cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bunéfica Parmigiana Moglia
La Bunéfica Parmigiana Moglia in dréta Po (Bonifica Parmigiana Moglia in destra Po in italiân) l'é al prém eşèimpi in Itâlia ed bunéfica idrâvlica e agrâria totêla.
Mìa a chêş finî i lavōr, Natale Prampolini, l'inzgnêr ch' l' à prugetê sté grôs sistēma ed canêl e pûmpi ed bunéfica, l'é tsê ciamê a fêr la bunéfica 'd l' Agro Pontino in pruvîncia ed Latèina. La Bunéfica Parmigiana Moglia e al strutûri ch' l' à lasê lé (léni elètrichi e dal telèfon, ferovèi, strêdi e via acsé) în stêdi un ajót impurtânt per la bâsa arzâna e mudnèişa, fîn a fêr dvintêr sti pôst soquânti dal zôni pió modêrni e pió avânti ed l' Europa.
Côş' l'é
Cun i lavōr ed bunéfica int la zôna tra Burèt e La Mòja (MN) as vrîva salvêr per sèimper dal j âchev lêrghi zôni ed trèin, che fîn alōra ēren melsâni e ch' an rendîven mìa.
La mîra di lavōr l'ēra a rivêr a 'na ragiunèvel divisiòun dal j âchev bâsi da còli êlti, e a purtêr l'âcva in tōt i perèiod ed l'ân ind i câmp cultivê fîn in Apenèin.
L'é stê tôt al mètod ed l' inzgnêr Natale Prampolini ch' l' à tgnû cûnt dal divêrsi règoli dal j âchev êlti e bâsi, cun dû dugaròun, al prém dal j "âchev bâsi", e ch' l' êter pr' al j "êlti", tót dû che scârghen int al Sècia, pió êlt, grâsia a dû putèint impiânt ed pòumpi: còl pr' al j âchev êlti a "Mundèini" ed La Mòja, e còl pr' al bâsi a "Sân Sîro" ed Sân Benedèt Po.
Bunéfica Agrâria
Ind l' istès tèimp ed la bunéfica idrâvlica al Cunsōrsi l' à sustgnû la bunéfica agrâria l' à 'jutê, cun di finansiamèint, la costrusiòun ed cà da cuntadèin. Fr' al 1924 e al 1934, a s' é tirê só ind al cumprensōri 1460 nōv fabrichêt, in pêrta cun al finanziamèint di padròun, in pêrt cun l' ajót ed mótvo utgnû atravêrs al Cunsōrsi.
Cme la funsiòuna la bunéfica Parmigiana Moglia
Cun al j ôvri ed bunéfica fâti a partîr dal 1919 a s'é risôlt al problêma dal drenâg dal i âchev di trèin ch' an gh'àn mìa asê pendèinsa cun al schêv ed chêv o dugaròun, oséia di canêl asê fònd da tirêr l'âcva ch' la scunés da i câmp.
Âchev êlt e bâsi
Per scansêr che i chêv che pôrten al j âchev che deşvînen da i teritôri pió êlt invâden i teritôri pió bâs, bisògna tgnîr divîs al j âchev êlti dal còli bâsi.
Al j "âchev êlti" a córen in zôni êlti 25 mêter dal livèl dal mêr e as câten ind la pêrta meridionêla dal cumprensōri.Sté âchev a vînen mandêdi, atravêrs i chêv Bundèin, Navéli, Treşnêr e Lâma, in un ònich dugaròun ciamê Chêv Parmigiana-Moglia. Sté dugaròun al scârga al j âchev che deşvînen dal tèri êlti, per caschêda lébra, int al fióm Sècia in localitê Bondanello ((La Mòja)). Quând al Sècia l'é in pîna, al ciâvghi ed Bondanello as sèren e al j âchev dal chêv Parmigiana-Moglia, mandêdi ind l'ûltem pcòun dal chêv Lâma, a pōlen in tót al manēri gnîr scarghêdi da l' impiânt ed pûmpi ed Mundèini.
Al i "âchev bâsi" a córen d'ed sòt de sté altèsa ind la pêrt setentriunêla, e as cgnòsen subét perché în sèinsa j êrşen. Ind i pûnt d' incrôş fra canêl d'âchev êlti e canêl d' âchev bâsi, còsti a pâsen sòta a 'l j êtri cun dal strutûri ciamêdi "bòti".
Al j âchev bâsi dòunca a vân a dêr in dû canêl de scōl principêl: al Collettore Acque Basse Reggiane e al Collettore Acque Basse Modenesi. Quisché as unésen pó in un Canale Emissario ch' al pasa sòta al chêv Parmigiana-Moglia a la bòta ed Sân Prôsper, e al mânda al j achêv bâsi al Sècia ind l'impiânt ed pûmpi ed "Sân Sîro".
Daquadûra
L'âcva necesâria per la daquadûra la deşvîn dal Po a Burèt, dóve a vîn dèinter al Canale Derivatore e pó ind al chêv Parmigiana-Moglia. D'ed ché la vîn dêda via a caschêda int al zôni d'ed sòta di 20 mêter dal livèl dal mêr, ind al restânt cumprensōri bisògna tirêrla sò cun d' impiânt d' alvêda. Per còst, canêl cme Parmigiana-Moglia e Lama, che in avtûn-invêren a scōlen al i âchev êlti vêrs vâl, ind i peréiod sèch ( da mâg a setèmber) a mânden l'âcva per la daquadûra vêrs mûnt.
La rêda ed servési e i canêl
La rêda ed servési e canêl fâta per la bunéfica dal teritôri ed la bâsa arzâna-mudnèişa l'é un quèl ed grandiōş.
Burèt
L'impiânt d'alvêda dal j âchev l'é stê fât per garantîr i nurmêl preliêv d'âcva dal Po e asicurêri ânca ind i peréiod ed mêgra. E' pó stê fât a tâch a la prèişa ed Burèt, un impiânt 'd alvêda ch' l'é andê in funsiòun int al 1954. Int al 1976 în stê inavgurê dû nōv impiânt 'd alvêda bòun a purtêr 'na pió grôsa quantitê d'âcva int al Chêv Fióma.
Bundanèl
Pôst in dóve la Parmigiana-Moglia l' as bóta in Sècia. In sté pôst as câten dal pôrti vinciane fâti fêr dal marchèiş Bentivoglio ind la secònda metê dal 1500 che bèle an fân pió al cûmpit che dêven fêr da quând în stêdi fâti. Per còst int al 1954 l'é stê fâta 'na nōva ciâvga cun dal saracinèschi per prèir tgnîr in règola al cōrs ed la Parmigiana-Moglia.
Bòti
Al bòti în di fabrichêt in dóve i dugaròun dal i âchev bâsi a pâsen sòta a i canêl che pôrten al i âchev êlti. La préma bòta l'é stêda fâta int al 1600 per volontê dal marchèiş ed Gualtēr cun la mîra d' dêr d'ed là dal Cróstel; in só unôr la bòta l'é stêda ciamêda Botte Bentivoglio. Al bòti în 'na pêrta impurtânta ed l'impiânt ed bunéfica e as pōlen catêr dapertót. La pió impurtânta int al lavōr ed bunéfica mudêrna l'é la "bòt ed Sân Prôsper" int al teritôri ed Moglia, ché ultmamèint é stê tachê a l'impiânt un fâs ed tûb ciamê "mânghi ed frê" che funsiòunen cme 'na valvôla de sfôgh se per chêş al Chêv Fióma la duvês alvêres trôp rispèt al só livèl normêl.
Mundèini
Al stabilimèint dal pûmpi Mundèini al gh' à al cûmpit ed l' alvêda dal j âchev êlti arzâni-mudnèişi.
'Na grélia ed fèr, mésa davânti al bòchi, la fêrma la rôba ch' la galègia e l'êrba che se no a srén spidî, cun l'âcva, ind al pûmpi. Al sbòch ed l'âcva int al fióm Sècia al vîn fât cun 'na ciâvga apôsta mésa a la fîn ed la vâsca de scâregh e insém a l'êrşen dal fióm.
Sân Sîro
Int al cmûn ed Sân Benedèt Po a gh'é l'impiânt ed pûmpi Sân Sîro per l'alvêda dal j âcvi bâsi, quând an n'é mìa pusèbil mètri dèinter int al fióm Sècia per via naturêla (per caschêda).
L'impiânt, fât tral 1919 e al 1926, al gh'à 8 pûmpi che bóten l'âcva alvêda in 'na vâsca de scâregh. La ciâvga ed blôch la gh'à un sistêma ed sarêda in trî ordîn oséja: saracinèschi cmandêdi cun l'eletricitê, purtòun a vèint e 'na sèria ed pôrti vinciâni, cun la mîra ed difènder al teritôri e i stabilimèint dal artōren dal Sècia. 'Na vôlta pasêda l'altèsa ed l'âcva dal Sècia, l'âcva ed la vâsca de scâregh la fà arvîr automaticamèint al pôrti vinciâni che cuntròlen al ciâvghi mési insém al fióm a cumîncia acsé al só scâregh. Ind al chêş che al pîni dal Sècia e dal Po an cumbinésen mìa cun la pîna dal teritôri ed la bunéfica e dòunca an fós mìa necesâri mèter in funsiòun al pûmpi, a vînen calêdi al saracinèschi, mési per pió sicurèsa insém al ciâvghi, e a se spèta per alvêri che la pîna la sìa pasêda. Ôgni pûmpa centréfuga l'é coleghêda cun un mutōr elètrich ch' l' é in grêd d'alvêr 10 mêter cûb d'âcva al secònd.
Parmigiana-Moglia
Canêl artificêl scavê in un vèc lèt dal Po bèle a la metê dal XVI sècol dal marchèiş ed Gualtēr Cornelio Bentivoglio. Şlarghê, per prèir supurtêr 'na quantitê d'âcva pió grânda, ind i lavōr dal 1919 – 1926.
Dôp i lavōr curê da Natale Prampolini l'é stêda clasifichêda cme chêv pr' al i âchev êlti.
Chêv Lama
Canêl dugaròun dal i âchev êlti pr' al mudnèiş, la Lama la fà per quêşi tót al só cōrs la funsiòun ed drenâg di trèin. Al pasâg ed la Lama al sèint 'na grôsa pendèinsa per còst l'é stêda dutêda ed dimòndi impiânt d' alvêda.
Pôch préma dal sbòch in Sècia, al Chêva Lama al 's unés cun al Chêv Parmigiana-Moglia, acsè che al i âchev ed còst che deşvînen dal fióm Po pōlen ariver int la Lama e èser mandêdi vêrs mûnt.
I nòmer ed la bunéfica Parmigiana Moglia
In pôch ed pió ed 5 ân;
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Ho Chi Minh City
Ho Chi Minh City (Thành phố Hồ Chí Minh in vietnamais) l'è un cumòn ad 8.244.400 abitìnt (2014), Dong Nam Bo, Vietnam.
496
Al 496 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
14 ed zógn
Al  l'è al 165śum dè dal calendàri gregoriàn (166śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 200 dè a la fin dl'an.
1759
Al 1759 (MDCCLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
495
Al 495 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Giuàn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Giuàn (Giàna pr’al dòni, Giovanni e Giovanna in Itagliàn) l’è un nùm ad parsùni.
Al vëgn da l'Ebriaco Yohanan (יוחנן): Yoh o Yah sarës al nùm ad Dìu, e hanan vurarës dì misericordia.
La sò festà püsè cugnusìda a l'è al 24 ad giügn, par vìa ad San Giuàn Batìsta.
Ätar prugèt
}}
254
Al 254 (CCLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
20 ed fervèr
Al  l'è al 51° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 314 dè a la fin dl'an (315 in di an bisestìl).
Camîsa d'la madôna
La camîsa d'la madôna l'è un ôrghen ch'as tròva såul int'i vertebrè mamméffer quand na fammna l'è praggna.
Anatomî
La camîsa d'la madôna l'è fâta ed dåu pèrt: La s spianta int al parîd dl'otter e la manda dal magnèr al fangén cun al curdån dal blîguel, fât ed vänn e påulp.
Cà Mau
Ca Mau (Thành phố Cà Mau in vietnamais) l'è un cumòn ad 203.988 abitìnt, Pruvèinsa ed Cà Mau, Vietnam.
494
Al 494 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
21 ed fervèr
Al  l'è al 52° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 313 dè a la fin dl'an (314 in di an bisestìl).
362 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
496 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 496, mo invéci 'l an 496, 't ê da 'ndèr chè) Al 496 (quaterseintnovantasē, quattrocentonovantasei in itagliàṅ) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 495 (quaterseintnovantasìnc) e 'l vin prìma dal 497 (quaterseintnovantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintnovantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 1940
I an 1940, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1940 infìn a 'l 1949 ciapê dèinter.
255
Al 255 (CCLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cascàdi dal Buśamànt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al cascàdi dal Buśamànt i fànan part dla réda di „Parc dl'Emìglia Sentràla“ (2018) dla Regiòṅ Emìglia-Rumàgna.
22 ed fervèr
Al  l'è al 53° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 312 dè a la fin dl'an (313 in di an bisestìl).
Angry Grandpa
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Charles Marvin Green, Jr., cgnusû méj cuma Angry Grandpa o anc sōl cuma AGP, (Charleston, 16 'd Utóbar dal 1950 – Summerville, 10 ad Dicémbar dal 2017) l è stâ 'n youtuber americàṅ.
1999 (nùmer)
{{Metacaixa
Angry Grandpa
Al sò canàł "TheAngryGrandpaShow" 'l à muciâ sù da piò ad tri migliòṅ 'd utènt, cgnusû cuma „'L eśèrcit dal nunòṅ“, e i sò vìddeo i èṅ stâ schisâ par 627 migliòṅ ad vòlti.
1999 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1999, mo invéci 'l an 1999, 't ê da 'ndèr chè) Al 1999 (milnovseintnovantanōv, millenovecentonovantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1998 (milnovseintnovantòt) e 'l vin prìma dal 2000 (domìla). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintnovantanovéśim post.
Angry Grandpa
Àtar prugèt
}}
1999 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Vuoi sapere un segreto?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal vòlti èsar tròp curióś a pōl masàr...|Tagline dal film}}
Vuoi sapere un segreto? (Vō't savēr un segrét?) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2001 ad Thomas Bradford.
Sunt
Un studènt masć 'd un college americàṅ dimóndi impurtànt par gint cun di bèsi (Michael Sarysz) al ricév da sóta 'l us un bijitèṅ cun scrit insìma „vō't savēr un segrét?“. Cardénd ch'al sia stâ scrit par la sò muróśa, la Beth (Dorie Barton), al và subìt a pascàr-la in dal cambri dal sò durmitòri ma invéci ad lē al cata 'n sasèṅ cun na tùnica e na mascra adòs ch'l al masa.
Culegamènt estéran
}}
Claret (Hérault)
{{Metacaixa
Claret (a s léś 'Claré') 'l è 'n cumùn ed 1416 abitànt in dal sùd edla Fraṅsa, 28 km a Nord ed Montpelié, in dla regiòun dla Lengvadòca-Rusijòun, dipartimèint edl Hérault. Al cumùn al s śàca, ind al só calèr vers al Sud-Èst, in sìm'ala fianchèda dla crèsta dla Taillade in dal Nord, e dla muntàgna Causse du Lazarc in dl Ovest. 'L è 'n paēś agrìcol, indû a s cultìva la vida, el piànti 'd ulîv e anc a s léva el pégri incòra in pert in tranśumàṅsa. Al só sindeg 'l è 'l André Cot.
Referèinsi
}}
Nùmer piramidèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I nùmer piramidèl i ìn chi nùmer intēr (\mathbb{Z}) che, mìs in figùra, i fan sù dal piràmid cun na bèś fata da 'n nùmer poligonèl. I ìn pèra a la sòma ed soquànt nùmer poligonèl in sequèinsa da 'l prim, ch'l è sèinper 'l 1 in sìm'ala piràmid, a gnìr a śò ed chi piàṅ che la piràmid l'è élta.
A gh'è dimòndi tip ed nùmer piramidèl, a secònda edla qualitê dal nùmer poligonèl ch'a s tōś in dla só bèś e ch'a s ripēt pò cunpàgn per tut i piàn a 'ndèr a l'élta.
Elèinc ed soquànti sequèinsi ed nùmer piramidèl
Cal sèri chè i ìn:
... e vìa acsè ...
Colegamèint estèren
}}
1431 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1431, mo invéci 'l an 1431, 't ê da 'ndèr chè) Al 1431 (milquaterseinttreintùn, millequattrocentotrentuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1430 (milequaterseinttrèinta) e 'l vin prìma dal 1432 (milquaterseinttreintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseinttreintunéśim post.
Chikara
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Searching in the darkness, running from the day, hiding from tomorrow, nothing left to say, victims of the moment, future deep in doubt, living in a whisper until we start to shout, we’re creatures of the night.|A paschém in dal scûr, a scapém via da 'l dè, a s lughém da 'l dmaṅ, gnint àtar da dir, vitmi dal mumènt, al futûr 'l è pròpria in dubi, a vivém in na tiràda 'd fiâ in fiṅ tant ch'a tachém a sigàr, a sém criatùri dla nòt.|Creatures of the Night, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Chikara (putēr in giapunéś) l'è na racòlta di Kiss vgnuda fóra in dal Maǵ dal 1988 sōl in Giapòṅ e in sènt-mila còpi. L'è rivàda a 'l 65śum pòst in clasìfica.
Braṅ
}}
256
Al 256 (CCLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
1198 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1198, mo invéci 'l an 1198, 't ê da 'ndèr chè) Al 1198 (mileseintnovantòt, millecentonovantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1197 (mileseintnovantasèt) e 'l vin prìma dal 1199 (mileseintnovantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseintnovantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La macchia umana (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànt in là pō't andàr par scapàr via da 'l tò pasâ?|Tagline dal film}}
La macchia umana (La màcia umàna) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ, tedésc e francéś dal 2003 ad Robert Benton trat da 'l rumànś umònim ad Philip Roth.
Sunt
Coleman Silk (Anthony Hopkins) 'l è 'n prufesōr ad létri ebrèj ch'l inséggna in n'università dal Massachusetts. Dòp avér dâ dal „Zulù“ a dū sò studènt ch'i n s èṅ mai fat védar da cla banda, par dir ch'i èṅ di ignurànt, 'l è custrét a dimét'r-as parchè chi lōr i s èṅ uféś esénd ad culōr anc se 'l insgnànt al n al saìva briśa.
Dòp la mòrt ad sò mujér, carpàda 'd infàrt parchè la n è mia stada bòna 'd tgnir bòta a 'l scàndal, Silk al và a cà dal scritōr Nathan Zuckerman (Gary Sinise) par far-ag cuntàr la sò vita in un lìbar. Anc chi lò 'l à pasâ 'n brut perìud esénd ch'al gh'à abû 'n cànc'r a la pròstata e 'l sè divìś da la sò secónda mujér. I dū óm i dvènt'n amìg.
Un dè al prufesōr al cgnós na bidèla ch'la gh'à la mità di sò an, la Faunia Farely (Nicole Kidman), e 'l taca na relasiòṅ sèg sénsa savēr che la dóna l'è bèla spuśàda c'n un suldâ ch'l à fat la guèra in Vietnam, Lester (Ed Harris).
Culegamènt estéran
}}
Roxette
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I'll tell you what I've done, I'll tell you what I'll do, been driving all nite just to get close to you, baby, babe, I'm moving so fast, you'd better come on. The moon is alright, the freeway's heading south, my heart is going Boom! There's a strange taste in my mouth, baby, babe, I'm moving real fast so try to hold on, try to hold on! Sleeping in my car I will undress you, sleeping in my car I will caress you.|A t dirò cuś a-j-ò fat, a t dirò qvél ch'a farò, a-j-ò guidâ tuta nòt sōl par star tèg davśèṅ, teśôr, teśôr, a m mōṿ acsè in présia, a sarév méj ch'at faśìs avànti. La luna l'è parfèta, l'autostràda l'è drē a purtàr-'m a sud, al mè cōr 'l è drē a sćiupàr! A gh'è 'n savōr strâṅ in dla mè bóca, teśôr, teśôr, a m mōṿ in présia dabòṅ dònca tîṅ bòta, tîṅ bòta! Durménd in dla mè màchina a t cav'rò śò, durménd in dla mè màchina a t caresarò.|Sleeping In My Car, 1994|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Roxette i èṅ un duo muśicàl pop rock śvedéś, nâ in dal 1986, furmâ par la cantànta Marie Fredriksson e p'r al chitarìsta e cantànt Per Gessle. Al grup 'l à cgnusû 'l sucès a la fiṅ di an Utànta c'n al disc Look Sharp! e pò anc c'n al tèrs àlbum Joyride dal 1991.
Culegamènt estéran
}}
1469
Al 1469 (MCDLXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
641 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 641, mo invéci 'l an 641, 't ê da 'ndèr chè) Al 641 (seseintquarantùn, seicentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 640 (seseintquarànta) e 'l vin prìma dal 642 (seseintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquarantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
23 ed fervèr
Al  l'è al 54° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 311 dè a la fin dl'an (312 in di an bisestìl).
Urchèstra Castellina-Pasi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Chi lo sa che faccia ha, chissà chi è, tutti sanno che si chiama Lupin, era qui un momento fa, chissà dov'è, dappertutto hanno visto Lupin, ogni porta si aprirà, chissà perché, se l'accarezza Lupin, sto tremando qui dentro di me, chi lo sa, stanotte tocca a me, se gioielli e denari e tesori non ho, a Lupin il mio cuore darò.|Che fàcia gh'à'l chi 'l sà, giusà chi 'l è, tut i saṅ ch'al s ciàma Lupin, 'l éra chè sōl adès, giusà in du 'l è, dapartùt i aṅ vdû Lupin, tut i us i s v'raràṅ, giusà 'l parchè, s'l i carésa Lupin, a sòṅ drē a tarmàr dènt'r ad mè, a s pōl dar, stanòt a tóca à mè, se giuièi e bèsi e teśôr a n gh'ò minga, a Lupin al mè cōr a darò.|Lupin, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
L’Urchèstra Castellina-Pasi l'è na banda rumagnōla ch'la sòna al gènar lis misa in pē in di an Ssanta par Roberto Giraldi (sunadōr ad mandśét ad Briśighèla, in art Castellina) e Giovanni Pasi (sunadōr faintèṅ ad saxòfun). In dla sò caréra l'à muciâ sù tri disc 'd òr.
Caréra
Dòp 'n inìsi c'n al nóm 'd I gai Romagnoli, Giraldi e Pasi i decìdan ad sunàr insém druànd al nóm ad Castellina-Pasi.
Festivaletteratura
{{Metacaixa
Urchèstra Castellina-Pasi
Caréra
Cun al boom dal lis, al grup 'l incìd sòquànt sìngui ad sucès cuma Il valzerone, Tutto pepe, Folle sentimento, Parigino, Luna messicana, Il campanello, Santa Monica e Gli amici della notte in fiṅ a rivàr a la canta par putèṅ Lupin, siggla 'd un cartòṅ animâ dimóndi famóś in di an Utànta.
Festivaletteratura
{{dialort | dial=Mantuàn}}
Urchèstra Castellina-Pasi
Caréra
Anc dòp la mòrt ad Castellina, vgnuda in dal 2000, al grup al và avànti listés anc in di giōran nòstar.
Festivaletteratura
Al Festivaletteratura l'è na manifestasiòun culturèla italiàna che dal 1997 la gh'è tót i an a Mantua. Al festival al gh'è tót i an a setèmber.
Ligâm estêren
}}
Urchèstra Castellina-Pasi
Culegamènt Estéran
}}
Corvëc
Corvëc (Cornovecchio in Itagliàn) a l'é un paesëin italian ad 232 abitant in Pruvincia d' Lôd.
In sal sò teritòri ghè dù ustarìi. Al sò ünic monumëint a l'è la cesina dal '500, ch'la g'ha una bela statua ad la Madòna dal 1750.
257
Al 257 (CCLVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
450 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 450, mo invéci 'l an 450, 't ê da 'ndèr chè) Al 450 (quaterseintsinquànta, quattrocentocinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 449 (quaterseintquarantanōv) e 'l vin prìma dal 451 (quaterseintsinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDL. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintsinquantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Zelanda
{{dialort | dial=Piasintëin}}
La Zelanda all'è vòina dàl dòdas pruìnsi dl'Ulànda. La 'sciäma adsä parchè al sò teritòri all'è fä da tanti ìsuli (Zeeland in Ulandais a vòl dì Tèra dal Màr).
La g'ha 381.730 abitänt (2011) e la sò capitäla all'è Middelburg.
Kànsas
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Kànsas (a s lèś /ˈkænzəs/ in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dal sèntar di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1861. Al sò mòt in latìn 'l è „Ad astra per aspera“ (Pasàr p'r i quèi difìcil par rivàr a 'l stéli) mént'r al sò scutmàj ufisiàł 'l è „The Sunflower State“ ch'a vōl dir “Al stat dal mirasōl”, fiōr ch'al s cata anc in dla sò bandéra. Al nóm al daśvîṅ da la tribù Sioux di Kansa.
La sò capitàl l'è Tupéka ma 'l sò sità più grandi, in d'l órdan, i èṅ invéci Wichita, Overland Park e Kànsas City. Al Kànsas, ch'al mùcia sù dū migliòṅ e nóṿ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 213.096 km², 'l è divìś in sènt-sinc cuntèi e in siesènt-vintsèt cumùṅ. In dal 2010 al 83,8% di sò abitànt i ér'n ad rasa biànca mént'r al 5,9% ad rasa négra.
Al cunfìna a nòrd c'n al Nebràska, a èst c'n al Missouri, a sud cun 'l Oklahoma e a òvest c'n al Culuràdo.
In dal Kànsas l'agricultùra l'è dimóndi impurtànta, specialmènt in dal camp dal graṅ, dal furmintòṅ, dla sòja e dal cutòṅ mént'r al bèsti tiràdi sù in di alevamènt i èṅ i bóv, al péguri e i nimài. I sò diśucupâ, in d'l Avrìl dal 2015, i ér'n a 'l 4,3%.
Al sò guvernadōr, da 'l 2018, 'l è 'l republicàṅ Jeff Colyer.
Culegamènt estéran
}}
1770 (nùmer)
{{Metacaixa
1545 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1545 (milesincseintquaràntasìnc, millecinquecentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1544 (milesincseintquaràntaquater) e 'l vin prìma dal 1546 (milesincseintquaràntasē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintquaràntasìncéśum post.
1770 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1770, mo invéci 'l an 1770, 't ê da 'ndèr chè) Al 1770 (milsetseintestànta, millesettecentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1769 (milsetseintestantanōv) e 'l vin prìma dal 1771 (milsetseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintestantéśim post.
1545 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1545 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 5 col 309: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1770 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1758
Al 1758 (MDCCLVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
24 ed fervèr
Al  l'è al 55° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 310 dè a la fin dl'an (311 in di an bisestìl).
1471
Al 1471 (MCDLXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cor Giùn
Cor Giùn (Corno Giovine in Itagliàn) l'é un paesëin italian ad 1.206 abitant in Pruvincia d' Lôd.
16 ed zógn
Al  l'è al 167śum dè dal calendàri gregoriàn (168śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 198 dè a la fin dl'an.
100 (nùmer)
{{Metacaixa
Streamers
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
100 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 100, mo invéci 'l an 100 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 100 (sèint, cento in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 99 (novantanōv) e 'l vin prìma dal 101 (seintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt C. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sentéśim post.
997 (nùmer)
{{Metacaixa
100 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Streamers
{{Film }}
997 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1472
Al 1472 (MCDLXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pruinsa 'd Mantua
{{Metacaixa
Streamers
Streamers (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1983 ad Robert Altman ch'l à vins la Cópa Volpi a 'l Fèstival ad Vènesia dal stés an par 'l interpretasiòṅ ad tut gl'atōr.
Pruinsa 'd Mantua
{{dialort | dial=Mantuàn}}
Streamers
Al film, trat da 'n òpra teatràla ad David Rabe replicàda a Broadway par 476 vòlti, 'l è anc stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 36śum Fèstival ad Cannes.
Pruinsa 'd Mantua
{{Aboz}}
Streamers
I Streamers, in dal linguàǵ militàr, i èṅ chi suldâ chi sa spàplan par tèra parchè gl'umbrèi di sò paracadû i n s vèran briśa.
Pruinsa 'd Mantua
La Pruvìncia ad Mantua l'é in Lumbardìa e la g'ha 415.442 abitant. La so capitäla l'é Mantua.
Streamers
Sunt
In na caśèrma americàna, durànt i an Ssanta, soquànt suldâ paracadutìsta i spètan 'd èsar ciamâ p'r andàr a far la guèra in Vietnam. A gh'è Roger (David Allan Grier), un śóvan ad culōr bòṅ ad cōr, Billy (Matthew Modine), 'n inteletuàl ch'al daśvîṅ da 'l Wiscònsin, e Ritchie (Mitchell Lichenstain) un fnòć che par schèrs al fà al daśnumóś sèg. Par pasàr-'s al tèmp i càntan, imbariàg pódag, al braṅ Beautiful streamers ad Grant Lee Phillips ch'al cònta la stòria 'd un suldâ ch'in vōl al s rénd cònt ch'al sò paracadû al n s vèra minga e ch'a n gh rèsta gnint àtar da far ch'aspetàr al mumènt in dua lò al sa stablirà par tèra cum un ciòld.
Pruinsa 'd Mantua
Ligâm estêren
}}
Streamers
Sunt
Quànd a riva in mèś a lōr anc Carlyle (Michael Wright), 'n àtar suldâ négar, i quèi i tàc'n a 'ndàr mâl parchè lò al n s cumpatìs mia la guèra e la vita di militàr. Dal tut fóra ad tèsta, chi lò al scurtèla a mòrt un sergînt imbariàg e anc Billy al patìs i sò cólp.
Culegamènt estéran
}}
258
Al 258 (CCLVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
1757
Al 1757 (MDCCLVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Marisa Sannia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Tutti i bimbi come me hanno qualche cosa che di terror li fa tremare e non sanno che cos'è.|Tut i putèṅ cuma mè i aṅ quèl ch'ad terōr 'l i fà tarmàr e i n saṅ minga cuś 'l è.|Casa bianca, 1968|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
In dla sò caréra l'à anc recitâ in soquànt film cuma Aiutami a sognare ad Pupi Avati e fat di disc in sardagnōl.
Culegamènt estéran
}}
Ensiclopedìa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
L'ensiclupedìa (enciclopedia in itagliàṅ) l'è na racòlta, al più dal volti scrìta, 'd artìcol in sìm'a tant epcòun dal savér.
Al só nòm al deśvìn da 'l grēc "ἐγ κύκλος παιδεία" (en kyklos paideia), ala lettra "savér sirculêr", a dìr ch'al cuàcia dimòndi branchi dla cgnusìnsia, tùt in tònd.
Colegamèint estèren
}}
Frank Caliendo
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Franklin Caliendo, Jr. dit Frank (Chicago, 19 ad Śnar dal 1974) 'l è 'n atōr, imitadōr, cantànt, ardupiadōr e còmig americàṅ.
In dla sò caréra 'l à tòlt in gir di persunàǵ cuma Al Pacino, George W. Bush, e Bill Clinton, tulénd part a di prugràma televiśìṿ cuma MADtv.
Hoffmanns Erzählungen (film 1916)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I Hoffmanns Erzählungen (a dìr "I còunt 'd Hoffmann") 'l è stê 'n film mùt dal 1916 dirêt da Richard Oswald, tulènd egli aventùri dai "Còunt 'd Hoffmann" edl Hoffenbach dal 1881, la prìma volta ch'i gniven mìsi ind un film.
Colegamèint estèren
}}
Nocturne
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Young lungs snapping coming up for air, the mindless ones yapping, slashing through the thoroughfare, one by one, one by one, oh one by one without a fucking care, pulled to bits in silence, left rotting on the ground, slowly pull to bits in silence without a sound, without a fucking sound.|Di palmòṅ śōv'n i lavōran par tiràr fiâ, qvéi stùpid par dar ària a i dènt, śvultànd da la via, òṅ a òṅ, òṅ a òṅ, oh òṅ a òṅ fargànd-'n-as ad tut, ardùt a pès in silénsi, lasâ marsìr par tèra, piàn piàṅ dasfàt a pès in silénsi sénsa gnanc un sòṅ, sénsa 'n cas ad sòṅ.|Pulled To Bits, 1979|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Nocturne (Nutùran) 'l è 'l prim àlbum da 'l viṿ dal grup dark di Siouxsie and the Banshees, vgnû fóra anc cuma VHS prima e pò DVD. 'L è stâ publicâ al 25 ad Nuvémbar dal 1983 e al mét insém dū cuncèrt fat a la Royal Albert Hall ad Lóndra al 30 ad Setémbar e al 1 'd Utóbar, sèmpar dal 1983. A la chitàra a gh'è Robert Smith di The Cure ch'al laurarà sèg anc in dal disc sucesìṿ in studi, Hyæna.
La mùśica druàda durànt l'intrudusiòṅ 'd Isreal l'è qvéla dal balét La sagra dla primavéra 'd Igor' Fëdorovič Stravinskij.
Braṅ
Da gnanc na banda a s cata na versiòṅ ad cal lavōr chè cun dènt'r i braṅ Head Cut e Running Town cantâ durànt al cuncèrt in alóra. Chi dū pès lè i èṅ vgnû fóra sōl in un sìngul fat p'r i fan ciamâ The Siouxsie and the Banshees File dal Dicémbar dal 1983.
Culegamènt estéran
}}
I segreti del lago
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un thriller sufisticâ e inchietànt.|Tagline dal film}}
I segreti del lago (I segrét dal lâg) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ dal 2001 ad Scott McGehee e ad David Siegel trat da 'l rumànś „The Blank Wall“ dl'Elisabeth Sanxay Holding. 'L è stâ preśentâ a 'l 54śum Fèstival ad Cannes.
Custàda tri migliòṅ ad dòlar in tut, la pelìcula la 'n à pò fat sù da piò ad déś.
Sunt
La Margaret Hall (Tilda Swinton) e la sò famìja i vìv'n in na bèla vila darènt a 'l lâg Tahoe in Califòrgna. Sò marè Jack (Peter Donat) però 'l è dagnóra sèmpar via parchè 'l fà 'l pilòta par 'l eśèrcit americàṅ su la pòrta-aparéć USS Constellation. La dóna l'è acsè custréta a tiràr sù da par lē i sò tri fiōi, Beau (Jonathan Tucker), al più grand ch'al fà 'l licèo, la Paige (Tamara Hope), la fémna, e Dylan (Jordon Dorrance), al masćèṅ pìcul.
Un dè la Margaret la bèca Beau in un lucàł par fnòć ciamâ „The Deep End“ in du sò fiōl al s dà apuntamènt ad nascòst c'n al sò amànt, Darby Reese (Josh Lucas). La sgnōra Hall la gh pruibìs ad véd'r incóra sò fiōl ma chi lò al n la scólta briśa e cla nòt lè al và a catàr-'l a cà sua parchè al vōl di bèsi da sò màdar par taśēr. I dū i tàc'n a litgàr, pò Reese al strabùca śò da na ringhéra e al mōr piciànd la tèsta. Al sò còrp 'l armàgn lè, davśèṅ a 'l lâg.
La matìna dòp la Margaret la cata 'l cadàvar e, pinsànd ch'al 'l àppia cupâ Beau, la decìd ad lugàr-al. La pulisìa la s mōṿ ma anc gl'amìg ad Darby ch'i s fànan viṿ quànd al còrp al vèṅ tirâ fóra da l'àqua. Un sèrt Alek Spera (Goran Višnjić) al gh'à na caséta vìddeo in du a s véd Darby gusàr sò fiōl e adès al vōl sinquànta-mila dòlar par dar-l' a lē e minga a la pulisìa c'n al risć che Beau al gh finìsa insaplâ p'r umisìdi.
La Margaret la n gh'à mia tut i bèsi e Carlie Nagel (Raymond J. Barry), ch'l à strulicâ 'l piàṅ insém a Alek, 'l è sicûr ch'la dóna l'è drē a cuntàr na bala.
Culegamènt estéran
}}
Natale Prampolini
Natale Prampolini (Rèz 25 dicèmber 1876 – Ròma 18 avrîl 1959) L'é stê un inzgnēr, bunificadōr e senadōr italiân.
La véta
Nasû a L'Uspési 'na frasiòun ed Rèz int al 1876, da Girolamo e da Beatrice Davoli, l'à cumincê i stódi universitâri, e int al 1900 a 24 ân, al s'é laureê in inzgnerìa a l'universitê ed Turèin. Al tèimp di stódi as sintîva purtê vêrs i laboratôri sientéfich, in particulêr quî ed chémica. In un prém mumèint al só lavōr l'ēra ind l' indóstria di cuncém, al s'é impgnê e l'à fât e strêda int al râm ed la chémica industriêla, cunvînt dal şvilóp ch' l' aré 'vû int al 1900. Al fà vèder subèt al só carâter ânch in sté câmp cun al fêr dimòndi stabilimèint e avèir, per la só prâtica e per l'impègn ch' al gh'à més, l'incâregh ed diretōr tètnich ed l' Unione Italiana Concimi cambiêda pó dôp in Società Montecatini. Pó dal 1919, Prampolini al 's impègna quêşi sōl int al bunéfichi.
Per i bòun lavōr fât l'à meritê, int al 1920 a sōl 44 ân, la nômina a Cavalēr dal Lavōr.
Sînch ân préma l'à cumincê a interesêres dal bunéfichi a 'gh mèt tóta la só pasiòun e al só inzègn, al mócia acsé 'na arcgnusûda cumpetèinsa tânt ch' al vîn sgnê cme ûn di pió grôs spēlter ed problēma ed bunéfica. Al mòstra tót al só impègn per utgnîr dal tèri pantanōşi un trèin agrécol, a vantâg ed la cunuméia e 'dla riprèişa socêla ed chi pôst malsân. Al pôrta a cumpimèint e al lîga al só nòm a grandiōş ôvri idravlîchi che armâgnen incòra incō da tōr cme mudèl. Int al 1911 al spōşa Marianna Tirelli (1891-1970), ch' la lîga al só nòm mìa sōl a 'n interesânt stôria ed la véta ed Maria Luigia ed Pèrma, mó préma ed tót al j ôpri péi, cme l'istitusiòun 'd un durmitōri in véia ed l'Abate a Rèz per quî che gnîven fōra da la galēra, in pió la s'é interesêda al j idèj culturêli, l'à favurî la prumusiòun, tra chitêr, ed dō impurtânti mòstri: int al 1923 la mòstra ed l'êrt antîga arzâna e int al 1938 còla dedichêda al pitûri dal Chierici.
I lavōr fât e j incâregh avû
Sibèin i dimòndi incâregh, Prampolini l'à publichê divêrs stódi, in grân pêrt lighê a la só ativitê ed cumpetèint e stimê bunificadōr
In ricôrd ed Prampolini l' Istituto Archivio ed Latina ind j ân '80 l' à curê 'na publicasiòun dóve as arcôrda cme:
A Latina, aşvèin al câmp e spurtîv, a gh'é stê dedichê óna dal piâsi centrêli ed la sitê e ind l' Archévi de Stêt în stê purtê i cartèg ed la bunéfica Pontina dóve în documentê al ôvri fâti dal Prampolini.
Vergìli
{{dialort | dial=Mantuàn}} {{cumoin }}
544 (nùmer)
{{Metacaixa
Vergìli
Legamm da föra
}}
544 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 544, mo invéci 'l an 544, 't ê da 'ndèr chè) Al 544 (sincseintquarantaquàter, cinquecentoquarantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 543 (sincseintquarantatrī) e 'l vin prìma dal 545 (sincseintquarantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquarantaquatréśim post.
Èter progèt
}}
1756
Al 1756 (MDCCLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Utrecht
Utrecht all'è la quarta sitä pusä impurtanta adl'Ulànda, cla fa pärta ad'la Pruìnsia umònima.
Utrecht la g'ha 'na storia antichìsima, dal tëimp adl'antica Ruma, in dal 47.
La gh'ha 316.448 abitant (2012).
Ligamm ad föra
}}
25 (nùmer)
{{Metacaixa
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 25 al vōl dìr "al Nadèl" (’o Natale in napoletàṅ).
Colegamèint estèren
}}
1474
Al 1474 (MCDLXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tutto quello che avreste voluto sapere sul sesso* (*ma non avete mai osato chiedere)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vuàtar a n î vdû gnint in fiṅ tant che a n î vdû incòsa.|Tagline dal film}}
Tutto quello che avreste voluto sapere sul sesso* (*ma non avete mai osato chiedere) (Tut qvél ch'a 'rî sèmpar vlû savēr dal sès ma ch'a n î mai abû 'l curàǵ ad dmandàr) 'l è na cumèdia americàna a epiśòdi dal 1972 ad Woody Allen trat da 'n lìbar p'r insgnàr al sès dal studióś e dutōr David Reuben. La pelìcula la s vèra faghénd védar na sfilaràda ad cunèṅ biànc.
Al film 'l à fat sù óltar 18 migliòṅ ad dòlar, un sucès dimóndi grand esénd-an custâ sōl dū.
In uriginàl 'l epiśòdi Parchè sèrti dóni faṅ-i fadìga a rivàr a 'l urgàśum?, ambintâ in Itâglia, 'l è girâ in dla léngua ad Dante e anc Woody Allen al s adàta. In dla versiòṅ dal nòstar paéś però 'l è stâ ardupiâ listés.
Culegamènt estéran
}}
493
Al 493 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
1546 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1546 (milesincseintquaràntasē, millecinquecentoquarantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1545 (milesincseintquaràntasìnc) e 'l vin prìma dal 1547 (milesincseintquaràntasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDXLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintquaràntasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1546 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 773: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
The Brown Bunny
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Al film 'l è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 56{{sup|śum}} Fèstival ad Cannes in du 'l à fat scàndal par la séna finàla dal buchèṅ ch'la gh'à tirâ dabòṅ la Chloë Sevigny, in alóra la sò muróśa. Par cal fat chè la Kirsten Dunst e la Winona Ryder, ch'i gh'ìvan da far la part dla Daisy, i s èṅ tiràdi indrē. Dòp al fèstival la pelìcula, ch'l'à frutâ in tut quatarsènt-mila dòlar, l'è stada scurtàda da 119 a 93 minùt.
Sunt
Al pilòta 'd mòti Bud Clay (Vincent Gallo), dòp na gara in dal New Hampshire, al s mét in strada par turnàr in Califòrgna cun sèmp'r in mènt la sò èx muróśa, la Daisy (Chloë Sevigny). Lung la via al cgnós la Violet (Anna Vareschi) in na stasiòṅ 'd servìsi. Dòp avēr-ag śibî 'd śuntàr-as sèg in dal viàś, al la mòla lè dòp avēr-la dascargàda davànti a cà sua ch'la gh'iva da tōr di vistî.
Culegamènt estéran
}}
Alien - La clonazione
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Disciplitus est prioris posterior dies
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Giàcum Capuzzi
Giàcum Capuzzi (Manérbi, 14 d'agùst 1929 - Brësa, 26 ad dicëimbar 2021) all'è stä un vèsc católic italián, vèsc emèrit ad Lôd dal 14 ad nuëimbar 2005.
Al sò mòtt
« In fidei et novitatae vita » (In d'la fèd e in d'la nuitä gh'è la vita)
1199 (nùmer)
{{Metacaixa
Alien - La clonazione
{{Film }}
1199 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Alien - La clonazione
{{CITAZIONE|At sē drē a védar ch'al tórn' incóra.|Tagline dal film}}
Disciplitus est prioris posterior dies
Disciplitus est prioris posterior dies l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr "'L incō 'l è al mìster 'd al dmàn " e la deśvìn dal "Sententiae" ed 'l autōr ed mìm (mimo in Itagliàn) 'd al I sèc. prìma 'd Crist, al Publilius Syrus.
1199 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1199 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 11 col 109: Fatoriśasiòun:
Alien - La clonazione
Alien - La clonazione (Aglièṅ - La clunasiòṅ) l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1997 ad Jean-Pierre Jeunet. 'L è 'l quàrt e ùltim capìtul dla saga di „Aglièṅ“ dòp Alien ad Ridley Scott dal 1979, Aliens - Scontro finale ad James Cameron dal 1986 e Alien{{sup|3}} ad David Fincher dal 1992.
1199 (nùmer)
Èter progèt
}}
Alien - La clonazione
Custâ da piò ad ssanta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò catâ sù sènt-a-ssant'òṅ.
Sunt
I èṅ pasâ dū-śènt an da quànd l’Ellen Ripley (Sigourney Weaver) la s è cupàda in sal pianéda „Fiorina 161“. Adès in sl'atrunâṿ „Auriga“ 'l è in cōrs 'n esperimènt par pruàr a clunàr al sò còrp par tiràr-ag fóra 'l embriòṅ dl'Aglièṅ par far sù 'n eśèrcit ad chi móstar lè da druàr in guèra. A nas acsè na Ripley nóva c'n al nóm ad “Clôn 8”.
In séguit a riva n'atra atrunâṿ ciamàda „Betty“ ch'la s taca a l'„Auriga“. A bōrd a gh'è dla gint in un stat criugènig ch'la sarvirà par far nàsar na rasa nóva di Aglièṅ da i óṿ dla regìna, qvésta chè l'è la traplàda segréta dal generàł Perez (Dan Hedaya).
Culegamènt estéran
}}
492
Al 492 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Malala Yousafzai
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Malala Yousafzai, o anca Malala Yousufzai (in ûrd : ملالہ یوسف زئی) l'è na studàinta anglo-pakistàna cumbatèinta p'r i dirìt ed cal dòni in dal Pakistan, nèda al 12 ed lój dal 1997 a Mingora, in dla pruvèinsa dal Khyber Pakhtunkhwa, e vinsidóra, al 10 'd utòber 2014, dal Prémi Nobel per la pêś.
La ragàsa l'à visû a Mingora, la sitê più impurtànta dal distrèt ed Swat, in dal nord dal Pakistan, indû a ghe stà dimòndi talebàṅ. Studàinta dimòndi brèva, in dal 9 'd utòber dal 2012, soquànt talebàṅ i àn tentê 'd masèr-la perchè chilōr i n'vólen minga che 'l ragasóli e gnanc cal dòni i s'istruìsen. La Malala la s l'è cavèda, mo p'r al ròt edla scùfia, perchè i l'ìven frìda dimòndi grêv, e l'ìva duvû èser purtèda a Birmingham in dl'Inghiltèra per gnìr-egh fòra, cun dal curi dimòndi delichèdi.
Colegamèint estèren
}}
Rotterdam
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Rotterdam all'è la scònda sitä pusä impurtanta adl'Ulànda, cla fa pärta ad'la Pruìnsia dl'Ulànda Meriudiunàla.
Rotterdam in Ulandais vòl dì diga in sal fiòmm.
La gh'ha 616.294 abitant (2013).
Ligamm ad föra
}}
1432 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1432 (milequaterśeinttrèintadū, millequattrocentotrentadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1431 (milequaterśeinttrèintaùn) e 'l vin prìma dal 1433 (milequaterśeinttrèintatrè). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeinttrèintadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1432 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 716: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Famìia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La famìia l'è cl insèm ed parèint ch'i stan in dla stèsa cà.
{{CITAZIONE2|L'idea della famiglia è quella di una relazione, se si vuole, anche di un "luogo sociale", che promuove una particolare circolazione di beni interpersonali basati sul dono, e fa esplicito divieto di annullare tale paradigma, pena il venir meno della stessa società.|Al pinsér edla famìia 'l è quèl ed na relasiòun, anca 'd un "post socèl", ch'al vōl fèr crèser na circolasiòun particolèra ed bèin da mêś el só persòuni ch'i s riferìsen a 'l śibìr, e ch'la n'permèt minga ch'a nn'es śibìsa, che altrimèinti a sparirèv la stèsa socetê. |Manuale di sociologia della famiglia, ed Pierpaolo Donati, 1998, Bari|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Colegamèint estèren
}}
Lita
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I call him heaven, I call him earth, I call him lover, stick my fingers in the dirt, I call him dangerous, dangerous Dan, I call him over, take him anyway I can, he call me Blueberry, Blueberry, Blueberry, very blue.|A 'l ciàm cēl, a 'l ciàm tèra, a 'l ciàm amōr, insfilsànd i dî in dla tèra, a 'l ciàm perìcul, periculóś Dan, a 'l ciàm fòrt, a 'l tóg dapartùt in du a pòs, lò al m ciàma Mirtìl, Mirtìl, Mirtìl, blù fòrt.|Blueberry, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Lita 'l è 'l tèrs àlbum in studi dla Lita Ford, vgnû fóra in dal 1988 par la cà discugràfica RCA Records dòp i an cun la Mercury. 'L è stâ prudót par Sharon Osbourne, la mujér 'd Ozzy, ch'in dal disc al fà 'n duét cun la Lita in dal braṅ “Close My Eyes Forever”, sìngul ad sucès ad cal disc chè (nùm'r òt dla clasìfica dla Billboard) insém a “Kiss Me Deadly”.
Cal lavōr chè 'l è 'l àlbum ch'l à muciâ sù più sucès dla Lita avénd tucâ la puśisiòṅ vint-nóṿ dal clasìfichi americàni.
L'ossessa - I raccapriccianti delitti di Monroe Park
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La stòria 'd 'n eśurcìśum!|Tagline dal film}}
L'ossessa - I raccapriccianti delitti di Monroe Park (L'usèsa - I delìt ch'i faṅ scarésa 'd Monroe Park) 'l è 'n film ad scarésa indipendènt americàṅ dal 1971 ad Don Henderson girâ fra 'l 1968 e 'l 1970 a Santa Ynez (Califòrgna).
Sunt
Jodie Lee Thompson (Michael Berry) 'l è 'n śōvan uriginàri 'd Austin, in du 'l viṿ sò pàd'r avucàt, ch'al gh'à d'andàr a San Francisco cun la sò màchina nóva. Lung la via al decìd ad farmàr-as lung un fiùm par magnàr un panèṅ in dal sit di Strickland. La fiōla dal cap-famìja Luther (Lee Amber), la Melissa (Emby Mellay), la s mét a dascórar sèg, pò la 'l invìda a séna. La ragàsa, ch'la s è inamuràda 'd lò, la gh śìbìs anc 'd armàgnar lè a durmìr ch'a s è fat tard. Sò màdar Molly (Yvonne Winslow) la gh mét a dispuśisiòṅ la cambra da lèt di òspit.
Mént'r al śōv'n al s prepàra p'r andàr a punsàr, na vècia cun la ghigna ruinàda da na bruśadùra ciamàda Lucinda (Jeanne Gerson) la gh s para davànti e la gh diś 'd andàr via ma la Melissa la próa a mét'r a taśēr al ròbi. Al dè dòp, in dal pudēr, a riva 'l sierìf John Mason (Lew Horn) ch'al vōl far luś su 'l masamènt 'd un cuntadèṅ vśèṅ 'd cà di Strickland, un vèć cupâ soquànt dè prima. Dòp avēr catâ dal sànguv in mèś a l'èrba e 'l furcàr druâ par masàr-al, al sierìf al s mét in màchina par lasàr al sit ma 'l vîṅ fat fóra da na Lucinda c'n al diàv'l adòs. Luther al decìd ad far pasàr cal cupamènt lè par na daśgràsia, 'n incidènt in màchina.
In paéś, in cal méntar, a gira la vōś ch'la Melissa la sia na stria.
642 (nùmer)
{{Metacaixa
L'ossessa - I raccapriccianti delitti di Monroe Park
Culegamènt estéran
}}
Giuseppe Veronese
{{Metacaixa
642 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Giuseppe Veronese
{{dialort | dial=Carpśàn}} Giuseppe Veronese (Chiògia in dal Venesiàṅ, al 7 ed maǵ 1854 - Pèdva al 17 ed lùj 1917) 'l era stê 'n matemàtic e 'n polìtic itagliàṅ.
Veronese al fèva a tèimp a scrìver na trintàina ed publicasiòun in sìm'ai só stùdi. In dla polìtica, dòp 'd èser stê deputê a 'l Parlamèint per Chiògia per tri an e consigliēr comunêl ed Pèdva, in dal 1904 Veronese al dvintèva Senadōr dal Règn 'd Itàglia infîn ala só mort.
Bug - Insetto di fuoco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}