cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pòsta eletrônica
Un esänpi d'indirézzi email l'è nomm@postaeletroniga.com, indovv nom l'è al nómm o'l såuranóm ed quall ch'al drôva la mail, e postaeletronica.com l'è al sît dal sarvézzi email.
27 (nùmer)
{{Metacaixa
Pòsta eletrônica
La mail spass che la à dänter messâg' ch'i n s vôlen, ed sòlit ed reclâm, l'è ciamè in inglais spam. Par furtónna a i én dî prugrâm chi lavåuren cme filter per bluchèr in manîra automâtica la spam.
27 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 27, mo invéci 'l an 27 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 27 (veintsèt, ventisette in itagliàṅ, viginti septem in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 26 (veintsē) e 'l vin prìma dal 28 (veintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al veintsetéśim post.
Al nùmer 27 in dla Chìmica
Al 27 'l è al nùm'r atómic dal cobêlt (Co).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 27 al vōl dìr "al bucalèin" ('o cantaro in napoletàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Crash - Contatto fisico
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd ta t mōṿ a la śveltésa dla vita... scuntràr-as 'l è 'n quèl sicûr.|Tagline dal film}}
Crash - Contatto fisico (Scuntràr-as - Cuntàt fìśic) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e tedésc dal 2004 ad Paul Haggis vinsidōr ad tri Prèmi Òscar su siē candidadùri: film, senegiadùra uriginàla e muntàǵ.
Custâ siē migliòṅ e mèś ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù dagnóra sènt.
Sunt
Farhad (Shaun Toub), americàṅ cun di urìgini iraniàni ch'al gh'à 'n negòsi avèrt vint-quàt'r óri su vint-quàtar, al n s sènt minga tant sicûr e jutâ par sò fiōla, la Dorri (Bahar Soomekh), al próa a cumpràr na pistòla da tgnir in dal casét dal sò banc, pò al dmanda a Daniel ad giustàr la ciavadùra d'l us dal sò eśercìsi cumersiàł ma chi lò al gh diś ch'a n s pōl minga far parchè a gh sarév da cambiàr tuta la pòrta. Quànd Farhad al s cata 'l sò negòsi mis a gambi a l'élta dòp un furt, esénd ch'l à pardû incòsa e che l'asicurasiòṅ la n paga gnint parchè 'l è stâ tròp negligìnt, al s la tōś c'n al magnàṅ e 'l và in a risć ad cupàr sò fiōla pìcula ch'la s éra misa in mèś par difénd'r-al.
'L agìnt ad pulisìa John Ryan (Matt Dillon), un tisi minga tant gustóś ch'al gh'à di prubléma cun sò pàdar ch'al fà fadìga a pisàr e cun la Shaniqua Johnson (Loretta Devine) ch'la n gh pasa minga 'l curi giùsti ad qvéli quaciàdi da la sò asicurasiòṅ su la salùt, na sira al férma la màchina dal regìsta 'd culōr Cameron Thayer (Terrence Howard) e 'd sò mujēr un pôc imbariàga dòp na fèsta, la Christine (Thandie Newton), par far-i śmuntàr śò e umiliàr-i tastànd c'n al maṅ in na manéra pēśa la dóna méntar sò marè al n diś gnint. Al jutànt più śōvan dal pulisiòt ch'al gh'à na cusînsa, 'l ufisiàł Hanson (Ryan Phillippe), p'r a n lauràr piò sèg, 'l è custrét da 'l sò cmandànt, al tenènt Dixon (Keith David), a far-as pasàr p'r un scurśòṅ patintâ acsè da psēr armàgnar da par lò.
Anthony e Peter, mént'r i scàpan via c'n al gipòṅ di Cabot, i métan sóta 'n cureàṅ, pò i próan a fargàr-an 'n àtar, qvél ad Cameron, parchè al prim SUV a s fà fadìga a dar-al via su 'l marcâ négar parchè inspricâ tròp dal sànguv d'l aśiàtic, dascargâ a pēś mòrt davànti a 'l uśdàł. La màd'r ad Peter (Beverly Todd) la dmanda a sò fiōl agìnt ad pulisìa, Graham Waters (Don Cheadle), 'd andàr-'l a pascàr ma chi lò, ch'al fà còpia su 'l lavōr e a lèt cun la Ria (Jennifer Esposito), al s vargóggna 'd lē, drugàda, e 'd lò, delinquènt. Mèntar Hanson al dà 'n pasàǵ a Peter, ch'l éra scapâ via durànt la rapìna a Cameron parchè l'éra drē a rivàr la pulisìa, al sò èx culéga John al salva la vita a la Christine ch'l'iva abû 'n incidènt in màchina e ch'la risćiàva 'd saltàr p'r ària parchè a gh'éra na pérdida 'd benśìna.
Culegamènt estéran
}}
Urcìn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I urcìn gl'în di ornamèint da tachèr agli urèci 'd cal dòni e però meno despès, a pōl capitèr ch'a s i mèta anc chi òm.
I materiē più druê per fèr i urcìn, i ìn i più diferèint, da 'l ôr a 'l argìnt a 'l lègn e via acsè, mo 'n ôć particolêr al và dê che i urèci i n'gh'àpien minga da tōr dagli infesiòun o dagli infiamasiòun atâc a chi materiē lè, che tròpa presiòun in sim'ala pèla o di śgranfègn o anc sōl tròpa śvinànsa a 'n materiêl minga bòun, i prèven dèr-egh.
Colegamèint estèren
}}
1004 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Plâsit ed Casèin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I quàter Plâsit ed Casèin (Placiti Cassinesi in italiàn) egl'în quàter testimoniànsi 'd cèregh a 'l riguèrd 'dal tèri dal munastér 'd Mòntcasèin, scrìti da 'l nudêr in di an da 'l 960 a 'l 963.
A s' éra dré a quistiunèr cun un sgnōr dal pòst in sìm'ai cunfìn precîś 'd soquànt pès ed tèra di munastér benedetèin 'd Càpua, Sèsa Aurùnca e Teàṅ. I preśèint, dgènd cun al dî in sìm'a na piantèina indû 'gh'stèva mìs śò i cunfîn precîś dal tèri dal munastér, i duìven descòrer in dla lèngva vulghèra 'd cal mumèint lè, bèin ch'i savìsen al latèin, e quèst perchè i gh' avìven da fèr-es capìr da la ginta dal pòst prìma 'd tùt. Al nudêr 'l ìva bèle preparê prìma la frêś che i quàter têst i a'rèven dìt, e dòunca pò 'l avrèv registrê el quàter parlèdi in chī quàter plâsit ch'i s ìn 'rivê fin chè a cuntèr-es cùm'a se psìva sintìr parlèr pôc prìma dl an Mìl:
Nùmer triangolèr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer triangolèr 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n triàngol cumpòst da soquànti unitê mìsi in fila eli ùni atâc a chegli ètri, 'd sóver e 'd sòta, a fèr un triàngol eqvilàter, coi tri cō pèra a 'l só n-éśum post in dla sucesiòun ed tùt i nùmer triangolèr. Con un nùmer intēr n ≥ 1, 'l n-éśum nùmer triangolèr 'l è pèra a la sóma di n nùmer naturêl da 'l 1 a 'l n, psendes aplichèr quèla ch'a s ciàma la "fórmula ed Gauss": ch'la s pōl anca scrìver c'ma la progresiòun aritmética ed ragiòun 1: Soquànt nùmer triangolèr i ìn: 1, 3, 6, 10, 15, 21, 28, 36, 45, 55, 66, 78, 91, 105, 120, 136, 153, 171, 190, 210, 231, 253, 276, 300, 325, 351, 378, 406, 435, 465, 496, 528, 561, 595, 630, 666, 703, 741, 780, 820, 861, 903, 946, 990, 1035, 1081, 1128, 1176, 1225, 1275, 1326, 1378, 1431, 1485, 1540, 1596, 1653, 1711, 1770, 1830, 1891, 1953, 2016, 2080 ...
Proprietê
- =
Colegamèint estèren
}}
1210 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1210 (mileduśeintdēś, milleduecentodieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1209 (mileduśeintnōv) e 'l vin prìma dal 1211 (mileduśeintdùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintdècim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1210 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 605: Fatoriśasiòun:
Luciano Monari
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}} {{Vèsc catòlic }}
Luciano Monari (Sasöl al 28 ad màrs 1942) l'è un Vèsc católic italián, vèsc emerit ad Brësa dal 19 ad lüi 2017.
Biugrafia
Nasìd a Sasöl al 28 ad màrs 1942, l'è dvantä prèt in dal 1965. L'ha südiä a l' Ünivarsitä Greguriäna a Ruma.
Al sò mòtt
« Evangelium non erubesco »
Véla
Cun la parôla véla (villa in italiân) in latèin a l' urégin a gnîva sgnê 'na cà ed campâgna o 'na cà da cuntadèin cun al sît. Cun al tèimp in italiân antîgh la parôla la mucêva ânch al nōv significhêt ed céch cèinter abitê, ch' l' è dvintê, in prâtica, cumpâgn a vicus, dòunca burghêda o vilâg ed campâgna. "Vilâg" al deşvîn ed sicûr da "véla" acsé cme "vilân" o "vélich" ch' în i nòm ed quî che stân int al véli, ânch int al significhêt pió precîş 'd "agricoltōr" o 'd "campagnōl".
Stôria
Dal medioēv cun la parôla "véli" a gnîven despès sgnê, in particulêr ind i documèint ed la Cēşa, i vilâg sotomés a 'na pēv. Int al lèngui rumânşi ocidentêli (francèiş e spagnōl) la parôlal'è armêşa per sgnêr un cèinter abitê grôs, 'na sitadèina o 'na sitê. Dimòndi véli a gh' îven dal capèli o dal cēşi, in sertûn chêş cun al só curêt, che in tót al manēri al dêva cûnt al curêt ed la pēv e a la cēşa mêdra ed la pēv, in dóv' a gh'ēra la vâsca dal batèz e dóve a gn'îven fâti al funsiòun straordinâri e pió impurtânti. Al rapôrt fra véli e pēv l'è despès citê ind i documèint ed la cēşa dóve i curêt dal pēv a dêven, a i curêt dal véli, al j istrusiòunper tōr pêrta a sté impurtânti funsiòun. Int al cōrs di sècol sté véli în chersûdi 'd impurtânsa fîn a 'd èser titolêr ed pēv o, pió avânti, ed parôchia indipendèint. Al contrâri divêrsi pēv în incō frasiòun 'd òna dal sō véli dvintêdi cmûn. A 's pôrta cme eşèimpi al comûn ed Camino al Tagliamento e la só frasiòun Pieve di Rosa.
Leteratûra
Anch in leteratûra la prōla "véla" l'è despès druvê al pôst ed "vilâg". Per eşèimpi int al Passero solitario ed Pascoli a 's lēş: "odi spesso un tonar di ferree canne, che rimbomba di villa in villa".
I nòm
Da i stódi insém a i nòm, da "véla" a desvînen dimòndi nòm per eşèimpi Velafrânca, Véla Sân Mavrési, Vilanöva, Francavéla e vìa acsé. Al dé 'd incō la parôla "véla" l'è druvêda ed cêr cun al só significhêt uriginâri, in só pôst a vîn druvê bōregh o vilâg.
I nómer dê al cà
In sertûn pôst italiân, spēce int i pôst ed muntâgna o int al zôni ed campâgna dóve al cà în sparpagnêdi o în in céchi burghêdi al nómer dal cà a vînen mia més per zôna ed circolasiòun (strêda e nómer ed la cà) mó per sît, dòunca per véla. Ed sôlit a la cēşa égh vín dê al nómer 1 e chiêter nómer a vîn més zò in sèins antiurâri cun l'inési prôperia da la cēşa. Ed fât a vîn arfât l'ûş che a vîn fât quând a 's dêv dêr i nómer dal cà int al piâsi o int şlêregh, ch' l' è cuntrâri a còl ch' a 's fà ed sôlit, oséia i nómer pêra ed frûnt a i nómer despér a i lê ed la zôna ed circolasiòun.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Villa trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
La notte dei morti viventi (film 1968)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'al n t spavénta briśa, at sē bèla mòrt!|Tagline dal film}}
La notte dei morti viventi (La nòt di mòrt viṿ) 'l è 'n film ad scarésa dal 1968, girâ in biànc e négar, ad George A. Romero, prim capìtul dla saga di mòrt viṿ ch'la cuntìnua cun Zombi (1978), Il giorno degli zombi (1985), La terra dei morti viventi (2005), Le cronache dei morti viventi (2007) e Survival of the Dead - L'isola dei sopravvissuti (2009). Al gh'à abû anc dū afracimènt, al prim in dal 1990 p'r òpra ad Tom Savini, al secónd in dal 2006 girâ in 3D par Jeff Broadstreet.
Custâ sèntquatórdas-mila dòlar, al 'n à pò fat sù quarànta-dū migliòṅ.
13 ed mèrz
Al  l'è al 72° dè dal calendàri gregoriàn (73° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 293 dè a la fin dl'an.
La notte dei morti viventi (film 1968)
Sunt
In un pòst ad campàggna dla Pennsylvania, la Barbara (Judith O'Dea) e sò fradèl Johnny (Russell Streiner) i vaṅ a catàr a 'l simitèri la tómba ad sò pàdar quànd, tut 'd un trat, 'n óm ch'al gira piàṅ e daśgrasiâ ch'al pâr 'n imbariagòs al gh salta adòs masànd al śóvan. Sò surèla la gh la cava a scapàr via e a lugàr-as in na cà lè davśèṅ in dua la cata al cadàvar mars dla pardòna 'd cà. Al telèfun 'l è dastacâ e al n và minga.
Par sò furtùna a riva lè Ben (Duane Jones) ch'al s inśégna par difénd'r-as da di perunàǵ dimóndi strân ch'i èṅ drē a muciàr-as lè 'd fóra, di mòrt viṿ ciamâ śómbi. Chi lōr i pàran ch'i fàgan di quèi sénsa pinsàr, i gh'aṅ sōl vója ad masàr e ad magnàr dla carna umàna. Par śmarìr-i a s pōl druàr dal fōg parchè lōr i gh 'n aṅ scarésa.
Da la cantìna i riv'n anc dū tisi ch'i 'l aṅ scampàda: Tom (Keith Wayne) e Harry (Karl Hardman). Chi lò al gh'à sèg sò mujér Helen (Marilyn Eastman) e sò fiōla pìcula, la Karen (Kyra Schon), frida ad òṅ ad qvi là.
Tom invéci 'l è insém a la sò muróśa Judy (Judith Ridley). Quànd a la fnèstra a s para lè un śómbi, Ben al gh tira tri sćiuptàdi in tèsta śbragand-'g-la. Ma i stus i arciàman lè tut chi àtar mòrt. La nòt l'è lunga.
Dirìt
La notte dei morti viventi 'l è dvintâ ad dumìni pùblic parchè la cà ch'la 'l à prudót in alóra, la Walter Reade Organization, la s éra daśmindgàda ad métar 'l avìś ad copyright in sla pelìcula, un quèl necesàri in dal 1968 par tgnir stric i dirìt. Al film al pōl èsar acsè dascargâ in manéra libra da di sit internet cuma Google Video e Internet Archive.
Culegamènt estéran
}}
Pôrta Sânta Crōş (Rèz)
Pôrta Sânta Crōş (Porta Santa Croce in italiân) l'é óna dal pôrti dal mûri ed Rèz, che, cme gîr ed cuntōren, a cumbînen cun al cōrs di viêl ed la circuvalasiòun dal dé 'd incō. L'é l'ónica dal quâter pôrti pió impurtânt e dal pôrti dal sucōrs ed Rèz a èsres salvêda dal zachêdi ch' àn interesê al mûri a la fîn ed l' 800.
Stôria
Pôrta Sânta Crōş l'é int la pêrta a mezanôt dal cèinter stôrich ed Rèz, a la fîn ed via Ròma, l'ēra la pôrta insém a l'antîga véia ch' la purtêva a Rezōl, pôst militêr avansê fât da j arzân vêrs al cunfîn cun al cmûn ed Mântva. La pôrta l'é stêda tirêda só int al 1119 só ōrdin dal podestê ed Rèz, al bulgnèiş Guidone Lambertino, e intitulêda a la Crōş. L'é stêda suplîda cun la costrusiòun dal bastiòun ed Sânta Crōş int al 1551 e turnêda arvîr sōl int al 1859, cun la zachêda dal bastiòun duvû a la costrusiòun ed la ferovéia Milân-Bulògna. Al restâver ch' è gnû dôp an n'é mia stê un grân bèl lavōr tânt che ed la costrusiòun uriginêla a s'é tgnû da cât sōl al dō archêdi d'ed fōra.
Pôrta Sânta Crōş incō
Incō la 's preşèinta cme 'na grôsa costrusiòun in côt, cun dû êrch a tót tònd al cèinter. I dû êrch a gh'àn d'ed sōver al stèma dal Règn d' Itâlia e la scréta RESTAURATA ANNO MDCCCLIX. Dop un generêl abandòun ed la pôrta, e dal quartēr ch'a gh'ēra armēş, a la fîn dal 1990 tōt dû în stê restarvê e sistemē cun dal divêrsi idèj, cme per eşèimpi Viaromaviva ch' àn salvê la zôna e la pôrta da un trést e mîşer guâst.
Vôş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Porta Santa Croce (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
XVIII sécol
Al XVIII sécol al tōś i an ch'i partìsen col 1701 infîn a 'l 1800, tolt dàint'r anca lò.
Inghiltèra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Inghiltèra (Inghilterra in itagliàṅ, England in ingléś, a s lèś /ˈɪŋɡlənd/) 'l è òṅ di quàtar stat dal Régn Unî insém a la Scòsia, a 'l Gàles e a l'Irlànda dal Nòrd. La s cata in dal sènt'r e in dal sud dl'ìśula dla Gran Bretàggna par dagnóra sènt-trentamìla km² a 'l incìrca. I sò abitànt i èṅ dagnóra sinquànta-sinc migliòṅ. La sò bandéra l'è na cróś rósa 'd San Śòrś, al sò patròṅ, su sfónd biànc.
La sò capitàla l'è Lóndra mént'r al sò sità ch'i pàs'n i tarśènt-mila abitànt i èṅ, da la più granda a la più pìcula, Birmingham, Leeds, Sheffield, Bradford, Manchester, Liverpool, Bristol, Leicester, Wakefield, Coventry e Nottingham. Dintóran la gh'à da piò ad sènt ìśuli più cichi cuma gl'Ìśuli Scilly e 'l Ìśula 'd Wight. Da 'l 2009 l'è divìśa in quarànt'òt cuntèi.
A difarénsa di àtar tri stat, l’Inghiltèra la n gh'à minga 'n parlamènt suo ma 'l deciśiòṅ ch'i riguàrdan sōl lē i èṅ fati diretamènt da 'l parlamènt dal Régn Unî in du i rapreśentànt dla Scòsia, dal Gàles e dl’Irlànda dal Nòrd i n vōtan briśa tirànd-'s indrē. Da i an Stanta in avànti la sò ecunumìa, ch'la gh'à 'n PIL ad 22.907 sterlìni a crani, l'è andàda vèrs i servìsi piutòst che su l'indùstria e l'agricultùra.
Pra i persunàǵ ingléś dal mónd dal cìnema più impurtànt a 'rcurdém al regìsta Alfred Hitchcock e gl'atōr Charlie Chaplin, Laurence Olivier, la Vivien Leigh, Peter Sellers, la Julie Andrews, Michael Caine, Gary Oldman, la Kate Winslet e Daniel Day-Lewis.
In dal camp dla mùśica l’Inghiltèra la pōl cuntàr su di pès da nuànta a livèl internasiunàł in dal gènar pop e rock cuma The Beatles, Led Zeppelin, Pink Floyd, Elton John, Queen, Rod Stewart e The Rolling Stones mént'r in dal camp d'l heavy metal la gh'à gl'Iron Maiden e i Judas Priest fra i sò rapreśentànt.
Al 23 ad Śugn dal 2016 a 'l referéndum su la Brexit, al 53,38% di ingléś, cuntànd anc Gibiltèra, 'l à sarnî 'd bandunàr l'UE, acsè cuma i galéś.
Nòti
}}
Rachael Harris
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Rachael Elaine Harris (Worthington, 12 ad Śnar dal 1968) l'è n'atōra e còmiga americàṅ.
Àtar prugèt
}}
1783 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1783, mo invéci 'l an 1783, 't ê da 'ndèr chè) Al 1783 (milsetseintutantatrī, millesettecentoottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1782 (milsetseintutantadū) e 'l vin prìma dal 1784 (milsetseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintutantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Desideri, voglie pazze di tre insaziabili ragazze
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Trat da i racònt spint 'd Honoré de Balzac.|Tagline dal film}}
Desideri, voglie pazze di tre insaziabili ragazze (Deśidèri, vój fóra 'd tèsta ad tri ragàsi ch'i n gh 'n aṅ mai abàsta) l'è na cumèdia eròtica tedésca dal 1969 ad Jozef Zachar.
In Itàglia la pelìcula l'è stada distribuìda a 'l inìsi sōl p'r i grand in dal 1971 e pò incóra in dal 1978 cun 'n àtar tìtul, Piacere di donna.
Sunt
Al culunèl Delaroche (Sieghardt Rupp) e 'l cònt D'Alsay (Ernst Stankowski) i s lìtg'n al castèl ad Portillon parchè tut dū i dìśan 'd ès'r i pruprietàri. In dal méntar ch'un giùdas curót (Ernst Waldbrunn) al gh'à da decìd'r a chi dar-al, i dū i aṅ tirâ na riga rósa in dal mèś par spartìr-s-al pruviśòri. 'L ùnic quèl ch'i n pōlan mia sćiancàr in dū 'l è 'l majurdòm Philippe (Ralf Wolter) ch'al sarvìs in dal castèl.
I dū óm i èṅ anc di spurcaciòṅ patintâ e i próan sèmpar a gusàr-'s al lavandàri vìrgin ch'i gh pòrt'n i pagn, la Babette (Angelica Ott) e la Monique (Barbara Capell), ch'i vìv'n insém a sò sîna Ficquet (Ilse Peternell). Chi lē l'à bèla strulgâ 'n piàṅ par sistemàr-li, qvéla 'd dar-li in mujér a i dū óm acsè, ch'la finìsa pur cum la gh'à da finìr, al castèl al dvintarà 'n quèl ad famìja in tut al manéri.
Stuf ad spetàr al deciśiòṅ dal giùdas, ch'al la tira in lung par magnàr-'g insìma, Delaroche e D'Alsay i faṅ na scumésa su chi al gh la cavarà a dar dū cōlp par prim a 'l lavandàri, al vinsidōr al s tgnarà 'l castèl tut par lò. Purtròp par Delaroche da Parì a riva la sò muróśa, la Blanche (Edwige Fenech), ch'la s insfìlsa subìt in dal lèt. P'r a n andàr minga in a risć 'd èsar pò lòfi e spumpâ cun la lavandàra, al culunèl al s tira indrē. La Blanche la n la tōś briśa bèṅ e la s buta in di bras dal tenènt René (Ivan Nesbitt), anvōd dal cònt.
Culegamènt estéran
}}
457
Al 457 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
249 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Vinnie Vincent Invasion (àlbum)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Someone has taken your love, it's true isn't it? It's not just talk that I hear and when I see him build his wall around you I know the end is near, tell me that I'm wrong and it's all in my mind, you've known all along and it just makes my blood run wild and I'm dying, so I'm back, back on the streets, yes, I'm back to find somebody new.|Qualchidòṅ al 't à ciapâ 'l cōr, è-la acsè dabòṅ? I n èṅ minga sōl al paròli ch'a sènt e quànd a 'l véd tiràr sù 'l sò mur dintór'n a tè a sò ch'la fiṅ l'è drē a davśinàr-as, dì'm ch'a m śbali e ch'l è tut in dla mè tèsta, 't 'l à sèmpar savû e 'l m fà vgnir 'l sangṿ a la tèsta e a sòṅ drē a murìr, dònca a sòṅ turnâ fóra, fóra in strada, sè, a sòṅ turnâ fóra par catàr qualchindùna 'd nóṿ.|Back on the Streets, 1986|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Vinnie Vincent Invasion 'l è 'l prim àlbum in studi di Vinnie Vincent Invasion, publicâ in d'l Agóst dal 1986 par la Chrysalis Records cun la prudusiòṅ d'l èx chitarìsta di Kiss Vinnie Vincent e 'd Dana Strum.
I sìngui publicâ da cal disc chè i èṅ dū: Boyz Are Gonna Rock (ch'in dla sò versiòṅ demo 'l è sarvî par dar vita a la canta And On The 8th Day di Kiss) e Back on the Streets, arfàta in séguit cuma cover da 'l èx chirarìsta di Europe John Norum in dal sò àlbum dal 1987 Total Control.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit par Vinnie Vincent (tèst e mùśica) a part i braṅ 6, 7 e 10 ch'i èṅ stâ butâ śò da lò insém a Robert Fleischman.
Culegamènt estéran
}}
Dr. Giggles
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at gh'à la sfurtùna 'd malàr-at... taca a 'rcmandàr l'anma a Dio.|Tagline dal film}}
Dr. Giggles (id.) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ e giapunéś dal 1992 ad Manny Coto ch'al 'l à scrit insém a Graeme Whifler.
La pelìcula l'à fat sù òt migliòṅ e quàt'r ad dòlar.
Sunt
In dla sità 'd Moorehigh al dutōr Rendell, jutâ par sò fiōl 'd òt an Evan Jr., al gh'à da catàr un cōr da trapiantàr a sò mujér ch'l'è misa dimóndi mâł. Par far-al, al taca a masàr di sò pasiènt p'r avēr in maṅ finalmènt 'l órgan ch'a gh vōl in fiṅ tant ch'i sò sitadèṅ i al bècan e i al màsan lapidànd-al. Evan Jr. al finìs in un manicòmi ma trénta-sinc an dòp al gh la cava a turnàr a Moorehigh par vindicàr-as druànd al nóm ad Dr. Giggles (Larry Drake).
In paéś na ragàsa cun di prubléma cardìag, la Jennifer Campbell (Holly Marie Combs), la pasa na vacànsa insém a 'l sò muróś Max Anderson (Glenn Quinn) ma la gh'à sèmpar sèg 'n aparéć ch'al sarvìs par tgnir sóta cuntròl al cōr. A n sèrt punt la sa stufa 'd purtàr-'l e la 'l śbat via. Sò pàdar Tom (Cliff De Young) al cata 'l machinàri par strada e 'l decìd 'd andàr a dascórar cun sò fiōla pròpria mént'r al Dr. Giggles al masa la sò dóna, la Tamara (Michelle Johnson). Chi lē l'è sōl la prima a pèrdar la vita ad òpra dal mèdag ciucâ in dla suca, adès 'l è 'l tùran di amìg dla Jennifer.
Culegamènt estéran
}}
Hyæna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
Hyæna (Jéna) 'l è 'l sèst àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees, vgnû fóra in dal Śugn dal 1985 cun Robert Smith di The Cure ch'al sòna la chitàra.
'L àlbum al gh l'à cavàda a rivàr a 'l 15śum pòst in dal clasìfichi dal Régn Unî cuntànd su i sìngui Swimming Horses (publicâ al 16 ad Mars dal 1984) e Dazzle (publicâ al 25 ad Maǵ 25 maggio 1984) ma minga su la còver di Beatles Dear Prudence ch'la s cata sōl in dla versiòṅ americàna dal disc e ch'l'è stâda la cansòṅ più vindùda dal grup esénd ch'l'à tucâ la puśisiòṅ nùmar tri in Inghiltèra.
Braṅ
I tèst i èṅ tut dla Siouxsie Sioux e ad Steven Severin mént'r al mùśichi i èṅ invéci ad Siouxsie and the Banshees.
In dal 2009 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun quàtar pès śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
1310
Al 1310 (MCCCX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
375 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Naomi Ōsaka
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Naomi Ōsaka (Uśàka, 16 'd Utóbar dal 1997, scrit 大坂 なおみ in Giapunéś) l'è na tenìsta giapunéśa, fiōla 'd 'n óm ad culōr haitiàṅ e dna màdar dal Giapòṅ. L'è carsùda in Flòrida in du i sò genitōr i èṅ andâ a star quànd lē la gh'iva tri an.
Élta 1,80 métar par 69 chilo, la dróa 'l bras dèstr'r e la tira 'l arvèrs cun dū maṅ. In dla sò caréra l'à vins tri tìtui WTA, tut dimóndi impurtànt, Indian Wells in dal Mars dal 2018 (baténd la rusa Dar'ja Kasatkina par 6-3 6-2), gl'US Open in dal Setémbar dal 2018 vinsénd cóntar la padròna 'd cà Serena Williams par 6-2 6-4 e gl'Australian Open in finàł cóntar la céca Petra Kvitová. Cun c'l ùltim riśultâ chè la giapunéśa la gh l'à cavàda a dvintàr la nùm'r òṅ dal mónd tulénd al pòst dla Simona Halep. La Naomi l'à anc pardû tri finàli, in dal 2015 a Hua Hin (WTA 125) e in dal 2016 e 2018 a Tòkyo (Premier).
Caréra
La Naomi la taca a śugàr i sò prim turnèo ITF in dal 2012 e l'è bòna ad rivàr in semifinàl, a quatórd'ś an, a Amelia Island. 'L an dòp la bat la Belinda Bencic a Pelham par pò pèrd'r in di quàrt da la Mónica Puig. In Avrìl la śōga la sò prima finàl ITF a El Paśo pardénd-la da la Sanaz Marand par 4-6 4-6, pò 'l an dòp la fà àtar tant a Irapuàto in Mèsic cun la Indy De Vroome ch'la la bat par 3-6 6-4 6-1.
In Luj la gh la cava a qualificàr-as par 'l impurtànt turnèo Premier 'd Stanford e pò 'd bàt'r anc la nùmar daśnóṿ dal mónd, la Samantha Stosur, par 4-6 7-6 7-5. In Utóbar la ciàpa na carta salvàdga par tōr part a 'l turnèo dla sò sità, Uśàka, e lè la bat l'Erika Sema prima 'd céd'r a l'Elina Svitolina in tri set.
La giapunéśa la taca 'l sò 2015 faghénd i quàrt in dū ITF da sinquànta e da sènt-mila dòlar, pò in Primavéra la riva in finàl a Gifu pardénd da la cinéśa Saisai Zheng par 3-6 7-5 6-4. La sfilaràda dal finàli maladìdi la cuntìnua par lē anc a Surbiton (turnèo ITF su èrba ingléśa da sinquànta-mila dòlar) in du la céd a la rusa Vitalija D'jačenko dòp avér batû la Su-Wei Hsieh e l'Anett Kontaveit. In Nuvémbar la s férma incóra a 'l ùlt'm at in dal turnèo WTA 125 ad Hua Hin cóntar la Jaroslava Švedova srand pò 'l an a la puśisiòṅ 203 dal ranking.
In dal 2016 la Ōsaka la riva da qualificàda in di utàṿ a Hobart (6-7 2-6 da la Mona Barthel), pò la riva a 'l tèrs tùr'n a gl'Australian Open baténd la Donna Vekić 6-3 6-2 e l'Elina Svitolina 6-4 6-4 prima 'd èsar spasàda via par la Viktoryja Azaranka 1-6 1-6. In Favràr la riva par la prima vòlta in di quàrt 'd un turnèo WTA a Acapûlc baténd la Kiki Bertens e la Mariana Duque-Mariño e pardénd cun la Sloane Stephens. In Mars la sćiànca la Sara Errani par 6-1 6-3 a Miami mént'r a 'l Roland Garros la fà sudàr dimóndi la Simona Halep prima 'd lasàr-ag strada a 'l tèrs tùrnan c'n al puntéǵ ad 6-4 2-6 3-6. In Istâ la dà 'n daspiaśēr a gl'americàṅ baténd la Coco Vandeweghe a gl'US Open cedénd pò a 'l tèrs tùr'n a la Madison Keys par 5-7 6-4 6-7. In Setémbar, da carta salvàdga, la riva in finàl in d'l impurtànt Premier ad Tòkyo baténd la Misaki Doi par 6-4 6-4, la Dominika Cibulková par 6-2 6-1, l'Aljaksandra Sasnovič par 6-3 7-6 e l'Elina Svitolina par 1-6 6-3 6-2. Cun la Caroline Wozniacki la śōga la sò sèsta finàl in caréra ma incóra na vòlta l'armàgn c'n al bèc sut parchè a vins la danéśa par 7-5 6-3.
In dal 2017 la giapunéśa la riva in di quàrt a Auckland e a 'l tèrs tùr'n a Indian Wells in du la pèrd da la Madison Keys par 1-6 4-6. Su la tèra rósa la patìs tri scunfìti a 'l prim tùr'n a Stucàrda (6-7 6-3 1-6 da la Johanna Konta), a Róma (2-6 4-6 da la Laura Siegemund) e a Straśbûrg (3-6 2-6 da la Carla Suárez Navarro) mént'r a 'l Roland Garros la n gh la cava gnanc a qualificàr-as. A Wimbledon la pèrd da la Venus Williams a 'l tèrs tùran dòp avēr mandâ a cà la Barbora Strýcová. In Agóst, pasànd da 'l qualificasiòṅ, la riva in di utàṿ a Turònt in du la gh'à da bandunàr cóntar la Karolína Plíšková (i ér'n un set para). A gl'US Open la sćiànca subìt par 6-3 6-1 la nùmar siē dal mónd, l'Angelique Kerber, pò la bat anc la Denisa Allertová ma a 'l tèrs tùran la finìs par pèrd'r in tri set tirâ cun la qualificàda Kaia Kanepi.
823 (nùmer)
{{Metacaixa
456
Al 456 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Naomi Ōsaka
Caréra
La Ōsaka la vèra bèṅ la stagiòṅ 2018 rivànd in di utàṿ a gl'Australian Open baténd prima l'Elena Vesnina e pò l'Ashleigh Barty par pò lasàr strada a la Simona Halep. A Dubài la pèrd in di quàrt da l'Elina Svitolina ma pò l'è bòna 'd vìns'r al turnèo Premier Mandatory 'd Indian Wells baténd la Marija Šarapova 6-4 6-4, l'Agnieszka Radwańska 6-3 6-2, la Sachia Vickery 6-3 6-3, la Maria Sakkarī 6-1 5-7 6-1, la Karolína Plíšková 6-2 6-3, la Simona Halep 6-3 6-0 e la Dar'ja Kasatkina 6-3 6-2. A Miami la sò cursa la finìs invéci a 'l secónd tùran cun l'Elina Svitolina dòp avēr però dâ la paga a la Serena Williams par 6-3 6-2. A Róma la lasa sōl tri śōg a la èx nùmar òṅ dal mónd Viktoryja Azaranka ma pò la vîṅ asfaltàda a sò vòlta da la Simona Halep par 1-6 0-6. A 'l Roland Garros la riva a 'l tèrs tùran (1-6 6-7 da la Madison Keys) méntar su l'èrba 'd Nottingham l'è farmàda in semifinàl da l'Ashleigh Barty par 3-6 4-6. A Wimbledon la pèrd a tèrs tùran cun l'Angelique Kerber (pò vinsidōra dal turnèo) méntar su 'l cimènt la mùcia sù pôc pardénd prima cun la Magda Linette a Washington (secónd tùran) e subìt a Montreal (6-7 2-6 da la Carla Suárez Navarro) e a Cincinnati (3-6 6-7 da la Maria Sakkarī). In Setémbar (da tèsta 'd série nùmar vint) la giapunéśa la vins al sò prim Slam baténd in d'l órdan la Laura Siegemund 6-3 6-2, la Julia Glushko 6-2 6-0, l'Aljaksandra Sasnovič 6-0 6-0, l'Aryna Sabalenka 6-3 2-6 6-4, la Lesja Curenko 6-1 6-1, la Madison Keys 6-2 6-4 e la Serena Williams 6-2 6-4. Sèmp'r in cal méś lè la śōga la finàl dal turnèo ad cà ad Tòkyo ma la la pèrd cóntar la Karolína Plíšková par 4-6 4-6 mént'r a Pechîṅ la và fóra in semifinàl da l'Anastasija Sevastova. La sèra 'l an da nùmar sinc dal mónd.
823 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 823, mo invéci 'l an 823, 't ê da 'ndèr chè) 'L 823 (otseintveintetrī, ottocentoventitré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 822 (otseintveintedū) e 'l vin prìma edl 824 (otseintveintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintveintetriéśim post.
Naomi Ōsaka
Caréra
In dal 2019, dòp na semifinàł a Brisbane (2-6 4-6 da la Lesja Curenko), la giapunéśa l'è bòna 'd métar-'s in bisàca 'l sò secónd Slam cunsicutìṿ vinsénd gl'Australian Open. La 'l fà baténd in d'l órdan la Magda Linette par 6-4 6-2, la Tamara Zidanšek par 6-2 6-4, la Hsieh Su-wei par 5-7 6-4 6-1 (ma l'éra sóta 1-4 in dal secónd set), l'Anastasija Sevastova par 4-6 6-3 6-4, l'Elina Svitolina par 6-4 6-1, la Karolína Plíšková par 6-2 4-6 6-4 e la Petra Kvitová par 7-6 5-7 6-4. Cun cal riśultâ chè la Naomi la dvènta la 26śma tenìsta nùm'r òṅ dal mónd in dl'Éra Open e anc la prima aśiàtica a far-al.
823 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
'L 823 'l è 'l 143śim nùmer prim, gnend dop edl 821 e prìma edl 827: ... 809, 811, 821, 823, 827, 829, 839, 853, 857, 859, 863, 877, 881, 883 ...
Naomi Ōsaka
Culegamènt estéran
}}
823 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
14 ed mèrz
Al  l'è al 73° dè dal calendàri gregoriàn (74° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 292 dè a la fin dl'an.
Caligola e Messalina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvést chè 'l è tut qvél ch'a n liśarî mai in un lìb'r ad stòria.|Tagline dal film}}
Caligola e Messalina (Calìgula e la Messalìna) 'l è 'n film eròtic, biugràfic e stòric itagliàṅ e francéś dal 1981 ad Bruno Mattei, ch'al s firma Vincent Dawn, girâ insém a 'l senegiadōr Antonio Passalia e a Jean-Jacques Renon.
Sunt
'L imperadōr Calìgula (Vladimir Brajovic) al cmanda a Róma cun cativèria, mandànd a mòrt la gint par difénd'r al sò putēr o anc sōl p'r al gust ad far-al. Fra n'òrgia e cl'atra, Calìgula al fà numinàr al sò cavàl Incitato senadōr.
In séguit al vîṅ a savēr 'd un cumplòt a i sò dan strulgâ da 'l sò surèli Drusilla e Agrippina (Françoise Blanchard), che lò al s pòrta anc a lèt, e da part ad Macrone e Cornelio Lepido. Calìgula al fà masàr i dū óm mandànd in eśìli chi atri dū. A cal punt lè la patrìsia Dumìsia (Fanny Magier) la s prufìta dl'ucaśiòṅ par cuciàr sò fiōla, cla rója ninfòmana dla Messalìna (Betty Roland), fra i sò bras faghénd-la dvintàr la sò amànta.
Quànd pò Calìgula al vîṅ fat fóra dabòṅ da na cungiùra 'd palàs, a dvènta imperadōr sò sîṅ Claudio (Antonio Passalia) e la Messalìna la s fà avànti sèg p'r èsar sò mujēr. Méntar lò 'l è via da 'n an in Gran Bretàgna, la dóna la s fà dar da 'l sò amànt Caio Silio (Raul Cabrera) e acsè l'armàgn gravda, dand a la luś un putèṅ. L’Agrippina la cònta incòśa a Claudio ch'al decìd prima 'd far-la masàr, parchè al pòpul al n fà àtar che spataglàr su cla malnéta 'd sò mujēr, e pò ad spuśàr pròpria sò anvōda ch'la n spetàva àtar.
550 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 550, mo invéci 'l an 550, 't ê da 'ndèr chè) Al 550 (sincseintsinquànta, cinquecentocinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 549 (sincseintquarantanōv) e 'l vin prìma dal 551 (sincseintsinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.gay
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 9 'd agòst dal 2019.
Giuànn Giudici
Giuànn Giudici (Varès 6 ad màrs dal 1940) l'è un Vèsc católic italián, vèsc emèrit ad Pavia dal 16 ad nuëimbar dal 2015.
Al sò mòtt
« Haurite nunc et ferte »
La caduta degli Dei
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al caplavōr ad Luchino Visconti.|Tagline dal film}}
La caduta degli Dei (Al strabùc di Dio) 'l è 'n film dramàtic dal 1969 ad Luchino Visconti ch'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar dal 1970 par la senegiadùra uriginàla.
Cuma l'à cuntâ in dla sò biugrafìa ad Visconti la scritōra Gaia Servadio, mént'r al regìsta 'l éra drē a giràr soquànti séni in Àustria cun dimóndi cumpàrsi naśìsti sèg, a 'n ebrèi ch'al pasàva da 'd lè par caś in màchina p'r al spaghét a gh'è vgnû 'n infàrt cardénd ch'a fus tut véra.
Sunt
La sira dal 23 ad Favràr dal 1933, davśèṅ a Oberhausen, a s riunìs la famìja von Essenbeck par festegiàr al cumpléan dal Baròṅ Joachim (Albrecht Schoenhals), 'n industriàł d'l aśàl ch'l è stâ bòṅ ad tgnir-as stric i sò patrimòni in chi an lè andànd sèmpar 'd acòrd c'n i pulìtig e cun gl'istitusiòṅ. Durànt un spetàcul prima 'd séna, in dua al sò anvōd Martin (Helmut Berger) al s śibìs vistî da dóna miténd in imbaràs tut gl'òspit, a riva la nutìsia ch'i aṅ dâ fōg a 'l Reichstag.
Herbert, da sèmpar cuntràri a 'l Naśiśum, al s in và da la sala cun 'l idéa ad lasàr anc la Germâgna. A tavla a gh'è anc un cuśèṅ a la luntàna di Essenbeck, Aschenbach (Helmut Griem), insém a òṅ di cap dl'indùstria, Friedrich Brückmann (Dirk Bogarde). Chi lò 'l è 'l amànt dla Sophie (Ingrid Thulin), védva 'd 'l ùnic fiōl dal Baròṅ, mòrt durànt la Prima guèra mundiàla, e màd'r ad Martin.
Culegamènt estéran
}}
Zèca ed Rèz
La Zèca ed Rèz (Zecca di Reggio in italiân) l'é stêda fundêda grâsia a un permès imperiêl int al 1219. Però la batûda dal munèidi l'é cumincêda int al 1233 cun un grôs d'argînt a nòm dal veschév Nicolò Maltraversi e un céch ed mistûra (oséja 'na fuşiòun ed divêrs metâl, cme: al râm, al stâgn, l'argînt, al piòmb e vìa acsé).
Dal batûdi ed l'istèsi munèidi, cun un géli int l' arvêrs, în stêdi fâti ânch int al 1265 e int al 1325, mèinter un sōl grôs 'd Azzo d'Este cun al géli al fà pinsêr a un tâj ind la batûdi dal munèidi a j inési dal '300.
649 (nùmer)
{{Metacaixa
Zèca ed Rèz
A gh'é pó stê un lòngh intervâl dóv a gh'à 'vû cōrs la munèida milanèişa, e a s'é turnê a bâter munèida sòta Ercole I d'Este int al 1477, cun la mésa in circolasiòun di bagatèin (munèidi céchi in râm). Ânca int al 1494, dôp 'na richièsta 'd j Ansiân al Dóca dal 21 otòber 1491, a s'é turnêr a bâter munèida però cun un duchêt in ôr. La prudusiòun ed la zèca l'é cuntinvêda ânca sòta l'ocupasiòun ed la Cēşa (1521-1523) cun la mésa in circolasiòun ed bagatèin.
455
Al 455 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Zèca ed Rèz
Cun Ercole II d'Este (1534-1559) la prudusiòun l'é rivêda al mâsim, ânch ind la qualitê, cun la prudusiòun in divêrs gèner 'd argînt (clumbèini, gióli, scûd, biancòun) e 'd sisèin, quatrèin e cavalôt   in mistûra, ed bagatèin in râm e scûd 'd ôr, cun al Crést crucifés ch' al sangòuna dal custêt.
7 ed lói
Al  l'è al 188śum dè dal calendàri gregoriàn (189śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 177 dè a la fin dl'an.
649 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 649, mo invéci 'l an 649, 't ê da 'ndèr chè) Al 649 (seseintquarantanōv, seicentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 648 (seseintquarantòt) e 'l vin prìma dal 650 (seseintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Zèca ed Rèz
Cun còl ch' l' é gnû dôp, Alfônso II d'Este, la mésa in circolasiòun ed munèidi la dvèinta pió cêra, ânca s' armâgnen ed bòuna qualitê, fîn a quând la zèca l'é stêda sarêda dal tót int al 1572. Da cla dâta à batû munèida sōl la zèca ed Mòdna, ânca se dal vôlti cun al nòm di Frânch arzân (che ēren in rapôrt ed 3:2 ed quî ed Mòdna) cme Francesco III ch' l' à batû al Caplòun da 6 bulgnîn e 8 bèsi mudnèiş, pêra a mèz Frânch arzân, o, da ûltem, Ercole III d'Este ch' l' à batû un sôld arzân in râm int al 1783
.cpa
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 21 ed setèmber dal 2019.
Velèta
{{Metacaixa
La velèta l' è cal vêl cìc (giùst 'na strìsa) ch' a s' puntèva, infìn a soquànt an fà, in 'na manéra anca pruviśòria, in dal caplèin dal dòni ch' la gh' piaśìva. In di fàt, un quelc e-cmànd 'dla mòda 'd fin Otsèint e inìsi Nóṿsèint al permitìva e ind un quèlc chèś (cumemorasiòun d' un defùnt) 'l eśortèva, chél dòni ch' i vlìven èser dimòndi precìśi, a druèrla. Al dè 'd incō però, 'l è 'n acesòri ch' al n' s' dróva piò.
Citulugìa
{{Metacaixa
Velèta
La psìva èser tisùda cuma un pìs u anca 'n tùl uvrè e 'd séda u in tùt i chèś 'd un fîl alśér.
Boris Johnson
{{Metacaixa
Velèta
Èter prugèt
}}
Citulugìa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La Citulugìa (citologia in itagliàṅ, da 'l grēc κύτος, kytos, "cèlula" e -λογία, "discōrs") l'è 'l stùdi dal cèluli, 'd cum'i ìn fati e 'd cuś'i fàn, vō-'t ch'i faghen pêrt 'd un organìśem pluricelulêr o ch'i viven da per lōr c'ma p'r eśèimpi a sucēd p'r i batèri o i virus.
Colegamèint estèren
}}
Boris Johnson
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Alexander Boris de Pfeffel Johnson, cgnusû méj cuma Boris Johnson (New York, 19 ad Śugn dal 1964) 'l è 'n pulìtig, stòrig e giurnalìsta ingléś nâ in di Stat Unî. Da 'l 24 ad Luj dal 2019 'l è dvintâ 'l prim minìstar dal Régn Unî.
Cuma espunènt dal partî cunservadōr 'l è stâ par dū mandâ sìndig ad Lóndra da 'l 4 ad Maǵ dal 2008 a 'l 9 ad Maǵ dal 2016. Dū méś dòp 'l è dvintâ minìstar par 'l èstar in dal guèran dla Theresa May. Al gh'à i cavìi rós.
Biugrafìa
Studióś dla stòria dla Róma antìga a Oxford e scritōr ad lìbar, Boris al taca a lauràr cuma giurnalìsta prima a The Times, ma i al càsan via p'r avér scrit 'n artìcul farlòc, e pò cuma curispundènt a Bruxelles p'r al The Daily Telegraph in du al dà adòs da spés a l'Ugnòṅ Européa. In séguit al s unìs a i cunservadōr vgnénd elèt deputâ in dal 2001 e in dal 2015.
In dal 2016, dand un daspiaśēr a la sò famìja, al taca na campàgna par dastacàr al Régn Unî da l'Ugnòṅ Européa in dal referendum par la Brexit miténd-as cónt'r a 'l prim minìstar dal sò partî David Cameron ch'invéci al gh vliva armàgnar dèntar. A séguit dal riśultâ negatìṿ dal vōt ch'l à vlû lò, Cameron al lasa la pulìtica ma a 'l sò pòst, quànd tut i pinsàvan ch'al fus ad Boris, a gh và la Theresa May.
Nòti
}}
São Paulo
São Paulo (San Pàul, in Piasintëin) a l'è la püsée granda sitä dal Brasil, e forse ad tüta l’America dal Süd.
La gh'ha 12.038.175 abitant (2016) par 1.523 kmq e l'è la capitäla sal sò Stä. A l’è una sitä glubalizä e internasiunäla, cun tante cumunitä: cùla italiana la g’ha quasi 2 miliòn ad parsòni.
1555 (nùmer)
{{Metacaixa
Madison Keys
{{Metacaixa
1555 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1555, mo invéci 'l an 1555, 't ê da 'ndèr chè) Al 1555 (milesincseintsinquantasìnc, millecinquecentocinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1554 (milesincseintsinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 1556 (milesincseintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintsinquantasinchéśim post.
Madison Keys
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1555 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Madison Keys
La Madison Keys (Rock Island, 23 ad Mars dal 1995) l'è na tenìsta americàna, prufesiunìsta da 'l 2009. L'è élta 178 cm e la péśa 66 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. La stà a Boca Raton (Flòrida).
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar ssanta-dū dal mónd 'l 8 'd Avrìl dal 2013 e l'à vins tri tìtui ITF. L'è arcurdàda anc p'r èsar stada una dal tenìsti più śōvni (a quatòrd'ś an e quarant'òt dè) a vìnsar 'n incóntar dal sircùit WTA a Pone Vedra Beach in dal 2009, qvél cóntar l'Alla Kudrjavceva in alóra nùmar utànt'òṅ dal mónd.
Caréra
In dal 2012 la s qualìfica p'r al turnèo ad Miami ma pò la céd nét a 'l secónd tùran a l'Agnieszka Radwańska cun al puntéǵ ad 1-6 1-6. In Agóst la fà 'n prim tùran a Cincinnati (3-6 3-6 da la Roberta Vinci). In Utóbar la vins 'l ITF ad Saguenay e pò la śōga qvél ad New Braunfels in dua la bat 3-6 6-4 6-4 l'itagliàna Camila Giorgi in di quàrt par pò pèrdar da la Melanie Oudin 4-6 3-6. In Nuvémbar, vìnsénd 'l ITF ad Phoenix (baténd, fra gl'atri, la Bethanie Mattek-Sands e la Mirjana Lučić-Baroni) la dvénta la nùmar 149 dal mónd, in cunfrònt a 'l 315śum pòst d'l an prima.
In dal 2013 la taca dimóndi bèṅ 'l an rivànd in di quàrt a Sydney baténd la Lucie Šafářová e la Jie Zheng par pò cédar p'r un pēl a la Na Li 6-4 6-7 2-6. A gl'Australian Open la pèrd a 'l tèrs tùran cun la nùmar sinc dal mónd, la tedésca Angelique Kerber. A Indian Wells e a Miami la fà sù dū secónd tùran, mént'r a Charleston la śōga i quàrt pardénd 4-6 4-6 da la Venus Williams ma baténd in di utàṿ la carta salvàdga Bethanie Mattek-Sands par 7-6 6-4.
Culegamènt estéran
}}
Squäquaròn
In italian a l'é ciamä anca squacquerone, squacquero, squacquarone o squaqquerone.
Storia
A l'é un furmäi ca gh'é da mangiäl frësc, al masim dòp tri o quatar dé.
8 ed lói
L' l'è al 189śum dè dal calendàri gregoriàn (190śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 176 dè a la fin dl'an.
Oscar Cantoni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
{{Vèsc catòlic }}
Oscar Cantoni (Lènn, 1 ad stëimbar 1950) l'è un vèsc católic italián, vèsc ad Còm dal 4 d'utùbar dal 2016.
Al sò mòtt
« Fà dal Crìst al cör dal mònd »
Ligamm ad föra
}}
Scream 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qualchidòṅ 'l à purtâ 'l sò amōr p'r i séguit un pôc tròp in là.|Tagline dal film}}
Scream 2 (Sîg 2) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1997 ad Wes Craven scrit par Kevin Williamson. 'L vgnû fóra 'l an dòp ad Scream e al gh'à abû pò anc dū séguit: Scream 3 dal 2000 e Scream 4 dal 2011.
Custâ vint-quàtar migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù da piò ad sènt-stantadū.
Sunt
In un cìnema dla sità ad Windsor 'l è in prugràma 'l film „Śbrandlâ“ ch'al tōś ispirasiòṅ da i masamènt sucès dabòṅ 'l an prima a Woodsboro, acsè cuma cuntâ da 'n lìbar dla giurnalìsta Gale Weathers (Courteney Cox Arquette). Durànt la prujesiòṅ, dū studènt ad culōr, Phil Stevens (Omar Epps) e la Maureen Evans (Jada Pinkett Smith), i vènan cupâ ad òpra 'd un sasèṅ c'n adòs la mascra 'd Ghostface.
La Sidney Prescott (Neve Campbell), ch'a pâr l'àppia daśmindgâ i brut fat ad Woodsboro, la sa dmanda s'al sò arbgàt al n sia mia finî dabòṅ. Randy Meeks (Jamie Kennedy), un śōvan ch'al stùdia sèg in culéǵ, 'l è dl'idéa ch'a sarév al caś ad mét'r-ag na préda insìma. In dal campus a riva Linus (David Arquette) par védar se la Sidney la s è misa in bóla e acsè al gh'à la manéra 'd cgnósar l’Hallie McDaniel (Elise Neal), Mickey Altieri (Timothy Olyphant), òṅ ch'al và mat p'r i film ad Quentin Tarantino, e Derek (Jerry O'Connell), muróś dla Sidney e studènt ad madśìna.
I rìv'n anc dimóndi giurnalìsta cuma la Debbie Salt (Laurie Metcalf) e la Gale ch'la taca a intervistàr Cotton Weary (Liev Schreiber), al ragàs suspetâ 'd èsar lò al sasèṅ d'l an prima. In cal méntar la CiCi Cooper (Sarah Michelle Gellar) la ricév dal telefunàdi da 'l serial killer e la s lōga in dal tasèl mòrt ma a n gh'è gnint da far parchè la s bèca dū scurtlàdi e pò la vèṅ butàda śò da 'l balcòṅ. Adès 'l è 'l tùran dla Sidney e ad Derek (Jerry O'Connell): i ragàs i la scàmpan e 'l sierìf Lewis Hartley (Lewis Arquette) al gh fà rivàr dū guàrdi dal còrp par prutéś'r-i.
Culegamènt estéran
}}
1517 (nùmer)
{{Metacaixa
824 (nùmer)
{{Metacaixa
1517 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1517, mo invéci 'l an 1517, 't ê da 'ndèr chè) Al 1517 (milesincseintdersèt, millecinquecentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1516 (milesincseintsèdeś) e 'l vin prìma dal 1518 (milesincseintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintdersetéśim post.
824 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1517 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1517 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 37 col 41: Fatoriśasiòun:
824 (nùmer)
'L 824 (otseintveintquàter, ottocentoventiquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 823 (otseintveintetrī) e 'l vin prìma edl 825 (otseintveintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintveintquatréśim post.
Dar'ja Kasatkina
{{Metacaixa
Helloween
{{Metacaixa
824 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
'L 824 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 412: Fatoriśasiòun:
Helloween
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Dar'ja Kasatkina
{{dialort | dial=Miranduléś}}
824 (nùmer)
Èter progèt
}}
Helloween
Gl′Helloween i èṅ un grup heavy metal tedésc 'd Ambûrg mis in pē fra 'l 1983 e 'l 1984 ch'al sòna al gènar "power metàl" cantànd in Ingléś. I gh fànan part Andi Deris (ch'l à tòlt al pòst dla vóś stòrica dal grup, Michael Kiske), Michael Weikath (chitàra), Sascha Gerstner (chitàra), Markus Großkopf (bas) e Daniel Loeble (baterìa).
Da la sò fundasiòṅ a gnir a 'dès, la banda l'à fat catàr in di negòsi tréd'ś àlbum da studi, tri lavōr da 'l viṿ, tri EP, vint-siē sìngui e l'à vindû da piò ad sinc migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Dar'ja Kasatkina
La Dar'ja Kasatkina, (Togliatti, 7 ad Maǵ dal 1997, Дарья Сергеевна Касаткина in Rus) l'è na tenìsta rusa ch'l'è stada la nùmar trénta-sinc dal mónd al 4 'd Avrìl dal 2016. L'è élta 170 cm par 62 chilo e la dróa 'l bras dèstar tirànd 'l arvèrs cun dū maṅ. L'è bòna 'd dascórar in rus e in ingléś. Al drit 'l è 'l cōlp ch'a gh piàś da piò śugàr.
In dla sò caréra l'à vins un tìtul WTA in dópi, insém a l'Elena Vesnina, e sèt ad qvéi dal sircùit ITF.