cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muimènt Sinc Stéli
In Setémbar Grillo al dascór da la piàsa ad Bulógna, una dal duśènt piàsi dal V-Day, e al cata sù al firmi (350.000) par purtàr in Parlamènt tri Léǵ vludi da 'l pòpul:
In dal Nuvémbar dal 2008 Grillo al fà catàr al sò sìmbul in di elesiòṅ p'r i cumûṅ e in dal sità dla nòstra regiòṅ al mucia sù dal 3 al 4 % di vōt.
Al 12 ad Luj Grillo al fà savér ch'al s vōl candidàr a 'l primàri dal Partîd democrâtic ma dū dè dòp al PD al gh diś ad no.
Arvrê
Arvrê (Rovereto sulla Secchia, in italiàn) l'è na vélla ed Nóv, ed circa 4000 abitànt.
Muimènt Sinc Stéli
Al Muimènt al crés incóra a gl'elesiòṅ cumunài dal 6 e 7 ad Maǵ dal 2012, cavànd-gh-la a vìnsar al sìndic in dal cumùṅ ad Sarego cun al 35,20%. Dū stmani dòp, in séguit a i balutàǵ, i s śòntan anc i sìndic ad Cmać, Mira e dla sità ad Pärma dal dòp Pietro Vignali, in du 'l à vins Federico Pizzarotti cun al 60,22% di vōt.
Arvrê
Architetùra
In di an 30 dal '900 i an tirê só al Palàz ed tgnùda Delfina, fat da l'ebréo Golfinger, ch'l'è scapê in Svézzra dòp ch' i an fat al lègi dla ràza in dal 1938.
In dal dopguèra i an fat al Monumèint di Mòrt ed la Liberaziòun, e l'è mia sol per i mòrt in dl'ùltma guèra, mo anch per un fat, ch'l'è sucès al 7 agòst dal 1944, quand di Fasésti Republichìn i an sparê e masê 9 persòuni.
Bufòun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al bufòun (buffone in itagliàṅ) 'l è cla macia ch'a duìva fèr rìder i sgnōr e la só córt in di tèimp indré.
Referèinsi
}}
.ابوظبي
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
Elisha Cuthbert
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Elisha Cuthbert (Calgary, 30 ad Nuvémbar dal 1982), l'è n'atōra canadéśa.
L'è spuśàda c'n al śugadōr 'd hokey su 'l giàs Dion Phaneuf.
Àtar prugèt
}}
Austràglia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Austràglia (Australia in Itagliàn, Australia in Ingléś, a s lèś /əˈstreɪljə/) l'è 'n stat dl'Uceàgna cun capitàla Canbèrra. I sò abitànt, gl'Austragliàṅ, i èṅ da spés ciamâ anc “Aussie”. Sōl al 2% i èṅ uriginàri dal pòst, difàti p'r al 90% i daśvènan da l'Europa (45,26% britànic, 9,08% irlandéś, 4,29% itagliàṅ e 4,09% tedésc i grup più impurtànt) e par 'l 8% i rìvan da l'Àśia.
Arantxa Sánchez Vicario
{{Metacaixa
Austràglia
La cònta vint-a-tri migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 7.617.930 km², dagnóra tut deśèrt, ch'la la mét cuma 'l sèst paéś più grand a 'l mónd. L'è furmàda da 'l Mainland, l'ìśula più granda, da la Taśmàgna e da di atri ìśuli più pìculi. I sò mâr i èṅ al Mâr ad Tìmor, al Mâr di Arafùra, al Mâr di Curài e al Mâr ad Tàśman. Inóltar la gh'à 'l Ucèan Pasìfic a èst e 'l Ucéan Indiàṅ a òvest.
Arantxa Sánchez Vicario
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Paul Campani
Carêra
A tachèr dal 1946, al Campani al lavorèva insèm a la cà editóra dl' Argentìna Abril e al finèss in dal 1956.
Arantxa Sánchez Vicario
L’Aránzazu Isabel María Sánchez Vicario dita "Arantxa" (Barcelóna, 18 ad Dicémbar dal 1971, a s lèś [aˈɾantʃa ˈsantʃeθ βiˈkaɾjo] in Spagnōl) l'è stada na tenìsta spagnōla prufesiunìsta da 'l 1985 a 'l 2002 ch'l'è stada la nùmar òṅ dal mónd par dódas stmani in tut, la prima vòlta al 6 ad Favràr dal 1995.
Austràglia
Al prim minìstar 'l è Tony Abbott méntar la sò munéda l'è al dòlar austragliàṅ. La tōś al nóm da 'l Latîṅ “australis” ch'a vōl dir “meridiunàł”. In dal 1606 'l è 'l navigadōr ulandéś Willem Janszoon a 'duciàr-la par prim in fiṅ tant ch'in dal 1770 al tenènt ad marìna britànic James Cook al la vōl p'r al sò paéś par purtàr-ag di parśunēr. Sōl in dal XX sècul l’Austràglia la dvènta 'n stat indipendènt ma sèmpar ligâ a 'l Commonwealth.
Paul Campani
Carêra
Al 2 ed setèmber 1954 al fonda la Paul Film; la detta la farà una zentèina ed film animê (per lo piò ed publicitê) e dimòndi persunâǵ ch'i ein dvintê di clasic: l'Umein coi bâf, Miguel "son sempre mi", Tuttostanc'.
Arantxa Sánchez Vicario
L'è élta 169 cm e al péśa 56 chilo. L'è bòna ad dascórar dimóndi bèṅ in Spagnōl, Francéś, Tedèsch, Itagliàn e Ingléś.
Austràglia
Al sità
Lista ad soquànti dal sità più impurtànti dl'Austràglia
Paul Campani
Carêra
Dàp i an ssanta, la Paul Film la vgniva s'reda.
Arantxa Sánchez Vicario
L'è la surèla 'd Emilio Sánchez e Javier Sánchez, anca lōr tenìsta. In dla sò caréra l'à mis in bisàca darsèt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca e purtâ a cà vint-nóṿ tìtui WTA (quàtar dal Gran Slam) in singulàr e ssanta-nóṿ in dópi.
Paul Campani
Carêra
Dal 1° setèmber al 28 utober 2007, al cmùn ed Modena l'a fât una mostra sò Paul Campani, ch'la avû un boun success.
Austràglia
Al sità
}}
Arantxa Sánchez Vicario
Culegamènt estéran
}}
Hawaii
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gl’Hawaii (a s lèś /həˈwaɪ.iː/ o /həˈwaɪʔiː/ in ingléś, scólta'l chè) i èṅ un grup 'd ìśuli ch'i s càt'n in dal mèś d'l Ucéan Pasìfic in dal cuntinènt dl'Uceàgna. Insém i s èṅ unìdi a i Stat Unî cuma stat in dal 1959. Gl'ìśuli più impurtànti, in mèś a dimóndi atri più cichi, i èṅ òt: Niihau, Kauai, Oahu, Molokai, Lanai, Kahoolawe, Maui e l'Ìśula 'd Hawaii, la più granda. Ólt'r a 'l ingléś chè a s dascór anc 'l Hawajàṅ.
Al sò mòt 'l è „Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono“ ch'in dla léngua dal pòst a vōl dir “La vita dla tèra la và avànti in dla giustìsia” mént'r al sò scutmàj ufisiàł 'l è Al stat d'l Aloha parchè là, par far ciào a la gint, a s diś pròpria Aloha ch'a vōl dir paś e afèt.
Al sò guvernadōr, da 'l 2014, 'l è David Ige dal partî demucràtic. Cal stat chè 'l à sèmpar vutâ p'r i demucràtic a gl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî a part i an 1972 e 1984. Tant par dir Barack Obama, ch'l è nâ chè, 'l à ciapâ al 71,85% di vōt in dal 2008 e 'l 70,55% in dal 2012.
Culegamènt estéran
}}
Forza vitale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La senegiadùra 'l è ad Johnny Byrne. Al telefilm 'l è stâ pò girâ da 'l Maǵ dal 1974 a 'l Luj dal 1974. 'L è stâ traśmìs par la prima vòlta in televiśiòṅ 'l 11 ad Setémbar dal 1975.
In Germâgna soquànti séni i èṅ stadi censuràdi parchè tròp viulénti mént'r in Danimàrca dimóndi genitōr i aṅ prutestâ parchè 'l epiśòdi 'l è stâ mandâ in ónda 'd sàbat sira quànd dimóndi baghét i éran davànti a 'l vìddeo. La televiśiòṅ danéśa l'à decìś acsè ad suspénd'r al prugràma ad "Moonbase Alpha" dòp cla puntàda chè.
Trama
Na fòrsa aglièna misterióśa, na bòcia ad luś ad culōr blù lètric, la riva su Alpha e la tōś pusès dal tècnig Anton Zoref (Ian McShane) ch'al lavóra in dal repàrt di generadōr atòmic e ch'l'è spuśâ cun l’Eva (Gay Hamilton). Da cal mumènt lè 'l óm al gh'à biśógn ad ciuciàr via dl'energìa da tut i pòst ch'al pōl o sinò al n è mia bòṅ ad scampàr parchè al gh'à dimóndi fréd ad dèntar. Quànd al gira p'r i andavèṅ, al luś i sa śmòrsan da par lōr a 'l sò pasàǵ.
Durànt i sò atàc par la fam 'd energìa, al fà ślar viṿ al culéga Mark Dominix (John Hamill) e pò anc l'infarméra Hilary Preston (Lea Dregorn) ch'i mōran subìt. Mént'r al prufesōr Bergman (Barry Morse) al próa a catàr na spiegasiòṅ, Anton al vèṅ farmâ in dal solarium ma pò al gh la cava a scapàr via p'r andàr in diresiòṅ dl'aréa di generadōr.
Bergman al n sà minga cuntàr cuś 'l è sucès ma al pénsa che cla luś lè la pòsa èsar na stéla ch'la gh'à incóra da śvilupàr-as.
Culegamènt estéran
}}
.abudhabi
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
Nicolas-Hugues Ménard
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Nicolas-Hugues Ménard l' è stē un studiòś e un religiòś fransēś, nè a Parìś in dal 1585 e murù sèimper a Parìś in dal 1644. L' éra un benedetèin dal monastér ed S. Denìś e l' éra andé a fèr pèrt dla cungregasiòun 'maurina'; l' îva publiché dj scrìt ed patrologìa e 'd liturgìa, cùma pr' esèimpi al Martyrologium sanctorum ordinis S. Benedicti in dal 1629 e al Sacramentarium S. Gregorii Magni in dal 1642 cun dàgli impurtànti nòti ed stòria.
Culegamèint estèrun
}}
425 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 425, mo invéci 'l an 425, 't ê da 'ndèr chè) Al 425 (quaterseintveintsìnc, quattrocentoventicinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 424 (quaterseintveintquàter) e 'l vin prìma dal 426 (quaterseintveintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintveintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
73 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 73, mo invéci 'l an 73 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 73 (stantatrī, settantatré in itagliàṅ, septuaginta tres in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 72 (stantadū) e 'l vin prìma dal 74 (stantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al stantatriéśim post.
Al nùmer 73 in dla Chìmica
Al 73 'l è al nùm'r atómic dal tantàli (Ta).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 73 al vōl dìr "’l uspidèl" (’o spitale in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen l'ospedale in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
526 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 526, mo invéci 'l an 526, 't ê da 'ndèr chè) Al 526 (sincseintveintsē, cinquecentoventisei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 525 (sincseintveintsìnc) e 'l vin prìma dal 527 (sincseintveintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintveintseéśim post.
Miguel Gallardo
{{Metacaixa
526 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Miguel Gallardo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Fuiste ave de paso y no sé por qué razón me fui acostumbrando cada día más a ti, los dos inventamos la aventura del amor, llenaste mi vida y después te vi partir, sin decirme adiós yo te vi partir, quiero en tus manos abiertas buscar mi camino y que te sientas mujer solamente conmigo, hoy tengo ganas de ti, hoy tengo ganas de ti, quiero apagar en tus labios la sed de mi alma.|At sēr 'n uśèl ch'al pasàva e a n sò minga al parchè a m sòṅ abituâ a tè tut i dè sèmpar da piò, tut dū a inventavàṁ l'aventùra d'l amōr, 't à impinî la mè vita e pò a t ò vista partìr, sénsa dir-'m adìo a 't ò vista partìr, a vój 'l tò maṅ avèrti pascàr la mè strada e ch'ta t sènt dóna sōl mèg, incō a gh'ò vója 'd tè, incō a gh'ò vója 'd tè, a vój śmursàr la sē dla mè anma in di tò làbar.|Hoy tengo ganas de ti, 1976|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Es}}}}
José Miguel Gallardo Vera (Granàda, 29 ad Setémbar dal 1950 - Madrìd, 11 ad Nuvémbar dal 2005) 'l è stâ 'n cantànt e cumpuśidōr spagnōl, famóś specialmènt in di an Stanta e Utànta.
Biugrafìa
Nâ in Andaluśìa, 'l è carsû pò a Barcelóna in du 'l à studiâ a 'l cunservatòri dla sità catalàna. A la fiṅ di an Ssanta 'l à tacâ la sò caréra in d'l àmbit dla mùśica, specialmènt sunànd par di àtar. In dal 1974 al pùblica i sò prim sìngui, Recordando a Glenn e Quédate, canta qvésta chè ispiràda a la pueśìa Adìo ad Pablo Neruda ch'la gh la cava a rivàr a 'l prim pòst in clasìfica in Spaggna.
In dal 1976 al pùblica al sò più grand sucès internasiunàł, Hoy Tengo ganas de ti, par pò firmàr par la EMI-Harvest, prim artìsta spagnōl a far-'g-la. Cal braṅ chè al vénd da piò ad dū migliòṅ ad còpi e 'l é stâ tradót in dimóndi léngui. Al duo Azúcar Moreno e Alejandro Fernández, insém a la Christina Aguilera, i gh'aṅ fat dal cover.
In di an Utànta 'l à cantâ di àtar pès ch'i aṅ vindû bèṅ cuma Y apago la luz, Corazón, Tu amante o tu enemigo, Muchachita e Corazón viajero.
Culegamènt estéran
}}
Romano Prodi
{{Metacaixa
Romano Prodi, (Scandiân, 9 d'agåsst 1939), ôm puléttic emigliàn.
L'è stè al presidänt dal cunsélli dî minîster fén dai ân '90 e presidänt d'la Cumisiån Europea. Dal 2006 l'è dvintè presidänt dal cunsélli dî minîster dåpp èser stè candidè premier par l'Ugnån. Al so nimîg l'èra Silvio Berlusconi dal Cà däl libertè.
L'aveva vént äli eleziån. Stral 2006 e al 2007 l'aveva ispirè la nâsita dal Partîd democrâtic cun dî cunpunént d'l Ugnån e d'la Margarétta.
Al 24 ed znèr dal 2008 ai dé só dåpp la crisi puléttica e al fó mess in minuränza al Senèt.
Riferimént
}}
.weibo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2016.
606
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
John Wayne Gacy
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
John Wayne Gacy (Chicago, 17 ad Mars dal 1942 - Crest Hill, 10 ad Maǵ dal 1994) 'l è stâ 'n masadōr seriàł americàṅ.
'L è cgnusû c'n al scutmàj ad „Killer Clown“ (Pajàs Sasèṅ) p'r avēr rapî, turturâ, inculâ e masâ trénta-tri vitmi, tut ragasōi masć, vint-i-òt saplî sóta la sò cà o muciâ sù in cantìna, in di an da 'l 1972 in fiṅ a 'l 1978 quànd 'l è stâ ciapâ. Al nóm ch'a gh'è stâ dâ al daśvîṅ da 'l fat ch'al fava divertìr i putèṅ durànt al fèsti vistî da pajàs faghénd-as ciamàr Pogo al Clown.
Pòchi parsòni i cardìvan ch'al psis èsar bisesuàł in segrét parchè 'l éra spuśâ, inóltar 'l éra anc un tisi gustóś e dònca ninsòṅ a pinsàva mâł 'd lò. A la fiṅ dal prucès 'l è stâ cundanâ a mòrt e giustisiâ cun na puntùra 'd vlèṅ in dal 1994.
A la sò mòrt dimóndi di sò diségn cun dal figùri 'd pajàs i èṅ stâ vindû a di sugèt privâ e i bèsi catâ sù i èṅ stâ dâ in beneficénsa. Àtri sò òpri i èṅ invéci stadi bruśàdi.
La stòria ad cal sasèṅ chè l'à cuntribuî a far crés'r in dla gint la paùra di pajàs e l'à dâ vita a 'n film biugràfic da 'l tìtul Gacy prudót in dal 2003. 'L èx tasterìsta ad Marilyn Manson, Madonna Wayne Gacy, 'l à tòlt al nóm da lò e da la cantànta Madonna.
Àtar prugèt
}}
Linda Fiorentino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Clorinda Fiorentino, cgnusùda méj cuma Linda Fiorentino (Filadèlfia, 9 ad Mars dal 1958), l'è n'atōra americàna.
Biugrafìa
Nada in dla Pennsylvania ma carsùda in dal New Jersey da na famìja cun di urìgini itagliàni, la Linda la spatìna in di prim an Utànta a New York par studiàr recitasiòṅ. Par tiràr avànti la s adàta a lauràr cuma camaréra in un bar insém a 'n àt'r aspirànt atōr, Bruce Willis, ch'al divìd 'l apartamènt sèg. Al sò prim film 'l è Crazy for You, film dal 1985 'd Harold Backer in du la Madonna la canta i pès Gambler e Crazy for You, pò in dal stés an la rècita anc par Martin Scorsese in Fuori orario.
La Fiorentino la s mét in luś in séguit cun la pelìcula L'ultima seduzione faghénd la part dla prutagunìsta, la dark lady Bridget. Cla part chè la gh fruta soquànt prèmi e la gh vèra dal pòrti par di film più ambisióś cuma 'l thriller ad William Friedkin dal 1995 Jade che però al sarà 'n flòp acsè cuma i sucesìṿ Specchio della memoria e Colpo di fulmine.
In dal 1997 la Linda l'è la prutagunìsta dal film ad fantasiénsa Men in Black, blockbuster ad sucès in tut al mónd. Dòp al film Dogma recitâ insém a Ben Affleck, a Matt Damon e a la cantànta Alanis Morissette ch'la fà Dio, in dal 2000 la Fiorentino la tōś part a tri pelìculi, Un perfetto criminale insém a Kevin Spacey, Per amore... dei soldi cun Paul Newman e a la cumèdia Da che pianeta vieni? ad Mike Nichols.
Culegamènt estéran
}}
Invêren
L' invêren (inverno in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun ed l' ân.
Astronoméia
L' invêren astronômich al cumîncia la giurneda ed l' invêren in dóve la nôt l'é pió lònga dal dé oséia al 21 dal mèiş ed dicèmber, gióst quâter dé préma ed la fèsta ed Nadêl; al finés la giurnêda ed la premavèira in dóve al dé al dûra tânt cme la nôt, oséia al 20 dal mèiş ed mêrs.
A 's trâta dal peréiod ed l'ân dóve al Sōl, arivê al pûnt pió bâs ind l'urişûnt, al 21 ed dicèmber, apûnt, al cumîncia a turnêr só, fîn al 20 ed mêrs, quând, in premavèira, la durêda dal dé l'é cumpâgn a còla ed la nôt. Al tèimp ed l'invêren "astronômich" a 's rîva a di grêd ed calōr pió bâs ed tót l'ân, mó per còst, an 's pōl mìa confondrél cun l'invêren "meteorolôgich".
Al tèimp
L' invêren l'é la stagiòun pió frèda ed l'ân. La nôt la fà da padròun, in 'na quêlch regiòun a nèiva dimòndi, l' umiditê, grôsi anvêdi cun i grôs frèd a la mantînen pió a lòngh e a blôchen la vapurasiòun. L' invêren l'é la stagiòun ch' la gh' à i mèiş ed dicèmber, znêr e fervêr ind la pêrt êlta ed la Tèra, quî ed zógn, lój e agòst ind la pêrt a bâs ed la Tèra.
Vôş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Inverno trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Gli occhi di Tritone
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Telefilm }}
Gli occhi di Tritone (Gl'òć ad Tritòṅ) 'l è 'l dèć'm epiśòdi dla prima série dal telefilm Spazio 1999 (Spasi 1999) dirèt par Ray Austin. 'L è stâ prudót par la britànica ITC e par l'itagliàna RAI.
La senegiadùra 'l è ' Edward di Lorenzo. Al telefilm 'l è stâ pò girâ in Favràr e Mars dal 1974. 'L è stâ traśmìs par la prima vòlta in televiśiòṅ al 15 ad Śnar dal 1976.
Trama
Na bòcia 'd luś arànsa, sónda dal pianēd Tritòṅ, la s davśìna dimóndi a Alpha e pò la tōś al cuntròl dal tècnig Ted Clifford (Max Faulkner) par far in manéra che lò al gh pasìs dgl'infurmasiòṅ da 'l sarvèl letrònic dla baś. Lò 'l al fà schisànd dimóndi in présia i tast dal computer anc s'al n sà gnanc cum a s fà. Al parsòni ch'i próan a farmàr-al, ciamàdi in ajùt da la Sandra (Zienia Merton), Kano (Clifton Jones), Paul (Prentis Hancock) e John (Martin Landau) i li ciàpan da lò ch'al gh'à na fòrsa minga umàna. Dòp avér spedî via i dat, Ted al mōr.
Carter (Nick Tate) al partìs cun n'Àquila p'r andàr-'g a fónd ma a n gh'è gnint da far. In séguit la dutōra Helen Russell (Barbara Bain) la finìs a sò vòlta sóta 'l cuntròl dla sónda ch'la la spedìs incóra su Alpha p'r avér di atri infurmasiòṅ. C'l inflùs lè, ch'l impedìs a la dutōra 'd arvultàr-'s a 'l vlēr ad Tritòṅ, al và a mumènt e la dóna la sà ch'la n pōl minga scampàr a lung parchè al sarvèl umàṅ al n è mia bòṅ ad reśìst'r-ag par dimóndi tèmp.
In cal méntar al prufesōr Victor Bergman (Barry Morse), studiànd al sistéma sulàr dal pianēd, al vîṅ a savēr che Tritòṅ al n eśìst piò, spasâ via da 'l sò sōl. Koenig al próa a dascórar cun la sónda par cunvìnsar-la ch'la sò misiòṅ la n gh'à più sèns. Al sarvèl artifisiàł dla sónda l'arcgnós ch'al cmandànd al cònta la véra dònca la n gh'à più di mutìṿ par muciàr sù di dat in gir p'r al spasi. La sónda la s fà saltàr p'r ària e Alpha l'è salva.
Culegamènt estéran
}}
Nirvana
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Like most babies smell like butter, his smell smelled like no other, he was born scentless and senseless, he was born a scentless apprentice. Go away! get away! get away! get away! Every wet nurse refused to feed him, electrolytes smell like semen, I promise not to sell your perfumed secrets, there are countless formulas for pressing flowers.|Cuma dagnóra tut i putèṅ ch'i sàn'n ad butér, al suo 'l éra 'n udōr difarènt da chi àtar, al n saìva 'd gnint e lò 'l éra nâ par gnint. Pusa via! sparìs! sparìs! sparìs! Tuti gl'infarméri mój i n gh vliva minga dar-ag da magnàr, gl'eletrulît i saṅ ad śbòra, a t prumét ch'a n vendarò minga i tò segrét parfumâ, a gh'è 'n sac ad manéri par schisàr i fiōr.|Scentless Apprentice, 1994|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I americàṅ Nirvana i èṅ stâ 'l grup grunge più famóś a 'l mónd. I s èṅ furmâ a Aberdeen (in dal stat ad Washington) in dal 1987 e i èṅ stâ in sla piàsa in fiṅ a 'l 1994. I mémbar fundadōr dal grup fiṅ da 'l inìsi i èṅ stâ Kurt Cobain (vōś e chitàra) e 'l basìsta Krist Novoselic. Al prim baterìsta Chad Channing invéci 'l è stâ rimpiasâ prima par Butch Vig e pò definitivamènt par Dave Grohl.
I Nirvana i àṅ vindû da piò ad sinquànta migliòṅ ad disc in tut al mónd. In dal Dicémbar dal 2013 i èṅ stâ sarnî p'r èsar mis in dla Rock and Roll Hall of Fame dal 2014.
Gl'Inìsi
Dòp avér sarnî 'n nóm pasìfic p'r al grup, in dal 1988 Cobain, Novoselic e Channing i faṅ vgnir fóra 'l prim sìngul Love buzz par la Sub pop ad Seattle, na cover di Shocking Blue (al braṅ al fà anc part dla culòna sunóra dal film Una folle stagione d'amore cun la Drew Barrymore).
Al 15 ad Śugn dal 1989 i Nirvana i pùblican 'l àlbum 'd eśòrdi, intitulâ Bleach. Al nóm 'l è tòlt da na campàggna cóntar 'l AIDS ch'la dgiva a i drugâ ad druàr dla varechìna par steriliśàr al guci dal sirìnghi. In dal disc a s cata About a Girl, un braṅ difarènt da chi àtar ch'i èṅ dimóndi più rabî cuma Blew (na canta in unōr dla muróśa 'd in alóra, la Tracy Marander), School, Floyd the Barber, Negative Creep o Big Cheese.
I bèsi par la registrasiòṅ i èṅ ad Jason Everman, òṅ di lōr amìg, e in tut i èṅ 606,17 dòlar (acsè a gh'è scrit in sal nòti dal disc).
In d'l Avrìl dal 1990 chi tri lè i tàc'n a lauràr c'n al prudutōr Butch Vig in di Smart Studios ad Madison (in dal Stat dal Wiscònsin) par registràr al séguit ad Bleach. Al baterìsta Channing al mòla 'l grup e al vèṅ rimpiasâ par Dave Grohl, ch'al pascàva 'n àtar grup dòp ch'al suo (Scream) al n gh'éra piò.
Al sucès ad Nevermind
A n esénd minga 'd acòrd cun la Sub Pop i Nirvana i decìd'n ad pasàr cun la DGC Records in dal 1990, tacànd a lauràr a 'l disc nóṿ Nevermind (A n è minga impurtànt). Par dū méś al grup al fà sù un muć ad pès, soquànti canti i èṅ vèci (cuma In Bloom e Breed), di atri sénsa tèst (On a Plain e Stay Away). P'r al mixàǵ, al grup al tóś Andy Wallace ch'l iva laurâ c'n i Slayer. In séguit, i Nirvana i diràṅ che lì lò al gh'iva pulî tròp al sòṅ.
A 'l inìsi, la DGC Records, na diviśiòṅ dla Geffen, la cardìva ch'al disc 'l aréṿ vindû duśènt-sinquantamìla còpi a 'l incìrca (cum a iva fat Goo di Sonic Youth), ma 'l sìngul Smells Like Teen Spirit al gh'à 'n sucès che ninsòṅ a psiva figuràr-as, anc par mèrit dal vìddeo traśmìs dimóndi da spés p'r al canàł televiśìṿ MTV. Durànt al tour in Europa in di ùltim méś dal 1991, i Nirvana i védan ch'i sò cuncèrt i èṅ da spés pîṅ, ch'al televiśiòṅ i i péscan sèmpar e che Smells Like Teen Spirit 'l è traśmìsa 'd cuntìnuv a la ràddio e in di canài muśicài.
A Nadâł dal 1991, Nevermind al vindìva quatarsènt-mila còpi a la stmana in di sōi Stat Unî. 'L 11 ad Śnar dal 1992, 'l àlbum al và a 'l prim pòst dla Billboard 200, spasànd via Dangerous ad Michael Jackson.
In séguit, i Nirvana i faṅ vgnir fóra di àtar sìngui: Come as you are, Lithium e In Bloom.
In dal Favràr dal 1992 Kurt al spóśa la Courtney Love, la cantànta dgl'Hole, e in Agóst a nas la sò prima fiōla, la Frances Bean Cobain. Soquànt dè dòp, i Nirvana i s śibìs'n in òṅ di cuncèrt lōr più cgnusû, qvél dal Reading Festival in Inghiltèra. Mént'r in gir a s diś che Cobain al n stia minga tant bèṅ, lò 'l fà 'l sò ingrès in sal palc insìma a na scrana a rudèli, sunànd pò al materiàł ad Bleach e ad Nevermind e 'l inèdit The Money Will Roll Right in.
A la fiṅ d'l an, a vèṅ fóra Incesticide, na racòlta ad canti rari (Stain) e b-side ch'la mét sù di sìngui (Sliver), di braṅ d'l EP Hormoaning, dal cover di Vaselines e di Devo e di pès trat da soquànti sesiòṅ par la BBC e dla John Peel Session (Been a son e Aneurysm).
I ùltim lavōr: In Utero e Unplugged in New York
P'r al tèrs àlbum In Utero, i Nirvana i sarnìs'n al prudutór Steve Albini. I lavōr i èṅ fat in présia e in dū stmani 'l disc 'l è prònt a 'l cóst ad vintsìnc-mila dòlar a 'l incìrca.
In dal Setémbar dal 1993 In Utero al finìs drit a 'l prim pòst dla clasìfica Billboard 200. Al disc al gh'à dal canti dimóndi rabìdi cuma Milk it, Scentless Apprentice, Very Ape, Radio Friendly Unit Shifter e di àtri lènti cuma Dumb e All Apologies. Cobain al dèdica la cansòṅ Frances Farmer Will Have Her Revenge on Seattle a l'atōra dla Paramount Pictures Frances Farmer, na dóna ch'i dgìvan ch'l'éra na cumunìsta e misa in parśòṅ ad cuntìnuv par di mutìṿ da gnint. Prima 'd murìr 'd càncar, in dla sò vita, la 'n à patî at tut i culōr (elettroshock, lubutumìa a 'l sarvèl, manicòmi). A gh'è 'n film Frances cun la Jessica Lange ch'a dascór dla sò vita.
In dal CD single dal prim sìngul Heart-Shaped Box, Dave Grohl al canta par la prima vòlta 'n braṅ, Marigold.
In dal Nuvémbar dal 1993 i Nirvana i tîn'n un cuncèrt acùstic p'r al canàł televiśìṿ MTV, insém a 'l chitarìsta Pat Smear, sénsa sunàr però i braṅ più famóś, a part All Apologies e Come As You Are. La lista dal canti la gh'à dènt'r anc dal cover, cuma soquànti di Meat Puppets (ch'i s unìs sèg durànt l'eśibisiòṅ) e na The Man Who Sold the World ad David Bowie fata dimóndi bèṅ.
La mòrt ad Kurt Cobain
In dal primi stmani dal 1994 i Nirvana i vèn'n in Europa p'r un tour nóṿ. Al 21 ad Favràr i rìvan da 'l nòstri bandi a Mòdna e pò i sa spòstan a Róma (22 e 23 ad Favràr) e a Milàn (24 e 25 ad Favràr).
Mént'r i èṅ a Róma, i Nirvana i cumparìsan par l'ultma vòlta in televiśiòṅ (23/02) a la traśmisiòṅ Tunnel ad Rai 3, cundóta par la Serena Dandini. Un Kurt Cobain dimóndi patî e śbiàv'd al canta Serve the servants e Dumb. Dòp pôc tèmp a 'l cantànt a gh vèṅ catàda na brunchìte e 'l grup 'l è custrét a suspénd'r al tour a partìr da 'l inìsi ad Mars.
A Róma, la matìna dal 4 ad Mars, la Courtney Love la cata sò marè mis dimóndi mâł in dla cambra dal sò albêrg. Al cantànt di Nirvana al và subìt a 'l uśdàł e i dutōr i dìśan ch'al malèsar 'l éra nâ da na misćiàda ad Rohypnol, na madśìna ch'la gh éra stada urdnàda, cun di alcòlig. Tuti chi atri dati dal tour i vènan scanślàdi definitivamènt, anc qvéli in dal Regn Unî.
Turnâ in di Stat Unî, in dal stmani ch'i vènan, Cobain al tac' incóra a druàr dl'eruìna e al decìd acsè ad curàr-'s in un sènt'r ad riabilitasiòṅ specialiśâ. Dòp pôc dè però, Kurt al scapa via da 'd lè saltànd un mur pò al tóś 'n aparéć e al tórna a Seattle.
Al 9 'd Avrìl dal 1994, al còrp ad Cobain al vèṅ catâ sénsa vita in dla sò cà: al cantànt al s è maśâ c'n un cólp ad sćiòp a la testa. L'è la fiṅ di Nirvana.
Album sucesìṿ e Prugèt paraléi
In di méś sucèsiṿ al baterìsta di Nirvana, Dave Grohl, al dà vita in dal 1995 a 'n sò prugèt, i Foo Fighters, purtàd-as sèg Pat Smear. Grohl al dvènta 'l cantànt dal grup e 'l taca a sunàr la chitàra. I àlbum muciâ sù da 'l 1995 a 'l 2007 i èṅ siē. In dal 2009 'l è vgnû fóra 'n Greatest Hits. Anc Novoselic 'l à cuntinuâ a lauràr in dal camp dla mùśica c'n un grup ciamâ Sweet 75. In di tèmp recènt, 'l à fundâ 'n cumitâ pulìtic par difénd'r i dirìt di sunadōr: JAMPAC.
Dòp la mòrt ad Kurt Cobain, i èṅ stâ publicâ soquànt àlbum live di Nirvana e anc dal racòlti. Al prim prugèt ch'l à vdû la luś 'l è stâ MTV Unplugged in New York mént'r in dal 1996 'l è vgnû fóra al disc da 'l viṿ From the Muddy Banks of the Wishkah, versiòṅ su CD dla VHS ''Live! Tonight! Sold Out!''.
Al 29 'd Utóbar dal 2002 'l è 'l tùran dla prima racòlta, ciamada Nirvana cun 'l inèdit You Know You're Right méntar dū an dòp a vèṅ publicâ 'n box set ad tri CD e 'n DVD With The Lights Out pîṅ ad braṅ râr e ad demo. In dal 2005 la Geffen la fà vgnir fóra n'àtra racòlta Sliver: the Best of the Box, rasćiànd al fónd dal barìl. Dimóndi più interesànt 'l è 'l CD ch'a s cata in di negòsi a partìr da 'l Nuvémbar dal 2009: Live at Reading cun l'eśibisiòṅ a 'l Reading Festival dal 1992.
Nòti
}}
Megadeth
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Killed a few feet from the cages, point blank, you're so courageous, one hour from now another species of life form will disappear off the face of the planet, forever, and the rate is accelerating, all are gone, all but one, no contest, nowhere to run, no more left, only one, this is it, this is the countdown to extinction.|'T à masâ a pôc pas da 'l gabi, da dimóndi darènt, at sē 'n campiòṅ ad curàǵ, fra n'óra da adès n'atra spécie 'd fòrm ad vita la sparirà da la fàcia dla tèra, par sèmpar, e 'l ritm 'l è drē a crésar, i èṅ tut mòrt, tut a part òṅ, a n gh'è mia gara, gnanc un pòst da scapàr via, a n gh armàgn ninsòṅ, a part òṅ, 'l é qvést chè, qvést chè 'l è 'l cònt a l'arvèrsa vèrs l'estinsiòṅ.|Countdown To Extinction, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Megadeth i èṅ un grup thrash metal americàṅ nâ a Los Angeles in dal 1983 par mèrit dal chitarìsta e vóś sulìsta Dave Mustaine dòp ch'l éra stâ casâ via da i Metallica.
In dal 1990 al grup 'l à fat vgnir fóra 'l àlbum più bèl dla sò caréra par dimóndi crìtig, Rust in Peace, òpra ch'la gh l'à cavàda a finìr a 23śum pòst dla clasìfica dla Billboard ma 'l àlbum sucesìṿ dal 1992, Countdown to Extinction, 'l à fat incóra méj rivànd a 'l secónd pòst.
In di sò trént' an e pasa 'd caréra i aṅ vindû da piò ad trént'òt migliòṅ ad disc in tut al mónd cun sinc àlbum ad fila vinsidōr almànc dal disc ad plàtin in di sōi Stat Unî. I èṅ anc stâ numinâ p'r ùndas vòlti a i Grammy Award in dla categurìa “Best Metal Performance”.
Fra i sò pès più famóś a 'rcurdém Peace Sells, Angry Again, Trust, Symphony of Destruction, Hangar 18 e Skin O' My Teeth.
A Kiss in the Dreamhouse
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|The sun was rich, rich with a song of sin, my breath melted my words into strange alphabets, tormenting my tongue, oh pouting, shouting, oh love, like liquid falling, falling in cascades, oh lovelorn victims, laughing in cascades, the heartbeats were echoing, echoing the revolver, emptying into my mouth, I pulled a face from my pocket and smiled a lover's grin, I felt somebody close, oh, pouting, shouting.|Al sōl 'l éra fòrt, fòrt cuma na canta dal pcâ, al mè respîr al m dasfàva 'l paròli in 'n alfabét strâṅ, turmintànd la mè léngua, oh tēś, sigànd, oh amōr, cuma dal lìquid ch'a casca śò, al casca cuma di spric, oh vitmi 'd 'n amōr malâ, ridénd a cascàdi, i cōr i bàt'n insém, cuma 'l ēc 'd un revolver, al s vōda in dla mè bóca, a-j-ò tirâ fóra un grugn da la bisàca e fat un surìś da amànt, a-j-ò sintî qualchidòṅ davśèṅ a mè, oh, tēś, sigàr.|Cascade, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
A Kiss in the Dreamhouse 'l è al quìnt àlbum in studi dal grup dark di Siouxsie and the Banshees. 'L è stâ publicâ al 5 ad Nuvémbar dal 1982. In dal Régn Unî al gh l'à cavàda a rivàr a 'l undicéśum pòst in clasìfica.
Braṅ
In dal 2009 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, cun quàtar pès śuntâ:
Culegamènt estéran
}}
978 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 978, mo invéci 'l an 978, 't ê da 'ndèr chè) Al 978 (novseintestantòt, novecentosettantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 977 (novseintestantasèt) e 'l vin prìma dal 979 (novseintestantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintestantotéśim post.
1407 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1407, mo invéci 'l an 1407, 't ê da 'ndèr chè) Al 1407 (milequaterseintsèt, millequattrocentosette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1406 (milequaterseintsē) e 'l vin prìma dal 1408 (milequaterseintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Nùmer difetìv
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla teorìa di nùmer, un nùmer difetìv 'l è 'n nùmer naturèl (\mathbb N) ch'al gh'à la sòma di só diviśōr pròpi più cìca che lò.
Eśèimpi
P'r eśèimpi, se nuèt'r a tulòm al 10, a vdòm che la sòma di só diviśōr 1+2+5=8 < 10 l'è più cìca che 'l 10 estès, e dòunca al nùmer 10 'l è 'n nùmer difetìv.
Soquànt nùmer difetîv in fila egl'ìn: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 19, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 29, 31, 32, 33, 34, 35, 37, 38, 39, 41, 43, 44, 45, 46, 47, 49, 50, 51, 52, 53, 55, 57, 58, 59, 61, 62, 63, 64, 65, 67, 68, 69, 71, 73, 74, 75, 76, 77, 79, 81, 82, 83, 85, 86, 87, 89, 91, 92, 93, 94, 95, 97, 98, 99, 101, 103, 105, 106, 107, 109, 110, 111, 113, 115, 116, 117, 118, 119, 121, 122, 123, 124, 125, 127, 128, 129, 130, 131, 133, 134, 135, 136, 137, 139, 141, 142, 143, 145, 146, 147, 148, 149, 151, 152, 153, 154, 155, 157, 158, 159, 161, 163, 164, 165, 166, 167, 169, 170, 171, 172, 173, 175, 177, 178, 179, 181, 182, 183, 184, 185, 187, 188, 189, 190, 191, 193, 194, 195, 197, 199, 201, 202, 203, 205, 206, 207, 209, 211, 212, 213, 214, 215, 217, 218, 219, 221, 223, 225, 226, 227, 229, 230, 231, 232, 233, 235, 236, 237, 238, 239, 241, 242, 243, 244, 245, 247, 248, 249, 250, 251, 253, 254, 255, 256, 257, 259, 261, 262, 263, 265, 266, 267, 268, 269, 271, 273, 274, 275, 277, 278, 279, 281, 283, 284, 285, 286, 287, 289, 290, 291, 292, 293, 295, 296, 297, 298, 299, 301, 302, 303, 305, 307, 309, 310, 311, 313, 314, 315, 316, 317, 319, 321, 322, 323, 325, 326, 327, 328, 329, 331, 332, 333, 334, 335, 337, 338, 339, 341, 343, 344, 345, 346, 347, 349, 351, 353, 355, 356, 357, 358, 359, 361, 362, 363, 365, 367, 369, 370, 371, 373, 374, 375, 376, 377, 379, 381, 382, 383, 385, 386, 387, 388, 389, 391, 393, 394, 395, 397, 398, 399, 401, 403, 404, 405, 406, 407, 409, 410, 411, 412, 413, 415, 417, 418, 419, 421, 422, 423, 424, 425, 427, 428, 429, 430, 431, 433, 434, 435, 436, 437, 439, 441, 442, 443, 445, 446, 447, 449, 451, 452, 453, 454, 455, 457, 458, 459, 461, 463, 465, 466, 467, 469, 470, 471, 472, 473, 475, 477, 478, 479, 481, 482, 483, 484, 485, 487, 488, 489, 491, 493, 494, 495, 497, 499, 501 ...
1180 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Il prigioniero di Amsterdam
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al śgriśōr spetaculàr d'l an!|Tagline dal film}}
Il prigioniero di Amsterdam (Al parśunēr 'd Amsterdam), cgnusû anc cuma Corrispondente 17, 'l è 'n film thriller dal 1940 'd Alfred Hitchcock girâ in biànc e négar.
Custâ un migliòṅ e mèś ad dòlar a 'l incìrca, al 'n à pò purtâ a cà praticamènt àtar tant.
Sunt
In dl'Istâ dal 1939 al diretōr dal New York Morning Globe, al sgnōr Powers (Harry Davenport), al n è minga cuntènt di servìsi ch'i gh rìvan da l'Europa, in du a s sém dimóndi davśèṅ a la guèra, e al spedìs al sò curispundènt nóṿ Johnny Jones (Joel McCrea) a Lóndra. Chi lò al sarnìs ad druàr al nóm fals 'd Huntley Haverstock.
Infurmâ che Van Meer al gh'à da dascórar a na cunferénsa par la paś a Àmsterdam, Jones al próa a incruśàr-al sóta la piōva ma 'n futógrafar 'l al cópa sparànd-ag. In mèś a cal sapèl lè, al giurnalìsta al finìs dènt'r a na màchina in du i viàśan la Carol e 'n àtar giurnalìsta, Scott Ffolliott (George Sanders).
Dòp èsar finî in dla campàgna ulandéśa, in mèś a di mulèṅ a vènt, Jonas al fà a mènt a 'n quèl dimóndi strâṅ. Na pala 'd un mulèṅ la taca a giràr a 'l cuntràri pròpria méntar 'n aparéć 'l è drē a pasàr da 'd lè. Chè a gh'è quèl ch'a traśa. Al curispundènt al s persuàd ch'a s trata dna strulgàda par mandàr di mesàǵ segrét.
Culegamènt estéran
}}
Keith Emerson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Keith Noel Emerson (Todmorden, 2 ad Nuvémbar dal 1944 - Santa Monica, 10 ad Mars dal 2016), 'l è stâ 'n cumpuśidōr e tasterìsta ingléś, cgnusû p'r avér dâ vita in di an Stanta a 'l grup ad rock progressive di Emerson Lake & Palmer.
Biugrafìa
Carsû a Worthing, in dal Sussex, Keith al crés cun la pasiòṅ p'r al piàṅ tgnénd adrē a gl'òpri ad Johann Sebastian Bach, ad Sergej Prokof'ev, ad Dave Brubeck e 'd Art Tatum.
Dòp 'n inìsi c'n al grup di The Nice, Emerson al dà vita in dal 1970 a 'l grup di Emerson Lake & Palmer insém a 'l chitarìsta, cantànt e basìsta di King Crimson Greg Lake e a 'l baterìsta di Atomic Rooster Vincent Crane. Sèg al riva a 'l sucès e 'l fà vgnir fóra déś àlbum in studi.
In di an Utànta al taca na caréra da par lò faghénd anc dal culòni sunóri par soquànt film ad scarésa 'd regìsta itagliàṅ cuma Inferno ad Dario Argento (1980), Murderock uccide a passo di danza ad Lucio Fulci (1984) e La chiesa ad Michele Soavi (1989).
In dal 1986 al tórna a lauràr cun Lake dand vita a 'l prugèt Emerson, Lake & Powell in dua 'l èx baterìsta di Black Sabbath Cozy Powell al tulìva 'l pòst ad Carl Palmer ma pò in di an Nuànta al mét in pē incóra i Emerson Lake & Palmer.
In dla nòt fra 'l 10 e 'l 11 ad Mars dal 2016, a 71 an, Emerson al s tira na sćiuptàda in cô in dla sò cà 'd Santa Monica darènt a Los Angeles. 'L éra dimóndi śò parchè al gh'iva 'n brut mâł a 'l maṅ ch'al gh dava di prubléma a sunàr e 'l éra destinâ a 'ndàr sèmpar pèś.
Culegamènt estéran
}}
1809
Al 1809 (MDCCCIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Shakespeare in love
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Jannik Sinner
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jannik Sinner (San Càndid, 16 'd Agóst dal 2001) 'l è 'n tenìsta sud-tiruléś prufesiunìsta da 'l 2018. 'L è élt 1,88 cm e 'l péśa 75 chilo. Al dróa 'l bras dèst'r e 'l tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al gh'à i cavìi rós e 'l è alenâ da Riccardo Piatti e Andrea Volpini. Ólt'r a 'l tedésc 'l è bòṅ ad dascórar anc in ingléś e in itagliàṅ.
A gh piàś al cantànt Eminem e 'l tîṅ p'r al Milan. Da śōvan 'l éra 'n as dal sî, spòrt ch'l à fat in fiṅ a i tréd'ś an catànd dal sudisfasiòṅ in dal ślàlom gigànt.
Shakespeare in love
Al cònta la stòria 'd amōr ad William Shakespeare cun la Lady Viola, una ch'la s vistìva da masć par psēr recitàr. C'n un budget ad vint-sinc migliòṅ ad dòlar, 'l à muciâ sù un sucès clamuróś in tut al mónd cun 'n incàs ch'al và da 'd là di duśènt-utantanóṿ migliòṅ ad dòlar.
Jannik Sinner
In d'l Utóbar dal 2019, baténd al nùmar trédas dal mónd Gaël Monfils e pò Frances Tiafoe in dal turnèo 'd Anvèrsa, 'l è rivâ par la prima vòlta in na semifinàł dal sircùit ATP, pardénd in dū set da Stanislas Wawrinka ma dvintànd listés al nùmar sènt-òṅ dal mónd.
Shakespeare in love
Sunt
In dla Lóndra dal 1593 'l impreśàri Philip Henslowe (Geoffrey Rush) al gh'à sèmp'r al sò creditōr Fennyman (Tom Wilkinson) adòs parchè chi lò al vōl indrē i sò bèsi e par cal mutìṿ lè al gh prumét la mòrt. Philip al gh śibìs acsè na part di guadàgn ch'al cònta ad far sù cun na cumèdia nóva ad William Shakespeare (Joseph Fiennes) da 'l tìtul Rumèo e l'Ethel, la fiōla dal piràta. Purtròp par lò però al śōvan scritōr al n gh'à minga di idéi bòni e al n à butâ śò gnanc na riga. In cal méntar la Viola De Lesseps (Gwyneth Paltrow), fiōla dna famìja burghéśa, la pasa 'l sò nòt a recitàr i vèrs di sò scrit, insuniànd-as ad psēr-i recitàr a teàtar un dè anc s'a pâr un quèl impusìbil parchè cal dóni i n pōlan mia lauràr in dal mónd dal spetàcul.
Jannik Sinner
In dla sò caréra al s è mis in bisàca dū turnèo Challenger e 'l à vins al Next Gen Atp Finals in dal Nuvémbar dal 2019 baténd in finàl a Milàṅ 'l austragliàṅ Alex De MInaur, nùmar daśdòt dal mónd.
Culegamènt estéran
}}
Shakespeare in love
Culegamènt estéran
}}
Kim Clijsters
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Kim Clijsters (Bilzen, 8 ad Śugn dal 1983, [kɪm ˈklɛistərs] in Ulandéś, scólta'l chè) l'è stada na tenìsta bélga nùmar òṅ dal mónd, vinsidōra ad 41 tìtui WTA ad singulàr (3 US Open e 1 Australian Open) e 11 ad dópi. La gh'à dâ sù al 29 'd Agóst dal 2012.
L'è stada la murōśa ad Lleyton Hewitt prima ad spuśàr al śugadōr ad basket Brian Lynch e avér na fiōla sèg, la Jada Elly.
Caréra
Fiōla ad Lei Clijsters, śugadōr ad balòṅ dla nasiunàla dal Bélgi mòrt prèst a 52 an, la taca a pistàr i camp WTA in dal 1999. In Śugn la pasa al qualificasiòṅ ad Wimbledon par pò rivàr a 'l quàrt tùran batùda da la Steffi Graf. A gl'US Open la riva a 'l tèrs tùran e la Serena Williams la gh'à da sudàr sèt camìśi par vìnsar sèg. In Setémbar la fà suo al sò prim tìtul, in Lussembûrgh, baténd la Dominique Monami par 6-2, 6-2. La Kim la riva pò in finàl a Bratiślàva in dua la pèrd cóntar l'Amélie Mauresmo par 6-3, 6-3. A la fiṅ d'l an l'è la nùmar 47 dal mónd.
In dal 2000 la riva in finàl a Filderstadt e a Lipsia ma la gh'à da lasàr al pas prima a la śvisra Martina Hingis e pò a l'Elena Lichovceva. Deciśamènt méj al 2001 in dua la s mét in bisàca na finàla a Indian Wells (batùta par la Serena Williams in tri set), a 'l Roland Garros (ch'al và a la Jennifer Capriati cun un 12-10 in dal set deciśìṿ) e a 'l Ordina Open 2001 (vins da la Justine Henin batùda invéci in dla semifinàl ad Parì) e pò tri tìtui (Stanford, Lipsia e Lussembûrgh). La vins anc la Fed Cup cóntar la Rùsia. 'L an dòp la pòrta a cà quàtar turnèo: Ambûrg su la Venus Williams, Filderstadt su la Daniela Hantuchová, incóra Lussembûrgh e al più impurtànt WTA Tour Championships in dua la mét in riga al dū surèli Williams.
Al 2003 al taca subìt cun un sucès, a Sydney, su l'americàna Lindsay Davenport. A gl'Australian Open la riva in semifinàl ma la Serena Williams l'è 'n òs tròp dûr. In Mars la fà suo al Pacific Life Open baténd incóra la Lindsay Davenport par 6–4, 7–5. La Kim la diś la sua anc quànd a taca la stagiòṅ in sla tèra rósa vinsénd al turnèo ad Róma (la gh lasa 'l péni l'Amélie Mauresmo) e rivànd in finàl a Berlîṅ e Parì (chè la pèrd da la Justine Henin ma la vins al turnèo ad dópi insém a l'Ai Sugiyama). In s'l èrba la vins a 's-Hertogenbosch cóntar l’Henin mént'r a Wimbledon la s férma in semifinàl p'r òpra dla Venus Williams. Tant p'r a n far-as mancàr gnint, la Clijsters la gh'à la méj anc in àtar sinc turnèo, Stanford, Los Angeles, Filderstadt, Lussembûrgh e incóra al WTA Tour Championships. La tenìsta bèlga l'è la nùmar òṅ da mónd, in singulàr ma anc in dópi.
Al 2004 al s vèra dimóndi bèṅ par lē cun la finàl di Australian Open (purtàda pò a cà da la Justine Henin par 6-3, 4-6, 6-3) e dū tìtui, qvél d'l Open Gaz ad Parì su la Mary Pierce e Anvérsa su la Silvia Farina Elia. In sal più bèl, durànt al turnèo 'd Indian Wells, però la s fà mâl a 'l pōls e par lē la stagiòṅ praticamènt la finìs lè. Al 2005 'l è invéci al sò an: incóra a Indian Wells la vins lē, faghénd fóra via via sinc tèsti ad sèrie, in finàl su la Lindsay Davenport. La stmana dòp l'ardópia vinsénd tut al partìdi (l'ultma l'è qvéla cóntar la Marija Šarapova) a Miami sénsa lasàr par strada gnanc un sét, ma a n finìs minga lè. La bèlga la fà suo anc i turnèo 'd Eastbourne, ad Stanford, ad Los Angeles e ad Turònt. A riva acsè al mumènt di US Open in dua lē la gh'à 'l nùmar quàtar dal tablòṅ. Finalmènt la Clijsters la gh la cava a vìns'r un Gran Slam baténd in d'l órdan la Venus Williams, la nùmar òṅ Marija Šarapova e pò la francéśa Mary Pierce cun un nét 6-3, 6-1. Prima dla fiṅ d'l an la mét la sréśa in sla tórta vinsénd àtar dū tìtui: Lussembûrgh e Hasselt.
Durànt 'l incóntar dal semifinàl di Australian Open dal 2006 cóntar l'Amélie Mauresmo la s fà mâl incóra a la cavìcia e la gh'à da lasàr strada a la francéśa, ma la gh'à la manéra ad cunsulàr-as listés parchè la dvènt'incóra, par la tèrsa vòlta, la nùmar òṅ dal tènis dal fémni. La tórna a śugàr in dla mità ad Favràr a Anvèrsa e la pèrd incóra da la śugadōra ad Saint-Germain-en-Laye. Al 6 ad Maǵ dal 2007 la gh dà sù, dgénd ad lasàr al tènis par via dal nùmar élt 'd infurtùni patî ma anc par pasàr dal tèmp cun la sò famìja vist ch'la gh'iva da spuśàr-'s in Luj. La pòrta a cà in tut i caś al turnèo ad Sydney.
In dal méś ad Mars dal 2009 la diś però ch'la turnarà a śugàr. Al fat al sucéd al 10 'd Agóst in sal cimènt ad Cincinnati druànd na carta salvàdga. Anc s'la gh'à incóra dla ruśna adòs, la Kim la bat la Marion Bartoli, la Patty Schnyder e pò la Svetlana Kuznecova prima ad cédar in di quàrt a la nùmar òṅ Dinara Safina. In séguit la ricév n'atra carta salvàdga par śugàr a gl'US Open sénsa pasàr p'r al qualificasiòṅ. Dòp avér fat fóra subìt la Svetlana Kuznecova, la s ripét cun la Marion Bartoli e pò incóra cun la Kirsten Flipkens, bèlga anca lē. In di utàṿ la bat la Venus Williams e in di quàrt la Na Li. In semifinàl l'è al tùran dla Serena Williams ma la Kim la la manda a cà in dū sét cun al puntéǵ ad 6-4, 7-5. In finàl la spasa via anc la Caroline Wozniacki 7-5, 6-3 e la pōl acsè far fèsta in camp cun sò fiōla pìcula.
Culegamènt estéran
}}
Storia di Piera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Storia di Piera (Stòria dla Piera) 'l è 'n film dramàtic dal 1983 ad Marco Ferreri preśentâ a 'l 36śum Fèstival ad Cannes in dua l'Hanna Schygulla l'à purtâ a cà al prèmi par l'iterpretasiòṅ dal fémni fata méj.
In dal film a gh'è anc na śóvna Loredana Berté ch'la canta Sei bellissima.
Sunt
Lorenzo (Marcello Mastroianni) e l’Eugenia (Hanna Schygulla) i èṅ marè e mujér e i gh'aṅ di prubléma in famìja, óltar che na fiōla ch'la s ciàma Piera (Isabelle Huppert). L’Eugenia l'è na mèśa mata e la và da spés, sénsa vargóggna, cun tut i óm ch'la cata, purtànd-'s adrē sò fiōla méntar lò al tîṅ a drē a la pulìtica p'r al partî cumunìsta ma 'l và in daśgràsia parchè i "cumpàgn" i n s cumpatìsan mia cla rója ad sò mujér.
Lorenzo al patìs tut i còran ch'la gh fà ma al n gh la cava minga a star sénsa 'd lē e al pòrta pasìnsa.
Quànd tut i dū genitōr i finìs'n in manicòmi (lò p'r al daśpiaśēr, lē par di elettroshock), la Piera, dvintàda granda in cal méntar, dòp avér pruâ a dvintàr na sarta, la gh'à sucès a teàtar.
Culegamènt estéran
}}
605
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1517
Al 1517 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Deepwater
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ad sóta dla superfìsi a s lóga la véra.|Tagline dal film}}
Deepwater (id.) 'l è 'n thriller americàṅ e canadéś dal 2005 ad David S. Marfield, girâ in Cànada.
Sunt
Nat Banyon (Lucas Black) 'l è 'n śōv'n americàṅ che, dòp èsar vgnû fóra da na clìnica in du al s éra fat mét'r a pòst na gamba, al vrév andàr a star in dal Wyoming par tacàr 'n alevamènt ad strus. Dòp avēr fargâ na màchina spurtìva a 'n cliènt 'd un bar, al s mét in viàś incruśànd par strada 'n óm ch'l iva fat 'n incidènt, Herman Finch (Peter Coyote). Chi lò, par ringrasiàr-al d'l ajùt ch'al gh'à dâ, al gh śibìs ad lauràr par lò in dal mutèl ch'al gh'à in un pòst su 'n lâg ciamâ Deepwater.
Nat al gh'à pò la manéra 'd cgnósar la mujēr dimóndi più śōvna 'd Herman, la Iris (Mía Maestro). Dòp èsar finî a lèt sèg, chi lē la gh'admànda 'd scapàr via insém, purtànd-as via i bèsi 'd sò marè ch'l à muciâ sù faghénd di afâr muśnènt.
Culegamènt estéran
}}
Matéria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al distùrub mentàł o la matéria in psiculugìa e in psichiatrìa 'l è 'n distùr'b o diśórdan psìchic o dla mènt in di camp di cumpurtamènt, dal relasiòṅ, dal cumprendòni e/o di afèt faghénd in manéra ch'la persòna ciucàda in dla suca, ciamàda anc mat o fóra 'd tèsta o insiminî, la patìsa dimóndi e ch'la gh'àppia di prubléma in dla vita 'd tut i dè.