cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialét miranduléś
Formi interugativi
In dal fraśi interugatìvi al sugèt a s mét sèmpar dòp a 'l vèrub. Eśémpi: Diś-al dal cavulàdi? (Dice delle fesserie?, lett. Dice egli delle cavolate?) - Fà'l a mōd? (Si comporta bene?, lett. Fa egli a modo?) - Tîṅ-at al Milan? (Tifi il Milan?, lett. Tieni tu il Milan?) - Sî'v vò ch'a vindî di stras? (Siete voi che vendete degli stracci?/E' lei che vende degli stracci? - in miranduléś a n s dà minga dal "lei" ma dal vò in ségn ad rispèt) - Gh'ò-j-a da dar-'g-i? (Devo darglieli?, lett. C'ho io da dare gli li?) - Gh i ò-j-a da dar-ag? (Devo darglieli?, forma alternativa rispetto alla precedente, lett. Ci li ho io da dare gli?). "J" 'l è un sòṅ eufònic ch'a s dróa prima ad "A" (IO/NOI) in dal fórmi interugatìvi.
Formi imperativi
Sol in dal mod imperativ al suget a n s met minga. Eśempi: Tin t in a ment ch'at gh'ha da murir! (Ricordati che devi morire!, lett. Tieni ti in mente che tu c'hai da morire!).
Negasiòṅ
Al formi negativi i s fanan mitend N prima dal verb e la parola MINGA dopa al verb. Eśempi: A n voj minga ch'at dascor (non voglio che parli, lett. io non voglio mica che tu parli). Al post ad MINGA a s pol druar anc MIA o BRIŚA (ch'i en i sò sinonim) o di atar averb cun acesioṅ negativa/rafursativa (GNANC, MAI, GNINT, …). 'L imperativ negativ a s fa mitend MINGA/MIA/BRIŚA e pò al verb. Eśempi: Minga magnar! Briśa durmir! Mia far 'l aśan!
Difarensi a 'l intéran dal miranduleś
Al miranduleś 'l è uniform a basta in tuta la basa mudneśa ma a gh'è un pò ad varianti:
Cumplemènt ad cumpagnìa
Invéci prima di nóm a ś dróa sèmpar cun ch'l è rivâ a nuàtar dal latìn cum.
Eśèmpi: A vag a 'l mar cun la Cìnsia e a m fag purtàr par Stēvan (Vado al mare con Cinzia e mi faccio portare da Stefano).
La paràbula dal fiōl pròdig
[http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 238]
Dialét dla Cuncòrdia
A digh donca che in di temp dal prim re 'd Cipri, dop al cunquist fat dla Tera Santa da Gofredo 'd Buglion, a sucedé che una sgnora 'd Guascogna l'andé in pelegrinagg al Sepolcr, da dova turnand indree, arivada in Cipri, da suquant birbon la fu vilanament ultragiada. 'D quest chì lee, sensa nissuna cunsulasion dasprandos, la pensé d'andar a ricorar dal re; ma 'gh fu dit da sertun che la pardrev la fadiga par gnent, parchè l'era acsì da poch che non sol al na vendicava brisa i insult fat ai altr, ma che al tolerava vigliacament anch quei ch'i 'gh favan a lù; intant che chiunque gh'aveva un dispiaser al la sfugava col faragh un qualch insult o vergogna a lù. Avend sentii quest la dona, desprada dla vendeta, par cunsularas un poch dla sò noia, la propos da vler dar 'na stucada a la miseria del re; e andada pianzend davanti a lù, la diss: "Al mè sgnor, an vegn minga a la tò presensa par vendeta che m'aspeta dla ingiuria ch'am è staa fat ma, in sudisfasion 'd quela, at pregh ch'at m'insegn cuma 't sofr queli che mì a sent ch'i 't fan, afinché imparand da tì a possa con pasiensa supurtar la mia; la qual, Dio al sa lù, se al psess far, vluntera at la darev, zà che tì at see un sì bon purtador".
Al re, fin alora ch'l'era staa acsì tard e pigr, cumè s'al s'fuss dasdaa dal son, prinsipiand da l'ingiuria fata a 'sta dona, che asprament al vendiché, al dvinté un persecutor grandissim 'd tut quei che contra l'unor dla curona i cumitess qualcosa d'alora in avanti.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n310/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 290-291]
Dialét ad Finàl
A dgiva donca ch'ai gioran dal prim re 'd Cipr, dop la cunquista dla Tera Santa da Gufred 'd Buglion, a sussdì ch'na gran sgnora 'd Guascogna, ch'l'era in pelagrinagg, l'andò al Sepolcar 'd Nostar Sgnor, e quand la turnò indree, 'gnuda ch'la fu un'altra volta in Cipr, la fu ufesa ind l'unor da di birichin e da di birbon d'om. E l'era fora 'd liee da la rabia e da la disparasion; dasprada e an savend più ach capel metras, la pinsò ben d'andar a udiensa dal re par diragh pian e fort al sò sentiment e tut quel ch'agh era sussess dree la strada; ma la zent i 'gh diss ch'l'arev butaa viè 'l fiaa e la fadiga, parchè 'l re an fieva giustisia par chil matieri lì, parchè an la fieva gnanch par lù, quand la zent da 'st mond, par sfugaras dil gnol ch'i aviva par la testa i 'gh fieva di afront. 'Sta povra dona, quand la sintì acsì, dasprada e fora 'd liee da la vargogna e da la voja 'd vendicaras, par cunsularas dla sò disgrasia la pinsò d'andar a far arabir un puctin anch al re; e, pianzend cmè un putlet e zigand a la crusiata, la s'agh piantò davanti e la 'gh dsì: "Sacra Curona, re, mì an vien brisa chì da lù parchè a spera rason dla birbunada ch'i m'ha fat, ma a vien solament parchè ch'am faga grasia d'insgnaram (s'l'è vera quel ch'i dis) com lù al fa a supurtar in santa pas i afront e gli ufes che chil canaji i 'gh fan, parchè acsì a prev supurtar mej anch il miè, ch'agh garantiss ch'agh rinunsiarev tant e pò tant vluntiera a lù".
Al re, ch'in tut al temp da 'sta gran ciacarada, e stuf da 'sta mandga 'd ciacarad, com s'al sdassdass in cal mument, al saltò su tut int un colp e al diè subit ordan ch'as vendicass 'sta povra sgnora 'd tut igli ufes ch'i gh'ivan fat, e da cl'ora e quela 'l dvintò al più gran persecutor ad tut quei ch'i 'gh fievan di insult, e al gmitì al servel a partì che an agh vins più voja 'd far i bei umor.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n312/mode/2up ibidem, pagg. 292-293]
Dialét dla Miràndla
A digh donca che ai temp dal prim re 'd Zepri, da cla via che Gufred Buglion l'abé fat la conquista ed Tera Santa, as dia 'l cas ch'una sgnora ed Cuscogna l'andò in pelegrinazz al Sepulcher, e dand ed volta, quand la fo arivada a Zepri, agh fu di bardasson ch'i 'gh fen quel ch'a ne 'v digh. In causa 'd 'sta bruta asion, cla sgnora, avenden poca vuja, agh vins in ament d'andar dal re par denunsiargh al cas, ma agh fu ch'i 'gh diss: "Sgnurina, l'è temp e fiaa strussiaa, parchè cal re l'è un om acsì indolent e bon da niant che in cambi ed far giustisia ai magon di ater, una gran part ed quili ch'i fan a lù al s'li bev cmud un sumari; in 'sta moda, tut quii ch'han dla rogna da gratars i 's la gratan incontr'a lù fasandghen ed tot el fata". Abend santii la sgnora cmud andava la fassenda e 'n abend piò speransa 'd vendicars, per cunsolars in qualch manera 'd cla passion, la 's mess ed tor in zogh cal re di mè cucù e, smergland, essend andada al sò cuspet: "Sgnor" la diss "an son zà chè pr'asptar rason dla rifa ch'i m'han fat. Ojabò! Mi an voj sna che a m'insegnadi cmud a fa a sufrir tut chii brut mustass ch'i 'v fan. As prev dar che, cun la vostra scola, anca mì a psiss cumpurtar el mè desgrassi. Vò al savii, al bon Gesò Lazareno, s'agh li dunaree vluntera, s'a se psess, daspoch ch'al gh'ha csè boni spali".
Al re, ch'infin alora l'era staa un imbambii, un vis 'd ricota, a pars ch'al s'desdass da un'insonia, e prinsipiand da la figura patida da cla sgnora, la qual l'abè tut el sudisfasion pussebli e impussebli, al s'mitè propri a grinta dura con tut i bech e via che, da cal giorn andand inans, i 's fossan azzardaa 'd far del bricunadi incontr'a l'unor dla sò curona.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n316/mode/2up ibidem, pag. 296-297]
An 1240
I an 1240, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1240 infìn a 'l 1249 ciapê dèinter.
98
Al 98 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Neréo
{{Metacaixa
Al Neréo (Νηρεύς in gréc), in dla mitulugìa gréca, 'l era na divinitê di prìm tèimp dal mèr, fiōl dal Pòunt e dla Géa. 'L ìva spuśê l'oseanèina Dòride ch'la gh'dèva el sinquànta fiōli Nerèidi, e tra chegli ètri, anca l'Alìce e la Teti (ch'la sarèv e-dvintèda pò la mèder dl Achìl). Al psiva anca avér-eg al fiōl Nerît.
Colegamèint estèren
}}
W.A.S.P.
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I went back to my mother, I said I'm crazy ma help me, she said I know how it feels son cause it runs in the family, come on tell me can you see the real me, mother.|A sòṅ turnâ da mè màdar, a-j-ò dit a sòṅ mat mama, jut'um, lē la m à dit a 'l cò cum a s sènt fiōl parchè 'l è 'n visi 'd famìja, andéma, dì'm ch'ta gh la câṿ a védar cum a sòṅ fat dabòṅ, màdar.|The Real Me, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I W.A.S.P. i èṅ un grup heavy metal americàṅ dal gènar hair metal uriginàri 'd Los Angeles. I s èṅ furmâ in dal 1982 ad òpra dal pòli-strumentìsta e cantànt Blackie Lawless e 'l chitarìsta Randy Piper tgnénd adrē a di grup shock rock cuma qvél 'd Alice Cooper o di Kiss. Al nóm dal grup (ch'in ingléś a vōl dir Vrèspa) 'l è 'l acrònim ad “White Anglo-Saxon Protestant” (Prutestànt Biànc Anglo-Sàsun) mo anc ad “We Are Sexual Perverts” (A sém di màniac sesuài).
In dla sò caréra i aṅ vindû da piò ad dódas migliòṅ ad disc fra àlbum in studi (14), da 'l viṿ (3) e racòlti (3) catànd al sucès specialmènt in di an Utànta.
Culegamènt estéran
}}
1002
Al 1002 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.vista
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
9 ed disèmber
Al  l'è al 343śum dè dal calendàri gregoriàn (344śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 22 dè a la fin dl'an.
Maddie Taylor
{{metacaixa
La Maddie Taylor, nada Matthew William Taylor (Flint, 31 ad Dicémbar dal 1966), l'è n'ardupiadōra e còmiga americàna.
L'à dâ la vóś a 'l presidènt George W. Bush in 'n epiśòdi ad South Park e laurâ in dal pelìcula 'd animasiòṅ Hotel Transylvania, Piovono polpette 2 - La rivincita degli avanzi e Angry Birds - Il film.
Àtar prugèt
}}
315 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Appuntamento a tre
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut 'l è parmìs in dla guèra d'l amōr.|Tagline dal film}}
Appuntamento a tre (Apuntamènt a tri) l'è na cumèdia dal 1999 ad Damon Santostefano.
La pelìcula, giràda a Turònt e a Chicago, l'è custàda vint migliòṅ ad dòlar e al 'n à muciâ sù déś e e mèś.
Sunt
Oscar Novak (Matthew Perry) 'l è 'n śōv'n architét ch'al lavóra insém a 'l sò sòci Peter Steinberg (Oliver Platt), òṅ ch'a gh piàś al sò mistēr ma anc chi óm. Un dè al migliardàri ad Chicago Charles Newman (Dylan McDermott) al gh śibìs ad lavuràr sèg p'r un prugèt par tiràr sù 'n sèntar cunturàł grand dimóndi.
A sarév l'ucaśiòṅ dla sò vita ma prima a gh'è vìnsar la cuncurénsa ad dū òs dûr e dal lōr studi, Decker (Bob Balaban) e Strauss (John C. McGinley). A gh'è da far un plàstic e védar qvél ch'a sarà più bèl.
In cal méntar, cardénd-al fnòć anc lò e dònca minga 'n perìcul, Charles al dmanda a Oscar ad tgnir 'd òć la sò muróśa e amànta, l'artìsta Amy (Neve Campbell), parchè l'è dimóndi gelóś ad lē. Oscar al s inamóra invéci dla ragàsa ma al n pōl minga dir-'g-al p'r n andàr mia in a risć ad pèrdar 'l incàrag.
Culegamènt estéran
}}
97
Al 97 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
.starhub
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
La casa 2
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Preparâ'v a na criśi 'd néruv.|Tagline dal film}}
Legami sporchi
{{Metacaixa
La casa 2
La casa 2 (La cà 2) l'è na cumèdia 'd scarésa americàna dal 1987 ad Sam Raimi, séguit ad La casa dal 1981. La pelìcula la gh'à pò abû 'n séguit sinc an dòp da 'l tìtul L'armata delle tenebre.
Cal film chè 'l è stâ bòṅ ad far sù dagnóra siē migliòṅ ad dòlar in di sōi Stat Unî, dòp ès'r-an custâ tri e siē.
Legami sporchi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La casa 2
Sunt
Custrét a cupàr la sò muróśa Linda (Denise Bixler), finìda sóta 'l cuntròl dal fòrsi dal mâł dal lìbar necronomicon durànt na vacànsa in dal bòsc, Ash Williams (Bruce Campbell) 'l è custrét a far i cònt incóra cun lē, turnàda da sót-tèra par masàr-al. Al śōvan al gh la cava a far-la fóra ma pò al gh'à da śgar-as via na maṅ ch'l'éra stada murśgàda da la Linda e ch'l'iva tacâ a mōv'r-as par sò cònt, faghénd da tut par far-ag dal mâł.
Legami sporchi
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al ricàt e 'l tradimènt i èṅ al sò armi.|Tagline dal film}}
Gâles
Al Gâles (Cymru in galaix, Wales in inglaix, Galles in itajan, storicamaint Cambria) ’l é ona del quâter nasioun cunstitutivi dal Règn Unî. Al fa pêrt dl’ixla dla Gran Bartagna; al cunfeina cun l'Inghiltêra a mateina, ’l é mujê dal Mêr d Irlanda ’d soura e a sira, e dal Canêl ed Bristol ed soata. As dxlêrga par 20 779 km² e l à 3 063 456 abitant al 2011. La sau capitêla l’é Cardiz (Caerdydd in galaix, Cardiff in inglaix).
La casa 2
Sunt
In cal méntar l’Annie Knowby (Sarah Berry), fiōla 'd 'n archeòlug studióś dal „lìbar di mòrt“, e 'l sò culéga Ed Getley (Richard Domeier), jutâ da dū redneck dal pòst, Jake (Dan Hicks) e la Bobby Joe (Kassie DePaiva), i rìv'n ad sira in dla cà in du a s cata Ash, a cal punt lè dal tut fóra 'd tèsta.
Legami sporchi
Legami sporchi (Ligàm muśnènt) 'l è 'n thriller itagliàṅ e spagnōl dal 2004 ad Giorgio Molteni.
La casa 2
Culegamènt estéran
}}
Gâles
Al munêrca dal Gâles l é al prainsip Chêrel, prem fiaul dla rigeina Lixabèta II.
Legami sporchi
Sunt
Timothy Flanberg (Cyrus Elias) 'l è 'n óm 'd afâr ad dagnóra stant'an che, dòp èsar-'s divìś da sò mujēr, al s è cumpagnâ cun na bèla dóna ch'la gh'à la mità di sò an, la Dalilah Rayney (Ines Nobili), na purcùsa nimàla ch'ad nòt, cun na pirùca blù in cô e na mascra in di òć, la và in dal chat dal sès a far la spurcaciòna cun la webcam ch'i la védan tut druànd al nickname 'd „Hot Ice“ (Giàs Bujènt).
Na sira un śuvnòt buletàri ciamâ Daniel McWilliams (Edoardo Sala) al s insfìlsa 'd nascòst in dla sò vila par śgranfgnàr via quèl. Purtròp durànt al cōlp al vèć al mōr parchè al nàst'r adeśìṿ ch'al gh'iva tacâ in ghigna par far-al taśēr al 'l iva lasâ sénsa fiâ esénd che chi lò al gh'iva 'n brut mâł ch'al gh impedìva 'd respiràr p'r al naś ma sōl par la bóca. Turnâ a cà da sò mujēr Victoria (Claudia Giommarini), na barìsta ch'la lavóra par cal pôc ad bòṅ ad Matt (Vincenzo Peluso), Daniel al fà giùst in tèmp a pagàr 'l afìt 'd òt méś c'n i bèsi dla rapìna.
Timothy, prima 'd èsar masâ, 'l iva fat n'asicurasiòṅ su la vita a la Dalilah e anc al testamènt 'l éra tut da la sò banda e minga da la part ad sò fiōla, la Sylvie (Patricia Conde), parchè al s éra quistiunâ sèg. Chi lē la sènt ch'a gh'è quèl ch'a traśa e dònca la dmanda ajùt a 'n èx pulisiòt, Raymond Toom (Tomas Arana), par catàr al próvi cóntar la Dalilah ch'a sò giudìsi l'iva strulgâ 'n piàṅ par cupàr sò pàdar saénd ch'al gh'iva di prubléma 'd respirasiòṅ. In cal méntar Daniel, ch'al gh'à sèmpar di prubléma 'd bèsi, al dmanda lavōr a la Dalilah cuma giardinēr part time.
Culegamènt estéran
}}
Minneśòta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Minneśòta (a s lèś [mɪnɨˈsoʊtə] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1858. Al gh'à na pupulasiòṅ ad sinc migliòṅ 'd abitànt dagnóra par na superfìsi ad 225.181 km². 'L è cgnusû cuma 'l stat di déś-mila lâg anc se pò i lâg i èṅ dódas-mila, c'n in mèś anc na part dal Lâg Superiōr.
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a èst c'n al Mìchigan e c'n al Wiscònsin, a sud cun 'l Iowa, a òvest c'n al Dakòta dal Sud e c'n al Dakòta dal Nòrd. Al Minneśòta 'l è divìś in utànta-sèt cuntèi e in utsènt-quarantasèt cumùn. Al sò mòt 'l è „L'Étoile du Nord“ (La stéla dal nòrd).
La capitàl l'è Saint Paul ma la sò sità più granda l'è Minneapolis ch'la pasa i quatarsènt-mila cristiàṅ. Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l demucràtic Mark Dayton.
Al clima 'l è cuntinentàł, dimóndi fréd in Invèran e cald in Istâ. Tulénd via 'l Alàska, al Minneśòta 'l è 'l stat più a nòrd dal paéś parchè al gh'à 'n cunsèṅ ch'al pasa 'l paralēl 49. Al Minneśòta 'l è 'l stat federàł ch'al prudùś da piò ad tut chi àtar furmintòṅ, barbabiétuli, sòja e arvèa. La bèstia 'd alevamènt tiràda sù par la carna 'l è 'l tòc. Na vòlta 'l paéś 'l éra anc pîṅ ad minéri 'd fèr, in tut al manéri 'l è da 'd chè ch'a riva 'l 75% ad cal mineràl chè druâ in di Stat Unî.
Culegamènt estéran
}}
19 ed disèmber
Al  l'è al 353śum dè dal calendàri gregoriàn (354śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 12 dè a la fin dl'an.
924 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 924, mo invéci 'l an 924, 't ê da 'ndèr chè) Al 924 (novseintveintquàter, novecentoventiquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 923 (novseintveintetrī) e 'l vin prìma dal 925 (novseintveintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintveintquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1003
Al 1003 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 1230
I an 1230, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1230 infìn a 'l 1239 ciapê dèinter.
119 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 119, mo invéci 'l an 119 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 119 (seintdeśnōv, centodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 118 (seintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 120 (seintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintdeśnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
96
Al 96 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Amantes amentes
{{Metacaixa
Amantes amentes l'è na manéra 'd dìr latèina che a la lettra la vōl significhèr "amant sèinsa mèint", a dìr che soquànti volti i amànt i perden la sùca, śmèindeg ed tùt i lavōr ch'a gh'è fóra dal só amōr.
La frêś la s cata in dal De rerum natura ed Lucrèsi per significhèr pròpria la śmingànsa 'd tut al rest che dal volti a gh'vin ai amànt.
Ligàm estèren
}}
.office
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
719 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 719, mo invéci 'l an 719, 't ê da 'ndèr chè) Al 719 (setseintdeśnōv, settecentodiciannove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 718 (setseintdeśdòt) e 'l vin prìma dal 720 (setseintvèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintdeśnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Tèǵ
{{Metacaixa
Al tèǵ (tetto in itagliàṅ) 'l è 'l cuaciamèint del cà p'r an fèr-egh pióver dèinter  e tgnìr-i al sicùr dagli intempèri.
Èter progêt
}}
1651 (nùmer)
{{Metacaixa
Al 1651 (mileseseintsinquàntaùn, milleseicentocinquantauno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1650 (mileseseintsinquànta) e 'l vin prìma dal 1652 (mileseseintsinquàntadū). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintsinquàntaùnésum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1651 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 13 con 'l 127: Fatoriśasiòun:
The Prison
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'N óm da par lò... la parśòṅ più viulènta di Stat Unî.|Tagline dal film}}
The Prison (La parśòṅ) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1994 ad John Frankenheimer, girâ par la televiśiòṅ in Tennessee c'n un budget ad sinc migliòṅ e òt ad dòlar, ch'al tōś ispirasiòṅ da i fat dl'arvòlta dla parśòṅ 'd Attica dal 9 ad Setémbar dal 1971.
Par cla pelìcula chè Samuel L. Jackson 'l è stâ candidâ a i Golden Globes dal 1995.
Sunt
Michael Smith (Kyle MacLachlan) 'l è 'n śōv'n ad vint-a-dū an ch'l à péna tacâ a lauràr da pulisiòt penitensiàri in dla parśòṅ 'd Attica, in dal stat ad New York, cuma sò sîṅ Ed (Tom Bower) e cuma 'l iva fat anc sò pàdar Hal (Harry Dean Stanton) ch'adès però al gh'à 'n bar tut suo. Lè al cundisiòṅ p'r i cundanâ i èṅ dimóndi dûri, da spés umiliâ da 'l guàrdi e da 'l tenènt Weisbad (Frederic Forrest) in particulàr, e Michael al fà fadìga a adatàr-'s a cal règhli catìvi lè. Anc sò mujēr Sharon (Anne Heche), ch'la spèta 'n putèṅ, la gh'à paùra ch'al pòsa cambiàr in pèś armagnénd lè.
William Bishop dit Jamaal X (Samuel L. Jackson), militànt musulmàṅ e cumbatènt p'r i dirìt di négar, 'l è péna stâ mis dèntar, giùst in tèmp par tōr part a n'arvòlta guidàda p'r al psicupàtig Chaka (Clarence Williams III). Al pulisiòt Willis (Jeffrey Buckner Ford) al pèrd la vita méntar dimóndi àt'r i èṅ piciâ e tòlt in ustàǵ. Gl'arvultóś i vōlan negusiàr e i dmànd'n ad dascórar c'n al guvernadōr Nelson Rockefeller.
1879 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1879, mo invéci 'l an 1879, 't ê da 'ndèr chè) Al 1879 (mileotseintestantanōv, milleottocentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1878 (mileotseintestantòt) e 'l vin prìma dal 1880 (mileotseintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintestantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Pronti a tutto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In un pòst in du i s cònt'n i còrp, lò al vōl tgnir adrē a 'l règhli.|Tagline dal film}}
Custâ déś migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à fat pò sù dū e tri.
Sunt
Alex Kearney (Anthony Edwards) 'l è 'n śōv'n ad Filadèlfia tut priciśèṅ ch'al fà 'l pulisiòt in dal quartēr bèṅ ad Bryn Mawr. La sò muróśa, la Lori Mitchell (Penelope Ann Miller), l'è dimóndi ligàda a lò ma la vrév ch'al mulìs incòśa par studiàr léǵ parchè la gh'à sèmpar paùra ch'a gh pòsa sucédar quèl in servìsi.
Un dè Alex al s mét in di guàj vlénd far na multa a 'l migliardàri Jerome Sweet (David Clennon) ch'l andàva tròp fòrt in màchina. Esénd che chi lò 'l è 'n pès grôs dla sità, fiōl 'd un pulisiòt a sò vòlta, al fà in manéra che Alex al véggna casâ via da 'l sò pòst e trasferî in dal quartēr malfamâ e pòv'r ad Downtown. Chè Kearney al taca a lauràr in còpia insém a 'n agìnt ad culōr, Dennis Curren (Forest Whitaker), ch'l è dal tut difarènt da lò parchè da spés 'l agìs sénsa tgnir a mènt al règhli quànd al ciàpa di delinquènt. I dū pulisiòt i s mét'n a indagàr su 'n gir ad sparisiòṅ ad Mercedes ch'i finìsan sèmp'r in Sud-Amèrica. A cap dl'urganiśasiòṅ, insaplàda in un tràfic ad dròga, a gh'è Sweet in parsòna, jutâ da di pulisiòt curót e da 'n sasèn ciamâ White (Joe Pantoliano).
Culegamènt estéran
}}
29 ed disèmber
Al  l'è al 363śum dè dal calendàri gregoriàn (364śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 2 dè a la fin dl'an.
Lena Belkina
La Lena Belkina (Tashkent, 27 ad Nuvémbar dal 1987) l'è na cantànta mezzosoprano.
.scor
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
1004
Al 1004 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Whitney Houston
{{Metacaixa
Colombo
Colombo a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät dal Paraná. La gh'ha 241.505 abitant (2008); l'è la sitä dal Stät dal Paraná con püsä imigrä itagliàn.
Whitney Houston
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Bittersweet memories, that is all I'm taking with me. So goodbye, please don't cry. We both know I'm not what you, you need. And I will always love you, I will always love you. I hope life treats you kind and I hope you have all you've dreamed of and I wish to you, joy and happiness but above all this, I wish you love.|Arcòrd dóls e amàr, quést 'l è tut quél ch'a sòṅ drē a purtàr-um mèg. Dònchina adìo, par piaśér, minga piànśar. A savém tut dū che mè a n sòṅ briśa quéla ch'la t vōl. E mè a t vurò bèṅ par sèmpar, a t vurò bèṅ par sèmpar. A spér ch'la vita la sia bòna tèg e ch'at pòsa avér tut quél ch'at sugnàv e a t àugur giòja e cuntintésa ma in sima a tut a t àugur 'l amōr.|I Will Always Love You, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Colombo
Ecunumìa
L'economia all'è pincipalmëint agricula, ins'la prodüsiòn d'la früta, üga para fà al vëin.
Whitney Houston
La Whitney Elizabeth Houston, cgnusùda méj cuma Whitney Houston (Newark, 9 'd Agóst dal 1963 – Beverly Hills, 11 ad Favràr dal 2012), l'è stàda na cantànta e atóra americàna.
La gh'à abû dimóndi sucès in di an Utànta e a 'l inìsi di an Nuànta in dua l'à piasâ sèt sìngui ad fila a 'l prim pòst dla Billboard Hot 100, baténd al rècord ad Diana Ross & The Supremes e di Beatles. In dla sò caréra l'à vindû da piò ad 170 migliòṅ ad còpi fra àlbum, sìngui e vìddeo.
Colombo
Storia
La sitä la fà parta ad'la ragiòn ad Curitiba, e la fàva parta ad la sitä. Al 5 fabrär 1890 l'è dvantä cumoin indipendëint.
Whitney Houston
L'artìsta l'à anc ciapâ siē Grammy Awards e la gh'à al rècord di American Music Awards vins (vint-a-dū).
Biugrafìa
Whitney la nas in dal 1963 a Newark, na sità dal New Jersey. Fin da pìcula la taca a cantàr, in un côr gospel e anc in soquànt lucài nutùran insém a sò màdar Emily. Dòp avér tòlt al diplòma e avér fat soquànt lavōr da mudèla, in dal 1981 la taca al sò impégn in dal mónd dla mùśica par la Tara Productions.
Colombo
Bibliugrafìa
. v. 31, p. 118-120.
Whitney Houston
Biugrafìa
Quàt'r an dòp la fà gnir fóra al sò prim àlbum Whitney Houston (cun dènt'r al sìngul All at Once e àtar siē!) e 'l è subìt un sucès: prim pòst in dla clasìfica di Stat Unî par quatórdas stmani ad fila e 29 migliòṅ ad còpi vindùdi (record p'r una a 'l debùt, incóra imbatû, la Britney Spears cun al sò Baby One More Time dal 1999 la s farmarà a 25 migliòṅ).
Dū an dòp, in dal 1987, l'è la vòlta ad Whitney, 'n àtar sucès internasiunàŀ c'n al sìngul I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me). In dal 1988 l'incìd One Moment in Time, inn di Ulimpìadi ad Seùl. In dal 1990 a vîṅ fóra al tèrs àlbum I'm Your Baby Tonight.
In dal 1992 la fà al sò ingrès in dal mónd dal cìnema faghénd la prutagunìsta insém a Kevin Costner in dla pelìcula La guardia del corpo. Al braṅ prinsipàŀ dla culòna sunóra, I Will Always Love You (cover dla Dolly Parton), la gh'à un sucès clamurōś mènt'r al disc cun la soundtrack al dvénta al più vindû dla stòria cun 42 migliòṅ ad còpi vindùdi. In dal 1995 la rècita in dal film Donne - Waiting to Exhale e 'l an dòp in Uno sguardo dal cielo insém a Denzel Washington.
Nunustànt un sucès acsè grôs, Whitney la gh'à abû dimóndi prubléma in dla sò vita, specialmènt ad dròghi ch'i l'ìvan fata dvintàr patìda e magra cum un stéc. Sò pàdar pò al vliva da lē sènt migliòṅ ad dòlar e par ciapàr-i 'l iva mis sù na càuśa còtra sò fiōla in dal 2002 ma pò 'l è mòrt 'l an dòp prima che i giùdas i dìsan ragiòṅ a la dóna.
In dal 2003, durànt na litgàda, la ciàpa dal bòti da sò marè Bobby Brown, spuśâ in dal 1992, e i gh'àṅ da rivàr i pulisiòt par farmàr-al. In dal 2006 Whitney la'l mòla purtànd-as sèg la fiōla.
In dal Śnar dal 2012 la sò cà discugràfica la fà savér che la Houston l'à butâ via tut i sò bèsi, un quèl cuma sènt migliòṅ ad dòlar ma lē la diś ch'al n è minga véra. Al méś dòp The Voice (La vóś), scutmàj sarnî par lē da Oprah Winfrey, la mōr a sōl 48 an 'l 11 ad Favràr dal 2012 cun al naś śbuśî da la dròga, andgàda in na vasca da bagn pîna d'àqua bujénta. La s catàva in 'n hotel ad Beverly Hills in du l'éra andàda par tōr part a na manifestasiòṅ ligàda a i Grammy Awards.
Culegamènt estéran
}}
Bob Hoskins
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Robert William Hoskins, Jr., cgnusû méj cuma Bob Hoskins (Bury St. Edmunds, 26 ad Farvàr dal 1942 - Bury, 29 'd Avrìl dal 2014) 'l è stâ 'n atōr e regìsta britànic.
Biugrafìa
Hoskins al nas in Inghiltèra in dal Suffolk. Sò pàd'r al fava 'l camiunìsta e 'l cuntàbil, sò màdar la cōga e la mistra 'd aśîł. Da śōvan al s è inśgnâ a far di lavurét cuma 'l camiunìsta, 'l pulidōr ad vēdar, 'l asistènt idràulic, al pumpēr, al fachèṅ e 'l magnadōr ad fōg in un cîrc.
A vint-sinc an al ciàpa na part in un lavōr a teàtar pò al taca a lauràr in dal mónd dal cìnema. Al sò prim rōl impurtànt 'l è dal 1974 in dal film Il pornografo ma 'l sucès par lò a riva cun Il giorno del venerdì santo dal 1980. P'r Alan Parker al lavóra in Pink Floyd The Wall (1982) méntar dū an dòp Francis Ford Coppola 'l al sarnìs par Cotton Club.
In dal 1986 al gira Mona Lisa par Neil Jordan e pò in dal 1988 Chi ha incastrato Roger Rabbit par Robert Zemeckis. In dal 1991 'l è in dal cast dal thriller Prova schiacciante e dla cumèdia Hook - Capitan Uncino ad Steven Spielberg. In dal 1999 al lavóra p'r Atom Egoyan in dal sò Il viaggio di Felicia.
In di ùltim an dla sò caréra 'l è fra i prutagunìsta dal film 'd Abel Ferrara Go Go Tales e pò in dla cumèdia We Want Sex. Prima 'd murìr al gira Biancaneve e il cacciatore.
Culegamènt estéran
}}
95
Al 95 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
An 1220
I an 1220, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1220 infìn a 'l 1229 ciapê dèinter.
Guido
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al guido (a s lèś /ˈɡwiːdoʊ/ in ingléś) 'l è 'n tèrmin dla léngua ingléśa druâ cuma 'n insûlt ètnig p'r uféndar e tōr in gir al parsòni americàni cun dal raìś itagliàni fiōli ad gint pòvra e 'd uperàj, specialmènt in chi stat in du a gh 'n è da piò cuma 'l New Jersey, New York, al Connecticut e al Rhode Island. La pōl anc èsar dita in di cunfrònt dgl'itagliàṅ ch'i lévan tròp la crésta e ch'i faṅ i bui cumpurtànd-as da masćiàs. Da dgl'atri bandi a s dróa invéci 'n àtar nóm: Mario a Chicago e Gino a East Haven, Turònt e a Montreal.
A gh'è l'idéa che cla paròla lè la sia saldàda fóra fra i an Stanta e i an Utànta e ch'la daśvéggna da 'l nóm itagliàṅ Guido o da 'l vèrub Guidàr. In Emìglia-Rumàgna a i prévan ciamàr di tàngar, di martùf, di mingòṅ, di gréś ch'i pìgan, di giavàs, di sandròṅ, di tamàr.
Quànd in sal canàł televiśìṿ MTV 'l è vgnû fóra in di Stat Unî un prugràma dal gènar „rusc“ impinî ad guido ciamâ Jersey Shore, 'l à fat sù dimóndi pulémichi.
Nòti
}}
.skype
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
Omicidio all'italiana
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|“Al film più bèl ad sèmpar” MÈ MÀDAR - “Maccio 'l è 'n nóṿ Hitchcock” MÈ SÎNA - “Parfùm 'd Òscar” MÈ.|Tagline dal film.}}
Omicidio all'italiana (Masamènt a l'itagliàna) l'è na cumèdia négra itagliàna dal 2017 ad Marcello Macchia giràda in Abrùs in dal bōrg ad Curvàra e a Chiéti.
Sunt
Acitrullo 'l è 'n paiśèṅ 'd muntàgna 'd séd'ś anmi, dagnóra tut vèć, fra 'l Mulìś e 'l Abrùs ch'a n gh'è gnint e tut i sógnan 'd andàr a star in sità a Campbàs. Quànd la cuntésa Ugalda Martirio in Cazzati (Lorenza Guerrieri) la mōr p'r un bcòṅ ch'al gh'è andâ 'd travèrs, a 'l sìndig Piero Peluria (Marcello Macchia) a gh vîṅ in mènt la strulgàda 'd dasfrutàr cla daśgràsia lè par far-la pasàr p'r un masamènt e tiràr acsè su 'l bōrg 'l interès dla televiśiòṅ e di turìsta.
Jutâ par sò fradèl Marino (Luigi Luciano), al sìndig al pòrta 'l cadàvar sóta 'l campanìl e pò a gh buta adòs di curtèi par far créd'r a tut ch'la sgnōra la sia stada masàda a scurtlàdi. In paéś a riva subìt la giurnalìsta criminòluga Donatella Spruzzone (Sabrina Ferilli) ch'la gh'à 'n prugràma 'd sucès ciamâ Chi l'acciso ch'i al védan tut, pò anc al cumisàri Fiutozzi (Gigio Morra) e l'ispetōra Sandra Pertinente (Roberta Mattei).
Culegamènt estéran
}}
Neve Campbell
{{Metacaixa
La Neve Adrianne Campbell, cgnusùda méj cuma Neve Campbell (Guelph, 3 'd Utóbar dal 1973, a s lèś /ˈnɛv ˈkæmbəl/ in ingléś), l'è n'atōra canadéśa cgnusùda specialmènt p'r al persunàǵ dla Sidney Prescott in dla saga ad Scream.
L'è stada spuśàda dū vòlti, prima cun Jeff Colt e pò cun John Light.
Biugrafìa
Nada in Cànada da di genitōr scuséś e ulandéś, a nóṿ an la taca a studiàr balét a la National Ballet School par pò pasàr a la recitasiòṅ dòp soquànt infurtùni. Da 'l 1994 a 'l 2000 l'è la prutagunìsta dal telefilm Cinque in famiglia. La sò prima part impurtànta a 'l cìnema l'è in dal film Giovani streghe dal 1996 ma 'l è cun Scream ad Wes Craven dal stés an ch'la dvènta famóśa in tut al mónd faghénd al persunàǵ dla prutagunìsta Sidney Prescott. La turà incóra in maṅ cla part lè anc in di film a vgnir Scream 2 dal 1997, Scream 3 dal 2000 e Scream 4 dal 2011.
In dal 1998 l'è la visióśa Suzie Toller in Sex Crimes - Giochi pericolosi e pò la lavóra cun Ryan Phillippe in dla pelìcula Studio 54. In dal 1999 l'è in dal cast dal cumèdia Appuntamento a tre mént'r in dal 2001 la tōś part a Sesso ed altre indagini. Dū an dòp la lavóra cun Robert Altman in dal sò The Company.
Culegamènt estéran
}}
1093 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1093, mo invéci 'l an 1093, 't ê da 'ndèr chè) Al 1093 (milenovantarī, millenovantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1092 (milenovantadū) e 'l vin prìma dal 1094 (milenovantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milenovantariéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Brigitte Nielsen
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Gitte Nielsen, cgnusùda méj cuma Brigitte Nielsen (Rødovre, 15 ad Luj dal 1963, a s lèś [ˈbʁigedə ˈnelsn̩] in danéś), l'è na mudèla, showgirl, persunàǵ televiśìṿ, cantànta e atōra danéśa naturaliśàda itagliàna.
La gh'à abû dimóndi sucès in di an Utànta quànd l'éra la mujēr ad Sylvester Stallone. La Nielsen la gh'à sinc fiōi e la s è spuśàda sinc vòlti, l'ultma cun 'l itagliàṅ Mattia Dessi in dal 2006.
Biugrafìa
Fiōla dna bibliutecàra e 'd 'n inśgnēr, la Brigitte la taca na caréra da mudèla a 'l inìsi di an Utànta, dasfrutànd anc al fat 'd èsar dimóndi élta (1,85 m), laurànd p'r i stilìsta Gianni Versace, Giorgio Armani e Ferré fra New York, Parì e Milàṅ. In dal 1985 la gira 'l sò prim film par Dino De Laurentiis, Yado, insém a Arnold Schwarzenegger.
Sèmp'r in dal 1985 la cgnós 'l atōr Sylvester Stallone ch'al dvènta sò marè e ch'al la vōl sèg in dal pelìculi Rocky IV e Cobra. Finî 'l sò matrimòni la riva in Itàglia par tōr part a 'l prugràma dal sàbat ad Canale 5 Festival insém a Pippo Baudo e a la Lorella Cuccarini. Durànt al show la canta 'l pès Everybody Tells a Story prudót par Giorgio Moroder ch'al gh dà la manéra 'd tacàr anc na caréra da cantànta.
La Nielsen la cuntìnua in chi an lè anc a far di film, tulénd part a Beverly Hills Cop II - Un piedipiatti a Beverly Hills II ad Tony Scott, a la pelìcula Domino da prutagunìsta e a 'l film ad scarésa 976 - Chiamata per il diavolo 2. In dal 1992 la preśénta 'l Fèstival da Sanremo insém a Pippo Baudo, la Milly Carlucci e l'Alba Parietti e la rècita in dla part dla Stria Négra in dla fiction Fantaghirò. In dal 1998 l'è a cap dla squàdra dal dóni élti in Ciao Darwin.
In dal 2000 la rècita in dal vìddeo Make Me Bad di KoЯn pò la tōś part a soquànt reality show cuma 'l Gran Fradèl VIP danéś (2003), La Talpa in Itàglia (2004) e 'l Gran Fradèl VIP ingléś (2005) in du la riva tèrsa. In dal 2009 Italia 1 la manda in ónda 'l prugràma Celebrity Bisturi cundót par l'Elisabetta Gregoraci ch'la fà védar soquànti sò uperasiòṅ ad belésa fati par di cirùśig plàstic.
Culegamènt estéran
}}
10 ed disèmber
Al  l'è al 344śum dè dal calendàri gregoriàn (345śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 21 dè a la fin dl'an.
Porky's III - La rivincita!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vindéta la n è mai stada acsè divertènta.|Tagline dal film}}
Sunt
La squàdra 'd basket dal culéǵ 'd Angel Beach 'l è in semifinàł in un turnèo nasiunàł fra scóli méntar Pipèṅ (Dan Monahan) al punta a na nòt ad sès cun na bèla studènta śvedéśa, l’Inga (Kim Evenson), ma 'l armàgn fargâ cuma sèmpar. Al cheerleader i prumét'n a i ragàs 'd andàr a lèt sèg s'i gh la càv'n a vìnsar. Finî 'l incóntar cun sucès, i śōv'n i s dàn'n apuntamènt a cà 'd una 'd lōr par gusàr. Mént'r i ragàs i èṅ in dl'àqua nûd in pisìna, al ragàsi invéci 'd śuntàr-'s i scàpan via c'n i sò vistî.
Adès ch'i gh'aṅ da śugàr la finàl, Brian (Scott Colomby) al diś ch'l alenadōr Goodenough (Bill Hindman) 'l è ricatâ par Porky Wallace (Chuck Mitchell), al migliardàri ch'al fà i bèsi c'n al sò lucàl malnét, parchè 'l à fat di dèbit sèg in dla sò bisca clandestìna. Chi lò al vōl ch'al faga pèrd'r apòsta la squàdra 'd Angel Beach par far sù di sòld scumiténd-ag cóntar e 'l coach 'l è custrét a lasàr fóra 'l sò śugadōr più fòrt, Pilòṅ (Tony Ganios), cun la scuśa ch'al n à minga pasâ 'n eśàm ad biulugìa. Al ragàs al gh'à pò anc 'n àtar prubléma parchè la fiōla 'd Porky, cla purcùsa dla Blossom (Wendy Feign), la gh'à butâ gl'òć adòs.
Culegamènt estéran
}}
2021
Al 2021 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ring 0: The Birthday
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da 'l Giapòṅ 'l uriginàł...|Tagline dal film}}
Ring 0: The Birthday (’L anèl 0: Al cumpleàn) 'l è 'n film ad scarésa giapunéś dal 2000 ad Norio Tsuruta, prequel dla pelìcula Ring dal 1998, ambintâ quànd la Sadako Yamamura la gh'iva daśnóṿ an.
Sunt
La Miyaji Akiko (Yoshiko Tanaka) l'è na reporter ch'la próa a far luś su i putēr dla Shizuko Yamamura (Masako), la dóna ch'l'iva masâ 'l sò muróś prima 'd tōr-as la vita, e 'd sò fiōla, la Sadako (Yukie Nakama). Chi lē adès la s è unìda a 'n grup 'd atōr ad teàtar ad Tòkyo, inamurànd-as 'd Hiroshi Tôyama (Seiichi Tanabe).
Quànd la Miyaji la la cata, i putēr dla ragàsa i sàltan fóra e p'r i mémbar dla troupe l'è finìda. A cal punt lè al pàdar dla śōvna, al dutōr Heihachirô Ikuma (Daisuke Ban), al la dróga par pò butàr-la śò in un pós, srànd anc al buś par sèmpar. 'L óm al decìd pò ad masàr-as tajànd-as la góla.
Culegamènt estéran
}}
1652 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1652 (mileseseintsinquàntadū, milleseicentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1651 (mileseseintsinquàntaùn) e 'l vin prìma dal 1653 (mileseseintsinquàntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintsinquàntadūésum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1652 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 con 'l 826: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Rose rosse per il demonio
{{Metacaixa
1005
Al 1005 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Rose rosse per il demonio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I èṅ vgnû par turturàr na mènt cun di patimènt tarménd.|Tagline dal film}}
Rose rosse per il demonio (Ròśi rósi p'r al demòni) 'l è 'n film ad scarésa gòtic dal 1972 ad Peter Sykes prudót par la Hammer Film Productions.
Giràda c'n un budget ad duśènt-sinquantamìla sterlìni, la pelìcula la tōś ispirasiòṅ da i lavōr dal mèdag tedésc Franz Mesmer.
Sunt
In cal mént'r in dal bòsc lè darènt i tàc'n a murìr cupàdi dal śuvnòti, cuma la Magda (Deirdre Costello) e l’Inge (Virginia Wetherell), quaciàdi pò cun di pètai 'd ròśi rósi. La gint dal vilàǵ la pénsa ch'a s trata dna maledisiòṅ o òpra dal Diàvul. Par far quèl a riva anc un prēt (Michael Hordern) cun na cróś ad légn a fōg.
Par curàr i fiōi dal baròṅ, in dal castèl a riva 'l dutōr Falkenberg (Patrick Magee) espèrt in d'l ipnutìśum.
Culegamènt estéran
}}
.law
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2015.
94
Al 94 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Geoffrey Hull
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Geoffrey Stephen Hull (6 'd setèmber 1955) 'l é 'n lenguèsta, stòric e studiōś 'd etnolugìa australian, avtōr ed The Linguistic Unity of Northern Italy and Rhaetia (1982).
Colegamèint estèren
}}
Mondo Topless
{{Metacaixa
Under Heavy Fire
{{Metacaixa
Mondo Topless
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Under Heavy Fire
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Mondo Topless
{{Film }}
Under Heavy Fire
{{Film }}
Mondo Topless
{{CITAZIONE|Cal bèli tetóni sfaciàdi 'd Russ Meyer.|Tagline dal film}}
Under Heavy Fire
{{CITAZIONE|Al sò paéś 'l al cunsìdera 'n eróe. I sò óm i al maladìśan.|Tagline dal film}}
Mondo Topless
Mondo Topless (Mónd Téti 'd fóra) 'l è 'n ducumentàri eròtic americaṅ dal 1966 ad Russ Meyer ch'al 'l à anc scrit, senegiâ, prudót, futugrafâ e muntâ. Al regìsta califurgnaṅ al gh'à insfilsâ dèntar anc soquànt pès 'd un sò vèć ducumentàri ad tri an prima, Europe in the Raw, e 'l pruvèṅ ch'l'iva fat la Lorna Maitland par ciapàr la part dla prutagunìsta in Lorna dal 1964. La paròla Mondo ch'la s cata in dal tìtul 'l è 'n ciàr riferimènt a 'l gènar mondo ad soquànt ducumentàri itagliàṅ dal perìud cuma Mondo Cane.
Under Heavy Fire
Under Heavy Fire (Sóta 'n fōg pēś) 'l è 'n film ad guèra canadéś dal 2001 ad Sidney J. Furie ch'al 'l à anc scrit insém a Greg Mellott. La pelìcula, ch'a 'l inìsi la s ciamàva Going Back e la duràva dū óri e mèś, l'è custàda trédas migliòṅ ad dòlar canadéś a 'l incìrca.
Mondo Topless
'L è stâ girâ c'n un budget stimâ ad dódas-mila dòlar.
Under Heavy Fire
Sunt
Vint-siē an dòp la fîṅ dla guèra in Vietnam, 'l èx capitàṅ di marines Ramsey (Casper Van Dien) al tórna in dal paéś aśiàtic insém a di èx cumpàgn dla sò diviśiòṅ par tōr part a na serimògna p'r arcurdàr al vitmi dal cunflìt cuma 'l pàdar 'd Brad Jordan (Jason Cadieux).
Mondo Topless
Sunt
Al regìsta Russ Meyer al và a pascàr al dóni più bèli ad San Francisco, la sità dal visi, ch'i s càvan śò in di lucài dal pcâ faghénd śbalutàr al téti grôsi tgnénd adrē a 'l ritm dla mùśica.
Under Heavy Fire
Sunt
Na giurnalìsta televiśìva ciamàda Kathleen Martin (Carré Otis) la và sèg par far un servìsi e par far luś su 'n masèl patî da i suldâ americàṅ. A gh scapa anc na ciuladìna fra chi lē e Ramsey che però 'l è dimóndi śò p'r i brut arcòrd di tèmp ad guèra.
Mondo Topless
Sunt
A gh'è la biónda Pat Barringer (Pat Barrington) ch'la bala c'n i guànt ad vlû e pò basta sóta i câṿ dla curènt lètrica, la Darlene Grey (Darlene Grey) ch'la n s mét minga 'l regipèt a lèt, la Sin Lenee (Sin Lenee) ch'la s cata bèṅ dapartùt a part ch'a sia 'n quèl vérd, la Darla Paris (Darla Paris) ch'la s fà savēr che l'ultma vòlta ch'la li à miśuràdi i éran „36 D“ (80 cm x 12,5 cm, na quàrta in Itàglia) e la Diane Young (Diane Young) ch'la sunàva 'l viulunsèl a tréd'ś an.
Under Heavy Fire
Culegamènt estéran
}}
Mondo Topless
Sunt
E pò incóra la Donna X (Trina Lamar) ch'la diś ch'la fà véd'r al téti a secónda di mumènt e la Babette Bardot (Babette Bardot), mèśa francéśa e mèśa śvedéśa ch'la vōl èsar téndra c'n i óm parchè a lōr i gh piàś'n acsè cal dóni.
Adès anc in Európa al dóni i s èṅ misi a cavàr-as śò p'r al piaśēr di masć cuma la Veronique Gabriel (Veronique Gabriel) in dal Bélgi o la Greta Thorwald (Greta Thorwald) a Cupenàghen o la Denice Duval (Denise Du Vall) a Nancy.
Culegamènt estéran
}}
Wucherèria bancròfti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Wucherèria bancròfti (nóm sientìfic “Wuchereria bancrofti”) 'l è 'n bêg nematôd dla famìja 'd gl'Onchocercidae parasìta dal sistéma linfàdag umàṅ. 'L è respunsàbil p'r al 90% 'd òṅ di più brut mâi ch'a sa gh sia, l'Elefantìaśi o Filarìaśi linfàdga, ch'al culpìs sènt-sinquànta migliòṅ ad cristiàṅ in tut al mónd, specialmènt in di paéś trupicài in Àfrica e in Àśia ma dal vòlti anc in Itàglia.
A n è mia pusìbil insdìr la gint parchè di rimèdi vàlid a n s 'n è incóra catâ.
In d'l óm al vérum grand, ch'in gènar 'l è 'd culōr biànc dagnóra trasparènt, al pōl rivàr a èsar lung anc déś cm, c'n al fémni ch'i èṅ più lunghi di masć e i parturìsan diretamènt al larvi sénsa óṿ. Dòp 'l acupiamènt i al pōlan far anc par déś an ad fila.
Al parasìta al s traśmét c'n i mòrśag dal sinsàli (òspit intermèdi). Al larvi dla Wucherèria bancròfti, diti “micrufilàri”, i pàsan subìt in dal sangṿ di óm (òspit definitìṿ) quànd i pùnśan par pò mōv'r-as durànt al dè in diresiòṅ di palmòṅ in dua i crés'n e i faṅ dvintàr difìcil tiràr fiâ.
Durànt la nòt invéci i parasìta i pàs'n in dal sangṿ sprand che na quàlc sinsàla la faga 'n àtar past par cambiàr òspit. A s è vdû però che se 'l òspit al dòr'm ad dè, anc lōr i arbàlt'n al sò cicclo.
Àtar prugèt
}}
Modena Park 2017
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|E quella stronza non s'è neanche preoccupata di dirmi almeno qualche cosa, chessò una scusa... Eeeeh! Si era già dimenticata di quello che mi aveva detto prima: “Mi puoi portare a casa questa sera? Abito fuori Modena, Modena Park!”|E cla strònsa là la n s è gnanc preucupàda 'd dir-'m almànc un quàlc quèl, na scuśa tant par dir... Eeeeh! La s éra bèla daśmindgàda 'd qvél ch'la m iva dit prima: “Pō't purtàr-'m a cà stasìra? A stag fóra Mòdna, Mòdna Parc!”|Colpa d’Alfredo, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
Al Modena Park 2017 'l è stâ 'n cuncèrt dal cantànt Vasco Rossi ch'a gh'è stâ 'l 1 ad Luj dal 2017 par festegiàr i sò quarànt' an 'd caréra.
C'l evènt lè, ch'al s è tgnû a 'l parc Enzo Ferrari 'd Mòdna, 'l è finî in dal Guinness di primâ cuma 'l cuncèrt cun più spetadōr pagànt p'r un sōl artìsta dla stòria, c'n i sò duśènt-vintsincmìla bijét vindû sertificâ par la SIAE, baténd un spetàcul di A-ha ch'in dal 1991 a Rio de Janeiro i 'n ìvan fat sù dagnóra duśènt-mila.
A 'l intéran dal parc gl'urganiśadōr i aṅ muntâ 'n palc lung 130 métar, dutâ 'd sinc méga-schér'm a led miténd insém un quèl cuma mèśa biólca (mila-e-sincsènt m²) ad videoscenografī. 'L impiànt àudio 'l éra 'd 750.000 watt culegâ insém par via 'd 100 km 'd câṿ in fibra cun 29 tór par far in manéra che tut i spetadōr i sintìsan bèṅ al sòṅ sénsa di efèt eco o 'd ritóran. I punt luś i èṅ stâ 2.100 mént'r i làśer druâ i èṅ stâ 140.
Al cuncèrt 'l è stâ tarmìś anc in 250 sali 'd cìnema in tut Itàglia e in soquànt palasét dal spòrt faghénd sù acsè àtar sènt-mila spetadōr e rivànd prim a 'l box office baténd, fra 'l àtar, anc gl'àtar nóṿ film più vdû mis insém.
'L evènt, minga tut ma sōl vint-i-òt canti par cuntràt, 'l è finî anc in televiśiòṅ in dirèta su Rai Uno in un prugràma cundót par Paolo Bonolis ciamâ La notte di Vasco ch'l à fat sù 5.633.000 spetadōr (36,14% 'd share, dagnóra 'l 50% in Emìglia-Rumàgna ). Al pès più vist 'l è stâ Splendida giornata méntar qvél c'n al share più élt, praticamènt al 50%, 'l è stâ Albachiara. Durànt al cuncèrt Bonolis 'l à dascōrs cun soquànt persunàǵ fan o amìg ad Vasco cuma Gaetano Curreri di Stadio, la Milena Gabanelli, Giulio Santagata, Marco Materazzi e la Maddalena Corvaglia e pò 'l à mandâ in ónda di pès dna sò intervìsta ch'l iva fat a 'l rocker ad Zòca tajànd acsè via i braṅ Alibi, Blasco Rossi, Ieri ho sgozzato mio figlio (fat in na ciàṿ doom metal), al medley ad Delusa, Ultimo domicilio conosciuto, Non mi va, Cosa vuoi da me, Sono innocente, 'l interlùdi cun Andrea Braido e Sballi ravvicinati del terzo tipo.
I pès
Al cuncèrt, tacâ a nóṿ óri in punt dla sira e durâ tri óri e mèś, al s è vèrt cun l'intrudusiòṅ dn'òpra 'd Richard Strauss, Zarathustra 'l à dit acsè.