cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albuquerque
La sò ecunumìa la cónta dimóndi su la tecnulugìa, 'l high-tech, la madśìna e la siénsa. Tut i an a gh'è na féra dimóndi famóśa dal mungulféri ciamàda International Balloon Fiesta.
Da 'l 2017 al sò sìndig 'l è 'l demucràtic Tim Keller.
Culegamènt estéran
}}
Cerga
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La cerga (chierica in itagliàṅ) l'è cla tuśèda 'd cavî a forma 'd plèda in dal mêś dla sùca di cèregh, ch'a s era tachê a fèr in dal Medi Ēv a quī ch'i vliven dvintèr frê o prēt.
La Céśa l'à decîś chè in dal 1972 che la cerga la nn'era minga più obligatòria.
Noti e referèinsi
}}
Fasàn
Al fasàn (Phasianus colchicus L. 1758) l'é'n ósél'd la famija di Fasianidi.
175
Al 175 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
1072 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1072, mo invéci 'l an 1072, 't ê da 'ndèr chè) Al 1072 (milestantadū, millesettantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1071 (milestantùn) e 'l vin prìma dal 1073 (milestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1109
Al 1109 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.tours
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Trèsa
{{Metacaixa
La trèsa l'è 'n tîp 'd arvujamèint a tresadùra ed fil o 'd pàja, 'd cordi o anca 'd bandi 'd cavî (c'ma petnadûra) cgnusùda fin da di tèimp dimòndi antîg, c'm'a s capìs da soquànt catamèint archiulògic e da soquànti pitùri edl'antichitê.
Cun la tresadùra dla pàja e di trùciol dal lègn a-j-òm vìst fin ch'ann'è mia tant, fabrichèr i capē 'd pàja druê dai noster nôn e dai cuntadèin in di camp, per stèr cuacê mo anca frès'c in custéra, fabrichèr di sèst, acsè pràtic per purtèr ded sà e ded là di quêl; al dè 'd incō a s trèsa incòri dla pàja in soquànti rifinisiòun del scrani e di mubìli in stîl coloniêl.
La trèsa l'è anca 'n tîp ed cunfesiunamèint tèsil ch'l è diferèint dala tesdùra. A trèsa a s pól fabrichèr anca di curdàṁ e di rivestimèint eletrotètnic.
Tecnicamèint la trèsa la irobustìs, elastiśènd-i, i filê ch'a s è drē a tèser.
Referèinsi
}}
Repùblica
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La repùblica (da 'l latèin res publica, ch'al stà per "roba pùblica, guèren") l'è na forma 'd guèren rapreśèintatîv, in dû al Presidèint al vìn elèt da 'l Parlamèint (Repùblica parlamentêr) o anc diretamèint dai sitadèin (Repùblica presidensiêl) p'r un determinê perìod, in rapreśentàṅsa dla lōr sovranitê. Piò in generêl, per repùblica a s intènd cal formi 'd guvèren in dû la carga dal presidèint la nn'è mia ereditària, la deśvìn da n'elesiòun e la gh'à na durèda limitèda.
La Repùblica itagliàna
In Itàglia a s è sernî al guèren dla repùblica a 'l referendum populêr dal 2 'd śùgn 1946 (per la prìma volta cun anc cal dòni a vutèr) e la Costitusiòun l'à tachê a cmandèr-egh in dal 1° ed śnêr dal 1948: l'Itàglia l'è acsè dvintèda "repùblica parlamentêr democràtica", ch'a vōl dir che 'l popol 'l armàgn sovràṅ mèinter ch'l elēś i só rapreśentànt in Parlamèint a fèr el lēś e a sernìr al Preśidèint edla Repùblica. Chilò, in carga sèt an, sintî anc al Parlamèint, al sernìs al Prìm Minìster, ch'al gh'arà in man 'l Eśecutîv.
Noti e referèinsi
}}
Uviêd
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Uviêd (Oviedo in Spagnôl, Uvieo-Uviéu in Asturiàṅ) l'è na sità spagnōla, capitàla dal Prinsipâ di Astùri, regiòṅ ch'la s cata in dal nòrd dal paéś. La cònta 224.005 abitànt.
Uviêd 'l è 'n sèntar industriàl dimóndi impurtànt: chè i s faṅ dagl'armi da fōg e di artìcui in metàl.
Al piàt tìpic dal pòst 'l è la Fabada ch'la s fà miténd insém di faśōi biànc, carna ad nimàl, salamèṅ e morcilla. Al sidro chè 'l è bvû dimóndi: a s trata 'd un suc alcòlic tirâ via da di póm.
Da 'l 2010 'l è dvintâ na sità śmèla ad Maranèl, paéś in Pruvèinsa ed Mòdna in du a s cata la fàbrica 'd màchini dla Ferrari, la scuderìa in du 'l curìva Fernando Alonso, l'Asturiàṅ più cgnusû a 'l èstar.
Àtar prugèt
}}
Teâter Municipêl ed Rèz
Al Teâter Municipêl (Teatro Municipale in italiân) ed Rèz, intestê incô a Romolo Valli, l'é ûn di teâter pió impurtânt d'Itâlia, al prém ed Rèz. L'é inséma a óna dal piâsi pió impurtânti ‘d la sitê Piâsa 'd la Vitôria, in dó a gh’é ânca chi êter dû teâter sitadèin, al Teâter Ariôst e al Teâter Cavalerésa, la Galèria ed San Rôc e i Giardèin Póblich. Al Teâter Municipêl l'é un teâter d'ôpra e ‘d cuncêrt.
Al fabrichêt l’é stê tirê só tr’al 1852 e al 1857. L’é stê pinsê e mnê a cò da l' architèt Cesare Costa ed Mòdna e i lavōr in stê cmandê dal' inzgnêr Antonio Tegani ed Rèz. Al móstra ‘na facêda in stîl napoleònich in dû ordén, in materiêl da furnêsa e mêrmel, cûn clôni in manêra etrósca al piân tèra e clôni lighêdi ind al parèidi stîl grēch antîgh al prém piân. In grònda a ghé stê més dal stâtvi legôrichi. La sèla d’ed dèinter l’as presèinta cme ûn di sôlit teâter d'ôpra italiân, cun la piânta a fêr ed cavâl e sînch ōrdin ed pêlch.
Al teâter l’é stê inavgurê al 21 d’avrîl dal 1857 cun l'ôpra "Vittor Pisani" dal musicésta Achille Peri (1813-1880). Al grând fabrichêt, l’é stê tirê só insém a ‘na pêrt ‘d la zôna ‘d l’ antîga sitadéla, butêda zó in prinsépi dal XIX secól, al côst lé stê ed 1.683.000 frânch.
Al dimensiòun
Al fabrichêt, al gh’à ‘na piânta fâta a retângol ed 80x43.60 mêter cun zuntê in dal davanti dō lôgi ânca lōr fâti a retângol ed 26,40 x 5,20 mêter. Al quâcia ‘na metradûra ed tèra ed 3.763 mêter quadrê. La facêda l’amzûra 54 mêter. Ind la sèla a ghe stân 1.150 spetadōr, e dôp al mudéfichi dal 1907 l’amzûra lê 22,60 per 18.40 mêter. Al pelchsènich fònd 26,60 mêter, lêregh 31,20 mêter, al gh'à 56 cambarêin p’r j artésta e 16 sèli per i figurânt e per i sunadôr d’urchèstra. Al teâter, d’ed sōver, al gh’à ânca ‘na sèla grânda ch'l’è stêda druvêda cme scōla ed sēna
Al d’ed fōra
Al piân d’ed sóta al teâter al fà vèder 12 clòuni in stîl etrósch in prēda dûra. Ind i quâter amdajòun tr’al pôrti Paolo Aleotti l’à sculpî i grând autôr dal teâter grēch, Menandro, Sofocle, Euripide, Aristofane. La pêrt d’ed sóver, cumpîda dal finêl a mudiòun cun âtich, l’è spartîda da urnamèint in fōra de stîl grēch ânca lōr in prēda dûra cun fnèstri e, al d’ed sōver, basrilēv legôrichi. L’urnamèint e al mudiòun a vân avânti insém al lôgi ed fiânch al teâter fâti a d’êrch a tót sèst inséma a di pilâster.
Al stâtvi 'd l' âtich e dal lôgi j ‘n stêdi sculpîdi da Prudenzio Piccioli, Ilario Bedotti, Giovanni Chierici, Antonio Ilarioli, Attilio Rabaglia.
Cóli ‘d l' âtich, andând da mansèina a dréta ed chi guêrda al fabrichê, arviṣên : Moderazione, Pudore, Pittura, Suono, Commedia, Estro, Danza, Scherzo, Favola, Diletto, Istruzione, Lavoro, Virtù, Dramma, Gloria, Vizio, Tragedia, Rimorso, Curiosità, Silenzio.
Inséma a la lôgia a fêres da sîra dal la fròunt, as nôta: Medea, Edipo, Achille, Attilio Regolo.
Inséma a la lôgia a matèina: La Concionatrice, il Punitore di sé stesso, Prometeo, Dedalo.
Al d’ed dèinter
Al d’ed dèinter l’é stê dubê dal prof. Gerolamo Magnani ed Pèrma al gh’à dê ‘na mân ind ‘l’ ândit e ind’l’intrêda Pasquale Zambini ed Rèz. Ind’l’ândit gh’è stê més i bôst ed Cesare Costa e Achille Peri e dô mdaj dal scultôr Ilarioli cun al fâci ed Tito Maccio Plauto e Publio Terenzio Afro Terenzio. L’ingrés al gh’à la fôrma ed ‘na figûra geometrica a ôt lê slunghêda, cun clòuni e di decôr, in dó gh’in ânca al dòdeṣ Baccanti dla vôlta (ôvra ed Giuseppe Ugolini) e mdaj cun di amurèin a cêr-scûr (Magnani). I bóst ind’i fiânch ed l’ingrés fân véder Cesare Pariati, scritōr teatrêl (m 1733) e Francesco Fontanesi, arnuvadōr d’l’ idèja dal sēni. Ind l’êlta dal scalòun ch’al mèjna al ridòt (in dó gh’iva pôst la Socetê dal Casèin) gh’è al bóst ed Ludovico Ariosto ed Ilario Bedotti.
Ind la sêla ovêla vinsén al biânch e l'ôr, a gh’è quâter ōrdin cun 106 palchèt, al pêlch reêl e ‘na lôgia. Al pitûri legòrichi dal sufét, in dó gh’è tachê al lampadâri ed cristâl, în ôvra ed Domenico Pellizzi, artésta arzân, cun legoréi teatrêli (da la pêrt ‘d la pôrta), a mansèina la cumédia, a dréta la tragédia, e in fônd la sēna.
Colegamèint d'ed fōra
Sît di Teâter.
Come l'acqua per il cioccolato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sès e magnàr: gh'è'l quèl àtar da vlēr da piò?|Tagline dal film}}
Come l'acqua per il cioccolato (Cuma l'àqua par la ciuculàta) 'l è 'n film dramàtic mesicàṅ dal 1992 'd Alfonso Arau trat da 'l rumànś „Dōls cuma la ciuculàta“ dla Laura Esquivel.
Quànd 'l è vgnû fóra 'l è dvintâ 'l film in léngua spagnōla ch'l à muciâ da piò in di Stat Unî, da piò ad vint-i-òṅ migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In di prim an dal Nuvsènt in Mèsic la Tita de La Garza (Lumi Cavazos) l'è la fiōla più pìcula dla sgnōra Elena (Regina Torné). Gl'atri sò surèli i èṅ la Rosaura (Yareli Arizmendi), la più granda, e la Geltrude (Claudette Maillé).
Da quànd l'è nada su 'l tàvul dla cuśìna, pianśénd par 'l udōr fòrt dla sigóla, la Tita l'è carsùda cun la pasiòṅ dal far da magnàr par chi àtar, tulénd anc sù da la cōga, la Nacha (Ada Carrasco). Adès ch'l'è dvintàda na ragasōla la s mét insém a Pedro Muzquiz (Marco Leonardi) che però la n pōl minga spuśàr parchè in dal sò paéś a gh'è la tradisiòṅ ch'la vōl che l'ultma fiōla fémna l'armagnìs in cà a tgnir adrē a i sò vèć, in cal caś chè sōl a sò màdar parchè sò pàdar 'l è mòrt quànd incóra lē l'éra pìcula. P'r armàgn'r-ag davśèṅ in tut al manéri, Pedro al decìd ad tōr cuma mujér la Rosaura ma l’Elena la naśa incòsa e la i fà andàr a star da n'atra banda. A gh nas anc un putèṅ ma al mōr dagnóra subìt.
La Tita, dimóndi śò, la cata cunfòrt in di bras dal dutōr John Brown (Mario Iván Martínez). Quànd a mōr l’Elena la Tita e John i péns'n anc ad spuśàr-as ma la dóna la n à incóra daśmindgâ al sò Pedro.
Assassination Tango
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ 'l è più periculóś 'd 'n óm ch'al gh'à dū viti.|Tagline dal film}}
Assassination Tango (Masamènt Tango) 'l è 'n film dramàtic dal 2002 scrit e dirèt par Robert Duvall ch'al 'l à anc recitâ da prutagunìsta e prudót insém a Francis Ford Coppola.
'L è stâ girâ dagnóra tut a Buenos Aires.
Sunt
John J. Anderson (Robert Duvall) al viṿ a New York insém a la sò muróśa Maggie (Kathy Baker) e a la Jenny (Kate Micheaux), la putìna che lē l'à abû da 'n àt'r óm prima 'd cgnós'r-al. Un dè al partìs p'r un lavōr da far in Argintìna, un quèl ch'la sò dóna la n s pōl gnanc imaginàr: John 'l è 'n sicàri ch'al masa par cònt ad chi gh dà di bèsi.
Rivâ in dal paéś sudamericàṅ, John al dascór cun Miguel (Rubén Blades) ch'al gh diś ch'al gh'à da cupàr Humberto Rojas (Elvio Nessier), 'n èx generàł in pensiòṅ ch'l éra stâ prutagunìsta dla ditatùra militàra in di an Stanta e ch'adès al gh'à da cagàr-la s'al fus in bras a Dio par tut i masamènt ad gint inusènta ch'l iva fat in alóra.
Esénd ch'la misiòṅ la gh'à 'n ritàrd par 'n incidènt capitâ a 'l militàr, John al in prufìta par dedicàr dal tèmp a la sò pasiòṅ: al tang. 'L óm al s mét a tōr dal lesiòṅ da la Manuela (Luciana Pedraza), na mistra ad cal bal lè.
Culegamènt estéran
}}
1859 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1859, mo invéci 'l an 1859, 't ê da 'ndèr chè) Al 1859 (mileotseintsinquantanōv, milleottocentocinquantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1858 (mileotseintsinquantòt) e 'l vin prìma dal 1860 (mileotseintessànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintsinquantanovéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1859 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica edl 11 col 169: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1626 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1626, mo invéci 'l an 1626, 't ê da 'ndèr chè) Al 1626 (milseseintveintsē, milleseicentoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1625 (milseseintveintsìnc) e 'l vin prìma dal 1627 (milseseintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintveintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Mezdé
Al mezdé o mezgiōren' (sud o meridione o mezzogiorno in italiân) l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinêl. L'é da cl'êtra pêrt ed la nôt e a piòmb a matèina e sîra.
Fratelli in erba
{{Metacaixa
Mezdé
Al mzdé geogrâfich l'é la diresiòun vêrs la pêrta bâsa ed la Tèra in dó la gîra dintōrna al só âş ciamêda Pôlo dal Mezdé (Polo Sud in italiân). Al Polo Sud as câta int l' Antartide.
Fratelli in erba
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Mezdé
Al Mezdé Magnètich l'é la diresiòun vêrs pôlo dal mezdé magnètich, ch' as câta a 'na distânsa bèin pèrecîşa dal Pôlo dal Mezdé geogrâfich.
Fratelli in erba
{{Film }}
Mezdé
L'é la diresiòun a dréta ed chi guêrda vêrs matèina e a mansèina ed chi guêrda vêrs sîra.
Fratelli in erba
{{CITAZIONE|Dròga, masamènt e amōr fratéran.|Tagline dal film}}
Fratelli in erba (Fradèi in èrba) l'è na cumèdia dramàtica americàna dal 2009 ad Tim Blake Nelson ch'al l'à anc scrita.
Mezdé
Int l' emisfero boreale la diresiòun dal mezdé la vîn sgnêda da la puşisiòun dal Sōl int al mumèint ch'al rîva al mâsim insém al meridiân dal pôst.
Al parôli "Mezdé dal mònd" (Sud del mondo in italiân) al vîn despès druvê per sgnêr dal nasiòun pió puvrèti e mēno şvilupêdi, che in pió pêrt as câten int l' emisfero australe. Pió in generêl al "Mezdé" al sègna regiòun particulêri int 'na nasiòun: int al chêş ed l'Itâlia cun sté parôli as segnén i teritôri ch'ēren dal vèc Règn dal Dō Sicéli
Fratelli in erba
La pelìcula, preśentàda a 'l Fèstival ad Turònt, l'à fat sù un migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca a frònt 'd un cóst ad nóṿ.
Mezdé
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Sud trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Fratelli in erba
Sunt
Bill Kincaid (Edward Norton) al fà 'l prufesōr ad filuśufìa in dla Brown University in dal Rhode Island in du 'l inséggna Platån. Un dè al ricév na telefunàda da Bolger (Tim Blake Nelson), amìg ad sò fradèl śmèl redneck Brady (Edward Norton), ch'al gh diś che chi lò 'l è mòrt masâ insfilsâ da 'n cōlp ad bulsòṅ. 'L insgnànt al partìs acsè subìt in aparéć p'r andàr da 'l sò parènt ch'al vivìva in un paiśèṅ d'l Oklahoma in dla regiòṅ ad Little Dixie, davśèṅ a Tulsa.
Rivâ a destinasiòṅ, Bill al s rènt cònt che Brady 'l è incóra viṿ e ch'l iva strulgâ la bala dal masamènt p'r èsar sicûr ch'al vgnis a far-ag vìśita dabòṅ parchè al gh'à da spuśàr-as cun la sò muróśa, la Colleen (Melanie Lynskey), ch'la gh'à da 'vēr fiōl. Ma qvéla lè la n è minga la sōla surpréśa par lò parchè sò fradèl al gh'à na cultivasiòṅ ad marijuana ma al s cata in di guàj esénd ch'al gh'à da dar indrē dimóndi bèsi a 'n ebrèj, Pug Rothbaum (Richard Dreyfuss), ch'al gh i iva dâ par parmét'r-ag ad tacàr al sò lavōr.
Durànt na fèsta a cà 'd sò fradèl, Bill al cgnós na ragàsa ch'la scriv dal pueśìi, la Janet (Keri Russell), e 'l s inamóra 'd lē. Chi lē, ch'la gh'à la pasiòṅ 'd andàr a pés, la fà l'insgnànta 'd létri pròpria cuma na vòlta sò màdar Daisy (Susan Sarandon) ch'adès l'è a 'l ricòvar. Brady al manda 'l sò śmèl a catàr-la a 'l uspìsi acsè tut i al pòsan védar cardénd-al lò adès ch'al s è anc tajâ i sò cavìi a la “mullet” da white trash ch'al gh'iva prima. In cla manéra chè al pōl avēr-ag 'n àlibi in maṅ p'r andàr a cupàr Pug cun 'l ajùt ad Bolger.
.date
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
704 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 704, mo invéci 'l an 704, 't ê da 'ndèr chè) Al 704 (setseintquàter, settecentoquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 703 (setseinttrī) e 'l vin prìma dal 705 (setseintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintquatréśim post.
Matèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Per ûn ch' al guêrda d' insém a la gròsta ed la Tèra, matèina l'é la diresiòun insém a l' urizûnt ch' al sègna al pûnt in dó nâs al Sōl int i giōren quând al dé l'é lòngh cme la  nôt.
{{Pûnt cardinêl}} La parôla l'Est despès al vîn druvê per numinêr al nasiòun orientêli (rispèt a l'Europa). Quând al vîn druvê in cól sèins al pōl, a secònd ed cōş' as pêrla, arfêres al Mèdi Oriĵnt, a l' Europa Orientêla, al Estrēm Oriĵnt, al Sud-Est Aşiâtich o a l' Âşia in generêl. Sté significhêt as fònd cun còl ed socetê orientêla
Int al fôli ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin a matèina ch' al tgnîva só al quarciòun: Austri.
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Est trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Notte brava a Las Vegas
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|A n i unìs gnint ma i gh'aṅ tri migliòṅ ad mutìṿ p'r armàgn'r insém.|Tagline dal film}}
Notte brava a Las Vegas (Nòt sénsa critèri a Las Vegas) l'è na cumèdia americàna dal 2009 ad Tom Vaughan.
Custàda trénta-sinc migliòṅ ad dòlar, la 'n à pò fat sù dagnóra duśènt-vint.
Sunt
La Joy Ellis McNally (Cameron Diaz) l'è na dóna in caréra 'd New York ch'la lavóra a la bórsa 'd Wall Street. Jack Fuller (Ashton Kutcher) 'l è 'n śōvan bòṅdagnìnt ch'al fà 'l marangòṅ in dl'aśiénda 'd sò pàdar Jack Fuller Sr. (Treat Williams). Quànd chi lò al decìd ad lasàr-'l a cà parchè 'l è 'n scansafadìghi patintâ, al sò amìg avucàt da quàtar sòld Hater (Rob Corddry) al gh sugerìs 'd andàr a far na vacànsa a Las Vegas par lasàr-as cal perìud brut lè a 'l sò spali.
Rivâ in dla “sità dal pcâ”, Jack 'l incróśa lè la Joy ch'in cal méntar l'è stada mulàda da 'l sò muróś migliardàri e dònca la s è fata purtàr in Nevàda da la sò amìga barìsta Tipper (Lake Bell) par far-as pasàr al magòṅ. Esénd tut dū ciùc abàsta, i finìs'n a lèt insém cla nòt lè dòp ès'r-as spuśâ in quàt'r e quàt'r òt sénsa rénd'r-as cònt ad qvél ch'i éran drē a far. La matìna dòp i decìd'n ad divìd'r-as ma prima Jack al fà na śugàda a la slot machine druànd na munéda ch'la gh'iva dâ la Joy. C'n un cōlp ad furtùna al bèca 'l jackpot vinsénd tri migliòṅ ad dòlar. A cal punt lè sò mujēr l'armàgn sèg parchè la vōl lē la vìnsida e dònca a s finìs in tribunàł in du al giùdas Whopper (Dennis Miller) al fà in manéra 'd blucàr i bèsi urdnànd a i dū 'd vìv'r insém prima 'd decìd'r a chi dar-i.
Fra la Joy e Jack a taca na guèra 'd néruv par védar ch'i mòla prima.
Culegamènt estéran
}}
1152
Al 1152 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Valeria Fedeli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Abòż}}
La Valeria Fedeli (Trevìj, 29 ad Luj dal 1949) l'è na sindacalìsta e pulìtiga itagliàna, minìstra dl'istrusiòṅ da 'l 12 Dicémbar dal 2016 in dal guèr'n ad Paolo Gentiloni.
Biugrafìa
Diplumàda a la scóla magistràla, in dal 1971 la dvènta anc n'asistènta suciàla. In séguit la fà la mistra a Milàṅ in na scóla par l'infànsia dvnintànd anc rapreśentànta sindacàla dla CGIL.
In dal 1982 la spatìna a Róma par tgnir adrē méj a i fat dal sindacâ. La gh armàgn in fiṅ a 'l 2012 quànd la taca na caréra pulìtica c'n al PD. Elèta senadōra in Tuscàna, la finìs acsè in parlamènt par la prima vòlta in dal 2013.
In dal Favràr dal 2013, durànt al scàndal Rubygate, la dà vita, insém a dgl'atri dóni, a 'l cumitâ “Se minga adès, quànd?”.
Culegamènt estéran
}}
Paradòs dal dū busti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al “paradòs dal dū busti” 'l è 'n paradòs lògic e matemàtic ch'al diś che in un śōg in du i t śibìsan na busta cun dèntar di bèsi, da sarnìr fra dū cumpàgni ma cun di impòrt difarènt, a cunvîṅ sèmpar cambiàr-la subìt tgnénd adrē a 'l cuncèt dal valōr atéś. Mo qvést chè 'l è ciàr ch'al sia 'n fat sénsa sèns.
Descrisiòṅ dal paradòs
Mitém ch'a gh sia 'n sōg a prèmi in du a 'n cuncurènt i gh fàgan védar dū busti cumpàgni e saràdi cun dèntar di bèsi. Al śugadōr al gh'à da sarnìr-'n una saénd ch'in na busta a gh'è 'l dópi di bèsi 'd cl'atra. Na vòlta ciapàda la busta al cuncurènt al pōl tgnir-as par lò la vìnsida o sinò dmandàr ad cambiàr la busta p'r avēr 'l àtar prèmi. Al śōg al parmét a 'l cuncurènt anc ad guardàr-ag dèntar prima 'd decìd'r ad cambiàr.
In tut al manéri, pinsànd-ag bèṅ, a 'l cuncurènt a gh cunvîṅ cambiàr sèmpar la prima busta parchè al guadàgn atéś ch'l andrév a far al sarév sèmpar più grand dla pèrdida. Mitém al caś ch'in dla prima busta i gh sìan dèntar 100 euro e dònca in dla secónda o a gh 'n è o 50 o 200. S'a cambi, cun la stésa prubabilità a in pòs vìnsar 100 da piò o pèrdar 50 dònca a pòs dir ch'al risć al vâl la candéla.
Miténd che x al sia 'l impòrt dla prima busta, al valōr atéś dal cambi, calculâ in cla manéra chè:
'l è 'n guadàgn puśitìṿ par tut i valōr 'd x basta ch'a sia.
Spiegasiòṅ
S'at sarnìs par prima la busta cun x at guadàgn x cambiànd-la. S'at tó subìt la busta cun 2x at và a pèrdar x dand-la indrē. Dònca cambiànd 'l tò guadàgn mèdi 'l è:
Al “paradòs dal dō busti” 'l è 'n paradòs lògic e matemàtic ch'al diś che s'a gh'è da sernìr tra dō busti cun dèinter di bési, l'ùna coi dòpi bési che cl'ètra, a 't cunvìn sèinper tōr cl'ètra busta piutòst che la prìma 't ê tolt in maṅ.
Descrisiòun dal paradòs
Gh'ciapòmja a fèr acsè?! S'a n'gh'è nisùna sugestiòun da fóra, che nisùn al n'staga lè a cucères per sernìr na bùsta piutòst che cl'ètra, che lè sè ch'a gh'srèv cal dubi lè..., dòunca a sòm sōl nuèter ch'a sernòm: el probabilitê ch'a gh'òma dla fortùna a tōr la bùsta con più bési gl'ìn al 50%. Ch'a tulòma la prìma e pò ch'a la śbatòma vìa per tōr la secònda (100% - 50% = 50%), incòr 50% dal probabilitê ch'a gh'òma ciapê o briśa.
Manéri 'd dìr
}}
Soulkeeper
{{Metacaixa
An 1620
I an 1620 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1620 infìn a 'l 1629 ciapê dèinter.
Soulkeeper
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Meningicòc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Soulkeeper
{{CITAZIONE|Al mâł 'l è inśōrd dla tò anma.|Tagline dal film}}
Meningicòc
Al Meningicòc (nóm sientìfic Neisseria meningitidis) 'l è 'n batēr gram-negatìṿ cgnusû p'r èsar respunsàbil dal 70% dal meningìti. Al s cata facilmènt in dal naś e in dal primi vii respiradóri cum in góla ma lè al batēr al n è mia 'n perìcul grâṿ (in cal caś chè a s è di purtadōr sâṅ, a gh 'l à da 'l 2% a 'l 30% dla pupulasiòṅ), al 'l è invéci quànd al gh la cava, pasànd p'r al sangṿ, a rivàr a 'l sarvèl. Al taca sōl 'l óm, pasànd da òṅ a c'l àtar c'n al gósi ad salìa, e minga 'l bèsti. Fóra da 'l còrp umàṅ al mōr in dal gir ad soquànt minùt.
Soulkeeper
Sunt
Corey Mahoney (Rodney Rowland) e Terrence Christian (Kevin Patrick Walls) i èṅ dū làdar ch'i faṅ dal rubarìi par cònt dal sò cap "Mr M", un tisi ch'al n s fà mai védar. Dòp avér fargâ 'l capèl a silìndar 'd Abraham Lincoln durànt na ricustrusiòṅ dla Guèra 'd secesiòṅ americàna però al sò boss al i lasa a cà e lōr i finìs'n in buléta sparàda parchè Christian 'l à spéś tut i sò bèsi cumprànd na làpid nóva e “rock” par la tómba 'd sò màdar méntar Mahoney 'l à pardû incòsa śugànd a la roulette.
Meningicòc
I grup ad Meningicòc i èṅ tréd'ś in tut ma sōl siē i traśmétan la meningìte e di àtar mâi brut: “A”, “B”, “C”, “Y”, “W135” e “X” (qvést chè raramènt e sōl in Àfrica). In Itàglia qvéi ch'i s càtan da piò i èṅ i sierogrùp “B” e “C”.
Soulkeeper
Sunt
Na sira, mént'r i èṅ in un bar a bévar quèl, i cgnósan dū ragàsi dimóndi bèli ch'i gh śibìsan 'd andàr sèg da 'n sèrt Pascal (Brad Dourif). Pagànd-i chi lò al gh admànda 'd purtàr-ag la préda 'd Làśar 'd Betàgna, un giaròṅ mis in na cadnìna ch'l è bòṅ ad daśdàr i mòrt. Par far-'l i gh'aṅ da catàr un tisi ciamâ Frederick Finch che però 'l è a 'l campsànt. Da la sò fòsa i dū ragàs i tìran sù di artàj 'd giurnài in du a s dascór ad gint mòrta masàda soquànt an prima. Cun 'l ajùt dal sò amìg Tommy Lister dit Tiny (Tom Lister, Jr.) a salta fóra ch'a s trata 'd làdar, barbòṅ, putàni, praticamènt dal parsòni ch'i n gh ciàva gnint a ninsòṅ.
Meningicòc
A 'l inìsi la meningìte la sumìlia dimónd a 'l fardōr ma in dal gir ad pôc dè al ròbi i vànan sèmpar pèś. A i malâ i gh pōlan vgnir còl dûr, févra dimóndi élta, maci rósi in sla pèl, ptéci, mâł a la tèsta, gòmit, ingòsa, cunfuśiòṅ, nôna, cunvulsiòṅ e fastìdi vdénd la luś. S'a n s vèṅ minga curâ in présia, tulénd di antibiòtic, a s mōr in dal gir ad pôchi óri.
Soulkeeper
Sunt
Terrence al próa a 'ndàr-'g a fónd e su 'n lìbar pîṅ ad pólvra pascâ in bibliutéca al lèś la stòria 'd un stregòṅ samaritàṅ ciamâ Simon Magnus ch'al cardìva 'd ès'r al fiōl ad Dio ma 'l dascurìva dal mâł e 'l tgniva adrē a 'l pcâ, tut qvèi cunfermâ da Mallion (Robert Davi), 'n óm ch'al sà incòsa dla religiòṅ. In séguit Corey e Terrence i càt'n un ragàs (Vincent Berry) ch'al gh diś 'd èsar Finch rincarnâ.
Meningicòc
Àtar prugèt
}}
Soulkeeper
Culegamènt estéran
}}
Limòśna
{{Metacaixa
La limòśna (scóltel chè elemosina in itagliàṅ) l'è cal gest ed caritê ed dèr un quelc sold a dla ginta puvrèta, arcmandèda anc dala Céśa e c'ma gest ed solidarietê.
Colegamèint estèren
}}
Erotique (film 1994)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mitî'v al singi par cal viàś chè in dla mènt sesuàla 'd cal dóni.|Tagline dal film}}
Erotique (Eròtic) 'l è 'n film eròtic a epiśòdi dal 1994 girâ par quàtar regìsti dóni, la Lizzie Borden, la Clara Law, l'Ana Maria Magalhães e la Monika Treut.
In di Stat Unî 'l à purtâ a cà un migliòṅ e òṅ ad dòlar. La cantànta Tanita Tikaram la fà 'n camèo faghénd la segretària dna lèśbica in d'l epiśòdi “Wonton Soup”.
Epiśòdi “Let's Talk About Love” regìa dla Lizzie Borden
La Rosie Velez (Kamala Lopez) l'è na ragàsa ch'la lavóra par Nick (Ron Orbach) rispundénd a 'l telèfun in na lìnea eròtica 'd Los Angeles. La vrév cambiàr mistēr faghénd l'atōra ma i gh śibìsan sōl la part dla buchinàra o dla camaréra purcùsa, inól'r al sò ragàs Eddie (Ray Oriel) al gh'à sèmp'r adòs. In dal cōrs dal tèmp la taca a dascórar c'n un sò cliènt ch'al la ciàma sèmpar, al dutōr Robert Stern (Bryan Cranston). La dóna la decìd ad cgnós'r-al.
Epiśòdi “Wonton Soup” regìa dla Clara Law
La Claire (Priscilla Barnes) l'è na lèśbica 'd Ambûrg ch'la vōl cuntintàr la sò muróśa Jukia (Camilla Søeberg) ch'la vrév pruàr un masć. Cun 'l ajùt dal sò amìg barìsta Franz (Peter Kern) la dóna la cgnós Victor (Michael Carr) e la s al pòrta a cà par far-'l andàr a lèt cun la Jukia.
Epiśòdi “Taboo Parlor” regìa dla Monika Treut
L’Ann (Hayley Man) e Adrian (Tim Lounibos) i èṅ dū amànt ch'i stàn'n a Melbourne e ch'i s védan dòp siē méś a Hong Kong. Chè i faṅ subìt 'l amōr par pò andàr in gir par la sità. La ragàsa la gh diś ch'l è méj mulàr-as, la 'l fà sèmpar finî la gusàda, pò la partìs c'n al sò cap p'r un viàś 'd afâr a Shangai. In cal mént'r al sò muróś al s mét a studiàr i rît cinéś d'l amōr.
Epiśòdi “Final Call” regìa dl'Ana Maria Magalhães
Un futógrafar ad Rio de Janeiro (Guilherme Leme) ch'al gh'à da far un servìsi su la campàggna braśigliàna e n'insgnànta ch'la gh'à da 'ndàr a New York par perfesiunàr al sò ingléś, la Lisa (Claudia Ohana), i s incróśan su 'n trêṅ dòp che lò al l'à salvàda da dū bruti ghigni ch'i la vlìvan viulentàr. Dòp avér fat denùnsia a la pulisìa i dū i pàsan la nòt insém e la dóna la n partìs piò dvintànd la sò mudèla.
Culegamènt estéran
}}
173
Al 173 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
.loan
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Pinàcul (śōg)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Règhli
Al masēr, cuncurdâ a 'l inìsi o decìś a caś, al misćia 'l carti e 'l in dà trédas a tut i śugadōr, pò al dasquàcia na carta da 'l mas par métar-la in dla fila di scart, darènt a 'l rèst dal mas ch'l armàgn quaciâ. Al masēr al cambiarà pò a tùr'n in dal partìdi a vgnir, sarnénd 'n àtar śugadōr andànd in séns uràri.
Buzéca a la pramzâna
La buzéca a la pramzâna l'é un'antîga rićeta da povrètt tipic éd la cusen'na ed Pärma. L'é un piât a bäsa d'intrâj e pù precisameént ed bartón ed vâca.
Pinàcul (śōg)
Règhli
Dòp avēr dâ 'l carti, a s và in séns uràri a śugàr. Al śugadōr ch'al tóca a lò al pōl decìd'r ad tōr sù na carta da 'l mas o sinò una o più carti da la fila di scart ma sōl s'l in cata una ch'la gh parmét ad calàr un tris o 'n poker (tri o quàtar carti dla stésa categurìa ma 'd sém difarènt, cuma tri rè o quàtar sinc), na scala 'd almànc tri carti dal stés sém (tgnénd a mènt ch'in dal pinàcul al scali i èṅ sirculàri dònca a s pōl far na scala cun rè, as e dū) o 'd tacàr-la a una dal sò cumbinasiòṅ bèla calàdi in di tùran prima (quànd a s śōga in còpia a s pōl tacàr dal carti anc in dal cumbinasiòṅ dal sò cumpàgn). S'i s tìran sù più carti, quèla da calàr par fòrsa l'è sèmpar la prima dal muć ch'a s tōś, dònca la più vècia.
Buzéca a la pramzâna
La buzéca a la pramzàna la ga bisòign éd cósar a loóng con dal bròd, dil varduri e dal conćéntrè'd tomâca. Quanda l'é côta la va suplida con dal formaj rasù.
Pinàcul (śōg)
Règhli
In dal pinàcul, ólt'r a i jolly clàsic, anc i dū “négar” (fiōr e pic) i fùnśan da mati (i èṅ ciamâ “matèṅ”) dònca i pōl'n èsar druâ par far di tris, di pòker o dal scali. A gh'è da dir però che 'l scali 'd fiōr e 'd pic i n gh'ànan minga 'l dū in mèś (dòp 'l as a vîṅ diretamènt al tri) e ch'a n s pōl minga far un tris o 'n poker ad dū. Quànd a s dróa na mata o 'n matèṅ in na scala o in un tris l'è sèmpar ciàra la carta ch'la sustituìs, mént'r in na còpia a n è briśa acsè. P'r arcgnósar-la a gh'è da batśàr-la miténd la mata (o 'l matèṅ) in na puśisiòṅ precìśa: se la còpia l'è fata da na carta rósa (cōr o quàdar) e una négra (fiōr e pic), al jolly al fà riferimènt a la carta dal stés culōr ad qvéla in du l'è tacàda o sinò a gh'è da tgnir a mènt la règla ch'la diś ch'al fiōr al ciàma 'l quàdar e 'l pic al ciàma 'l cōr. In na scala al matèṅ al pōl sèmp'r èsar spustâ (a 'l inìsi o a la fiṅ dla scala) s'in dla cumbinasiòṅ calàda a s mét a 'l sò pòst la carta ch'al sustituìva (cal dascōrs chè al n vâl minga però p'r i tris). S'un śugadōr al gh'à la carta ch'la curispónd a na mata calàda in una dal sò cumbinasiòṅ o anc in una 'd un sò aversàri, al la pōl fargàr miténd cla carta lè a 'l sò pòst ma pò a gh'è 'l òblig ad calàr-la subìt faghénd un tris, un poker, na scala o tacànd-la a una dal sò cumbinasiòṅ.
Durànt al sò tùran, dòp avēr tirâ sù na carta da 'l mas o una o più carti da i scart, un śugadōr al pōl calàr di tris, di poker o dal scali, śuntàr una o più carti a 'l sò cumbinasiòṅ (o a qvéli dal cumpàgn s'a s śōga a còpi) o anc star férum. Al sò tùr'n al finìs quànd al pògia na sò carta in dal muć di scart.
La partìda la finìs quànd un śugadōr, scartànd na carta in di scart durànt al sò tùran, al finìs al sò carti.
Cuntéǵ di punt
Par la “saràda” al śugadōr al vins sènt punt ad prèmi méntar tut chi àtar (a part al śugadōr ch'l è sèg quànd a s śōga in còpia) i gh'aṅ da pagàr al valōr dal carti ch'i gh'èṅ armàśi in maṅ, ch'i èṅ qvist chè 'd sóta:
S'un śugadōr al n gh'à gnanc na cumbinasiòṅ su 'l tàvul, al paga dópi. Par far al tutàl di punt dla partìda a gh'è da cuntàr anc i punt dal carti dal cumbinasiòṅ, tgnénd a mènt ch'i poker sénsa jolly o 'l scali cun almànc siē carti sénsa jolly i vàlan dópi.
A s pōl dar ch'un śugadōr ch'al vins na partìda al faga manc punt 'd un sò aversàri.
}}
Il trionfo di Bacco e Arianna (poveśìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Il trionfo di Bacco e Arianna, o anc Canzona di Bacco, l'è na poveśìa scrìta da Lorèins al Magnìfic dintór'n al 1490 in dla só racòlta ed Canti carnascialeschi.
La cansòun la descòr ed téma popolêr e mitològic, e l'ìva da èser cantèda da mêś ala sfilèda di câr progetê da 'l stès Lorèins p'r al carnevêl. Al spìrit edla povéśìa 'l arcmànda ed tōr i gudimèint edl incō (carpe diem), perchè a n's pōl mìa savér quêl ch'a cadrà edmàn.
Colegamèint estèren
}}
298 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 298 (duśeintnovàntaôt), ("duecentonovantotto" in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 297 (duśeintnovàntasêt) e 'l vin prìma dal 299 (duśeintnovàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintnovàntaôtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 298 'l è 'n nùmer cumpóst, send la multèplica dal 2 col 149: Fatoriśasiòun:
Colegamèint estèren
}}
Dave Dave
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Dave Dave, nâ David Rothenberg (Brooklyn, 18 ad Śugn dal 1976 – Las Vegas, 15 'd Luj dal 2018) 'l è stâ 'n artìsta, scritōr, cantànt rap e prudutōr americàṅ. 'L éra amìg ad Michael Jackson.
Quànd 'l éra pìcul, a siē an, sò pàdar 'l à tintâ ad masàr-al dand-ag fōg cun dal cheruśéne.
1279 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1279, mo invéci 'l an 1279, 't ê da 'ndèr chè) Al 1279 (milduśeintestantanōv, milleduecentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1278 (milduśeintestantòt) e 'l vin prìma dal 1280 (milduśeintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintestantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.accountant
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Tarzàna
{{Metacaixa
1153
Al 1153 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tarzàna
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tarzàna (a s lèś /tɑːrˈzænə/ in ingléś) 'l è 'n quartēr a nòrd dla sità 'd Los Angeles in dla Val ad San Fernànd (Califòrgna), darènt a Encino (èst), a Topanga State Park (sud), Reseda (nòrd) e a Woodland Hills (òvest).
Al nóm ad cal pòst chè, sarnî al 12 ad Dicémbar dal 1930, al riva diretamènt da 'l persunàǵ ad Tarzan esénd ch'al sò scritōr, Edgar Rice Burroughs, al s éra stabilî lè in dal 1919. In dla sò part nòrd a gh pasa 'l Boulevard Ventura.
In dal 2000 Tarzàna la muciàva sù da piò ad trénta-sincmìla abitànt, c'n un 70,7% ad biànc, un 5% 'd aśiàtig e 'n 3,6% ad négar. Al grôs dla sò gint l'è rivàda a Tarzàna dòp al secónda guèra mundiàla parchè in di an Trénta la in fava sù sōl tarśènt a 'l incìrca.
Al chitarìsta di Guns N' Roses e di Velvet Revolver Slash 'l à tòlt cà lè.
Culegamènt estéran
}}
Cupio dissolvi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cupio dissolvi (literalmènt a vój murìr o, incóra méj, a vrév èsar dasfàt) l'è na manéra 'd dir latìna ch'a s dróa anc da 'l nòstri bandi p'r indicàr la situasiòṅ in dua 'n qualchidòṅ al vrév dasfàr la sò parsòna e dar-'g un taj cun la vita.
La daśvîṅ da na fraś ad San Pàvel ch'la s cata in dla Bìbia in dla létra a i Filipéś 1, 23-24:
Culegamènt estéran
}}
Pedar Pontio
Pedar Pontio (Pärma, 25 Märs 1532 – 27 Adzembar 1596) l'é stè un teoric e cumpusidur pramzan.
172
Al 172 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pedar Pontio
L'è cungnussì pr'al so libar dal 1588 Ragionamento di Musica, cl'a influensè Claudio Monteverdi.
Cupèt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al cupèt (nuca in itagliàn) 'l è 'l dedrē dal côl edl òm e dal bésti. 'L è na pert dal corp dimòndi delichèda, vist ch'la tin sù 'l cô, la gh'à dimòndi terminasiòun 'd nérev e gh'pasa anc 'l eśòfegh, la trachéa e 'l vèini grosi.
Noti
}}
.tickets
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
1154
Al 1154 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
898 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
.faith
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
1073 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1073, mo invéci 'l an 1073, 't ê da 'ndèr chè) Al 1073 (milestantatrī, millesettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1072 (milestantadū) e 'l vin prìma dal 1074 (milestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantatreéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1073 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 29 col 37: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Fréscum
L'odór ed fréscum l'é una spusà particolära c'la résta in sim'ma a di piât ch'i én stä drovè con di oóv o con dal pèss. Mo al pól isór anca n'odór pròpri ed sèrti acui, anca culì piovâni, e di fati l'é un odór cal s'pól séntir dé spèss duranta i temporèj estîv.
A pól isór dificil spieghèr ad un italjan la spusà ed fréscum parché l'é una paróla che la n'pól miga isòr tradòtà. In t'la mağiòr pärta di ätri ćitè, e spécialmént in t'la bâsa Italja, a pól capitär d'andär al ristorânt e catäros al bićier c'al sà'd fréscum, andär a dir'l al caméreér e isór guardè c'me di stupid par rispòsta.
I gan una paròla con un significhè compaign ätor che i vènèti ch'i disón "freschin". I franceés i disén "freschume" e chi ätor italjan séténtrionäl "rinfrescume" ma par inténdor parò l'odór dal pèss märs o 'dla cärna véćià.
American Pie
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al prim murśgòt 'l è impusìbil da daśmindgàr.|Tagline dal film}}
American Pie (Tórta 'd póm) 'l è na cumèdia americàna dal 1999 ad Paul Weitz e ad Chris Weitz, dū fradèi chè a la lōr prima regìa.
Custa ùndas migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò un sucès clamuróś e al 'n à fat sù da piò ad duśènt-trentasìnc migliòṅ. Par dasfrutàr-'n al sucès i vènan fóra in di an sucesìṿ sèt film fra séguit, pelìculi p'r al marcâ televiśìṿ e spin-off.
Par la culòna sunóra dal film, i Blink 182 i càntan dū pès, Mutt e Every time i look for you.
Sunt
Jim al vrév far-as na studènta céca, la Nadia (Shannon Elizabeth), ch'la gh piàś dimóndi. Al la tōś śò cun la webcam méntar la s cava śò ma sénsa vlér al la fà védar a tuta la scóla faghénd na figùra da ciòld cun tuti chi atri ragasōli, a part la Michelle (Alyson Hannigan), na sunadōra ad sibiōl fóra ad tèsta, ch'la gh la dà vluntéra.
Culegamènt estéran
}}
1156
Al 1156 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Paradòs di dū vendidōr ad ślâ
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Descrisiòṅ dal paradòs
Mitém che su na spiàgia lunga 1 km i gh sìan dū vendidōr ad ślâ c'n i sò carét. P'r a n far-as minga cuncurénsa, e par dar la manéra a i cliènt ad far pôca strada par cumpràr s'a gh vgnis vója, i vendidōr i s divìd'n al camp in dū miténd-'s in dal mèś in manéra che tut i cliènt dla banda dèstra e i cliènt dla banda sinìstra i sìan luntàṅ a 'l màsim 250 métar da 'n carét. In cla manéra chè a gh sarà dla gint ch'la sarà più davśìna a i ślâ e dla gint più luntàna mo minga tròp a pinsàr-ag bèṅ dònca praticamènt tut i saràṅ prònt a 'lvàr-'s in pē par cumpràr-'s un ślâ.
A 'n vendidōr però a gh vîṅ l'idéa ad spustàr al sò carét più datéś a 'l sèntar par véndar da piò parchè acsè al gh'à la manéra 'd purtàr via soquànt cliènt a 'l sò cuncurènt esénd-as davśinâ a 'l sò puśisiòṅ. Faghénd acsè però soquànt di sò cliènt vèć, qvéi a 'l cunfîṅ più luntàṅ dla spiàgia, i n saràṅ briśa cuntènt parchè la strada da far par rivàr incóra a 'l sò carét la sa ślunga, in tut al manéri però na bòna part ad lōr la mandarà śò 'l ròsp listés p'r avēr al ślâ, anc parchè c'l àtar carét 'l è dimóndi più luntàṅ dònca a n gh'è minga 'l risć ch'i vàgan da 'l rivàl, méntar na part piculìna dal grup la farà sénsa. Al vendidōr fùrub al gh guadàgna listés parchè a 'l pòst di vèć cliènt pìgar al in ciaparà da piò da 'l sò cuncurènt. Da 'l cant suo chi lò, par vgnir incónt'r a i sò vèć cliènt ch'i gh'aṅ vultâ 'l spali e par ciapàr-an di nóṿ a sò vòlta, al decìd ad far cumpàgn, spustànd al sò carét vèrs al sènt'r anc lò.
A fòrsa 'd far acsè però a finirà a 'l ùltim ch'i dū carét i saràṅ tut dū a 'l sèntar precìś dla spiàgia e na part di cliènt, qvéi dal dū bandi più luntàni, i faràṅ sénsa dal ślâ parchè i carét i èṅ tròp luntàṅ 'd in du i èṅ lōr.
}}
Gwyneth Paltrow
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Gwyneth Kate Paltrow, cgnusùda méj cuma Gwyneth Paltrow (Los Angeles, 27 ad Setémbar dal 1972, a s lèś /ˈɡwɪnᵻθ ˈpæltroʊ/ in ingléś), fiōla dal regìsta Bruce Paltrow e dl'atōra Blythe Danner, l'è n'atōra e cantànta americàna, vinsidōra dal Prèmi Òscar dal 1999 cuma mijóra atōra p'r al film Shakespeare in love. In dal 2010 la gh'à abû la sò stéla a l'Hollywood Walk of Fame.
Da 'l 2010 a 'l 2014 l'à recitâ in dal telefìlm Glee méntar da 'l 2008 in avànti l'à fat la part dla Pepper Potts in di film 'd Iron Man e di Vendicadōr.
Dòp na relasiòṅ cun Brad Pitt, l'è stada spuśàda dal 'l 2003 a 'l 2016 cun Chris Martin. C'n al cantànt di Coldplay la gh'à abû dū fiōi, l’Apple Blythe Alison Martin e Moses Bruce Anthony Martin.
Àtar prugèt
}}
Querelle de Brest (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Tut i óm i màsan qvi ch'i vōlan bèṅ.|Tagline dal film}}
Querelle de Brest (Querelle ad Brest) 'l è 'n film tedésc dramàtic e eròtic dal 1982 ad Rainer Werner Fassbinder, al sò ùltim lavōr vgnû fóra dòp che lò 'l éra bèla mòrt. 'L è trat da 'l rumànś umònim ad Jean Genet.
'L è stâ preśentâ a 'l 39śum Fèstival ad Venèsia in dua 'l presidènt dla giurìa Marcel Carné al vliva dar-'g al Lèòṅ 'd Òr anc se pò 'l prèmi al 'l à vins 'n àtar fil tedésc, Lo stato delle cose ad Wim Wenders. In cla pelìcula chè la Jeanne Moreau la canta 'l braṅ “Each Man Kills The Things He Loves”, pès druâ pò cuma siggla dal prugràma 'd Rai 3 Amore criminale.
Sunt
La naṿ Vengeur c'n a bōrd al marinàr làd'r e sasèṅ Querelle (Brad Davis), cmandàda p'r al tenènt Seblon (Franco Nero) in segrét inamurâ 'd lò, la riva a 'l pòrt ad Brest. Śmuntâ śò Querelle, pascàd sò fradèl Robert (Hanno Pöschl), al riva a 'n caśèṅ ciamâ La Feria purtâ avànti par Nono (Günther Kaufmann) e par sò mujér Lysianne (Jeanne Moreau), amànta 'd Robert.
Dòp avér tajâ la góla a Vic (Dieter Schidor), Querelle al diś a Nono ch'al vrév andàr a lèt cun sò mujér e 'l fà 'n śōg sèg che s'al vins a i dâd lē la gh'arà da star-ag mo invéci s'al pèrd al gh'arà lò da far-as dar da Nono. Querelle al fà in manéra 'd pèrd'r apòsta ma c'l àtar al capìs incòsa. Quànd Nono al fà pò 'l śburòṅ cun Robert dgénd-ag ch'al s è fat Querelle, i dū fradèi i s quistiónan 'd brut. In séguit al marinàr al dvènta 'l amànt dla Lysianne anc s'in mèś al cata l'ucaśiòṅ ad ciapàr-'l anc da Mario (Burkhard Driest).
Par furtùna 'd Querelle un muradōr ad nóm Gil (Hanno Pöschl), ch'al sumìlia dimóndi a sò fradèl e ch'al s è lugâ in na parśòṅ bandunàda, al vîṅ cardû lò 'l sasèṅ ad Vic par la pulisìa. Al sò amànt Roger (Laurent Malet) al dmanda a Querelle ad jutàr-'l a scapàr via.
Culegamènt estéran
}}
.movies
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Carmen Miranda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Carmen Miranda, che in d'la realtä la 'sciamäva  Maria do Carmo Miranda da Cunha (Marco de Canaveses, Partügäl, 9 ed fervèr 1909 - Beverly Hills, 5 d'agòst 1955) l'è stä una cantanta e atùra partüghesa, cl'è stä tüta la vita in Brasil e in America.
L'è stä famusìsima in d'i ann '30, '40, e '50. L'ha laurä a bòta in dla râdio, in televisiòn, in dal teätar ad'la rrevista e in dal cinema. L'è stä la prima dòna püsä pagäda in America in d'la sò èpuca.
Curiusitä
All'è ricurdä pr'i sò cestëin ad früta c'la gava sëimpar in testa.
Ligamm ad föra
}}
Sèst San Śvan
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sèst San Śvan (Sesto San Giovanni in Itagliàṅ) 'l è 'n cumùṅ lumbàrd 'd 81.747 abitànt ch'al s cata in dla sità metrupulitàna 'd Milàṅ. Al gh'à cal nóm lè parchè 'l è luntàṅ siē mia da 'l caplōg lung la strada ch'la pòrta a Mónśa e p'r al sò ligàm cun la Baśìlica 'd San Śvan.
Durànt al XX sécul al gh'à abû 'n fitùm 'd indùstri dimóndi élt in dal sò teritòri.
In dal dòp-guèra al gh'à sèmp'r abû di sìndig ligâ a la sinìstra, l'ultma, da 'l 2012, l'è la Monica Chittò dal Partî demucràtic. Minga par gnint 'l è cgnusû anc c'n al scutmàj ad la Stalingrâd 'd Itàglia.
Culegamènt estéran
}}
Batērfûś
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Batērfûś (nóm sientìfic Fusobacterium) 'l è 'n batēr gram-negatìṿ che par scampàr al n gh'à minga biśógn d'l usigèn. Al ciàpa 'l sò nóm da 'l fat ch'al sumìlia a 'n fûś avénd la fórma 'd un spróc. Fra 'l tanti spéci di Batērfûś a 'rcurdém la Canifelinum, l’Equinum, la Gonidiaformans, la Mortiferum, la Naviforme, la Necrogenes, la Necrophorum, la Perfoetens, la Periodonticum, la Polymorphum (ch'la fà malàr al gingìvi), la Russii, la Simiae, la Ulcerans e la Varium.
In d'l óm la pōl far vgnir l'ulsra a la pèl o a 'l còlon e la sìndrum ad Lemierre, un brut mâł cauśâ da 'l Batērfûś Necrophorum ch'al partìs cun na trumbóśi dla véna giugulàr a séguit dn'infesiòṅ a la farìnge par pò dar vita a févra, gòmit, cagaròt e dulōr a la tèsta. S'la n s la ciàpa minga in tèmp, curànd-la cun di antibiòtig, a s pōl anc murìr.
Àtar prugèt
}}
1627 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1627, mo invéci 'l an 1627, 't ê da 'ndèr chè) Al 1627 (milseseintveintsèt, milleseicentoventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1626 (milseseintveintsē) e 'l vin prìma dal 1628 (milseseintveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintveintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Passioni e desideri
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dla vita, in 'n àtim a pōl cambiàr incòśa...|Tagline dal film}}
Passioni e desideri (Pasiòṅ e deśidèri) 'l è 'n film dramàtic dal 2011 ad Fernando Meirelles ispirâ a l'òpra teatràla “Riri” 'd Arthur Schnitzler.
La pelìcula, preśentàda a 'l Fèstival Internasiunàl dal Film ad Turònt, l'à fat sù un migliòṅ e sèt ad dòlar.
Sunt
La Mirka (Lucia Siposová), cumpagnàda a Viéna par sò surèla Anna (Gabriela Marcinková), la decìd ad tacàr a lauràr par l'agensìa 'd escort ad Rocco (Johannes Krisch) ch'al la manda subìt in d'l albêrg in du a s cata 'l sò prim cliènt, Michael Daly (Jude Law), 'n ingléś ch'l è in Àustria par saràr 'n afâr c'n un vendidōr ad màchini (Moritz Bleibtreu). Chi lò, quànd al capìs ch'la putàna ch'la s cata in dla hall l'è lè par lò, al taca però a ricatàr-al.