cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benji & Fede
{{CITAZIONE2|Sono qui adesso, lo so non me l'avevi chiesto, me ne fotto e sono qua lo stesso, sei come gli aeroplani, volo sopra le città, oltre le canzoni che danno voce al cuore come al cielo fanno i temporali, ti avevo tenuto un posto a sedere in prima fila, nei meandri del cuore.|A sòṅ chè adès, a 'l sò ch'ta n m 'l iva mia dmandâ, a n m in ciàva gnint e a sòṅ chè listés, at sē cuma gl'aparéć, a vōl 'd sōv'r al sità, da 'd là da 'l canti ch'i dànan vóś a 'l cōr cum a 'l cēl i fàn'n i tempurài, a t iva tgnû 'n pòst a sēd'r in prima fila, in un cantòṅ dal cōr.|Amore Wi-Fi, 2016|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Gloria (film 2013)
{{Metacaixa
Benji & Fede
Benji & Fede i èṅ un duo muśicàł emigliàṅ uriginàri 'd Mòdna mis in pē par Benjamin Mascolo (nâ 'l 20 ad Śugn dal 1993) e Federico Rossi (nâ 'l 22 ad Favràr dal 1994).
Gloria (film 2013)
{{Film }}
Benji & Fede
Biugrafìa
I dū sunadōr i s èṅ cgnusû in dla réda internet al 10 ad Dicémbar dal 2010 a òt óri e sinc dla sira e i aṅ decìś ad dar vita a 'n prugèt muśicàł insém ciamâ Benji & Fede. Cun cal nóm chè i aṅ pò tacâ a publicàr dal cover su YouTube anc s'i n fàvan minga bèl parchè in cal méntar Benjamin 'l éra andâ a studiàr a Hobart in Austràglia.
Gloria (film 2013)
{{CITAZIONE|È'l stâ quèl ch'i ìvan dit?|Tagline dal film}}
Gloria (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2013 ad Sebastián Lelio ch'al 'l à scrit insém a Gonzalo Maza.
Benji & Fede
Biugrafìa
In dal 2014 i dū mudnéś i aṅ pruâ a pasàr al selesiòṅ dal Prupòsti Nóvi p'r andàr a cantàr a 'l Fèstival ad Sanremo d'l an dòp ma i èṅ stâ scartâ. Mis sóta cuntràt par qvéi dla Warner Music Italy, al grup 'l à fat vgnir fóra al sò prim disc in dal 2015, 20:05, e pò 'n àtar lavōr 'l an dòp da 'l tìtul 0+ cuciâ in élt in clasìfica da i sìngui Amore Wi-Fi e Adrenalina. Tut dū chi àlbum chè i gh l'aṅ cavàda a finìr a 'l prim pòst e a dvintàr disc ad plàtin.
Culegamènt estéran
}}
Gloria (film 2013)
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 63śum Fèstival ad Berlîṅ in dua la Paulina García l'à vins al prèmi dl'atōra prutagunìsta méntar Sebastián Lelio 'l è stâ numinâ, sénsa vìnsar, p'r al prèmi p'r al regìsta.
Sunt
La Gloria (Paulina García) l'è na dóna ciléna in là c'n i an ch'la gh'à dū fiōi, Pedro (Diego Fontecilla) e l’Ana (Fabiola Zamora), abû da 'l sò èx marè, Gabriel (Alejandro Goic). Na sira a balàr la cgnós 'n óm separâ più vèć ad lē, Rodolfo (Sergio Hernández), cun dū fiōli grandi. I dū i tàc'n a frequentràr-as e andàr a lèt insém ma chi lò al n è àtar che 'n umarèṅ vigliàc anc s'al gh'à da piò ad ssant'an.
La Gloria l'armàgn da par lē méntar l’Ana, ch'la spèta 'n putèṅ da 'l sò muróś śvedéś Theo (Eyal Meyer), la partìs p'r andàr a star sèg.
Culegamènt estéran
}}
1273
Al 1273 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Magdaléna Rybáriková
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Magdaléna Rybáriková (Bratiślàva, 4 'd Utóbar dal 1988) l'è na tenìsta śluvàca prufesiunìsta da 'l 2005. L'è élta 180 cm e la péśa 65 chilo.
Al 22 ad Luj dal 2013 l'è rivàda a èsar la nùmar trénta-nóṿ dal mónd.
In dla sò caréra l'à vins quàtar tìtui WTA e sinc ad qvéi d'l ITF.
Caréra
La śluvàca la taca bèṅ al sò mistēr ad tenìsta in dal 2004 quànd la śōga tri turnèo ITF purtànd a cà un quàrt e dū semifinàli. In dal 2005 la in śōga dū in Egìt vinsénd-an òṅ. In Agóst la riva in finàl in qvél ad vinsinc-mila dòlar 'd Hechingen ma la pèrd par 4-6 3-6 da la Kirsten Flipkens. La gh và méj a Mèstar in Setémbar parchè là l'è bòna ad mét'r-as in bisàca 'n àtar tìtul.
In dal 2007 la fà sōl dū prim tùran in dal sircùit WTA méntar in qvél ITF la pèrd par tri vòlti cun la Petra Kvitová, dū vòlti in finàl e na vòlta in semifinàl. In dal 2008, dòp avér fat sù dū tìtui ITF in Mars e Avrìl, la riva a 'l secónd tùr'n a Praga (bandòṅ cun la Vera Zvonarëva), a 'l Roland Garros (0-6 1-6 da la Dinara Safina) e a Barcelóna (6-7 0-6 da la Stéphanie Cohen-Aloro). In Agóst la riva a 'l tèrs tùran a gl'US Open ma pò la céd par 6-7 4-6 a la śvisra Patty Schnyder. In Utóbar la gh'à da dar-ag sù a Taškent cun la Sorana Cîrstea in semifinàl. La finìs 'l an a la puśisiòṅ sinquànt'òt dal mónd.
In dal 2009 a Hobart la bat la Kateryna Bondarenko 4-6 7-6 6-1, la Flavia Pennetta, nùmar trédas dal mónd, 7-5 6-3 e la Melinda Czink 6-0 1-6 7-6 prima ad far sù baràca e buratèṅ in semifinàl cun l'Iveta Benešová par 1-6 3-6. A Pattaya City la manda a cà la Caroline Wozniacki in di quàrt par 6-4 6-1 par pò lasàr-'g al péni cun la Sania Mirza 4-6 7-5 1-6. Dòp 'n inìsi acsè a pâr ch'la strada par lē la vaga a la basa ma a n è briśa acsè parchè in di nóṿ turnèo a vgnir la vins sōl quàtar partìdi. Al ròbi i càmbian par lē, e dimóndi, in sl'èrba ingléśa ad Birmingham in dua la vins al sò prim tìtul WTA in finàl cóntar la Na Li par 6-0 7-6. A Wimbledon invéci la patìs subìt un 3-6 2-6 da la Roberta Vinci. In séguit la śluvàca la riva in di quàrt a Bad Gastein (4-6 4-6 da l'Ioana Raluca Olaru), a New Haven (2-6 2-6 da la Flavia Pennetta), a Seùl (3-6 3-6 da l'Anabel Medina Garrigues) e a Tokyo (3-6 1-6 da l'Agnieszka Radwańska), cun in mèś un tèrs tùran a gl'US Open pardû cun la Venus Williams par 2-6 5-7.
In dal 2010 la Magdaléna la fà un pas a 'l indrē rivànd in di quàrt sōl a Kuala Lumpur (0-6 3-6 da l'Elena Dement'eva). In Aṿtòṅ l'è custréta a śugàr soquànt turnèo ITF in dua la riva in finàl a Ningbo (al nùmar dū) cun l'Alberta Brianti, in semifinàl a Tokyo (al nùmar tri) cun la Jill Craybas e in di quàrt a Poitiers cun la Petra Kvitová.
In dal 2011, da nùmar sènt-sinc dal mónd, la vins al sò secónd turnèo WTA a Memphis baténd la Rebecca Marino par 6-2 bandòṅ. In d'l ITF ad Nassau da sènt-mila dòlar l'è pigàda par 6-1 7-5 da la Nastas'sja Jakimava in semifinàl. Dòp quàtar scunfìti ad fila cóntar la Petra Kvitová, la Rybáriková la bat finalmènt la céca in dla finàla dal turnèo ITF ad Praga (al nùmar dū) par 6-3 6-4. In Śugn la fà i quàrt a Birmingham cun la Sabine Lisicki e pò la riva in finàl a Cantón in Setémbar in dua la pèrd par 2-6 2-6 cun la Chanelle Scheepers.
In dal 2012 la pèrd tut i punt ad Memphis parchè la và fóra subìt cun la Jamie Hampton par 6-7 0-6 ma la stmana dòp la riva in di quàrt a Acapûlc in dua la patìs un pēś 1-6 2-6 da l'Irina-Camelia Begu ma almànc la pòrta a cà stanta punt bòṅ par la sò clasìfica. La riva in di quàrt anc a Baku in Luj (6-3 3-6 4-6 da la Julia Cohen). A la fiṅ dal méś la tōś part a 'l turnèo ad Washington. In dla capitàla di Stat Unî la Magdaléna la fà fóra una a drē a cl'atra la Chanelle Scheepers 6-2 6-1, l'Eleni Daniilidou 6-3 7-5, la Jana Čepelová 6-2 6-4, la Sloane Stephens 6-3 6-3 e l'Anastasija Pavljučenkova 6-1 6-1, miténd-'s in bisàca al sò tèrs tìtul WTA dla caréra. A gl'US Open però l'è custréta a śugàr listés al qualificasiòṅ, pasànd-li, e dòp la pèrd al sò incóntar ad secónd tùran cun la Jie Zheng par 3-6 1-6. La sèra 'l an da nùmar ssanta-dū dal ranking.
Dòp dū prim tùran a 'l inìsi dal 2013 in Austràglia, la śluvàca la riva a 'l secónd tùran a Parì a 'l quèrt (0-4 bandòṅ cun la Sara Errani), in semifinàl a Memphis (5-7 5-7 da la Sabine Lisicki), in di quàrt a Flurianòpulis (4-6 0-6 da la Venus Williams) e a 'l tèrs tùran a Indian Wells e a Miami in dua la pèrd da la Garbiñe Muguruza Blanco 4-6 0-6 e da l'Agnieszka Radwańska 6-7 6-2 3-6. Dòp tri prim tùr'n in sla tèra rósa a Madrid, Róma e Bruxelles, la Magdaléna la fà patìr dimóndi la Svetlana Kuznecova a 'l Roland Garros prima ad pèrdar sèg in dal secónd tùran par 6-1 2-6 2-6. A Birmingham la s fà strada mandànd a cà subìt la Melanie South, finìda in cal méntar in daśgràsia, par 6-4 6-2 e la Mathilde Johansson par 7-5 6-7 6-4. In di utàṿ a dar-'g al pòst l'è la Kirsten Flipkens (nùmar vint dal mónd) par 6-7 2-6 e pò anc la Madison Keys la gh'à da pigàr-as sèg cun al puntéǵ ad 3-6 0-6. La Rybáriková la céd pò in semifinàl a la śōvna Donna Vekić par 6-7 6-1 3-6. In Agóst la śluvàca la s mét incóra in bisàca al tìtul ad Washington dand la paga a la Christina McHale 2-6 6-4 6-2, a la Jana Čepelová 7-5 5-7 7-5, a l'Angelique Kerber 7-6 3-6 6-3, a l'Ekaterina Makarova 6-2 6-0 e a l'Andrea Petković 6-4 7-6.
Culegamènt estéran
}}
.delivery
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Toxocàra
{{Metacaixa
Al Toxocàra 'l è 'n parasìta dla famìja Toxocaridae ch'al s cata bèṅ quànd al gh la cava a insfilsàr-as in 'n òspit definitìṿ ch'al sia 'n caṅ o 'n gat esénd lò dixèṅ. Al pōl anc vìv'r in dal còrp umàṅ e qvést a sucéd quànd 'n óm al manda śò i sò óṿ ch'i s càt'n in dal magnàr o in dl'àqua cuntaminàda da dla mèrda 'd bèsti infèti. Al spéci dal Toxocàra cgnusùdi i èṅ al Toxocara canis, al Toxocara cati, al Toxocara genettae, al Toxocara mystax e al Toxocara vitulorum. Al fémni i pōlan rivàr a èsar lunghi quìndas cm, i masć sōl la mità a 'l incìrca.
In dal stómag dal bèsti, i óṿ i s vèran librànd di bêg che pò i śbuśìs'n al budèli andànd in gir p'r al sangṿ e rivànd acsè a soquànt òrgan, specialmènt a i palmòṅ. Da 'd chè al bêg al riva a la farìnge par pò èsar mandâ śò finénd acsè incóra in dal budèli. Chè al bêg, ch'in cal méntar 'l è madurâ, in dla sò fórma da grand al taca a far di óṿ ch'i vènan sparâ fóra insém a i pét. Quànd 'n àt'r òspit al magna quèl cuntaminâ, a partìs 'n àtar cicclo. I óṿ i pōlan scampàr anc par dū/quàt'r an.
In d'l óm però i bêg i n gh la càvan minga a dvintàr di adûlt e girànd dapartùt (fégat, palmòṅ, pèl, òć e sarvèl) i pōlan dar vita a di mâi grâṿ, ólt'r a 'l cagaròt, cuma na sìndrum ciamàda Toxocarìaśi ch'la culpìs specialmènt i òć. Al Toxocàra al s cata in laburatòri faghénd al tèst Elisa e Immunoblot pascànd di Ab o anc faghénd dal biupsìi.
Àtar prugèt
}}
Marmirol
al pōl arfêres a:
Trentén-Elt Égg’
Al Trentén-Èlt Égg’ (in itagliàn: Trentino-Alto Adige, in tudàssch e ladén: Trentino-Südtirol, ufizièl: Trentino-Alto Adige/Südtirol) l'è 'na regiån itaglièna autònoma. L'è fata ed dåu pèrt, al Trentén indòvv as dscårr in itagliàn e l' Elt Égg’ indòvv as dscårr tudàssch. Prémma ch'la dvintéss itaglièna dal 1919, la regiån l'éra såtta i tugnén d'l Austria. Stra l 1919 e l 1947 as ciaméva Venezia Tridentina.
La gabbianella e il gatto
{{Metacaixa
{{Cartòun animê }}
La gabbianella e il gatto (a dìr "La gabianèla e 'l gat") 'l è 'n cartòun animê dal 1998 prodòt da 'l Cecchi Gori Group in Itàglia, dirèt da Enzo D'Alò e tolt dala fola ed Luis Sepúlveda "Historia de una gaviota y del gato que le enseñó a volar".
Sunt edla fóla
Na banda 'd amìg gat, Śorba, Colonèl, Segretàri, Diderot e Bucìn i s caten per tgnìr a bèda na maramàja ed pundgàsi stremnèdi in del fùgni 'd Ambûrg. Chel pòundghi lè, cmandèdi da 'l Grand Sòreg, i gh'àn sèimpr in amèint 'd impinìr el só scorti ed furmàj ma, sovertùt, ed conquistèr la sitê. Gran Sòreg al li cmanda tuti cun dimòndi impéri e in pòunpa magna. Ind ùn di scòunter tra pundgàsi e i noster gat, Śorba 'l armàgn frî a na sampa e a gh'tòca scapèr vìa ed dardòun. In dal turnèr a cà, Śorba al pasa per al tras ed na gatèina dimòndi blèina, la Bubulèina, ch'la gh'taca a piaśér. Na sira, gnanc tant luntàn da 'l port, na berca a mutōr la ciàpa còuntr'a na petroléra, ch'a gh'vin un śbrègh e soquànt petròli al se stremna ed lung al mèr. Al dè dòp, i gabiàn in serca ed pès, i s tùfen in dl'aqua per ciapèrn un quelcdùn, mo la gabiàna Kengah, ch'l'è lè lè per mèter śò al só prim ōv, la s inbàt pròpia in dla pòsa dal petròli e dòunca, la và anc in arìsć ed murìr avelenèda lè da mèś. Furtùna la vōl che la Kengah la gh'la chèva ed vulèr in na quèlc manéra infìn a riva e caschèr acsè sèinsa fiê pròpia in dal curtìl ed Śorba. Bah, la pusa dimòndi ed catìv udōr, la Kengah! Mo chelē la gh'dìś subìt, a Śorba, ch'a n'gh'è minga tanti quistiòun. Lē l'è drē a murìr, la gh'lasa lè al só ōv, mo lò, Śorba, al gh'à da prumètregh ch'l insgnarà a vulèr ala gabianèla cichìna ch'a gh'gnarà fóra. La gh'ìva ragiòun la Kengah, anc se 'l grup di gat i s fèvn in quàter per tóregh vìa al petròli dagli èli, mo lē la spirèva ded lè a pòc, dòp 'd avér mìs śò al só prim ōv.
I gat i s infórmen, quant a durarà la còva 'd un ōv ed gabiàṅ?! Vèint dè, a gh'è da fèregh la còva in sìma, al gh'è scrit dimòndi cèr in dl'ensiclopedìa dal gat Diderot. Na promèsa la và mantgnùda e, anc s'an s era mài vist prìma un gat ch'al faga la còva, Śorba al s gh'adàta, luntàn dai só gir 'd amìg e interèsi ed chièter dè. Anc la gata Bubulèina la và a catèr Śorba, per capìr che fin 'l àpia fat, tant che lò al s vergògna anc un pô, ed stèr lè in dla còva edl ōv, mo pròpia in cal mèinter lè, a se sćiànca 'l gùs edl ōv e la gabianèla finalmèint la nas. "Mama, mama, a gh'ò fam!", la gh'diś a Śorba, "Mama, mama, a gh'ò fàam!!" Adèsa Śorba al gh'à da capìr cuśa dèr da magnèr ala Fortunèda, che acsè lò al la ciàma subìt. I crocantèin i n'gh'pièśen brìśa, i magnèr edla só umàna gnanca. El moschi però sè... A gh'darèm dal moschi per magnèr! E vìa tut i gat in dal curtìl ed Śorba a ciapèr el moschi da dèri da magnèr ala Fortunèda. Tut cal dafèr e chi śmanèś acsè tante stran dintórn a n'uślèina i nn'éren minga pasê inoservê a 'l pundgàsi dal fùgni, ch'i tgnivn informê al Grand Sòreg ed chel nóvi stranberìi ch'a gh'era gnû ai gat, cuacèr un ōv per vèint dè, crèser n'uślèina, ciapèr el moschi per dèrghi da magnèr, a n's era mài vist prìma di lavōr acsè!
Se i gat i s inpègnn acsè tant per n'uślèina per cìca ch'la sìa, a vōl dìr che chelē la dév èser un quèl ed dimòndi presiōś, a descòr acsè al Grand Sòreg. A biśgnarà tōrghla vìa, in na manéra o in cl'ètra, e l'uślèina la prà dvintèr 'n ostàǵ in del man dal pundgàsi per sotamèter la banda di gat e psér acsè tōr al cmand ed tùta la sitê.
Colegamèint estéren
}}
Dana Gould
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Dana Jonathan Gould, cgnusû méj cuma Dana Gould (Hopedale, 24 'd Agóst dal 1964) 'l è 'n atōr, scritōr e còmig americàṅ.
In dla sò caréra 'l à scrit soquànt epiśòdi dal cartòṅ animâ The Simpsons e tòlt part a di telefìlm cuma La tata, Pappa e ciccia, Sabrina, vita da strega e Ellen.
Àtar prugèt
}}
18 ed setèmber
Al  l'è al 261śum dè dal calendàri gregoriàn (262śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 104 dè a la fin dl'an.
Il tredicesimo piano
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta gh pō andàr anc s'at pèns ch'al n gh sia minga.|Tagline dal film}}
Il tredicesimo piano (Al tredicéśum piàṅ) 'l è 'n thriller ad fantasiénsa americàṅ e tedésc dal 1999 ad Josef Rusnak trat da 'l rumànś “Simulacron 3” ad Daniel F. Galouye (bèla purtâ in di schér'm in Il mondo sul filo ad Rainer Werner Fassbinder).
In dla culòna sunóra dal film, curàda p'r Harald Kloser, i s càtan di pès di The Cardigans (Erase/Rewind), di H.I.M. (Join Me In Death), di Deep Dish feat. Everything But The Girl (The Future of The Future (Stay Gold)) e àt'r incóra.
Sunt
Hannon Fuller (Armin Mueller-Stahl) 'l è 'n vèć prugramadōr ch'al gh'à na sucietà grôsa 'd infurmàtica a 'l tredicéśum piàṅ 'd un palàs in Califòrgna e al gh lavóra insém a i sò culaburadōr Douglas Hall (Craig Bierko) e Jason Whitney (Vincent D'Onofrio). Fuller 'l à invintâ 'l sistéma 'd creàr na realtà virtuàla ambintàda in dla Los Angeles dal 1937 pupulàda 'd persunàǵ ch'i créd'n ad star a 'l mónd dabòṅ, su 'l mudèl dla gint dal dè 'd incō, cuma lò e i sò culéga. Quànd chi lò, tacànd-'s a i sò machinàri, al fà 'n viàś a 'l indrē in dal tèmp, par ciulàr-as dal śōvni, al s insfìlsa da “utènt” in dla mènt dal sò sugèt là sibernètic ch'al pèrd la memòria 'd qvél ch'a gh sucéd méntar 'l è manipulâ.
Un dè Fuller al capìs un quèl sculvulgènt, al próa a dir-'l a Douglas ma qualchidòṅ 'l al masa prima. Prima 'd murìr però 'l iva fat in tèmp a scrìv'r incòsa su na létra, indirisàda a Douglas stés, ch'l iva lasâ in dal 1937 a 'n barìsta alter ego 'd Jason, Jerry Ashton (Vincent D'Onofrio). Douglas 'l è suspetâ 'd èsar lò 'l sasèṅ anc parchè 'l à ereditâ la sucietà infurmàtica che Hannon al vliva invéci saràr e pò a gh'è 'n testimòni, Tom Jones (Jeremy Roberts), che par ciapàr di bèsi 'l è prònt a dar-'g adòs. A 'l impruvìś a salta fóra na ragàsa, la Jane (Gretchen Mol), ch'la diś 'd èsar la fiōla 'd Fuller rivàda da Parì mo invéci al detective Larry McBain (Dennis Haysbert) 'l è sicûr ch'l'è sōl na buśiàrda parchè Hannon al n gh'iva minga di fiōi méntar lē la pâr èsar la caséra 'd un supermarcâ cun di prubléma 'd memòria, la Natasha Molinaro (Gretchen Mol).
Par saltàr-'g-an fóra, Douglas al decìd 'd andàr a pascàr la léltra in dal 1937, miténd-'s in di pagn dal sò alter ego, John Ferguson (Craig Bierko).
Richard Lewis
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
James Sie
{{Metacaixa
Richard Lewis
Richard Philip Lewis (Brooklyn, 29 ad Śugn dal 1947), 'l è 'n atōr e còmig americàṅ.
James Sie
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Richard Lewis
Àtar prugèt
}}
James Sie
Da 'l 2008 'l è spuśâ c'n al cantànt Douglas Wood.
Culegamènt estéran
}}
Zoboomafoo
{{Metacaixa
Zoboomafoo 'l è 'n progràma per putèin edla televiśiòun americàna, tachê in dal 1999.
Vōś lighèdi
televiśiòun
Quattro mosche di velluto grigio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Zoboomafoo
Èter progèt
}}
Quattro mosche di velluto grigio
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd al móschi i tac'ràṅ a traśàr... acsè a farà la tò carna.|Tagline dal film}}
Quattro mosche di velluto grigio (Quàtar móschi ad vlû griś) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Dario Argento ch'al sèra al perìud thriller dal regìsta rumàṅ, quél di tri film cun dal bèsti in di tìtui, dòp L'uccello dalle piume di cristallo e Il gatto a nove code.
Quànd 'l è gnû fóra in dal sali, al film 'l à muciâ sù 2 migliàrd e 300 migliòṅ ad Franc.
A 'l èstar i al cgnósan cuma Vier Fliegen auf grauem Samt in Germâgna, Quatre mouches de velours gris in Frància e Four Flies on Grey Velvet in di marcâ ingléś.
Sunt
Roberto Tobias (Michael Brandon) al fà al baterìsta in un grup rock. Da soquànt dè, un tisi misteriōś lugâ sóta 'n impermeàbil négar, al gh tîṅ a drē. Na sira i dū i s càtan òṅ còntra c'l àtar in un teàtar. Tulénd-ag al pugnàl che c'l àtar sugèt al tgniva in maṅ, Roberto al al masa sénsa vlér, pròpria méntar 'n àtar persunàǵ, cun na mascra 'd Alfred Hitchcock adòs, al al tōś śò cun na màchina futugràfica.
Bèṅ prèst, chi lò al taca a spedìr par pòsta di ugèt dal mòrt a cà sua ma Roberto al fà fint ad gnint cun i sò amìg e i sò parènt, a n dgénd gnint a sò mujér Nina (Mimsy Farmer) che però la capìs ch'a gh'è quél ch'a n và briśa. Quànd però al tisi misteriōś al s fà viṿ diretamènt a cà sua par mét'r-ag al maṅ adòs, Roberto al vóda 'l sac cun lē ma la sò dóna ad servìsi, Amelia (Marisa Fabbri), la scólta incòsa ad nascòst. A n saénd cuśa far, al muśicìsta al dmanda un cunsìli anc a 'n sò amìg ch'al viṿ da par lò in na baràca, Diomede dit Dio (Bud Spencer), ch'al gh diś 'd andàr da 'l investigadōr privâ, Gianni Arrosio (Jean-Pierre Marielle), òṅ ch'al s cuntènta anc ad pôc, ma a gh'è un mutìṿ. Chi lò, ch'l è 'n fnòć, al n è stâ briśa bòṅ ad risòlvar gnanc òṅ di 84 caś ch'al s éra tòlt a càrag.
In cal méntar l’Amelia, ch'l'iva capî chi 'l éra dabòṅ al persecutōr e l'iva abû al curàǵ ad dmandàr-ag di bèsi par taśér, la vèṅ cupàda in dal parc pùblic in du i s éran dâ apuntamènt par risòlvar la questiòṅ. A cal punt lè a s fà avànti Carlo Marosi (Calisto Calisti), 'l óm che Roberto al cardìva 'd avér masâ in teàtar. Chi lò invéci 'l éra òṅ ch'al s éra mis 'd acòrd c'n al sasèṅ par dar inìsi a 'n ricàt, faghénd finta ad murìr in sal palc druànd un pugnàl fint, ad quéi ch'i s dróan in di film e ch'i pìsan fóra dal sangṿ quànd a sa schisa un butòṅ. Ma dòp che l’Amelia l'à pardû la vita, lò al n gh stà piò. Par far-al star sito, al sasèṅ 'l al stròsa cun dal fildfèr beṅ anvlupâ intór'n a 'l còl.
Cuma s'a n fus mia asè al prubléma dal manìac, Roberto al gh'à da spés anc di arbgàt a la nòt in du al véd òṅ bindâ ch'al pèrd la tèsta sóta i cólp dna spada p'r òpra 'd un bòja musulmàṅ. La Nina, ch'la n in pōl piò, la vrév scapàr via sèg ma sò marè al decìd ad star incóra lè, catànd cunfòrt a lèt cun la Dalia (Francine Racette), la cuśìna śóvna ad sò mujér.
Arrosio in cal méntar al cata quèl andànd a dascórar in un manicòmi in dua, dimóndi an prima, al sasèṅ 'l iva pasâ soquànt an parchè paranòic in di cunfrònt dal sò pàdar adutìṿ. Ma al n fà briśa in tèmp a cuntàr incòsa a Roberto ch'al manìac al al masa in un lìcit dna stasiòṅ faghénd-ag na puntùra cun dal vlèṅ. Arrosio al sa śmòrsa ridénd parchè al gh'iva pròpria ciapâ. I masamènt i n finìsan minga lè: anc la Dalia la gh lasa al péni.
A cal punt lè, cun tut chi mòrt e a n saénd minga cuma saltàr-ag fóra, la pulisìa la próa a druàr un machinàri nóṿ gnû fóra da pôc tèmp ch'al sarés bòṅ ad tiràr fóra da i òć dal vitmi l'ultma figùra vduda da lōr prima 'd murìr. La próa la vèṅ fata druànd quéi dla Dalia ma quél ch'a s véd l'è sōl na figùra minga ciàra dal tut cun quàtar móschi ad vlû griś.
Culegamènt estéran
}}
1601 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1601, mo invéci 'l an 1601, 't ê da 'ndèr chè) Al 1601 (milseseintùn, milleseicentouno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1600 (milesesèint) e 'l vin prìma dal 1602 (milseseintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintunéśim post.
.energy
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
1601 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
288
Al 288 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Scarlet
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Scarlet (Stria Scarlàta), scutmàj dla Wanda Maximoff, 'l è 'n persunàǵ di fumét creâ da Stan Lee (tèst) e Jack Kirby (diségn) in dal 1964 publicâ da la Marvel Comics. La sò prima aparisiòṅ l'è vgnuda in X-Men (prima série) n.4.
Chi lē l'è bòna ad cambiàr al prubabilità a secónd ad cum la vōl lē e acsè la pōl far sucédar di quèi incredibìi.
L'è la fiōla ad Magneto e la surèla ad Quicksilver. L'è anc un mémbar stòric di Vendicadōr in dua l'à fat al sò ingrès c'n al nùmar 16 'd Avengers.
1274
Al 1274 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Scarlet
Biugrafìa dal Persunàǵ
In dal muntàgni ad Wundagore, la Wanda e Pietro i nàsan da na dóna ciamàda Magda ch'la i à abû da Magneto, al sgnór dal magnetìśum, sénsa che chi lò al saìs gnint. Difàti chi lē l'éra scapàda via da lò quànd l'à vdû qvél ch'l éra bòṅ ad far. Quànd i èṅ nâ, durànt na timpèsta mìstica, i putēr mutànt di putèṅ i 'n aṅ patî, specialmènt qvéi dla Wanda. Dòp èsar stâ tirâ sù da na dóna-bèstia ciamàda Bova, fémna 'd un bóv creàda par 'l Alto Evoluzionario, i èṅ pò stâ adutâ da dū sigàgn, Django e la Marya Maximoff. I fradèi i èṅ carsû bèṅ sèg in fiṅ tant ch'al putēr dla ragasōla, qvél ad cambiàr al prubabilità, al s è fat védar. Cardùda na stria da gl'abitànt dal vilàǵ in dua i éran drē a pasàr i sò genitōr, la Wanda l'è andàda in a risć 'd èsar bruśàda viva ma in sò ajùt 'l è rivâ Magneto ch'al n saìva briśa ch'la fus sò fiōla. Chi lē e Pietro i s èṅ śuntâ acsè a 'l sò grup ad mutànt catìṿ ch'al cumbatìva gl'X-Men, ma sōl p'r acgnusénsa.
In séguit però i èṅ pasâ in di rang di Vendicadōr, insém a Capitan America e a Occhio di Falco, dgénd acsè ad sè a Tony Stark ch'al pascàva di mémbar nóṿ. In dal grup la Wanda l'à cgnusû qvél ch'al sarév dvintâ sò marè, 'l andròid Visione. A séguit dna gravidànsa istèrica, l'à dâ a la luś dū śmèj, William e Thomas, miténd in di sò còrp da gl'anmi purtàdi via a 'l sgnór d'l Infèran, Mefisto. Dòp na lòta cun Pandemonio i sò dū putèṅ i èṅ sparî anc parchè i n èṅ mai eśistî dabòṅ. Par tiràr-ag via al magòṅ, la sò insgnànta ad striarìa, l'Agatha Harkness, la gh'à scanślâ i arcòrd ad chi lōr e la Wanda la s è misa bòna.
Soquànt an dòp però a lì lē, dascurénd cun la Wasp ch'a gh'è scapâ na paròla ad tròp, a gh'è vgnû in mènt ch'la gh'iva abû dū putèṅ e l'è andàda fóra ad tèsta cumpletamènt. Prima l'à cupâ par vindéta la vècia stria e pò 'l à fat imbariagàr Iron Man méntar 'l éra drē a dascórar a 'l Nasiòṅ Unìdi. In dla sò arlìa vèrs i Vendicadōr, sò cumpàgn da na vita, l'à fat inamuràr ad lē Capitan America e fat turnàr Falcon un laśaròṅ faghénd pò sćiupàr la baś dal grup, cupànd acsè Scott Lang, al secónd Ant Man, ch'al s catàva lè dèntar. C'n al còrp śbrandlâ ad sò marè, l'à creâ na sfilaràda ad còpi 'd Ultron e la i à druàdi cónt'r al grup. La gh l'à cavàda anc a far dvintàr salvàdga la She-Hulk par far-la cumbàtar c'n i Vendicadōr. Durànt cal masèl lè, i aṅ patî dal fridi dimóndi gravi la Wasp e la Capitan Bretagna nóva, la Kelsey Leigh, méntar Occhio di Falco 'l è mòrt.
Sōl cun 'l ajùt dal Dottor Strange lì lē l'è stada scunfìta ma cun la mènt dasfàta. La pòvra Wanda l'è stada pò purtàda da sò pàdar a Genosha.
Vania King
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Vania King (Monterey Park, 3 ad Favràr dal 1989) l'è na tenìsta americàna, uriginària ad Taiwan, prufesiunìsta da 'l Luj dal 2006. L'è élta 165 cm e la péśa 59 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira drit e arvèrs cun tut e dū al maṅ.
La stà a Boynton Beach (Flòrida). A gh piàś lèśar, cantàr e śugàr a i śōg vìddeo.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta dal mónd al 6 ad Nuvémbar dal 2006. In dal 2010 l'à vins, insém a la Jaroslava Švedova, i tìtui dal Gran Slam ad dópi a Wimbledon e a gl'US Open. L'à śugâ anc dū finàli ad turnèo WTA vinsénd a Bangkok in dal 2006 cun la Tamarine Tanasugarn par 2-6 6-4 6-4 e pardénd in dal 2013 cun la Shuai Zhang a Cantòn par 6-7 1-6.
Caréra
In dal 2006 la pèrd cun la Mara Santangelo a 'l prim tùr'n a Pattaya City e in semifinàl a Bangalore. A Indian Wells la riva a 'l tèrs tùran pardénd 2-6 4-6 da la Na Li mént'r a Wimbledon la và fóra in tri sét a 'l secónd tùran cun la Jelena Janković. In Utóbar la s mét in bisàca al tìtul WTA ad Bangkok baténd in finàl la śugadōra ad cà, la Tamarine Tanasugarn, par 2-6 6-4 6-4, ma anc la Lucie Šafářová lung la via. In d'l ùltim turnèo d'l an a Quebec City la bat la Varvara Lepchenko ma pò la céd in di utàṿ cun la Jelena Janković par 6-4 1-6 4-6.
In dal 2008 la riva in di quàrt a Cincinnati (2-6 4-6 da l'Amélie Mauresmo), p'r al rèst la mùcia sù sōl di prim e dki secónd tùran. In dal 2009 la s qualìfica minga a gl'Australian Open (in dua la pèrd da la parmśàna Alberta Brianti) ma la 'l fà a Monterrey in dua la riva anc in di quàrt in dua la céd par pôc a la Marion Bartoli par 6-2 2-6 3-6. In Istâ la pèrd a 'l secónd tùran a Wimbledon (2-6 2-6 da la Flavia Pennetta) e a Los Angeles (4-6 6-4 1-6 da l'Ana Ivanović). A gl'US Open la riva a 'l tèrs tùran baténd la Nastas'sja Jakimava e la Samantha Stosur par pò lasàr strada a la Daniela Hantuchová. A Quebec City invéci la i tōś a 'l secónd tùran da la Bethanie Mattek-Sands par 3-6 3-6 e la sèra 'l an a 'l 79śum pòst.
In dal 2010 la bat la Dominika Cibulková a gl'Australian Open ma pò la céd a la Roberta Vinci par 6-7 5-7. In Mars la riva in di quàrt a Monterrey (6-2 2-6 1-6 da la Daniela Hantuchová) e a 'l secónd tùran a Indian Wells (7-5 2-6 4-6 da la Caroline Wozniacki). In Maǵ a Straśbûrg la bat l'Elena Vesnina, l'Alizé Cornet e l'Anastasija Rodionova pardénd pò in semifinàl da la Kristina Barrois par 6-2 2-6 6-7. A la fiṅ dla stagiòṅ la mét in fila soquànt secónd tùran a Montreal, US Open e Seùl.
In dal 2011 la ciàpa na scòpla, 1-6 0-6, da la numàr òṅ dal mónd Caroline Wozniacki a 'l secónd tùran di Australian Open. A Madrid l'è bòna ad bàtar subìt la Nadia Petrova par 6-1 7-6 ma pò la Bethanie Mattek-Sands la la sćiànca par 6-0 6-2. A 'l Roland Garros la pèrd a 'l tèrs tùran da la Petra Kvitová mént'r a Carlsbad la patìs un 3-6 2-6 da la Sara Errani a 'l secónd tùran. In Setémbar la riva a 'l tèrs tùran a gl'US Open (2-6 4-6 da la Caroline Wozniacki), a Seùl (2-6 6-4 1-6 da la Klára Zakopalová) e a Tokyo (1-6 6-7 da la Petra Kvitová). L'americàna la finìs 'l an a la puśisiòṅ stanta-siē dal ranking.
Karen Black
{{Metacaixa
Vania King
Caréra
Al sò mumènt négar al cuntìnua anc in dal 2013 in dua o la và fóra subìt o la n pasa gnanc al qualificasiòṅ. La tórna a vìnsar na partìda a Charleston in Avrìl cun la Jaroslava Švedova ma pò la céd subìt dòp a l'Andrea Petković. A 'l Roland Garros la pasa 'l qualificasiòṅ e pò la riva a 'l secónd tùran in dua la pèrd par 1-6 3-6 da la Sloane Stephens. In Agóst la céd a la Viktoryja Azaranka par 1-6 6-7 a 'l secónd tùran ad Cincinnati. La fà méj a Cantòn in dua la riva in finàl dòp sèt an ma pò la gh'à da pigàr-as a la śugadōra ad cà, la carta salvàdga Shuai Zhang, par 6-7 1-6. A Uśàka, da qualificàda, la manda a cà la Flavia Pennetta par 3-6 7-5 6-0 ma a 'l secónd tùran a và avànti la Barbora Záhlavová-Strýcová in tri sét.
Karen Black
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vania King
Caréra
L'americàna la riva in di semifinàl a Shenzhen in dal 2014 baténd la Petra Martić 7-5 4-6 6-3, la Sara Errani 2-6 7-6 6-3 e la Barbora Záhlavová-Strýcová 6-2 6-4. In sal più bèl però la n pōl minga śugàr cóntar la Shuai Peng parchè infurtunàda a la gamba dèstra.
Culegamènt estéran
}}
Karen Black
Biugrafìa
Fiōla dna scritōra vinsidōra ad soquànt prèmi Pulitzer, la Karen Black la rècita par la prima vòlta in dal film The Prime Time ad Gordon Weisenborn dal 1959. In dal 1969 la dvénta famóśa faghénd la part dla putàna in dal film Easy Rider cun Dennis Hopper e Peter Fonda.
In di an Stanta la gira soquànt di sò film più cgnusû cuma Cinque pezzi facili ad Bob Rafelson, Il giorno della locusta ad John Schlesinger, Nashville ad Robert Altman e Complotto di famiglia, ùltim film 'd Alfred Hitchcock. Cun Dan Curtis la gira dū film ad scarésa dimóndi fat bèṅ cuma Trilogia del terrore e Ballata macabra.
In dla sò caréra l'à purtâ a cà dū Golden Globe, rivànd anc a èsar numinàda p'r i Prèmi Òscar in dal 1971.
In dal 2010 i gh càt'n un càncar in dal stómag. La Karen la mōr ad cal mâl lè tri an dòp, a stanta-quàt'r an.
Culegamènt estéran
}}
Cuśdùra lambdòida
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La cuśdùra lambdòida (sutura lambdoide in itagliàṅ) l'è 'n tesû conetìv ciùnt e fibrōś ch'al cuśìs in dal dedrē dal crani i du ôs parietêl cun quêl ocipitêl, in na continuasiòun 'd ligna col cuśdùri ocipitomastoidèi ch'i gh'stàn arèint in di fiànc.
Colegamèint estèren
}}
Amicus Plato, sed magis amica veritas
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Amicus Plato, sed magis amica veritas l'è na manéra 'd dir latèina ch'la vōl significhèr "Al 'm è amìg Platòun, mo la 'm è più amìga incòr la veritê", a dìr che la veritê l'è 'n quèl dimòndi dimòndi inportànt da stèr-'gh adrē.
Colegamèint estèren
}}
Piraña (film 1978)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è quèl in dl'àqua dal lâg ad Lost River, un quèl ch'ta n pō briśa védar, un quèl ch'ta n pō minga sintìr... in fiṅ ch'l è tròp tard!|Tagline dal film}}
Piraña (Piràgna) l è 'n film ad scarésa dal 1978 ad Joe Dante. Al gh'à abû 'n séguit in dal 1981 dirèt par James Cameron, Piraña paura, e soquànt arfacimènt.
Custâ setsènt-mila dòlar al film al 'n à pò muciâ sù sédas migliòṅ.
Sunt
In un pòst bandunâ davśèṅ a 'l lâg ad Lost River, in na vècia baś militàra, dū ragàs, David (Roger Richman) e la sò muróśa, i decìd'n ad far-'s un bagn ad nòt in na pisìna. Tut 'd un trat i sparìsan sót àqua in un mâr ad sangṿ.
L'investigadōra privàda Maggie McKeown (Heather Menzies-Urich) e Paul Grougan (Bradford Dillman), un tisi c'n al visi 'd alvàr al gòmat, i tàc'n a pascàr-i. Quànd i vōdan la pisìna i fàn'n a mènt ch'l'àqua ch'la l'impinìva l'éra salàda e 'l è 'n fat dimóndi strâṅ, difàti al siensiâ Robert Hoak (Kevin McCarthy) al gh diś ch'i militàr i éran drē a far di esperimènt su di piràgna par far in manéra ch'i fùsan bòṅ, faghénd di incróś, ad scampàr dapartùt acsè da psēr-i druàr in dla guèra in Vietnam. Adès ch'la pisìna l'è stada vudàda però chi pés lè carnìvur i èṅ finî in dal fiùm e pò in dal mâr.
Maggie e Paul i cònt'n incòsa a la pulisìa par paràr via 'l risć 'd un masèl par la gint in vacànsa ma ninsòṅ a créd a qvél ch'i dìśan. Hoak al mōr magnâ viṿ tintànd ad salvàr un ragàs in perìcul méntar na dóna, la Suzie Grogan (Shannon Collins), la ciàma ajùt. A riva 'l eśèrcit e 'l culunèl Waxman (Bruce Gordon) e la dutōra Mengers (Barbara Steele) i decìd'n ad stramnàr dal vlèṅ in dal fiùm par cupàr-i tut.
Culegamènt estéran
}}
Twice Upon a Time: The Singles
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Dear Prudence, greet the brand new day, the sun is up, the sky is blue, it's beautiful and so are you, dear Prudence, won't you come out to play? Dear Prudence, open up your eyes, dear Prudence, see the sunny skies, the wind is low, the birds will sing that you are a part of everything, dear Prudence, won't you open up your eyes? Look around, round.|Cara Prudence, salùta 'l dè nóṿ, al sōl 'l è élt, al cēl 'l è blù, 'l è belìsim e tè 't sē cumpàgna, cara Prudence n và't minga fóra a śugàr? Cara Prudence, śgrana i òć, cara Prudence, guàrda 'l cēl srèṅ, al vènt 'l è pôc, gl'uśèi i cant'ràṅ ch'at sē part 'd incòsa, cara Prudence, n vèr-at mia i òć? Guàrda-'t 'd intóran.|Dear Prudence, 1983|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Twice Upon a Time: The Singles l'è la secónda racòlta dal grup dark di Siouxsie and the Banshees. L'è stàda publicàda in d'l Utóbar dal 1992 e la mét insém i sìngui vgnû fóra da 'l 1982 a 'l 1992 a part Song From The Edge Of The World dal 1987. La versiòṅ dal braṅ The Last Beat Of My Heart l'è da 'l viṿ e l'è stada registràda durànt al cuncèrt tgnû a 'l fèstival ad Lollapalooza as Seattle dal 1991. Al pès Overground 'l è qvél d'l EP The Thorn dal 1984 méntar Fear of the Unknown chè l'è rimixâ.
Al disc al gh l'à cavàda a rivàr a 'l 26śum pòst dla clasìficha dal Régn Unî.
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit da i Siouxsie and the Banshees a part qvéi sgnâ chè 'd sóta.
Culegamènt estéran
}}
1255 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Naruhito
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Naruhito (Tokyo, 23 ad Favràr dal 1960, 令和天皇 Reiwa Tennō in giapunéś, a s lèś [naɾɯꜜçi̥to]), cgnusû da pìcul cuma prìnsip Hiro, 'l è 126śum imperadōr dal Giapòṅ, carga ch'l à tòlt al 1 ad Maǵ dal 2019 dòp la mòrt ad sò nunòṅ Hirohito.
Sò mujēr, la Masako Owada, la gh'à dâ na fiōla ch'la s ciàma Aiko.
Culegamènt estéran
}}
.az
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric d'l Azerbaigiàn. Al funsiòuna da 'l 25 d'agòst dal 1993.
287
Al 287 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Carpśàn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al dialèt carpśàn 'l è na varietê dialetèla dla lèngva emigliàna e, piò preciśamèint, dal dialèt mudnés. Al carpśàn al vìn parlê in dal sitê dla bàsa śvèini a Chèrp, dimòndi de piò dal persòuni piò ansiàni, ch'i 'l dróven c'ma lengva mèdra, e difàt cun l'italianiśasiòun in del scóli e ch'a deśvìn dai média, i ragasō e i śōven i 'l descòren poc; al cuntràri al carpśàn 'l è dimòndi parlê in dal campàgni 'd Nōṿ, in dû i al descòren normalmèint. Scritùra dal Pèder nostèr:
Vochèli
C'ma tùt i dialèt emiliàn, al carpśàn al gh'à dimòndi piò vochèli rispèt a 'l itagliàn. A n'gh'è brìśa 'na régla per la só scritùra, mo 'l vochèli lunghi i s sègnen cun 'l asèint sircunflès (^)s'a gl'ìn avérti, e cun 'l asèint lung s'a gl'ìn sarèdi. In dal dialèt e-scrìt, el vochèli sàinsa asèint i s léśen cùma in dl itagliàn.
Cunsonànti
A 's drôva tùti el consonànti cùma in itagliàn, druènd la stèsa grafìa, però cun 'na quèlch mudìfica.
In fìn ed paròla:
La j la tôś al còumpìt dla i intervucàlica, cùma int dl' itagliàn cuoio. Però, pr' analugìa funètica la pôl èser cambièda cun la vochèl î.
N'ètra diferèinsa gròsa, sìa rispèt l'itagliàn, sìa in cunfròunt al mudnéś, l' è a la fìn rapresentèda da la lettra z. Infàti la z l' è presèint sôl in dla fòrma "dôlsa emiliàna" [ʣz] (cùma in dl'italiàn rosa, es. scanśela, cancella).
Bibliografìa
}}
.reit
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Marìa ad Mòdna
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Maria Beatrice Eleonora Anna Margherita Isabella d'Este, cgnusùda cuma la Marìa ad Mòdna o Marìa Beatrice 'd Este (Mòdna, 5 'd Utóbar dal 1658 – Saint-Germain-en-Laye, 7 ad Maǵ dal 1718), mujér ad Jàcum II Stuart, l'è stada l'ultma regìna catòlica dal Régn Unî, da 'l 6 ad Favràr dal 1685 a 'l 11 ad Dicémbar dal 1688.
Biugrafìa
Luìǵ XIV, cgnusû cun al scutmàj ad Rè Sōl, cun 'l apòǵ dal papa Clemènt X, par di mutìṿ pulìtic al vliva ch'al Catulicéśum al sa stablìs incóra in Inghiltèra. Par far in manéra ch'al ròbi i andìsan cum al vliva lò, 'l iva pinsâ ad far spuśàr al prìnsip ad York, Jàcum II Stuart, ch'l éra catòlic, cun na prinsipésa catòlica. In alóra al rè 'l éra al vèć Carl II, ch'al n gh'iva briśa di fiōi, e a la sò mòrt al sò pòst al sarév stâ tòlt p'r al fradèl Jàcum II ch'al gh'iva quarànt'an e 'l éra véduv cun dū fiōli fémni e sénsa masć.
Luìǵ XIV al vliva na dóna nòbila, 'd un caśâ antìg, catòlica dabòṅ, ch'la piaśìs a 'l duca ad York e ch'la psis dar-ag anc dimóndi fiōi. A vîṅ sarnìda la Maria Beatrice, fiōla ad Fòns IV 'd Este duca ad Mòdna e Réś, ma lē la n in vliva savēr, la vliva far-as sōra. La màdar Làura Martinozzi a 'l inìsi l'éra da la sò part, ma tut 'l éra bèla decìś, al papa stés al séra mòs par cunvìns'r-la a spuśàr-as dgénd che par la Cèsa Catòlica 'l éra méj ch'l'andìs in Inghiltèra piutòst che in cunvènt. Par vulēr dal papa, Maria Beatrice la manda śò al ròsp e la và incòntar a 'l sò destìṅ.
Al spuśalìsi
Al 30 ad Setémbar dal 1673, a Mòdna, Jàcum II al tōś in matrimòni par prucùra la prinsipésa 'd Este ch'la gh'iva quind'ś an, sénsa festegiamènt ch'a paréva ch'al spuśalìsi al fus un segrét. Soquànt dè dòp la màdar, ch'la tgniva pruviśòri al régn dal ducâ p'r al fiōl ad tred'ś an, Fransésc II, la partìs cun sò surèla e sò sio, al cardinâŀ Rinàld, par Lóndra, faghénd na sòsta anc a Parìś. Al parlamènt ingléś al n vliva briśa ch'i rivìsan da lōr parchè i pinsàvan al perìcul ch'al catolicéśum al psis turnàr par via dal matrimòni. Finalmènt, dòp avér-ag dâ còntra p'r un muć ad tèmp, al prim ad Nuvémbar dal 1973 cun al parmés in bisàca, Maria Beatrice e tut chi àtar sèg i aṅ psû śbarcàr a Dover p'r andàr a Lóndra a cgnósar sò marè ch'la n iva mai vdû prima.
La vita in dla córt 'd Inghiltèra
In fîṅ a la mòrt ad Carl II, la vita a còrt par Marìa Beatrice l'è stada un masèl parchè i curtiśàṅ i gh l'ìvan sèg tant da ciamàr-la "la fiōla dal papa" o "la papìsta", dascurénd-ag anc da drē par via di còran ch'al gh fava sò marè e tulénd-la in gir par la mòrt ad quàtar di sò siē fiōl ch'l'iva abû in cal mèntar (un sètim a s śuntarà in sèguit).
In dal 1685, cun la mòrt dal fradèl, Jàcum II al dvénta rè dal Régn Unî e al taca a mustràr d'l afèt par sò mujér, la nóva regìna 'd Inghiltèra. Ma i prutestànt i n la psìvan briśa védar, lē e lò, dū catòlic. E al rè adès al gh'iva anc un fiōl masć.
La glurióśa rivulusiòṅ
'L è acsè ch'la gh'à inìsi la glurióśa rivulusiòṅ (o secónda rivulusiòṅ ingléśa) quand al parlamènt ingléś, cun i Whigs ch'i s daṅ dimóndi da far cun 'l apòǵ anc di Tories, al dmanda a 'l prìnsip ulandéś Gujélum III d'Orange, marè ad Marìa II 'd Inghiltèra, fiōla ad prim lèt ad Jàcum, ad dvintàr rè 'd al pòst ad sò nón. Al ròbi i vànan pròpria acsè e al rè 'l è custrét a 'rparàr, cun sò mujér sèg, a Saint-Germain-en-Laye, davśèṅ a Parìś.
In dal 1701 a mōr Jàcum II e Marìa Beatrice la vrév ch'al fus sò fiōl Jàcum Fransésc Duardo a rgnàr par purtàr avànti la sò misiòṅ vluda da Dio. Quànd però i gh śibìsan ad dvintàr rè a cundisiòṅ ad métar da na banda al cristianéśum par spuśàr al prutestantéśum, sò fiōl al para via dal tut arliâ la prupòsta.
Marìa Beatrice, ultma regìna catòlica dal Régn Unî, arcurdàda da gl'ingléś cuma Mary of Modena, la mōr al 7 ad Maǵ dal 1718 e la vèṅ saplìda insém a 'l marè.
In dal 1793, durànt la rivulusiòṅ francéśa, soquànt scalmanâ i śbràgan la sò tómba, stramnànd in gir i rèst di cadàvar.
45 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 45, mo invéci 'l an 45 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 45 (quarantasìnc, quarantacinque in itagliàṅ, quadraginta quinque in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 44 (quarantaquàter) e 'l vin prìma dal 46 (quarantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quarantasinchéśim post.
Al nùmer 45 in dla Chìmica
Al 45 'l è al nùm'r atómic dal rodi (Rh).
Colegamèint estèren
}}
Giuliana De Sio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Giuliana De Sio (Salèrun, 2 'd Avrìl dal 1957) l'è n'atōra itagliàna, vinsidōra ad dū Dàvid ad Dunatèl p'r i sò rōi da prutagunìsta in di film Io, Chiara e lo Scuro dal 1983 e Cattiva dal 1992.
In dal sò caréra l'à laurâ da spés a teàtar, cuma in di spetàcui „Scene di caccia in bassa baviera“ bèla purtâ in di schérum in un film tedésc umònim dal 1969 e „Notturno di donna con ospiti“, e in televiśiòṅ, cuma in Cuore ad Luigi Comencini, La piovra 3, Il bello delle donne e Caterina e le sue figlie.
L'è la surèla più pìcula dla cantànta Teresa De Sio.
Biugrafìa
In dal 1984 la gira Cento giorni a Palermo, pò la lavóra cun di regìsta quài Carlo Lizzani, Mario Monicelli e Maurizio Ponzi.
Nòti
}}
Numàr päri
Un numàr päri l'é un numàr intrég c'al pol isor divis par du sénza averog dal rest, quindi un numàr intrég che quanda al vena divis par du al résta un numàr intrég.
Un numàr sa n'le miga päri al s'disa dispari, e quanda un numàr dispari l'é divis par du, a risulta un numàr ca n'le miga pu intreg
I polon isòr päri anca i numàr negativ.
1275
Al 1275 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Giuni Russo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Questa estate ce ne andremo al mare per le vacanze, un'estate al mare, voglia di remare, fare il bagno al largo per vedere da lontano gli ombrelloni oni oni, un'estate al mare, stile balneare, con il salvagente per paura di affogare.|St'istâ a 'ndrém a 'l mâr p'r al vacànsi, n'istâ a 'l mâr, vója 'd remàr, far al bagn a 'l lârg par védar da luntàṅ gl'umbarlòṅ òṅ òṅ, n'istâ a 'l mâr, stîl balneàr, c'n al salvagìnt par paùra 'd fugàr.|Un'estate al mare, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Giuseppa Romeo (Palèrum, 7 ad Setémbar dal 1951 - Milàṅ, 14 ad Setémbar dal 2004), cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Giuni Russo, l'è stada na cantàṿtōra itagliàna. Famóśa par misćiàr stîl difarènt in dal sò canti, fra jazz, letrònica, blues, lìrica, pop, clàsica e mùśica alśēra, l'éra bòna 'd cambiàr regìstar facilmènt cun n'estensiòṅ ad vóś ch'la quaciàva dagnóra sinc utàvi.
In dla sò caréra l'à culaburâ cun Franco Battiato, sicigliàṅ cuma lē, e cantâ in dimóndi léngui, catànd al sucès specialmènt c'n un pès dal 1982 ch'l è armàś in clasìfica p'r òt méś da 'l tìtul Un'estate al mare.
L'è mòrta prèst, a sinquànta-tri an, p'r un càncar.
Nòti
}}
La parola all'accusa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In fiṅ in dua pō't rivàr par pruvàr la tò inusénsa?|Tagline dal film}}
La parola all'accusa (La paròla a l'acùśa) 'l è 'n film dramàtic canadéś dal 2003 ad John Ketcham.
La pelìcula la cònta di fat sucès dabòṅ a la Candace Fonagy, na śōvna viulentàda da 'l sò dutōr John Schneeberger ch'al l'iva drugàda prima 'd gusàr-la par far-la star bòna.
Sunt
La matìna dòp, quànd la ragàsa la s déśda, la s arcòrda incòsa e la 'l denùnsia a la pulisìa purtànd sèg al sò mudàndi maciàdi 'd śbòra. A 'l mèdag a gh vîṅ dmandâ ad dar dal sò sànguv par par 'l eśàm dal DNA ma 'l èśit 'l è negatìṿ par dū vòlti.
Cardùda na buśiàrda ch'la pésca sōl di bèsi, la Kim la vîṅ licensiàda e l'è custréta a spatinàr in 'n àtar cumùṅ. Da la sua la gh'à sōl sò pàdar (Ron Anderson), la sò amìga infarméra Heather (Andrea Menard) e 'l detective privâ Emmet (Alan Bratt) ch'al s mét a pascàr dal próvi cónt'r al dutōr che, l'è ciàra, 'l à traplâ quèl par fargàr al tèst. A la fiṅ a pasa da la sò banda anc al detective Murray (John Kapelos) ch'l è decìś ad mandàr a prucès al viulentadōr.
Da 'l cant suo la Kim la próa a dascórar cun di atri ragàsi viulentàdi da 'l mèdag ma tuti che lōr i s tìr'n indrē ch'i n vōlan savēr gnint.
Culegamènt estéran
}}
Wonder Boys
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un fiṅ 'd stmana infernàł al s è trasfurmâ in l'ucaśiòṅ dla sò vita.|Tagline dal film}}
Wonder Boys (Ragàs maravijóś) l'è na cumèdia dramàtica dal 2000 ad Curtis Hanson trat da 'l rumànś umònim ad Michael Chabon. A i Prèmi Òscar dal 2001 'l à purtâ a cà la statṿa par la canta più bèla, Things Have Changed ad Bob Dylan.
La pelìcula la n è minga stada bòna ad parśàr i cònt parchè l'à muciâ sù sōl trénta-tri migliòṅ e quàt'r ad dòlar esénd-an custàda sinquànta-sinc.
Sunt
Grady Tripp (Michael Douglas) 'l è 'n prufesōr ad létri e anc 'n scritōr c'n al visi 'd fumàr la marijuana. Dòp ch'al sò matrimòni cun l’Emily (Elisabeth Granli) 'l è finî mâł 'l insgnànt 'l à tacâ na relasiòṅ cun la Sara Gaskell (Frances McDormand), èx mujér dal diretōr dal culéǵ in du al lavóra, Walter (Richard Thomas). La dóna la gh'à 'd avér fiōl da lò e dònca la vōl che Grady al s daga na mòsa sarnénd lē a 'l pòst ad sò mujér.
Al prufesōr al gh'à dū sculàr ch'i vōlan far i scritōr cumpàgn a lò, l’Hannah Green (Katie Holmes) e James Leer (Tobey Maguire), un ragàs cun di nùmar ma ch'al fà fadìga a vèrar-'s cun chi àtar. Na nòt chi lò al finìs a lèt cun 'l editōr dal sò insgnànt, Terry Crabtree (Robert Downey Jr.).
Culegamènt estéran
}}
28 ed setèmber
Al  l'è al 271śum dè dal calendàri gregoriàn (272śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 94 dè a la fin dl'an.
Anna-Lena Friedsam
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Anna-Lena Friedsam (Neuwied, 1 ad Favràr dal 1994) l'è na tenìsta tedésca. L'è élta 174 cm e la péśa 68 chilo, la dróa 'l bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è prufesiunìsta da 'l 2011.
In dla sò caréra, in dal sircùit ITF, l'à vins tri tìtui in dópi e dódas in singulàr. In dal Śnar dal 2016 l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta-dū dal mónd.