cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cròstel
L'aluviòun dal 1973
Int al zógn dal 1973 a Rèz è sucès un dişâster. Int la nôt t'r al l' 8 e al 9 de sté mèiş difâti, a câşva dal bundânti piuvûdi, al j âcvi dal Cròstel a 's în scarghêdi lòngh via Mûnt Cîşa, che a l'època an n'ēra mia ancòra difèişa da l' êrşen dóv' a dès a gh'é al Pârco dal Cavrèti. La viulèinsa dal j âcvi l'à fât un dişâster: dō persòuni în môrti, al mâchini în stêdi cucêdi vìa, dimòndi cà butêdi zò. La câşva principêla dal dişâster l'é stêda che al lèt dal turèint an gh'é mia stê tgnû a drē. Difâti in chî dé l'é al córer ed l'âcva l'é stê frenê da i rutâm e da i trûş ch' a s' ēren incastrê sòt al j archêdi dal pûnt ed Sân Pelgrèin. In pió fîn a chî dé l'é al cà ed via Mûnt Cîşa ēren insém a la rîva dal turèint sèinsa gnân 'na protesiòun cûntr al j aluviuòun. Purtrôp còst l'à purtê a fêr 'na cementêda dal lèt dal Cròstel cûnt'r a tóti al j amzûri (sia tètnichi ch' ed vidûda) ch' ed al règola a 's dêven tōr in sti chêş.
Regém dal j âcvi
Al regém dal j âcvi dal Cròstel l'é in gèner còl di torèint: fôrti sèchi 'd istê, mèinter in premavèira e avtûn al purtêdi în al mâsim
Êter progèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Crostolo trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Due volte ieri
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dal śōg d'l amōr, al tri 'l è 'n nùmar periculóś.|Tagline dal film}}
Due volte ieri (Dū vòlti ajēr) l'è na cumèdia rumàntica dal 1998 dla spagnōla Maria Ripoll, chè a 'l sò debùt.
Sunt
Victor Bukowski (Douglas Henshall) 'l è 'n atōr rós ad cavìi ch'al fà fadìga a catàr di rōi impurtànt par lò e par campàr 'l è acsè custrét a lauràr in na bibliutéca 'd Lóndra. Anc la sò vita amuróśa la n và minga tant bèṅ parchè 'l è péna stâ dascargâ da la sò muróśa, la Sylvia Weld (Lena Headey), quànd chi lē l'à capî ch'al gh'iva mis i còran. La śōvna, su cunsìli dla sò amìga Alison (Charlotte Coleman), la mòla cal squasa-marléti là par métar-'s insém a Dave Summers (Mark Strong), un dutōr cgnusû in palèstra. Victor al vrév turnàr sèg ma la Sylvia la gh diś ch'l è tròp tard anc parchè al dè dòp la gh'à da spuśàr-as cun Dave.
Dasprâ Victor al và a imbariagàr-'s in dal bar dla Diane (Elizabeth McGovern), pò 'l finìs in un casunét dal rusc in du 'l vîṅ salvâ da dū spasèṅ ch'i gh parmét'n anc ad turnàr indrē in dal tèmp p'r armét'r-as cun la Sylvia, lasànd da na banda i sò tradimènt par rigàr drit. Adès al ròbi i pàr'n andàr p'r al méj par lò ma pò, a na séna, l’Alison la preśénta a la Sylvia 'n óm ch'l à cgnusû in palèstra, Dave, e fra i dū a scròca la mòla dal destîṅ e la dóna la taca na relasiòṅ sèg par pò mulàr Victor.
'L atōr al próa a 'ndàr a sfugàr-as cun la Diane ma a 'l bar al n la cata minga, a 'l sò pòst a gh'è invéci na scritōra spagnōla ciamàda Luisa (Penélope Cruz).
Culegamènt estéran
}}
Una sull'altra
{{Metacaixa
1496 (nùmer)
{{Metacaixa
Una sull'altra
{{Film }}
712 (nùmer)
{{Metacaixa
1496 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1496, mo invéci 'l an 1496, 't ê da 'ndèr chè) Al 1496 (milquaterseintnovantasē, millequattrocentonovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1495 (milquaterseintnovantasìnc) e 'l vin prìma dal 1497 (milquaterseintnovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintnovantaseéśim post.
Massimo Bottura
{{Metacaixa
1496 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Massimo Bottura
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Una sull'altra
{{CITAZIONE|Lì lē l'éra rica, l'éra bèla, la psiva far far a chi óm tut qvél ch'la vliva, incòsa!|Tagline dal film}}
712 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 712, mo invéci 'l an 712, 't ê da 'ndèr chè) Al 712 (setseintdòdeś, settecentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 711 (setseintùndeś) e 'l vin prìma dal 713 (setseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintdodicéśim post.
Èter progèt
}}
Una sull'altra
Una sull'altra (Una su cl'atra) 'l è 'n film śal eròtic dal 1969 ad Lucio Fulci cun dèntar dal séni lèśbo fra la Marisa Mell e l'Elsa Martinelli.
Massimo Bottura
Massimo Bottura (Mòdna, 30 ad Setémbar dal 1962) 'l è 'n cōg itagliàṅ.
Una sull'altra
La pelìcula, vietàda a i minōr ad daśdòt an e custàda in alóra quatarsènt-sinquantamìla franc a 'l incìrca, quànd l'è vgnuda fóra l'à fat scàndal tant ch'l'è anc stada sequestràda par far-'g-an di taj esénd batśàda cuma „spetàcul schivóś“.
Sunt
George Dummurrier (Jean Sorel) 'l è 'n cirùśig americàṅ ch'al gh'à na clìnica a San Francisco ch'al pòrta avànti, in un mâr ad dèbit, cun 'l ajùt ad sò fradèl Henry (Alberto de Mendoza). Al sò matrimòni cun la Susan (Marisa Mell), malàda 'd aśma, 'l è in criśi parchè lò al pénsa sōl a 'l lavōr e a la sò amànta futógrafa, la Jane (Elsa Martinelli).
Massimo Bottura
Biugrafìa
Da śōvan Massimo al stùdia giurisprudénsa ma pò al gh dà 'n taj par cumpràr un risturànt davśèṅ a Nunàntla in du al s fà i òs cun la cuśìna emigliàna. In séguit 'l impàra anc qvéla francéśa stand insém a Georges Cogny. Dòp ès'r andâ a vìv'r a New York par soquànt an, in dal 1995 al tórna a Mòdna in du al decìd ad tōr l'Osteria Francescana dvintànd al sò chef.
Una sull'altra
Sunt
Na nòt la Susan la vîṅ catàda mòrta in cà e 'l mèdag, che quànd l'è sucèsa cla daśgràsia lè 'l éra via, al vîṅ a savēr 'd ès'r al benefisiàri dn'asicurasiòṅ su la vita 'd sò mujēr 'd un migliòṅ ad dòlar, bèsi ch'i gh fànan còmad par salvàr la sò clìnica. Adès ch'l è lìbar al pōl finalmènt dedicàr al sò tèmp a la Jane ma na sira, méntar 'l è in un night sèg, al fà a mènt a na balarìna ciamàda Monica Weston (Marisa Mell) ch'l'è cumpàgna a la Susan a part al culōr di òć, vérd e minga maròṅ, e di cavìi, biónd e minga scûr. Pinsànd ch'la pòsa anc èsar sò mujēr, 'l óm al s fà dar al sò nùm'r ad telèfun, pò al gh la cava anc a pasàr na nòt a lèt sèg sénsa savēr ch'al gh'à 'n agìnt dl'asicurasiòṅ ch'al gh tîṅ adrē.
Massimo Bottura
Biugrafìa
Cal risturànt lè al vîṅ pò premiâ in d'l Istâ dal 2012 cun tri stéli Michelin e clasificâ cuma prim risturànt a 'l mónd in dla lista di The World's 50 Best Restaurants Awards dal 2016 ad New York, al prim risturànt itagliàṅ a vìnsar cal tìtul lè.
Culegamènt estéran
}}
Una sull'altra
Sunt
Quànd la pulisìa, faghénd di eśàm su 'l cadàvar dla sgnōra Dummurrier, la capìs ch'l'è mòrta par via dal curâr in dal còrp, al dutōr al finìs in di guàj, par lò la cambra a gas la s davśìna.
Culegamènt estéran
}}
52 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 52, mo invéci 'l an 52 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 52 (sinquantadū, cinquantadue in itagliàṅ, quinquaginta duo in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 51 (sinquantùn) e 'l vin prìma dal 53 (sinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sinquantaduéśim post.
Al nùmer 52 in dla Chìmica
Al 52 'l è al nùm'r atómic dal tellùri (Te).
In dla śmòrfia 'd Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 52 al vōl dìr "la mama" (’a mamma in napoletàṅ, cum dir la mamma in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
1290 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1290, mo invéci 'l an 1290, 't ê da 'ndèr chè) Al 1290 (mileduśeintnovànta, milleduecentonovanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1289 (mileduśeintutantanōv) e 'l vin prìma dal 1291 (mileduśeintnovantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintnovantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Una voce nella notte
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Scólta la véra.|Tagline dal film}}
Una voce nella notte (Na vóś in dla nòt) 'l è 'n film dramàtic dal 2006 ad Patrick Stettner trat da 'l rumànś umònim 'd Armistead Maupin.
La pelìcula, ch'la cònta 'n fat sucès dabòṅ, l'à purtâ a cà da piò ad déś migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda tri.
Sunt
Gabriel Noone (Robin Williams) 'l è 'n scritōr ad rumànś ad sucès e ad nòt al tîṅ na traśmisiòṅ in na ràddio ad New York. La sò vita la và in criśi quànd al n è più bòṅ ad catàr l'ispirasiòṅ par scrìvar di lìbar nóṿ e quànd al sò muróś Jess (Bobby Cannavale) al s in và da cà sua. Un dè un sò amìg, Ashe (Joe Morton), al gh fà lèśar un manuscrìt 'd un ragasōl ad quatòrd'ś an, Pete Logand (Rory Culkin), ch'al cònta la sò vita. Chi lò 'l à pasâ na vita dasgrasiàda parchè fiṅ da pìcul 'l è stâ viulentâ par soquànt an da i sò genitōr e da di sò amìg, bcand-as anc al mâl ad la lua. Adès 'l è mis dimóndi mâl ma al cata cunfòrt scultànd al prugràma nuturàn ad Noone e telefunànd-ag par dascórar sèg. Adès al ragàs al viṿ insém a n'asistènta suciàla, la Donna (Toni Collette), na dóna òrba ch'la stà in dal Wiscònsin.
Vlénd-an savér da piò e par védar se la stòria l'è véra dabòṅ, al scritōr al partìs p'r andàr a cgnósar Pete ma quànd l'è là la Donna la gh diś ch'l è in fiṅ 'd vita a 'l uśdàl sénsa però dir-ag al pòst precìś. Gabriel al fà 'l gir di uśdài dal stat ma 'l ragàs al n s cata minga. Turnâ indrē la dóna la gh cònta che Pete 'l è mòrt parchè i sò palmòṅ i s ér'n impinî ad lìquid ma a gh'è quèl ch'a traśa.
Culegamènt estéran
}}
1181
Al 1181 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Salton Sea - Incubi e menzogne
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at sē drē a pascàr la véra, at sē in dal pòst śbaliâ.|Tagline dal film}}
Salton Sea - Incubi e menzogne (Salton Sea - Arbgàt e bali) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2002 ad D.J. Caruso.
Frenzy
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Salton Sea - Incubi e menzogne
Custâ daśdòt migliòṅ ad dòlar, al film 'l è stâ pò bòṅ ad catàr-an sù sōl òṅ.
Sunt
Tom Van Allen (Val Kilmer) 'l è 'n tòsic ch'in dla sò vita al s divertìs a far di crìmin e di festèn ad metanfetamìni insém a i sò amìg cuma Jimmy the Finn (Peter Sarsgaard) e Kujo (Luis Guzmán). Quànd durànt n'uperasiòṅ a Salton Sea dū pulisiòt curót, Gus Morgan (Doug Hutchison) e Al Garcetti (Anthony LaPaglia), i gh màsan la sò dóna, la Liz (Chandra West), Tom al decìd ch'al gh la farà pagàr.
Frenzy
{{Film }}
{{CITAZIONE|A basta na cruàta druàda ad tut i dè p'r un cōlp ad séna murtàł.|Tagline dal film}}
Salton Sea - Incubi e menzogne
Culegamènt estéran
}}
Frenzy
Frenzy (Atàc ad matéria) 'l è 'n thriller dal Régn Unî dal 1972 'd Alfred Hitchcock, penùltim di sò film. 'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 25śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Un manìac sesuàl da i cavìi rós, Robert Rusk dit Bob (Barry Foster), al stramna la paùra a Lóndra parchè al s è mis a stranglàr al dóni druànd la sò cruàta. Par na série ad mutìṿ dasfurtunâ, la pulisìa la gh'à di suspèt su òṅ ch'al n gh'èntra gnint, Richard Ian Blaney (Jon Finch), ex aviadōr 'd aparéć par la RAF ch'adès al tira avànti faghénd di lavursèṅ da pôc. Inóltar al léva da spés anc al gòmit par mandàr śò di bicér 'd alcool.
L'ultma vitma dal serial killer l'è pròpria la sò ex mujér, la Brenda (Barbara Leigh-Hunt), ch'la gh'iva n'agensìa matrimuniàla. Prima ch'al cadàvar al fus catâ, 'l è stâ vdû śluntanàr-as da lè e la segretària dla dóna la i à anc sintî litgàr-as. Cun la pulisìa ch'la gh'è adòs, Richard al s lóga a cà dla sò cumpàgna Barbara Jane Milligan (Anna Massey), Babs p'r i amìg, na camaréra dal bar in du lò 'l lavóra dal vòlti. Chi lē la vèṅ cupàda da Rusk e 'l óm al lóga pò al còrp in un sac ad patàchi. Ma la camaréra, prima ad murìr, l'iva fat in tèmp a śgranfgnàr-ag via la sò spila par tgnir sòdi la cruàta par pò tgnir-la strica in dal sò pugn.
In cal méntar Richard al vèṅ farmâ da la pulisìa. Al sasèṅ invéci al gh'à da catàr, e in présia, al còrp dla Babs, finî in un càmion, par tōr indrē la spila o sinò 'l è frit.
Culegamènt estéran
}}
127
Al 127 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Anchilustóma duodenàł
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L Anchilustóma duodenàł (nóm sientìfic Ancylostoma duodenale) 'l è 'n bêg parasìta di óm, di gat e di caṅ dal grup di “vér'm a unsèṅ” ch'al fà vgnir un mâł ciamâ Anchilustumìaśi quànd al gh la cava a rivàr in dal budèli.
Un gioco da ragazze (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Anchilustóma duodenàł
S'a s gira dascàlsa a s và in a risć ch'la sò larva, sinténd 'l udōr, la s taca a 'l pē nûd par pò śbuśìr-al par rivàr, girànd libra in dal sangṿ, a i palmòṅ. Da 'd chè la s fà strada par la farìnge e pò a 'l èśòfag, a 'l stómag e a 'l budèli. Chè la s taca c'n i sò dènt a la mucóśa intérna e al i dróa anc par far dal fridi pìculi ch'i gh sarvìsan par ciuciàr via 'l sangṿ. Quànd la dvènta granda la taca a far di óṿ, cun la fémna ch'l'è bòna ad far-'n anc trénta-mila a 'l dè dòp 'l acupiamènt. C'n i pét i óṿ i finìsan fóra misćiànd-'s a la tèra mója da in dua i nàs'n al larvi e acsè a s sèra 'l sérć.
Al culōr di vérum, ch'i scàmp'n in gènar 'n an, al và da 'l biànc a 'l griś. I masć i miśùran fra gl'òt e gl'ùndas mm ad lunghésa mént'r al fémni i èṅ in gènar più lunghi (da déś a trédas mm). Gl'òrgan sesuài i s càt'n in bas e da drē. 'L è difìcil par 'l óm far a mènt 'd avér-ag chi bêg chè. Sōl quànd i èṅ dimóndi a pōl vgnir l'anemìa parchè al fèr a vîṅ a mancàr ma 'l dutōr al pōl catàr i óṿ pascànd-i in dla mèrda dal malâ.
Un gioco da ragazze (film)
{{Film }}
Anchilustóma duodenàł
Di studi recènt i aṅ dimustrâ ch'avér-'g al parasìta in dal budèli a pōl cumbàtar la Celiachìa o l'Aśma tant ch'a gh'è stâ dla gint ch'la s è vluda malàr apòsta dl'Anchilustumìaśi andànd a pistàr dal sis umàṅ in Àfrica par ciapàr al vérum e guarir acsè da 'l sò mâł.
American Psycho 2
{{Metacaixa
Anchilustóma duodenàł
Àtar prugèt
}}
American Psycho 2
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Un gioco da ragazze (film)
{{CITAZIONE|A n star minga a 'l śōg lōr a prév far-at mâł.|Tagline dal film}}
Un gioco da ragazze (Un śōg da ragàsi) 'l è 'n film dramàtic dal 2008 ad Matteo Rovere, chè a 'l sò debùt a la regìa. La pelìcula l'è stada preśentàda in cuncōrs a la tèrsa edisiòṅ dal Fèstival internasiunàł dal film ad Róma e l'è trada da 'l rumànś umònim 'd Andrea Cotti.
American Psycho 2
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un pinsēr sōl, n'usesiòṅ sōla: masàr!|Tagline dal film}}
Un gioco da ragazze (film)
Sunt
L’Elena la gh cata gust a dar adòs a chi atri studènti puvràsi, sfigàdi o ch'a gh piàś studiàr cuma la pòvra Martina (Cecilia Carponi), batsàda cuma una ch'a gh piàś alcàr al fighi, ch'la patìs na lesiòṅ a baś 'd àqua ślada sóta la dócia parchè la s è parmìsa 'd cuntàr a 'l prèsid (Marco Siciliano) che lē la fuma in clas. Ma l’Elena la gh l'à anc c'n al prufesōr nóṿ 'd Itagliàṅ, Mario Landi (Filippo Nigro), e la decìd ad ruinàr-ag la vita.
American Psycho 2
American Psycho 2 (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 2002 ad Morgan J. Freeman, séguit 'd American Psycho dal 2000.
La pelìcula, custàda déś migliòṅ ad dòlar, in di Stat Unî l'è vgnuda fóra diretamènt pìr al marcâ d'l home video.
Un gioco da ragazze (film)
Culegamènt estéran
}}
American Psycho 2
Sunt
La Rachael (Jenna Perry), quànd la gh'iva dód'ś an, l'è andàda in a risć ad murìr quànd lē e la sò baby sitter i aṅ inscruśâ 'l yuppie masadōr seriàł Patrick Bateman (Michael Kremko). La baghéta l'è scampàda cupànd al sasèṅ druànd un śbraga-giàs méntar la bandànta l'éra bèla stada śbudlàda.
Siē an dòp la ragàsa (Mila Kunis) la próa a vultàr paśna studiànd criminulugìa a l'università par psēr acsè lauràr par 'l FBI. La śōvna la vrév dvintàr l'asistènta dal prufesōr Starkman (William Shatner) che però 'l è inamurâ dla sò amìga dal cōr, la Cassandra (Lindy Booth). La Rachael, pinsànd che 'l insgnànt al vója sarnìr-la par cal pòst lè a 'l sò pòst, la pèrd la tèsta par l'arlìa cuma s'al spìrit ad Bateman al vivìs dènt'r ad lē. La ragàsa la taca acsè a masàr tut qvéi ch'i s mét'n in mèś a i sò piàṅ.
.coupons
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
American Psycho 2
Culegamènt estéran
}}
American gothic (film 1987)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al gènar scarésa, i manìac, la pruìnsa americàna.|Tagline dal film}}
American gothic (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad John Hough.
Al tìtul dal film, acsp cuma la sò lucandìna, al tōś ispirasiòṅ da 'n quàdar dal 1930 ad Grant Wood, American Gothic.
Sunt
La pòvra Cynthia (Sarah Torgov) l'è armàśa traumatiśàda da la mòrt dal sò putèṅ ch'l è andgâ in dla vasca da bagn. Par tiràr-as sù la decìd in séguit ad partìr p'r un viàś in d'l Òregun insém a i sò amìg Jeff (Mark Erickson), Rob (Mark Lindsay Chapman), la Lynn (Fiona Hutchison), Paul (Stephen Shellen) e la Terri (Caroline Barclay). Esénd che 'l aparéć ch'i aṅ tòlt al gh'à di prubléma a 'l mutōr, al grup 'l è custrét a farmàr-as su n'iśula. In séguit, faghénd-as strada in in mèś a 'l bòsc, i rìv'n a 'n cottage in du a viṿ na còpia in là c'n i an, Pa (Rod Steiger) e la Ma (Yvonne De Carlo). Chi lōr i śibìs'n a i śōvan 'd armagnàr lè a séna e anc a durmìr.
Dòp magnâ la Lynn e la Cynthia i vìn'n a savēr ch'i dū vèć i gh'aṅ na fiōla insiminìda ciamàda Fanny (Janet Wright) che, anc s'l'è bèla granda, la créd 'd avēr-ag sōl dód'ś an. Pa e la Ma, ch'i gh'aṅ àtar dū fiōi ciucâ in dla suca, Woody (Michael J. Pollard) e Teddy (William Hootkins), i èṅ dū persunàǵ a 'l antìga e i n s cumpatìsan pròpria briśa ch'i ragàs i fàg'n i purcùs insém o ch'i fùman o ch'i tìran dal madóni.
Culegamènt estéran
}}
1182
Al 1182 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1641 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1641, mo invéci 'l an 1641, 't ê da 'ndèr chè) Al 1641 (milseseintquarantùn, milleseicentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1640 (mileseseintquarànta) e 'l vin prìma dal 1642 (milseseintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintquarantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 1420
I an 1420, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1420 infìn a 'l 1429 ciapê dèinter.
Non aprite prima di Natale!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Carroll Baker
{{metacaixa
Non aprite prima di Natale!
{{Film }}
Carroll Baker
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Non aprite prima di Natale!
{{CITAZIONE|L'éra la nòt prima 'd Nadâł e in tuta la cà a n s sintìva giràr anma viva, i éran tut mòrt!|Tagline dal film}}
Carroll Baker
La Karolina Piekarski, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Carroll Baker (Johnstown, 28 ad Maǵ dal 1931) l'è n'atōra americàna candidàda a i Prèmi Òscar dal 1957 cuma atōra prutagunìsta par la pelìcula Baby Doll - La bambola viva 'd Elia Kazan ch'la gh'à anc fat vìns'r un Golden Globe.
Non aprite prima di Natale!
Non aprite prima di Natale! (Minga vèrar prima 'd Nadâł!) 'l è 'n film ad scarésa dal 1984 'd Edmund Purdom girâ a Lóndra. 'L è stâ prudót par qvéi ad Venerdì 13.
A 'l èstar 'l è cgnusû cuma “Fröhliche Weihnacht” in Germâgna, “No abrir hasta Navidad” in Spaggna e “Nie otwieraj do Bozego Narodzenia” in Pulògna.
Sunt
'L è drē a davśinàr-'s al Nadâł e ad nòt 'n óm vistî da Pàdar Nadâł (John Aston) al s sèra in màchina cun la sò muróśa (Maria Eldridge) par gusàr. A riva òṅ, cun na mascra trasparènta in ghigna, e al i cópa. In séguit, durànt na fèsta, a mōr insfilsâ in bóca par na lansa 'n àtar Pàdar Nadâł (Laurence Harrington) davànti a i òć ad sò fiōla, la Kate Briosky (Belinda Mayne), e dal sò muróś Cliff Boyd (Gerry Sundquist) ch'al sòna 'l sibiōl. Quànd 'n àtar Pàdar Nadâł al pèrd la vita cun la tèsta bruśàda in dal sò furnèl par brustlìr i maròṅ 'l è ciàr ch'a gh'è qualchidòṅ ch'a gh l'à dimóndi sèg.
A Scotland Yard, 'l ispetōr Ian Harris (Edmund Purdom) e 'l sergînt Powell (Mark Jones) i tàcan n'indàśin mént'r a gh riva 'n pachét rigàl cun scrit insìma „Minga vèrar prima 'd Nadâł“. Un giurnalìsta 'd nóm Giles Harrison (Alan Lake) al dmanda spiegasiòṅ a Powell.
Carroll Baker
Biugrafìa
A 'l cìnema la taca a far-as cgnós'r in dal 1955 faghénd Il gigante. 'L an dòp la gira Baby Doll - La bambola viva 'd Elia Kazan ch'al gh fruta na nomination a i Prèmi Òscar, foravìa i sò rapòrt cun la Warner Bros. i s ruìnan p'r al fat ch'i prudutōr i gh śibìvan sèmpar dal parti ch'a lē i n gh piaśìvan briśa.
Quint (nòm)
{{Metacaixa
Carroll Baker
Biugrafìa
A la mità di an Ssanta la s trasferìs in Itàglia par giràr L'harem par Marco Ferrei e soquànti atri pelìculi par Romolo Guerrieri (Il dolce corpo di Deborah) e specialmènt p'r Umberto Lenzi ch'al gh fà far, da 'l 1969 a 'l 1970, tri śai eròtic sufisticâ 'd fila cuma Orgasmo, Così dolce... così perversa e Paranoia. C'n al regìsta tuscàṅ la lavóra anc in dal 1972 faghénd al thriller Il coltello di ghiaccio.
Quint (nòm)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Carroll Baker
Biugrafìa
In séguit la càmbia da spés paéś andànd a vìv'r in Spaggna, in Germàgna, in Inghiltèra e in Mèsic par pò turnàr in di an Utànta in di Stat Unî in du la spóśa 'l atōr Donald Burton. In Ironweed, prim film americàṅ 'd Héctor Babenco (1987), la lavóra insém a la Meryl Streep e a Jack Nicholson. In dal 1997 la gira la sò ultma pelìcula internasiunàla cun The Game - Nessuna regola ad David Fincher.
Quint (nòm)
Quint l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Quinto o Quìnta per Quinta, in dl itagliàṅ.
Non aprite prima di Natale!
Sunt
Na sira Cliff al và a catàr in dal sò studi al sò amìg Gerry (Kevin Lloyd) ch'l è drē a tiràr śò na mudèla, la Sharon (Pat Astley), par far un servìsi su na rivìsta malnéta. Vistìda da Pàdar Nadâł chi lē la và fóra cun Cliff par dgl'atri foto ma scapànd da di pulisiòt la cata 'l manìac c'n un raśōr in maṅ ma lì lò al n gh fà gnint. I èṅ più dasfurtunâ di àtar Pàdar Nadâł ch'i vènan masâ in un peep show, in un muśèo e in cîrc.
Il ritorno dei pomodori assassini
{{Metacaixa
Non aprite prima di Natale!
Sunt
La Kate la naśa quèl e la decìd 'd andàr a védar in 'n uśdàł psichiàtric, al Parklands, mént'r a 'n àtar Pàdar Nadâł i gh càvan via 'l pistulèṅ in dal lìcit 'd un supermarcâ.
Culegamènt estéran
}}
30 d'avrìl
Al  l'è al 120° dè dal calendàri gregoriàn (121° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 245 dè a la fin dl'an.
Il ritorno dei pomodori assassini
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Al v lasarà un savōr catìṿ in bóca.|Tagline dal film}}
Il ritorno dei pomodori assassini (Al ritóran di pamdòr sasèṅ) l'è na cumèdia americàna dal 1988 ad John De Bello, séguit dal film L'attacco dei pomodori assassini dal 1978.
Sunt
Dòp soquànt an da la guèra fata da i pamdòr a i Stat Unî, l'Amèrica adès l'è a 'l sicûr dòp che cal vardùri lè i èṅ stadi misi a 'l band, anc se 'n quàlc traficànt ad cuntrabànd a gh'è sèmpar. Wilbur Finletter (Steve Peace), eróe dla batàja fata a i pamdòr, adès 'l à vèrt na piserìa insém a sò anvōd Chad (Anthony Starke) ch'al s fà càr'g ad purtàr al pizzi a cà di cliènt, pizzi fati sénsa pamdòr ma cun di àt'r ingrediènt cuma la marmelàda 'd fràguli. Al ragàs al spartìs al sò apartamènt c'n al sò amìg Matt Stevens (George Clooney).
Foravìa al prufesōr Mortimer Gangreen (John Astin) insém a 'l sò asistènt Igor (Steve Lundquist) i vōlan dar via a n'atra undàda 'd terōr di pamdòr par via 'd un machinàri ch'l è bòṅ ad trasfurmàr chi urtàǵ lè in parsòni a 'l sò servìsi in manéra ad far dvintàr pò al sò sòci Jim Richardson (Rick Rockwell) presidènt di Stat Unî. Quànd al prufesōr al fà butàr via un pamdòr vgnû mâł, FT, la sò sarvidōr Tara Boumdeay (Karen M. Waldron), trasfurmàda anc lē da 'n pamdòr, la s in và par pò dvintàr la muróśa 'd Chad. Insém a Matt e a di àtar sò amìg, chi lōr dū i pruaràṅ a farmàr i piàṅ dal prufesōr.
Quint (nòm)
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al quint nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Secònd, Ters, Quêrt, Sest, Setim, Otàvi, Nōn e Decim.
Il ritorno dei pomodori assassini
Culegamènt estéran
}}
Quint (nòm)
Colegamèint estèren
}}
23 ed disèmber
Al  l'è al 357śum dè dal calendàri gregoriàn (358śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 8 dè a la fin dl'an.
Sharon Stone
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sharon Vonne Stone, cgnusùda méj cuma Sharon Stone (Meadville, 10 ad Mars dal 1958), l'è n'atōra, n'èx mudèla e prudutōra 'd film americàna, candidàda a i Prèmi Òscar cuma atōra prutagunìsta par la pelìcula Casinò dal 1995.
In dla sò caréra, in du l'à laurâ par di regìsta impurtànt a Hollywood cuma Martin Scorsese, Woody Allen, Sidney Lumet e Sam Raimi, la s è fata cgnós'r in dal 1992 recitànd da prutagunìsta in dal film scàndal Basic Instinct ad Paul Verhoeven in du l'à fat védar la pasra, méntar l'éra sintàda durànt n'interugatòri 'd pulisìa, spustànd na gamba da na banda a cl'atra faghénd véndar ch'la n gh'iva briśa 'l mudàndi adòs.
In dal 2001 l'è stada vitma 'd 'n aneurìśma che par pôc al n la masàva dabòṅ, pò la gh'à abû 'n infàrt in dal 2004.
D12
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I don't care who you are (I'll shit on you), I don't give a fuck about you or your car (I'll shit on you), fuck your house, fuck your jewelry and fuck your watch (I'll shit on you), fuck your wife, fuck your kids, fuck your family, I'll shhh... I'm an alcholic, where's the fuckin' toilet, pass the hot dog (Bizarre, aren't you islamic?), bitch shut your fuckin' mouth, I'ma keep eating 'till Richard Simmonds comes to my house with a chainsaw to cut me out (my house, my house), aww fuck your wife, I had sex since I met her, too busy fuckin' your twelve year old baby sitter (ha ha ha) and all women ain't shit, only good for cooking, cleaning and sucking dick, and that's it (I said it).|A n m interèsa minga chi 't sē (a t cagarò adòs), a n m in ciàva gnint ad tè o dla tò màchina (a t cagarò adòs), a 'l diàvul la tò cà, a 'l diàv'l i tò presióś e 'l tò arlói (a t cagarò adòs), a 'l diàvul tò mujér, a 'l diàv'l i tò fiōi, a 'l diàvul la tò famìja, a t cag... A sòṅ 'n imbariagòs, in du è'l cal cèso dal cas? ślung'um 'l hot dog (Bizarre, n sēr-at mia 'n iślàmic?), rója sèra cla bóca dal cas! A cuntinuarò a magnàr in fiṅ tant che Richard Simmons al rivarà a cà mia cun na séga lètrica par śgar-'m in dū (la mè cà, la mè cà), a gusarò tò mujér, a-j-ò fat sès sèg da quànd a l'ò cgnusùda, a sòṅ tròp impgnâ a ciavàr-um la tò baby sitter ad dód'ś an (ha ha ha) e tut cal dóni i n vàl'n un cas, bòni sōl a cuśinàr, a dar śò la pólvra e a ciuciàr di cas, basta acsè (a 'l ò dit).|Shit on You, 2001|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I D12 (nóm scurtâ par Dirty Dozen), ciamâ anc D-Twelve o D-Twizzy, i èṅ un grup hip hop americàṅ mis in pē a Detroit in dal 1996.
Fra i sò mémbar a gh'è i rapper Eminem, Bizarre, Mr Porter, Swift e Kuniva, minga piò Proof, ch'l è stâ cupâ 'l 11 'd Avrìl dal 2006, e Bugz, masâ al 21 ad Maǵ dal 1999.
Fra i sò sìngui a 'rcurdém My Band e Shit on You.
Culegamènt estéran
}}
Sharon Stone
Biugrafìa
In dal 1993 la gira 'n àtar thriller eròtic insém a William Baldwin, Sliver, mént'r in dal 1995 l'è la prutagunìsta dal western ad Sam Raimi Pronti a morire cun Gene Hackman, Russell Crowe e Leonardo DiCaprio. Sèmp'r in c'l an lè la fà la Ginger McKenna in dla pelìcula biugràfica 'd Martin Scorsese Casinò, film girâ insém a Robert De Niro e a James Woods. Par cla part chè la finìs in dla lista dal candidàdi prutagunìsti a vìns'r al Prèmi Òscar che però al và a la Susan Sarandon par Dead Man Walking - Condannato a morte.
In dla 1996 la gira al thriller Diabolique, arfacimènt dna pelìcula francéśa dal 1955 'd Henri-Georges Clouzot, I Diabolici. In di an Dumìla la tōś part a dū flòp, Catwoman dal francéś Pitof, e Basic Instinct 2 in du la và a far la malnéta sasìna a Lóndra.
In dal 2013 la gira la pelìcula biugràfica Lovelace, ch'la cònta la vita dla prutagunìsta dla pelìcula pòran La vera gola profonda, e pò la cumèdia 'd John Turturro Gigolò per caso cun Woody Allen e la Vanessa Paradis. La Stone la lavóra pò par la prima vòlta in Itàglia c'n al bulgnéś Pupi Avati in dal sò Un ragazzo d'oro, film cun Riccardo Scamarcio e la Cristiana Capotondi.
Culegamènt estéran
}}
126
Al 126 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Dialàtt bulgnaiṡ zitadén
A l è la variànt ad bulgnaiṡ pió d prestégg in fra di såttvariànt bulgnîṡ.
Pronéfri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
913 (nùmer)
{{Metacaixa
Pronéfri
Al pronéfri (pronefro in itagliàn, da 'l grēc νεφός nephròs ch'al stà per "rugnòun") 'l è la prìma dal tri formi (prìma dal meśonéfri e dal metanéfri) ch'a tōś al rugnòun sia 'd lung a l'evolusiòun dal spéci che in dal śvilòp embrionêl di vertebrê. Al pronéfri 'l armàgn c'ma rugnòun finêl in soquànt pès vertebrê primitîv, c'm'al sanguètli e soquànti bìsi 'd aqua, mo altrimèinti in dal mèinter ch'l amniôt 'l è drē a furmèr-es, cal rugnòun primitîv chè 'l s evòlev in dal meśonéfri.
Noti e referèinsi
}}
913 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
127 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 127, mo invéci 'l an 127 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 127 (seintveintsèt, centoventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 126 (seintveintsē) e 'l vin prìma dal 128 (seintveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintveintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Elodie (cantànta)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|A volte fisso lo specchio e penso che ho fatto quasi trenta anni e non è un granché, ho i tuoi vestiti qui da me e ricomincia la guerra delle spunte blu, si è fatto tardi e mi sa che non esco più tanto risponderai alle tre.|Dal vòlti a but 'l òć in dal spèć e a pèns ch'a-j-ò fat dagnóra trént'an e a n è minga 'n gran quèl, a gh'ò i tò vistî chè da mè e a taca incóra la guèra dal spunti blù, a s è fat tard e a créd ch'a n vag più fóra tant at rispundrà a tri óri.|Pensare male, 2019|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
L’Elodie Di Patrizi, cgnusùda méj sōl cuma Elodie (Róma, 3 'd Maǵ dal 1990, a s lèś [eloˈdi] in itagliàṅ) l'è na cantànta itagliàna, fiōla dna màdar francéśa uriginària dla Guadalùpa.
La s è fata cgnósar in dal 2016 tulénd part a la 15śma edisiòṅ dal talent show Amìg dla Maria de Filippi in du l'è rivàda secónda. In c'l an lè la fà vgnir fóra 'l sò prim àlbum, prudót par l'Emma Marrone, da 'l tìtul Un'altra vita. L'an dòp la canta 'l braṅ Tutta colpa mia a 'l Fèstival ad Sanrémo rivànd utàva e la fà vgnir fóra 'l sò secónd lavōr in studi ch'al pòrta 'l stés nóm. In dal 2020 la tórna in cumpetisiòṅ a Sanrémo purtànd la canta Andromeda scrit par lē da Mahmood.
In dla sò caréra l'à laurâ insém a di artìsta cuma Gué Pequeno, The Kolors, Marracash (ch'l è anc al sò muróś), la Myss Keta e Fabri Fibra.
Culegamènt estéran
}}
.soccer
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
205 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 205, mo invéci 'l an 205 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 205 (duśeintsìnc, duecentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 204 (duśeintquàter) e 'l vin prìma dal 206 (duśeintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Diéta dimagrànta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) La diéta dimagrànta l'è na manéra 'd magnèr ch'i tinen adrē i agìnt ch'i gh'àn da perdèr dal pēś.
Per calèr soquànt kìlo ed pēś, ùna dal manéri, dòp quèla ed fadighèr dimòndi coi mùscol, l'è pròpia quèla ed mètres lè a tgnìr adrē a 'n magnèr pòc calòric, vōt perchè a s magna pòc dabòun, o ch'a s lasa perder ed magnèr dla roba grasa, o dla roba cun dimòndi sùcher o cun dimòndi àmid. Magnèr pò dal verdùri 'l aiùta perché el só fìbri i ardùśen 'l asorbimèint del sostànsi in di budē, damànd ch'a s ìs magnê 'n pô méno. Al bèver dl'aqua pò 'l è sacrosànt, perchè anc queschè 'l jùta a tōr vìa del sostànsi ed schèrt.
L'è cèra che tgnìr adrē a śmagrìr 'l è méj ch'la n'dvèinta minga n'idéa fìsa, perché ala lunga, al fìśic al prèv andèr in arìsć ed rasćèr al fonda, che ala lunga, a s vaga a perder e bruśèr vìa anca el sustànsi vitèli, indispensàbil per tgnìr a bòta in dal fadìghi ed tut i dè. El persòuni anorèsichi i ìn pròpia quìli ch'i àn fat edla diéta dimagrànta la só fìsa più gròsa, ch'a nn'egh basta mài ed cuntinvèr a perder di kìlo.
Colegamèint estèren
}}
Guèr'n ad Vichy
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Guèr'n ad Vichy, cgnusû anc cuma regìm ad Vichy o Repùblica 'd Vichy, ufisialmènt Stat Francéś (État Français) 'l è stâ 'n stat ch'l à guernâ 'l sud dla Frància dòp l'ucupasiòṅ tedésca durànt la secónda guèra mundiàla (1940-1944). A 'rmagnìva fóra 'l teritòri 'd Mentòṅ (cuntrulâ par l'Itàglia) e la còsta 'd sud-ovèst, su 'l Ucéan Atlàntic, ch'l'éra sóta a i tedésc. Al s dividìva da la repùblica francéśa da na riga ciamàda “lìnnea 'd demarcasiòṅ” e la sēd dal guèran l'éra a Vichy.
Durànt la guèra 'l à tgnû na puśisiòṅ neutràla militarmènt ma minga puliticamènt parchè, a dir dabòṅ, a s tratàva 'd un guèran “fantòs” dal Tèrs Reich naśìsta.
Al sò presidènt dal cunsìli 'l éra 'l maresiàl Philippe Pétain numinâ in quàt'r e quàt'r òt da 'l presidènt dla repùblica Albert Lebrun dòp l'invaśiòṅ tedésca dal 1940. Pétain al gh'iva carta biànca par far qvél ch'al vliva dòp ch'al 10 ad Luj al parlamènt al gh'iva dâ tut i putēr. Dòp avēr instaurâ un regìm cun 'l apòǵ di fasìsta, nasiunalìsta, sustenidōr dal rè e anti-semìta, al 24 'd Utóbar dal 1940 al maresiàl al strìnś na culaburasiòṅ cun la Germàgna dand la maṅ a Adolf Hitler a Montoire-sur-le-Loir.
Al Guèr'n ad Vichy al finìs al 25 'd Agóst dal 1944 dòp la liberasiòṅ ad Parì da part dal fòrsi aleàdi.
Culegamènt estéran
}}
1183
Al 1183 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1872 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1872, mo invéci 'l an 1872, 't ê da 'ndèr chè) Al 1872 (mileotseintestantadū, milleottocentosettantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1871 (mileotseintestantùn) e 'l vin prìma dal 1873 (mileotseintestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintestantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Arrapaho (àlbum)
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Stanott ammu fatt' 'e cinche 'e matina, e a chi la do 'sta specie 'e banana? È inutile ca me dici di no, ma t credisse ca arapo 'o cazone pe te violentà, aggia piscià. 'O tiempo se ne va, e te ne pentirai, tu tieni 'mmiezz 'e coscie 'na Ferrari e non ci vai, i te voglio ben 'o stesso, perciò scusami se insisto, i si t'o mettesse 'nculo che bbuò fa? Ma 'o tiempo se ne va, dimane nun s' sa, si 'a mazza m' s'arrizza, si nun t' car 'a zizza nun s' sa, la vita è un varieté e 'o cazz è cumm 'o rré e io ca so' guaglione, t'o ronco 'stu bastone sott' 'a luna puttana comm'a ttè.|'Sta nòt a-j-ém fat sinc óri dla matìna, e a chi 'l dag-j-a cal gèn'r ad banàna chè? 'L è inùtil ch'ta m dì 'd nò, at créd ch'a vèr al braghi par viulentàr-at, a gh'ò da pisàr. Al tèmp al s in và, e ta t pintirà, in mèś a 'l gambi at gh'à na Ferrari e ta n gh và briśa, mè a t vój bèṅ listés, dònca pardóna'm s'a vag adrē, e s't al mitìs in dal cûl tè cuśa vō't far? Ma 'l tèmp al s in và, dmaṅ a n s sà mia, se 'l uśèl al dvènta grôs, s'a n t casca minga śò na téta a n s sà mia, la vita l'è 'n varietà, e 'l cas 'l è cuma 'n rè, e chè a sòṅ un ragàs, a t dag cal bastòṅ chè sóta la luna rója cumpàgn a tè.|"'O Tiempo Se Ne Va"', 1983|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA=(Napulitàṅ) }}
{{Album }}
Arrapaho (id.) 'l è 'l nôṅ àlbum in studi dal grup di Squallor, al prim par la Dischi Ricordi dòp ch'Alfredo Cerruti 'l iva mulâ la CGD p'r andàr a far là 'l Diretōr Artìstic.
Al tìtul al tōś al nóm da la tribù indiàna di Arapaho méntar la cupertìna dal disc la móstra 'n indiàṅ in pē impalâ ch'al gh'à na lansa in na maṅ e 'n manarèṅ in cl'atra, ad sóta 'l sò stanlèṅ 'l è alvâ 'n pôc in dal mèś.
'L è stâ publicâ in dal 1983, 'l an prima ch'a vgnis fóra 'n film c'n al stés tìtul girâ par Ciro Ippolito.
Culegamènt estéran
}}
713 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 713, mo invéci 'l an 713, 't ê da 'ndèr chè) Al 713 (setseinttrèdeś, settecentotredici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 712 (setseintdòdeś) e 'l vin prìma dal 714 (setseintquatòrdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseinttredicéśim post.
Èter progèt
}}
.earth
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Nùmer romàṅ
{{Metacaixa
I nùmer romàṅ (numeri romani in itagliàṅ) egl'ìn chi nùmer ch'a druèva i romàn antîg in dla só civiltê e ch'a s dróva soquànti volti anca incō quànd a s gh'à da rapreśentèr un quelc ordinêl in na manéra élta.
I segreti di Filadelfia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L avucàt Paul Newman 'l à capî ch'i bòṅ i rìvan sèmp'r ùltim.|Tagline dal film}}
Sunt
La Kate Judson (Diane Brewster), spuśàda cun William Judson Lawrence III (Adam West) sōl par far-as na puśisiòṅ a 'l intéran dla Filadèlfia ch'a cònta, la vîṅ a savēr da sò marè durànt la prima nòt ad matrimòni che lò al n è minga bòṅ ad gusàr-la e ch'al l'à tòlta cuma mujēr sōl par cuntintàr sò màdar Dewitt (Isobel Elsom) ch'la vliva a tut i cóst di anvōd da lò. La dóna la scapa via andànd a sfugàr-as da 'n sò vèć muróś ch'al fà 'l uperàj, Mike Flanagan (Brian Keith), armagnénd gravda da lò. Al dè dòp i gh dìśan che William 'l è mòrt in 'n incidènt in màchina e la Kate la decìd ad far nàsar sò fiōl Anthony dit Tony (Paul Newman) faghénd finta ch'al sia un Judson Lawrence par tgnir-as stric cal cugnóm lè impurtànt.
Pasâ i an e dvintâ 'n śuvnòt, Tony al taca a studiàr léǵ a l'università, dvintànd amìg ad Chester Gwynn dit Chet (Robert Vaughn), faghénd in dal stés tèmp anc al muradōr par mantgnìr-as. Un dè al cgnós la Joan (Barbara Rush), na ragàsa visiàda e pîna 'd bèsi fiōla 'd 'n avucàt impurtànt dla Pennsylvania, Gilbert Dickinson (John Williams). I dū śōv'n i s inamōran e i decìd'n ad spuśàr-as ma Gilbert al vōl che prima lò al tóga la làurea e ch'al s faga i òs in dal sò studi legàł. Sinténd che Tony 'l à decìś ad cuntintàr sò pàd'r invéci che lē, la Joan la 'l mòla ligànd-'s a 'l sò vèć muróś migliardàri Carter Henry (Anthony Eisley).
Dialétt bulgnîṡ muntanèr ed mèz
I én pió cunservatîv dal bulgnaiṡ zitadén.
I delitti della luna piena
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Aquarius (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I delitti della luna piena
{{Film }}
1085 (nùmer)
{{Metacaixa
Aquarius (film)
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vinsidōr ad vint e pasa prèmi internasiunài.|Tagline dal film}}
Aquarius (Aquàri) 'l è 'n film dramàtic braśigliàṅ dal 2016 ad Kleber Mendonça Filho ch'al 'l à anc scrit. 'L è divìś in tri capìtui ciamâ „I cavìi dla Clara“, „'L amōr dla Clara“ e „Al càncar dla Clara“.
La pelìcula, in du i s sèntan dū pès di Queen: Another One Bites The Dust e Fat Bottomed Girls ma anc soquànt ad Gilberto Gil, l'è stada preśentàda a 'l 69śum Fèstival ad Cannes in du l'è andàda in a risć ad vìnsar la Palma 'd Òr.
Sunt
La Clara (Sônia Braga) l'è na dóna 'd ssanta-sinc an in pensiòṅ ch'la viṿ da par lē in 'n apartamènt in un cundumìni ciamâ “Aquarius” darènt la spiàgia 'd Recife dòp che sò marè 'l è mòrt e ch'i sò tri fiōi i èṅ andâ a star via. Chi lē, ch'la gh'à la pasiòṅ dla mùśica avénd-'g un squantèr'n ad disc in vinîl, la pasa dimóndi tèmp a 'l mâr insém a 'l bagnèṅ Roberval (Irandhir Santos) o andànd fóra cun dal sò amìghi.
Na matìna a sòna a 'l sò us 'l architét Diego (Humberto Carrao), respunsàbil dla Construtora Bonfim, parchè al vrév cumpràr al sò apartamènt p'r un prugèt ch'al gh'à 'd arfàr ad nóṿ tut al palàs, più grand e più mudéran. Al śōvan 'l à bèla cumprâ incòśa e a gh'armàgn giùst qvél dla Clara ma chi lē la n è minga interesàda esénd ch'la gh vōl star in fiṅ ch'la scampa. Sò fiōla Ana Paula (Maeve Jinkings) la vrév invéci ch'la 'l vindìs par ciapàr un muć ad bèsi ma sò màdar l'è na brica e la gh diś ad nò. Trénta-siē an prima l'è scampàda a 'n cànc'r a na téta, ch'i dutōr i gh'aṅ tirâ via, dònca la n gh'à paùra 'd gnint.
C'n al pasàr dal tèmp in dal palàs vōd i tàc'n a rivàr di purcùs par far dgl'òrgi e stusàr tuta nòt in d'l apartamènt ad sōv'r a 'l suo lasànd dal scagasàdi lung al scali ma la Clara la tîṅ bòta listés in fiṅ tant ch'la vîṅ a savēr ch'in d'l ùltim piàṅ qvéi dla Bonfim i gh'aṅ mis soquànt gnai 'd tarōi par scavśar i traṿ a far vgnir śò incòśa.
Culegamènt estéran
}}
Supervixens
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Siē sùper-dóni fóra 'd gir... visióśi... ch'i n gh 'n aṅ mai asè.|Tagline dal film}}
'L è stâ girâ c'n un budget ad sènt-mila dòlar muciànd-an pò sù darsèt migliòṅ.
Sunt
Clint Ramsey (Charles Pitts) al fà 'l benśinàr e al gh'à na muróśa dimóndi gelóśa, la SuperAngelica (Shari Eubank), ch'la gh stà sèmp'r adòs. Un dè, dòp na litgàda ad c'l àtar mónd in dua lì lē la gh śbragâ 'l furgunsèṅ cun na manàra, un vśèṅ ad cà al ciàma la pulisìa e Harry Sledge (Charles Napier), òṅ 'd qvi lè, al s 'n imprufìta dal fat che Clint 'l è fóra par purtàr-'s-l' a lèt. Purtròp al gh'à 'l mâł dla lumàga e la SuperAngelica la gh rid adrē. Harry al pèrd la tèsta e al la cópa in dla vasca da bagn.
In cal méntar Clint al bév quèl in un bar cun la camaréra SuperHaji (Haji) ch'la gh buta gl'òć adòs ma lò al n in vōl savēr. Quànd la pulisìa la gh dà la cólpa dal masamènt dla sò muróśa, la SuperHaji la n fà gnint par difénd'r-al. 'L óm 'l è acsè custrét a scapàr via par lugàr-as. Lung la via 'l incróśa sèmpar dal tetóni ch'i próvan a métar-'g al maṅ adòs ma lò gnint, in tut al manéri al li ciàpa sèmpar listés da i sò óm e da i sò pàdar.
Blue Pearl
{{Metacaixa
I delitti della luna piena
{{CITAZIONE|Al Diàvul al pōl tōr dimóndi fórmi.|Tagline dal film}}
Supervixens
Sunt
Un dè al cgnós na dóna cumpàgna a la SuperAngelica, la SuperVixens (Shari Eubank). Lì lē la pâr anc la dóna dla sò vita, a gh'è sōl un prubléma, Harry al s férma lè a far benśìna e al 'l arcgnós.
Culegamènt estéran
}}
Blue Pearl
I Blue Pearl (Pèrla Blù) i èṅ un duo house e dance, nâ a la fiṅ di an Utànta miténd insém al sunadōr ingléś Youth (Martin Glover) e la cantànta americàna Durga McBroom, èx curìsta di Pink Floyd.
I delitti della luna piena
I delitti della luna piena (I masamènt dla luna pîna) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 ad Paco Plaza ch'al tōś ispirasiòṅ da la vita dal venditōr ambulànt galisiàṅ visû in dal XIX sécul Manuel Blanco Romasanta, respunsàbil dla mòrt ad trédas parsòni e cgnusû méj cuma «'L Óm Lóv 'd Allariz».
Sunt
In dla Spaggna dal 1851, durànt na rapìna in na céśa, 'n óm ciamâ Antonio (John Sharian) al vîṅ śmarî da 'n lóv ch'l al guàrda fis in di òć e 'l óm 'l è sicûr ch'la bèstia la sia 'l Diàv'l in parsòna. In séguit in dal vilàǵ lè dintóran i tàc'n a murìr dimóndi parsòni ad nòt, tuti masàdi in di bòsc 'd Allariz par di atàc di lóv, anc s'in di cadàv'r i s càt'n anc di ségn ad scurtlàdi, fati par purtàr via 'l gras e far-an di savòṅ.
'L ambulànt Manuel Romasanta (Julian Sands), 'n óm ch'l è bòṅ anc ad scrìvar, sò mujēr María (Maru Valdivielso), sò fiōla Teresa (Luna McGill) ch'l'è muta e sò cugnàda Bárbara (Elsa Pataky) i decìd'n acsè ad lasàr la Galìsia p'r andàr a star a Santandèr ma a 'l ùltim la María la decìd ad lasàr a cà sò surèla parchè l'è gelóśa 'd lē pinsànd ch'la gh vója fargàr al marè. Lung al viàś però Manuel al masa la María e la Teresa, pò al tórn' in paéś par mét'r-as cun la Bárbara.
Antonio al taca a dar la casa a Romasanta dgnénd che lò 'l è 'n lóv manâr a dir dabòṅ.
1085 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1085, mo invéci 'l an 1085, 't ê da 'ndèr chè) Al 1085 (mileutantasìnc, milleottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1084 (mileutantaquàter) e 'l vin prìma dal 1086 (mileutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileutantasinchéśim post.
Blue Pearl
In dla sò caréra i èṅ stâ bòṅ ad far vgnir fóra dū sìngui ad sucès, Naked in the Rain e (Can You) Feel the Passion, e 'n àlbum in dal 1990 ciamâ Naked.
Culegamènt estéran
}}
1085 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
L'inconfutabile verità sui demoni
{{Metacaixa
24 ed disèmber
Al  l'è al 358śum dè dal calendàri gregoriàn (359śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 7 dè a la fin dl'an.
L'inconfutabile verità sui demoni
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quàl'è-la la séta ch'la t dà la casa?|Tagline dal film}}
L'inconfutabile verità sui demoni (La véra su i dèmun ch'a n s in dascór) 'l è 'n film ad scarésa dal 2000 ad Glenn Standring ch'al 'l à anc scrit.
Sunt
Harry Ballard (Karl Urban) 'l è 'n śōvan prufesōr 'd antrupulugìa ch'al s è mis a studiàr 'l ucultìśum par dar adòs a i sò mémbar dòp che sò fradèl Richard (Neill Rea), ch'al fava part dna séta ch'la tgniva adrē a 'l cult di dèmun, al s è tòlt la vita siē méś prima. Un dè al ricév na caséta vìddeo maciàda 'd sangṿ in du un tisi plâ al gh diś che «l'óra di dèmun 'l è finalmènt drē a rivàr».
Cla nòt lè, qvéla dal sulstìsi 'd Invèran, i dèmun i gh màs'n al sò amìg Johnny (Tony MacIver) e la sò muróśa Celia (Sally Stockwell), pò i al ciàpan miténd-ag na cadéna a 'l còl ma 'l ragàs al gh la cava a scapàr listés śbragànd al pavimènt in légn. In sò ajùt a riva la Benny (Katie Wolfe), na ragàsa dimóndi strana che na vòlta la lauràva par qvéi dla séta négra, cmandàda p'r un tisi ciamâ Le Valliant (Jonathon Hendry) ch'al gh'à in Lawrence (Peter Daube) al sò bras dèstar.
Culegamènt estéran
}}
1184
Al 1184 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nisa
{{Metacaixa
Nisa (in Francéś Nice, a s lèś /'nis/) l'è na sità dla Frància meridiunàla ad 343.304 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt 'd gl'Alpi Marìtmi in dla regiòṅ dla Pruvénsa-Alpi-Còsta Aśùra. L'è divìśa in quarant'òṅ quartēr e l'è la quìnta più granda dal paéś. La s cata sōl da 'd là da i cunfîṅ lìgur dl'Itàglia.
A Nisa a s dascór un dialét ch'al s davśìna a 'l Ucitàn, al Nisàrd.
Al sò sìndic 'l è Christian Estrosi, dal partî ad sèntar-dèstra d'l UMP, in carga da 'l 2008.