cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pärma
Geograféia
Situêda in Emélia-Rumâgna, tra j Apenèin e la Pianûra Padâna, la sitê l'é divîsa in dû dal torèint Pèrma, ch’al va dêr int al Po che, apèina préma d'entrêr int al cōr dal cèinter stôric, al ricêv al j âcvi dal Bagansa. Al turèint Pèrma l'é un cōrs d'acva cun un regém variâbil, ch’ al pâsa dal furèinti pîni ed la stagiòun invernêla a fiâchi sèchi estîvi. A l’ inési ed l’ '800 al ‘stès lèt dal torèint al gnîva ristrèt dèinter êlti mûri, al lòungopèrma apûnt, che dân a la sitê un profîl cuntènov e dimòndi artéstich.
Parma l'è na zità italiana dl'Emilia. La stà sla Via Emilia, la g'à 175.789 abitant e la fà pruìnza. La sò pruìnza la g'à ad sòra un pezz ad Pianura Padana infin al Po e ad sòta l'Apenin Emiliàn. La's tròva in tal punt d'incontar ad dò turént, al Baganza, ch'al và a finir in tal Parma. Quest chì al pasa in mezz a la zità e l'è n'afluént dal Po. Parma la iéra la capitala dal Ducàt ad Parma e Piasénza (1545-1859). Dal 2003 a'g stà la Sede dl'Autorità Europea par la Sicureza Alimentar (EFSA) e dal 1956 dal Magistrat par'l Po, ch'al dì d'incò al's ciama "Agenzia Interegionale pr'al Fium Po".
Lòster
On lòster l'è un perìod ed tèimp pèr' a 5 ân.
Muncèn
Muncèn o Muncìn (Montiano in italièn) l'è un cumòn ad 1.641 abitìnt.
Rusc
{{Metacaixa
Ildebrando Pizzetti
{{Metacaixa
Rusc
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ildebrando Pizzetti
{{dialort | dial=Pramsân}}
Rusc
Al rusc (scóltel chè, pattume in itagliàṅ) 'l è tut cal materiêl che, in post diferèint, al n'es dróva più, e alòra a bśògna desfèr's-en e śbàt'r-el vìa; a s ciàma rusc anc'al só cuntenidōr (in del cà la s ciàma anc "ruscaróla"). Mèinter che na vòlta a n'se śbatìva vìa quèśi gnìnt, ch'a gh'era dla miśéria e a s serchèva 'd druèr na secònda e na tersa volta tùt i lavōr, mo invéci in dal secònd Novsèint a s è śbatû vìa incósa e in dal manéri più stremnèdi e indiferèinti, ch'a gh'era 'l bum econòmic. In di sircundàri di paéś, dop ch'a s era tolt sù 'l rùsc ed lung el stredi e 'l cà c'n al só càmion, i s mucèv'n acsè, soquànt mùć ed rùsc a forma 'd culèini, cun soquànt dàn p'r al bliśgamèint di só liquàṁ śò 'd lung a l'àqua ch'a stà sòt tèra. Mo però in di ùltem tèimp invéci, a s è guardê de piò a fèr calèr i diśàster per 'l ambînt, che 'l trôp rùsc mucê diśurdnê al pōl fèr gnìr: alóra, cun soquànti arcmandasiòun, in più cumùn a s è decîś ed cucèr vers dagli inisiatìvi per la racòlta diferensièda dal rusc, d'indû al stès rùsc, diferensiê per qualitê in dal mumèint ch'a 'l s fica vìa e dòunca śbatû in diferèint casunèt divîś apósta, al gh'la chèva 'd gnìr śmaltî più in fuga, cun soquànt recùper ed matéria prìma, e cun meno dàṅ per 'l ambînt dintórna.
Colegamèint estèren
}}
Ildebrando Pizzetti
Ildebrando Pizzetti (Pärma, 20 setémbor dal 1880 – Roma, 13 favrär dal 1968) l' è stè un muzicista italiàn.
Al ne s'é miga solament ocupè 'd scrivvor äd la muzica, cme pr' ezempi la sò opera pu cognosuda, "Assassinio nella cattedrale" (Scala 'd Milàn, 1958), mo al l'à anca spiegäda e comentäda - la sòvva tant cme còlla dj ätor - int'i giornäl e int' i lìbbor.
Renzo Pezzani
Renzo Pezzani (in dialètt R. Psàn) (Pärma, 4 zógn 1895 - Castiglion Torinez 14 lój 1951) l'è stè un poeta ch' l'à scritt in itagliàn e in pramzàn.
La sò vitta
Nasù a Pärma al 4 ad zugn dal 1895, l'è dvintè méstor dal 1921. L'à fondè na rivista italiana ciamäda Difesa artistica. A s'diz ch'al sia stè von di pu bón scritor äd tutta la storia dal dialètt pramzan.
L'è mort tropp prést d'emorragia dal 1951.
Terror! Il castello delle donne maledette
{{Metacaixa
{{CITAZIONE|'L è 'l destîṅ ad cal criatùri chè daśgrasiàdi.}}
In alóra 'l film 'l à muciâ sù sinquànt'òṅ migliòṅ 'd franc.
Sunt
In un paiśèṅ dla Germàgna al cònt Frankenstein (Rossano Brazzi) 'l è drē a far di esperimènt sientìfig segrét par psēr far turnàr in vita i mòrt. Par purtàr avànti 'l sò lavōr al dmanda a i sò culaburadōr, Igor (Gordon Mitchell), al nâṅ Genz (Michael Dunn), al majurdòm Hans (Luciano Pigozzi) e Kreegin (Xiro Papas), ad purtàr-'g in dal sò castèl di cadàvar saplî da pôc. Òṅ 'd qvist chè 'l è 'l còrp 'd 'n óm ad Neandertal ch'al vivìva in dal gròti lè darènt, masâ par la gint dal pòst.
Méntar Frankenstein 'l è drē a lauràr su 'l sarvèl dal daśgrasiâ, da lò ciamâ Golìa (Loren Ewing), a riva lè in caròsa sò fiōla, la Maria (Simonetta Vitelli), insém a 'l sò muróś Eric (Eric Mann) e a la Krista (Christiane Rücker), na risercadōra śōvna ch'la gh'à da far da asistènta a sò pàdar.
'L ispetōr dla sità (Edmund Purdom) e 'l sò jutànt Koerner (Robert Marx) i tàc'n a indagàr su 'l sparisiòṅ di cadàv'r e i suspét'n ad Genz parchè in dal campsànt i aṅ catâ na pistadìna pìcula darènt a la fòsa vèrta. Par 'n avēr briśa di guàj Frankenstein al decìd acsè ad licensiàr al nâṅ che, casâ via p'r Hans e purtâ in dal bòsc, al s fà amìg cun 'n àt'r óm ad Neandertal, Ook (Salvatore Baccaro). Insém i dū i viuléntan e i màsan na dóna dal paéś, la Jenny (Annamaria Tornello).
Culegamènt estéran
}}
0523
0523 ’l é al parfes tlefônich dal distrèt ed Piaxainsa, int al cunpartimaint ed Buloagna.
.baidu
.baidu 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Iva Majoli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Iva Majoli Marić (Śagàbria, 12 'd Agóst dal 1977) l'è stada na tenìsta cruàta. In dla sò caréra l'à vins òt tìtui ad singulàr e òṅ in dal dópi, rivànd a èsar la nùmar quàtar dal mónd.
'L 8 ad Śugn dal 1997 l'à vins al turnèo dal Roland Garros baténd in finàl na śóvna Martina Hingis par 6–4, 6–2.
Dòp ès'r-as ritiràda da 'l sircùit, l'è finìda in buléta sparàda tant ch'al ministēr dal finànsi cruàt al gh'à purtâ via al sò apartamènt ch'la gh'iva in dal sèntar ad Śagàbria.
Nòti
}}
Arma da taglio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Insém i màsan.|Tagline dal film}}
Arma da taglio (Arma da taj) 'l è 'n film 'd asiòṅ americàṅ dal 1972 ad Michael Ritchie.
Quànd 'l è vgnû fóra, cal lavōr chè 'l à fat discùtar dimóndi par la sò viulénsa, la descrisiòṅ dla pcarìa e par la cundisiòṅ fata védar dal fémni, cavàdi śò e vindùdi a l'asta cuma carna da masèl.
Sunt
In un masèl ad Kànsas City (Kànsas), bóv e vachi i vìnan maslâ cuma in na cadéna 'd muntàǵ par far sù di hamburger e dal salsìsi. Durànt la lavurasiòṅ, a s véd na scarpa da óm finìr in mèś a la carna. Weenie (Gregory Walcott) al fà sù soquànti salsìsi vgnudi fóra da i machinàri, calculànd al tèmp giust, e al i mét in un pachét da mandàr in Illinòis. Chi lò 'l è al fradèl ad Mary Ann (Gene Hackman), al respunsàbil daśunèst dal masèl dal pòst. Al mòrt invéci 'l éra 'n irlandéś mandâ là da la màfia ad Chicago par dmandàr indrē sincsènt-mila dòlar ch'i gh'ìvan da dar. Adès chi lōr i vōlan ch'a sia Nick Devlin (Lee Marvin) a 'ndàr a tōr i bèsi da cal laśaròṅ là.
La mujēr ad Mary Ann, la Clarabelle (Angel Tompkins), na vòlta l'éra la muróśa pròpria 'd Nick. Al sò masèl adès al quàcia i afàr malnét di dū fradèl: dròga e prustitusiòṅ. I vènan vindùdi a l'asta anc dal dóni nûdi parchè par Mary Ann la carna ad bóv o la carna ad dóna l'è cumpàgna. Devlin al s pòrta via da 'd là la pòvra Poppy (Sissy Spacek).
Quànd pò al tórna da Mary Ann par srar i cònt sèg, al cata na śgadōra ch'la gh cur adrē in di malghét par cupàr-al.
Culegamènt estéran
}}
San Basan
Basan, (anca Bassian; Siracusa, 319 - Lôd, 8 ed fervèr 409) l'é stä al prim vescuv ad la Diocesi ad Lôd, e l'é anca venerä tame sànt ad'la césa catòlica.
Biugrafia
A s'sa mìa quand a l'é nasì ad precìs, forsi in dal 319. A s' sa admè cl'è dvintä vescuv ad Lôd 19 ad ṡnär dal 374. A l'é pròpi in cul dé ché ca la cèsa catòlica la festegia San Basän.
Beatrice ed Lotaringia
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Beatrice ed Lotaringia (pó cambiê in Lorena) (1017 – 18 avrîl 1076), cgnusûda ânca cme Beatrice ed Bar, l'ēra fiōla ed Federico II ed Lotaringia Dóca ed l'Êlta Lorena e Cûnt ed Bar, e 'd Matilde de Svèsia
Véta
Beatrice la fêva pêrt ed la faméja pió famōşa ed l'impēr, fiōla ed Federico dóca ed la Lotaringia e 'd Mathîlde fiōla 'd Ermanno dóca de Svèsia e 'd Gerberga, erēd di Rè ed Borgogna. L' Imperadōr Corrado II l'ēra só sìo, l'é gnûda só ind la só cà insèm a la surèla Sofia. L' imperadōr in persòuna l'à vrû al só matrimòni cun ûn di Canòsa, e tóta la cōrt imperiêla l'à tôt pêrta int al 1037 a ûn di pió grôs disnêr reêl pr'al matrimòni ed Beatrice e Bonifacio ed Canòsa a Marengo, cun trî mèiş ed festegiamèint ed lóso durê dé e nôt, cun cavâj frê cun di fèr 'd argînt e dubê d' ôr, spèsi in quantitê têla 'd èser maşnê da di mulèin, sunadōr ed cêtri e pîvi dal carnēr, artésta şvêlt ed mân e recitânt a gèst, vèin a fióm vudê in pòs da dóve a 's tirêva só cun di sc'în d' argînt e richésim prémi e regâi per tót. Beatrice l'ēra erēd ed 'na grôsa furtûna; la deşgnîva da 'na râsa imperiêla la serchêva in Bonifacio la sicurèsa ch' al prîva dêregh ûn di pió potèint Sgnōr ed l'Impêr, per êter dimòndi fedēl a l'împeradōr, e ch' al purtêva in dôta mìa sōl richèsi e sêrov mó préma ed tót tèri e castē. I pusès di Canòsa a rivêven fîn al castèl ed Briey, da la pêrt tra mezanôt e sîra ed Metz, i teritôri aşvèin al Lussemburgo (dóve la fiōla Matélda l'aré pō fundê la badéia d' Orval), Cyricihof e Hasbania (in Bēlgio), a mezanōt ed la Frância (per eşèimpi al castèl ed Merevaux o al bôsch Woevre regalê pó da Matélda a la cēşa ed Verdun e dimòndi êter teritōri lòngh al Reno (cm' al cûnta Overmann). La nobildòna a sèmbra ch' la fós ânca dimòndi bèla, ôc grând e da i cavî ròs, cme quî ed Matélda catê quând è stê avêrt la só tòmba int 1600.
Matrimòni ed erēd
Int al 1037 la dvèinta la secònda mujēra ed Bonifacio ed Canòsa ch' la gh'à 'vû sêgh trî fiô:
L'é stêda suplîda ind la Catedrêla ed Pisa, dóve a gh'é incòra la só tòmba, (adèsa l'é in Câmp Sânt) cun la scréta:
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Beatrice di Lotaringia trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Guido Fassi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Artésta inventōr edla scaióla, Fassi 'l è stê anca famóś cum' architèt e inśgnér.
La tètnica edla scajóla la fà sembrèr un mèrem colorê o intarsiê quand invéci a s trata ed n'armisćiànsa ed pólvra ed gès e culōr ch'i disègnen na pitùra.
Colegamèint estèren
}}
Ettore Losini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Ettore Losini, ciamä anca Bani (Bòbi, 28 ad märs 1951) a l'é un müsicista pupulär e artigian italian.
Biugrafia
Nasì a Bòbi, 28 ad märs 1951, a l'é stä ciamä Bani par via dal numm ad sò pär, Colombano.
In dal 1987 a l'ha fundä al grüp I Müsetta, cun Attilio Rocca ad Ozzola e Piercarlo Cardinali ad Piaṡëinsa.
A l'ha sunä in Fransa, Spagna, Irlànda e Ulànda.
Ligamm ad föra
}}
Dasi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al dasi (da 'l latìn datio ch'a vōl dir dar/cunsgnàr) in camp ecunòmic l'è na tasa ch'a s mét su i prudót furastēr par muciàr sù di bèsi ma specialmènt par far in manéra ch'i prudót ch'i rìvan da 'l èstar i pòsan calàr parchè in dal marcâ intér'n i n cunvìnan piò cuma prima esénd dvintâ più câr. P'r inténd'r-as méj, al dasi l'è na baréra artifisiàla a i flus ad bèṅ fra dū paéś o anc da piò.
In gèrar al dasi al vîṅ pagâ diretamènt da 'l impurtadōr a livèl ad dugàna. Quànd un paéś al taca a métar di dasi dapartùt par prutéś'r-as cóntar la cuncurénsa di prudót furastēr a s dascór ad prutesiunìśum anc se pò a gh'è da mét'r in cònt che chi àt'r i fàg'n àtar tant miténd di cóntar-dasi, dònca l'è n'arma a taj dópi.
I dasi i gh'ér'n anc in di paéś antìg cuma 'l Egìt, la Grécia e 'l imprēr Rumàṅ.
Culegamènt estéran
}}
Il matrimonio del mio migliore amico
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La Julianne la s è inamuràda dal sò più grand amìg al dè che lò 'l à decìś ad spuśàr n'atra.|Tagline dal film}}
Il matrimonio del mio migliore amico (Al matrimòni dal mè più grand amìg) l'è na cumèdia rumàntica americàna dal 1997 ad P. J. Hogan. L'è stada numinàda par vìns'r al Prèmi Òscar par la culòna sunóra ad James Newton Howard ma la n à purtâ a cà gnint.
Custâ trént'òt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà dagnóra tarśènt.
Sunt
La Julianne Potter (Julia Roberts), quànd la vèṅ a savér ch'al sò vèć muróś e amìg Michael O'Neal (Dermot Mulroney) 'l è lè lè par spuśàr-as, la decìd ad far incòsa par mandàr a gambi a 'l ària al sò matrimòni cun la bèla e rica Kimberly Wallace (Cameron Diaz), dita Kimmy. Da śōvan la Julianne e Michael i ìvan fat un pat che se dòp i vint-i-òt an i fùsan stâ incóra put i s sarésan spuśâ fra lōr dū. Sōl adès che lò 'l à catâ la sò anma śmèla, la Julianne la fà a mènt ad quànt la gh vliva bèṅ e ch'al gh manca dimóndi.
Cun quàtar dè incóra a dispuśisiòṅ, lì lē la taca a dar-as da far. Prima la próa a métar in na luś catìva la pòvra Kimmy, pò la fà 'l cuntràri, faghénd-ag crédar che Michael al gh faga i còran, ma a n gh'è gnint da far. In ùltim la śōga la carta George (Rupert Everett), un sò amìg fnòć che lē la fà pasàr p'r al sò murōś sōl par réndar gelóś Michael. Ma p'r al fat che 'l amōr fra i dū a gh'è dabòṅ, al matrimòni a s fà listés e la Julianne la s rénd cònt di sò śbali, pinténd-as. A la serimògna a gh pénsa George a tiràr-la sù.
Culegamènt estéran
}}
69 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 69, mo invéci 'l an 69 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 69 (ssantanōv, sessantanove in itagliàṅ, undeseptuaginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 68 (ssantòt) e 'l vin prìma dal 70 (stanta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al ssantanovéśim post.
Al nùmer 69 in dla Chìmica
Al 69 'l è al nùm'r atómic dal tùli (Tm), ùn di lantànid.
Zitè metrupulitèna ed Bulåggna
La cunféṅna ed såura cun la pruvénzia ed Frèra, a matéṅna cun la pruvénzia ed Ravänna, ed såtta cun la Tuschèna (pruvénzia ed Fiuränza, pruvénzia ed Prè e pruvénzia ed Pistòja) e ed sîra cun la pruvénzia ed Môdna. Al sô cheplôg l é la zitè ed Bulåggna.
Comme facette mammeta
{{Metacaixa
69 (nùmer)
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 69 al vōl dìr "'d sòta e 'd sóver" (sott'e 'ncoppa in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen sottosopra in itagliàṅ).
Comme facette mammeta
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Zitè metrupulitèna ed Bulåggna
Geografî
La pruvénzia ed Bulåggna la cunprànnd l'Emégglia ed matéṅna ed såura cun la żónta ed sèt cmóṅni cäli én geograficamänt int la Rumâgna: Båurg Tusgnàn, Caṡelfiumanaiṡ, Castèl dal Rî, Dåzza, Funtanàllṡ, Iómmla e Murdàn.
Comme facette mammeta
Comme facette mammeta (C'ma l'ìva fât tō mèder o C'ma l'arà fât tō mèder in emigliàṅ e Come ha fatto tua madre o Come avrà fatto tua madre in itagliàṅ) l'è na cansòun napulitàna dal 1906 dal Salvatore Gambardella e 'l Giuseppe Capaldo.
Zitè metrupulitèna ed Bulåggna
Geografî
Al teritòri dla pruvénzia al s estànnd såura tótt int la bâsa e int äl culénn (la muntâgna la fà al 21,3% dla pruvénzia, int al istàss tänp al valåur ed mèż l é dal 25%).
I fiómm chi travêrsen al teritòri én al Raggn, al Sèvna, l Égg' e al Santêren. I turént pió impurtànt én al Samûż, al Satta, al Séller.
Comme facette mammeta
Al têst edla cansòun
«Quanno mámmeta t'ha fatta, quanno mámmeta t'ha fatta... Vuó sapé comme facette? vuó sapé comme facette?... Pe' 'mpastá sti ccarne belle, pe' 'mpastá sti ccarne belle... Tutto chello ca mettette? tutto chello ca mettette?...
Zitè metrupulitèna ed Bulåggna
Geografî
Int äl culénn as trûven dåu crésst ch'äl travêrsen äl vâl pió impurtanti: al Cuntrafôrt pliocênic e la Vänna dal żass. Interesant e bî da vadder én i calànc, däl furmazión culinèr ch'äl piôv àn scavè.
Comme facette mammeta
Al têst edla cansòun
Ciento rose 'ncappucciate, dint' 'a mártula mmescate... Latte, rose, rose e latte, te facette 'ncopp' 'o fatto!... Nun c'è bisogno 'a zingara p'andiviná, Cuncè'... Comme t'ha fatto mámmeta, 'o ssaccio meglio 'e te!...
Zitè metrupulitèna ed Bulåggna
Economî
I setûr dl'economî pruvinzièl én: l'agricultûra (urtâg', furmänt - famåuṡa l é la patèta ed Bûdri), l arlîv (nénn e bû) e la céna e mêdia indósstria dî setûr mecânic, dal magnèr dla zerâmica e dl'eletrònica. An s pôl gnanc dscurdèr la Fîra 'd Bulåggna e la strutûra dl Interpôrt ed Bulåggna par carghèr e dscarghèr i quî. Ai é anc al pôrt ed Ravänna ch'l è dimónndi inpurtànt par la pruvénzia ed Bulåggna.
Comme facette mammeta
Al têst edla cansòun
E pe' fá 'sta vocca bella, e pe' fá 'sta vocca bella... Nun servette 'a stessa dose, nun servette 'a stessa dose... Vuó sapé che nce mettette? Vuó sapé che nce mettette?...
mo te dico tuttecosa... mo te dico tuttecosa: nu panaro chino, chino, tutt' 'e fravule 'e ciardino... Mèle, zuccaro e cannella: te 'mpastaje 'sta vocca bella... Nun c'è bisogno 'a zingara p'andiviná, Cuncè'... Comme t'ha fatto mámmeta, 'o ssaccio meglio 'e te...»
Colegamèint estèren
}}
55 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 55, mo invéci 'l an 55 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 55 (sinquantasìnc, (cinquantacinque in itagliàṅ, quinquaginta quinque in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 54 (sinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 56 (sinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sinquantasinchéśim post.
Al nùmer 55 in dla Chìmica
Al 55 'l è 'l nùm'r atómic dal cèśi (Cs).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 55 al vōl dìr "la mùśica" (’a museca in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen la musica in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Ski College 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Ski College 2 (Culéǵ ad sî 2), cgnusû in Itàglia anc cuma Un'estate coi fiocchi o cuma Ski School 2 - Scuola di sci, l'è na cumèdia canadéśa dal 1994 ad David Mitchell.
Òcio ch'la pelìcula la n è minga 'l séguit ad Ski College, òpra fra 'l àtar vgnuda fóra ùnd'ś an dòp.
Sunt
La Beth Roberts (Heather Campbell) l'è la pruprietària dal „Tantalus“, un sènt'r ad sî in muntàggna ch'al gh'à lasâ sò pàdar, esénd lē bèla na campiunésa ad cal spòrt chè. Adès 'l è rivâ 'l mumènt ch'la sa spóśa cun Steve Longwood (Brent Sheppard), insgnànt ad sî a sò vòlta e 'n tisi minga tant gustóś e ligâ a i bèsi. La ragàsa l'invìda a 'l matrimòni anc al sò èx muróś Dave Marshak (Dean Cameron) che na vòlta al lauràva sèg in dla strutùra e ch'al n à mai ciapâ bèṅ la decisiòṅ ad lē ad mulàr-al.
Dave al và da la Beth insém a 'l sò amìg squasa-marléti Alex (Doug Copithorne), un śōvan che tut cal dóni i vōlan far-as dar dū cōlp da lò. Rivâ in muntàggna, Dave 'l incróśa 'l sò amìg dna vòlta Toddorbert (Bil Dwyer), ch'l è sèmpar mèś mat, e anc na turìsta ch'a gh piàś dimóndi far la pitōra nudìsta, la Lola Schnitzelbank (Wendy Hamilton). Chi lē la fà i sò quàdar cavàda śò in mèś a la néṿ.
Dave al n gh la cava minga a mandàr śò 'l ròsp e 'l próa in tut al manéri a far saltàr la serimògna. Cun 'l ajùt di sò amìg, e anc dal ciciòṅ Tomcat (Will Sasso), al fà da tut par métar-'s incóra insém a la Beth. Dòp avēr bvû quèl a 'l „O'Doogles“, un lucàl pîṅ ad viràgo, l'ucaśiòṅ bòna par lò la s preśénta a la fèsta par 'l ùltim dè da put ad Steve.
Culegamènt estéran
}}
11 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 11, mo invéci 'l an 11 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) 'L 11 (ùndeś, undici in itagliàṅ, undecim in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 10 (dēś) e 'l vin prìma dal 12 (dòdes). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l undicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1664
Al 1664 (MDCLXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
779 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 779, mo invéci 'l an 779, 't ê da 'ndèr chè) Al 779 (setseintestantanōv, settecentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 778 (setseintestantòt) e 'l vin prìma dal 780 (setseintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintestantanovéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 779 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 19 col 41: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Leteratûra bulgnaiṡa
La leteratûra bulgnaiṡa l é l insàmm däli ôver scrétti in dialàtt bulgnaiṡ int i sêcol. L é pénna ed tradiziån es la preṡänta una móccia d ôver ed teâter, ed poeṡî e d prôṡa. As à da zuntèri anc äl tipologî dla zirudèla e däl balanzunè, ch'äli én tradizionèl int la cultûra bulgnaiṡa.
Uréggin
Al prémm leterè dl'êpoca mudêrna al fó Lambertino Buvalelli, visó int al '200. Al fó al prémm povêta bulgnais ch'as cgnóss, mo al scrivêva in pruvenzèl cme tant èter dl'êpoca. Al prémm ch'al scréss in vulghèr tuscàn al fó al grand Guido Guinizelli, bulgnais, ch'al fó al màsster dal Dolce stil novo, siché dånca anc ed Dante Alighieri. Quèl d'on ch'al scrivêva int'un vulghèr emigliàn ai êra: al pió inpurtànt l'è stè Guido Faba.
1500 - 1800
La fén dal Zenczänt l'é stè la prémma êpoca d ôr dla leteratûra bulgnaisa, con al sô autåur pió pruléffic: Giulio Cesare Croce, ch'al scréss däli ôver ed teâter, poesî e prôsa (Bertoldo e Bertoldino, La sotterranea confusione, La tibia del Barba Pol da la Livradgha, La Toniola, Il Tartuffo, Il Tesoro, Il Sandrone astuto) in bulgnais. Al pôl èser considerè al Dante Alighieri dal bulgnais. Äli ôver äli én totti burlasschi e scharzåusi es ä dpénnzen un månnd in dóvv i puvrétt i én sänper i pió sfortunè anc quand i én pió inteligént di sgnåuri. Int al Sizänt l é al teâter al gèner leterèri pió druvè dai autûr, i pió famûs i én stè Adriano Banchieri, Francesco Draghetti e Giulio Cesare Allegri, inventûr däl comêdi ridiculåusi, scrétti par èser rezitè. Äli êren ispirè ala comêdia dl'èrt e äli êren scrétti a sugèt. Dal Setzänt' i druvénn dimónndi la figûra dal dutåur Graziàn, ch'al srà pò ciamè Dutåur Balanzån ala fén dl Otzänt e ali é in tótti äli ôver. I autûr ed teâter pió famûs i én Giuseppe Maria Cesari, col so chèp d ôvra Al sêruv furtunè, e la cuntassa Maria Isabella Dosi Grati, mei cgnussó col nómm d èrt ed Dorigista, ónna däl pôchi fàmmen scritrîz dl'epoca, ch'la in scréss tanti: Al pränzip pió amànt che anbråus, Al furtón pôc cgnusó dal dutåur Graziàn e tant'ètri. Èter autûr i én Fabrizio Nanni e Federico Gallesi. Al teâter dal Setzänt al n èv pió cal carâter sêri ch'l avêva ai ténp ed Croce, e an tratèva pió ed sugèt sozièl. Ed st'êpoca l'é anc la prémma racôlta ed balanzunè, che Properzio Talpi al méss insàmm dal 1738.
Otzänt
Al cminzéppi dl Otzänt ai nasé dû filón teatrèl: quall d Persutén, operèri bulgnais ch'al fà rédder la zänt, e al teâter di buratén. Al parsunâg' ed Persutén al fó inventè da Leonardo Scorzoni, operèri anca ló, ch'al dvinté famåus col sô ôver dal 1840: Persutén in cucâgna, Guêren, e ètri. Mo al pió grand autåur dl Otzänt al fó Alfredo Testoni, ón di pió grand ch'ai séppa mâi stè, ch'al scréss stra la fén dl Otzänt e al cminzéppi dal Novzänt, fundànd anc na cunpagnî d teâter insàmm a Adriano Pagani. Stra äli ôver pió inpurtanti as à d'arcurdèr Scuffiaréini, Insteriarì, Sòtt ai adobb, I pisuneint, Cussa faréll ló, Quèll ch’paga l’oli, Anca nó l’Espusiziòn, Dóv s’métt Garibèldi, Al fnèster davanti, Arabella a Montecarlo, Tòurna in scena i pisunént (téttol scrétt int la grafî adruvè da ló), mo la léssta la sré ancåura lónga dimónndi. L Otzänt l é anc l'êpoca dal zirudèl. Ón di pió grand autûr l é stè Giuseppe Mezzofanti e dal 1820 arcurdän anc la traduziån in bulgnais dal Vangêl ch'al fé al cånt Carlo Pepoli, amîg ed Giacomo Leopardi.
Dåpp la guèra fén incû
I ân dåpp la guèra i én stè d ôr par la poesî e la nâsita d na tipologî ed pròsa. L autåur pió inpurtànt par la pròsa in sti ân l é stè Gaetano Marchetti, ch'l à publichè dal 1968 di lîber scrétt in bulgnais, cme Ai ténp dal pôver Scarabèl, Quand la cmandèva la Carmaila, La sêrva ed Żòboli, Cal facuajôni d Evaristo. Na móccia ed racónt i s câten int la rivéssta ed cultûra bulgnaisa Al Pånt dla Biånnda. I autûr pió famûs i én Gaetano Marchetti, Luigi Lepri - Gigén Lîvra (autåur insàmm a Daniele Vitali dal Dizionèri ed Bulgnais, e d tant èter lîber in bulgnais), Fausto Carpani (che in pió däl såu canzunàtt al scrîv di gran bî quî), Daniele Vitali - Dagnêl Vitèli (autåur dla Gramâtica ed Bulgnais), Roberto Serra - Bertén d Sèra (profesåur di Cûrs ed Bulgnais ch'l à tradótt in bulgnais Al Pränzip Fangén ed Saint-Exupéry), Romano Danielli (buratinèr ed gran talänt e autåur ed bèli poesî]], Sandro Sermenghi (poêta sureèl), Silvano Rocca, Giorgio Campi, Elio Evangelisti.
Riferimént
Al sît bulgnais - La pâgina dla leteratûra, con di ligâm ala pròsa, la poesî, la balanzunè ecz.
.fresenius
.fresenius 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Santa Lüsìa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Lüsìa (Siracusa, 280 – Siracusa 304) l'è stä una fiöla sicìgliana, masä sùta l'Impèr ad Diocleziano.
I g'hänn strapä i'öcc; l'è par cuschè cl'è venerä tàme santa ad la cèsa catòlica e anca dl'urtudòsa par la prutesiòn dal mal d’occ.
Ligàmm ad föra
}}
Abdelmajid Lakhal
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Abdelmajid Lakhal (Biserta, 11 ad nuëimbar dal 1939 - Tünis, 27 da stëimbar dal 2014 ) all'è un'atùr  e regista tünisëin pricipalmëint ad teàtar, ma l'ha laurä anca in television e al sìnima.
In Itâglia all'era cunsìd par via d'la sò partecipasiòn al Gesü ad Frànco Zeffirelli, 1976: l’è stä al Zelota; al Farisée ind’al Messia ad Rubért Rossellini, in d'al 1975; al prém guardiän ad Sedéq in d' Un fiulìn ad nùm Gesü ad Francésc Rosi in d'al 1990.
In Tünisia all'ava laurà a bòta in teàtar e in in television. I sò ültim laurà al sìnima a'ienn astä in dal 2011 Il principe del deserto, ad Jean-Jacques Annaud e in dal 2013 Chouk El Yasmine, ad Rachid Ferchiou.
<div style="float:left; width:300pt; background-color:#98FB98; padding-left:1em; padding-right:1em; border:black solid 1px; margin:0pt 5pt 5pt 5pt;"> Chè mò n'atùr ch'allandarä mai in pansiòn!
Televisiòn
La television, in Tünisia all'è cumanciä in dal 1966.
Ligamm ad föra
}}
Canòsa (faméja)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
I Canòsa ( Canossa in italiân) în stê 'na putèinta faméja, al tèimp di fèdev, ed râsa longobêrda che, a partîr da i prém dêş ân dal X sècol, la s'é fermêda int al vâl ed l' Apenèin arzân.
L'impurtânsa ed la râsa di Canòsa l'é stêda dimòndi lighêda a la puşisiòun dal teritôri in dóv' în stê sgnōr, pôst che prôpria insém a sté zôna, e fîn al XII sècol, a 's în cunfruntê e cumbatû i préma atōr ed la lôta p'r al j invistidûri: al Papêt e l'Impēr.
Al mumèint ed la só mâsima putèinsa, intōren a l'ân 1100, al gvêren di Canòsa al ciapêva, sōl in Itâlia sèinsa cunsiderêr la Lotaringia, dal Lêgh ed Ghêrda fîn a la pêrta êlta dal Lâsi, cun dèinter sitê cme: Mântva, Mòdna, Ferêra, Firèinsa e Perógia.
La pruvîncia ed Rèz l' é stêda al cèinter ed la fôrsa militêra e, 'd cunseguèinsa, polética di Canòsa. Int al cōrs ed pôch pió 'd ûn sècol i Canòsa àn tirê só i bastiòun ed difèişa dal véi ed colegamèint che da i pâs ed l'Apenèin andêven zò fîn al Po, acsé da cavêrgla a controlêr la grôsa pêrt di comêrc tra l' Euròpa centrêla e l' Itâlia e ânca quî che insém a la Via Emélia rivêven al Mèr Adriâtich. Prôperia sté şgalmêdra l'à permés a la râsa di Canòsa 'd rinfunsêr e şlarghêr al prôpri intrêdi e al prôpri richèsi.
Sigifredo
Al j urégin ed la "râsa di Canòsa" a cumîncen cun Sigifredo cûnt longobêrd che, indi prém dêş ân dal X sècol a câsva ed la şmachêda strîna che l'Impêr al gh'îva ind i cunfrûnt ed l'indipendèinsa dal pôst, al decéd ed bandunêr la sitê ed Lóca p'r andêr a stêr int al şvinânsi ed Pèrma. Ché, a Vilianum, l'à cumincê a dvintêr impurtânt la fôrsa ed la Faméja insém a tóti dō al rîvi dal Po: per al dvintêr sèimper di pió padròun ed teritôri, per la fûrba poltica matrimoniêla fâta per rinfunsêr i ligâm 'd amicésia sia cun al Papêt che cun l'Impēr.
Difâti al fiōl ed Sigifredo, Gotifredo, l'é stê Vèschev ed Brèsa. La fiōla Pragarda l'é stêda mujēra dal fiōl dal Marchèiş ed Turèin Olderico Manfredi I Un cuşèin, cun al 'stès nòm, Sigifredo, l'é stê Vèschev ed Pèrma dal 927 al 945.
Adalberto Atto
Còl ch' l' é gnû dôp, Adalberto Atto (939- 988), ciamê Attone, patriêrca ed la râsa ed j Attoni, l'à fât ed Rèz la só furtèsa e l'à cumincê a rinfunsêr al teritōri lé atōren cun divêrsi costrusiòun ed gèner militêr, cun ânch al castèl insém a la rôca ed Canòsa, che dôp al dvintarà al cèinter dal só règn. L' à sustgnû la regîna Adelaide, l'é stê numinê cûnt dal Ottone I e marchèîş da Ottone II e Ottone III.
Dal matrimòni 'd Adalberto Atto cun Ildegarda è nasû Tedaldo da Canòsa
Tedaldo
Ânch al prém fiōl 'd Adalberto Atto l'à şlarghê e rinfursê al só proprietê, despès l'à pretèiş cme sō di teritōri avû in livèl dal cēşi dal pôst. Carateréstica principêla dal só teritôri l'é stê la cunténva costrusiòun 'd difèişi, fâta cun al tirêr só un castèl a drê cl' êter, a trèi divêrsi altèsi: a seintsinquânta, a trerşèint e a sesèint mēter insém al livèl dal mêr, in puşisiòun stratègichi e fâcil da difènder, che se vdîven ûn cun cl'êter e che cumunichêven tra 'd lōr cun un sistêma de spèc e fōgh.
Stà fésa rêda ed difèişi, véli, cōrt e tòri ed difèişa l'é dvintêda la carateréstica cesiònêla ed tót al teritôri sòta i Canòsa, che, ânca se sgnōr ed sitê impurtânti, în sèimper stê lighê al mònd cuntadèin, cme dal rèst tót i fevdatâri dal tèimp, e l'é stê prôpria al teritôri ed campâgna ch' al s'é mustrê al vèir pûnt ed fôrsa ed la Râsa int al batâli e int j atâch ed surprèişa.
Tedaldo l' à zuntê al proprietê al sitê ed Guastâla e Mântva, mèinter Ferêra la vîn regalêda a la faméja da pêpa Giovanni XIV. L'utîn al tétol ed marchèiş da l' Imperadōr, ech da 'na pêrt al gh'îva paûra dal crèser ed la fôrsa generêla di prîncip-vèschv e, da cl'êtra pêrta,  in particulêr còl ed la mêrca ed la Tuscia lé a i cunfîn, (oséia al marcheşêt ed la Tuscâna). Dal martimòni ed Tedaldo cun Giólia în nasû: Tedaldo vèschev 'd Arès, Corrado e Bonifacio (985 - 1052).
Bonifacio
L'à zibî l'apôg militêr a l' imperadōr Corrado II ciamê al Salico, int la só spedisiòun in Burgògna, e in câmbi l'à utgnû la Mêrca ed Tuscia, cun còst l'é dvintê al sgnōr ed tóta l' Itâlia centrêla.
Vésta l'impurtânsa stratègica dal nōvi tèri zûntêdi a còli ch' al gh'îva bèle, l'à prû rifiutêres, a la dmânda ed l'imperadōr Enrico III, ed cumpagnêr a travêrs i sō teritôri Damaso III, ch' l' andêva a Ròma, só incâregh ed l' Imperadôr, in ucaşiòun ed l'elesiòun ed Benedetto IX.
In tóti al manēri Bonifacio l'à duvû, a la fîn, ritirêr al só rifiót, in rispèt ed l'ôbligh ed dipendèinsa, cun còst l'Imperadōr l'à cgnusû l'ustinasiòun ed Bonifacio, fôrt ed la potèinsa dal só eşêrcit ed l'antîgh ligâm 'd amicésia cun al papêt. Bonifacio l' à dichiarê Mântva capitêla dal só règn, mó la sitê an 'n' à mai arcambiê al gèst, ânca se la gh' è sèimper stêda leêla. A la mōrt ed sō fiōla Matélda, int al 1115, la sitê la s'é costituîda Cmûn Léber. Dôp un préma matrimòni cun Rachilde, Bonifacio, ind l' andêr a drē a la polética di matrimòni 'd interèsi fâta ânca da quî préma ed ló e cme 'd ûş alōra, al s' é spuşê 'na secònda volta.
L' à spuşê int al 1073 Beatrice ed Lotaringia (1017 - 1076), fiōla dal cûnt Federico II e anvōda ed l' imperadōr Corrado II, cun la zûnta a i sō teritôri ânca quî purtê in dôta da la mujēra.T'r al sō proprietê a gh'ēren còli che incō în: la [Tuscâna]],l'  Emélia-Rumâgna e la Lumbardéia in Itâlia e lêrghi zôni in Bēlgio, Lusembûregh, Frância e Germâgna int al rèst ed l' Euròpa, e l'ēra cunsiderê al sgnōr pió potèint dôp l'imperadōr. Dal só secònd matrimòni è nasû Beatrice e Federico, môrt tót dû da céch, int al 1053, fōrsi vlinê sèinsa vrèir, e Matélda (1046 - 1115).
Bonifacio al mōr int al 1052 dôp 'n imbuschêda mèinter l'ēra drē fêr 'na batûda ed câsa. La mujēra Beatrîş l'a s' é catêda da per lē a câp dal règn pió potèint ed l'època.
L'à duvû quêşî subét ed turnêres a spuşêr, perché, a l'època, an n' ēra mia pusébil al gvêren ed 'na dòna sèinsa erēd mas'c. La siēlta l'é caschêda insém a Goffredo ed Lotaringia, ciamê il Barbuto, sgnōr ed la Lorena centrêla e cuntrâri a l'Imperadōr. Chiló l'à serchê, sèinsa cavêrgla, 'd impidîr al matrimòni per fêr in môd che al tèri ed Goffredo a 's unésen mia a còli, bèle bundânti, di Canòsa. La môrt ed Goffredo, sucèsa int al 1069, l' à lasê Beatrice sōl cul l' apôg dal Pêpa. Gnân al matrimòni ed la fiōla Matélda cun Gottifredo V ed Lotaringia, ciamê "al gôb" e fiōl naturêl ed Goffredo IV, l'à dê 'na mân a spianêr al dificultê polétichi.
Al lōr lêregh teritôri al s' è şbrişlê: soquânt castē în armêş in mân a i sgnōri lochêl e a Communi Militum, oséia a cavalēr e suldê a paghamèint; e 'd diêter a quî gnû dōp ed Prangarda, surèla ed Tedaldo, al nôn ed Matélda (fōrsi st' al faméj àn dê véta al faméj pramşâni di Baratti e 'd Attoni o Iattoni 'd Anstesica (frasiòun ed Langhirân) e 'd Beduzzo (frasiòun ed Curnéj) sul sèri pôst ed castē di Canòsa). Soquânti proprietê în stêdi adiritûra scurdêdi, dal j êtri finîdi dèinter al proprietê ed la Cēşa.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Canossa (famiglia)| trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Bêrch
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Bêrch (Barco in italiân) l' é la pió grôsa frasiòun ed Bibiân in pruvîncia ed Rèz; l'é luntân 10 chilômeter e 7 dal cèinter ed la sitê e al gh'à 3000 abitânt.
Monumèint al Grâna
Dumènica 5 otòber 2008 a Bêrch l'é stê inavgurê al prém manumèint al Grâna, fât da trî elemèint: un blôch ed mêlmer ed Carêra da 3 mēter e mèz 'd altèsa per 32 tonelêdi ed pèiş ch' al rapreşèinta 'na pûnta ed 'na fōrma ed Grâna, un curtèil da furmâj gigânt e 'na parèida ed zulzéi sfalsêdi carateréstichi ed l' architetûra di casē arzân. Al tót l'é stê sistemê insém a un prê d'êrba vèirda, al magnêr ch' a vîn dê al vâchi ch' a fân al lât.
Al j urégin dal Grâna a 's arfân al Medioēv e in generêl a 's mèten intōren al XII sècol; al fōli a dîşen che al pôst ed l'urégin a sìa apûnt Bêrch ed Bibiân, paèiş ch' al 's é dichiarê "cûna dal Grâna", mó in realtê an gh'é nisûna prōva insém a di documèint e gnân int al testimuniânsi stôrichi.
Eşîlo ch' al và d' acôrdi cun la natûra
A Bêrch a 's câta ûn di pió grôs pôlo scolâstich'd Itâlia fât cun 'na tètnica ch' la và d' acôrdi cun la natûra: un eşîlo inavgurê al 6 setèmber 2008 ch' al sfrûta al calōr ed l'âcva ch'a gh'é sòt tèra per scaldêr j ambiĵnt 'd invêren e per linfreschêri 'd istê e l'energéia da sōl cun i panē solêr, e al gh'à ânch un impiânt ed recóper ed l'âcva piuvâna.
Spôrt
Al gróp spurtîv ed la frasiòun l'é G.S. Boca Barco, ch' al fà al gâri int i diletânt int al balòun, int la palavōlo int al ciclîşem e da soquânt ân l'à inviê un cōrs ciamê  Play Time per inviêr i ragasōl vêrs al mònd dal spôrt
Frantic
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Deśidèri. Disperasiòṅ. Delìt.|Tagline dal film}}
Frantic (Diav'l adòs) 'l è 'n thriller dal 1988 ad Roman Polański girâ tut in Frància. La culòna sunóra, 'd Ennio Morricone, la pōl cuntàr su di pès di Simply Red, I'm Gonna Lose You, e dla Grace Jones, I've Seen That Face Before (Libertango).
C'n un cóst ad vint migliòṅ ad dòlar, al film al n gh 'l à minga cavàda a far cònt para parchè al 'n à fat sù sōl darsèt migliòṅ e mèś.
Sunt
Al dutōr Richard Walker (Harrison Ford), cirùsic ad San Francisco, al riva a Parì par tōr part a 'n incòntar mèdag internasiunàł. Al gh'à sèg sò mujér Sondra (Betty Buckley) parchè al vōl amprufitàr-as dl'ucaśiòṅ par far na vacànsa e p'r arcurdàr la luna ad mēl ad vint an prima.
Rivâ a destinasiòṅ, Richard al s rénd cònt 'd avér tòlt la valìś śbaliàda a 'l aeropòrt. Dòp avér cuntâ incòsa a 'l impiegâ par telèfun e èsar-'s fat na dócia, 'l óm al n cata più sò mujér, sparìda acsè cuma la valìś. Ninsòṅ a sà gnint, sōl un barbòṅ al gh diś 'd avér vdû na dóna fata muntàr sù in na màchina cun la fòrsa. Andâ sèg in sal pòst, Richard al cata par tèra al brasalét dla Sondra e al s cunvìns che i l'àppian purtàda via dabòṅ.
'L óm al taca a 'ndar-'g a fónd da par lò parchè cun la pulisìa e al purtēr d'l albêrg a n gh'è gnint a maṅ. Tgnéd a drē a 'n śavàj catâ in dla valìś, Richard al riva a cà 'd un sèrt Dedé (Boll Boyer), traficànt ad dròga, ma 'l al cata masâ. Subìt dòp al cgnós la Michelle (Emmanuelle Seigner), na ragàsa ch'la lauràva par Dedé par purtàr la dròga in Frància: la valìś l'éra la sua ma qualchidòṅ al gh l'à purtàda via. Insém i decìdan 'd andàr avànti par risòlvar 'l mistēr e par catàr la Sondra.
Culegamènt estéran
}}
Sanbûca
Sanbûca (in Itagliàn Sambuca Pistoiese) l è na cmónna ed 1604 abitànt in pruvénzia ed Pistòja
Victoria Silvstedt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Saturday Night, I feel the air is getting hot like you baby, I'll make you mine you know, I'll take you to the top, I'll drive you crazy, Saturday Night, dance, I like the way you move pretty baby.|Sàbat Nòt, a sènt l'ària ch'la dvènta bujénta cuma tè teśôr, a t farò dvintàr mio 't al sà, a t purtarò in élt, a t farò dvintàr mat, Sàbat Nòt, bala, a m piàś cuma ta t mōṿ bèl ragàs.|Saturday Night, 2010|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
La Victoria Silvstedt (Skellefteå, 19 ad Setémbar dal 1974) l'è na mudèla, atōra, cantànta e showgirl śvedéśa. L'è élta 1,81 mètar e al sò miśùri i èṅ 95-63-97 (téti e làbar arfàt).
Victoria la dascór dimóndi bèṅ in Śvedéś, Inglés e Francés ma la s la cava anc in Itagliàn.
Biugrafìa
In dal 1993 la s préśénta a 'l cuncûrs ad "Miss Śvèsia", vins par la Johanna Lind, e pò a "Miss Mónd". La vèṅ duciàda par 'n agìnt ad mudèli francéś ch'al la mét sóta cuntràt faghénd-la tacàr a lauràr in dal mónd dla mòda e dal fashion. Victoria la s impégna acsè par Chanel, Christian Dior, Loris Azzaro, Givenchy, Valentino, Giorgio Armani e at'r incóra.
Sèmpar in c'l an lè la s cava śò par Girls of Northern Europe (Bishiõjo-kikõ). In dal 1996 Hugh Hefner al la sarnìs p'r al nùmar ad Dicémbar ad Playboy cuma Playmate.
In cal méntar la taca anc a recitàr in soquànt film e telefilm cuma Melrose Place, The indipendent e BaseketBall. La biónda mudèla śvedéśa la riva in Itâglia in dal 1999 e dal nòstri bandi la gira Bodyguards, La mia vita a stelle e strisce, e al film par la tv Un maresciallo in gondola.
Par la televiśiòṅ la fà déś puntàdi ad Fenomeni in sla Rai 2 insém a Piero Chiambretti e pò Scommettiamo Che?, !Fuego! e La Grande Notte par la Simona Ventura.
In dal 2004 la fà la part dl’Inga in dal film da rìdar Boat Trip insém a Cuba Gooding Jr. e Roger Moore.
Da 'l 2006 a 'l 2011 la prila al caśèli in dla traśmisiòṅ La róda dla Furtùna p'r al televiśiòṅ itagliàni e francéśi.
In dal 2007 la vèṅ ciamàda da Claudio Risi p'r al sò film Matrimonio alle Bahamas cun Massimo Boldi e Anna Maria Barbera e 'l an dòp la gira Un'estate al mare par Carlo Vanzina.
Al canàl Sky Jimmy al manda in ónda un reality su la sò vita da 'l tìtul Victoria Silvstedt, la mia vita perfetta.
Vita privàda
La Victoria la s è spuśàda cun al giurnalìsta Chris Wragge in dal Śugn dal 2000 ma la s è pò divìśa da lò siē an dòp.
Eter pruget
}}
.tube
.tube 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Anàdra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Pramsân}}
I nâdór i'én di ósél migratór ch'i fan pärta'd la famija di Anatidi ma l'é una paròla che, a livél siéntifìc, l'a n'vól miga dìr gninta parchè la s'dróva par indichèr un muć d'oseél chi fan pärta ed socuant gènór divèrs. In pratica:
A Pärma l'é una paròla c'la s'dróva de spès par indicär un òm pòc furób con un significhè c'al pól isór intés c'me simil al milaneés pirla.
I én bésti bón'ni ed nodär e viädi a stär in t'l'âcua, e di fati is catón sempór svénn a di lägh, di baćìn, di rìv o di fiumm e, duranta il migrasión, anca al mär.
Alimentasión
A dipénda bombén da la sòrta'd nâdor: in générèl a s'pól dîr ch'a ghé di nâdor vegétariàn, di nâdor ch'i magnón di pèss e di nâdor chi magnón col e cl'ätòr.
Tasónómìa
Quäsi tuti'l sòrti'd nâdor salvadghi i dérivén dal nâdor gérmàn o dal nâdor mutt, du sòrti che'd soveént i vénén ibridèdi par fär d'incróz chi vaghén bén par la pródusión inténsiva ed cärna o'd fidég grâs a la mòda di franceés.
A ghé'na sòtàfamija, cólà di Tadornini, ch'i s'pólón considérèr a métè sträda tra'l nâdór e l'ôca: c'me i nâdór i én viè a l'âcua e i gan di coloór brilânt parò c'me lj'ôchi i én grôs e compâgn tra masć e fèmna.
Pr äli anadréni as cunsìdera di usii chi viven in di ambiént tais i lèg o i fiòmm. Ii s vadden sòbbit parché i an un col còrt, ch'lè pò qual ch'ali diferénzia dai zéggn o dali oc.
Noti e referèinzi
}}
Bursân
{{Metacaixa
Messina
Messina l'é 'na sitê ad 243.030 abitant (2009), capitäla d'la pruvincia umònima, in Sicìglia.
Bursân
{{dialort | dial=Arzân}}
Messina
Storia
L'è stä fundä in dal 756 a.C. è l'è stä distrüta a bòta tantì vòt dal teremôt, cùl dal 1912 l'è stä al püsè fòrt.
Bursân
Bursân (Borzano in italiân) l'é 'na frasiòun dal cmûn 'd Albinèa in pruvîncia ed Rèz l'é a mezdé dal cèinter ed la sitê e a 's câta a dréta ed la strêda pruvincêla SP 37 ch' la và da Albinèa a Scandiân.
Pasê da pôch da céch bōregh agrécol a frasiòun ed lóso, Bursân al pōl vantêr un discrēt patrimòni artéstich cme la cēşa ed Sânta Maréia ed la Lôdla, al céch mó bèin tgnû "cèinter stôrich" al castèl e la "Tâna ed la Musèina" ('na grôta dóv' în stê catê di rèst dimòndi antîgh).
L'é cngusûda l'invédia ch' a gh'é tra quî ed la frasiòun e i sitadèin dal rèst dal cmûn, a câşva ed l' argòj ed paèiş ch' al sègna i "bursanèiş", mìa a chêş dimòndi în al tôti in gîr tra quî 'd Albinèa e quî ch' a stân a Bursân.
Spôrt
La frasiòun ed Bursân l'é ânca cgnusûda per la partecipasiòun al partîdi dal balòun dal Tornéo ed la Muntâgna, zughêda da squêdri ed l' Apenèin arzân zughê per pió ed 50 vôlti. La squêdra, cun al nòm e "Bursanèişa", a gh 'l' à cavêda a vînser al "Muntâgna" (ch'a 's zōga da la préma dumènica ed zógn a la préma 'd agòst per bèin trèi vôlti fra j ân '90 e i prém ân dal 2000 cun còst l'é dvintêda l'aversâri principêl dal squêdri ed la muntâgna.
A partîr dal 2005, ind i mèiş ed mâg e zógn a zōga al Memorial Marco Conti, tornéo ed balòun a 5 insém a un câmp artificêl, che per nómer de squêdri e bòuna urganişasiòun la 's impòn cme óna dal manifestasiòun de stôrt pió stimedi ed l'istê arzâna. In sté torno a zōghen anca zugadōr prufesinésta dal mònd dal fódbal e dal fódbal a 5.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Borzano trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Eletròun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L eletròun 'l è 'n componèint fondamentèl edl àtom, cun carga méno. I eletròun gl'în di pcunsèin elementèr, carghê negativamèint, ch'i viàśen 'd lung a dagli òrbiti 'd intórn al nùclev edl àtom.
Tùt j singòl elemèint chìmic j gh' àn 'na quantitê diferàinta 'd eletròun. 'L è pròpia dala puśisiòun in sìm'ai orbitèl, e da la quantité di eletròun estèren di àtom, ch'a dipènd el proprietê e anca el capasité ed lighères e d' mis'cères di diferàint materiē.
Morirai a mezzanotte
{{Metacaixa
Eletròun
'L avérel catê e la só dòpia natùra
'L eletròun l' è stê la prìma partisèla subatômica a èser descuvèrta, in dal 1897, quand al siensiêJ.J. Thomson 'l iva sperimentê che 'l eletròun al fèva i ràg' catòdic ch' j gnìven fòra da un filamèint ed metâl suriscaldé.
In dla vècia teorìa ins la strutùra dl' atòm, l'eletròun l' éra cunsideré 'na bucîna ch' la girèva a 'n altèsma velosité intòrn' al nùclev dl' àtom in dagli òrbiti preciśi: ma po' i siensié dla fìsica j àn capî che l' eletròun l' è piò uguèl a n' ònda eletromagnètica sirculèr, ch' la viàśa a n'altèsma velocité (intòren a 100 miliòun ed kilòmeter uràri) intôrn al nùclev sainsa avéregh nè màsa, nè volùm, e ch' al gh' à cuntemporanitè ed preśeinsa in piò punt dal spàsi.
Morirai a mezzanotte
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Eletròun
Cùm' al 's cumpôrta
Acsè cùma la Tèra la gìra intòrn al Sôl, mo però la prìla anc su sè stèsa, acsè anca l'eletròun al gìra intòren al nùclev mo però al prìla anca su sè stès: al pôl prilèr intòrn al sô àsi in sèins uràri u antiuràri: cla manéra lè ed prilèr la vîn ciamèda nùmer quàntic ed spìn, la se scrîv cun la lèttra 'm' e la gh' à sôl dù valôr: + 1/2 e -1/2. Dù eletròun ch' j prìlen in dj vers cuntràri j fòrmen dù minùscol càmp magnètic cuntràri.
Morirai a mezzanotte
{{Film }}
Eletròun
Ligàm ed fóra
}}
Morirai a mezzanotte
{{CITAZIONE|Un psicupàtic al rivarà pròpria quànd la paùra la gh'arà la méj ad vuàtar!|Tagline dal film}}
Morirai a mezzanotte (At murirà a meśanòt) 'l è 'n thriller dal 1986 ad Lamberto Bava prudót par la Dania Film e la Reteitalia. 'L è stâ girâ a Àscul.
Sunt
Più tard al s litga cun sò mujér, in cal méntar turnàda a cà. Chi lē la gh insfìlsa un śbragagiàs in dal pèt e lò, narvōś mat, al próa a 'ndgàr-la ma a 'l ùltim al lasa pèrdar e al decìd 'd andàr a catàr l’Anna par sfugàr-as. Sò mujér invéci la decìd ad far-as na dócia ma, méntar l'è drē a lavàr-as, un qualchidòṅ al la cópa druànd pròpria al sò śbragagiàs.
Al cumisàri Terzi (Paolo Malco) al s fà càrag dal caś e al suspetâ num'r òṅ 'l è Nicola ch'al n arév minga mandâ śò i còran patî. L’Anna, ch'in cal méntar l'è drē a dar na maṅ a la fiōla dal cumisàri, la Carol (Lara Wendel), par finìr la sò téśi 'd làurea ch'la dascór 'd un serial killer ciamâ Tribo, però la n è minga 'd acòrd sèg.
Culegamènt estéran
}}
Selena Gomez
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La Selena Gomez (Grand Prairie, al 22 ed lùi dal 1992) l'è na modèla americàna, cantànta, cantavtóra, atóra e dòna in di afèr.
Colegamèint estèren
al sit uficèl edla cantànta in dla réda.
}}
.weather
.weather 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Murder Set Pieces
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òcio: al film al gh'à dèntar dal figùri ch'i squàsan.|Tagline dal film}}