cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pieu
Pieu (Pieve Fissiraga in Itagliàn) l'é un paesëin italian ad 1.302 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Casalët
Casalët (Casaletto Lodigiano in Itagliàn) l'é un paès italian ad 1.958 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Pontrémal
Pontrémal (in Itagliàn Pontremoli) i è un comun d'la toscana d' 7.405 abitànt (2015) int'la Provincia d' Masa-Carara.
Aùla
Aùla (in Itagliàn Aulla) i è un comun d'la toscana d' 10.723 abitànt int'la Provincia d' Masa-Carara.
Lila Downs
Lila Downs, nómm d èrt d' Ana Lila Downs Sánchez (Oaxaca, Messico, 9 settembre 1968) l'è una cantant, cumpositris, artéssta e prudutris discografica mesicana.
Secånd un'indagine, la gh'é la têrza dòna pió cgnussut nel Mesico.
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da it:Lila Downs
Marlén
Marlén (Merlino in Itagliàn) l'é un paès italian ad 1.264 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Prubabilmëint, al sò nùm al vët gn dal Latëin Locum Merle.
Crespiàdga
Crespiàdga (Crespiatica in Itagliàn) l'é un paès italian ad 1.563 abitant in Pruvincia d' Lôd. A l'è l'ültum paès a Est prima ad la Pruvincia d'Cramùna.
Busé
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Pramsân}}
{{cumoin }}
Busé (Busseto in Italian, Büssé in Büssetàn) l'è n c'mòn äd 6.904 abitant, ad la Bàsa Pramsàna.
A difarensa ad Zibèl, Pulésen, e chi étar c'mòn che tàca, chi en paès, Busé a l'è na citè, parché ll'a dit Carlo V quanda l'e gnì a Busé a catèr i siur Pallavicino. A Busè al ghe nasì Giuseppe Verdi, cumpusidùr, e Giovannino Guareschi, scritùr, tüt dù al Roncal, una frasiòn ad Busé.
D'létra genta impurtanta ca l'e nasìda a Busè i'en: Ireneo Affò, Tarquinio Merola, Alberto Pasini, Gioacchino Levi, Carlo Cafarra e Umberto Brindani.
A Busé as perla al dialet ad la Bàsa, c'le difarent ad cùl ad Pärma parchè Busé a l'è zven a Piasëinsa e Cramón'na, e l'a tot so d'influensi dai dialet ad chi sìt le. Par esenpi in-t-al Büssetàn a gh'é al vucäli turbädi ö e ü, longhi o cürti.
Ligamm ad föra
}}
Le più belle canzoni degli Squallor
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Terrestri, avete sbagliato e pagherete, quando vi accorgerete che l'età media sarà di dodici anni e i bambini non vi sorrideranno più, quando le aragoste costeranno sei milioni alla coscia, quando pagherete l'IVA sull'amore e il bollo sul dolore...|Teréstar, a î śbaliâ e a pagarî, quànd a farî a mènt che l'età mèdia la sarà 'd dód'ś an e i putèṅ i n v surid'raṅ piò, quànd gl'aragòsti i custaràṅ siē migliòṅ a la còsa, quànd a pagarî l'IVA su 'l amōr e 'l ból su 'l dulōr...|Terrestri, 1977|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA=({{It}}}}
{{Album }}
Le più belle canzoni degli Squallor (Al canti più bèli di Squallor) l'è na racòlta dal grup di Squallor vgnuda fóra in dal 2005.
La cupertìna dal disc la móstra 'd sóta 'l tìtul dal disc su sfónd vióla e 'd sōv'r i tìtui di braṅ e 'l nóm di Squallor scrit par quàtar vòlti.
Culegamènt estéran
}}
Vori
Vori (Orio Litta in Itagliàn) l'é un paès italian ad 1.302 abitant in Pruvincia d' Lôd.
L'è stä fundä dai Frà Benedetëin in dal 885 indua gh'era un padóll.
1 ed maz
Al  l'è al 121° dè dal calendàri gregoriàn (122° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 244 dè a la fin dl'an.
2 ed maz
Al  l'è al 122° dè dal calendàri gregoriàn (123° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 243 dè a la fin dl'an.
Leteratüra ad cordèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
La Leteratüra ad cordèl (in piasintëin sarës Leteratüra dal curdëin) l'è un tìp ad puesìa pupulär cl'è nasìda al tëimp dal Medio Evo cùi Truadùr.
Incò, un esempi dal nòst sècul, la spö truä in Brasil e l'è ciamä adsà par via che i puesìi i'enn tacä via in d'i vedrëinI cun di curdëin.
Riferimëint
}}
Zel
Zel (Zelo Buon Persico in Itagliàn) l'é un paès italian ad 6.056 abitant in Pruvincia d' Lôd.
L'è la sitê indua all'è nasìd al pulìtich dal PD Giàni Piatti.
Livraga
Livraga (Livraga anca in Itagliàn) l'é un paès italian ad 2.509 abitant in Pruvincia d' Lôd. As' tröva a mitá strä fra Lôd e Casàl
Minùt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al minùt prìm, dìt per brevitê minùt (dal latèin 'minutum', a dìr "cichìn") 'l è n' unitè 'd emśùra dal tèimp, 'l è la ssantéśma pèrt edl' ōra: 'l è cumpòst da ssànta secònd e dàintr'ind un dè a gh'n è 1.440, di minùt.
Manéri 'd dîr
}}
Nondum matura est, nolo acerbam sumere
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Nondum matura est, nolo acerbam sumere l'è na manéra 'd dir latèina ch'la vōl significhèr "La nn'è mia madùra, e mè a n'la vój mìa tōr aśèrba", e la s riferìs a la frêś dìta dala vólpa in dla fóla gréca antìga edl Éśop purtèda pò in dal latèin da 'l Feder edla vólpa cun l'ùa quand, p'r an cunfesèr 'd an cavèr-gh-la minga 'd ciapèr al frût, la bestia la cata la scùśa che l'ùa la n's'rèv mìa incòr madùra e dòunca la s'rèv lē a nn'èser mìa bòuna.
Colegamèint estèren
}}
Tavasan cun Vilavesc
Tavasan cun Vilavesc (Tavazzano con Villavesco in Itagliàn) l'é un paès italian ad 5.966 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Storia
Al paés a l'é nasì in dùa gh'è adéss Vilavesc. As ciamava adsé parchè a l'era la cà ad campagna dal vescuv ad Lôd, infàti as ciamava Villa del Vescovo in italian.
Cul pasä dal tëimp, al paés al s'è svilüpä püsè inturan a la Via Emélia, e in d'i ann '50 al Cumoin è la paròchia i'enn pasä a Tavasàn.
Lèngva di sègn itagliàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn itagliàna, scurtèda in LIS l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Itâglia, Śvìsra e San Marèin. Al só còdes ISO 693 'l è ise. Cla lèngva chè l'è druèda da quel cuma 3.000.000 'd persòuni. .
Colegamèint estéren
}}
Lèngva di sègn americàna
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn americàna, scurtèda in ASL l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in di Stêt Unî e in soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è ase. Cla lèngva chè l'è druèda da 'n quel cuma 2.000.000 'd persòuni.
Noti
}}
Giüsèpp
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Giüsèpp (Giuseppe in Itagliàn, pr'al dòni Giuseppina, o anca Giuseppa) l’è un nùm ad parsùni.
Al vëgn da l'Ebràic Yosèph (Iòsephus in Latèn) ca vurarës dì cùl ca crës cun Dìu o anca apëina cùl ca crës.
La sò fèsta püsè cugnusìda a l'è al 19 ad màrs, al dì ad San Giüsèpp, pèr ad Gesü, è prutetùr d'ì lauradù.
Lèngva di sègn francéśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn francéśa, scurtèda in LSF l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Franza, Śvìsra e soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è fsl. Cla lèngva chè l'è druèda da quel cuma 3.506.839 'd persòuni.
Noti
}}
Japanese Whispers
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Three Imaginary Boys
{{Metacaixa
Japanese Whispers
{{CITAZIONE2|Visiting time is over and so we walk away and both play dead then cry out loud, why we always cry this way? I kissed you in the water and made your dry lips sing, I saw you look like a Japanese baby, in an instant I remembered everything.|Al tèmp dal vìśiti 'l è finî acsè a s śluntaném e a fém finta 'd èsar mòrt e pò a sighém fòrt, parcòsa sighém-j-a sèmp'r acsè? A t ò baśâ in dl'àqua e a-j-ò fat cantàr i tò làbar séc, a-j-ò vdû ch'at parìv na putìna giapunéśa, in 'n àtim a m arcurdàv' incòsa.|The walk, 1983|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Three Imaginary Boys
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Japanese Whispers
{{Album }}
Three Imaginary Boys
{{CITAZIONE2|Close my eyes and hold so tightly, scared of what the morning brings, waiting for tomorrow never comes, deep inside the empty feeling, all the night time leaves me, three imaginary boys.|A sèr i òć e a i tégn stric fòrt, avénd-ag paùra ad qvél ch'la pòrta sèg la matìna, spétand un dmaṅ ch'al n riva mai, dènt'r ad mè un sèns ad vōd, tut qvél ch'la m lasa la nòt, tri ragàs imaginàri.|Three Imaginary Boys, 1979|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Japanese Whispers
Japanese Whispers l'è na racòlta dal grup dark di The Cure ch'la mét insém i tri sìngui vgnû fóra fra 'l 1982 e 'l 1983 cun dènt'r anc soquànti dal sò b-side. In d'l àlbum a cata spasi anc na canta scrita da Robert Smith par la Flexipop, Lament, in urìgin sunàda insém a 'l basìsta di Siouxsie and the Banshees, Steve Severin.
L'è stada publicàda al 6 ad Dicémbar dal 1983.
Päul
Päul (Paolo in Itagliàn), anca Paul, Päval e Pàval l’é un num ad parsona. P'r il don l'é Päula, 'Paula, Pävla e Pavla''
Three Imaginary Boys
Three Imaginary Boys 'l è al prim àlbum in studi dal grup dark di The Cure. 'L è stâ publicâ 'l 8 ad Maǵ dal 1979.
Japanese Whispers
Furmasiòṅ
}}
Päul
Al vegna dal latëin Paulus, ca völ dì picin. La sò festa püsè cunusìa l'é al 29 ad giügn, al dé di Sànt Pèdar e Päul.
Crunòmeter
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Three Imaginary Boys
Culegamènt estéran
}}
Crunòmeter
Al crunòmeter (dal grèc chrónos, χρόνος: tèimp e métron, μέτρον: miśùra) l' è 'n arlói prugeté pr' avér dimòndi acuratèsa e precisiòun int dla misurasiòun dal tèimp.
A gh' è anca i crunòmeter dal gàri spurtìvi e qui a transpònder.
Ligàm ed fóra
}}
The Simpsons
The Simpsons (nómm in inglaiṡ, I Simpson in itagliàn) l é un progràmm ed bambûz animè dla televiṡiån. L é stè inventè dal dṡgnadåur Matt Groening. L é stè mandè par la prémma vôlta int la televiṡiån Americhèna FOX int al 1987, cum pârt dal Tracey Ullman Show. Dåpp a l é dvinté un progràmm da par ló.
Persunâg' prinzipèli ed stal progràmm
"The Simpson" l é stè mandè in åunda in Itâglia da la televiṡiån satelitèr "FOX Italia" e dal canèl "Italia 1" col nómm 'd "I Simpson".
Ligâm ad fòra
Sit uficiàl Simpson Life
Ceṡa ad San Giüliàn al Pòvar
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
La ceṡa ad San Giüliàn al Pòvar (in franceṡ Église Saint-Julien-le-Pauvre) l'é 'na ceṡa picina ca gh'é a Parìs, apena dòpa al pont ch' al porta a la Catedräl ad  Notre Dame.
In cul sid lé a gh'era bèle una ceṡa in dal secul IX, ma la cèsa tant cmé l'é adèss, i hann cminsä a custrüìla in dal 1170. Dal 1899 a l'é l'ünica paròchia malkita ad tüta la Fransa.
Ligamm ad föra
}}
Pia Tassinari
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Pia Tassinari (la 'sciamäva Domenica Tassinari, Mugiäna 15 da stëimbar 1903 - Fënza 15 ed maz 1995) all'è stä una cantanta lirica itagliëna.
All'è stä la mujèr dal cantànt e attòr Ferruccio Tagliavini.
Bibliugrafia
}}
Lèngva di sègn neośelandéśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn neośelandéśa, scurtèda in NZSL l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Nóva Śelànda e soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è nzs. Cla lèngva chè l'è druèda da quel cuma 9.000 persòuni.
Noti
}}
Valeria Rossi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Dammi tre parole, sole, cuore, amore, dammi un bacio che non fa parlare. È l'amore che ti vuole, prendere o lasciare, stavolta non farlo scappare, sono le istruzioni, per muovere le mani, non siamo mai così vicini.|Dà-'m tri paròli, sōl, cōr, amór, dà-'m un baś ch'al na fà minga dascórar. 'L è 'l amór ch'al t vōl, tō'l o lasa'l, stavòlta minga lasàr-al scapàr via, i èṅ gl'istrusiòṅ, par mōv'r al maṅ, a n sém mai acsè davśèṅ.|Dammi tre parole, 2001|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Valeria Rossi l'è un cantànta itagliàna. L'è nada a Trìpuli in Libbia ma a s pōl dir ch'la daśvéggna dal Lasi esénd carsùda a Róma. L'è dvintàda famóśa in dl'istâ dal 2001 quand l'à fat al sò debùt cun la cansòṅ Dammi tre parole, braṅ cgnusû anc a 'l èstar (in Spaggna, tant par dir-'n una, 'l è dvintâ Tres palabras).
In séguit l'à fat gnir fóra anc du àlbum: Ricordatevi dei fiori e Osservi l'aria.
In di tèmp recènt la s è misa a scrìvar dal canti par di àtar artìsta.
Culegamènt estéran
}}
Stadéra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
La stadéra l'è 'na balànza ch'la vin da 'l impēr rumàn. La funziòuna cun al prinsìpi dla léva. La pōl èser cinèina o granda, la gh'a dû brâz divêrs, un ganć (ch'al fa da fulcher) e un sōl piât.
Referèinzi
}}
Parōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al parōl (paiolo in itagliàṅ) l'è cla pgnata grósa grósa, 'd ghiśa o 'd râm, indû, per tradisiòun, a s egh cuśìva dàinter la pulèinta, o i grasō, mo anc a s egh psiva bùj'r-egh dàinter l'alśìa per la bughèda.
Noti e referèinsi
}}
Maria Elena Boschi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Maria Elena Boschi (Montevarchi, 1981) all'è n'aucä e 'na pulìtica itâgliana dal Partîd democrâtic, dal 22 ad fabrär ministra d'al Rifurmi Custitüsiunäi e d'i Ralasiòn cul Parlamëint in dal guèran ad Matteo Renzi.
Biugrafìa
Nasìda al 24 ad znär a Montevarchi, la s'è lureä e l'è dvantä aucä. L'ha laurä anca a Publiacqua.
All'è rüä in Parlamëint in dal 2013.
Culegamëint estéran
}}
Bulgarî
La Bulgaria l'è na ripòbblica ch'l as trova int'l Europa.
Cervignan
Cervignan (Cervignano d'Adda in Itagliàn) l'é un paés italian ad 1.560 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Storia
In dal 1530 Francèsc Sforza l'ha regalä al paès a Lisàndar Remignani e dòpu, l'é pasä a 'na famiglia napuletana, i Tassis, cl'hann tagnì fin al 1782.
In Via dla Cesa, visìn a la Rusa Bartùnaga ghé un afrësc de la Madòna, che l'é stät fä in dal 1928 dai suori, che pö i s'en spustä in dal Palási Granata, che incö l'é al Cumün. L'afrësc l'é stai restaurä in dal 1949 dal maester ludsàn Cesar Minestra.
Fight club
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànti ròbi pó't savér ad tè s'ta n sē mai stâ mis in mèś in un cumbatimènt?|Tagline dal film}}
Custâ ssanta-tri migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sènt. Ad dèntar al gh'à anc di futugràma subliminài, cuma a la fiṅ quànd a s véd par dū frame un cas dûr.
Al film 'l è stâ numinâ a i Prèmi Òscar dal 2000 in dla categurìa Muntàǵ sunōr fat méj, sénsa però vìnsar.
Sunt
Un cunsulènt ch'al lavóra in dal camp di asicurasiòṅ p'r al màchini (Edward Norton), al fà la vita dal milurdèṅ, sèmpar cun la camìśa e la cruàta adòs, ma al gh'à anc dimóndi ad chi prubléma dla vita mudèrna: al n è briśa bòṅ ad durmìr la nòt e 'l è pîṅ 'd ansa. Al s tira sù, par qvél ch'al pōl, tulénd part a di grup 'd ascōlt in dua la gint la cònta a chi àtar tut i brut mâi ch'i gh'ànan, cuma Bob Paulson (Meat Loaf), 'n umòṅ ch'al gh'à la dasfurtùna 'd avér-ag dal tèti grôsi. 'L asicuradōr al cgnós lè in mèś anc la Marla Singer (Helena Bonham Carter), na ragàsa che cuma lò la fà finta 'd èsar malàda par psēr scultàr dla gint sćèta sèg.
Durànt i sò viàś ad lavōr, chi lò al dvénta amìg ad Tyler Durden (Brad Pitt), òṅ fat a la sò manéra ch'al vénd di savòṅ. Insém i decìd'n ad mét'r in pē un club segrê par gint ch'la vōl dar-ag śò 'l un cun c'l àtar, dand vita a di cumbatimènt a 'l ùltim sangṿ.
Nòti
}}
Skunk Anansie
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Trying hard to think pure, bloody hard when I'm raw, you're talking out so sexually 'bout boys and girls and your friggin' dreams, so now you feel lusty, you're hot and confused, you wanna do someone else, so you should be by yourself instead of here with me secretly.|A prōṿ a fadìga a 'vér di pinsēr cum a ś dév, 'l è dimóndi difìcil quànd a sòṅ sćèta, tè at dascór acsè śbucâ ad ragàs e ad ragasōli e di tò sógn ad ciulàr, acsè adès ta t sènt bèl càrag, at sē insulfanâ e cunfùś, at vō far-at qualchidòṅ àtar, 'l è par qvést chè ch'at gh'arév da star da par tè invéci che chè mèg ad nascòst.|Secretly, 1999|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Skunk Anansie (a s lèś [skʌŋk əˈnɑːnsi] in Ingléś) i èṅ un grup rock ingléś uriginàri ad Lóndra. 'L è stâ mis sù in dal 1994.
Al nóm dal grup al fà riferimènt a 'l Dio-Ragn Anansie di racònt ch'i s faṅ in dl'Àfrica ucidentàla. Par rénd'r al nóm più rabî, i quàdar i gh'aṅ śuntâ a 'l inìsi la paròla Skunk (Spusla ma anc Furfànt o Marijuana).
Culegamènt estéran
}}
Lèngva di sègn braśigliàna
{{Metacaixa
La Lèngva di sègn braśigliàna, scurtèda in LIBRAS l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Braśìl e soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è bzs. Cla lèngva chè l'è druèda da quèl cuma 5.750.809 'd persòuni.
Noti
}}
Cocodréll marèin
{{dialort | dial=Mudnés}}
Al cocodréll marèin (Crocodylus porosus, Schneider 1801) l'è al pió grôs cocodréll vivèint, cun 'na lunghèża màsima ażertèda ed 6,3 méter e 'na lunghèza màsima prubàbil ed pió ed 7 mèter; tòttavia, l'è prubàbil c'agh sìen anch d'i esemplèri lónghi pió ed 8 mèter.
Ferruccio Tagliavini
{{Metacaixa
Cocodréll marèin
Al pês al pò tuchêr e superêr la tunelèda. In generêl, i mâs'c lónghi pió ed 6 mèter, i én di mòndi rèri. I fèmni i crássen ed méno (in mèdia 2 o 3 mèter).
Ferruccio Tagliavini
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Cocodréll marèin
Al cocodréll marèin al vîv prevalentemèint in d'al mêr e in d'i estuàri d'i fiómm. La diéta l'e piutòst vèria: i żôven i màgnen insètt, páss e luzértli; i adùlti i préden gròsi erbìvori, gròsi páss e, d'al vòlti, anch animèli da bestiâm.
Ligàm ed fôra
}}
Ferruccio Tagliavini
Biugrafia
Nasìd a I Cavasō in dal 1913 all'ha studiä al Conservatorio Arrigo Boito ad Pärma e in dal 1938 al vëins al Concorso Nazionale di Canto Lirico; all'era spusä cun la soprano Pia Tassinari.
Ligäm ad fòra
}}
Éliane de Meuse
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Éliane de Meuse (al sò num cumplët all'era Éliane Georgette Diane de Meuse, Bruxelles, Bélgi, 16 d'agòst 1899 - Forest, Bélgi, 3 ed fervèr 1988) all'è stä 'na pitùra belga.
Biugrafìa
All'è näda in dal 1899 ell'ha cumanciä a pitüra bèle da fiulëina, insì 14 ann. Alla fraquantava la butìga ad Ketty Hope, muièr dal pitòr Victor Gilsoul. Dòpa, all'ha franquantä la butìga ad Guillaume Van Strydonck (call'ha fundä al gròpp Les XX ) In dal 1921 all'ha vansìd al Prémi Godecharle.
Alla s'è spusä col pitùr Max Constant Armand Van Dyck.
Charles Bernard, al püsä grand crìtic d'art dal XX secul, all'ha scrìtt cl'art adl Meuse all'è ".... tàme un pür, ciär artistic ideäl....".
Lèngva di sègn britànica
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn britànica, scurtèda in BSL, l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in dal Régn Unî, in dl'Inghiltèra, in dal Gàles, Scòsia, Curnuvàglia, in dl'Irlànda dal Nòrd e in soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è bfi. Cla lèngva chè l'è druèda da 'n quel cuma 3.524.725 'd persòuni.
Noti
}}
Specie mortale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vint an fà 'l è stâ mandâ un mesàǵ in dal spasi. Qvésta chè l'è la rispòsta...|Tagline dal film}}
Specie mortale (Spéci murtàli) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa americàṅ dal 1995 ad Roger Donaldson.
Custâ trénta-sinc migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sènt-trédas. Vist al sucès ad cla pelìcula chè, i èṅ stâ girâ anc tri séguit: Species II dal 1998, Species III dal 2004 e Species IV - Il risveglio dal 2007.
Sunt
Dòp avēr abû na sequénsa agliéna 'd DNA da 'l spasi, soquànt siensiâ, cmandâ par Xavier Fitch (Ben Kingsley), i al mìsćian cun qvél umàṅ durànt 'n esperimènt par dar vita a na criatùra ciamàda Sil (Michelle Williams). La putìna la crés in présia ma 'd nòt, méntar la pònsa, la gh'à dal bruti criśi. I luminàri, chi'i pènsan ch'la pòsa dvintàr un perìcul, i decìd'n ad far-la fóra dand-ag dal cianûr mo chi lē la gh la cava listés a śbragàr i vēdar dla sò gàbia e a scapàr via.
Al guèr'n al vrév ch'la turnìs indrē e 'l manda Fitch, la dutōra Laura Baker (Marg Helgenberger), 'l antrupòlug Stephen Arden (Alfred Molina), al sensitìṿ Dan Smithson (Forest Whitaker) e 'l killer Press Lennox (Michael Madsen) a dar-ag la casa. In cal mèntar l'aglièna, lugàda in un trêṅ, la salta fóra bèla granda (Natasha Henstridge) da 'n fulśèl. Adès la dóna la vōl far di fiōl e la s mét a pascàr di óm, masànd tut qvéi ch'i gh s métan cóntar.
Culegamènt estéran
}}
Distrëtt Federäl
Al Distrëtt Federäl (in Portoghês: Distrito Federal), al sarëss praticamëint al 27° Stä dal Brasil, anca sall'è mìs cunsidarä un Stä vèr e pròpri. In dal sò teritòri a ghè Brasilia, la capitäla federäla dal paès. Al Disträtt in dal 2015 al g'hava 2.977.216 abitänt e 'na süparfìs ad 5.780 km2.
Al fa part ad'la Regiòun Centro-Oeste.
Storia
Bèle in dal 1922 i pulìtic i'avan pansä da purtä la capitäla da Rio de Janeiro püsä dëintar, m i gh'enn mìa riasì. Apäina in dal 1955, al presidëint Juscelino Kubitschek all'hà dìt püblicamëint c'al vurìva spustä la capitäla, e i laurä i'enn cumanciä in dal 1956, cun la custrüsiòn dal Catetinho, a Gama.
I strä e i cà da la sitä nova i'ènn stä prugetä da Lucio Costa e Oscar Niemeyer. Al trasferimëint e la stabilisasiòn dla sitä al gh'è stä vers i ann 1960-1970.
Sitä prinsipäi
Taguatinga, Gama, Guará.
Al Sâs
Geografî
Al territori d'la cmònna l'è lighè a la zitè ed Bulåggna, a 17 km d'la capitèl, pr' al treno ch'al va da Pistòja a Bulåggna, ch'al fò fundè int'l ân 1864 e pr al tramvàj. Fén trai én al staziòn dal treno int'al territori d'la cmònna: Båurgnov (Borgonuovo), Puntacc' (Pontecchio) e al Sâs (Sasso Marconi). L'autostrè l è un ètra strè impurtanta pr al trâfic, ch'la porta da Milàn fèn a Råmma, ch'la fa sarvézzi a la cmònna par méz dal casèl dal Sâs. Al teritòri d'la cmónna l'è divîs in zénc fraziån, cun un cunsélli ed fraziån e un presidänt ed fraziån. Quassti i én: Båurgnôv-Puntàcc', Chèplôg (Al pajais dal Sâs), Funtèna, Bâdel - Battdèzz e Tignàn - Rôma.
Jude Law
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra 'l è stâ candidâ par dū vòlti a i Prèmi Òscar p'r i film Il talento di Mr. Ripley (atōr minga prutagunìsta) e Ritorno a Cold Mountain (atōr prutagunìsta). Inóltar 'l à fat sù tri candidadùri a i Golden Globe e 'n prèmi BAFTA.
Da 'l 1997 a 'l 2003 'l è stâ spuśâ cun l'atōra Sadie Frost e sèg al gh'à abû tri fiōi. In séguit al séra mis cun l'atōra Sienna Miller ma la stòria l'è finìda parchè lò al gh'iva mis i còran cun la baby-sitter. In séguit Jude 'l è dvintâ pàd'r àtar dū vòlti.
Àtar prugèt
}}
Sizégglia
{{Metacaixa
Pruvînci
Al pruvînci ‘d l'a Sicélia:
La Sizégglia (in sicigliàn Sicìlia) l'è la piò grand regiån dl'Itâglia (chèplôg: Palermo) e l'îsla piò grand dal Mèr Mediterraneo. Nomm ufiziél in itagliàn: Regione Siciliana.
Pruvénzi
Äl pruvénzi dl'a Sizégglia: }}
Lèngva di sègn tedèsca
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn tedèsca, scurtèda in DGS l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Germâgna, Śvìsra e soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è gsg. Cla lèngva chè l'è druèda da quel cuma 8.000.000 'd persòuni.
Noti
}}
Ciuvàsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Repóblica Ciuvàsa (in rùs: Чува́шская Респу́блика — Чува́шия, Čuvašskaja Respublika, in ciuvàs: Чӑваш Республики, Čövaš Respubliki, in itagliàn Repubblica Ciuvascia), ciamèda anca Ciuvàsa, l' è na repóblica 'dla Federasiòun Rùsa, ch' la s cata a la drìta 'd lung la metê 'dal fiòm Volga, in dla regiòun dl' economìa 'dal Volga-Viatka. La só capitèla l' è Čeboksary cun 450.000 abitànt, mèinter che tùt al Stêt, lèr'gh 18.300 km{{sup|2}}, al còunta in tùt 1.350.000 abitànt, cun na densitê média 'd 74 ab./km{{sup|2}}. Śvilupê 'l è al setór primàri dl' agricultùra, 'd al sfrutamèint 'dla forèsta, dal cavamèint da sòt tèra 'd torba e 'd prédi pini 'd fòsfur. A s cata anca dagli indòstri dal magnèr, dla chìmica, elètrutècnic, tèsil, mecànic e dal mubìli.
La Ciuvàsa l' è spartìda in vèintùn rajon e soquànti sitê.
Colegamèint estèren
}}
Lèngva di sègn purtughéśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn purtughéśa, scurtèda in LGP l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Purtugàl e soquànt èter Paéś. Al só còdes ISO 693 'l è psr. Cla lèngva chè l'è druèda da quèl cuma 638.070 persòuni.
Noti
}}
Mezzanotte nel giardino del bene e del male
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Bèṅvgnû a Savànnah in dla Georgia. Na sità ad nòt caldi e masamènt a sangṿ fréd.|Tagline dal film}}
Mezzanotte nel giardino del bene e del male (Meśanòt in dal giardèṅ dal bèṅ e dal mâł) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1997 ad Clint Eastwood trat da 'l lìb'r umònim ad John Berendt senegiâ par John Lee Hancock. Al cònta di fat sucès dabòṅ.
Custâ trénta migliòṅ ad dòlar, al n gh l'à minga cavàda a mét'r i cònt in para parchè al 'n à fat sù sōl vint-sinc e òṅ.
Sunt
Al crunìsta John Kelso (John Cusack) al riva in dla sità ad Savànnah, in Geòrgia, par scrìvar 'n artìcul su la fèsta 'd Nadâl dal 1981 misa in pē p'r al migliardàri Jim Williams (Kevin Spacey) che, faghénd 'l antiquàri, 'l à muciâ sù i bèsi in présia. In dla sò vila i rìvan tut qvéi ch'i còntan dabòṅ.
Durànt al ricevimènt John al véd che Jim al s litga in dal sò studi c'n un śōvan rivâ lè tut 'd un trat, Billy Carl Hanson (Jude Law). Chi lò 'l è arliâ dimóndi ma 'l è ciàr ch'l è anc drugâ pód'g e imbariàg. Quànd tut i èṅ andâ via a sucéd na daśgràsia: Jim al tira 'n cōlp ad pistòla e 'l al cópa dgénd pò ch'al 'l à fat par difénd'r-as da lò. Kelso 'l armàgn in sità par scrìv'r un lìbar su qvél ch'l è sucès.
A diféndar 'l antiquàri a gh pènsa 'l avucàt Sonny Seiler (Jack Thompson). Durànt al prucès a s vèṅ a savēr ch'i dū i ér'n anc amànt. Dòp la depuśisiòṅ 'd un cantànt travestî, la Lady Chablis Deveau (Lady Chablis), 'l óm al vèṅ mandâ lìbar.
Culegamènt estéran
}}
54 (nùmer)
{{Metacaixa
Al nùmer 54 in dla Chìmica
Al 54 'l è 'l nùmer atòmic dal xèni (Xe).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 54 al vōl dìr "al capèl" ('o cappiello in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen il cappello in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Chèrp
Chèrp (Carpi in itagliàn, 70.393 cristiàṅ) l'è 'na sitê dl'Emélia-Rumàgna; l'è la secända sitê pió grosa in dla pruvèinsa ed Mòdna.
La piasa ed Chèrp l'è la più granda edla regiòun. La sitê l'è famosa per l'indóstria di vistî (Denny Rose, Liu-Jo, Blumarine, Gaudì, ecc.), dal tesil in generêl e per la paternitê ed soquànti persòuni famósi: al Gino Piva, la Liliana Cavani, al Ciro Menotti, ecc.
I abitànt ed Chèrp i s ciàmen carpśàn o carpzàn; al sant prutetōr edla sitê 'l è San Bernardèin, e la só festa l'è al 20 ed maz.
10 (nùmer)
{{Metacaixa
Chèrp
La sitê la srèv stèda tirèda sù da 'l Re Astolfo, ùn di Lungubêrd; la prémma costrusiòun ch'a s in sà un quêl, l'è la Césa ed Santa Maria, ciamèda anca "La Sègra", dal 752.
10 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 10, mo invéci 'l an 10 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 10 (dēś, dieci in itagliàṅ, decem in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 9 (nōv) e 'l vin prìma edl 11 (ùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg al 10 'l era scrìt X. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al dècim post.
Chèrp
A s pèinsa che 'l nòm "Chèrp" al deśvègna da Carpinus, un élber dimòndi cumùn in dla vâl dal Po in dal Mèdi-éṿ.
10 (nùmer)
Al nùmer 10 in dla Giometrìa
Al polìgon ch'al gh'à dēś cô in dal só perìmeter 'l è al decàgon. I poliéder ch'i gh'àn dēś faci in dal só estèren, i ìn al prìśma otagonèl e la piràmid cun la bêś enagonèla, sìa regolèr che minga.
Chèrp
La squèdra ed balòun dla sitê l'è al "Carpi FC 1909", promòsa in dla séri A per la prìma volta in dl avrîl 2015.
10 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Andrea Torresano
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Andrea Torresano, ciamê anc Andrea 'l Aśolâṅ (Asola, 1451 - Venésia, 1529), 'l éra stê 'n tipógref e 'n editōr venesiàṅ.
Da śóven al Torreśàn 'l éra stê garśòun ed butéga dal francéś Nicolas Jenson a Venésia. Al prìm lìber cgnusû ch'a porta al só nòm 'd editōr, 'l è 'l Breviàri dal 1479. I prìm tèimp dla só ativitê, al Torreśàn al tulìva in socetê al Pietro da Cremona e 'l Bartolomeo de Blavis 'd Alesàndria. I publichèven i cheplavōr ed Virgìli, dal Terèinsi (1480) e dl Aristòtel (1483), i Rerum Venetarum libri dal M. A. Sabellico (1487) e la prima edisiòun dagli ōvri dal Platòun tradòti da 'l Marsìli Ficino (1491). In dal 1508 al Torreśàn al tulìva in socetê 'l Aldo Manuzio, che intànt 'l éra dvintê só śènder in dal 1499. A s càta difât, per la prima volta la sotascrìta "in aedibus Aldi et Andreae Asulani soceri" (a dìr "in dla fàbrica dl Aldo e dal nôn Andréa 'l Aśolàṅ") in di lìber dal Lèttri ed Plìni dal 1508, sotascrìta che 'l Torreśàṅ 'l avrèv mantgnû anca dôp edla mort dal Manùsi dal 1515. Anca in di tèimp ch'i gniven dôp, al Torreśàṅ al tgniva drē a 'l indirìs umanìstic inisiêl, che ind l'asociasiòun cun 'l Aldo 'l era dvintê anc più grôs.
Colegamèint estèren
}}
Ôr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
L' ôr 'l è 'n elemèint chìmic ed metâl col sìmbol Au, nùmer atômic 79 e pēś atòmic 196,9. 'L òr 'l è śàl, lusèint, tender, e 'l s cata in dl ambìnt, pûr o dèint'r a soquànt minerē.
Al fà pèrt dla famìja di metâl nòbil, ch'i gh'àn n'élta reśistèinsa ala corośiòun e gl'ìn dimòndi stàbil in dla Chìmica. L'ôr 'l è druê in oreficerìa, in odontoiatrìa, per custruìr dal pròteś pr'i dèint e in eletrònica, perchè l'è 'n bonìsìm condutōr.
Colegamèint estèren
}}
Alsìa
{{Metacaixa
Vèner (astronoméia)
{{Metacaixa
Alsìa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Vèner (astronoméia)
{{dialort | dial=Arzân}}
Alsìa
L’alsìa l'era na solusiòun 'd àqua buìnta e sèndra 'd lègna filtrèda a travèrs al sindrēr ('na gràn pèsa 'd tela 'd cutòun ch'la fèva da sdâs), e ch'la dvintèva, gnènd śò in sìm'ai pan e i linsō spòrc, un perfèt detersìv, druê da 'l reśdóri in soquànti gròsi mastèli o anca in di parōl, da di tèimp dimòndi antìg infìn ai nòster an Essanta.
Vèner (astronoméia)
Vèner (Venere in italiân) l'é al secònd pianēt dal Sistēma Solêr in ōrdin ed distânsa dal Sōl, cun un gîr ch' al dûra 224,7 di nôster dé. Al só sègn druvê int al stódi dal strèli l'é al disègn, fât cun pôch sègn, ed la mân ed la dèja Vèner ch' la tîn só un spèc. L'é, int al cēl ed nôt, al pûnt pió luşèint, a pêrt la Lûna, e al rîva fîn a -4,6 ed la mzûra ed la lûş ch' a 's vèd. Vèner al rîva a la só mâsima lûş un pô préma ed l' êlba o dôp al tramûnt, e per còst l'é ciamê despès: Stèla matutèina o Stèla ed la sîra. Vèner l'é al pianēt pió chêld dal sistēma solêr e an gh'à mìa satèlit o anê e al gh'à un câmp magnètich dèbel. Clasifichê cme un pianēt ch' al s' arvîşa a la Tèra, dal vôlti ciamê al "pianēt zmèl" ed la Tèra, sènd che i dû mònd în quêşi cumpâgn per còl che riguêrda critèri cme grandèsa e mâsa.
Alsìa
Al prinsìpi chìmic ch'a s cata in dl'alsìa, 'l è la solusiòun di carbunê 'd sòdi e 'd putàsi che gl'ìn dèintr' a la sèndra: i gh'àn dimòndi capacitê 'd śgrasèr e dòunca ed pulìr al bughê melnèt.
Vèner (astronoméia)
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Alsìa
La mastèla acsè impinìda 'd pàn da lavèr con l'alsìa, la duìva armàgner férma per dagli ōri e anca tùta la nòt, acsè la matèina dôp el reśdōri i psìv'n avrìr'gh al tap ed sòta per descarghèrla vìa (mo a gh'éra anca d' quìli ch' i la tgniven da cât incòra per 'n èter lavàǵ). Cum'a sucéd anca in di lavàǵ modèren, dôp dal scargamèint edl'àqua melnèta con l'alsìa, a s duìva fer la śmulgadùra, a dir al risiàqvi, in dl'àqua dal canèl o dal fiùm, indû 'l bughè al duìva èser batû e strichê più e più volti.
Manéri 'd dìr
A lavèr la testa a l'èsen, a s gh'armàt l’alśìa, (lett.) A lavare la testa all'asino, si spreca il ranno, (fig.) Inutile tentare di correggere un tonto.
Colegamèint estèren
}}
Cavriàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mantuàn}} Cavriàna (acsé ànca 'n lumbàrd e italiàn) l'è 'n cumün dla pruìncia 'd Màntua. Al g'ha 'na pupulasión ad 3.874 abitànt. L'è ün di paés dal Mantuàn indù ch'as pàrla 'n lumbàrd, e al cunfìna cun la pruìncia 'd Brèsa (cumün ad Lunà e Pusulènch).
Ezémpi dal dialét ad Cavriàna
Dìze dóca che al tèmp del prim rè de Cìpro, dòpo che Gofrédo de Buglióne l'ha fat la conquìsta de Terasànta, è süsidìt che 'na nòbil sióra de Guascógna l'è nàda 'n pelegrinàs al Sant Sepólcher e 'ndèl tornà endré de là, ariàda a Cìpro, da quàlche birbàncc de óm l'è stàda maltratàda endèna bröta manéra. De 'sta còza, lé sènsa consolasiù de sórt dolèndos, l'ìa pensàt de nàsen a lamentà daànti al rè; ma gh'è stat dit da argü che se perdaràs la fadìga, perchè lü l'éra tant débol e isé de póch che non solamènt no 'l fàa giüstìsia ai àlter de le oféze risìide, ma ànse con öna viltà che la fa stómech el soportàa quèle sènsa nömer fàte a lü: fin al punt che ognü che gh'aès quàlche argót per el cò, el la sfogàa col fàga quàlche oféza o vilanìa. La dóna, sentèndo 'ste ròba, desperàndo de podés vendicà, per vìga quàlche consolasiù del sò dolùr la s'è fisàda de volì tö per el cül l'imbecilità de 'sto rè. Ed esèndo nàda pianzèndo daànti de lü, la g'ha dit: "Càro 'l mè siòr, mé no vègne mìga a la tò prezènsa perchè té te fàghe vendèta de l'oféza che m'è stàda fàda, ma a sodisfasiù de quèla, te préghe che te m'ensègne cóme té te sopórte quèle che mé sènte che 't vé fàde. Perchè, 'mparàndo da té, mé pòse soportà con pasiènsa la mia; che 'l la sa 'l Signùr, cóme te la donarès vontéra, se podès, esèndo té isé brào de toreràle!". El rè, che fin alùra l'éra stat indolènt e pìgher, cóme se 'l se desmisiès dal són, scomensàndo da l'oféza fàda a 'ste dóna, che l'ha vendicàt pròpria de rezù, l'è dientàt un perseguitadùr rigorùs de töcc quèi che d'alùra inànse i ès comìs quàlche còza cóntra l'onùr de la sò corùna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n286/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 266] }}
Côr sinfònic 'd al Stêt 'dla Ciuvàsa
{{Metacaixa
Al Côr sinfònic dal Stêt 'dla Ciuvàsa, (in ciuvàs Чӑваш патшалăхĕн академи симфони капелли) 'l è 'n grùp corêl dla Repóblica Ciuvàsa nê a Čeboksary in dal 1967.
67 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 67, mo invéci 'l an 67 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 67 (ssantasèt, sessantasette in itagliàṅ, sexaginta septem in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 66 (ssantasē) e 'l vin prìma dal 68 (ssantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al ssantasetéśim post.
Côr sinfònic 'd al Stêt 'dla Ciuvàsa
La só storia
In dal setèmber dal 1967 in dla capitèla Čeboksary, a vgnìva fundê al grup corêl 'd Stêt dla Ciuvàsa per la Televiśiòun e la Radio. Al prìm spetàcul al s tgnìva in dal novèmber dal stès an, e 'l Diretōr dal côr 'l era 'l Artìsta dal Pòpul dla Ciuvàsa, al mìster Artìsta dla Federasiòun Rùsa A. G. Orlov - Shouzm. Al grùp al feva cgnùser la mùśica cólta nasiunèla ciuvàsa. La tradisiòun corèla la vgnìva cuntinuèda cun di brêv mìster e cun dagli eśibisiòun a Mosca, a Minsk, a Ufa, a Izhevsk, a Kazan, Gorky e in soquànt èter sèinter culturêl dl'Uniòun Soviètica. A partìr dal 1986 al côr 'l è sòt'a 'l mìster Artìsta dal Pòpul dla Rùsia Maurice Yaklashkin, ch'l à sèimper tgnû dimòndi élt al livèl dla só profesionalitê. Quand al grùp corêl 'l è stê ciamê anca da l'Uniòun di Cumpośidōr dla Federasiòun rùsa, al gh'l'à cavèda 'd cantèr soquànt pês in dla Sela Rachmaninov dal Cunservatòri 'd Mòsca, in dla Sela cunsèrt Rùsia a Nizhny Novgorod, a Kazan, Tyumen, Ufa, Ulyanovsk e a Saransk.
67 (nùmer)
Al nùmer 67 in dla Chìmica
Al 67 'l è al nùm'r atòmic edl olmi (Ho), ùn di lantànid.
Non avere paura della zia Marta
{{Metacaixa
67 (nùmer)
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 67 al vōl dìr "Al pisàs daint'r in dla chitàra" ('O totaro dint' 'a chitarra in napoletàṅ, cuma dir Il totano dentro la chitarra in itagliàṅ).
Côr sinfònic 'd al Stêt 'dla Ciuvàsa
Al só repertòri
I avtōr dal só repertòri egl' în quī clàsic ciuvàs cuma Fyodor Pavlov, Maximov Stepan, Anisimov Aslamas, Vladimir Ivanishin, Gregory Hirbyu, Phillip Lukin, Fyodor Vasilyev e Timothy Fandeev. In dal 23 e 24 śògn dal 2013, Festa nasiunèla dla Repóblica, sòt'a 'l mìster Artìsta dal Pòpul dla Rùsia Maurice Yaklashkin, al Grup al tgnìva soquànti dimustrasiòun per fer cgnùser i mijór eśèimpi dla cultura muśichèla ciuvàsa.
Non avere paura della zia Marta
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Côr sinfònic 'd al Stêt 'dla Ciuvàsa
Colegamèint estèren
}}
67 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Non avere paura della zia Marta
{{Film }}
Mulholland Drive (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Non avere paura della zia Marta
Non aver paura della zia Marta (Minga avēr paùra dla sîna Marta) 'l è 'n film ad scarésa dal 1988 ad Mario Bianchi che chè al s firma Robert Martin. Al film, preśentâ par Lucio Fulci e prudót par la televiśiòṅ, 'l è cgnusû anc cun al nóm ad The murder's secret.
Soquànti parti ad cal film chè i ś véd'n anc in dla pelìcula Un gatto nel cervello ad Lucio Fulci dal 1990.
Sunt
Dòp trént'an e pasa pasâ in Sudamérica, Richard Hamilton (Gabriele Tinti), sò mujér Dora (Adriana Russo) e i sò fiōi grand Giorgia (Jessica Moore) e Maurice (Edoardo Massimi) e òṅ pìcul, Charles (Massimiliano Massimi), i tórn'n a cà par catàr sò sîna Marta (Sacha M. Darwin), na dóna tgnùda par dimóndi tèmp sénsa mutìṿ in manicòmi p'r un imbròj fat da la màdar ad Richard par na questiòṅ ad bèsi. Al custōd Thomas (Maurice Poli) al gh diś che la sia la rivarà in dla vila fra soquànt dè.
In cal mént'r un manìac al taca a cupàr i mémbar dla famìja. Maurizio al vèṅ impicâ a 'n àlbar c'n al sò grugn spaplâ, la Giorgia la vèṅ scurtlàda méntar l'éra drē a far-as na dócia, a 'l piculèṅ i gh tàjan la tèsta śgand-la cun na séga lètrica mént'r al giràva in cà cun na bicicléta par putèṅ, stésa fiṅ anc par sò màdar ma chi lē la la pèrd parchè i gh la sèran dènt'r a 'n casòṅ.
Mulholland Drive (film)
{{Film }}
Non avere paura della zia Marta
Sunt
Richard al cata in di camp lè dintóran dal tómbi c'n i nóm di mémbar dla sò famìja scrit insìma, pò al cata 'l còrp mumificâ dla sîna Marta in dla cà dal custōd.
Mulholland Drive (film)
{{CITAZIONE|N'atōra ch'la vrév dvintàr na stéla, na dóna ch'l'è drē a pascàr la sò vita, tuti e dū i s incróśan... a Mulholland Drive.|Tagline dal film}}
Non avere paura della zia Marta
Culegamènt estéran
}}
Mulholland Drive (film)
Mulholland Drive (id.) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ e francéś dal 2001 ad David Lynch ch'al 'l à anc scrit e ch'l è stâ premiâ a 'l Fèstival ad Cannes. Inóltar 'l è stâ numinâ anc a i Prèmi Òscar dal 2002 par la regìa, sénsa vìnsar, e a quàtar Golden Globe.
Sunt
A séguit ad 'n incidènt in màchina in sla Mulholland Drive 'd Hollywood, la Rita (Laura Harring), l'ùnica ch'la l'à scampàda, la pèrd la memòria. Dòp ès'r-as śluntanàda da 'd là e èsar vgnuda śò da la culìna ch'la pòrta a Los Angeles, la taca a durmìr ad brut anc parchè l'è in un stat ad shock.
Quànd la s déśda, lì lē la s insfìlsa ad nascòst in d'l apartamènt 'd n'atōra famóśa ch'in cal mumènt lè la s cata da n'atra banda par lavōr. Méntar la Rita l'è sóta la dócia, a riva tut 'd un trat 'l anvōda dla padròna ad cà, la Betty Elms (Naomi Watts), una ch'la vrév far anca lē al mistēr ad sò sia. La Betty la próa a far dal dmandi a la Rita e, quànd la capìs che cl'atra l'à pardû la memòria, la decìd 'd a n ciamàr minga la pulisìa ma ad dar-'g ajùt. In dla sò burséta la gh cata dimóndi bèsi e na ciàṿ blù.
Culegamènt estéran
}}
Pulógna
{{Metacaixa
Dialètt mudnés
Al dialètt mudnés l'è 'na varietê dialetèl dl'emiliàn, ch'la fà pert dal grópp linguìstich gàl-itàlich. L'è anca, insäm a tótt chi èter dialètt emiliàn, la léngua dla versiòun ed Wikipedia ch'a sî drê a lézer.
Pulógna
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
Dialètt mudnés
L'è ciacarê in dla zona cumprésa circa tra Vgnóla e Chèrp (a l'intéren dla Pruvèinsa ed Mòdna); cun 'na quèlca diferèinsa lesichèla al ciàpa al nöm ed dialètt mirandulés ed sóvra, dialètt carbsàn a mansèina e frignanés ed sòt.
Al mudnés l'è ciacarê sovratótt da la gìnta pió vècia, pr'i quèl l'è la léngua prinsipèla, ma l'è pòch usèda dal generasiòun pió zóvni. Per furtónna lè adrê la gà un pòc ed risurgimèint gràsia anch a la selebritê mediàtica purtêda da Francesco Guccini, dai Modena City Ramblers, da Pierangelo Bertoli, da Tobi1 ed èter grópp musichel.
Scritura
An gh'è nisuna istitusiòun furmèla ch'la dégga cum a se scrévv al dialètt mudnés anch perchè l'è 'na léngua ech pió che scrétta l'è ciacarèda.
Pulógna
La cunfìna a òvest cun la Germâgna, a sud cun la Repùblica Céca e la Śluvàchia, a èst cun l'Ucraìna e la Bieloróssia, a nurdèst cun la Lituàgna e la Rùsia (p'r èsar precìś cun l'exclave ad Kaliningrad) e a nòrd c'n al Mar Bàltic.
Dialètt mudnés
Alfabêt
L'alfabèt mudnés al gh'à 21 lettri.
Pulógna
La Pulógna l'è na repùblica parlamentàra; al presidènt 'd adès 'l è Andrzej Duda dal partî Dirìt e Giustìsia, mént'r al prim minìstar, da 'l 2017, 'l è Mateusz Morawiecki.
Dialètt mudnés
Alfabêt
A a (a) B b (bi) C c (ci) D d (di) E e (e) F f (èfe) G g (gi) H h (àca) I i (i) J j (i lónga) [K k (càpa)] L l (èle) M m (ème) N n (ène) O o (o) P p (pi) Q q (qu o cu) R r (ère) S s (èse) T t (ti) U u (u) V v (vi o vu) Z z (zéda)
Pulógna
Al sità più grandi dla Pulógna i èṅ Varsàvia (Warszawa) cun 1.748.916 abitànt, Cracòvia (Kraków) cun 762.448 abitànt, Lòdz (Łódź) cun 698.688 abitànt, Breślàvia (Wrocław) cun 637.075 abitànt e Pòznan (Poznań) cun 541.561 abitànt (dat dal 2016).
Dialètt mudnés
Alfabêt
Alcuni lèttri i én cambièdi dai sègn diacrétich (o asèint).
Pulógna
Dòp la Secónda guèra mundiàla la Pulógna la ciàpa da la Germâgna dimóndi di teritòri ch'i éran dla Prùssia, ch'la sparìs acsè da 'l cartìni geugràfichi, e la pasa sóta 'l blòc cumunìsta. In dal Mars dal 1999 la taca a far part dla NATO méntar 'l 8 ad Śugn dal 2003 al 77,4% di pulàc al decìd ch'al paéś al vaga dènt'r a l'Ugnòṅ europea dòp un referendum.
Dialètt mudnés
Vocheli
Al mudnés al gh'a dimòndi pió vocheli dl'italiàn. Al mòd ed scrévver l'è cambiê in di secol, per cui a-s pól catèr un'istèss paròla scrétta in mòd advérs.
Pulógna
Culegamènt estéran
}}
Dialètt mudnés
Consonanti
Gran pèrt d'al consonanti as scréven cumpagn a l'italian. Ecesiòun:
(1) Quand dòp a ghè a,o,u (2) Quand dòp a da i,e; (3) Sol a la fin ed la paròla
Elisabetta Canalis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|'L óm itagliàṅ al n gh la cava minga a dir a t vój bèṅ. Al gh'à sèmpar paùra. Ta stà sèg da déś an ma? a sém sōl di amìg! Però 'l è galànt. 'L óm americàṅ 'l è più vèrt, dascurénd di sentimènt, ma a séna al t fà pagar o a s divìd... A sòṅ cuntènta ad tōr part a di evènt parchè “muróśa”.|Dichiarasiòṅ 'd Elisabetta Canalis dal Favràr dal 2011 a Cosmopolitan }} {{CITAZIONE|A sòṅ drē a far dimóndi pruvèṅ p'r al cìnema in Itàglia e in Amèrica e a sarés anc prònta a giràr dal séni malnéti ma a dipénd da 'l prugèt. Par dir-'n una, a n gh'arév gnanc un scrùpul cun Tarantino.|Dichiarasiòṅ 'd Elisabetta Canalis d'l Agóst dal 2012 a Max }}
Elisabetta Canalis l'è na showgirl e atōra sardagnóla nada a Sassari al 12 ad Setémbar dal 1978. L'è alta 1,70 e al sò miśùri i èṅ 88-60-90.
P'r al mutōr internet ch'al cata al ròbi Yahoo, chi lē l'è la tèrsa dóna itagliàna più pascàda in dla réda in dal 2013, dòp la Sara Tommasi e la Belén Rodríguez.
Biugrafìa
Dòp avér tòlt al diplòma al clàsic la sa stablìs a Milàn par studiàr al lìngui a l'Università Statàla. In cal perìud lè la fà soquànt casting, in mèś a i quài a gh'è anc quél p'r al film Il pesce innamorato ad Leonardo Pieraccioni.
In dal 1999 la fà la valéta a i Telegàt, dla reclàm par di ciuculatèṅ e pò la vèṅ sarnìda p'r andàr a far la velìna a Striscia la notizia. La gh'a stà in fiṅ al 2002 insém a Maddalena Corvaglia, sò cumpàra.
In dal 2003 'l è al tùran dal calendàri sexy dal mensìl Max. In dal stés an, la Canalis la dvénta la valéta dal prugràma spurtìṿ Controcampo (l'éra la muróśa d'l atacànt d'l Inter, Christian Vieri), traśmìs in sl'Italia 1 e la taca anc a recitàr in dla tèrsa e quàrta sèrie dla fiction Carabinér. Insém a Federica Fontana, la cundùś al prugràma còmic Ciro presenta Visitors mèntar 'l an dòp l'ardópia cun Super Ciro, sèmpar p'r Italia 1.
Kika - Un corpo in prestito
{{Metacaixa
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
In dal 2004 la gh'à na part in dal videoclip ad Biagio Antonacci Convivendo.
Kika - Un corpo in prestito
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
Qualchidòṅ al gh buta i òć adòs faghénd-ag far dal parti in di sò film, cuma Deuce Bigalow - Puttano in saldo o Decameron Pie in dua la fà védar al téti.
Kika - Un corpo in prestito
{{Film }}
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
In dal 2006 la tóś al pòst ad Michelle Hunziker in dal prugràma Love Bugs insém a Fabio De Luigi e pò la rècita in dal cinepanetòṅ Natale a New York ad Neri Parenti in du la fà la fióla ad Christian De Sica. Sèmpar cun lì lò la gira anc dla reclàm par na cumpagnìa ad telefunèṅ.
Kika - Un corpo in prestito
{{CITAZIONE|At m à dmandâ parchè la pulisìa la n à minga sunâ a 'l campanèl. I aṅ sunâ, ma a n psìvan briśa vèrar parchè la Juana l'éra in cuśìna c'n un bavarōl adòs e l'éra ligàda a na scrana, mè invéci i ér'n adrē a viulentàr-um.}}
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
In dla stagiòṅ 2006/2007 l'è incóra a fiànc ad Sandro Piccinini in Controcampo Ultimo Minuto.
Kika - Un corpo in prestito
Kika - Un corpo in prestito (Kika - Un còrp in prèst) 'l è 'n film dal 1993 ad Pedro Almodóvar, distribuî in Itâglia sōl al 19 ad Śnar dal 1995. Par cla pelìcula chè, l'atōra prutagunìsta Verónica Forqué l'à vins al Prèmi Goya al 1994.
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
In dal 2007 la lavóra insém a la Gialappa's band e al Mago Forest a Mai dire Martedì. In istâ la preśénta 'l Festivalbar insém a Giulio Golia e a Enrico Silvestrin.
Kika - Un corpo in prestito
In dal film Almodovar al strica 'l òć a dimóndi film śal cuma La fnèstra in sal curtìl, ’L òć ch'al masa, Ròs fónd, Tènebri e Blow-Up. Al stilìsta francéś Jean-Paul Gaultier 'l à disgnâ i custùm dla Victoria Abril.
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
In dal 2009 la prénd al pòst 'd Elena Santarelli in dal prugràma Total Request Live par MTV e la vèṅ ciamàda in di Stat Unî par soquànti epiśòdi dal sèrie televiśìva Leverage - Consulenze illegali.
Kika - Un corpo in prestito
Sunt
Nicholas (Peter Coyote), scritōr americàṅ in criśi, al tórna a Madrid in dua 'l à lasâ al fiàstar Ramón (Àlex Casanovas) dòp che sò mujér tri an prima la s éra tòlta la vita. Chi lò al viṿ cun la trucadōra Kika (Verónica Forqué), na dóna più granda 'd lò ch'la s fà jutàr in cà da na camaréra lèśbica, la Juana (Rossy de Palma).
Elisabetta Canalis
Biugrafìa
Insém a Gianni Morandi e a Belén Rodriguez la preśénta al Festival ad Sanremo dal 2011.
Kika - Un corpo in prestito
Culegamènt estéran
}}