchi persòuni in un documèint da rè longobêrd Desiderio int al 772. Pêrt dal teritôri ed Ré al figûra cme pusès ed la Cēṣa ed Rèz int al 907 ch' al pâsa pó a Bonifâcio ed Canòsa, pêder ed Matélda, ch' al la dà indrê incòra a la Cēṣa. Al nòm ed Ré a 's vèd la préma vôlta int al 1093 in 'na bòla ed l'antipêpa Gilberto. Int al Léber di Fôgh dal distrèt ed Rèz tr' al XII e XII sècol Ré al riṣûlta cun 20 faméj ed cuntadèin padròun e 7 de mzêder. L'é sòta a la Sgnuréia di Da Curèz, la Zèca dal Principê l'ēra a Vèla Caprì ed Ré. Per sècol Véla ed Curèz int al 1859, cun un plebisît, l' utîn l'indipenèinsa aministratîva dal Cmûn ch' la và in vigôr al prém de znêr 1860. Cun l'eṣèimpi dê da Rèz e Nuvalêra al 18 avrîl 1881 nâs a Ré la Socetê Operâia ed Mótva Asistèinsa, cun la mîra ed purtêr asistèinsa a j operâi in dificultê. Int al 1899 cun la 'stèsa mîra Alfredo Ansaloni al fònda la Socetê ed Fradlânsa di Militêr in Cungêd. Cun la mîra ed dêr valōr al carateréstichi e a comercialiṣêr al vèin dal pôst al 23 agòst 1901 a 's fònda la préma Socetê Coperatîva ciamêda L'Enologica.
Priscilla - La regina del deserto
L'è stada preśentàda a 'l 47śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ Un Certain Regard e l'à vins al Prèmi Òscar dal 1995 p'r i custùm dand pò vita anc a 'n musical ch'l à fat al sò debùt a Sydney in dal 2006.
Ré Salṣêr
Al Teâter Comunêl
Ciamê ind j ân indrê Cinema Teatro Montanari, dal nòm dal prém padròun, l'é stê tirê só al tèimp ed l'imbisiōṣ piân ed la sitê ed l'izgnêr Pier Giacinto Terrachini, ind i prém ân dal sècol pasê, quând Ré al s'é richî de stâbil póblich e privê. L'8 fervêr 1911 la cumpagnìa G.Zannini cun la cumèdia Il Cardinale ed G.Parker l' inâvgura al Teâter. Dôp che per un lòng tèimp l'é stê sarê, al stâbil dal dé d'incō, l'é stê inavgurê al 31 znêr 1993 dal tót arnuvê Luigi Pillitu l'à curê al decorasiòun dal balaóstri di logê.
Priscilla - La regina del deserto
Custàda dū migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à purtâ a cà da piò ad vint-nóṿ.
Ré Salṣêr
Palâs Diamanti
L'ēra, fîn al 1935, al palâs dóve gh'ēra L' Enologica al prém èint a sistêma coperatîva ch' la s'é dêda la mîra ed prudór e vendér al vèin. Còl vèin ed Rè da la gradasiòun pió fôrta ed l'intêr circundâri, che Pier Giacinto Terrachini prém séndech al gh'à dedichê un munumèint cgnusû cme  Il Bacco, fât da 'na stâtva ed Noè insém a 'na grôsa bòta, l' é pó stê butê zò al tèimp dal fâsio. Lòngh i mûr dal fabrichê în stê més, cme adôb, i vēder ed sintunêr ed butéli da vèin, urdnêd in môd che a l'estêren a 's vèden sfalsêd i fònd e al bòchi a testimuniânsa ed la vucasiòun dal vèin ed la coperatîva. 'Na târga comemoratîva cun la figûra ed Sân Zôrz, prutetōr ed Ré, l'é stêda mèsa zò al 23 agòst 2001 in ucasiòun di sèint ân ed la fundasiòun.
Priscilla - La regina del deserto
Sunt
La Bernadette Bassenger (Terence Stamp), la Mitzi Del Bra (Hugo Weaving) e la Felicia Jollygoodfellow (Guy Pearce) i èṅ i nóm 'd art ad Ralph, 'd Anthony Belrose dit "Tick" e 'd Adam Whitely, un transesuàł e dū drag queen ch'i s śibìs'n in un bar par fnòć ad Sydney. Dòp la mòrt dal cumpàgn dla Bernadette, i tri i partìsan a la vòlta 'd Alice Springs par far un spetàcul a 'l Lasseters Hotel Casino in dua a cmanda l'ex mujér ad Tick.
Culegamènt estéran
}}
Mercùri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
J éren sté j alchimìsta a ciamèrl acsè per lighèrl al pianéta Mercûri.
Cùm' al vîn drué
Al mercùri al vîn drué in tànti manéri: int dla chìmica e int dla farmaséutica (dèintr' el vernîś, in dj insetisìd, in dj diśinfetànt, in dj esplosîv e ancòri in dagli ètri pèrt), int dj setôr elètrutècnìc e elètruchìmic (dèintr' al lampàdi ai vapôr ed mercùri, in dj interutôr, in dal pìli, ets.). al 's drôva anca in soquànt strumèint sientìfic cùm' j termòmeter, in dû al sèr'v, cun la sô variasiòun dla dilatasiòun metàlica, unifôrm in dal sô chèś, a indichèr el tèimpradûri.
}}
Manhattan (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da 'l gèni còmic ad Woody Allen.|Tagline dal film}}
Manhattan (id.) 'l è na cumèdia americàna dal 1979 ad Woody Allen. L'è stada giràda in biànc e négar e l'è stada preśentàda a 'l 32śum Fèstival ad Cannes fóra cuncōrs. Inóltar l'è stada candidàda a vìnsar dū Prèmi Òscar in dal 1980 (atōra minga prutagunìsta a la Mariel Hemingway e senegiadùra briśa uriginàla fata méj a Woody Allen e a Marshall Brickman) sénsa però purtàr a cà gnint.
Al film 'l à fat sù quarànta migliòṅ ad dòlar, un sucès dimóndi grand esénd-an custâ sōl nóṿ.
Sunt
Isaac Davis (Woody Allen) al gh'à quarànta-dū an, al viṿ a Manhattan e ad mistēr al fà 'l autōr televiśìṿ. Da pôc tèmp 'l è stâ mulâ da la sò secónda mujér Jill (Meryl Streep) ch'l'à sarnî 'd andàr a star a cà dla sò muróśa 'd adès, la Connie (Karen Ludwig). Da 'l cant suo Isaac al và a drē a na ragasōla ad darsèt an, la Tracy (Mariel Hemingway), anc s'al créd ch'a dir dabòṅ a sia 'n quèl ch'l and'rà avànti pôc parchè lì lē l'è tròp pìcula par lò. Anc al sò amìg Yale (Michael Murphy) al n s la pasa minga tant bèṅ parchè al s è ligâ a na giurnalìsta divursiàda, la Mary (Diane Keaton), anc s'l è incóra spuśâ cun l’Emily (Anne Byrne Hoffman).
Quànd Isaac al cgnós la Mary, al gh armàgn mâł parchè al la cata pēśa, minga a la bòna e una ch'la sà tut lē. Dòp che lò al s è licensiâ, par véndar da par lò i sò lìbar, e ch'l à spatinâ in 'n apartamènt ch'al cósta méno, a na fèsta al véd incóra la giurnalìsta e al dvénta sò amìg. In cal méntar la Tracy, ch'la gh'à da 'ndàr a studiàr a Lóndra, la gh dmanda 'd andàr-ag sèg ma lò al n è mia 'd acòrd, anc parchè Yale e la Mary i s mòlan e lò al gh'à camp lìbar par pruàr-ag dabòṅ cun la pràtica dal sò amìg.
Culegamènt estéran
}}
The Box
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è 'n rigàl par tè...|Tagline dal film}}
Custâ trénta migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à purtâ a cà trénta-tri a 'l incìrca.
Sunt
Arthur Lewis (James Marsden) e la Norma (Cameron Diaz) i èṅ na còpia ch'la viṿ a Richmond in Virgìgna. Lò al lavóra a la Nasa, lē la fà l'insgnànta 'd létri e la gira sòpa parchè l'à patî l'amputasiòṅ ad quàtar dida in un pē. I dū i faṅ fadìga a sbarcàr al lunàri e i gh'aṅ un ragasōl ch'al s ciàma Walter (Sam Oz Stone).
Un dè i ricév'n un pachét misterióś cun dèntar 'n aparéć dimóndi strân c'n un butòṅ rós quaciâ da na campàna 'd vēdar. Di bijét a n gh 'n è minga e a n s capìs briśa cuśa 'l sarvìs. La matìna dòp a Arthur a gh riva n'arcmandàda in dua a gh'è scrit ch'al n pōl mia dvintàr 'n astrunàuta, al sógn dla sò vita, parchè al n à minga pasâ i tèst psiculògic. In cal méntar anc sò mujér la gh'à dal bruti nutìsi a scōla parchè i gh tajàn via i fónd par far studiàr sò fiōl.
Al dopmèśdè dòp la Norma la vèra 'l us ad cà a 'n óm ch'al diś ad ciamàr-as Arlington Steward (Frank Langella): 'l è lò ch'al gh'à cunsgnâ 'l pac. Al vèć, ch'al gh'à la ghigna scavśàda parchè a gh manca mèś la ganàsa par via dna bruśadùra, al gh fà na prupòsta in dal méntar ch'al gh śibìs la ciàṿ par vèr'r al vēdar. Se lē la decìd ad schisàr in dal gir ad vint-quat'r óri al butòṅ, un qualchidòṅ da na quàlc banda al murirà ma lē la s mit'rà in bisàca al migliòṅ ad dòlar ch'a gh'è dèntar la valìś ch'al gh fà védar. Al dè dòp, a sinc óri dla basōra, lò al turnarà a cà sua par tōr indrē 'l aparéć e par dar-'g in dal caś i bèsi. Se invéci al butòṅ a n sarà minga schisâ, lò al śibirà al stés quèl a n'atra famìja. P'r avèr i bèsi però a n gh'è da dir gnint a ninsòṅ.
Al dè dòp, quànd a gh cala 'n quàrt 'd óra a sinc óri, la Norma la 'l schisa parchè i bèsi i gh fànan còmad e in cal méntar un dipendènt dla Nasa al spara 'n cōlp a sò mujér cupànd-la. Arlington al s fà viṿ e al dà la valìś a i Lewis. Chi lōr dū i vrévan dar indrē incòsa ma 'l vèć al gh diś ch'l è tròp tard e al s in và. Cuśa gh sia sóta 'l è impusìbil da capìr, a s véd sōl che 'l óm misterióś al sà sèmpar tut qvél ch'a sucéd in gir, anc che Arthur al s è mis a indagàr in sal sò cònt dòp avér tòlt śò la targa dla sò màchina.
Culegamènt estéran
}}
Uspedalët
Uspedalët (Ospedaletto Lodigiano in Itagliàn) l'é un paesëin italian ad 1.839 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Gigi Marzullo
{{Metacaixa
Luigi Marzullo, ma cgnusû da tut cuma Gigi, 'l è 'n giurnalìsta, scritōr e cundutōr televiśìṿ, nâ a Avellino al 25 ad Luj dal 1953.
Biugrafìa
Dòp soquànt àtar sò lavōr in televiśiòṅ (cuma Microfono d'Argento, un gala ad sira fat insém a Gabriella Carlucci, dal 1988) in dal 1989 la gh vèṅ dada in afidamènt la cundusiòṅ ad Mezzanotte e dintorni (Meśanòt e dintóran), prugràma dla nòt in dua lò al mitìva sóta di persunàǵ famóś faghénd-ag dal dmandi, punśènti e cuntòrti. Al và avànti acsè in fiṅ al 1994 quand al pasa a Sottovoce (Sotvóś), sèmpar un prugràma 'd intervìsti da 'l Lunadè a 'l Venardè («Sotvóś, a'l saìv, 'l è 'l prugràma ch'al sèra al palinsèst dal Prim Canàl dla RAI, nuàtar a dgém na manéra par cgnósar e par cgnósar-'s, parcórs umàṅ e prufesiunài, quand un dè vista l'óra 'l è finî da pôc e 'n àtar dè 'l è péna tacâ, un dè da piò p'r amàr, par sugnàr, par vìvar»), Cinematografo (un prugràma in du a s dascór ad cìnema insém a di crìtic cuma Anselma Dell'Olio, mujér ad Giuliano Ferrara, Valerio Caprara, Massimo Bertarelli 'd Il Giornale e la sicigliàna Ornella Sgroi) al Sàbat e Applausi (didicâ a 'l teàtar) a la Dménga. Tut chi prugràma chè i èṅ mandâ in ónda ad nòt, "par quéi ch'i n vōlan minga o i n pōlan briśa durmìr".
Marzullo 'l è anc respunsàbil dla cultùra ad Rai 1 e 'l à ricitâ faghénd al sò persunàǵ in di film Body Guards - Guardie del corpo e Matrimonio alle Bahamas.
'L imitadōr Maurizio Crozza al 'l à tòlt ad mira dimóndi vòlti in di sò prugràma par La 7, Italia e Italialand.
Òpri
}}
60 p.d.C.
Al 60 prema ’d Crest l é un ân dal I séchel dal Calendêri gregurian.
Televiṡiån
{{Metacaixa
Salirän
Salirän (Salerano sul Lambro in Itagliàn) l'é un paès italian ad 2.214 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Televiṡiån
Considerè l'evoluziån d'la râdio, ch'la psêva trasmétter såul dî són, l'è stè strolghè par tant bâl d inventûr in di mondi 'd pajîs, prémma par l'esêrcit e pô i l'àn spargujè anch' a la zänt sóbbit dåpp la fén d'la secåṅnda guèra mundièl.
Cme la funziåṅna
Mänter che pr'al sån as psêva druvèr la téccnica d'la radio, par ripràṅnder as avéva da druvèr däl nôvi soluziån. I strulghénn ed trasmétter såura un schermo däli imâgin eletrònichi ripraisi par 'na telecamera e 'd trasmétteri pr'äli ånnd d'la radio.
Tôṅ
{{Metacaixa
Descrisiòṅ
I tôṅ i èṅ di pés ch'i èṅ bòṅ ad nudàr dimóndi in présia, un quèl ch'a gh fà còmad quànd i càsan di àtar pés, esénd di predadōr di mar. Al sò còrp l'è ślungâ e stric in fónd. La pina dursàla, cuma quéla dal cûl, l'è élta e fòrta e la punta a 'l indrē. Dòp qvisti dū a gh 'n è anc dagl'atri più pìculi par rivàr in fónd, 7/10 par part, ad sóvar e ad sóta.
Al sò culōr 'l è griś argènt cun dal sfumadùri blù o négri. A s trata 'd un pés dimóndi grôs parchè al pōl rivàr in fiṅ a 4,5 mètar (Thunnus atlanticus) méntar quéi più pìcui i èṅ i tôṅ Auxis rochei eudorax ch'i s férman a 36 cm.
Soquànti spéci i gh'aṅ al sangṿ cald, un quèl ch'a sucéd raramènt in di pés.
Àtar tôṅ
}}
Massalèngh
Massalèngh (Massalengo in Itagliàn) l'é un paès italian ad 4.750 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Storia
In princìpi l'è sta purprietä d'i frà Beneditìn ad San Pèdar in Lodvëcc (IX secolo d.C.).
Al sò num vëgn dal cùnt piasintëin Piero Massalenghi, che l'é stä pruprietäri dal paès dal 1661 al 1756. Dòpu, a l'è pasä a Antonio Vigani.
Barôs
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al barôs o la barósa (in itagliàn barroccio o birroccio, da 'l latèin vulghêr birrotium, a dir cun dō ródi), 'l era 'n câr a dō ródi che in di tèimp pasê 'l era tirê da 'n cavâl o da 'n sumêr, mèinter però che i "barusèin a man" i éren più alśér e a i psìva tirèr anca i cristiàṅ. Chi câr chè i vgnìven bòun per traspurtèr soquànti mercansìi péśi mèinter ch'a n'gh'éra mìa incòra i càmion. Al lègn druê per custruìr-i al duìva èser dimòndi ciùnt, c'ma quèl dla quérsa, vìst che 'l barôs al duìva tgnìr a bóta a la néva, a la pióva e a i squâs 'd sòt a 'l pēś edla mercansìa in sìm'a 'l buśi dal strèdi ed na vòlta. Al mistēr dal "barusêr" al n'éra èter che la versiòun antìga dal padrunsèin dal dè 'd incō, a dìr che 'l gh'ìva 'l incàreg ed traspurtèr soquànt gèner pēś per dl'ètra gint.
Colegamèint estèren
}}
Il mercante delle quattro stagioni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al racònt bujènt 'd al dasfamènt 'd 'n óm, dirèt p'r al grand Rainer Werner Fassbinder.|Tagline dal film}}
Il mercante delle quattro stagioni (Al marcànt dal quàtar stagiòṅ) 'l è 'n film dramàtic tedésc dal 1971 prudót, scrit, senegiâ, dirèt, musicâ e recitâ par Rainer Werner Fassbinder. L'è la prim' òpra ch'al regìsta 'l à girâ par la sò cà 'd prudusiòn nóva ch'l iva vèrt insém a Michael Fengler, la “Tango Film”. Al tìtul al fà riferimènt a na manéra 'd dir francéśa, “un marchand des quatre-saisons”, ch'a sarév al vendidōr ad fruta frésca ch'la càmbia tut al stagiòṅ.
La pelicula l'è custàda sōl sentstantòt-mila marc e l'è stada giràda a Mònag 'd Bavéra.
Sunt
Hans Epp (Hans Hirschmüller) 'l è 'n śōvan ch'al gh'à da patìr 'l òdi ad sò màdar, na burghéśa sénsa cōr (Gusti Kreissl), ch'la 'l à batśâ cuma 'n bòṅdagnìnt patintâ, piutòst la gh preferìs sò surèla Heidi (Heide Simon), la fiōla più pìcula dòp l’Anna (Hanna Schygulla). Quànd sò màdar la gh pruibìs ad far al mecànig parché la n vōl minga che lò al faga 'n mistēr in dua a gh'è da inspurcàr-'s al maṅ, lò al decìd ad partìr par la Legiòṅ furastéra. Quànd al tórn' a cà soquànt an dòp, lē la gh diś ciàr e tónd che qvéi mijór i mōran śōvan, sōl lò invéci 'l è turnâ. Dòp avér pruâ sénsa sucès a far al pulisiòt, al decìd ad métar sù 'n banc ad fruta e vardùra ambulànt.
In séguit 'l óm al sa spóśa cun l’Irmgard (Irm Hermann), na dóna che però la n gh vōl briśa bèṅ e ch'la gh astà sèmp'r adòs, e sèg al fà na putìna, la Renate (Andrea Schober). In famìja al ròbi i vànan pròpria mâł e quànd lò al la pìcia e al gh tira na scrana adòs durànt na litgàda in dua lē la gh'iva dit ch'l éra 'n gugiōł a sucéd al finimónd. La dóna la pretént al divòrsi ma 'l óm al gh'à 'n infàrt e alóra a s và avànti listés srand 'n òć. P'r al fat ch'al n pōl piò far di sfòrs e di lavōr pēś tut da par lò, Hans al s fà jutàr p'r Anzell (Karl Scheydt), 'n óm ch'al gusàva sò mujér sénsa che lò al saìs gnint méntar 'l éra a 'l uśdàł. L’Irmgard la fà però in manéra c'n un tragatèṅ ad casàr-al via parchè al prév ès'r un testimòni dascòmad di sò còran. A 'l sò pòst Hans al tōś cuma sòci Harry (Klaus Löwitsch), un sò vèć amìg da i tèmp dla Legiòṅ furastéra.
In séguit Hans al capìs però 'd èsar dvintâ inùtil par la sò famìja, al taca pròpria a far-'g a mènt in mèś a i sò magòṅ e a la sò depresiòṅ. Dòp ès'r andâ a catàr sò màdar par l'ultma vòlta, Hans al và in un bar a bévar di bicér ad bira òṅ dòp c'l àtar. Cun i prubléma a 'l cōr crònig ch'al gh'à, davànti a sò mujér, a Harry e a soquànt àtar, 'l óm al fóga i sò daśpiaśēr in dal bévar e pò al s imbariàga in fiṅ a murìr.
Culegamènt estéran
}}
Dialët piaṡintëin
Al piaṡintëin l'é un dialët d' la lëingua emilian-rumagnöla dal grüp linguistic "gall-italic" cal sa pärla in d'la pruvincia ad Piaṡëinsa. L'é un dialët imbastardì parché l'é cuntaminä a bota da la lëingua lumbärda (specialmëint in di parol e in di "mod da dì"), ma anca da la lëingua piemuntesṡa e un po' da cula ligüra. In sert rob al sa smeia a bota al dialët lumbärd ucidentäl (ch'i ciaman anca insübar).
L'é nasì dal latëin vulgär mis'ciä sö cun la lëingua celtica ca prima i parlävan i Gall (Gal) ch' i stävan a setentrion de la penisula italica. Tant cmé i ätar dialët "gall-italic", l'ha sintì divers inflüëinsi, cmé cula lungubärda. In di ültim sécul l'ha ciapä sö e mudificä parol dall'ucitan, dal franceṡ e dal tuscan.
Alfabet
L'alfabet piaṡintëin al gh'à 21 lettar.
A a (a) - B b (bi) - C c (ci) - D d (di)
E e (e) - F f (èfe) - G g (gi) - H h (àca)
I i (i) - L l (èle) - M m (ème) - N n (ène)
O o (o) - P p (pi) - Q q (qu o cu) - R r (ère)
S s (èse) - T t (ti) - U u (u) - V v (vi o vu) - Z z (zéda)
Quälca letra la gh'a di cambiameint ad segn diacritich (o acceint).
Estrat
Un òm al gh’ava dü fiö.
E ’l pö gióvan al diss a só pär: "Papä, dèm la porziòn di mè bèin ch’a ’m tócan!" E ’l pädar al ga fé la pärt a tüt dü.
E dä lé a poch dé al pö giuvan, miss insëm tüt al só, al ’s n’andé via ind un pais luntàn, e lamò al dsüpé tüt al só in stravizzi.
E dop d’avìl consümä tüt, vèins una gran calastrìa ind cul pais e lü al prinsipié a troväss ins la süta.
E l’andé e ’l s’ha miss con vöin ad cól pais ch’a la mandé ind una só campägna a mnä föra i animäl.
E lü l’ariss vorì leimpass la pansa dil giänd ch’ mangiävan i grèin; ma nsöin gh’in däva.
Finalmèint, mtèind zä testa, al diss: "Quanta sarvitur in cà ’d mè pädar i gh’han dal pän da trassen adree, e mé son ché ch’a mör ad fäm!
Ma mé a ’m tudrò süsa e andrò da mé pädar e ’gh dirò: Papä, mé vöd ch’a i ho falä contra Dio e dnänz a vó.
Mé zä a ’n son pö degn d’iess ciämä voss fiö; tgnìm cmé vöin di vòstar sarvitór."
E ’l s’ toss sö, e ’l vèins da só pädar; e l’era ancamò da lontàn, che só pädar el l’ha vist, e ’l s’ha gomi, el gh’ha curs incontra, e ’l ga tré i brass al col e ’l la basé.
E ’l fiö al ga diss: "Papä, a i ho falä incontra la Signór e incontra ’d vó; e ’n son pö degn d’iess ciämä voss fiö".
Ma al pädar al diss ai sarvitór: "Svelti, tiree föra al vistii pö bèl e mitìgal sö, e dègh l’anèl in man, e mtìgh il scärp in pè!
E tudi' un vidél grass e mazzél, ch’a vöi ’ch mangium e ’ch fum altolè.
Parché al mé fiö ’ch l’era mort l’è risüssitä; n’a ’s sava dova ’l fiss, e ’l s’è truä". E i prinsipièn a sganassà.
Ma ’l fiö pö grand l’era pr’i camp; e cm’al vèins indree, quand al fé arand a cà, al sintì ch’i sonavän e i cantavän.
E cust al ga rispondi' ch’era gnii só fradél e só pädar l’ava mazzä un vidél grass, parché al fiö l’era tornä a cà san e sälav.
E lü al vèins nech, e ’l n’a vriva pö andä in cà; e ’l pädar gnì föra lü e ’l cminsé a imbunìl. Ma al fiö a rispondì a só pädar: "Tól, l’è tanta n ch’a ’v sèrav e ch’a fagh tüt a vòstar möd e ’n m’hii mäi dat gnan un cravöt tant ch’a podiss gódal coi mé compàgn,
Ma ’pena ch’è gnii ’st vòstar fiö ch’al s’è mangiä tüt al só con dil varän, hii bèin mazzä par lü un vidél grass!"
Ma ’l pädar al ga diss: "Al mè fiö, tè ta stee sèimpar con mé, e cól ch’è mé l’è anca tó; Donca l’era bèin giüst ch’ fassam festa e stèssam alégar, parché ’st tó fradél ch’ l’era mort, l’è risüssitä, al s’era pers e ’l s’è catä".
Doppia personalità
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd la mujér la gh'à fat i còran, Carter Nix al n à minga decìś sōl ad lasàr-la... 'l à divìś la sò mènt.|Tagline dal film}}
Doppia personalità (Persunalità dópia) 'l è 'n film thriller dal 1992 ad Brian De Palma ch'al 'l à anc scrit.
Custâ dódas migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al 'n à pò fat sù trénta-sèt.
Sunt
Al dutōr Carter Nix (John Lithgow), dòp che da pìcul 'l iva patî da sò pàdar soquànt esperimènt in sal cumpurtamènt ch'i 'l ànan sgnâ par sèmpar, al fà al psichiàtra di putèṅ e tut i gh pòrtan rispèt. 'L è spuśâ cun la Jenny (Lolita Davidovich) e la gh'à na fiōla zsèg, l’Amy (Amanda Pombo). Sò mujér, ch'la gh mét i còran cun Jack Dante (Steven Bauer), un sò ex muróś in cal mént'r armàś véduv, la gh'à al magòṅ parchè la gh'à paùra par sò fiōla parchè la véd che Carter al gh'è sèmp'r adòs par studiàr-la. Chi lò al gh'à di prubléma parchè al gh'à soquànti persunalità misćiàdi insém. A gh'è Cain, 'n imbrujòṅ catìṿ e śmalisiâ, Josh, un putèṅ traumatiśâ, e la Margo, na màdar cun i sò an.
Cain al cópa dal màdar śóvni par purtàr a Carter i sò putèṅ da analiśàr. A sucéd acsè anc cun al fiōl dna sò amìga, Sam. Anc la Jenny l'è in perìcul parchè sò marè 'l à capî incòsa dla sò relasiòṅ cun Jack. La la scampa p'r un pēl quànd lò al próa a 'ndgàr-la butànd-la śò cun la màchina in un lâg. Quànd a sparìs la sò putìna, la Jenny la próa a far-as dir in dū al l'à purtàda ma lò al gh rispónd ch'l'è cun sò nunòṅ che però 'l è mòrt da an.
Carter al vèṅ arestâ e al gh'à da réndar cònt a la dutōra Lynn Waldheim (Frances Sternhagen), na vècia ch'la pòrta la pirùca parchè la n gh'à minga cavìi, ch'la gh'à da capìr quèl ch'al gh'à in dla sò tèsta. Durànt 'l interugatòri, tut 'd un trat, Cain al lasa 'l pòst prima a Josh e pò a la Margo.
Culegamènt estéran
}}
Rosalba Pippa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rosalba Pippa (ma lē l'à sarnî fin da subìt al nóm d'art 'd Arisa, acrònim fat miténd in fila gl'inisiàli di nóm di sò parènt) l'è na cantànta itagliàna nada a Génuva al 20 'd Agóst dal 1982 anc s'la s pōl cunsideràr dla Lucàgna, regiòṅ in du la s è stablìda a na stmana ad vita (preciśamènt a Pignòla).
Biugrafìa
Da baghéta la tóś al diplòma a 'l licèo pedagògic ma pò la ś mét a far un pò da tut, sarnénd di mistér cuma la camaréra, la cantànta ad piano bar, la baghéta ch'la tèṅ a drē a i putèṅ, la paruchéra, la dóna dal pulisìi e l'estetìsta.
La vins pò soquànt prèmi minór faghénd la cantànta (in di an 1998 e 1999) e na bórsa ad studi mèntar la stava a 'l CET ad Mogol in dal 2007.
Frances
{{Metacaixa
Rosalba Pippa
Biugrafìa
In dal 2009 la và a Sanremo in dla categurìa dal propòsti nóvi cantànd Sincerità, na cansòṅ ad Giuseppe Anastasi (al sò muróś), Maurizio Filardo e Giuseppe Mangiaracina. Arisa la s fà cgnósar bèṅ (cun du ucialòṅ négar in si òć, un rusét ròs viṿ in si làbar e un look ch'al fà gnir in mènt i an Vint) e la vins fra i śóvan e anc al prèmi dla crìtica didicâ a Mia Martini.
Frances
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rosalba Pippa
Biugrafìa
Sèmpar in dal 2009 a vèṅ fat n'àlbum umònim par la Warner, cun déś canti dèntar, ch'al riva al quìnt pòst in clasìfica. I àtar sìngui i èṅ Io sono (Mè a sòṅ) e Te lo volevo dire (Mè a t al vliva dir).
Frances
{{Film }}
Rosalba Pippa
Biugrafìa
'L an dòp la tórna a Sanremo purtànd-as sèg al grup di travistî dal Surèli Marinetti par cantàr Malamorenò (Mabriśalamór). Anc al secónd disc, gnû fóra in cal mèntar, al pòrta al tìtul dla canta ad Sanremo.
Frances
{{CITAZIONE2|Frances made one final movie, then moved to Indianapolis where she hosted a daytime television show. She died on August 1, 1970, at the age of 56. Harry was not with her. She died as she had lived... alone.|La Frances l'à fat 'n ùltim film, pò la s è spustàda a Indianàpulis par tgnir un spetàcul televiśìṿ durànt al dè. L'è mòrta al 1 'd Agóst dal 1970 quànd la gh'iva 56 an. Harry al n éra briśa sèg. L'è mòrta cum l'à sèmpar visû... da par lē.|Cartèl finàl dal film prima di tìtui ad cóa|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Rosalba Pippa
Biugrafìa
In dal 2011 l'è turnàda a cantàr in dla sità lìgura par cantàr in dla sira didicàda a i 150 an dl'Unità d'Itàglia, faghénd un duét cun Max Pezzali p'r al braṅ Mamma mia dammi cento lire (Màdar mìa dà-'m sènt franc).
Frances
Frances (id.) 'l è 'n film biugràfic americàn dal 1982 ad Graeme Clifford ch'al cònta la vita dl'atōra ad Seattle, la Frances Farmer.
Rosalba Pippa
Culegamènt estéran
}}
Frances
La prutagunìsta dal film, la Jessica Lange, l'è stada numinàda p'r i Prèmi Òscar, acsè cuma la Kim Stanley, ch'la fà la part ad sò màdar.
In dal film a s diś che la Frances l'à patî na lubutumìa a 'l sarvèl ma a n gh'è mia la próa ch'a sia sucès dabòṅ anc s'in d'l uśdàl in dua l'éra stada mandàda l'atōra 'l éra un quèl ch'i fàvan in via sperimentàla. Invéci l'è véra ch'i gh aṅ fat dal puntùri 'd insulìna, di lètroschòck, dâ di fàrmag nóṿ tut da sperimentàr, fat magnàr i sò pét e fata viulentàr par bèsi a di militàr imbariàg, óltar ch'a di dutōr e a 'l persunàl dla clìnica.
La sò stòria la s è cgnusùda dabòṅ sōl pôc prima ch'la murìs ad càncar, cun la publicasiòṅ dal lìbar biugràfic „Will there really be a morning?” (Gh sarà-la dabòṅ na matìna?).
Al grup di Nirvana 'l à dedicâ a la dasfurtunàda atōra, dal stat ad Washington cuma lōr, la canta Frances Farmer Will Have Her Revenge On Seattle ch'la s cata in dal sò àlbum dal 1994 In Utero. La mujér ad Kurt Cobain, la Courtney Love, la s è misa pròpria òṅ di sò vistî al dè dal sò matrimòni.
Sunt
Fiōla 'd Ernest (Bart Burns) e dla Lillian (Kim Stanley), la Frances Farmer la vins a séd'ś an un prèmi ad sènt dòlar p'r un sò scrit, al saǵ Dio al mōr. La dvénta amìga 'd Harry York (Sam Shepard), un giurnalìsta amìg 'd un candidâ a sìndic ad sinìstra. In dal 1935, durànt i an dl'università a Seattle, la vins un cuncōrs 'd un giurnàl ad sinìstra, The Voice of Action, ch'al gh parmét ad vulàr in Rùsia par tōr dal lesiòṅ a 'l Teàtar 'd Art ad Mósca anc se sò màdar la s éra misa in mèś parchè la n vliva minga.
Turnàda in di Stat Unî, la s férma a New York, cun l'idéa ad far caréra a teàtar, ma pò la firma un cuntràt ad sèt an cun la Paramount Pictures cuma starlet. In cal méntar la taca anc a lauràr par 'l Actor's Studio insém a 'l scritōr ad drami, Clifford Odets (Jeffrey DeMunn). La dvénta anc la sò amànta anc se tut i dū i éran bèla spuśâ. Quànd chi lò al la mòla p'r i spetàcui a vgnir lundinéś, tulénd una ch'la gh śibìva dimóndi bèsi p'r avér la part da prutagunìsta, al decìd anc ad turnàr da sò mujér e la Frances la capìs 'd èsar stada dasfrutàda sōl par métar al sò nóm, famóś a Hollywood, in si cartlòṅ.
Al 19 'd Utóbar dal 1942 la Farmer la vèṅ farmàda da la pulisìa ad Santa Monica parchè la giràva in màchina ad nòt cun i fanài impìs, un quèl ch'a n s psiva briśa far in tèmp ad guèra. La vèṅ cundanàda da i giùdas a sinc-sènt dòlar ad multa e a sènt-utànta dè ad parśòṅ. La sò manéra 'd èsar, al sò impégn pulìtic, al fat ad pinsàr cun la sò tèsta e minga sōl ès'r un còrp da śibìr, 'd èsar stada batśàda cuma atea e ad simpatìi p'r al cumunìśum, la gh créa di prubléma a Hollywood, anc parchè lē la vrév sćiancàr al cuntàt par far sōl dal teàtar.
Turnàda in sal sèt dal film "No Escape", la tira un marùc a la dóna ch'la tgniva a drē a 'l patnadùri, śbragànd-ag la ganàsa, parchè chi lē la in dgiva ad tut i culōr in sal sò cònt. Sò màdar la dà al sò parmés parchè la véggna purtàda in clìnica p'r èsar curàda e lē la patìs dal puntùri 'd insulìna e di lètroschòck, fintànt che Harry al la fà scapàr via da 'd lè. Turnàda a cà dla Lillian, la litga sèg parchè sò màdar la vrév ch'la turnìs a giràr di film quànd lē la vrév star a lauràr in campàgna. Dòp avér-la piciàda, in dal 1945 la vèṅ purtàda in dal manicòmi dal Western State Hospital. La gh rèsta sinc an, paténd da tut, la vèṅ anc data a di militàr p'r èsar viulentàda. Sōl dòp na lubutumìa la vèṅ mandàda libra.
Mòdna
Mòdna (Modena in italiàn, caplógh dla sô pruvìncia, 184.727 cristiàn) l'è 'na zitê dl'Emìlia-Rumàgna, ch'l'a s'càta in mèž a dû fiómm,Säccia a la manzèina e Panèra a la drétta. L'è famóša a livèl internazionèl per l'indóstria del màchin (Ferrari, Maserati, ecc.) e per l'ašê balsàmich. A Mòdna a gh'è óna dal pió antìghi universitê dal mänd e la sèd dl'arciväschev; l'è ànch stèda, per dimändi tèimp, la capitèl dal Duchê di Este. Al Dòm ed Mòdna, la tärr campanària ciamèda Ghirlandèina e la Piàza Grànda i éin stèdi méssi in dal "patrimòni mundièl" dl'umanitê da 'l UNESCO in dal 1997. I abitànt ed Mòdna i éin ciamê mudnéš, mo anch žemiàn, dal näm dal sànt protetór dla zitê ch'l'è Sàn Žemiàn, festegiè al 31 ed žnèr.
Storia
Cronologia ed Mòdna
68 (nùmer)
{{Metacaixa
In dla śmòrfia ed Nàpol
In dla śmòrfia, al nùmer 68 al vōl dìr "La sùpa cota" ('A zuppa cotta in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen La zuppa cotta in itagliàṅ).
Funeral party
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd na vita la finìs, i tàc'n i guàj.|Tagline dal film}}
Funeral Party (La serimògna dal funeràł) l'è na cumèdia négra dal 2007 ad Frank Oz. L'è stada prudóta c'n un budget ad nóṿ migliòṅ ad dòlar da 'l Régn Unî, da i Stat Unî e da la Germâgna par la Sidney Kimmel Entertainment.
Sunt
Na famìja ingléśa dal Sussex la s cata in na vila 'd campàgna p'r al funeràł dal pàd'r ad Daniel (Matthew Macfadyen) e ad Robert (Rupert Graves). Al prim di dū 'l è 'n óm a la bòna ch'a gh piaśrév sfundàr cuma scritōr e ch'l è spuśâ cun la Jane (Keeley Hawes), al secónd invéci al fà 'l scritōr ad mistēr, 'l è put e 'l è andâ a vìv'r a New York in dua al s la spasa e al spénd tut i bèsi ch'al fà sù. La védva Sandra (Jane Asher) la pénsa a che tut a sia a pòst in cà p'r al ricevimènt ma minga a 'l spéśi dla serimògna ch'l è na questiòṅ fra i dū fradèi. Daniel 'l à mis da na banda i bèsi par cumpràr na cà nóva, Robert invéci al n gh'à più gnint parchè 'l à spéś tut cumprànd un bijét 'd aparéć ad prima clas. A pâr pròpria che Daniel al gh'àppia da mét'r-i fóra lò ma al n sà mia cuma far parchè sò mujér la và sèmp'r a drē p'r al cumprumés dla cà.
A 'l funeràł i rìv'n anc chi àtar parènt. La Martha (Daisy Donovan), anvōda dla védva, la s pòrta sèg al só muróś Simon (Alan Tudyk), ad mistēr avucàt, par far-al cgnós'r a sò pàdar. Quànd i vàn'n a tōr sò fradèl Troy (Kris Marshall), studènt ad farmacìa, la Martha la gh dà na madśìna ch'la tōś da 'n bucét ad Valium parchè la 'l véd dimóndi agitâ par 'l incòntar. Purtròp par lò qvàla là la n éra minga 'n tranquilànt ma na dròga sintética che Troy al gh'iva da purtàr a 'n sò amìg dòp al funeràł. A la serimògna a gh'è anc 'l imbranâ Howard (Andy Nyman), ch'al gh'à sèmpar paùra 'd avér-ag quèl anc parchè 'l à vdû na maciulìna più ciàra in sal pōls dla maṅ, insém a sò sio Alfie (Peter Vaughan), un vèć tarulî ch'l è sōl bòṅ ad tiràr dal Madóni e ch'l è custrét a vìvar in sna scrana a rudèli, e al sò amìg Justin (Ewen Bremner) ch'a gh và sōl p'r avér l'ucaśiòṅ ad far al galét cun la sò ex muróśa Martha. Inóltar a s véd anc un nân, Peter (Peter Dinklage), che ninsòṅ a sà chi 'l è.
Peter al s 'n imprufìta p'r andàr a dascórar da par lò cun Daniel par dir-ag ch'l éra 'l amànt segrét ad sò pàdar e al gh fà védar dal fòto par pruàr-'g-al, anc ad qvéli spurcaciòni. Al nanét al gh dmanda quìndas-mila starlìni par taśēr anc parchè al s 'n è abû a mâł abàsta dal fat ch'in dal testamènt al sò nóm a n gh fus minga. In cal méntar Simon, tòlt da la cretinìśia, al s sèra a ciàṿ in dal bagn e al taca a cavàr-as śò. Subìt dòp al mònta insìma a 'l téǵ tut nûd dgénd ch'al s vōl butàr śò.
Mairàgh
Mairàgh (Mairago en Itagliàn), a l'è un cumoin itagliàn ad 1.053 abitànt ch'al fà part ad la Pruvincia d' Lôd.
Funeral party
Sunt
Catànd-as in di guàj, a n saénd piò cuśa far, Daniel, Robert, Troy e Howard i decìd'n ad mét'r al sò còrp in dla casa da mòrt ad sò pàdar par far-al sparìr, amprufitànd-as dal fat che tut i èṅ fóra a tgnir 'd òć Simon ch'al gira sénsa gnint adòs in si cóp. Peter al vèṅ acsè insfilsâ là dèntar in dla puśisiòṅ dal ssanta-nóṿ méntar Howard al dascór c'n al prēt p'r a n far-al minga vgnir da cla banda.
Culegamènt estéran
}}
Ulandais
La Langua ulandaisa (ulandais: nederlands) l'è la langua ufizièla dî Pajîs Bâs e dal Surinam e l'è onna däl languv ufizièli dal Bêlg'.
I dscårren in ulandais stra sé e nå in 24 miglión ed cristiàn.
Argnân
Argnân (Regnano in italiân) l'é 'na frasiòun dal cmûn ed Viân int la pruvîncia ed Rèz.
Argnân l'é in 'na zôna ed culèina a cavâl dal vâl di turèint Cròstel e Treşnêr. Al pôst l'é famōş per i barbòj (vulcanetti in italiân) o sêrsi (salse in italiân) duvû a la preşènsa ed gâş sòt tèra ch' al vîn fōra da di côno céch. Al cuntrâri ed chiêter, sté gèner ed vulcân al mânda mia fōra calōr perché sté plòcia 'ch vîn só l'é frèda e cun dal rîghi nigrèti duvûdi a la preşèinsa ed petrôli.
La frasiòun la 's preşèinta cme un insèm ed burghêdi bèin spartîdi e sparpagnêdi lòngh la strêda pruvincêla ch'la pôrta a Sân Zvân 'd Quersōla.
Al burghêdi pió impurtânti che fân Argnân în: Fundiân, Misòun d'ed Sōver, Misòun ed Sòta, Curtvèndla e Muntvédi.
Monumèint
Int la frasiòun a gh' é ânca 'na cēşa parochiêla bèle cgnusûda int al Medioēv mó arfâta da pōch tèimp (1904).
Dante Cigarini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Dante Cigarini (Rèz 15 ed fervèr 1955) l'é un buratinêr, un ventréloch (vetriloquo in italiân) e un cômich arzân
Buratinêr e ventréloch
Dôp avèir fât divêrs lavōr tra quisché al disgnadōr tètnich, al vedrêr e al geòmetro a la fîn ed l' 80 al câmbia dal tót mistêr e al fònda La Scatola Magica, Progetti Culturali e di Spettacolo. Al fà i prém buratèin in lègn, al mèt insèm soquânt spetâchel per i ragasōl e al tōş pêrta a spetâchel nazionêl ed Buratèin. Da i buratèin al pâsa al mariunèt e pó a i fantôs ed latés ed gòma. L'è in ch' j ân lé ch' al và, cme invidê, a impurtânti trasmisiòun ed la televişiòun ed la RAI e Mediaset. Cun i fantôs ch' a 's mōven al cumîncia un percōrs artéstich vêrs al parlêr cun la pânsa e al teâter cômich per i pió grând. Int al 2008 al fà al debót cun al só spetâchel Me la suono e me la canto.
Presentadōr e avtôr ed la televisiòun
Da Zêr 2007 a Zógn 2008 al preşèinta tót i dé un progrâma per la televişiòun dal tétol Massimo Riserbo Swow e al drōva la tètnica dal perlêr cun la pânsa. Fât a pôsta per Telereggio, Massimo Riserbo l' é un fantôc/giurnalésta un pô sprudintê e un pō sunê, fât per i pió grând e per i pió céch. Al só batûdi tra' al tōr in gîr e al mèter in redécol a 's arfân a l'uşânsa popolêra. Dante Cigarini l' é ânca l'avtōr dal progrâma.
Colegamèin d'ed fōra
}}
Soul Asylum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}