cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ligûnchi
Ospidalèt
L'è 'na cgnusûda stasiòun per siêr ch' la fònda la prôpria richèsa insém al turîṣem dal dō stagiòun: in istê e in avtón, sté cèinter l'è dimòndi frequentê perché réch ed prudòt dal sòt bôsch: fónz, bèc, lampòun e frâvli. Ospidalèt l'è stê fèdev ed Matélda ed Canòsa. Al nòm al deṣvîn da 'n uspési fât fêr per dêr da magnêr a i pelegrèin stóf e spêrs che gnîven zò dal Pâs Pradarèina vêrs al paèiṣ, urientê da i bôt ed 'na campâna. A 's dîṣ ch' la sia stêda la 'stèsa cuntèsa Matélda a vrèir la fundasiòun ed l'uspési. Incō a 'd arcurdêr al pasê a gh'în armêṣi sōl soquânti prēdi sculpîdi, tra còsti 'na cêva 'd un purtêl dal XVII sècol. Al taramôt dal 1920 l'à difâti butê zò tóta la frasiòun.
Piōl
Al pôst l'è insém a la pruvincêla Ligûnchi-Véla Mnôs. L'é insém a la séma 'd un muntarôt ed prēda ed côch al se ṣlòunga a matèiva vêrs l'Ôzla. Fîn al 600 cîrca, per la só puṣisiòun stratègica, a Piōl a gh'êra un castèl furtifichê, l'è stê préma di Dalla e pó di Vallisneri. Int al 1454 Piōl l'à fât pêrta ed la podesteréia de Mnôs, pó l'è pasê al fèdev di Brusati e int al 1563 di Tassoni; dôp cîrca un sècol àn tôt al pôst i marchèiṣ Bernardi fîn a la scanṣladûra di fèdev. L'à fât pêrt dal cmûn ed Ligûnchi che al gh'è andê a drē ind al sôrti. Tra j elemèint stôrich e architetônich în 'd arcurdêr trèi maestê in nécia dedichêdi a la Madòna dal XVIII-XIX sècol. Int al 1454 al dóca Borso d'Este l'à scrét: «Li homini de Piolo sono a le frontiere di Toscana...»
Vâlj
Al nòm Vâlj al deṣvîn da la parôla latèina Vagus, oséja Vagante vagabònd, ch'al sèmbra arcurdêr al scuriasêdi di tânt pôpol tra quî i Lègor che s' în fermê per un pô ed tèimp in sté teritôri. Dō burghêdi divéden al paèiṣ: Vâlj Vècia e Quercêra. A Vâlj Vècia 's vèden soquânti cà in prēda cun stablidûra in tèra crēta, al vâschi da bughêda e la céca piasèta dal paèiṣ. Da Quercêra 's pōl vèder óna dal pió bèli vidûdi, difâti as pōl vèder la Prēda ed Bismântva, al Preêlpi, al Mûnt Cùşna, al Mûnt Caṣarôla e al Mûnt Vintâs
Giardèin
'Na blèina burghêda cun pôchi cà da cuntadèin, quêṣi bandunêda, l'è a mezanôt ed Sincsèr. A lòng a la strêda 's pōlen catêr di maciòun ed môri e curnêl, prê vèird e piânti da frûta: d'ed ché prubabilmèin al nòm Giardèin.
Giarōla
Al vicèndi stôrichi de sté frasiòun în lighêdi strèchi a còli dal Livèl Nassetache a 'gh fêven riferimèint ânca Sincsèr, Câmp e Cavrîl. Ind la piasèta dal paèiṣ a gh'è un céch uratôri dedichê al Bambèin Gesó ed Praga, finî int al '60 e da pôch restarvê.
Canōva
Canōva cun Ligunchi, Ospidalèt e Predêra, dôp avèir fât pêrt ed la Podesteréia per ûn sècol e mèz, l'è stê fèdev ed la faméja Ferrarini per ûn ân, pó pasê a i Becchi e, ind j ûltem ân che gh'êren incòra i fèdev ,l'êra dal Cûnt Contuti-Castelvetri Nestore Giuseppe. A gh'è un antîgh gróp architetônich ciamê la Cōrt di Pêpa, dal XVI sècol, fât fêr da la faméja di Papi, scapêda da la Tuscâna, la s'è spustêda in stî pôst. Al gróp ed cà l'è fât da quâter pêrti che cumbînen un curtîl sarê: al purtêl d'ingrès, la cesulèina, al purdghêl e l' êla ed la cà. Al stèma a riliêv ed la faméja l'è sculpî ind al lêregh purtêl cun êrch urnê da un bugnê fermê da 'na cêva ed vôlta. Pasê al purtêl as va dèinter in 'na lêrga côrt dōve ind al la pêrta a sîra a gh'è al purdghêl fât da quâter archêdi in sâs ed côch dal pôst. La quaciadûra l'è in sôliti lâstri. In 'na nécia, ind la pêrta centrêla, a gh'è 'na céca scultûra in mêlmer ed la Madòna cun la data 1843. Int al 1988 la Cōrt di Pêpa l'è stêda mésa sòta la protesiòun dal Ministêr per i Bèin Culturêl e Ambientêl. Vêrs vâl ed la Cōrt a ghé Canōva Bâsa, bōregh ed cà, soquânti ed còsti, 'd antîga e carateréstica costrusiòun, în dèinter in un splèndid pêrch naturêl fât ed piânti secolêri.
Lôgia
Un céch cèinter abitê a dréta dal turèint Ôzla, dóve int di tèimp indrē a gh' ēren quâter mulèin a âcva in sâs cun êrch ed paṣag ed l'âcva, bèle cgnusû int al 1888. Adès a 'gh n' è sōl trî. Dimòndi interesânt în l'ûratôri ed la faméja Sacchini, fât int al XVIII sècol, dedichê a la Santésima Nunsiêda, a Sân Francèsch 'd Assisi, e a Sân Bertlamè apôstol, un fabrichêt dal Setsèint, 'na figûra sâcra in mêlmer dal '900 ed la Vèrgin cun al Babèin e un sânt, e al vâschi per la bughêda cun la funtâna in sâs, incora druvê dal pôchi faméj armêṣi.
Purtêr l' ôrs a Mòdna.
Sòta a Borso d'Este la Câmbra Estèins int al 1451 la cedû la pêrt d'ed sōver dal Mûnt Sigòla a Sorâg un bōregh ed la Garfagnâna, în câmbi àn vrû che la gînta de sté cèch bōregh la purtés a Mòdna un ōrs vîv, opór un cinghiêl e in mancânsa ed tót dû un nimêl ed 300 lébri cîrca 90 chîlo.A nasîva acsé al dét tōr l'impègn ed purtêr l'ōrs a Mòdna per dîr tōres un grôs impègn. Secònd la môda ed chî tèimp l'ōrs al gnîva purtê a Mòdna mìa per èser magnê mó cme portafortûna cûntra al mêl sutîl(tubercolosi in italiân). Francesco Milani ind al só "Minozzo negli sviluppi storici della Pieve e Podesteria" al scrivîva acsé:
La fôla di trî brigânt
La stôria la sucêd atâch a l'ân mél. Pigo, Ligo, e Silo ēren trî fradê che s'în arblê al padròun perché al vrîva fêregh paghêr dal grôsi gabèli, per còst a l'àn masê e per lughêres în scapê int al nôstri muntâgni. A gh'în andê a drē di êter zōven e sēgh àn fât 'na bânda ch' la rubêva e la saczêva. Mès insèm un bèl pó ed rôba rubêda e stóf ed cla véta, i trî fradê àn decîṣ de spartîres al maghèt e 'd fundêr tri paèiṣ per andêregh a stêr per sèimper. Pilo al s'è fermê insém a un muntarôt suladajê e l'à fundê Piōl; Ligo l'à pasê al fiòm e quêṣi ed frûnt a Piōl l'à fundê Ligûnchi; Silo pasê al Pradarèina e aṣvèin al surzèi dal Sèirch l'à fundê Silân.
Al panèin ed Sân Rôch
Int al 1635 la spavintōṣa pèsta, ch' l' îva bèle fât di dân in tóta l'Eurôpa, l'è rivêda ânch in Itâlia. Arsanadōr ed la pèsta l'è ste dichiarê Sân Rôch e per còst venerê dapertôt. Alōra a 's pinsêva ch' l' ōra asê tuchêr 'na só arléquia o 'na só figûra per èser guarî dal mêl. Ânca Ligûnchi l'à tirê só un céch uratôri in só unōr. A l'aniversâri ed la fèsta a ló dedicheda, al pâroch ed Ligûnchi al dà fôra incòra incō un panèin benedèt ch' al vîn tgnû dacât int la panarèina cme portafurtûna cûntra tót i mêl.
Personâg ed Ligûnchi
Iva Zanicchi - cantânt - nêda al 18 znêr 1940 a Vâlj
Alexandra Cadanțu
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Alexandra Cadanțu (Bùcarest, 3 ad Maǵ dal 1990) l'è na tenìsta ruména. In dal 2012 l'à śugâ pardénd-la na finàl WTA a Monterrey. In bisàca la gh'à siē siē tìtui ITF. L'è rivàda a èsar la nùmar ssanta-sinc dal mónd al 30 ad Luj dal 2012.
L'è élta 170 cm e la péśa 56 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. A gh piàś guardàr di film, lèśar e durmìr. La sò atōra favurìda l'è l'Angelina Jolie.
Caréra
La Cadanțu la vins al sò prim tìtul ITF in dal 2006 a Bùcarest (al nùmar siē) baténd in finàl l'Irina-Camelia Begu par 6-3 1-6 6-3. 'L an dòp la vins 'l ITF nùmar sinc dla capitàla dla Rumanìa dòp ès'r andàda fóra in di quàrt in dal nùmar quàtar da la Julia Görges. In dal 2010 la vins àtar dū tìtui ITF a Bùcarest e a Crajòva. In Nuvémbar la fà 'l pîṅ anc in Braśìl vinsén-an àtar dū e bandunànd in dla finàl in 'n àtar.
In dal 2011 la próa par la prima vòlta a śugàr un turnèo WTA ma la n pasa briśa 'l qualificasiòṅ a Bugutà, a Fès e a Esturìl. In Maǵ la và fóra a 'l secónd tùran in d'l ITF ad Réś batùda par 2-6 1-3 bandòṅ da la Sabine Lisicki. In Śugn la pèrd da cl'atra tedésca, la Mona Barthel, in dal qualificasiòṅ ad Wimbledon mént'r a Båstad l'è l'Elena Bovina a mét'r-ag di spróc in mèś a 'l ródi. In Luj la pèrd in di quàrt d'l ITF ad Bùcarest (al nùmar dū) da la Simona Halep par 3-6 6-1 6-7. In Setémbar la s mét in bisàca al tìtul ITF ad Bjèla ma minga qvél ad Telavi in dua la lasa strada in finàl a l'Aleksandra Panova. In Utóbar, baténd la Mona Barthel 6-2 5-7 6-4, la gh la cava a śugàr al sò prim turnèo WTA in Lussembûrg e anc a purtàr in pòrt la sò prima partìda (6-1 6-4 a la Nastas'sja Jakimava) par pò cédar a la Lucie Hradecká 3-6 4-6. La sèra 'l an a 'l 96śum pòst dal ranking dal fémni.
In dal 2012 la śōga al sò prim turnèo dal Gran Slam a Melbourne ma la và fóra subìt ciapànd un 0-6 1-6 da la Roberta Vinci. In Favràr la pèrd a 'l prim tùran a Bugutà (2-6 2-6 da la Romina Oprandi) ma pò la riva in finàl a Monterrey baténd via via la Jelena Dokić 3-6 6-1 7-5, la Silvia Soler Espinosa 7-6 6-3, la Lourdes Domínguez Lino 6-2 6-0 e la Gréta Arn 6-2 4-6 7-5. In finàl però la gh'à da cuntintàr-as cun cl'atra ungheréśa, la Tímea Babos, ch'la gh'à la méj sèg par 6-4 6-4. In Avrìl a Fès la bat subìt l'Alberta Brianti in tri sét ma pò la và fóra ad òpra dla Simona Halep par 2-6 5-7. In Maǵ la pèrd dimóndi mâl e a 'l inìsi a Róma e a 'l Roland Garros, prima da la Francesca Schiavone 1-6 2-6 e pò da la Marija Šarapova 0-6 0-6. Anc in sl'èrba la fà di pastròs, andànd fóra sèmpar in dal prim tùran cun l'Irina Falconi, la Dominika Cibulková e la Marija Kirilenko. A Palèrum la fà méj baténd la Kiki Bertens e l'Alizé Cornet ma in di quàrt la céd 2-6 2-6 a la Sara Errani pò vinsidōra dal turnèo sicigliàṅ. In Luj la pèrd par dū vòlti (semifinàl e finàl) da la spagnōla María Teresa Torró Flor in di ITF ad Bùcarest e 'd Olomouc ma almànc l'è bòna ad casàr fóra śugadōri cuma la Nastassja Burnett, la Pauline Parmentier e la Mónica Puig. Da Seùl a la fiṅ d'l an la n vins piò gnanc 'n incóntar.
In dal 2013 la pòrta a cà un secónd tùran a Cali (4-6 7-5 2-6 da la Sesil Karatančeva) e i quàrt a Bugutà (2-6 1-6 da la Jelena Janković). A Acapûlc, Miami e a Charleston invéci la pèrd subìt da la Sara Errani, da la Stefanie Vögele e da la Madison Keys. A Katowice, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la riva in semifinàl baténd la Sabine Lisicki 7-5 6-2, l'Irina-Camelia Begu 4-6 6-3 6-4 e la Shahar Peer 5-7 6-3 6-3 prima ad cédar a la Petra Kvitová par 0-6 4-6. In Avrìl la pèrd a 'l prim tùran a Marrakesch da la Kristina Mladenovic 4-6 6-4 4-6 e in Maǵ la riva in finàl in d'l ITF ad Praga in dua la céd par 6-3 1-6 1-6 a la Lucie Šafářová. A Wimbledon la fà 'l cólp casànd fóra subìt la Tamira Paszek 6-2 7-5 par pò pèrdar da la giapunéśa Kimiko Date-Krumm (42 an) cun al puntéǵ ad 4-6 5-7.
Culegamènt estéran
}}
988 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 988, mo invéci 'l an 988, 't ê da 'ndèr chè) Al 988 (novseintutantòt, novecentottantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 987 (novseintutantasèt) e 'l vin prìma dal 989 (novseintutantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintutantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Fîsica
La siänza pió inpurtànta
La fîsica (dal grîg antîg φυσικός (phusikos), "naturèl" e φύσις (phusis), "natûra") l'è la siänza chla stûdia la natûra int'al só significhè pió lèrgh, vésst ch'la guèrda al conpurtamänt dla matêria, dl'energî e däl fòrz fundamentèl ch'äl gvèrnen äl relaziån strai particèl. L'era acsé prufundamänt armisdè col cuncèt ed natûra che, fén almanch al sècOl XIX, l'êra ciamè filsOfî natUrèl.
I fîsich I stûdien dånca un ventàj ed fenòmen fîsich: a partîr dai quî cinén (äl particèl süb-atòmich) a rivèr ai quî pió grand (l'Univêrs intîr). Tanti vòlt as'è rivè a dîr che la fîsica l'è la mâma di tott äli ètri siänz (la siänza fundamentèl), vésst ca tràtenn ed fenòmen ch'i ubidéssen al lèz fîsichi; dånca, äl dscuêrt dla fîsica i àn aplicaziån ancha in tott äli ètri siänz naturèl.
La fîsica l'è lighè in d'un môd particulèr cån la matemâtica, vésst che, a la fén dla fîra, la fîsica la descrîv äl lèzz e i fenòmen naturèl druvànd la langua matemâtica; par cla vî as pôl dimustrèr la possibilitè o l'impussibilitè d'un quèl fenòmen fîsich ancha sänza usservèrel diretamänt, mo såul cån i câlcul matemâtich.
Ai sré da tgnîrel divîsi: la matemâtica a la n è brîsa una siänza, vést che la n'à mégga cme ubietîv la descriziån dal månd materièl, mo l'è una "speculaziån", un "mèz" druvè dal siänz reèl par dscårrer dal månd.
La fîsica clàssica
La fîsica clàssica la téggn dänter i pèz tradiziunèl dla fîsica, al vré dîr totta la visiån dal månd dsviluppè da Newton a i só ténp, pó "dscanzlè" dal dscuêrt dal sècul XX; l'à anca lî pèrt diferänti: Un'ètra spartiziån l'è qualla in mecânica dî sòlid e mecânica dii flûid;
La fîsica mudêrna
La fîsica mudêrna (ch'la sré la fîsica vgnó fòra da tott äl dscuêrt dal cminzéppi dal sècul XX) la guèrda i cunpurtamént dla matêria in cundiziån estrêmi (pr'esänpi velocitè drî a qualla dla lûs) o pûr in schèl estrêmi (cinén, cme i particèl sub-nucleèr, o grànd, cme l'Univêrs).
In cäl schèli, i nòster cuncètt nurmèl ed velocitè, spâzi, tänp i n'àn pió significhè; i nôv fenòmen ch'i én saltè fòra i én descrétt da la fîsica quantésstica, da la relativitè generèl e da la relativitè strécca.
4 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 4, mo invéci 'l 4|an 4 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr 4|chè) Al 4 (quàter, quattro in itagliàn, quattuor in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 3 (trī) e 'l vin prìma dal 5 (sinc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt IV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quèrt post.
Al nùmer 4 in dla geometrìa
Al polìgon ch'al gh'à quater cô in dal só perìmeter 'l è al quadrilàter, e quand pò i cō e i angol j'ìn tùt uguêl, al dvàinta al quadrê. Al poliéder ch'al gh'à quater faci in dal só estèren 'l è al tetraéder, sìa regulêr che anca mìnga regulêr.
Referèinsi
}}
64 (nùmer)
{{Metacaixa
Al nùmer 64 in dla Chìmica
Al 64 'l è al nùm'r atómic dal gadolìni (Gd), ùn di lantànid.
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 64 al vōl dìr "La marsèina" (’A sciammeria in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen La marsina in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Relative Strangers
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta n pō minga sarnìr i tò genitōr.|Tagline dal film}}
In dla versiòṅ uriginàla i genitōr ad Richard i s ciàman Menure (paròla ch'in ingléś l'arcòrda manure ch'a vōl dir „aldàm“) mént'r in qvéla itagliàna al sò cugnóm 'l è Porcheria („purcarìa“).
Sunt
Richard Clayton (Ron Livingston) al gh'à trénta-quàt'r an e 'l fà 'l psicòlug. 'L à péna strulgâ la manéra 'd tgnir sóta cuntròl al narvóś e 'l gh'à anc scrit sù 'n lìbar. Adès ch'l è drē a spuśàr-as cun la sò muróśa Ellen Minnola (Neve Campbell), sò fradèl Mitch (Bob Odenkirk) al gh fà 'n daspèt dgénd-ag ch'l à péna savû ch'l è stâ adutâ da pìcul e che sò màdar Arleen (Christine Baranski) e sò pàdar Doug (Edward Herrmann) i n èṅ minga i sò genitōr dabòṅ. Chi lōr dū i èṅ di burghéś cunservadōr sfegatâ pîṅ 'd bèsi méntar Richard 'l è invéci 'n liberal patintâ.
Al psicòlug al vōl cgnós'r i sò genitōr e 'l paga 'n investigadōr par pascàr-i e invidàr-i a séna prima dal matrimòni. Quànd i dū, uriginàri dla campàggna d'l Illinòis, i sònan finalmènt a 'l us, a Richard a gh vîṅ dagnóra 'n cōlp parchè al véd ch'i suo i èṅ dū espunènt dal white trash. Frank Purcarìa (Danny DeVito) al vénd dal vlèṅ p'r i sórag, 'l è bas e 'l gh'à 'n piruchèṅ in cô, l’Agnese (Kathy Bates) invéci la fà la raśdóra. Tut dū i èṅ gréś cuma la śmalta, i dìśan da spés dal parulàsi, i dascóran fòrt cuma di vilàṅ e i èṅ fàcil a la litgàda ma i èṅ anc bòṅ ad cōr, sćèt e dimóndi ligâ a la famìja.
Richard al n s i cumpatìs pròpria briśa e 'l vrév ch'i turnìs'n in présia 'd in du i èṅ vgnû ma 'n stravènt al tira śò la sò roulotte e l’Ellen la 'l cunvìns a tgnir-i sèg par soquànt dè.
Culegamènt estéran
}}
1779
Al 1779 (MDCCLXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Antonio Panizzi
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
.tkmaxx
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Antonio Panizzi
Antonio Genesio Maria Panizzi (Bresèl, 16 setèmber 1797 – Lòndra, 8 avrîl 1879) l’é stê un pateriôta italiân.
L’ é arcurdê ânca pr’ èser stêt un impurtânt diretōr ed la British Library.
Véta
Dôp avèir frequentê al scōli secondâri a Rèz, int al 1814 Antonio Panizzi al s’êra iscrét a la facoltê ed Giurisprudèinsa ed l'Universitê ed Pèrma in dóv' al ciâpa la lâvrea int al 1818. Int al 1815, int al peréiod che Panizzi al tendîva a i stódi universitâri, al Cungrès ed Vièna l’îva turnê a mèter al Duchêt ed Mòdna e Rèz sóta la râsa Asburgo - Este ind la persòuna dal preputèint Francesco IV d'Este, mèinter Pèrma la gnîva dêda a Maria Luigia d'Austria, vèdva ed Napoleòun. Dôp la lâvrea Panizzi l’îva avêrt un stódi leghêl a Bresèl e ind al istès tèimp al s’impgnêva in polética. Int al 1820 Francesco IV l’îva més fôra un decrêt cûntra i "carbunêr". Sospetê ed fêr pêrt ed la Carboneria, int al 1822 Antonio Panizzi l’îva lasê ed sotquâc al duchêt estèins per andêr a stêr a Lugano e, int al 1823 l'ân dôp, a Lòndra. Ché al s’êra més in cuntât cun Ugo Foscolo e, só cunséli dal poēta, al s’é spustê a Liverpool in dó l’ēra dvintê insegnânt d’ italiân. Dal 1828 al 1837 l’é stê profesôr d’ italiân al'University College ed Lòndra. In sté periéod, int al 1831, ēren cumincê i só cuntât cun la British Library, la bibliotêca dal British Museum in dōve ind al 1856 l’êra dvintê diretôr generêl (principal librarian). In pensiòun int al 1866, int al 1869 l’îva utgnû al tétol d’unōr edSir dala regîna Vittoria.
Al pateriôta
Dôp l'apôg al vènditi carbunêri e subét dôp la fûga dal Duchêt ed Mòdna, int al 1823 Antonio Panizzi l ‘à publichê d’ ascōṣ a Lugano un violèint ât d'acûsa cûntra al regèm estèins: Dei processi e delle sentenze contra gli imputati di lesa maestà e di aderenza alle Sette proscritte negli Stati di Modena cun la fêlsa indicasiòun ed Madrid: per Roberto Torres, 1823. L'ôvra, ch’ l’à procurê a Panizzi ‘na cundâna a môrt, l’é stêda in sègvit rifiutêda da l'avtōr e l’é stêda publichêda ed nōv per ôvra ed Giosue Carducci cun al tétol ''Le prime vittime di Francesco 4. duca di Modena, Milano etc.: Societa editrice Dante Alighieri di Albrighi, Segati e C., 1912''. In Inghiltèra Panizzi, amîgh personêl di prémi minéster inglèiṣ Lord Palmerston e Lord Gladstone, al dvèinta al rapresentânt dal Risorgimèint italiân ind al ‘stès mumèint al fêva un'ôvra dimòndi impurtânt ind l’arciamêr a la câṣva italiâna al sempatéi ed l'upiniòun póblica e ‘d la clâs dirigînt inglèiṣa. L’à cuntinvê ind al ‘stès tèimp l'ativitê ed cumplutêr. Int al 1855, per esèimpi, l’à cumprê ‘na nêva, The Isle of Thanet (L'Isola di Thanet), per liberêr Luigi Settembrini, Carlo Poerio e chiêter persunêr polétich dal Règn dal Dō Sicéli cunfinê a l’ergâstol ed Isóla ed Sânt Stêven. La curagiōsa imprèiṣa, ch’ la duvîva èser guidêda da Garibaldi, l’é andêda bûga per l'afondamèint ed la nêva. Sibèin l’avès utgnû la sitadinânsa inglèiṣa dal 1832, per la só ôvra a favōr ed l'Itâlia int al 1868 l’é stê numinê Senadōr dal Règn d'Itâlia.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
552
(S 't î drē a serchèr al nùmer , 't ê da 'ndèr chè) Al  (DLII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
439 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 439, mo invéci 'l an 439, 't ê da 'ndèr chè) Al 439 (quaterseinttreintanōv, quattrocentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 438 (quaterseinttreintòt) e 'l vin prìma dal 440 (quaterseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseinttreintanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Scurnècia
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La scurnècia (baccello in itagliàṅ) l'è na pèla 'd piànta a forma 'd sach'tèin, ch'la tin strìc, in dal só intèren, di sèm ed la só piànta.
Colegamèint estèren
}}
1417
Al 1417 (MCDXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.lancome
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Brumadinho
Brumadinho a l'è una sitä dal Brasil in dal stä dal Minas Gerais cun 35.085 abitant (2010). Al sa chiàma adsä parchè a gh'era arëint a la sitä ad Brumado Velho.
551
(S 't î drē a serchèr al nùmer , 't ê da 'ndèr chè) Al  (DLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.marshalls
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Tanabûś
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al tanabûś, o arpundèin, o śgabusèin (ripostiglio in itagliàṅ) 'l è cl ambînt dla cà indû, despès trôp cìc e òreb per stèr-egh, a s egh pógia dla ròba ch'a nn'es sà indû mèter, ch'i sìen dal schèrpi vèci, di vetrìl, di strâs, di lavōr vêć o dal malgarèini, e via discurènd.
Despès i tanabûś i s caten a piàn tèra, mo a gh'in prèv èser anca ûn cìc dàint'r in dl apartamèint.
A diferàinsa dagli ètri cambri, p'r i tanabûś a n'gh'è minga 'l òblig 'd avér-eg dal fnèstri ma invéci 'l è ubligatòri per tuti 'l cà nóvi 'd avér-'gh-en almànc ûn.
Èter progêt
}}
Chopper
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La véra, la véra a mità e gnint àtar che la véra.|Tagline dal film}}
Chopper (id.) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic dal 2000 ch'al cònta la vita dal criminàł austragliàṅ Mark Brandon Read dit “Chopper” (Elicòtar, persunàǵ di cartòṅ animâ ad quànd 'l éra pìcul) parténd da la sò autobiugrafìa.
Sunt
Mark Read (Eric Bana) dit "Chopper" al 'n à fati ad tut i culōr in dla sò vita anc s'al n gh'à gnanc daśdòt an: masamènt, turtùri e rubarìi. Adès 'l è in parśòṅ ma insém a di àtar al trapèla ad scapàr via da 'd lè. Quànd qvist chè i al tradìsan e i al scurtèlan, Mark al i pénsa tuti par turnàr lìbar, al s taja via anc gl'uréci.
In séguit, dòp soquànt an, al pasa la sò vita dènt'r e fóra fra dròga, sès e alcool insém a la sò muróśa dna vòlta, la Tanya (Kate Beahan). Dòp avér cupâ un delinquènt cgnusû cuma Sammy al Turc (Serge Liistro) al finìs incóra in parśòṅ in dua al taca a scrìv'r un lìbar c'n al sò memòri.
Julianne Moore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Julie Anne Smith, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Julianne Moore (Fayetteville, 3 ad Dicémbar dal 1960), l'è n'atōra americàna rósa 'd cavìi vinsidōra in dal 2015 dal Prèmi Òscar cuma atōra prutagunìsta p'r al film Still Alice.
Dòp èsar stada spuśàda da 'l 1986 a 'l 1995 cun 'l atōr e regìsta John Gould Rubin, in dal 2003 la tōś cuma marè al regìsta Bart Freundlich, ad déś an più śōvan. Sèg la gh'à dū fiōi, Caleb e Liv.
Biugrafìa
Dòp ès'r-as laureàda in bèli arti, la Moore la và a star a New York in dua la s adàta a far la camaréra méntar la taca a lauràr a teàtar. A 'l insìsi di an Nuànta la fà 'l sò debùt a 'l cìnema girànd la pelìcula 'd scarésa I delitti del gatto nero ad John Harrison e 'l thriller La mano sulla culla ad Curtis Hanson. In dal 1993 la in gira 'n àtar par Uli Edel, Body of Evidence - Il corpo del reato, insém a la Madonna. Sémp'r in c'l an lè la tōś part a Il fuggitivo cun Harrison Ford e Tommy Lee Jones e pò a America oggi, caplavōr ad Robert Altman, in dua la gh'à 'l curàǵ ad far védar la pèpa.
In dal 1995 la taca la sò culaburasiòṅ c'n al regìsta Todd Haynes faghénd Safe e in séguit Lontano dal paradiso e Io non sono qui. In chi an lè la gira anc dū film ad caséta cuma Nine Months - Imprevisti d'amore e Il mondo perduto - Jurassic Park. In dal 1997 l'è prutagunìsta ad Boogie Nights - L'altra Hollywood, na pelìcula ch'la dascór dla caréra 'd 'n atōr pòran da 'l sucès a la daśgràsia. In dal 1998 la lavóra c'n i fradèi Ethan e Joel Coen in Il grande Lebowski pò la tōś la part ch'l'éra stada dla Vera Miles in d'l arfacimènt ad Psyco girâ par Gus Van Sant, Psycho. La tórna a la cumèdia 'l an dòp cun La fortuna di Cookie ad Robert Altman e cun Un marito ideale da 'n lavōr 'd Oscar Wilde. In dal 1999 l'è in dal cast ad Magnolia insém a Tom Cruise.
In dal 2001 la gira 'l séguit 'd Il silenzio degli innocenti, Hannibal, tulénd la part ch'l'éra stada dla Jodie Foster. 'L an dòp la pasa a 'l pelìculi dramàtichi faghénd Lontano dal paradiso e The Hours cun la Nicole Kidman.
Culegamènt estéran
}}
1778
Al 1778 (MDCCLXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.staples
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
1418
Al 1418 (MCDXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ops... Ho ammazzato Berlusconi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da 'l rumànś 'd Andrea Salieri ch'l à parcōrs l'anti-pulìtica e 'l V-Day 'd Beppe Grillo.|Tagline dal film}}
La pelìcula l'à fat sù ssanta-trimìla euro a 'l cìnema dòp ès'r-an custàda siesènt-mila a 'l incìrca.
Sunt
Dòp che l'ambulànsa l'à purtâ via 'l cadàvar, Matteo al tōś la màchina e 'l và far un gir méntar fóra a piōṿ dimóndi fòrt. Sénsa vlēr al mét sóta 'n óm ch'l è tut inśmaltâ ch'a n s véd gnanc la sò ghigna. Purtâ 'l còrp a cà, dòp avér-al lavâ e vistî, Matteo al capìs 'd avēr cupâ Berlusconi in parsòna, in dal pórta-fój a gh'è anc la sò carta 'd identità. Spavintâ al lóga 'l cadàv'r in dal cungeladōr in cantìna, pò al và da i carabinēr a cuntàr qvél ch'a gh'è sucès. Ninsòṅ però a gh créd parchè Silvio al cuntìnua a cumparìr in televiśiòṅ.
Un dè 'l inśgnēr al vîṅ purtâ via cun la fòrsa e pò fat dascórar cun tri mémbar dal partî 'd Berlusconi, Cesare (Paolo Baroni), Gianni (Jean Pierre Duriez) e Giuliano (Riccardo Cavallo), ch'i vōl'n indrē 'l cadàv'r e i èṅ prònt a pagàr dimóndi, 'l impurtànt 'l è che Matteo al taśa. Silvio al gh'iva 'n sòśia ch'l andàva in TV a 'l sò pòst parchè 'l migliardàri al vliva tōr-'s i sò spasi lìbar sénsa dar in d'l òć.
Matteo al s fà jutàr p'r un sò amìg infarmēr, Gaetano (Andrea Roncato), a preparàr al còrp.
Culegamènt estéran
}}
1416 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1416 (milequaterseintsèdeś, millequattrocentosedici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1415 (milequaterseintquìndeś) e 'l vin prìma dal 1417 (milequaterseintdersèt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintsedśéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1416 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 708: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Alfred Hitchcock
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Alfred Joseph Hitchcock (Leytonstone, 13 'd Agóst dal 1899 - Los Angeles, 29 'd Avrìl dal 1980) 'l è stâ un regìsta e prudutór dal cinéma britànic. 'L è cgnusû, par via di sò capulavór thriller, cuma al «mìstar dal śgriśōr».
Gl'inìsi
Tèrs fiól ad William, Alfred da pìcul 'l éra un putèṅ pauróś e sulitàri, cun pòc amig: chi elemènt chè, insém a 'l sò èsar spavintâ par la pulisìa (maduràda dòp ch'l éra stâ mis par punisiòṅ in na sèla par na nòt) i turnaràṅ pò in séguit in dimóndi di sò film.
Gnû sù cun na rìgida educasiòṅ religióśa, Alfred al cata al sò prim lavór in dal 1915 quand al taca a far di diśégn par la Henley telegraph and cable Company, ma la sò prima ucupasiòṅ in dal mónd dal cìnema l'è dal 1920 quand al diśégna i tìtui ad tèsta par di film.
In dal 1923 Hitchcock al vèṅ tòlt da la Gainsborough Pictures in du al fà da tut, da la senegiadùra, a i diśégn, da i tìtui a 'l senugrafìi in fiṅ al muntàǵ e a 'l apòǵ a la regìa.
Al perìud ingléś
Finalmènt, in dal 1925 a gh vèṅ fat far al sò prim film da regìsta, The Pleasure Garden in part girâ in sal Lag ad Côm. 'L an dòp Hitchcock al spóśa Alma Reville. Sò mujér la lavurarà sèg calaburànd a 'l senegiadùri di soquànd di sò film ch'i gh'àṅ da gnir in séguit. La famìja la sa ślarga: in dal 1928 a nas la Patricia e Alfred al gira al sò secónd film, The Mountain Eagleche però 'l è andâ pardû.
Al sò prim film ad sucès 'l è The Lodger in dua al trata par la prima vòlta òṅ di sò téma ricurènt: quél 'd 'n inusènt ch'al ciàpa ingiustamènt la cólpa 'd un crìmin. In dal 1929 'l è la vòlta ad Blackmail, al sò prim film cun al sunôr. In di an ch'i vènan (ch'i èṅ pò par la crìtica i an dal sò perìud ingléś) al dirìǵ, fra i àtar, L'uomo che sapeva troppo (ambintâ in Śvisra), Il club dei 39, Giovane e innocente e La signora scompare.
Culegamènt estéran
}}
Alexandre Manceau
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} . Alexandre Manceau (Trappes, al 3 'd mâǵ 1817 - Palaiseau, al 21 'd agòst 1865) 'l è stê 'n disgnadōr e inciśōr francéś e ùn di amànt dla George Sand, bèin che lò al fùs dimòndi più śóven ed lē. 'L ìva incîś i disègn dal sinquànta mascri dla Cumédia edl'êrt ch'i stèv'n in dal lìber ed Maurice Sand "Masques et bouffons (Comedie Italienne)", Parì, edisiòun Michel Levy Frères, 1860.
Referèinsi
}}
.homesense
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Travis Oates
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Travis Oates 'l è 'n atōr, regìsta e ardupiadōr americàṅ, cgnusû specialmènt p'r avér dâ la vóś a 'l persunàǵ ad Pimpi (Piglet in dla versiòṅ ingléśa) in di cartòṅ animâ 'd Winnie the Pooh.
Àtar prugèt
}}
Teâter Ariôst (Rèz)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Il Teâter Ariôst (Teatro Ariosto in italiân) l’é al secònd di trî teâter ed Rèz dôp al Teâter Municipêl e préma dal Teâter Cavalerésa. Al vîn só da ‘na pêrta ed Piâsa 'd la Vitôria, ind al cōr antîgh ed Rèz, in dó gh'é ânca chiêter dû, al gh'à ed fiânch al Teâter Cavalerésa.
Intitolê al poēta Ludovico Ariosto, l’é stê fât int al 1878 insém al sèndri dal Teâter ed la Sitadèla, tirê só tr’ al 1740 e 1741, só progèt ed Antonio Cugini e bruṣê in un incèndi int al 1851.
Sègn dal stâbil dal setsèint a’s vèden incòra lòngh a la fîla dal clòuni ch’ la sègna i cunfîn ed la parèida a mezdé dal teâter, cla dà vêrs Cōrs Cairoli. Secònd la môda ed la fîn dal XIX sècol e só dmânda 'd la citadinânsa, l'Ariôst l’é stê progetê cme politeâma, oséja cme spâsi teatrêl a ûṣ divêrs: l’ēra druvê sia pr’ al rèciti ed prôṣa sia pr' i spetâcol cun di cavâj.
L'impiânt architetônich l’é andê a drē al mudèl di politeâma inglèiṣ e francèiṣ: la scalinêda l’à ciapê la fōrma a mèz sèirc e la strutûra a pêlch, mantgnûda pr’ al secònd ōrden, l’é stêda cambiêda al prém e al têrs da galeréi ónichi. Int al 1927 a s’é més a mân a ‘na grôsa revisiòun: a s’é zuntê la bûṣa per l'orchèstra, în stêdi tôti vìa a j impiânt necesâri a i spetâcol cun i cavâj e estêren e intêren în stê piturê ed nōv da Anselmo Govi cun mutîv tardo-liberty; da nutêr la grôsa pitûra a frèsch ed la cópla, cun dal figûri ed fât ed l' Orlando furioso e cun d’intôrna in bâs ‘na fâsa dōve în scrèti al prémi rémi dal poēma. L'ûltem grând intervèint ed restâver dal teâter l’é stê int al 1981.
Ind al Teâter Ariôst adès a ‘gh vînen fât préma ed tót di spetâcol ed proṣa; al só cartlòun al vîn fât da la diresiòun artéstica ed la fondasiòun I Teatri ed Rèz  in dal ‘stès mumèint che vînen fât quî dal Teâter Municipêl Romolo Valli (al pôst per celèinsa ed la lérica arzâna) e dal Teâter Cesare Zavattini (cgnusû ânca cme Teâter Cavalerésa, destinê per lo pió a spetâcol ed mûṣica ed pûnta, prôṣa ed ricêra, e bâl dal dé d’incô).
La tgûda dal Teâter l’é ed 780 pôst, la stagiòun ed prôṣa la cumîncia ed sôlit in novèmber e la finés in mêrs. {{CITAZIONE|Le donne, i cavallier, l'arme, gli amori, le cortesie, l'audaci imprese io canto...|Al prémi rémi da l'Orlando Furioso ed Ludovico Ariosto}}
Colegamèint d’ed fōra
Sît di Teâter.
}}
Il piccolo campo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'è in di schérum! La stòria espluśìva e spurcaciòna che vint migliòṅ ad letōr i ìvan dit ch'l éra impusìbil far-al!|Tagline dal film}}
Il piccolo campo (Al camp pìcul) 'l è 'n film dramàtic in biànc e négar dal 1958 'd Anthony Mann trat da 'l rumànś „God's Little Acre“ dal 1933 'd Erskine Caldwell. 'L è stâ girâ in Califòrgna e 'l è stâ preśentâ a 'l 19śum Fèstival ad Venèsia.
Cuma senegiadōr dla pelìcula a figùra Philip Yordan mo invéci 'l éra stâ Ben Maddow a butàr-la śó ma, esénd ch'in cal méntar 'l éra finî in dla lista négra di suspetâ 'd cumunìśum, al n psiva minga lauràr a Hollywood dònca 'l éra custrét a scrìvar dal senegiadùri sōl ad nascòst. In alóra 'l pùblic sóta i daśdòt an al n psìva briśa andàr-'l a véd'r in di cìnema par via dal séni batśàdi cuma malnéti par via di còr'n in famìja anc s'in di tèmp 'd al dè 'd incō tut cal scàndal lè al n s véd minga più tant a dir dabòṅ.
Sunt
Pluto Swint (Buddy Hackett) 'l è 'n ciciòṅ amìg di Walden e 'd Will ch'al vrév dvintàr sierìf dla cuntèa dmandànd al vōt andànd in gir c'n al sò furgunsèṅ. Chi lò, ch'l à butâ 'l òć su la fiōla biónda, pìcula e malnéta 'd Ty Ty, la Darlin' Jill (Fay Spain), al gh sugerìs ad far-as jutàr in dal sò còmpit par Dave Dawson (Michael Landon) che, esénd 'n albîṅ, al sarév bòṅ ad naśàr in du 'l s cata 'l òr dabòṅ cun 'l ajùt 'd un spróc a fursèla.
I fradèi Walden e 'l négar sîṅ Felix (Rex Ingram), ch'al sarvìs in cà, i scàvan na buśa darènt la cà in dal punt indicâ da Dave cardénd che 'l òr al sia saplî lè ma i fàn'n incóra 'n buś in dl'àqua. Cla nòt lè la Darlin' Jill, ch'la n gh'à vargóggna 'd gnint, la taca subìt a far la sivéta c'n al ragàs c'n i cavìi biànc e la 'l cava śò par pò baśàr-al. Da 'l cant suo na Griselda in sotvésta la s véd ad nascòst in dal curtìl cun Will méntar tut i dòrman.
Quànd Ty Ty al finìs tut i bèsi, par pagàr i sò sarvìdōr, al và a dmandàr in prèst quèl da Jim Leslie ch'l à spuśâ na védva p'r al sò patrimòni ma ch'al vrév invéci la “cumpagnìa” 'd sò cugnàda Griselda e che lē la 'l vgnis a catàr quànd la pas' in sità. Buck, Shaw e Will i s férm'n in un bar par bévar dla bira e 'n imbariàg Will al baśa la Griselda davànti a tut ciamànd-la la sò muróśa par pò ciapàr-'s un casòt in dal grugn da part ad Ty Ty ch'al dmanda a Pluto ad scarusàr-'l a cà sua.
Pasàda la ciùca Will al và a la fàbrica in du 'l lauràva, fursànd al cansèl, par dar-ag curènt e tacàr i machinàri parchè al 'l à prumìs a tut gl'uperàj licensiâ sò culéga da 'l mumènt che quànd la fijànda la và a gh'è carna e patàchi in tut al cà. Dòp avér impisâ i machinàri, al custôd (Russell Collins) al gh spara dū cōlp masànd-al. Dòp al funeràł Buck al taca a dar adòs a la Griselda dgnéd ch'a parìva ch'a fus mòrt sò marè, pò al gh dà dla dunàsa a lē e a la Darlin' Jill ch'l'éra saltàda sù par diféndar sò cugnàda e anc la Rosamund che, sintàda da na banda, la gh'iva da scultàr tut 'l òdi 'd sò fradèl vèrs sò marè che lē la gh vliva bèṅ listés anc s'la saiva dla sò stòria cun la Griselda. Cuma s'a n fus minga abàsa Buck al s pìcia anc cun Jim Leslie ch'l iva śibî a la Griselda 'd andàr a vìvar sèg. Pà al próa a mét'r órd'n in famìja e 'l decìd ad dar-'g un taj c'n al pascàr 'l òr e 'd druàr invéci la sò tèra da cultivàr.
Culegamènt estéran
}}
L'uomo dell'altra
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è di quèi ch'ta n gh'à minga da spartìr.|Tagline dal film}}
L'uomo dell'altra (’L óm ad cl'atra) 'l è 'n film dramàtic canadéś dal 2002, girâ par la televiśiòṅ a Turònt, ad Waris Hussein. In Itàglia 'l è cgnusû anc cuma Amore e amicizia.
Sunt
'L architét ad sucès ad Seattle Will Roberts (William R. Moses), insém a sò fiōla Kelly (Lindy Booth), al decìd 'd urganiśàr na fèsta 'd cumpleàn a surpréśa par sò mujér, la Mandy (Bess Armstrong). Par l'ucaśiòṅ al ciàma 'n amìga 'd lē avucàta, la Jane Thornton (Cheryl Ladd), ch'la riva in aparéć da 'l Cànada. Chi lē da 'n pôc ad tèmp la viṿ da par lē dòp ès'r armàśa védva ad Peter (Matt Trueman) ma na vòlta, a i tèmp dla scóla, l'éra pròpria l'amànta 'd Will.
Adès ch'l'è libra la Mandy la gh preśénta Elliott (John Ralston), un designer ad mòbii, pò la s véd sèg da par lē in dla sò cambra e la Jane la gh rigàla 'n àlbum ad fóto p'r i vint an pasâ insém. La Mandy la taca a piànśar parchè a cuntàr-la tuta 'l sò matrimòni 'l è sèmpar stâ 'n diśàst'r anc s'la fava finta 'd èsar cuntènta cun Will, òṅ ch'al pénsa sōl a tiràr sù dal cà nóvi insém a 'l sò capcantēr (Phillip Jarrett). Adès abàsta la gh 'n à 'l bali pîni, la Kelly l'è granda e la và a l'università e lē la vōl pinsàr a la sò vita, vèrar un negòsi ad śavài antìg c'n i bèsi ch'al gh'à lasâ sò pàd'r e divursiàr da sò marè. La Kelly la n la tōś minga tant bèṅ e par daspèt la cònta a sò màdar che 'l sò muróś, Sam (Jim Thorburn), al sòna in un grup rock parchè la sà che lē la n s cumpatìs briśa chi sunadōr lè pôc sèri. In cal méntar Will, dascargâ par la Mandy, al s fà avànti cun la Jane, al la baśa e lē la gh astà ma pò la tórna a cà sua.
Turnàda a Seattle par śibìr un cuntràt discugràfic dal sò amìg Gordon (Martin Doyle) a 'l grup ad Sam e par l'inaugurasiòṅ dal negòsi dla Mandy, la Jane la gh'à da far i cònt cun Elliott e cun Will ch'i gh staṅ sèmp'r adòs, ma pò qvést chè al gh stà adòs anc a lèt cla nòt lè in albêrg: ém-j-a fat bèṅ?
1777
Al 1777 (MDCCLXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1419
Al 1419 (MCDXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Jar Of Flies
{{Metacaixa
Cunèṅ
{{Metacaixa
Jar Of Flies
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cunèṅ
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
Jar Of Flies
{{CITAZIONE2|We chase misprinted lies, we face the path of time and yet I fight, and yet I fight this battle all alone, no one to cry to, no place to call home.|A tgném adrē a dal bali stampàdi mâł, a 'fruntém al sintēr dal tèmp e a cumbàt incóra, incóra a cumbàt cla batàja chè da par mè, ninsòṅ da piànśar, gnanc un pòst da psēr ciamàr cà.|Nutshell, 1994|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Cunèṅ
Al cunèṅ (Oryctolagus cuniculus, coniglio in italiàn) 'l è 'n mamìfar ch'al fà part dla famìja di Lepòrid. I èṅ difarènt da la lévra parchè, péna nâ, i n gh'aṅ minga al pēl, i sò òć i èṅ sarâ e i gh'aṅ da dipéndar dal tut da i sò genitōr.
Jar Of Flies
{{Album }}
Cunèṅ
Al dū bèsti i faṅ part d'l órdan di Lagumòrf.
La fémna dal cunèṅ la s ciàma cunìna.
Jar Of Flies
Al tìtul dal disc, e anc la cupertìna, al fà riferimènt a 'n esperimènt fat a scóla da Cantrell quànd 'l éra pìcul. A s éra impinî dū vaśét ad vēdar ad móschi, pò a s éra dâ da magnàr dimóndi a qvéli dal prim vaś, pôc a qvéli dal secónd vaś. A s è vist che gl'insèt dal prim vaś i èṅ mòrt prima.
Cunèṅ
I cunèṅ i vìvan da spés in buś fónd scavâ in dla tèra e i gh'aṅ gl'uréci dimóndi lunghi.
Jar Of Flies
Culegamènt estéran
}}
Cunèṅ
Alimentasiòṅ
I cunèṅ ad sòlit i màgnan dl'èrba, fój séchi, raìś e scòrsi. Esénd vegetariàṅ al magna però anc al vardùri cum al sèlar e al caròti.
In di negòsi par bèsti a s pōl catàr di mangìm cunfesiunâ apòsta par lò e ch'i gh'aṅ 'd avér dèntar:
A s créd ch'al paṅ vèć al faga mâl p'r i dènt di cunèṅ, ch'al pòsa frustàr-i, ma 'l è 'n śbali parchè al silìsi preśènt in dl'èrba al parmét a i dènt ad crésar ad cuntìnuṿ e anc ad cunsumàr-as naturalmènt.
Anc s'al cunèṅ al la fà luntéra, a gh'è da dir che l'alimentasiòṅ a baś ad paṅ, féti biscutàdi, farìni ad véna, ròba dólsa e carbuidrâ in gènar (o di mangìm tut al vòlti) i pōlan purtàr-ag dimóndi prubléma.
Difàti al stómag dal cunèṅ a n gh la cava minga a digerìr-i bèṅ e la firmentasiòṅ ad chi magnàr lè la pōl purtàr prima a far-i scurśàr e pò a di blòc gastro-intestinài ch'i eṅ fra 'l càuśi più grandi ad mòrt p'r i cunèṅ ad cumpagnìa.
La bòna alimentasiòṅ dal cunèṅ la mét insém fêṅ a piaśér, vardùra frésca e pulìda, 250-300 gram par chilo ad péś dal cunèṅ e àqua sèmpar a dispuśisiòṅ.
'L è impurtànt lasàr cal magnàr lè sèmpar a sò dispuśisiòṅ parchè al stómag dal cunèṅ al digerìs in cuntinuasiòṅ e s'al ristìs dimóndi tèmp sénsa mandàr śò gnint par piò ad dód'ś óri 'l andrév in a risć ad catàr-as dal patulugìi dimóndi gravi ch'i prévan anc masàr-al.
Cumpurtamènt
Al cunèṅ ad cumpagnìa 'l è in gènar gustōś e pîṅ 'd afèt: anc s'l è difìcil ch'al végna davśèṅ a 'l sò padròṅ par dmandàr dal śnum (cuma i pōlan invéci far i can e i gàt), dimóndi cunèṅ i gh'aṅ però di cumpurtamènt vèrt e dispunìbii a 'l afèt ch'a gh vèṅ dâ.
Quànd i gh'aṅ biśógn ad magnàr, i vèṅ atàc a i pē dal padròṅ par dmandàr-'g-al, tirànd-as sù in sal śampi da drē o tirànd sù al muś.
A gh'è pò da dir ch'al cunèṅ 'l è dimóndi puntilióś in dal sarnìr al magnàr: p'r eśèmpi, s'a s cata davànti a dal sèlar e a dal parsémul, al prév pascàr 'l òṅ o c'l àtar a secónd dal sò gust dal mumènt.
Quànd i vōlan punsàr, i cunèṅ i s dasténdan o i ciàpan na puśisiòṅ a balòṅ.
I cunèṅ i èṅ famóś p'r èsar di fifòṅ, difàti i pōlan spavintàr-as sōl a sintìr un ciuchèṅ, stand sèmpar in s'l atènti, specialmènt s'i n s càtan minga in un pòst cgnusû bèṅ.
Quèi curióś
In dal 1859 Thomas Austin 'l à purtâ in Austràglia 24 cunèṅ: adès a gh 'n è 300 migliòṅ a 'l incìrca!
Cal lavōr lè acsè fóra dal cumùn 'l à ispirâ in dal 1972 al film americàṅ ad William F. Claxton La nòt dla lunga paùra (La notte della lunga paura in Itagliàṅ, Night of the lepus al tìtul uriginàl) in du a gh'è un branc ad cunèṅ mutànt ch'a crés ad cuntìnuṿ e al taca a magnàr la gint. La prutagunìsta l'è la Janet Leigh, màdar ad Jamie Lee Curtis, ch'l'è pò la dóna scurtlàda sót a la dócia in Psyco.
}}
Boogie Nights - L'altra Hollywood
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
.smart
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Stefanie Vögele
{{Metacaixa
Boogie Nights - L'altra Hollywood
{{CITAZIONE|Tut i gh'aṅ un quèl speciàł.|Tagline dal film}}
Boogie Nights - L'altra Hollywood (Nòt da dar-ag dèntar - Cl'atra Hollywood) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1997 ad Paul Thomas Anderson ch'al 'l à anc scrit. Par cl'òpra chè 'l è stâ candidâ a 'l Prèmi Òscar par la regìa in dal 1998 ma al n à minga vins acsè cuma la Julianne Moore e Burt Reynolds ch'i èṅ armàś a bèc sut.
Stefanie Vögele
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Boogie Nights - L'altra Hollywood
La pelìcula, ch'la gh'à abû 'n sèrt sucès cumersiàł avénd muciâ sù da piò ad quaràntra-tri migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad quìndas, la dascór dal sucès e dla daśgràsia finàla 'd 'n atōr pòran in dla Califòrgna di an Stanta e di prim an Utànta faghénd riferimènt in na quàlc manéra a la vita 'd John Holmes, cgnusû in dal sò ambînt c'n al scutmàj ad „Sgnōr 35 cm“.
Sunt
In dal 1977 a San Fernando Valley al regìsta 'd film pòran Jack Horner (Burt Reynolds), mént'r al s cata in un lucàl nutùran, al buta 'l òć su 'n śōv'n ad darsèt an ch'al lava śò, Eddie Adams (Mark Wahlberg). Par Jack chi lò al gh'à i nùmar, dgém trénta-tri, par sfundàr in dal mónd di film malnét, specialmènt in dal sò òpri in dua al gh vōl métar dèntar na trama.
Stefanie Vögele
La Stefanie Vögele (Leuggern, 10 ad Mars dal 1990) l'è na tenìsta śvisra, prufesiunìsta da 'l 2006. L'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta dal mónd 'l 8 ad Luj dal 2013.
Boogie Nights - L'altra Hollywood
Sunt
Eddie al gh astà e al sarnìs par lò al nóm 'd art ad „Dirk Diggler“, pò al gh'à la manéra 'd cgnósar la troupe ch'la lavurarà sèg. I sò culéga atōr i èṅ Buck Swope (Don Cheadle), cowboy ad culōr cun la pasiòṅ par la letrònica, Reed Rothchild (John C. Reilly), dimóndi gustóś e simpàtig ch'al dvènta prèst sò amìg, l’Amber Waves (Julianne Moore), drugàda, divursiàda e c'n un fiōl da tiràr sù, la purcùsa Rollergirl (Heather Graham) e la Becky Barnett (Nicole Ari Parker) dita „ciuculatèṅ fundènt“. I tècnig c'n al còmpit ad tiràr-i śò invéci i èṅ 'l ajùt-regìsta Little Bill (William H. Macy), al diretōr dla futugrafìa Kurt Longjohn (Ricky Jay) e 'l tècnig dal sòṅ Scotty J. (Philip Seymour Hoffman).
Stefanie Vögele
L'è élta 170 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. A gh piàś guardàr a la televiśiòṅ i cartòṅ animâ di Simpsons e i telefilm ad Friends. La gh'à tri surèli e 'n gat. L'è bòna ad dascóran in Tedèsch, Ingléś e Francéś.
Boogie Nights - L'altra Hollywood
Sunt
A 'l inìsi al ròbi i vaṅ a la granda par lò ma pò a nas al marcâ d'l home video e par l'indùstria dal pòran 'l è 'n brut cōlp. Dirk al gh'à pò 'n àtar prubléma: 'l è dvintâ 'n drugâ pódag. Par scampàr e catàr sù di bèsi 'l è anc custrét a prustituìr-as.
Stefanie Vögele
In dla sò caréra l'à vins sinc tìtui ITF in tut.
Boogie Nights - L'altra Hollywood
Culegamènt estéran
}}
Stefanie Vögele
Caréra
La śvisra la taca al 2007 śugànd dū turnèo ITF a Stucàrda (al nùmar òṅ) e a Belfort. In Germâgna la s férma in semifinàl cun la Petra Kvitová par 7-6 1-6 2-6 mént'r in Frància la riva in finàl baténd l'Andrea Petković par pò pèrdar cun la Virginie Pichet par 6-2 0-6 2-6. Dòp avér mis in bisàca un tìtul ITF in Ìndia, la pèrd in di quàrt a Antàglia cun l'Angelique Kerber par 1-6 1-6.
1759 (nùmer)
{{Metacaixa
Stefanie Vögele
Caréra
In dal 2008 la śōga, pasànd al qualificasiòṅ, al sò prim turnèo WTA a Esturìl ma la pèrd subìt da la Marija Kirilenko par 4-6 7-6 1-6. In Agóst la sa spòsta in di Stat Unî par tōr part a 'l ITF dal Bronx andànd fóra in semifinàl cun l'Elena Bovina e par śugàr al qualificasiòṅ di US Open. La i pasa baténd la Gréta Arn, la Sloane Stephens e la Lucie Hradecká ma pò la vèṅ castigàda subìt da la Flavia Pennetta par 6-2 2-6 2-6. La finìs 'l an a la puśisiòṅ 130 dal mónd.
1759 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1759, mo invéci 'l an 1759, 't ê da 'ndèr chè) Al 1759 (milsetseintsinquantanōv, millesettecentocinquantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1758 (milsetseintsinquantòt) e 'l vin prìma dal 1760 (milsetseintessànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintsinquantanovéśim post.
Stefanie Vögele
Caréra
In dal 2009 la fà prim tùran a Hobart e Dubai. In Maǵ la śōga 'l ITF ad Bùcarest e lè la bat la Stéphanie Foretz Gacon in di quàrt e la Julia Görges in semifinàl prima ad pèrdar da l'Andrea Petković 3-6 2-6. In Śugn la riva incóra in finàl in dal turnèo ITF ad Nottingham dand la paga a la Melanie South e a la Yanina Wickmayer ma pò la céd a l'itagliàna Maria Elena Camerin 2-6 6-4 1-6. La stmana dòp la bat l'Ekaterina Makarova a Birmingham par pò pèrdar in di quàrt da la Na Li par 3-6 6-7. A Wimbledon la s férma subìt cun la Venus Williams mént'r a Praga la fà secónd tùran vinsénd la prima partìda cun la Petra Martić. In Luj la patìs na scòpla da la Sara Errani in semifinàl a Pòrtrōś 1-6 2-6. La pèrd anc da cl'atra itagliàna, la Francesca Schiavone, a 'l secónd tùran di US Open, 4-6 4-6 al puntéǵ.
In dal 2010 la và fóra a 'l secónd tùran a gl'Australian Open par maṅ dla Viktoryja Azaranka. Dòp avér batû la Nadia Petrova a Dubai, la Vögele la mùcia sù siē scunfìti ad fila e pò atri siē a partìr da 'l 4-6 2-6 patî da la Venus Williams in dal prim tùran ad Madrid. La s tira 'n pò sù cun i quàrt ad Pòrtrōś in dua la bat la Petra Kvitová 7-5 6-2 e la Tamira Paszek 7-5 6-4 prima ad cédar a la śugadōra ad cà, la Polona Hercog, par 5-7 5-7. A Ìstanbul la manda a cà la Jaroslava Švedova prima ad far al valìś lē cun l'Elena Vesnina 3-6 2-6. La sèra 'l an cun al secónd tùran a Uśàka (2-6 2-6 da la Marion Bartoli) e tri prim tùran in àtar tànt turnèo ITF.