cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto
Dôp l'unitê
Dôp l'unitê d'Itâlia la strêda l'é stêda clasifichêda cme strêda d'interèsi nasionêl n°23 ( in sègvit la dvinterà la n°38 e a la fîn la strêda statêla n°63, cme l'é ânca adèsa). În stê fât divêrs cambiamèint dal tracêt, fra còst int al 1867 la mudèfica Aóla-Fivisân. Al nōv stêt italiân l'à dê 'na spînta al ferovèi e al s'é pôst la quistiòun dal percōrs ed colegamèint ed l'Apenèin tra la mezanôt e vêrs sîra cun la Pianûra Padâna. A s'é pôst ed nōv la siēlta fra la strêda ed la Cîṣa o còla dal Cerēto, e l'à vînt la préma siēlta. La ferovèia Pèrma-La Spèsia l'é stêda inavgurêda al 1 agòst 1894.
XX sècol
Al tracêt ed la strêda l'éra piotôst a bèṣa bōga e ind al cōrs dal XX sècol l'à subî dimòndi mudéfichi. Ind j ân 90 ind i cmûn ed Casîna e Carpèida ind la pruvîncia ed Rèz în stêdi fâti dimòndi galerèi ch' àn fât dvintêr pió ṣvêlt al colegamèint.
PP (PRA)
{|style="background:transparent; vertical-align:top" {{PP/COMUNITA|TITOLO=Wikipedìa e la só comunitä| FIG1=| FIG2=| PREAMBOLO=Incó l'é al {{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}, e l'Enciclopedìa la gh'a bél e {{NUMBEROFARTICLES}} artìccoj. Còsta l'é la prìmma pàgina in pramzàn; par lézor còlla äd 'n ätor dialètt a-t pól drovär i "ligamént" ch' j'én äd sóra. Div da fär, ragàs!!! Tradusì il pàgini in-t-al nòstor dialètt... a gh'é spasi par tutt!!!
LIGAMÉNT ESTÈREN
}}
Sala stampa Contatti
31 d’avrìl
Secònd al calendàri gregoriàn, avrìl al gh'à 30 dè; in tótt i mòd, per trî vòlti in dla stòria agh in stê di avrìl cun 31 dè. [biśògn 'd na referèinsa]
Pixinguinha
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Alfredo da Rocha Viana Filho, cugnusìd cun pseudònim ad Pixinguinha (Rio de Janeiro Brasil, 23 d'aprìl 1897 - Rio de Janeiro 17 ed fervèr 1973) l'è stä un müsicista e cantant brasilian, cl’ha invantä, insëma a Heitor Villa-Lobos, al ritmo dal Choro.
Biugrafia
Pixinguinha a l'era nasìd a Rio de Janeiro 23 d'aprìl 1897. In dal 1916 l’ha scrìtt al choro Carinhoso, e in dal 1928 Lamentos. L’è stä criticä a bòta e sëinsa ragiòn, parvia da vëss inflüensä dal Jazz. In dal 1919 l’ha fundä, cun João Pernambuco e Donga a la chitàra, al grüpp Oito Batutas. L’è stä, insëma a Heitor Villa-Lobos, vùn d’i püsé bräu e maéstar ad Choro.
L’ha cantä anca cun Vinicius de Moraes e Carmen Miranda.
L’è mort, sëimpar a Rio de Janeiro al 17 ad fabràr 1973, in d’la cèsa ad Nossa Senhora da Paz, a Ipanema, intànt chl’era a drè a fä da padrëin a un batëz.
Ligamm ad föra
}}
361
Al 361 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Strade perdute
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
20 d'avrìl
Al  l'è al 110° dè dal calendàri gregoriàn (111° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 255 dè a la fin dl'an.
Strade perdute
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sangṿ... Sès... Delìri... Mistēr... in un film sénsa tèmp.|Tagline dal film}}
Strade perdute (Stradi pardùdi) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ e francéś dal 1997 ad David Lynch ch'al 'l à anc scrit insém a Barry Gifford.
In dla culòna sunóra firmàda da Angelo Badalamenti Marilyn Manson, ch'al cumpâr in un camèo insém a Twiggy Ramirez in dal finàł dla pelìcula durànt la prujesiòṅ dal film pòran, al canta i braṅ Apple of Sodom e I Put a Spell on You.
Cl'òpra chè l'è custàda quìndas migliòṅ ad dòlar ma in di Stat Unî la 'n à muciâ sù sōl tri e sèt.
1397
Al 1397 (MCCCXCVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Strade perdute
Sunt
Fred Madison (Bill Pullman) al sòna 'l saxòfun e 'l viṿ in na bèla vila a Los Angeles insém a sò mujér, la Renee (Patricia Arquette), che lò al créd ch'la gh méta i còran c'n un regìsta ad film pòran, Andy (Michael Massee). Un dè 'l sunadōr al taca a ricévar dal caséti vìddeo in du a s véd la sò cà, 'l sò cambri, lò e lē tòlt sò mént'r i dòrman. La pulisìa la n sà minga dar dal spiegasiòṅ in fiṅ tant che Fred al cata n'atra caséta ch'la móstra lò cun davśèṅ al cadàvar sćiancâ a pès dla Renee. 'L óm al finìs in parśòṅ.
Na nòt al sò còrp al s trasfórma da par lò dvintànd qvél 'd un śuvnòt ciamâ Pete Dayton (Balthazar Getty). I pulisiòt i n crédan mia a qvél ch'i védan, i n capìsan minga cuma pōl-'l èsar che Fred al gh l'àppia cavàda a scapàr via e cuma fà'l cal ragàs lè a 'vér tòlt al sò pòst. Pete al vîṅ mandâ lìbar, anc se tgnû 'd òć, e 'l pōl turnàr a lauràr cuma mecànig, al preferî 'd Dick Laurent (Robert Loggia), un gangster cgnusû méj cuma Mr Eddy. Un dè chi lò al pòrta in d'l ufisìna na ragàsa ch'la sumìlia dimóndi a la Renee, l’Alice Wakefield (Patricia Arquette). La dóna e Pete i tàc'n a 'ndàr fóra insém e lē la gh cònta ch'l'è stada custréta a finìr in dal gir dal pòran par cólpa 'd Laurent. La ragàsa la gh admànda 'd jutàr-la a purtàr via di bèsi a Andy par tacàr na vita insém luntàṅ da lè. Durànt al cōlp però Andy al pèrd la vita strabucànd e stablénd-as cun la sò ghigna atàc a 'n taulèṅ ad vēdar.
L’Alice e Pete i tōśan la màchina e 'd nòt i scàpan via p'r al deśèrt.
Culegamènt estéran
}}
Delia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Delia 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:4228}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Colegamèint estèren
}}
Prèmi Òscar
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Dialàtt gâl-picên
Al gâl-picên l é ón dialàtt dla längua rumagnôla, par di studiûṡ, par vî dl'influänza ch'l'avó da i dialétt itagliàn ed mèż cme al ancunitàn, adiritûra indipendänt dal rumagnôl, mo intinimôd sänper gâl-itâlica. Al fà pèrt dal continuum linguésstic emigliàn-rumagnôl, dal quèl al é al urèl pió ed såtta.
Prèmi Òscar
'L Academy Award, cgnusû méj cuma Prèmi Òscar, 'l è al prèmi cinematugràfic più impurtànt dal mónd e anc òṅ di più vèć esénd nâ in dal 1929.
Dialàtt gâl-picên
Al é bacajè int äl Mèrc: int la pruvénzia ed Pêṡer (Pés're o Pesre in dialàtt luchèl) e Urbén, e int la pèrt ed såura dla pruvénzia ed Ancåṅna, fén a Snigâja.
1398
Al 1398 (MCCCXCVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Prèmi Òscar
I prèmi i vènan dâ da 'l Academy of Motion Picture Arts and Sciences, n'urganiśasiòṅ ad gint sarnìda pascànd in dal gir di prufesiunìsta dal mónd dal cìnema, parsòni ch'i s èṅ fat unōr in dal cōrs dla vita cuma atōr, regìsta, prudutōr e àt'r incóra. In dal 2007 la gh'iva da piò ad siē-mila mémbar.
Al prèmi al vèṅ dâ a i film, a gl'atōr e a tut i àtar prufesiunìsta dal cìnema dòp avér sarnî prima sinc candidâ par tut al categurìi in cuncōrs. La statṿa, ch'la figùra 'n umèṅ in pē élt 35 sentìmetar, l'è placàda 'd òr vint-quàtar carâ ma durànt i an dla secónda guèra mundiàla a s 'n è druàda una ad śés par di mutìṿ ecunòmic. Al sò valōr cumerciàl 'l è ad 295 dòlar a 'l incìrca.
Culegamènt estéran
}}
Muśèo nasionêl dal Bargêl
{{Metacaixa
Pratsōl
Pratsōl l'è 'na frasiòun ed cîrca 3.000 abitânt int al cmûn de Scandiân. Al cunfîna cun Jân, Cà di Chêrel, Bôsch, Felghêra e Bursân.
Cunuméia
Divîşa tra pianûra e culèina l'é 'na frasiòun 'na vôlta pîna ed câmp,végni, e alevamèint ed vâchi da lât, adèsa l'é dvintâda 'na frasiòun quêşi dal tót indûstriêla.
Muśèo nasionêl dal Bargêl
Colegamèint estèren
}}
153 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 153, mo invéci 'l an 153 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 153 (seintsinquantatrī, centocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 152 (seintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 154 (seintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintsinquantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
360
Al 360 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Genetic Crime
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La mòrt l'è a 'l uriśònt.|Tagline dal film}}
Genetic Crime (Crìmin genètic), cgnusû in Itàglia anc cuma Swarmed - Lo sciame della paura, 'l è 'n film ad scarésa canadéś dal 2005 fat par la televiśiòṅ ad Paul Ziller.
'L è stâ girâ in d'l Untàrio.
Sunt
Kent Horvath (Michael Shanks) 'l è 'n siensiâ ch'l è drē a far di esperimènt genètic su dal vrèspi par catàr fóra di pesticìda incóra più putènt cóntar chi insèt lè. Dū aśióli però i scàmpan e i dvènt'n incóra più fòrti e rabìdi, c'n un vlèṅ putensiâ, tant ch'ad nòt i faṅ fóra 'l óm dal pulisìi (John Baktins). 'N insèt al mōr durànt 'l atàc ma 'l àt'r al s lóga in dla bóca dal mòrt e pò al masa anc al becamòrt (Claudio Masciulli).
.melbourne
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Genetic Crime
Sunt
In paéś i èṅ drē a far la “Fèsta dal barbecue” e a gh'è in bal un gir ad bèsi da far paùra, tacànd da Phineas Washburn (Tim Thomerson), un vèć migliardàri ch'a gh tîṅ dimóndi a véndar la sò salsa p'r hamburger, e pasànd p'r al sìndig Gibson (Christopher Bondy). A gh'è anc la giuralìsta Melanie Sheer (Maria Brooks) dla televiśiòṅ.
Kent e la Cristina i capìsan ch'la gint l'è in perìcul, al siàm al s è ślargâ e 'l è drē a rivàr in sità, ma ninsòṅ a gh dà a mènt.
Culegamènt estéran
}}
Termarìa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La termarìa (tremore in itagliàṅ) l'è cal muimèint involontàri ch'a vìn da na quelc pert dal côrp perchè soquànt mùscol ritmicamèint i tach'n a balèr mia coordinê insèm e ûn atâc a cl èter.
A vin la termarìa quand a s ciàpa dal frèd e soquànti volti quand a s è dimòndi vêć. Al dvèinta na caraterìstica ch'a s vèd subìt quand a 'n quelchidùn a gh taca a gnìr al Parkinson.
Referèinsi
}}
Gela
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Gela 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:75522}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2016).
Colegamèint estèren
}}
Cîl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cîl (in Spagnôl: República de Chile - Repubblica del Cile in Italiân) l'è na nasiòṅ dl'America dal Sud. La gh'à na pupulasiòṅ ad 18.006.407 abitànt (2015) e na superfìsi ad 756.102,4 km². La capitàla l'è Santiago de Chile.
Culegamènt estéran
}}
Santa Francesca Cabrini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Francesca Saverio Cabrini (Sant'Angiul, 15 ad lüi 1850 – Chicago 22 ad dicëimbar 1917) l'è stä una suora misiunaria ludsäna.
La vurëva andä in Cina a fä la misiunaria, ma Papa Lión XIII l'ha mandä in America. L'ha fundä Uspedäi e cumunitä d'asistëinsa para i emigrä e la Cugrëgasiòn ad le Misiunarie del Sacro Cör de Gesü.
In dal 1946, Papa Piu XII l'ha pruclamä santa. L'è la prima santa dal Nord-America.
Ligàmm ad föra
}}
1 ed zógn
Al  l'è al 152° dè dal calendàri gregoriàn (153° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 213 dè a la fin dl'an.
De prospectiva pingendi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al De prospectiva pingendi (La prospettiva nel dipingere in itagliàṅ) 'l è ùn di tratê scrit in itagliàṅ da Piero della Francesca in di an edla só maturitê, tra 'l 1472 e 'l 1475. Al studiōś al gh'descòr, con anc dimòndi eśèimpi ed disègn tetnic, del particolaritê e di biśògn pràtic da deśbrujèr in na pitùra, per schisèr in dal dū dimensiòun dal piàṅ, el ligni 'd quêl ch'a s vèd in dal spasi (ch'al gh'à tri dimensiòun ed sùo), perchè 'l ôć ed chi 'l guèrda al n's adàga minga dal truc. {{CITAZIONE2|La pictura tre parti contiene in sé principali, quali diciamo essere disegno, commensuratio et colorare […] Delle quali tre parti intendo tractare solo della commensuratione, quale diciamo prospectiva.|La pitûra la gh'à trī pert più importànti, ch'i s'rèven al disègn, egli amśùri e 'l piturèr […] Ed cal trī pert lè, mè a vój descòrer sōl dagli amśùri, ch'a ciamòm 'prospetìva'|De prospectiva pingendi, 1474|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}} Al tratê, ch'al tōś eśèimpi da 'l De pictura dal stès argumèint edl Albèrti dal 1435, al s divîd in tri pert:
El còpi dal tratê scrìti a màṅ
Scrìti a màṅ, a s è tgnû da cât, in fin a incō, 7 copi dal tratê, che ùna la 'l avrèv scrìta própia al Piero ed só màṅ, e in almeno cl'ètra ed Rèś, lò 'l gh'avrèv śuntê i disègn e scrìt personalmèint el noti in di cô. Ed cal 7 copi chè, el 4 versiòun in latèin, al i avrèv curèdi al Matteo di Pietro Anghiari, col contrôl anca dal Piero:
Colegamèint estèren
}}
1399
Al 1399 (MCCCXCIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.deals
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
1581 (nùmer)
{{Metacaixa
1466 (nùmer)
{{Metacaixa
1581 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1581, mo invéci 'l an 1581, 't ê da 'ndèr chè) Al 1581 (milesincseintutantùn, millecinquecentottantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1580 (milesincseintutànta) e 'l vin prìma dal 1582 (milesincseintutantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintutantunéśim post.
1466 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1581 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1466 (nùmer)
Al 1466 (milequaterśeintssàntasē, millequattrocentosessantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1465 (milequaterśeintssàntasìnc) e 'l vin prìma dal 1467 (milequaterśeintssàntasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintssàntasēéśum post.
Èter progèt
}}
Justine Mattera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Justine Elizabeth Mattera, cgnusùda méj cuma Justine Mattera (New York, 7 ed maz dal 1971), l'è na showgirl e n'atōra americàna.
Biugrafìa
Dòp ès'r-as laureàda in léngua e literadùra itagliàna a la Stanford University, in dal 1994 la và a star a Firénse in dua par muciàr sù di bèsi e mantgnìr-as la fà la mudèla e la bala su i cub. Da 'l 1996 a 'l 2003 la lavóra in televiśiòṅ insém a Paolo Limiti, ch'al dvintarà sò marè in dal 2000, faghénd la sòśia ad Marilyn Monroe in dal prugràma Ci vediamo in tv.
Dòp avér laurâ a teàtar faghénd al spetàcul Victor/Victoria, in dal 2006 la tórna in televiśiòṅ cuma cuncurènta dal reality show La fattoria. In dal 2007 la gira insém a l'Asia Argento un film p'r Abel Ferrara, Go Go Tales, dòp al sò debùt dal 2001 Se lo fai sono guai.
Culegamènt estéran
}}
Danéś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Danéś o Léngua danéśa (da lōr: dansk o dansk sprog prununsiâ [ˈdanˀsɡ] e [ˈdanˀsɡ ˈsbʁɔwˀ], scólta'l chè) l'è na léngua germànica dal sót-grup dal léngui scandinàvi ch'la s dascór in Danimàrca (insém a la Léngua di ségn danéśa), in Gruenlàndia (insém a 'l kalaallisut) e in dgl'Ìśuli Fær Øer (insém a la léngua faruéśa), p'r un tutàl ad sinc migliòṅ e tri ad parsòni. L'è druànda anc in dla regiòṅ tedésca dal Schleswig-Holstein da sinquànta-mila cristiàṅ e in na quàlc manéra l'è dimóndi ligàda a la variànt Bokmål dla léngua nurvegéśa.
Al sò còdas ISO 639-3 'l è “dan” e 'l dróa 'l létri d'l alfabēt latìn śuntànd-ag però 'l létri Æ æ, Ø ø e Å å. Al gh'à quàtar dialét: Selànda, Jutlàndia, Bornholm e Fiónia.
Larinśaliśasiòṅ
Una dal sò caraterìstichi più impurtànti 'l è 'l fenòmen dal stød (literalmènt „cuć“), o vóś śgajènta, in dua 'l cunsunànti sunóri e 'l vucàli (ch' i èṅ dódas) i pōl'n èsar larinśaliśàdi c'n un cōlp ad glòtid, cum in dal paròli hun [hun] "lē" e hund [hunˀ] "caṅ", mor [mo:ɐ̯] "màdar" e mord [mo:ˀɐ̯] "masamènt".
Sustantìṿ e Artìcui
Al gh'à dū gèn'r ad sustantìṿ: cumùṅ (75% a 'l incìrca) e nèutar. 'L artìcul determinatìṿ (en p'r i nóm cumùṅ e et par qvéi nèutar) al và mis dóp al nóm a 'l cuntràri 'd qvél indeterminatìṿ ch'al và prima ('n óm → en mand • 'l óm → manden). Però se prima dal sustantìṿ a gh'è 'n agetìṿ, a gh'è sèmpar da druàr 'l artìcul den prima di nóm cumùṅ e det prima 'd qvéi nèutar.
Nùmar
Dascurénd ad nùmar, al danéś al dróa 'n sistéma a “baś 20”, cuma 'l francéś, da 'l nùmar 50 a 'l nùmar 99.
}}
Minecraft
Al Minecraft ’l é un zaugh a vîdeo ed tipulugie sandbox int al cminsepi fat e dxvilupê de’l prugramadour xvedaix Markus Persson (anch cgnusû cum Notch) de’l 2009 a'l 2011 e doap dxvilupê e publichê de la Mojang e de’l sau dxvilupadour Jens Bergensten de’l 2011.
Al é carateréstich pr al mound in duv a nas al zugadour: l é pin rêx ed blauch cobgh.
Klas Bernhard Hasselberg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Nùmer icośagonèl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Klas Bernhard Hasselberg
Al Klas Bernhard Hasselberg 'l è stê 'n fìśic e 'n astrofìśic śvedéś (Wåanga 1848 - Stucólma 1922); al sieinsiê 'l arserchèva c'm'astrofìśic a 'l uservatòri ed Pulkovo in dal 1883 e pò 'l éra dvintê diretōr edl Istitût fìśic dl'Acadèmia dal Sièinsi ed Stucólma.
Nùmer icośagonèl
Al nùmer icośagonèl, scrit anca 20-gonèl, 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n icośàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp cl èter a fèr sù i 20 cō edl icośàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, icośàgon grand dop icośàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim icośàgon, damànd chi disègn chè:
Klas Bernhard Hasselberg
Al s éra interesê sovertùt ed spetroscopìa, anca del stèli. 'L era stê sòci furastēr di Lincèi in dal 1907.
Nùmer icośagonèl
Colegamèint estèren
}}
Żôla Predåuṡa
Żôla Predåuṡa l é na cmóṅna ed 18.625 abitànt dla pruvénzia ed Bulåggna.
Żôla Predåuṡa l à vént däl mdâj dla cråuṡ ed guèra al valåur militèr pr i sacrifézzi fât da la żänt int la Secånnda Guèra.
A Żôla Predåuṡa ai é anc la FAAC, la Bonomelli, e la Viro (produziån ed cêv e luchétt)
849 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 849 (ôtseintquaràntanōv, ottocentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 848 (ôtseintquaràntaòt) e 'l vin prìma dal 850 (ôtseintcinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintquaràntanōvéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 849 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 283: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1810 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1810, mo invéci 'l an 1810, 't ê da 'ndèr chè) Al 1810 (mileotseintdēś, milleottocentodieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1809 (mileotseintnōv) e 'l vin prìma dal 1811 (mileotseintùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintdècim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1810 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 905: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1235 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1235 (miledūseinttrèintasinc, milleduecentotrentacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1234 (miledūseinttrèintaquater) e 'l vin prìma dal 1236 (miledūseinttrèintasē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseinttrèintasincéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1235 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 5 col 247: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.scb
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
1200
Al 1200 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
359
Al 359 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Baṡéllica ed San Ptròni
La Baṡéllica ed San Ptròni l é la cîṡa pió granda d Bulåggna, e óṅna däl pió grandi int al månnd. L é stè dedichè a ón di dû sant prutetûr ed Bulåggna, quall pió inpurtànt.
Bundèin ed Runcōr
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân| cass=ARZ}}
Bundèin ed Runcōr (Bondeno di Roncore in italiân) l'é un pôst int al cmûn ed Rezōl, adèsa ciamê Bundanâs, in pruvîncia ed Rèz, in dó l'é môrta Matélda ed Canòsa al 24 ed lój dal 1115. Per dimòndi tèimp a s' é cherdû ch' al Bundèin in quistiòun al fós al Bundèin di Gunşêga (l'antîgh Bundèin d' j Arduîn) in pruvîncia ed Mântva, mó di stódi fât da pôch a l'àn spustê in sté pôst ind l'arzân. Al paèiş 'd alōra, ch'l  ēra anca 'na parôchia, l'é stê pôch a la vôlta bandunê, ânch a câşva dal spustamèint dal lèt dal Po,  préma l'à ciape al nòm ed Bundèin Vèc, pó ed Bundanâs, e la parola latèina aciun ch' l' é dôp al nòm la stà prôpria a sgnêr un pôst bandunê e mêl ridòt. Incō de sté pôst, ch' l'à vést ânca la permanèinsa ed Matélda e Gregorio VII pôch dé dôp al famōş incûnter ed Canòsa, a gh'armâgn sōl 'na cōrt agrécola restarvêda int al XVIII sècol e pó int al XIX sècol, ciamêda apûnt Bundanâs.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Bondeno di Roncore trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
1028 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1028, mo invéci 'l an 1028, 't ê da 'ndèr chè) Al 1028 (mileveintòt, milleventotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1027 (mileveintsèt) e 'l vin prìma dal 1029 (mileveintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileveintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Catherine Spaak
{{Metacaixa
.nrw
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Catherine Spaak
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Mi fai paura e abbasso gli occhi aspettando che mi perdoni e mi prendi fra le tue braccia, fra le tue braccia, sei prepotente come un bambino ma io so, so che se vuoi, sai esser tanto tanto buono.|Ta m fà paùra e a 'rbàs i òć spetànd ch'ta m pardòṅ e ch'ta m tó fra i tò bras, at sē preputènt cuma 'n putèṅ ma mè a sò, a sò che s'at vō, at sà èsar dimóndi ma dimóndi bòṅ.|Mi Fai Paura, 1964|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Catherine Spaak (Boulogne-Billancourt, 3 'd Avrìl dal 1945 - Róma, 17 'd Avrìl dal 2022) l'è stada n'atōra, cantànta, balarìna e cundutōra televiśìva bèlga naturaliśàda itagliàna.
In dla sò vita l'è stada spuśàda quàtar vòlti: cun 'l atōr Fabrizio Capucci ch'al gh'à dâ na fiōla ciamàda Sabrina abùda a darsèt an, cun Johnny Dorelli, pàd'r ad sò fiōl Gabriele, cun 'l architét Daniel Rey e cun Vladimiro Tuselli. La Catherine l'à patî dimóndi daspiaśēr in dla vita cuma quànd i giùdas, durànt un sò tintatìṿ ad scapàr via da l'Itàglia cun la sò sò putìna pìcula parchè minga cuntènta dal sò matrimòni, i gh l'aṅ purtàda via parchè „la fava l'atōra e dònca l'éra na dunàsa“.
Biugrafìa
Nada in Frància, la riva in Itàglia in dal 1960 ch'la n gh'iva gnanc daśdòt an e la rècita in Dolci inganni 'd Alberto Lattuada. Sèmp'r in di an Ssanta la firma par la Dischi Ricordi faghénd vgnir fóra soquànt sìngui cuma Mi fai paura e L'esercito del surf, qvést chè un sucès in dla clasìfica itagliàna. In dal 1964 la vins un Dàvid ad Dunatèl e la sò caréra a 'l cìnema la ciàpa 'l vōl cun di film cuma Il sorpasso ad Dino Risi, La noia ad Damiano Damiani e Oggi domani dopodomani ad Marco Ferreri. In séguit la lavóra anc par Pasquale Festa Campanile in Il marito è mio e l'ammazzo quando mi pare, Mario Monicelli in L'armata Brancaleone e incóra par Damiani in Una ragazza piuttosto complicata.
A 'l inìsi di an Stanta la s dà a 'l śal tulénd part a Il gatto a nove code ad Dario Argento e a La sedia a rotelle 'd Étienne Périer pò in dal 1976 la gira Febbre da cavallo, sucès ad Steno cun Gigi Proietti e Enrico Montesano.
In di an Utànta la gira pôc film ma la taca invéci a lauràr in televiśiòṅ faghénd Linea verde (1981), Forum (1985-1988) e Harem (1988-2002), talk-show in du l'intervistàva dal dóni su 'l sò divàṅ damascâ par pò far dū ciàcri anc cun 'n óm misterióś ch'al scultàva incòsa lugâ dadrē da na grada.
Nòti
}}
18 d'avrìl
Al  l'è al 108° dè dal calendàri gregoriàn (109° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 257 dè a la fin dl'an.
City of God
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A vint km da 'l Paradìś... qualchidòṅ 'l è drē a cumbàtar par vgnir fóra da 'l Infèran.|Tagline dal film}}
1201
Al 1201 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
City of God
City of God (La sità 'd Dio) 'l è 'n film dramàtic braśigliàṅ e francéś dal 2002 ad Fernando Meirelles e dla Kátia Lund trat da 'l rumànś umònim e semi-biugràfic ad Paulo Lins. 'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 55śum Fèstival ad Cannes e 'l à fat sù da piò ad trénta migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad tri e tri.
394 (nùmer)
{{Metacaixa
City of God
In dal 2004 cla pelìcula chè, ambintànda in na favéla dal quartēr Cidade de Deus ad Rio de Janeiro, l'è stada candidàda a quàtar Prèmi Òscar ma la n à minga purtâ a cà gnint.
394 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 394, mo invéci 'l an 394, 't ê da 'ndèr chè) Al 394 (terśeintnovantaquàter, trecentonovantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 393 (terśeintnovantatrī) e 'l vin prìma dal 395 (terśeintnovantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintnovantaquatréśim post.
City of God
Sunt
A la fiṅ di an Ssanta Buscapé (Alexandre Rodrigues) e Dadinho (Douglas Silva) i èṅ dū masćèṅ dimóndi amìg ch'i crés'n in dla favéla ad Cidade de Deus in du i vìv'n i puvràs ad Rio de Janeiro. Al prim al vrév rigàr drit e far al futógrafar da grand, al secónd invéci al vrév far furtùna faghénd al delinquènt tgnénd adrē a qvél ch'i fànan praticamènt tut lè, specialmènt cla canàja 'd Cabeleira (Jonathan Haagensen).
394 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
City of God
Sunt
Al batéś dal sangṿ par Dadinho a gh'è durànt un cōlp in un caśèṅ quànd i mémbar più grand dla gang i pòrtan via i bèsi a i óm biànc mént'r i gùsan; lò invéci, sénsa èsar vist, al i cópa tut sōl p'r al gust ad masàr. Dvintâ più grand, druànd al nóm ad Zé Pequeno, Dadinho al dvènta 'l boss dal narcutràfic dal sò quartēr méntar Buscapé al s inamóra dna ragàsa cgnusùda in na spiàgia, l’Angélica (Alice Braga), che però la s mét c'n al bras dèst'r ad Zé Pequeno, Bené (Phellipe Haagensen).
Culegamènt estéran
}}
Castèl ed Rusèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al Castèl ed Rusèina ( Castello di Rossena in italiân), a Rusèina, bôregh dal cmûn ed Canòsa in pruvîncia ed Rèz, as câta un castèl gajêrd, fôrsi tra tót al pió bèl e al dmèj tgnû ed la zôna Matéldica.
Al Castèl
Al castèl ed Rusèina l'é préma ed tót un sistêma ed difèişa militêra, ch' al s'é şvilupê da un cèinter uriginêl ch' la pōl ciamêres tòra ed guêrdia, pó dvintêda turâs o mâs'c cun un gîr ed mûra ed difèişa merlêda, in dó l'impalcadûra (adèsa sbasêda) l'as pōl incòra arcgnòser al cèinter ed la costrusiòun principêla. Ed l'urégin n' în testimuniânsa i rèst di mudiòun atâch al finêl ed la parèida a mezdé, ch' la cumbîna cun la pôrta d'ingrès pruvésta ed ghiliutèina. La figûra sevêra dal gróp furtifichê l'é duvûda préma ed tót dal gîr dal mûri ûn a drê a cl'êter: al prém da dó, ânca adès, a vîn só la pêrta armêşa dal turâs, cun dèinter la piâsa d' êrem; al secònd gîr cun un şbaramèint ed mûri êlti, fâta per la difèişa a piómb, ch' al gh'à dèinter la cēşa e al cèch bôregh ed cà e ch' al se şvilópa da la cà dal guardiân tirêda só insém a la mûra ed difèişa, fîn da cl'êtra pêrt in dó la muradûra la s' inèsta  ind al sâs, e al têrs cun i bastiòun, arcôrd ed l'arîv dal j artilierèi.
358
Al 358 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Castèl ed Rusèina
Al Castèl
Al castèl al se şvilópa principalmèint só trî livê: al livèl ed la "sêla d' Êremi" cun al perşòun, al refetôri e la cistêrna unî tra 'd lōr da percōrs mìa pêra de scalèin ed prêda e materiêl da furnêşa. Al livèl "piâsa d' Êrem" al gh'à dèinter al cèinter uriginêl dal sistêma difensîv, cun la piâsa cla cunfina a nôt e matèina cun al fabrichêt. J ambiĵnt che se şvilópen a sté livèl în lêregh e as capés l'intêren dal turâs in dóv' a s' égh và atravêrs un purtêl che a s'arfà al XIX sècol fât cun materiêl da furnêşa. In dimòndi sêli, dôp l'ûltem restâver, în stê catê d' j adôb só la stablidûra che s'arfân a la metê dal 1700.
Al têrs livèl, da dó 's gh' andêva dèinter atravêrs un pasâg fât ind la muradûra dal turâs l'é mēno réch ed testimuniânsi fōra 'd al purtêl in prêda ch' al cunclód al pasâg a piòmb dét d'ed sōvra.
Ed frûnt a Rusèina, a gh'é la Tòra ed Rusnèla, insém a un péch ed sâs d'ed sōvra a la risêrva ed Camptrēra, a cunfêirma dal grôs sistêma difensîv ch' al circundêva al pió impurtânt castèl ed Canòsa. La Tòra ed Rusnèla la rapreşèinta, incô, ûn di lavōr fât a mân pió interesânt ed Apenèin arzân perché, an n'é mìa stêda cambiêda da zûnti ed mûri fâti dôp e a gh' la chêva a fer vèder incòra cme l'ēra quând l'é stêda fâta.
Stôria
Int al 950, secònd Cesare Iori, Atto Adalberto, bisnôn ed Matélda ed Canòsa, al cumîncia la costrusiòun dal castèl. Secònd Maria Bertolani del Rio invēci al castèl l'é gnû só per ôvra e vrèir ed Bonifacio ed Canòsa, pêder ed Matélda. A l'inési as trâta sôl 'd un turâs da per ló, l' usadûra l' as vèd incòra al cèinter ed la costrusiòun pricipêla. Int al sècol XI al castèl l'êra ed Bonifacio ed Canòsa Dóca e Marcheiş ed Tuscâna. Int al 1070 cîrca Bonifacio ed Canòsa al dà a la Cēşa al Castellum de Rossena cme pêga per i bèin avû in livèl. Int al 1193 a vîn cunfermê al pusès dal castèl a la Cēşa da l' imperadōr Enrico VI Int al 1246 al podestê ed Rèz, Marchèiş Umberto Pallavicino, al vîn in pusès dal castèl ed Rusèina. Int al 1300 la faméja di Da Curèz cun Guido al tôş al pusès ed Rusèina al vîn tgnû fîn al 1612. Int al 1364 a vîn sgnê ind l'invintâri di bèin ' d Azzo da Curèz cumpagnê da la scréta: … con termini festosi che la denotano maestosa ed agguerrita, costituita di torri, case, palazzi e fortilizi, chiusi nella robusta cerchia. Int al 1558 l'é asaltê dal trópi 'd Alfonso II d'Este, impgnêdi a serchêr ed cunquistêr Canòsa sòta al cmând ed Cornelio Bentivoglio. In sté ucaşiòun al castèl l'é stê danegê dal scòpi dal magaşèin ed la pōlvra da spēr. Int al 1613 al castèl al vîn sequestrê a Girolamo da Curèz inculpê d'avèir tót pêrta al cumplôt cûntr' a Ranuccio I Farnese. Per còst a finés l'invistidûra di Da Curèz e al fèdev al pâsa a Ranuccio Farnese, sgnōr ed Pêrma. Da sté mumèint al castèl a và a fêr pêrta dal duchêt ed Pêrma e Piasèisa fîn al 1847. Int al 1700 al castèl al pâsa a i Borbòun. Int al zògn 1772 a gh'é andê Maria Amalia, mujêra ed Ferdinando I e surèla ed l'Iperadōr Giuseppe II. Int al 1832 al teremôt al fà di grôs dân a la Rôca ed Rusèina e grâsia a i restâver urdnê da Maria Luigia d' Austria, duchèsa ed Pêrma in chî àn padròuna dal castèl, al vî sistemê. Int al 1847, dôp la môrt ed la Duchèsa Maria Luigia, al castèl al vîn unî al Duchêt ed Mòdna e Rèz e al pâsa a Francesco V ed Mòdna. Int al 1860 al dvèinta proprietâri al demâni. Int al 1871 al castèl a vîn cumprê dal Cunt Luigi Rati Opizzoni, i sō erēd a tînen la proprietê fîn al 1938, ân ch' l' é môrt l'Inz. Guido Tirelli che a n'é stê un pasiunê studiōş. Int al 1938 j erêd dal Cûnt Liugi Rati Opizzoni a vènden al castèl a di privê che cumînce i lavōr ed restâver. Int al 1948 al castèl l'artōrna in proprietê ed la Cēşa ed Rèz. Int al 1979 la Cēşa la dà al castèl a l' 'Istituto Superiore di Studi Matildici cme pôst ed l'Acadèmia estîva. Int al 2000 in ucaşiòun dal Giubileo a gh'é stê fât un grôs restâver, incō a gh'é un albêregh cun 'na sincquantèina ed pôst lèt.
Sît
Al sît dal castèl
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Hardcore (film 1979)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Nò, 'd un Dio, qvésta chè l'è mè fiōla!|Tagline dal film}}
Hardcore (Pòran) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1979 scrit e dirèt par Paul Schrader.
Sunt
Jake Van Dorn (George C. Scott) 'l è 'n industriàł ch'al fà i mòbii, pîṅ 'd bèsi e cristiàṅ calvinìsta sfegatâ tant che sò mujēr la 'l à lasâ. Al viṿ da par lò in Mìchigan insém a sò fiōla, na ragàsa ciamàda Kristen (Ilah Davis), ch'a pâr ch'l'àppia di idéi cunservadōri cuma lò.
Un dè la śōvna la partìs p'r un cunvégn religióś a Bellflower in Califàrgna ma, na vòlta rivàda là, la sparìs. Jake, dimóndi in pinsēr, par catàr-la al dmanda ajùt a 'n investigadōr privâ, Andy Mast (Peter Boyle), ch'al l'arcgnós in dla prutagunìsta dna pelìcula pòran da quàtar sòld in du la s fà dar da dū óm.
Sicûr che sò fiōla la sia stada custréta a giràr cal film lè malnét, Jack al partìs p'r al Golden State par purtàr-l' a cà mo la ragàsa la n s cata da gnanc na banda. Sò pàd'r al decìd dònca 'd métar 'n anùnsi su 'n giurnàł faghénd finta 'd ès'r un prudutōr ad pelìculi hardcore ch'al pésca di atōr. A i pruvèṅ a riva anc Jism Jim (Will Walker), òṅ di dū masć dal film cun sò fiōla. Quànd Jack al 'l arcgnós, al taca a far-ag dal dmandi e 'l atōr al gh diś 'd andàr a sintìr da na sèrta Niki (Season Hubley).
La dóna, in dal gir anc lē, la partìs cun Jack vèrs San Diego parchè a gh'è 'l caś che la Kristen la sia impgnàda in na prudusiòṅ in Mèsic e ch'la sia finìda in dla réda 'd Ratan (Marc Alaimo), un tisi dimóndi periculóś parchè al lavóra in di ambînt di film snuff.
Culegamènt estéran
}}
Dieci incredibili giorni (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al CUMA e 'l PARCHÈ 'd 'n umisìdi... acsè cuma 'l CHI.|Tagline dal film}}
Dieci incredibili giorni (Déś dè increbìbii) 'l è 'n śal dramàtic francéś e itagliàṅ dal 1971 ad Claude Chabrol trat da 'l rumànś umònim 'd Ellery Queen dal 1948.
Qvésta chè l'è la quàrta pelìcula in du Orson Welles e Anthony Perkins i cumparìs'n insém da Il processo dal 1962.
Sunt
L’Hélène (Marlène Jobert) l'è spuśàda cun Théo van Horn (Orson Welles), 'n óm burghéś pîṅ ad bèsi ch'a gh piàś cmandàr in famìja e ch'al vōl ch'i suo e i sò sèt sarvidōr i s vèstan c'n i custùm dal 1925, 'l an dla sò vita più bèl. Charles (Anthony Perkins) 'l è 'l fiōl adutâ da Théo, al s divertìs a far dal statṿi, al gh'à di arbgàt la nòt in du al s daśméndga incòsa e 'l è anc 'l amànt segrét dl’Hélène.
Un dè, cumpagnâ p'r al sò èx prufesōr universitàri psicòlug Paul Régis (Michel Piccoli), Charles al và a catàr sò pàdar in dla sò vila 'd campàggna ma, pròpria lè, a s fà viṿ un ricatadōr misterióś ch'al gh diś ch'al sà incòsa dla sò relasiòṅ. Par taśēr al vōl dimóndi bèsi che Charles 'l è custrét a fargàr a sò pàdar. Da 'l cant suo Théo al taca a suspetàr di suo parchè la casafòrt l'è stada vèrta sénsa śbragàr-la, ségn ch'al làd'r al cgnusìva la cumbinasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Marianopoli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Seduzione letale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Marianopoli
Marianopoli 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:1858}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Colegamèint estèren
}}
Seduzione letale
{{Film }}
Prè (sitê)
Prè (in itagliàn Prato) l'è la sitê itagliana d'la Tuschèna cun 185.242 abitant.
Seduzione letale
{{CITAZIONE|Ta n pō minga reśìstar, al t tōś, 'l è fatàł.|Tagline dal film}}
Seduzione letale (Sedusiòṅ letàla) 'l è 'n thriller dal 1988 ad Christian Marnham vgnû fóra in di Stat Unî c'n al tìtul ad “The Most Dangerous Woman Alive” ma anc “Lethal Woman”.
Prè (sitê)
L'è anca capitèl d'la su pruvénzia.
Seduzione letale
'L è stâ girâ in Sud Àfrica.
Sunt
A 'l inìsi di an Utànta la tenènta Christine Newhouse (Merete Van Kamp) la fà la suldàda a Fort Dor e l'è tròp brava in dal sò camp tant ch'la bat sèmp'r i sò culéga masć. Al sò cap, al culunèl Jerry Maxim (James Luisi), al fà fadìga a mandàr śò 'n quèl dal gènar e dònca al gh admànda ad lasàr vìnsar na quàlc vòlta anc chi óm ma lē gnint, arvèrsa cuma 'n bric la gh diś ad nò. Jerry alóra al gh fà védar chi a cmanda dabòṅ lè e al la viulénta.
Al muróś dla ragàsa, John Sales (Deon Stewardson), al próa a far-as dar dal spiegasiòṅ da 'l culunèl ma chi lò al gh diś ch'i éran 'd acòrd tut dū. A 'l prucès John al dà còrda a Maxim par psēr acsè cuntinuàr a far caréra in d'l eśèrcit e i giùdas i al làsan lìbar. La pòvra Christine la 'l ciàp' acsè in dal cûl, lē ch'l'éra armàśa vìrgin sōl p'r al sò teśôr, pròpria cum a vliva sò pàdar militàr prima ch'al murìs, méntar John 'l è invéci prumòs e 'l gh'à anc l'ucaśiòṅ ad purtàr-'s a lèt la mijór' amìga dla Christine.
The System Has Failed
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Justice means nothing today, now that the courts are for sale pick a crime from the menu, pick a sentence and defend you and pick up the down payment called bail, the system's for sale! Kick the chair, the rope is tight, just like one quick wrench, the tooth is out.|Giustìsia a n vōl dir più gnint a 'l dè 'd incō, adès ch'al cōrt i èṅ in véndida sarnìs un crìmin da 'l menù, sarnìs na senténsa e difénd-at e paga tut al pagamènt ciamâ causiòṅ, al sistéma 'l è in véndida! Tó a cals la scrana, la lasa l'è tiràda, sōl un squastèṅ in présia e a s tirém via 'l dènt.|Kick The Chair, 2004|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
The System Has Failed (Al sistéma 'l à falî, un tìtul in na quàlc manéra grilèṅ ante litteram ) 'l è 'l dècim àlbum in studi dal grup thrash metal di Megadeth, registrâ a Nashville (Tennessee) e a Tempe (Ariśòna).
'L è stâ publicâ al 14 ad Setémbar dal 2004 cun la prudusiòṅ ad Dave Mustaine e 'd Jeff Balding, al prim lavōr dal grup sénsa David Ellefson a 'l bas.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit par Dave Mustaine.
Nòti
}}
Macabro (film 1980)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
.gent
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Macabro (film 1980)
{{CITAZIONE|Al film ch'l à fat paùra anc a Dario Argento.|Tagline dal film}}
Macabro (Scarésa) 'l è 'n film ad scarésa dal 1980 ad Lamberto Bava scrit insém a Pupi e a Antonio Avati ch'al 'l à anc prudót insém a Gianni Minervini.
Sunt
La Jane Baker (Bernice Stegers) la stà a New Orleans insém a sò marè Leslie (Fernando Pannullo) e a i sò dū fiōi, un masćèṅ e na putìna più granda, la Lucy (Veronica Zinny). Rivàda a na sèrta età, la sgnóra la mét dal pēvar in dla sò vita faghénd-as 'n amànt in Fred Kellerman (Roberto Posse). La 'l véd ad nascòst in na cambra tòlta in afìt in dla cà 'd un śóvan òrub, Robert Duval (Stanko Molnar) ch'al gh viṿ insém a la sò vècia màdar (Elisa Kadigia Bove).
La Lucy, ch'l'è furba stramaladìda, par vindicàr-as ad cla malnéta ad sò màdar, un dè la fóga sò fradèl in dla vasca da bagn e pò la ciàma sò màdar dgénd-ag ch'l'è sucèsa na daśgràsia. La dóna, daspràda, la tōś la màchina par turnàr a cà in présia insém a Fred ma lung la strada la gh'à 'n incidènt. Lē la n s fà gnint ma 'l óm al mōr in sal cōlp parchè al laméri i gh tàjan la tèsta. La Jane la pasa soquànt tèmp in manicòmi par pò turnàr a cà da sò fiōla. In cal méntar però sò marè al s 'n è andâ parchè al patìva tròp.
Na sira a cà sua a riva la Lucy par séna. Chi lē la n à mai pardunâ sò màdar p'r i còran ch'l'iva fat a sò pàdar e anc adès la stà mâl vdénd-al dimóndi śò. Mèntar la Jane l'è vultàda da cl'atra banda, lì lē la buta in dla mnèstra 'n uréć ad Fred par far-'g-al magnàr e pò la gh cònta ch'l'è stada lē a cupàr sò fradèl.
Culegamènt estéran
}}
Sotto falso nome
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Lì lē la s è insfilsàda in dla mè vita e la n vōl piò andàr via.|Tagline dal film}}
Sotto falso nome (Sóta 'n nóm fals) 'l è 'n film dramàtic dal 2004 ad Roberto Andò preśentâ a 'l 57śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ dla Stmana Internasiunàla dla Crìtica.
La pelìcula, giràda c'n un budget ad sinc migliòṅ e siē 'd euro, la tōś ispirasiòṅ da la vita 'd Romain Gary, suicidâ in dal 1979, e dla sò auto-biugrafìa “Vie et mort d’Emile Ajar".
Sunt
Daniel Boltansky (Daniel Auteuil) 'l è 'n scritōr francéś cun di urìgini pulàchi. Spuśâ cun n'avucàta itagliàna cun di bèsi, la Nicoletta (Greta Scacchi), 'l à catâ 'l sucès faghénd vgnir fóra di lìbar firmànd-i c'n al pseudònim ad Serge Novak.
Quànd al fiōl abû da sò mujēr prima ch'i dū i s mitìs'n insém, Fabrizio (Giorgio Lupano), al gh fà savēr ch'al stà par spuśàr-as, Daniel al partìs par l'Itàglia par tōr part a la serimògna anc se dal ragàs a n gh 'n è mai ciavâ gnint a dir dabòṅ. Rivâ a 'l pòrt ad Capri, al scritōr al cgnós na ragàsa ciamàda Mila (Anna Mouglalis) e 'l decìd 'd andàr-'g a lèt, pò la matìna dòp al và in céśa a Nàpuli p'r al matrimòni. Sintâ su 'n banc in prima fila darènt a la Nicoletta al gh'à però na bruta surpréśa quànd al s rénd cònt che sò nóra l'è pròpria la Mila. 'L óm al vrév daśmindgàr la nòt ad sès ch'al gh'à abû sèg ma la śuvnòta la n mòla briśa 'l òs e la 'l invìda a far di atri gusàdi insém.
Na matìna, mént'r al fà clasiòṅ in giardèṅ insém a sò mujēr, Daniel al vèra na busta ch'la gh'è rivàda par pòsta. Ad dènt'r a gh'è na fóto 'd lò ch'al ciùla la Mila in dla cà ch'la gh'iva lasâ n'amìga ad sò nóra, l’Ewa (Magdalena Mielcarz). Chi lē in séguit la s fà viva dmandànd-ag di bèsi par taśēr, fra 'l àtar la sà ch'l à scrit un rumànś cupiànd-al da 'n pulàc sò amìg che pò al s éra tòlt la vita. Daniel al dmanda ajùt a 'l sò agìnt, David Ginsberg (Michael Lonsdale).
Nòti
}}
2 ed zógn
Al  l'è al 153° dè dal calendàri gregoriàn (154° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 212 dè a la fin dl'an.
Àngol esplementêr (giumetrìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giumetrìa Evclidéa, 'l àngol esplementêr, dit anca àngol replementêr 'l è c'l àngol che, s'al vin tachê cun la só metê rèta ed fiànc a 'n èt'r àngol, al fà la diferèinsa da c'l àngol chè infìn a 'rivèr a 'l àngol gîr. Dū àngol i s ciàmen dòunca esplementêr quand mìs insèm ùn atàc a c'l èter i fàn 'n àngol gîr e la só sóma in grêd la dvèinta ed 360°.
Accerchiato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd la léǵ la n è minga bòna 'd prutéśar 'l inusènt, 'l ùnic eróe armàś 'l è 'n delinquènt.|Tagline dal film}}
Accerchiato (Sircundâ) 'l è 'n film 'd asiòṅ americàṅ dal 1993 ad Robert Harmon.
'L è custâ quìndas migliòṅ ad dòlar e pò al 'n à muciâ sù da piò ad sinquànta-dū.
Culegamènt estéran
}}
Videodrome
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Prima 'l mét sóta cuntról la tò mènt pò al śbraga 'l tò còrp.|Tagline dal film}}
Videodrome (id.) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1983 ad David Cronenberg.
Sunt
Max Renn (James Woods) al gh'à na televiśiòṅ via caṿ ciamàda Civic TV ch'la traśmét da spés di prugràma viulènt e anc pòran. Un dè al sò amìg Harlan (Peter Dvorsky) al gh diś ch'l à savû ch'un canàl vìddeo piràta al manda in ónda dal figùri ad turtùri e viulénsi ma sōl par pôc secónd e pò al sparìs. Max al gh dmanda ad registràr-ag na caséta. Soquànt dè dòp Max 'l è òspit 'd un talk show televiśìṿ in du a s dascór di mèdia. Sèg i gh'èṅ anc la cundutōra dla ràddio Nicki Brand (Deborah Harry) e 'l prufesōr Brian O'Blivion (Jack Creley), un persunàǵ fat a la sò manéra ch'al n in vōl savér ad far-as védar ad parsòna dònca al buta śò i sò pinsēr in sla televiśiòṅ in soquànt nàstar che pò al fà véd'r a 'l sò pòst.
Max al fà cōlp su la Nicky e i dū i dvènt'n amànt. Chi lē la cata gust in dal maśuchìśum e quànd la véd una dal caséti dal prugràma piràta, ciamâ Videodrome, la và fóra 'd tèsta dabòṅ. Max al gh và a fónd e al s persuàd ch'a gh sia O'Blivion in mèś e 'l è pròpria acsè anc se lò 'l è mòrt da bèla 'n an e l'è sò fiōla Bianca (Sonja Smits) a mandàr in ónda ad cuntìnuv al registrasiòṅ di sò dascōrs. La dóna la gh fà savér ch'al signàl ad Videodrome al fà crés'r al càncar a 'l sarvèl faghénd védar dal figùri e sintìr di quèi minga véra a la gint ch'la 'l guàrda. Anc Renn al taca a patìr cal mâl lè. Na vòlta a gh s vèra na sfésa in dla pansa ch'la gh tira dènt'r al bras e la pistòla ch'al tgniva in maṅ.
Culegamènt estéran
}}
357
Al 357 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
George Eastman
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luigi Montefiori, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad George Eastman (Génua, 16 'd Agóst dal 1942), 'l è 'n atōr, prudutōr, senegiadōr e regìsta itagliàṅ, famóś p'r avér girâ dimóndi film cun Joe D'Amato.
Culegamènt estéran
}}
1236 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Madòna ed San Lócca
Al Santuèri dla Madòna ed San Lócca, méi cgnussó cme San Lócca, l é una cîṡa 'd in só äl culénn dla zitè ed Bulåggna. La s câta in vatta a la Guârdia, la culéṅna pió èlta ed Bulåggna. A San Lócca la finéss na sfilza 'd pûrdg ed 3.796 mêter, la pió lónga dal månnd.
1236 (nùmer)
Al 1236 (miledūseinttrèintasē, milleduecentotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1235 (miledūseinttrèintasinc) e 'l vin prìma dal 1237 (miledūseinttrèintasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseinttrèintasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1236 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 618: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.lgbt
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
L'ombra del diavolo
{{Metacaixa
Hans Christian Andersen
{{Metacaixa
L'ombra del diavolo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (Udénse, 2 'd Avrìl dal 1805 – Cupenàghen, 4 'd Agóst dal 1875) 'l è stâ un scritōr e puéta danéś, dimóndi famóś par via dal sò favli. Qvéli arcgnusùdi da piò i èṅ La principessa sul pisello, Pollicina, La sirenetta, Il soldatino di stagno, Il brutto anatroccolo e la La piccola fiammiferaia.
L'ombra del diavolo
{{CITAZIONE|'N óm intraplâ da 'l destîṅ e 'n àtar da 'l duvēr. I capìsan par cuśa i èṅ dispòst a vìvar, cumbàt'r e murìr.|Tagline dal film}}
Hans Christian Andersen
Biugrafìa
Hans Christian Andersen al nas da na famìja dimóndi pòvra. Sò pàdar al fava al scarpulèṅ mèntar sò màdar l'éra più vècia ad lò ad 15 an. Quand al pàdar al mór in dal 1816, Hans al gh'à sól und'ś an. Sò màdar la taca a far la lavandàra e la sa spóśa incóra ma la dvénta bèṅ prèst n'alculiśàda e lò 'l è custrét a imparàr tut da par lò, avénd un caràtar anc schiṿ e sensìbil.
L'ombra del diavolo
L'ombra del diavolo (L'òra dal diàvul) 'l è 'n film dramàtic dal 1997 'd Alan J. Pakula, 'l ùltim girâ da 'l regìsta prima 'd murìr in 'n incidènt in màchina.
Hans Christian Andersen
Biugrafìa
In di prim tèmp pasâ in dla capitàla danéśa, Hans al s cumpatìs ad far al garśòṅ in na butéga e 'l uperài in na fàbrica 'd sigaréti ma al gh'à da parìr al tòlti in gir e i dispèt di sò cumpàgn ad lavór par via dal sò caràtar intruvèrs e al sò manéri un pòc da fémna. P'r un perìud pìcul al fà anc al supràṅ al Teàtar Reàl Danéś anc par mèrit dal tenór itagliàṅ Giuseppe Siboni ma al gh'à da dar-gh un taj parchè in cal mèntar al càmbia al tìmbar dla vóś. Par sò furtùna, al cunsiliér dal pòst Jonas Collin al al tóś sèg faghénd-ag imparàr al danéś, al tedésc e al latìn e faghénd-ag cgnósar al rè Federico VI. Chi lò al gh dà un vitalìsi e al al manda a scóla dal 1822 al 1828, quànd al taca a studiàr filuśufìa a l'università.