cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
4 ed zógn
Al  l'è al 155° dè dal calendàri gregoriàn (156° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 210 dè a la fin dl'an.
Original Sin (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|A 'l inìsi l'è stada pasiòṅ|Tagline dal film}}
Original Sin (Pcâ uriginàł) 'l è 'n thriller dal 2001 ad Michael Cristofer ch'al tōś ispirasiòṅ da 'n rumànś ad Cornell Woolrich dal 1947 da 'l tìtul Waltz into Darkness. 'L è 'l arfacimènt dna pelìcula dal 1969 ad François Truffaut, La mia droga si chiama Julie.
Cl'òpra chè l'è stada giràda tuta in Mèsic c'n un budget ad quarànta-dū migliòṅ ad dòlar e cun 'n incàs ad trénta-siē e quàtar. La prutagunìsta Angelina Jolie l'è stada numinàda a i Razzie Awards dal 2001 cuma atōra più lòfi ma l'è stada batùda a 'l ùltim par la Mariah Carey ch'l'iva recitâ in Glitter.
Sunt
In dla Cuba dal XIX sécul, al marcànt ad cafè put Luis Antonio Vargas (Antonio Banderas) al decìd finalmènt ad spuśàr-as sarnénd na dóna dal Delaware cgnusùda par curispundénsa, la Julia Russell (Angelina Jolie). Quànd chi lē la riva in dl'ìśula l'è difarènta da qvéla dla foto ch'la gh'iva mandâ a sò tèmp, l'è dimóndi più bèla, ma la cònta ch'la 'l à fat parchè la vliva èsar sicûra di sentimènt sćèt d'l óm e la n vliva briśa ch'i s mitìs'n insém sōl parchè l'éra na bèla figa. 'D atra part anc Luis al gh'iva cuntâ na bala, dgénd-ag ch'l éra sōl 'n uperàj in dla fàbrica 'd cafè, pròpria parchè al n vliva minga che lē la fus una ch'la pinsìs sōl a i bèsi.
Dòp la serimògna i dū i tàc'n a dar-ag dènt'r a la granda tant che Vargas al pèrd incóra da piò la tèsta par lē miténd insém i cònt curènt in banca. 'L óm al vrév che la Julia la mandìs na létra a sò surèla Emily (Cordelia Richards) in di Stat Unî par dir ch'l è tut a pòst e al gh và adrē dimóndi anc parchè sò surèla l'è in pinsēr e l'à mandâ 'n detective, Walter Downs (Thomas Jane), a pascàr-la. L’Emily in séguit la riva pò dabòṅ a Cuba parchè l'è sicûra ch'in dla nâṿ a sia sucès quèl a sò surèla esénd che la scritùra dla létra la n è minga qvéla dla Julia e dònca la spóśa 'd Luis la n sia briśa lē ma na dunàsa. Purtròp l'è pròpria acsè, la Julia, qvéla véra, l'è mòrta scurtlàda e n'atra dóna ciamàda Bonnie Castle l'à tòlt al sò pòst.
Quànd Luis al tórna a cà al n cata piò sò mujér, l'è sparìda, inót'r i sò cònt curènt i èṅ tut stâ vudâ.
Culegamènt estéran
}}
575 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 575, mo invéci 'l an 575, 't ê da 'ndèr chè) Al 575 (sincseintestantasìnc, cinquecentosettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 574 (sincseintestantaquàter) e 'l vin prìma dal 576 (sincseintestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintestantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Julian Sands
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Julian Richard Morley Sands, cgnusû méj cuma Julian Sands (Otley, 4 ad Śnar dal 1958 - 13 ad Śnar dal 2023) 'l è 'n atōr britànic.
In dla sò caréra 'l à laurâ cun di regìsta cuma James Ivory, Ken Russell, Carlo Lizzani, David Cronenberg, Mauro Bolognini, Paul Schrader, Mike Figgis, Dario Argento e David Fincher.
Sands al sparìs da 'l 13 ad Śnar dal 2023 in dal mèntar ch'l era drē a caminàr in dal muntàggni 'd San Gabriel, da 'l bandi ad Los Angeles pò in dal 27 ad Śùgn a s cata che 'n òm mort là daśvìn al gh'à al sò stes DNA e donca 'l è 'l sò cadàvar.
Àtar prugèt
}}
271 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 271, mo invéci 'l an 271, 't ê da 'ndèr chè) Al 271 (duśeintestantùn, duecentosettantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 270 (duśeintestànta) e 'l vin prìma dal 272 (duśeintestantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintestantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1583 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1583, mo invéci 'l an 1583, 't ê da 'ndèr chè) Al 1583 (milsincseintutantatrī, millecinquecentottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1582 (milsincseintutantadū) e 'l vin prìma dal 1584 (milsincseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintutantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
668 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 668, mo invéci 'l an 668, 't ê da 'ndèr chè) Al 668 (seseintessantòt, seicentosessantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 667 (seseintessantasèt) e 'l vin prìma dal 669 (seseintessantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintessantotéśim post.
Pontormo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Pontormo, scutmàj ed Jacopo Carucci o Carrucci (Pontorme, 24 ed mâǵ dal 1494 - Firèins, 2 'd eśnêr dal 1557), 'l è stê 'n pitōr dal manierìśem itagliàṅ.
Colegamèint estèren
}}
Nùmer 23-gonèl
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
.williamhill
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
349
Al 349 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Centennial (Culuràdo)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Centennial l'è na sità dal Culuràdo ad sènt-deśmìla abitànt a 'l incìrca, la dècima più granda dal paéś, ch'la s cata darènt a 'l sità 'd Denver e 'd Auròra in dla cuntèa 'd Arapahoe (a s lèś /əˈræpəhoʊ/ in ingléś).
La sità la gh'à na superfìsi ad 72 km² e la s cata a 1.777 métar 'd altésa rispèt a 'l mâr. La sò sìndiga la s ciàma Cathy Noon.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, la sò pupulasiòṅ la s divìd in un 87,4% ad biànc, un 4,8% 'd ispànig, un 3,6% 'd aśiàtic, un 2,4% ad négar, un 0,4% ad natìṿ americàṅ e 'n 0,3% 'd atri rasi.
In dal 2016 la rivìsta Money Magazine l'à mis Centennial a 'l 13śum pòst in dla lista dal sità americàni mijōri par vìv'r-ag par via dla sò ecunumìa, dla basa diśucupasiòṅ e par la mùcia 'd spasi vérd ch'la gh'à.
Culegamènt estéran
}}
1210
Al 1210 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
12 d'avrìl
Al  l'è al 102° dè dal calendàri gregoriàn (103° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 263 dè a la fin dl'an.
Il cranio e il corvo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Winston-Salem
{{Metacaixa
Il cranio e il corvo
{{Film }}
Winston-Salem
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il cranio e il corvo
{{CITAZIONE|Un thriller psiculògic ch'al cònta gl'argumènt di film ingléś dla fantasiénsa più bèla.|Tagline dal film}}
Winston-Salem
Winston-Salem (a s lèś /ˈwɪnstən ˈseɪləm/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî, la quìnta più granda dla Carulìna dal Nòrd c'n i sò duśènt-quarantamìla abitànt a 'l incìrca. La fà part dla cuntèa 'd Forsyth e la gh'à dū scutmàj: Twin city (parchè l'è nada in dal 1913 miténd insém i sènt'r ad Salem, più antîg, e 'd Winston) e Camel city (parchè l'è la sēd d'l indùstria dal tabàc R. J. Reynolds Tobacco Company ch'la vénd al sigaréti dla Camel).
Il cranio e il corvo
Il cranio e il corvo (Al crani e 'l córuv) 'l è 'n thriller dramàtic britànic dal 1963, girâ in biànc e négar, ad Basil Dearden. 'L è trat da 'n racònt ad James Kennaway da 'l tìtul “The Mindbenders”.
Winston-Salem
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s divìd fra 'n 51,2% ad biànc, un 34,7% ad négar e 'n 2% 'd aśiàtic.
Il cranio e il corvo
Sunt
Il prufesōr Sharpley (Harold Goldblatt), ch'l inséggna siénsi a l'università 'd Oxford, na sira al ś buta fóra da 'n trêṅ par cupàr-as. Sèg al gh'iva dimóndi bèsi e la pulisìa, ch'la 'l tgniva bèla 'd òć da tèmp parchè 'l éra 'n cumunìsta e 'l éra sèmpar par la paś, la pénsa ch'l àppia tradî la pàtria laurànd par di agînt furastēr, specialmènt Hall (John Clements) 'l è ad cl'idéa lè.
Winston-Salem
Al sò sìndig, da 'l 2001, 'l è 'l demucràtic Allen Joines.
Il cranio e il corvo
Sunt
Andànd-'g a fónd méj però al vèṅ a savēr ch'al vèć 'l éra drē a lauràr a di esperimènt par védar cuś a sucéd a la gint quànd l'è lasàda da par lē par soquànt óri sénsa luś, sénsa sòṅ, sénsa magnàr, sénsa psēr naśàr quèl e séns tucàr gnint parchè tgnû stric cun na lasa in dl'àqua a temperadùra dal sangṿ sénsa pugiàr par tèra, iśulâ da tut. Qvél ch'a sucéd 'l è dvintàr mat, sigànd par l'angùstia, pardénd la vója 'd vlēr e daśmindgànd i fat dla sò vita cuma in dal lavàǵ dal sarvèl. Al 'l à saû faghénd 'l esperimènt su 'd lò insém a 'l sò culéga e dutōr Henry Longman (Dirk Bogarde). Par difénd'r al sò nóm da gl'atàc 'd Hall, Henry al decìd ad turnàr a far 'l esperimènt in prima parsòna ma quànd 'l è fóra al n s arcòrda piò 'l amōr ch'al gh'iva par sò mujér Oonagh (Mary Ure), màdar di sò quàtar fiōi e 'd òṅ ch'l è drē a rivàr.
Winston-Salem
In dla sità a gh'è 'n turnèo ATP 250 ad tènis in du i śōg'n i masć.
Il cranio e il corvo
Culegamènt estéran
}}
Winston-Salem
Culegamènt estéran
}}
Niscemi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Niscemi 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:26946}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2018).
Colegamèint estèren
}}
1812 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1812, mo invéci 'l an 1812, 't ê da 'ndèr chè) Al 1812 (mileotseintdòdeś, milleottocentododici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1811 (mileotseintùndeś) e 'l vin prìma dal 1813 (mileotseinttrèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintdodicéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1812 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 906: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
84 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 84, mo invéci 'l an 84 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) 'L 84 (utantaquàter, ottantaquattro in itagliàṅ, octoginta quattuor in latèin) 'l è al nùmer naturêl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 83 (utantatrī) e 'l vin prìma dl 85 (utantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l utantaquatréśim post.
Al nùmer 84 in dla Chìmica
'L 84 'l è al nùm'r atómic dal pulóni (Po).
In dla śmòrfia ed Nàpol
In dla śmòrfia, al nùmer 84 al vōl dìr "La céśa" (′A chiesa in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen La chiesa in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Nightmare II: La rivincita
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L arbgàt 'l è incóra viṿ... più terificànt ad sèmpar.|Tagline dal film}}
Nightmare II: La rivincita (Arbgàt 2: L'arvìnsida) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1985 ad Jack Sholder.
A s trata dal secónd capìtul dla saga 'd Nightmare dòp Nightmare - Dal profondo della notte dal 1984 e prima 'd Nightmare III: I guerrieri del sogno dal 1987, Nightmare IV: Il non risveglio dal 1988, Nightmare VI: La fine dal 1991, Nightmare V: Il mito dal 1989, Nightmare VI: La fine dal 1991, Nightmare - Nuovo incubo dal 1994 e d'l incróś c'n al persunàǵ ad Jason Voorhees ad Venerdì 13, Freddy vs. Jason dal 2003, e d'l arfacimènt Nightmare dal 2010.
Al film, girâ in Califòrgna, 'l è custâ tri migliòṅ ad dòlar ma a la fiṅ 'l è stâ bòṅ ad purtàr-'n a cà dagnóra trénta.
Sunt
Jesse Walsh (Mark Patton) 'l è 'n studènt ch'l à spatinâ a Springwood da pôc in dla cà maladìda a 'l nùmar 1428 'd Elm Street in dua sinc an prima a gh'è stâ 'n masèl da part ad Freddy Krueger (Robert Englund). Al ragàs al cgnós subìt la Lisa Webber (Kim Myers), na śōvna ch'la s inamóra 'd lò sénsa crédar ch'al sia mat sōl p'r al fat 'd avér-ag di arbgàt la nòt cumpàgn a la Nancy Thompson.
Na sira Jesse, sóta 'l cuntròl ad Krueger, al masa in palèstra 'l sò prufesōr ad ginàstica, Schneider (Marshall Bell), ch'al gh dava sèmp'r adòs.
Culegamènt estéran
}}
20th Century Fox
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La 20th Century Studios (èx Twentieth Century Fox Film Corporation, scurtâ in Twentieth Century Fox o in 20th Century Fox, La vólp dal vintéśum sécul in emigliàṅ) 'l è òṅ di studi cinematugràfic americàṅ più impurtànt a 'l mónd. 'L è stâ fundâ in dal 1915 c'n al nóm ad Fox Film Corporation par Joseph Schenck e Darryl F. Zanuck.
Fra i film ch'l'à prudót a 'rcurém Eva contro Eva (1950), Gli uomini preferiscono le bionde (1953), A qualcuno piace caldo (1959), Cleopatra (1963), M*A*S*H (1970), Frankenstein Junior (1974), Guerre stellari (1977), Alien (1979), Porky's - Questi pazzi pazzi porcelloni (1982), Mamma, ho perso l'aereo (1990), Titanic (1997), Tutti pazzi per Mary (1998), Fight club (1999), X-Men (2000), Moulin Rouge! (2001), Daredevil (2003), Omen - Il presagio (2006), Il diavolo veste Prada (2006) e Deadpool (2016).
Culegamènt estéran
}}
Róra
La Ròra (Quercus robur second la clasificasjón ad Linneo o Farnia in italjan) l'è un albär c’al perda il foji d’avton, d'la famìja d’il Fagaceae.
La s’càta principalmént in t’la pianura Padana e l’è la querza pù difusa in Europa.
L’è na pianta pran granda, la cressa lentament e la viva par pran temp (anca divers secoj). As calcola che cert esemplär j’apjn mucié pù ad 1000 an ed vìta. In t’al Parc dal Delta dal Po Veneto, in provincia ad Rovig, gh'è la Querza ad San Basilj, na róra con pù ad 500 an.
Córtèssa
La Cortessa che quand la pianta l’è gion’va l’è lissa, in t’il pianti adulti la dventa ad color griz-scur e profondamént fessuräda.
Fóji
Il Foji, longhi dai 7 ai 14 cm, i cródin d’avton, con picol curt bombén, mja plosi, ad forma oboväda e do orecci picen’ni a l’inéssi dla foja. La pagina a sora l’è ad color verd scur, cola sóta la gh’a un rifles c’al tira al blu.
Fiór
L’è na una pianta monoica, ca vól che ogni albär al porta fior ad tutt di i ses. I fior masc’ is presentin cme filament giald; coi fem’na j’en da 1 a 3 insimma a un long picol. La fiorisa vers vril-magg.
Frut
I frut che tecnicament j’en di 'achenio', is ciamin gianda. J’en long infin’a 4 cm, ad forma ovala-slongäda, con na cupola ruvida e cuaciäda ad plachi a forma ad romb c’la j’a cuàcia pù o meno pr’un quärt. Al color al va dal verd ciär al maron man in man cla maduréssa. Cressin da lor o a grup infin’a 4 giandi. I maduressin l'avton dop che la pianta l’è fiorida.
Habitat
Da ch’indré la róra fa formäva d’il grosi foresti in t’la pianura Padana. L’as càta ancóra incó in t’il campagni cme pianta isoläda e la s’càta anca in t’i pärc ad cità e in giardén molt grand. La crèssa principalmént in t’il aeri europèi continentäli, da spèss la forma di bosch e la riva infin’ai 800–1000 m. La s’adàta a tutt i tipo ed tèra anca s’la preferissa coi profond, con dl’acqua. La résista ben al zel e la vol dal cäld in istè e molta luza.
Distribussión
È la querza pù difusa in Europa, e la viva da la Scandinavia, a l’Irlànda, a la Turchja infin’al Caucaso. In Italia l’as càta in tuti il región meno che in Sardègna e in Puglia.
5 ed zógn
Al  l'è al 156° dè dal calendàri gregoriàn (157° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 209 dè a la fin dl'an.
.realtor
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Bachelor Party 2 - L'ultima tentazione
{{Metacaixa
Róra
Par cosa l’as dróva
La róra l’è coltiväda pr’j rimboschiment e pr’al so lègn pregié. Al lègn ad color maron ciär, resistent, tgniss, durévol, l’è péz (péz spécific 0,75 kg/dm3). Al vén drové par costruir di mobil pregié, bóti par vén e liquór. Da ch’indré l’era anca bon ben droväda par costruir il nävi e il bärchi.
Bachelor Party 2 - L'ultima tentazione
{{Film }}
Róra
Par cosa l’as dróva
La vén anca droväda cme pianta simbionte par la coltivassión dla trifola.
Bachelor Party 2 - L'ultima tentazione
Bachelor Party 2 - L'ultima tentazione (Ultma fèsta da put 2 - L'ultma tentasiòṅ) l'è na cumèdia americàna dal 2008 ad James Ryan.
L'è stada giràda dagnóra tuta a Miami c'n un budget ad siē migliòṅ ad dòlar pinsànd a 'l film Bachelor Party - Addio al celibato cun Tom Hanks e l'è vgnuda fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video.
Sunt
La rica Melinda (Sara Foster) la vōl dimóndi bèṅ a 'l sò muróś Ron Simmons (Josh Cooke) tant che quànd chi lò al gh śibìs 'l anèl ad fidansamènt i decìdan pò ad spuśàr-as subìt. La Melinda la gh'à na surèla bruta figa, l’Autumn (Karen-Eileen Gordon), ch'l'è dimóndi cuntènta dla nutìsia, dimóndi manc sò marè Todd Grant (Warren Christie), ad mistēr avucàt, ch'al l'à spuśàda sōl par psēr dvintàr un dè 'l pruprietàri dl'aśiénda 'd famìja e adès Ron al prév èsar 'n ustàcul par lò.
Par mandàr a gambi p'r ària 'l nòsi al decìd ad mét'r in pē n'ultma fèsta da put par lò a Miami. In cla manéra chè al spéra ad far-ag far i còran a sò cugnàda par pò tiràr śò incòsa p'r avér al próvi dal tradimènt. A la fèsta 'l invìda anc di amìg ad Ron, Derek (Harland Williams), spuśâ soquànti vòlti e cun di fiōi a càrag, Jason (Greg Pitts), un ciciòṅ vulgaròt ch'al s preśènta a 'l ragàsi śibénd-ag pizza e gusàda, e Seth (Danny Jacobs), 'n ebrèj c'n al ciòld fis dal pulî.
Anc s'al fèsti i èṅ pîni ad dóni pagàdi da Todd par cavàr-as śò e butàr-as fra i bras ad Ron, al “put incóra par pôc” al n céd minga. 'L avucàt al decìd acsè ad śugàr la carta Eva (Emmanuelle Vaugier), na ragàsa ch'la tîṅ la squàdra 'd basket di Cleveland Cavaliers cuma lò. In cal mént'r al pòvar Seth al finìs a lèt cun la Gerda (Sandra Seeling), na tedésca naśìsta ch'la gh salta adòs dòp che lò, par śbali, 'l iva mandâ śò dal viagra par cavài.
Culegamènt estéran
}}
1030 (nùmer)
{{Metacaixa
348
Al 348 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1030 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1030, mo invéci 'l an 1030, 't ê da 'ndèr chè) Al 1030 (miletrèinta, milletrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1029 (mileveintnōv) e 'l vin prìma dal 1031 (miletreintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt  MXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miletreintéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1211
Al 1211 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Umberto Scarpis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} 'L Umberto Scarpis (Pèdva, 1861 - Bulògna al 27 disèmber 1921) 'l era stê 'n matemàtic itagliàṅ.
Insgnànt dal Médi e pò 'd Licèo a Bulògna, al Scarpis 'l insgnèva 'l istès l'Àlgebra a l'universitê, e 'l continuèva a studièr la teorìa di nùmer e di grùp.
Al Scarpis al scrivìva 'n artìcol in sìm'ai nùmer prìm in di "Collectanea" edl Enriques.
Colegamèint estèren
}}
1239 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Proprietê matemàtichi
Al 1239 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 413: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Il collezionista di ossa (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Dū pulisiòt su 'l trasi 'd un sasèṅ seriàł, i gh'aṅ da tgnir 'd òć, pinsàr e far quèl cuma s'i fùsan na parsòna sōla, prima ch'i gh sìan dgl'atri vitmi.|Tagline dal film}}
Il collezionista di ossa (Al culesiunìsta 'd òs) 'l è 'n thriller americàṅ e canadéś dal 1999 ad Phillip Noyce.
Sunt
Lincoln Rhyme (Denzel Washington), detective criminòlug ad New York, a séguit d'n incidènt da quàt'r an 'l è custrét a vìv'r a lèt parchè 'l à pardû 'l ûś di bras e dal gambi e 'l à anc pinsâ 'd tōr-as la vita. Al pulisiòt sò amìg Paulie Sellitto (Ed O'Neill) al gh admànda 'd tgnir adrē a 'l caś dna còpia sparìda a 'l aeropòrt, Alan Rubin (Gary Swanson) e sò mujēr Lindsay (Olivia Birkelund).
In gir par Manhattan a gh'è 'n sasèṅ seriàł ch'al masa dal parsòni faghénd-li a pès e pò lugànd i còrp. Lincoln al tîṅ adrē a i masamènt cun l'ajùt dl′Amelia Donaghy (Angelina Jolie), na sò culéga più śōvna impgnàda in na relasiòṅ cun Steve (Bobby Cannavale).
Rhyme, faghénd a mènt a di particulàr cic, al capìs ch'al killer p'r i sò masamènt al tōś spunt da 'l figùri ch'i s càt'n in un lìbar dal Nuvsènt da 'l tìtul „Al culesiunìsta 'd òs“.
Culegamènt estéran
}}
Créma
Créma (Crema in italian) l'é un cumoin in Lumbardìa ad 34.292 abitant, in pruìnsa ad Cremùna.
Brasèda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La brasèda (abbraccio in itagliàṅ) l'è na stricadòuna coi brâs e 'l stòmeg ed na persòuna atâc a cl'ètra o a un grupèt ed persòuni. A s bràsa anc al bésti quànd a s egh vōl dimòndi bèin. La brasèda la vōl pròpia fèr capìr ch'a s vōl bèin, 'l èser 'd acòrd cun cl èter e la solidarietê col persòuni brasèdi.
Noti e referèinsi
}}
.healthcare
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
Sareṡa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
La sareṡa o sreṡa (Num scientìfic: Cerasus, in italian ciliegia) l’é un tipu ad früta c' la vegna da la pianta ad sareṡ o sreṡ'
Al so cuntinëint d'urìgin a l'é l'Asia minùra, prubabilmëint la citä ad Kέρασος (Keràsos) in Türchia, in dua in d'al prim sécul D.C. gh'era a bòta ad chil pianti chè.
Link
}}
Bohemian Rhapsody
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Mama, just killed a man, put a gun against his head, pulled my trigger, now he's dead, mama, life had just begun but now I've gone and thrown it all away, mama, oooh, didn't mean to make you cry, if I'm not back again this time tomorrow, carry on, carry on, as if nothing really matters.|Mama, a-j-ò péna masâ 'n óm, a gh'ò puntâ la pistòla a la tèsta, a-j-ò schisâ 'l grilét, adès 'l è mòrt, mama, la vita l'éra sōl tacàda ma adès a-j-ò butâ via incòsa, mama, oooh, a n vliva minga far-at piànśar, s'admàṅ a n sarò minga turnâ a 'st óra, và avànti, và avànti, cuma s'a n fus sucès gnint.|Bohemian Rhapsody, 1975|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
«Bohemian Rhapsody» (in emigliàn, «Rapsudìa dla Buèmia») l'è na cansòṅ dla grup ingléś di Queen, scrita in dal 1975 da Freddie Mercury p'r al disc A Night at the Opera. A s trata 'd un pès difarént da qvéi dla mùśica pupulàra davśinàd-as piutòst a la rapsudìa clàsica.
Al braṅ al s divìs in siē part. Dòp 'n inìsi a capèla, a gh s pōl catàr na balàda, 'n asōl ad chitàra, un pès 'd òpra, na sesiòṅ rock e na cóa ch'l'armànda a 'l lènt ad parténsa.
Culegamènt Estéran
}}
Andrea Petković
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Andrea Petković (Tuzla, 9 ad Setémbar dal 1987) l'è na tenìsta tedésca prufesiunìsta da 'l 2006 nada in Bòśgna. La s è stablìda a Darmstadt in dl'Àssia. L'è élta 180 cm e la péśa 69 chilo, la dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
L'è bòna ad dascórar in Tedésc, in Ingléś, in Francéś e in Sèrb. A gh piàś lèś'r i scrit 'd Oscar Wilde e ad Johann Wolfgang von Goethe. Al film dla sò vita 'l è 300. L'à dit ch'a gh piaśrév far pulìtica ma minga in di partî tedésc ch'i gh'èṅ bèla ma in òṅ suo tut nóṿ, ch'al tgnis a drē a i śóvan.
L'è stada la nùmar nóṿ dal mónd al 10 'd Utóbar dal 2011 e in dla sò caréra l'à vins dū tìtui WTA (tut in sla tèra rósa mént'r i èṅ quàt'r al finàli pardùdi) e òt ad qvéi d'l ITF.
In di Gran Slam l'è rivàda in dal 2011 in di quàrt a gl'Australian Open, a 'l Roland Garros e a gl'US Open.
Caréra
In dal 2007 la pasa 'l qualificasiòṅ a Berlîṅ ma pò la gh'à da pigàr-as 3-6 5-7 a la Shuai Peng. A la fiṅ 'd Maǵ la i pasa anc a 'l Roland Garros e a Parì la vins anc al sò prim incónt'r in un turnèo WTA dand un 4-6 6-3 6-3 a l'austragliàna Jarmila Gajdošová. A 'l secónd tùran la taca a la granda cun la Marion Bartoli, mulànd-ag un 6-0 clamuróś, ma pò la francéśa l'arbàlta la situasiòṅ sèg par 6-2 6-3. In Agóst la riva a 'l secónd tùran anc a gl'US Open in dua la pèrd par 3-6 3-6 da la Lucie Šafářová. L’Andrea la finìs 'l an a la puśisiòṅ sènt dal mónd.
In dal 2008 la cata sù pôc anc parchè prima la n pasa minga al qualificasiòṅ a Gold Coast e Sydney e pò la patìs na leśiòṅ a 'l legamènt cruśâ dal śnòć dèstar durànt 'l Australian Open e par cal mutìṿ lè la n śōga gnanc al prim incóntar cóntar la rusa Anna Čakvetadze. La gh'à biśógn 'd òt méś par turnàr a śugàr a tènis e la 'l fà in d'l ITF ad Màribor in dua la s férma in di quàrt. La próa a 'ndàr dèntar a i tablòṅ prinsipài ad Stucàrda e dal Lussembûrgh ma la n gh la cava mia. La s fà nutàr sōl vinsénd in Nuvémbar 'n ITF da vintsìnc-mila dòlar in Turchìa.
854 (nùmer)
{{Metacaixa
Andrea Petković
Caréra
La taca al 2010 cun na semifinàl pardùda a Brisbane cun la Kim Clijsters 4-6 2-6 dòp avér batû l'Iveta Benešová 6-7 6-2 6-1, la Vania King 4-6 6-2 6-1 e la Daniela Hantuchová 6-4 6-2. A gl'Australian Open la céd a 'l secónd tùran a la Carla Suárez Navarro 1-6 4-6 par pò rivàr in di quàrt a Parì a 'l quèrt in dua la pèrd par 6-3 4-6 2-6 da l'Elena Dement'eva. In Favràr la gh'à la pèś a 'l secónd tùran cun la Flavia Pennetta in Dubai ma pò la la bat 6-3 3-6 6-0 a Miami prima ad far al valìś a 'l tèrs tùran cun la Jaroslava Švedova. In Maǵ la tōś part a 'l turnèo ad Róma e in Itâglia la tedésca la bat la Vera Duševina par 6-3 6-0 e pò anc la Petra Kvitová par 6-3 6-4 prima 'd alvàr la bandéra biànca cun la Serena Williams, nùmar òṅ dal mónd, par 2-6 6-3 0-6. La stmana dòp la mét in riga gl'itagliàni Sara Errani e Flavia Pennetta a Madrid andànd pò fóra cun l'Aravane Rezaï. A 'l Roland Garros e a Birmingham la śōga cun al rusi Elena Vesnina, Svetlana Kuznecova e Anna Čakvetadze, vinsénd sōl cun la prima. Cun l’Anna la gh pèrd anc a 'l prim tùran ad Wimbledon, in mèś na finàla pardùda a 'S-Hertogenbosch cun la Justine Henin par 6-3 3-6 4-6 dòp avér mis in riga la Petra Kvitová, l'Ana Ivanović, la Sandra Záhlavová e la Kirsten Flipkens. A Ìstanbul, Cincinnati, Montreal e US Open la s piga a 'l rusi Elena Vesnina (semifinàl), Marija Šarapova (secónd tùran), Dinara Safina (prim tùran) e Vera Zvonarëva (utàṿ). La tedésca la cata sù di punt bòṅ a Tokyo (utàṿ cun l'Agnieszka Radwańska) e a Linz (semifinàl cun la Patty Schnyder). La sèra 'l an da nùmar trénta-dū dal mónd, pardénd 4-6 6-2 1-6 a 'l secónd tùran a Mósca cun la Viktoryja Azaranka.
854 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 854, mo invéci 'l an 854, 't ê da 'ndèr chè) 'L 854 (otseintsinquantaquàter, ottocentocinquantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 853 (otseintsinquantatrī) e 'l vin prìma edl 855 (otseintsinquantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintsinquantaquatréśim post.
Andrea Petković
Caréra
La Petković la và a la granda a 'l inìsi dal 2011 parchè la riva in finàl a Brisbane sénsa lasàr par strada gnanc un sét e dand la paga a la Marion Bartoli in semifinàl par 6-4 6-2 ma pò al tìtul la 'l vins la Petra Kvitová. A gl'Australian Open la s imprufìta dal bandòṅ dla Venus Williams par rivàr in di utàṿ in dua la dà la paga a la Marija Šarapova 6-2 6-3. In di quàrt però la và avànti la Na Li cun al puntéǵ ad 6-2 6-4. A Parì a 'l quèrt la règla l'Angelique Kerber 7-5 3-6 6-2 e la Kristína Kučová 6-4 6-2 ma pò la céd in di quàrt a la Bethanie Mattek-Sands 6-7 6-2 3-6. A Miami la fà fóra la nùmar òṅ dal mónd Caroline Wozniacki 7-5 3-6 6-3 e la nùmar sèt Jelena Janković prima ad lasàr strada in semifinàl a la Marija Šarapova 6-3 0-6 2-6. A Stucàrda la bat incóra la Jelena Janković ma minga la Caroline Wozniacki ch'la la fà fóra in di quàrt. In Maǵ la vins al sò secónd tìtul WTA dand un daspiaśēr in finàl a la padròna 'd cà Marion Bartoli par 6-4 1-0 bandòṅ. L’Andrea la riva in di quàrt anc in dal secónd Gran Slam d'l an a Parì. Prima la fà fóra la rusa Marija Kirilenko par 6-2 2-6 6-4 ma pò la patìs un 0-6 3-6 da la siberiàna Marija Šarapova. In Agóst la bat fàcil la carta salvàdga Sloane Stephens in di quàrt dal turnèo ad Carlsbad ma in semifinàl la pèrd in tri sét da l'Agnieszka Radwańska. La pèrd cun la pulàca anc in di quàrt ad Turònt, pròpria dòp avér sćiancâ par 6-1 6-2 la nùmar sèt dal mónd, la Petra Kvitová. La stagiòṅ 'd Istâ la gh pòrta incóra dimóndi sudisfasiòṅ. A Cincinnati la bat via via la Jarmila Gajdošová 5-7 7-6 6-2, la Sofia Arvidsson 6-2 6-4, la Petra Kvitová 6-3 6-3 e la Nadia Petrova 7-5 6-1, rivànd in cla manéra lè in semifinàl in dua la pèrd par 6-7 1-6 da la Jelena Janković. A gl'US Open la fà incóra i quàrt, cun al vinsìdi su la Roberta Vinci 6-4 6-0 e su la Carla Suárez Navarro 6-1 6-4. In sal più bèl la s férma cun la Caroline Wozniacki cun al puntéǵ ad 1-6 6-7. La sèra 'l an miténd-'s in bisàca sèt-sènt punt cun la finàl ad Pechîn pardùda cun l'Agnieszka Radwańska 5-7 6-0 4-6, dòp na sfilaràda ad sucès cun la Lucie Šafářová, la Carla Suárez Navarro, la Marion Bartoli, l'Anastasija Pavljučenkova e la Monica Niculescu.
854 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Andrea Petković
Caréra
Al 2012 par lē 'l è 'n an dasfurtunâ parchè la gh'à da farmàr-as p'r un mâl a la schina (da top déś) dòp avér pardû in di quàrt a Brisbane (1-6 6-7 da la Kaia Kanepi) e a 'l secónd tùran a Sydney da l'Agnieszka Radwańska. La tórna a śugàr in Fed Cup in Avrìl, pardénd al sò incóntar cun la Samantha Stosur par 4-6 1-6, ma la rèsta in śōg par gnanc na stmana parchè pò la s fà incóra mâl a la férla durànt 'l incóntar dal secónd tùran cun la Viktoryja Azaranka a Stucàrda e l'è custréta a star fóra p'r àtar quàtar méś crudànd sò a 'l 43śum pòst in clasìfica. La tórna a pistàr i camp dal sircùit WTA in Agóst a New Haven vinsénd cun l'ungheréśa Tímea Babos ma pò la in pèrd quàt'r ad fila, cun la Dominika Cibulková, cun la Romina Oprandi a gl'US Open, cun la Petra Martić a Tokyo e cun la Jelena Janković a Pechîn. A Linz i gh dànan na carta salvàdga par śugàr e lē la và fóra a 'l secónd tùran cun l'Ana Ivanović. In Utóbar la tōś part a 'l turnèo dal Lussembûrgh in dua la riva in semifinàl par pò pèrdar 7-5 4-6 4-6 da la Venus Williams. La sèra 'l an cun na semifinàla pardùda in d'l ITF ad Pune da l'Elina Svitolina e la s piàsa acsè a 'l 143śum pòst dal ranking.
La tedésca la n pōl briśa tacàr la stagiòṅ 2013 cum a ś dév parché a la fiṅ ad Dicémbar la s fà mâl incóra, 'sta vòlta a 'n śnòć. La próa a tùrnar in Mars ma la n pasa minga al qualificasiòṅ a Indian Wells. A Miami i gh daṅ na carta salvàdga e lē la bat la Bojana Jovanovski 6-3 6-1 e la Marion Bartoli 6-3 4-1 bandòṅ ma pò la và a pèrdar da la nùmar 242 dal mónd, l'Ajla Tomljanović, dòp avér purtâ a cà al prim sét 6-0. Anc a Charleston e a Stucàrda i gh śibìsan na carta salvàdga e la Petković la riva in di utàṿ in di Stat Unî (ma la n pōl minga śugàr cun la Caroline Wozniacki p'r un prubléma a 'l pulpàs dèstar) ma pò la s férma subìt in cà sua p'r òpra dl'Ana Ivanović. A Madrid la tedésca l'incróśa la Bethanie Mattek-Sands e la fà incóra fagòt a 'l prim tùran par 6-3 7-5. In Śugn la s tira sù vinsénd 'l ITF ad Marsìglia da sènt-mila dòlar, sćiancànd la pòvra Mónica Puig in semifinàl 6-0 6-0 e l'Anabel Medina Garrigues in finàl 6-4 6-2. A Nurinbèrga, cun na carta salvàdga in bisàca, la bat via via la Sofia Arvidsson 6-3 6-2, la Julia Görges 6-1 7-5, l'Annika Beck 4-6 6-3 7-5 e la Jelena Janković 6-4 6-3 par pò cédar in finàl a la śugadōra dal mumènt, la Simona Halep, par 3-6 3-6. Turnàda in dal primi sènt, la tedésca la pèrd però in di prim tùran a Wimbledon (6-7 6-2 8-6 da la Sloane Stephens) e a Bad Gastein (7-6 5-7 3-6 da la Petra Martić) ma in dal turnèo sucesìṿ la riva in finàl a Washington baténd la Jessica Pegula, la Mona Barthel, la Paula Ormaechea e l'Alizé Cornet e pardénd pò par 4-6 6-7 da la Magdaléna Rybáriková. A Cincinnati, dòp ès'r-as qualificàda, la và fóra a 'l secónd tùran cun la Roberta Vinci mént'r a Seùl l'è n'atra itagliàna, la Francesca Schiavone, a bat'r-la a 'l prim tùran par 6-1 2-6 6-4. A Pechîn l’Andrea la fà la vóś grôsa baténd la Viktoryja Azaranka par 6-4 2-6 6-4 e la rusa Svetlana Kuznecova par 4-6 6-4 6-1 prima ad lasàr strada in di utàṿ a la Lucie Šafářová pardénd par 7-9 al tie-break dal tèrs sét. La sèra la stagiòṅ cun tri secónd tùr'n a Tokyo (6-7 3-6 da la Simona Halep), a Linz (6-7 6-4 3-6 da la Sloane Stephens) e in Lussembûrgh (5-7 5-7 da la Karin Knapp) ch'i gh parmétan però ad rivàr a 'l 39śum pòst dal ranking WTA.
In dal 2014 la vèra 'l an c'n al turnèo ad Brisbane in Austràglia. A 'l prim tùran la manda a cà l'americàna Bethanie Mattek-Sands par 6-4 7-5 ma pò la céd par 4-6 4-6 a la nùm'r òṅ dal mónd Serena Williams. A gl'Australian Open la patìs subìt un 2-6 3-6 da la Magdaléna Rybáriková faghénd pò méj in dal turnèo ad Parì a 'l quèrt. Chè la bat la Bojana Jovanovski par 6-2 6-3 e la Kristina Mladenovic par 6-4 6-2. In di quàrt cun l'Alizé Cornet a sucéd da tut: la tedésca la pèrd al prim sét dòp ès'r-as purtàda avànti par 5-1 e pò anc 6-4 in dal tie-break ma la vins al secónd tirànd-as sù da 5-6 15-40 in sal servìsi dla francéśa. In dal tèrs la gh'à la bucìna dal 4-1 ma pò la pèrd i ùltim sinc śōg ad fila e 6-7 7-5 3-6 la partìda.
Culegamènt estéran
}}
Resuttano
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Resuttano 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:1954}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2018).
155 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 155, mo invéci 'l an 155 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 155 (seintsinquantasìnc, centocinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 154 (seintsinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 156 (seintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintsinquantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Gremlins 2 - La nuova stirpe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I aṅ tacâ a crés'r incóra.|Tagline dal film}}
Gremlins 2 - La nuova stirpe (Gremlins 2 - La rasa nóva) l è 'n film fantàstic dal 1990 ad Joe Dante, séguit ad Gremlins dal 1984. In dla versiòṅ itagliàna al gremlin ch'al sà incòsa lò 'l è ardupiâ p'r al fraréś Vittorio Sgarbi.
Custâ sinquànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù sōl quarànt'òṅ e mèś.
Sunt
Billy al decìd ad salvàr al sò amìg purtànd-'g-al via ma purtròp Gizmo al s bagna dand vita a di gremlin catìṿ ch'i sa stràmnan par tut al palàs.
Culegamènt estéran
}}
Murtadèla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La murtadèla (mortadella in itagliàn) l'è 'n insachê 'd cherna dal nimêl, ch'a s cata bèle cunfesiunê dai salumifìsi e ch'a s còumpra ind i negósi alimentêr. L'è fata sù cun di tàj pregê dal pōrc, tridê dimòndi fîn, armisćê cun di tuchèt ed lêrd e, insavurìda cun dal spési, la vìn pò insachèda e cóta lungamèint. 'L è 'n magnèr abastànsa grâs, el só calorìi per èto egl'ìn dintór'n ai 300 Kcal, e incòr i so grâs egl'ìn di grâs satur, a dìr pîn ed colesterôl , mo 'd lung a 'l tèimp a s è serchê 'd mijorèr i tàj dla cherna druèda e ślunghèr-en al tèimp 'd cutùra, in manéra da calèr pròpia la pêrt più grasa dal salùm. {{CITAZIONE2|... Che al nom 'd Bulògna grassa immurtaló In tùtti el part dèl mònd ai nuster dé. La Murtadêlla d st'zib tant decantâ, Squisit e savuré fein mai ch'a vli, Ch'vein dai bulgnis e furastir zercâ. Magnala cún al mllòn, o pur .... Cùn l'u, Cún i fig, o al furmai, o da per lì, Sèimper la srà un magnein di miur s't'in vu. |... Ch'l'imurtalèva al nòm ed Bulògna la gràsa In tùti el pert dal mond ai noster dè. La Murtadèla, 'd cal magnèr chè tant famōś, Bunèsim e savurî in fìntànt ch'a vlî, Ch'al vìn dmandê dai bulgnéś e dai furastér. Magn-la col mlòun o anc .... Cun l'ùa, Coi fîg o col furmàj, o da per lē, La srà sèimper un magnarèin di miōr, s't in vō.|Estad, in dal "Lunari per l'ann 1881" dal Duttòur Truvlein|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{blg}} }}
Murtadèla Bulògna
"Murtadèla Bulògna" 'l è 'l nòm che la murtadèla cumùna l'à ciapê cun 'l arcgnusimènt da l'Uniòun Evropèa edl'IGP e che, grasi a 'l disiplinêr specìfic ch'al ghe cmànda, l'obedìs a 'l reghli a 'l riguêrd di ingrediìnt edla só preparasiòun e di pôst d'indû i gh'àn da deśgnìr el śó cherni da lavurèr.
La murtadèla 'd lung a 'l tèimp
A s pèinsa che la murtadèla la fùs preparèda fin dai tèimp edl'ocupasiòun di Sēlt in dl'antìga Felsina, ch'i pratichìsen 'l alevamèint di nimêl e ch'i pistìsen bèle la só cherna p'r insachèr-la e cóśer-la in na manéra śvèina a cùm'a s fà incō, vist anc che in dal Muśèo Archeològic ed Bulògna a s tin da cât du prédi edl'etê romàna cun rafigurèdi dai abitùdin dal gèner. La preparasiòun dla murtadèla la cuntinuèva in dal bulgnéś cun di élt e bâs ed lung a 'l tèimp, mo in dal 1661 al Cardinêl 'd Bulògna Giròlem Farnéś al proclamèva 'n band indû 'l vietèva ch'i s druìsen dal cherni diferèinti da quìli dal nimêl, e quest per protéger la qualitê acsè rinomèda e bòuna dla risèta mióra dla tradisiòun.
396 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 396, mo invéci 'l an 396, 't ê da 'ndèr chè) Al 396 (terśeintnovantasē, trecentonovantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 395 (terśeintnovantasìnc) e 'l vin prìma dal 397 (terśeintnovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintnovantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Trick (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na stòria 'd dū ragàs ch' i próan a far-'l in dla sità granda.|Tagline dal film}}
Trick (Cliènt dal sès) l'è na cumèdia americàna dal 1999 ad Jim Fall.
Sunt
Gabriel Bloom (Christian Campbell) 'l è 'n ragàs tìmid, omosesuàł e anc piutòst imbalsâ. A gh piaśrév scrìvar di musical a Broadway, 'l è dimóndi amîg cun la Katherine Lamberg (Tori Spelling) ch'la vrév far l'atōra e 'l spartìs 'n apartamènt cic a New York insém a Rich (Brad Beyer), un ragàs ch'l al para sèmpar via quànd al gh'à da gusàr cun la sò muróśa.
Na sira Gabriel al buta 'l òć su 'n cubìsta in un lucàl par fnòć e pò al 'l incróśa anc in dla mètro mént'r al tórna a cà avénd la manéra 'd far dū ciàcri sèg. Chi lò al s ciàma Mark Miranda (John Paul Pitoc) ma 'l sò scutmàj 'l è „pac rigàl“. A salta fóra che lò al gh'arév vója 'd far sès ma 'l gh'à minga tant tèmp e Gabriel al capìs ch'l'è l'ucaśiòṅ dla sò vita. Purtròp catàr un pòst lìbar in du gusàr a n è minga fàcil parchè prima a gh'è la Katherine ch'la n capìs minga ch'la gh'à da 'lvàr al téndi par lasàr-i da par lōr, pò a gh'è Rich ch'al tórna a cà cun la sò muróśa. A gh sarév 'l amìg Perry (Steve Hayes) ch'l al prév jutàr ma purtròp al gh'à 'n brut magòṅ adòs e 'l è méj lasàr pèrdar.
Culegamènt estéran
}}
Friåul-Venêzia Giógglia
Al Friåul-Vnêzia Giógglia l é una regiån autònoma a statûd spzièl, fâta dâl Friåul (pruvénzi d Ódden e Purdnån e na pèrt dla pruvénzia d Gurézzia), e dâla Vnêzia Giógglia (pruvénzia d Tarièst e la pèrt ed sîra dla pruvénzia d Gurézzia), divîṡi dâl fiómm Isånnz.
La cunféṅna d matéṅna cun la Sluvêgna (Èlta Cargnôla/Gorenjska e cun la Côsta/Primorska), só cun l'Austria (Carénzia), ed sîra col Vènet, żå l é mujè dâl Mèr Adriâtic.
Stòria nôva
Al Friåu-Vnêzia Giógglia l é stè mitó insamm int i ân dåpp dla Secånnda guèra mundièla. Sénd che Tarièst l êra pasè a l'Itâglia (suzès int l ân 1954), la zitè l'îva pêrs tótti äl tèr ed drî e la Vnêzia Giógglia l'êra bèle tótta såtta Juguṡlâvia; par quasst i dezidénn ed mètter insamm Trièst e l Friåul e dénn a la nôva regiån na zêrta avtonomî anc parché l'êra la pèrt pió d såura dla famåuṡa Curtéṅna d fèr.
Par savair quèl ed pió dla stòria d prémma, vadd:
1212
Al 1212 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
347
Al 347 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Trappola in fondo al mare
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tgnî stric al fiâ.|Tagline dal film}}
Trappola in fondo al mare (Trapla in fónd a 'l mâr) 'l è 'n film 'd asiòṅ dal 2005 ad John Stockwell girâ a 'l Bahamas.
'L à purtâ a cà quarànta-quàtar migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca ma al n à minga parśâ i cònt listés parchè al budget 'l éra ad sinquànta migliòṅ. La pelìcula la gh'à abû 'n séguit in dal 2009, Trappola in fondo al mare 2 - Il tesoro degli abissi.
Sunt
Jared (Paul Walker) e la Sam (Jessica Alba) i èṅ dū muróś śōvan ch'i staṅ in dal Bahamas. Al prim al tira avànti faghénd al sub, la secónda tgnénd di spetàcui cun di squài. Un dè a riva lè 'n avucàt sò amìg, Bryce (Scott Caan), cun sèg na biónda cgnusùda da gnanc vint-quàt'r óri, l’Amanda (Ashley Scott).
I quàtar i s la gòdan dimóndi in sla barca ad Bryce e anc sótàqua in dua però Jared al pèrd al sò arlói. Andànd a pascàr-al i càtan pò di śavàj dal vèć galèòṅ Zephir dal sècul pasâ ma anc i rutàm 'd 'n aparéć cun dènt'r un càrag ad dròga. Bryce e l’Amanda i vrévan purtàr sù soquànt pachét ma Jared al n è mia 'd acòrd parchè di quèi fat a l'arvèrsa lò al n in vōl briśa far.
Culegamènt estéran
}}
Giapòṅ
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Giapòṅ (Giappone in Itagliàn, 日本 in Giapunéś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dl'Àśia urientàla ch'al stà su 6.852 ìśuli ch'i s càtan in d'l Usèan Pasìfic. Al quàtar più grandi i èṅ Honshū, Hokkaidō, Kyūshū e Shikoku ch'i mét'n insém al 97% dal teritòri a 'l incìrca. 'L imperadōr Naruhito mént'r al prim minìstar 'l è Yoshihide Suga.
L'è cgnusû anc cuma 'l Paéś dal Sōl ch'al s léva. I sò abitànt i èṅ da piò ad sènt-vintsèt migliòṅ. La capitàl l'è Tokyo méntar la munéda l'è al Yen giapunéś. In dla regiòṅ ad Chūbu a gh'è anc un vulcàn incóra daśdâ, al Mònt Fuji, élt 3.776 mètar.
Al paéś al gh'à la tèrsa ecunumìa dal mónd e 'l è 'l quàrt espurtadōr. 'L è 'l ùnic stat aśiàtic mémbar dal G7 e dal G8. 'L è squasâ da spés da di taramòt spavintóś cuma qvél che 'l 11 ad Mars dal 2011 ch'l à culpî la regiòn ad Sendai e dal Tōhoku, 9,0 grâd dla scalaróla Richter. Al taramòt, insém a 'l tsunami ch'al s è purtâ a drē, 'l à fat da piò ad vintsìnc-mila mòrt e 'l à dâ vita a 'l diśàstar a la sentràla nucleàra ad Fukushima.
Al sinc sità più grandi dal Giapòṅ i èṅ Tokyo (ch'la gh'à nóṿ miglion 'd abitànt a 'l incìrca), Yokohama, Kyōto, Uśàka, Nagoya e Sapporo.
Squilliam Elegant
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Squilliam Elegant 'l è 'n personâǵ 'd quī minōr di cartòun animê dla séri SpongeBob SquarePants, un calamêr ch'al frequentèva al stès licèo dal Squiddi. L'elegànsa dal Squilliam però, la n'gh'à mìa pèra e la vin batùda per chêś sōl na vòlta da 'l Squiddi in na ghera 'd chi 'gh'avìva la cà più elegànta. Difât sàinsa vlēr, cla vòlta lè, al SpongeBob al fà saltèr in ària la cà dal Squiddi, mo però i giùdes dla ghera i caten cal stîl lè 'n arfacimèint perfêt dal minimalìśem di òm primitîv, dènd al prémi a 'l Squiddi, e dòunca per cal dè lè al Squilliam al gh'à da magnèr-es la piva.
Noti e referèinsi
}}
.top
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Nùmer 24-gonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
10 d'avrìl
Al  l'è al 100° dè dal calendàri gregoriàn (101° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 265 dè a la fin dl'an.
1584 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1584, mo invéci 'l an 1584, 't ê da 'ndèr chè) Al 1584 (milesincseintutantaquàter, millecinquecentoottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1583 (milesincseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 1585 (milesincseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Riesi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Riesi 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:11484}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Colegamèint estèren
}}
346
Al 346 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Curitiba
Curitiba l’é la capitèl dla Paraná, Brasil; l'è la zitè piò granda e impurtanta dal Sud dal Brasil. La zitè l'a bèle 1.788.559 abitant, mo la su area metropolitèna l'arivarà a 3.595.662.
.tatar
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
1813 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1813, mo invéci 'l an 1813, 't ê da 'ndèr chè) Al 1813 (mileotseinttrèdeś, milleottocentotredici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1812 (mileotseintdòdeś) e 'l vin prìma dal 1814 (mileotseintquatòrdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseinttredicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Jason Wiles
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Jason Austin Wiles (Kànsas City, 25 'd Avrìl dal 1970), 'l è 'n atōr e regìsta americàṅ.
Biugrafìa
Uriginàri dal Missouri, Wiles al crés pò a Lenexa in Kànsas. A 'l inìsi di an Nuànta al taca a lauràr in dal mónd dal cìnema e dla televiśiòṅ parténd da na part piculìna in dal film ad scarésa A volte ritornano dal 1991 trat da 'n racònt ad Stephen King. In séguit al tōś part a 'l vìddeo ad Bon Jovi “Always” (1994) e pò a 'l telefìlm Beverly Hills, 90210 faghénd la part ad Colin Robbins e pò qvéla dal dutōr Maurice Boscorelli in E.R. - Medici in prima linea e in Squadra emergenza.
In dal 2007 al lavóra insém a David Fincher in dal sò thriller Zodiac
Àtar prugèt
}}
La casa che non voleva morire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ammie, tórna a cà!}}
La casa che non voleva morire (La cà ch'la n vliva briśa murìr) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1970 ad John Llewellyn Moxey. 'L è stâ girâ par la televiśiòṅ e 'l è trat da 'n rumànś dla Barbara Michaels, “Ammie, Come Home”.
Sunt
La Ruth Bennett (Barbara Stanwyck), dòp ès'r armàśa védva, la và a star in dla vila in Pennsylvania ch'la gh'à lasâ sò na cuśìna quànd l'è mòrta e che lē l'à vdû giùst na vòlta in tut, na cà dimóndi bèla tiràda sù a la fiṅ dal Setsènt. La dóna la s pòrta sèg na sò anvōda, la Sara Dunning (Kitty Winn), una ch'la và incóra a scōla e ch'la gh'à p'r insgnànt un prufesōr 'd Antrupulugìa sò vśèṅ ad cà, Pat McDougal (Richard Egan). Chi lò al dvènta dimóndi amìg ad sò sîna méntar la ragàsa la taca a pasàr al sò giurnàdi insém a 'n śuvnòt dal pòst, Stan Whitman (Michael Anderson Jr.).
Na sira, durànt un ricevimènt a cà dla màd'r ad Pat (Mabel Albertson), na sò amìga ad nóm Sylvia Wall (Doreen Lang) la s śibìs ad far na sedùda spirìtica tut insém a cà dla Ruth. Méntar la medium l'è drē a ciamàr al sò spìrit guìda, un qualchidòṅ a tōś pusès dal còrp dla Sara e un quàd'r al casca śò finénd in dal fōg dal camèṅ.