cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giàrdia làmblia
La vita dla Giàrdia làmblia la gh'à dū stadi, qvél ad cisti cun quàtar nùccleo (11-15 µm x 7-10 µm, dimóndi reśisténta, anc a 'l clôr o a gl'àcid gàstrig) e qvél ad “trufuśòid”, un vegetàł a fórma 'd pir ch'al s taca a 'l butèli cun la pansa par pò ciuciàr via 'l nutrimènt. La Giàrdia làmblia la s multìplica dvindénd-'s in dū.
Minga sèmpar chi gh'à la Giàrdia, ch'la s pōl ciapàr mandànd śò dal magnàr cuntaminâ o anc bvénd dl'àqua cun dal sò cisti dèntar, a gh fà a mènt ma in dal 10% di caś, dòp un perìud 'd incubasiòṅ ad dódas-daśnóṿ dè, a pōl vgnir al cagaròt (i pét i gh'aṅ dla sćiùma adòs parchè pîni 'd gras), ingòsa, câl ad péś e biśógn ad tiràr dal scuréśi. Tgnénd a drē a qvél ch'la diś l'Urganiśasiòṅ Mundiàla par la Salùt, 'l è abàsta ciapàr-an déś p'r èsar sicûr 'd avér-ag la Giardìaśi.
Àtar prugèt
}}
1114
Al 1114 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Vinnie Vincent
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vincent John Cusano, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Vinnie Vincent (Bridgeport, 6 'd Agóst dal 1952) 'l è 'n chitarìsta hard rock americàṅ, cgnusû prinsipalmènt p'r èsar stâ mémbar di Kiss da 'l 1982 a 'l 1984 e p'r avēr scrit insém a lōr soquànt pès cuma I Love It Loud, I Still Love You, Lick It Up, All Hell's Breakin' Loose, A Million To One, Unholy, Heart of Chrome e I Just Wanna.
Al sò scutmàj 'l éra The Ankh Warrior (Al gueriēr Ankh) par via dal custùm e dla mascra ch'l iva sarnî par lò Paul Stanley, qvél 'd un cumbatènt egisiàṅ cun 'n ankh durâ piturâ su 'l naś e la frònt. Dòp èsar stâ licensiâ da i Kiss 'l à mis in pē un grup ciamâ Vinnie Vincent Invasion cun Robert Fleischman e Mark Slaughter a la vóś e Dana Strum a 'l bas. In dal 1988 'l à sunâ la chitàra in dal pès dal Bangles Make a Play for Her Now.
Vincent, ch'l éra fiōl ad dū americàṅ dal Connecticut cun di urìgini itagliàni, al gh'à dū fiōli śmèli abùdi da sò mujēr AnnMarie Peters, pò mòrta masàda in dal 1998 dòp ch'la s éra divursiàda sèg.
177 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 177 (seintstantasêt), ("centosettantasette" in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 176 (seintstantasē) e 'l vin prìma dal 178 (seintstantaôt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintstantasêtéśum post.
Colegamèint estèren
}}
An 1550
I an 1550, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1550 infìn a 'l 1559 ciapê dèinter.
.racing
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
Inseminoid - Un tempo nel futuro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da na quàlc banda in dal spasi fónd... 'n arbgàt da scarésa 'l è drē a dvintàr véra.|Tagline dal film}}
Inseminoid - Un tempo nel futuro (Samnadōr - Un tèmp in dal futûr) 'l è 'n film ad scarésa fantàstic dal 1981 ad Norman J. Warren.
Omicidio a luci rosse
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Inseminoid - Un tempo nel futuro
In di Stat Unî la pelìcula l'è cgnusùda cuma Horror Planet.
Omicidio a luci rosse
{{Film }}
Inseminoid - Un tempo nel futuro
Sunt
Su 'n pianéda luntàṅ da la Tèra un grup ad dódas siensiâ dal prugèt “Xeno” 'l è drē a far di studi su 'l ruìni dn'antìga siviltà agliéna. Guardànd di ségn fat su i mur dna catacómba, Mitch (Trevor Thomas) al créd 'd inténdar che cla sucietà lè l'éra fata tgnénd adrē a 'l cuncèt dal dópi e a gh pâr ch'a cmandàr i fùsan dū śmèi, cuma dū i èṅ anc i sōi. La culaburadōra mèdaga, la Sharon (Heather Wright), la capìs che 'd intór'n a di cristài ad giaròṅ dal pòst a gh'è 'n camp energètic e la pénsa che na mènt chìmiga la pòsa cuntrulàr la vita su 'l pianéda.
Omicidio a luci rosse
{{CITAZIONE|Ta n pō minga créd'r a tut qvél ch'at véd.|Tagline dal film}}
Inseminoid - Un tempo nel futuro
Sunt
Durànt na spedisiòṅ al futógrafar Dean White (Dominic Jephcott) al mōr méntar Ricky Williams (David Baxt) al pèrd la tèsta tacànd a dar adòs a i sò cumpàgn prima 'd èsar masâ par la Kate Frost (Stephanie Beacham). Mitch e la Sandy (Judy Geeson) i tórnan sóttèra par catàr sù dgl'atri prédi da analiśàr ma tut 'd un trat a salta fóra 'n aglièṅ ch'al viulénta la dóna par pò śburàr-ag dèntar druànd un tub trasparènt pîṅ ad lìquid. La Sandy l'armàgn gravda e, pardénd al cuntròl, la taca a cupàr i àtar mémbar dla spedisiòṅ, tacànd da la pòvra Barbra (Victoria Tennant) fata fóra cun na fòrbśa.
Omicidio a luci rosse
Omicidio a luci rosse (Masamènt a luś rósi) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1984 ad Brian De Palma ch'al tōś ispirasiòṅ da soquànt film 'd Alfred Hitchcock di an Sinquànta cuma Delitto perfetto, La finestra sul cortile e La donna che visse due volte.
La pelìcula l'à fat sù òt migliòṅ e òt ad dòlar ch'a gh cala quèl par rivàr a 'l budget stimâ 'd déś.
Sunt
Jake Scully (Craig Wasson) 'l è 'n atōr da quàtar sòld piutòst sfigâ in dla vita. Dòp avēr pardû na part par via dla sò claustofubìa, turnànd a cà al bèca la sò muróśa a lèt cun 'n àtar. Casâ via da la dóna, esénd ch'la cà la n è briśa sua, Jake 'l incróśa 'n tisi ciamâ Sam Bouchard (Gregg Henry) che, scultànd la sò stòria, al gh śibìs un pòst da durmìr esénd ch'al sò apartamènt adès 'l è lìbar parchè lò al gh'à d'andàr via par di impégn. Inóltar a gh'è na sò vśina 'd cà, la Gloria Revelle (Deborah Shelton), che tut al siri la s cava śò davànti a la fnèstra par far di balét purcùs e lò al s è inśgnâ par tōr un telescòpi par tgnir-la 'd òć ad nascòst ch'l è sèmp'r un bèl spetaculèṅ.
Inseminoid - Un tempo nel futuro
Sunt
Karl (Barrie Houghton), la Sharon e la cmandànta Holly McKay (Jennifer Ashley) i próan a farmàr la dóna ch'in cal méntar la dà a la luś dū agièṅ móstar.
Omicidio a luci rosse
Sunt
Na vòlta da par lò, Jake al taca subìt a spiàr cla malnéta là ma al fà anc a mènt ch'a gh'è 'n àtar, un tisi ch'al pâr 'n indiàṅ, ch'al fà àtar tant. La nòt dòp 'l atōr al véd c'l óm là insfilsàr-'s in dla sò cà par rubàr e par masàr-la c'n un tràpan méntar lò al n pōl far gnint parchè farmâ prima dal caṅ dla vitma. Interugâ da 'l detective Jim McLean (Guy Boyd), Jake al finìs listés in dla lista di suspetâ.
Inseminoid - Un tempo nel futuro
Culegamènt estéran
}}
Omicidio a luci rosse
Sunt
In séguit Jake al véd un trailer in televiśiòṅ 'd un film a luś rósi, “La Holly la s fà Hollywood”, in dua la prutagunìsta, la Holly Body (Melanie Griffith), la fà 'n balét dal tut cumpàgn a qvél ch'la fava la Gloria. Sinténd ch'a gh'è quèl ch'a traśa, 'l óm al decìd ad tōr part a 'n pruvèṅ dla cà 'd prudusiòṅ ad dla pelìcula là, in manéra 'd psēr cgnósar la Holly e dascórar sèg.
Culegamènt estéran
}}
157
Al 157 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
27 ed nuvèmber
Al  l'è al 331śum dè dal calendàri gregoriàn (332śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 34 dè a la fin dl'an.
1116
Al 1116 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Al compâgno Don Camél (rumânz)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al compâgno Don Camél (Il compagno Don Camillo in italiân), l'é un rumânz dal scritōr italiân Giovannino Guareschi, gnû fōra int al 1959 a puntêdi insém a Candido, dal 1963 editê da la Rizzoli.
Stôria
I dû a sràn tirê dèinter in avintûri sèinsa tèsta, in dó la pêrt cômica la se şvilópa cun al gnîr fōra, pôch a la vôlta, dal prēt Don Camél sòta la mâscra dal compâgno Tarocci.
A trât al rumânz as fà comovèint sia int al cuntêr al compâgno che in realtê l'ēra andê in Rósia per serchêr la tòmba dal fradèl alpèin môrt in guèra e al câta sōl di câmp ed furmèint grandiōş e un êlber cun incîş cun al curtlèin "Italia" e 'na dâta, sia la permanèinsa ed la fèid sibèin al regém miscredèint soviètich.
Dimòndi bèla la nōva stôria 'd amōr ch' la nâs, int al tèimp ed la permanèinsa in Rósia, tr' al bèl bólo trasteverèin, Nanni Scamoggia, e la compâgna Nadia Petrovna, intêrpret dêda dal Partî al gróp ed compâgni italiân.
A la fîn ed l'avintûra don Cmél al cuntarà pó tót al só vèc vèschev
Vōş coleghêdi
Al compâgno Don Camél (félm)
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Il compagno Don Camillo (romanzo) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
1864 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1864, mo invéci 'l an 1864, 't ê da 'ndèr chè) Al 1864 (mileotseintessantaquàter, milleottocentosessantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1863 (mileotseintessantatrī) e 'l vin prìma dal 1865 (mileotseintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintessantaquatréśìm post.
Proprietê matemàtichi
Al 1864 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 932: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Jacksonville
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jacksonville l'è na sità di Stat Unî 'd utsènt-utantamìla abitànt a 'l incìrca ch'la s cata in dal stat dla Flòrida, in dla cuntèa 'd Duval, in dal cantòṅ a nòrd-èst dla penìśula darènt a la Geòrgia. 'L è 'l sèntar più grôs dal sud a part al Tèxas. Quànd l'è stada tiràda sù, in dal 1791, la s ciamàva Cowford ma pò in dal 1822, dòp sōl 'n an ch'i spagnōi i ìvan lasâ la Flòrida, l'à ciapâ 'l nóm 'd adès in unōr dal sètim presidènt americàṅ, Andrew Jackson.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su la finànsa, al telecumunicasiòṅ, i traspòrt, al turìśum, i mèdia, l'indùstria aero-spasiàla, l'infurmàtica, la risérca in camp mèdag e l'educasiòṅ.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ biànc p'r al 59,4%, ispànig p'r al 7,7%, négar p'r al 30,7% e aśiàtic p'r al 4,3%. In dal 1994 in sità a s è furmâ 'l grup Nu Metal di Limp Bizkit.
Al sò sìndig, da 'l 2015, 'l è 'l republicàṅ Lenny Curry.
Culegamènt estéran
}}
Soundgarden
{{Metacaixa
.cyou
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
Soundgarden
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Arms held out in your Jesus Christ pose, thorns and shroud like it's the coming of the Lord and I swear to you that I would never feed you pain but you're staring at me like I, like I'm driving the nails.|Bras téś in fóra in dal tò pugiamènt da Geśù Crist, spèṅ e sudàri cuma s'a fus la vguda dal Sgnōr e 't giûr ch'a n t darév mai dal dulōr ma ta m tîṅ 'd òć cuma s'a, cuma s'a fus drē a insfilsàr i ciòld.|Jesus Christ Pose, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Soundgarden (Giardèṅ Sònic) i èṅ un grup grunge e 'd metal alternatìṿ americàṅ nâ a Seattle in dal 1984 miténd insém al cantànt Chris Cornell, al chitarìsta Kim Thayil e 'l basìsta Hiro Yamamoto. In séguit i s èṅ śuntâ al basìsta Ben Shepherd e 'l baterìsta Matt Cameron.
In dla sò caréra, prima ad mulàr-'s in dal 1997 e 'd turnàr insém in dal 2010, i aṅ fat vgnir fóra sinc àlbum e sinc EP vindénd da piò ad vint migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Culegamènt estéran
}}
Sabi mòbili
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al sabi mòbili i èṅ 'n insém ad sabi fini misćiàdi cun dl'àqua e cun di àtar cumpunènt cuma 'l sâł, la śmalta o tèra créda. Da fóra, quànd l'è férma, a pâr ch'la sia tamùgna abàsta mo invéci la fà fadìga a tgnir sù di pēś esénd un gèl idro-culòid.
I s càtan da piò darènt a i padói o a la fōś di fiùm cuma in dla spiàgia 'd Tèxel in Ulànda, in dla regiòṅ ciamàda Everglades in Flòrida e in dla baja dal mònt ad San Michēl in Frància.
Quànd qualchidòṅ al la pista la ténd a dasfàr-as subìt parchè i lìgam ch'i tìn'n insém i granèṅ ad sàbia i vìnan méno armagnénd suspéś in dl'àqua. I còrp i tàc'n acsè a 'ndàr ad sóta par via dal pēś e più i s mōvan più 'l è pèś anc s'l'è impusìbil finìr-ag dal tut dèntar parchè i óm i gh'àn'n un fis ch'l è la mità 'd qvél dal sabi mòbili dònca a s và śò sōl p'r al 50% a 'l incìrca.
Par vgnir fóra da 'l sàbi mòbili, prima 'd murìr ad fréd, sē, fam o andgâ s'a riva la marèa, a gh'è da pruàr piàṅ pianèṅ a métar-'s pari cun la schina in na puśisiòṅ uriśuntàla, muvénd i pē un pôc a la vòlta e arbaltànd-as a 'l indrē, par pò nudàr ad fóra da cla trapla lè.
S'al sabi mòbili mòsi i pònsan pò i tórnan a vgnir dûri cuma prima.
Tgnénd adrē a 'n artìcul dal 2010 dla rivìsta Slate, durànt i an Ssanta in di cìnema in dagnóra al 3% di film a sa vdiva dla gint śliciàr śò in sabi mòbili par pò murìr andgàda.
Culegamènt estéran
}}
707 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 707, mo invéci 'l an 707, 't ê da 'ndèr chè) Al 707 (setseintsèt, settecentosette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 706 (setseintsē) e 'l vin prìma dal 708 (setseintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Isabelle de Charrière
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
156
Al 156 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Il cavaliere del male
{{Metacaixa
Isabelle de Charrière
L’Isabelle de Charrière, nèda Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (Zuylen, 20 'd utòber 1740 – Colombier, 27 ed disèmber 1805), l'è stèda na scritòra ulandéśa naturaliśèda śvisra. La gh'ìva per scutmàj la Bèla ed Zuylen. El só ōvri, in di an edla Rivolusiòun francéśa, i descurìven ed polìtica e 'd socèl. El só lettri indirisèdi a dagli ètri sgnōri dal só tèinp, i descurìven 'd educasiòun per al ragàsi.
1118
Al 1118 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Isabelle de Charrière
Colegamèint estèren
La biografìa edla Charrière in sìm'ala Treccani.
}}
Il cavaliere del male
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sî'v prònt? L'è l'óra dal sunèṅ etéran.|Tagline dal film}}
Il cavaliere del male (Al cavalēr dal mâł) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1995 ad Gilbert Adler e 'd Ernest R. Dickerson ch'a tōś ispirasiòṅ da la série par la televiśiòṅ I racconti della cripta (Tales from the Crypt). La pelìcula la gh'à abû 'n séguit 'l an dòp, Il piacere del sangue (Bordello of Blood).
La culòna sunóra, dal gènar heavy metal, la gh'à dèntar di pès di Pantera (Cemetery Gates), di Machine Head (My Misery (Demon Knight)), di Megadeth (Diadems), di Sepultura (Policia) e àt'r incóra.
Custâ dódas migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù da piò ad vint-i-òṅ.
Sunt
Frank Brayker (William Sadler) 'l è 'l ùltim di guardiàṅ cun 'l incàr'g ad tgnir dacàt na ciàṿ cun dènt'r al sangṿ ad Geśù Crist, un quèl ch'a và avànti da dimóndi sècui. Un dèmun dal mâł (Billy Zane) al gh la vōl ciapàr par métar-la insém a atri siē misi via in dal cōrs dal tèmp par far in manéra ch'la sò rasa la pòsa tōr al cuntròl dal pianéda.
Frank al fà da tut par reśìst'r e al s sèra dènt'r a 'n hutèl che na vòlta 'l éra na céśa. Insém a lò i gh'èṅ l’Irene (CCH Pounder), la Cordelia (Brenda Bakke), putàna 'd mistēr, la Jeryline (Jada Pinkett Smith) e 'l impiegâ dal pòsti Wally (Dick Miller).
Culegamènt estéran
}}
La guerra di Charlie Wilson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La stòria véra e incredìbla dl'uperasiòṅ segréta ch'l'à sgnâ 'l sòrti dal mónd.|Tagline dal film}}
La guerra di Charlie Wilson (La guèra 'd Charlie Wilson) 'l è 'n film biugràfic americàṅ dal 2007 ad Mike Nichols. Par cla pelìcula chè, ch'l'à fat sù dagnóra sènt-vint migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda stanta-sinc, Philip Seymour Hoffman 'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar cuma atōr minga prutagunìsta.
Sunt
Charlie Wilson (Tom Hanks) 'l è 'n imprendidōr ad sucès dal Tèxas. A 'l inìsi di an Utànta al gh la cava a ès'r elèt a 'l cungrès di Stat Unî p'r al partî demucràtic anc cun 'l apòǵ dna dóna pîna 'd bèsi e èx miss ad belésa, la Joanne Herring (Julia Roberts).
Durànt la sò caréra pulìtica al s dà da far insém a 'l mémbar dla CIA Gust Avrakotos (Philip Seymour Hoffman) par jutàr i mujaheddin afgàṅ in dla sò lòta cóntar l'Ugnòṅ Suviética.
Culegamènt estéran
}}
.cafe
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
Campgaiàn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
Campgajàn (Campogalliano in italiàn) l'è un cumùn ed 7.745 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna.
Campgajàn al fà pèrt di quàter cumùn dl'Uniòun Tèri d'Èrzen.
Di campgajanés gnussùd i én Edmondo Berselli, giurnalésta, Luca Lombroso, meteoròlogh prufesionésta, Ivo Pulga, ex zugadór ed balòun, adèsa alenatór dla Primavéra dal Modena FC e Lanfranco Turci, belè Presidèint dla Regiòun Emélia-Rumàgna, adèsa Deputê al Parlamèint Naziunèl.
Colegamèint estèren
}}
1077 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1077, mo invéci 'l an 1077, 't ê da 'ndèr chè) Al 1077 (milestantasèt, millesettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1076 (milestantasē) e 'l vin prìma dal 1078 (milestantaòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantasetéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1077 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 359: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.bauhaus
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
L'odio esplode a Dallas
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L à fat crés'r al paùri lōr e 'l à mis vśèṅ cóntar vśèṅ.|Tagline dal film}}
L'odio esplode a Dallas (’L òdi 'l scòpia a Dallas) 'l è 'n film in biànc e négar dal 1962 ad Roger Corman trat da 'n rumànś dal 1959 ad Charles Beaumont.
La pelìcula l'è stada giràda in dal gir ad tri stmani e mèś in dal sud-èst dal Missouri e l'è ambintàda in na sitadìna imaginària ciamàda Caxton ch'in Itàglia i distributōr i aṅ cambiâ, giusà parchè, in Dallas. Prima ch'al film al finìs la gint dal pòst l'à dâ adòs a 'l regìsta p'r al fat ch'la i fava figuràr cuma di rasìsta.
Sunt
In dal cōrs di prim an Ssanta, Adam Cramer (William Shatner) al riva da fóra in un paiśèṅ ad Dixie Land ciamâ Caxton e 'l taca a dmandàr in gir se la gint l'è 'd acòrd ad parmét'r a i négar 'd andàr a scōla c'n i sò fiōi biànc dòp ch'al guèran federàł 'l à fat pasàr na léǵ cóntar la segregrasiòṅ rasiàla. Tut i gh rispóndan che i n èṅ briśa cuntènt ma a n gh s pōl far gnint parchè l'è la léǵ, dura lex sed lex.
Adam 'l è 'n furastēr vistî bèṅ e ch'al sà dascórar ma 'l è anc un rasìsta e 'n pupulìsta ch'al lavóra par n'urganiśasiòṅ ciamàda “Patrick Henry Society”. Al taca acsè a far muntàr l'arlìa dla gint cónt'r i négar ch'i vōlan tōr lōr al putēr cum a sucéd bèla a Chicago e a New York dasfrutànd dal léǵ pagàdi c'n i bèsi di ebrèj e fati da di cumunìsta patintâ e ch'a n gh'è mia demucrasìa s'a n s tîṅ minga adrē a qvél ch'a vōl al pòpul e i sitadèṅ dal sud i n vōlan mia di dirìt cumpàgn fra biànc e négar. Durànt un cumìsi al dmanda a la gint s'i vōlan par caś di mèdag négar a curàr i sò fiōi e al gh diś che se lōr i n s arvòltan minga cun la scōla ch'l'à parmìs a déś ragàs négar 'd iscrìv'r-as dòp qvéi ad Washington i diràṅ ch'a gh stava bèṅ acsè vist ch'i n aṅ dit gnint. Adam al diś ch'l al fà parchè lò 'l è 'n americàṅ ch'a gh tîṅ a 'l sò paéś, na pàtria libra, biànca e americàna.
Cramer al pòrta subìt da la sò banda Verne Shipman (Robert Emhardt), 'n óm pîṅ ad bèsi cun soquànt sit ad tèra, e al s mét cun l’Ella McDaniel (Beverly Lunsford), fiōla dal diretōr dal giurnàl dal pòst, Tom (Frank Maxwell). Chi lò al capìs che l'integrasiòṅ 'l è 'n quèl giùst e ch'a gh'è da far-'g i cònt ma chi àtar biànc i n la pénsan minga cumpàgn a lò e i tàc'n a dar adòs a i négar. Qvéi dal Ku Klux Klan i pàs'n i màchina in di lōr quartēr e i gh brùśan na cróś davànti a la sò céśa, pò i gh tìran na bómba dèntar masànd un prevòstar.
Tom, andànd in a risć ad pèrd'r al lavōr e la sò famìja, al dmanda a la famìja 'd Joey Greene (Charles Barnes) ad mandàr listés sò fiōl a scōla parchè a n s pōl pròpria minga dar-ag sù. Par cal mutìṿ lè al li ciàpa da chi àtar biànc dal paéś ch'i n gh pardónan briśa 'l tradimènt dla sò rasa. Tom al finìs a 'l uśdàł pardénd 'n òć p'r al bòti méntar Adam al diś a l’Ella che s'la vōl salvàr sò pàdar la gh'à da strulgàr na trapla par Joey dgénd che cal négar lè 'l à pruâ a viulentàr-la a scōla.
Culegamènt estéran
}}
Guarino Veronese
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Guarino Veronese (lat. Guarinus Veronensis u de Guarinis) l' éra stê 'n umanìsta (Verōna 1374 - Frèra 1460). Al tulîva al diplōma 'd nudèr a Pèdva dòp d' avéregh 'scultè el lesiòun d' un mìster tra i prìm edl' umanéśim, Śvàn ed Conversìno da Ravèna. Dal 1403 al 1408 l' éra a Custantinòpul cul M. Crisolora e quand al turnèva indré al s' mitîva a insgnèr al grēc antīg ind un stùdi ed Firèins, stipendiè da un sinàcul privè. Turnè in di sô paràģ, a Venésia in dal 1414, l' avrìva 'na scōla 'd grēc e latèin, in dù, tra l'èter al dvintèva al mìster anca dal Viturèin da Feltre. In dal 1419 al spustarà la sô scōla a Verōna, mo la pèsta, 'rivèda pròpia lè in cal mumèint, al l' ubligarà a 'ndèr a stèr a Frèra, in dù al tgnarà scōla p'r un trentèni. A Frèra al Guarèin l' avrèv insgnè anc' al Lionello d' Este; la sô scōla la dvintèva dimòndi ambìda dai studiôś dl' Itâglia e dai furastêr. Al Guarèin al scrivìva dimòndi manuêl ed gramâtica grēca e latèina e di cumàint ai clàsic. Al traduśìva dal grēc, masimamèint dal Luciano e dal Plutarco. Dal sô Epistolàri a s' capìs i muvimèint e i fàt dal prìm umanéśim. L' éra amīg dal Panormīta. Quistiunènd cul Poggio e per fèr piaśér al Lionello d' Este, al scrivìva in diféśa dal Giùli Céśar, gnènd a intrèr acsè, in dla dìsputa umanìstica d' cal tèimp lè, ch' la girèva dintòr'n a la dmànda s' l' éra piò granda la glôria dal Céśar u quèla dal Scipiòun.
Culegamèint estèren
}}
36 Quai des Orfèvres
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Lì lōr i tìn'n andrē a na léǵ sōla. La lōr.|Tagline dal film}}
36 Quai des Orfèvres (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2004 'd Olivier Marchal, candidâ a òt Prèmi César.
Al tìtul dla pelìcula, giràda e ambintàda a Parì, al fà riferimènt a 'l indirìs dla pulisìa dla capitàla, ch'la s cata lung al fiùm dla Sénna, e a di fat sucès dabòṅ in Frància in di an Utànta.
Sunt
Léo Vrinks (Daniel Auteuil) e Denis Klein (Gérard Depardieu) i èṅ dū agìnt pariśèṅ ch'i lavóran p'r al cap dla pulisìa dla sità, Robert Mancini (André Dussollier). Insém i gh'aṅ da bcar na banda 'd rapinadōr sénsa scrùpui specialiśàda in furt e masamènt a i dan di furgòṅ pòrta-valōr, cmandàda par Francis Horn (Alain Figlarz), ma da spès i s pìst'n i pē.
Tut dū i gh'aṅ na cadéna 'd infurmàdōr in dla malavìda. Òṅ 'd qvist chè, Hugo Silien (Roschdy Zem), al dà na drita giùsta a Léo in cambi dal sò silénsi durànt un regulamènt ad cònt in du 'l iva masâ davànti a i sò òć di delinquènt ch'i 'l ìvan fat arestàr soquànt an prima. Mancini al dà 'l incàr'g ad farmàr Horn a Léo ma durànt al tintatìṿ ad blucàr-i Klein, cun na mòsa da cajòṅ, al dà la manéra a 'l grup ad scapàr via dòp avēr masâ 'n agìnt, Eddy (Daniel Duval).
Custrét a patìr n'indàśin intèrna ch'la prév anc purtàr a 'l sò licensiamènt, Klein al dasfrùta al paròli dna putàna ch'la s catàva in sla màchina di mòrt masâ par Silien, e dònca 'l iva vdû anc Léo lè, p'r incastràr al sò rivàł ch'al gh'iva da testimuniàr cónt'r ad lò in dal prucedimènt p'r al masamènt 'd Eddy. Léo al finìs in parśòṅ, cuntanâ a òt an p'r avēr jutâ 'n sasèṅ, méntar Klein al dvènta cap dla pulisìa tulénd al pòst ad Mancini pasâ a far al diretōr generàł. I sò culéga i n la tōśan minga bèṅ, specialmènt Titi Brasseur (Francis Renaud) ch'al s licénsia p'r a n lauràr minga sóta Denis méntar l’Ève Verhagen (Catherine Marchal) la vîṅ trasferìda 'd ufìsi.
Perfùm
{{Metacaixa
36 Quai des Orfèvres
Sunt
In cal méntar la mujēr ad Léo, la Camille (Valeria Golino), la vîṅ cuntatàda par Silien.
Perfùm
{{dialort | dial=Carpśàn}}
36 Quai des Orfèvres
Culegamènt estéran
}}
Perfùm
Al perfùm o parfùm (profumo in itagliàṅ) 'l è 'n udōr ch'a piêś e ch'a s sèint deśgnìr da na quelc banda.
In natùra i perfùm i s sèinten deśgnìr dai fiōr, dal piànti e da 'n quelc udōr ormonêl mirê per fèr cólp su na vitma sesuèla drē a pasèr lè atēś. Egl'ìn di perfùm minga cìc anc chi bē udōr ch'i salìsen da 'n quelc piât ed cuśèina, c'ma da 'n arôst, da na pastasùta, da 'n cudghîn, na saltìsa, da soquànt frût c'ma 'n pòm, 'n aràns, un pèrśeg e vìa descurènd. A gh'è stê di parfumēr che fin da di tèimp dimòndi antîg i ìven preparê di parfùm armisćènd di óli cun dagli esèinsi 'd diferèinti sustànsi, in manéra da catèr-'n ed diferèinti qualitê, rivèdi in dal bèin e in dal mêl anch infîn a incō.
Noti e referèinsi
}}
Pajàs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al pajàs, cgnusû anc c'n al nóm ingléś ad clown, 'l è 'n persunàǵ ch'al gh'à 'l còmpit ad far rìdar la gint, jutànd-as anc trucànd-as la ghigna o miténd-'s adòs di vistî ridìcui, grand e culurâ. 'L è par cal mutìṿ chè ch'al piàś dimóndi a i putèṅ e ch'i aṅ dâ 'l nóm ad pés pajàs a 'n pés dimóndi culurâ ch'al viṿ in mèś a gl'anèmuni 'd mâr. L'è da spés na figùra impgnàda in di cîrc.
'L è fàcil ch'al nóm pajàs al daśvéggna da la paja in du a s pinsàva ch'al durmìs o da 'l vistî a sac ad paja druâ da di persunàǵ dal teàt'r itagliàṅ ch'i fàvan la part di sèruv siòc.
Dar però dal pajàs a qualchidòṅ a n è mia 'n cumplimènt parchè 'l è 'n sinònim ad bufòṅ e dna parsòna ch'a n gh s pōl minga cuntàr-'g insìma o 'd 'n óm minga tant sèri ch'al càmbia idéa cun gnint e che dònca la sò paròla la n vâl 'n fîg séc.
In di uśdài i clown i èṅ druâ par far rìdar la gint, specialmènt i putèṅ, parchè rìdar a tira sù e a juta a far guarìr prima. Tacànd da soquànt film ad scarésa cuma It, Jolly Killer, Fear of Clowns, The Clown, Clown house, Mockingbird - In diretta dall'inferno, Il tunnel dell'orrore, Killer klowns from outer space, La casa dei 1000 corpi, Fuori nel buio e via dascurénd a s è fat strada la figùra dal pajàs catìṿ e sasèṅ. In dal 2014 in Emìglia, in d'l Arśàṅ e in dal Mudnéś specialmènt, dimóndi gint l'è andàda da i carabinēr dgénd ch'i ìvan vdû di pajàs cun di bastòṅ e dal masi ch'i gh tgnìv'n adrē. Un quèl dal gènar 'l è sucès anc in di Stat Unî in dua in soquànt stat i aṅ bcâ dla gint vistìda da pajàs ch'la saltava fóra 'd nòt cun di curtèi o dal manàri par spavintàr qvéi ch'i pasàvan da 'd lè.
Culegamènt estéran
}}
Uncucérca vòlvulus
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Uncucérca vòlvulus (nóm sientìfic “Onchocerca volvulus”) l'è 'n nematôd parasìta ch'al viṿ in simbióśi c'n al batēr gram-negatìṿ Wulbàchia (sénsa 'd lò al larvi i n crésan minga) e ch'l è respunsàbil in d'l óm 'd un brut mâł ciamâ Uncucerchìaśi, cgnusû anc cuma “Urbìśia di fiùm”, e a gh'è anc al caś dal “Nodding disease”, al “Mâł dal dir dal sè”, ch'al culpìs al sarvèl di putèṅ.
Tgnénd a drē a qvél ch'la diś l'Urganiśasiòṅ Mundiàla par la Salùt, l’Uncucerchìaśi l'à fat dvintàr òrbi da piò ad tri migliòṅ ad parsòni in dal 2007. Qvést a sucéd parchè i nematôd ch'i gh la càv'n a rivàr a i òć i faṅ di dan a la còrnea quànd i mōran, infiamànd anc la rétina. Ch'al parasìta chè al s cata in Àfrica, in dl'Amèrica sentràla e in dl'Amèrica dal sud parchè là, darènt a i fiùm, a gh viṿ al musèṅ ch'al la traśmét, 'n insèt ch'al ciùcia 'l sangṿ di óm ciamâ Simulîd, cgnusû anc cuma “mósca négra” (òspit intermèdi méntar 'l óm 'l è 'l òspit definitìṿ).
Al parasìta Uncucérca vòlvulus al finìs in dal còrp di óm quànd al musèṅ fémna al mòrśga la pèl lasànd acsè libri al sò larvi. In dal gir ad soquànti stmani (da òṅ a tri méś) al larvi i madùran sót-pèla e i fànan dal cisti. A 'l stadi 'd adûlt i vérum i èṅ lung dimóndi ma sutìi (30 mm x 0,13 mm i masć, 50 cm x 0,35 mm al fémni). Na fémna la pōl far, a s pénsa, da mila a tri-mila micrufilàri a 'l dè ch'i pōlan scampàr anc trénta méś e ch'i sa spòstan subìt da drē da la pèl spétand ch'a riva 'n musèṅ p'r èsar ciuciàdi via a sò vòlta. In dal còrp d'l insèt al micrufilàri i gh'aṅ biśógn dna stmana ad śvilùp par psēr infetàr 'l óm.
Par curàr l'Uncucerchìaśi a s pōl druàr l'Ivermectina, 'n antiparasitàri, o anc al Moxidecin.
Pornocrazia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film cult dal nóṿ cìnema eròtic.|Tagline dal film}}
Pornocrazia (Purnucrasìa) 'l è 'n film eròtic francéś e purtughéś dal 2004 scrit e dirét par la Catherine Breillat. Tgnénd adrē a 'l dichiarasiòṅ dla regìsta a s trata dal séguit ad Romance ad sinc an prima.
Sunt
In un lucàl par gay, na śōvna cun di prubléma 'd depresiòṅ la decìd ad tōr-as la vita tajànd-'s al véni cun na lama 'd raśōr ma a 'l ùltim la vîṅ salvàda da 'n fnòć (Rocco Siffredi). La dóna, dòp avér-ag fat un buchèṅ, la gh admànda 'd pasàr quàtar dè insém e par cunvìns'r-al la gh śibìs di bèsi in cambi.
La sgnōra la 'l pòrta in na cà bandunàda in campàggna e pò la taca a vèrar-'s sèg. Durànt al nòt la s fà védar sèmpar nuda, la s fà mét'r al rusét su la bernàrda, la gh fà bév'r al sànguv dal mestruasiòṅ e la s fà dar dū cōlp prima 'd decìd'r ad cupàr-as listés andgànd in dal mâr.
Culegamènt estéran
}}
155
Al 155 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Beatrice Capra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Beatrice Capra (Baltimòra, 6 'd Avrìl dal 1992) l'è na tenìsta americàna fiōla dla Laurie e 'd 'n itagliàṅ ad Mónśa ch'l è andâ a vìvar in di Stat Unî par lavōr, Giovanni. Adès la stà in Flòrida.
L'è élta 175 cm e la péśa 62 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar 201 dal mónd al 20 ad Setémbar dal 2010 ma adès la n gh'à minga clasìfica parchè l'à sarnî ad studiàr a l'università ad Duke.
1119
Al 1119 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Beatrice Capra
Caréra
L'à tacâ a śugàr a tènis a nóṿ an. In dal 2007, par dū an, la tōś part a soquànt turnèo ITF rivànd in semifinàł a Houston in dal 2008. 'L an dòp la vins, sénsa pèrdar gnanc un sét, 'l ITF ad Williamsburg baténd lung la via anc la Shelby Rogers.
In dal 2010 a Midland, 'n ITF da sènt-mila dòlar, la pasa 'l qualificasiòṅ e pò la bat l'Heather Watson a 'l prim tùran par pò céd'r a l'Arantxa Rus par 0-6 0-6. In Avrìl a Osprey la riva in semifinàł baténd la Nastas'sja Jakimava e anc l'Eugenie Bouchard. In Luj la fà fóra la Shelby Rogers a Lexington ma minga l'Alison Riske ch'la la bat par 6-2 6-1. In Istâ i gh dànan na carta salvàdga par śugàr a gl'US Open e lē la gh dà dèntar baténd la Karolina Šprem par 6-1 6-3 e pò la nùmar vint dal mónd, la francéśa Aravane Rezaï, par 7-5 2-6 6-3. A 'l tèrs tùran però la Marija Šarapova la gh dà na lesiòṅ baténd-la par 6-0 6-0. Praticamènt la sò caréra a i livèi élt la finìs lè parchè in dal 2011 la n gh la cava mai a vìnsar dū partìdi ad fila e in dal 2012 la riva sōl na vòlta in di quàrt a Raleigh (4-6 4-6 da l'Heidi El Tabakh).
In dal 2013 la śōga cun na carta salvàdga in bisàca al turnèo ad Washington ma la pèrd subìt cun la Paula Ormaechea par 1-6 1-6. In Setémbar la tōś part a 'l ITF ad vintsìnc-mila dòlar ad Redding in dua la riva in di utàṿ par pò lasàr strada a la Chanel Simmonds par 6-7 4-6.
Culegamènt estéran
}}
An 1540
I an 1540, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1540 infìn a 'l 1549 ciapê dèinter.
Konstantin Vasilyevich Ivanov
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Konstantin Vasilyevich Ivanov (in Róss  Константи́н Васи́льевич Ивано́в Slakbaš, 27 ed maz 1890 - Slakbaš, 26 ed mèrz 1915), all'è stã 'n puèsta e scritòr rüss ad la Ciuvàsa.
28 ed nuvèmber
Al  l'è al 332śum dè dal calendàri gregoriàn (333śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 33 dè a la fin dl'an.
Konstantin Vasilyevich Ivanov
Nòti
}}
.express
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
903 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 903, mo invéci 'l an 903, 't ê da 'ndèr chè) Al 903 (novseintetrī, novecentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 902 (novseintedū) e 'l vin prìma dal 904 (novseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintetriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Còp
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al còp (tegola in itagliàṅ) 'l è cal pês ed laterìsi ch'a servìs per custruìr i tèǵ dal cà.
I còp i gh'àn da èser alśér e reśistèint in dal stès tèimp. Dònchin' a i psòm catèr 'd ardèśia, 'd lègn, ed simèint, 'd metâl.
Timothy Bottoms
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Timothy James Bottoms (Santa Bàrbara, 30 'd Agóst dal 1951), cgnusû méj cuma Timothy Bottoms, 'l è 'n atōr, prudutōr e còmig americàṅ. P'r al fat ch'al gh sumìlia dimóndi, 'l à imitâ da spés al presidènt George W. Bush cuma in dla sitcom That's My Bush!.
Fra i sò film più famóś a 'rcurdém E Johnny prese il fucile, Blue Sky e L'ultimo spettacolo, in du al regìsta Peter Bogdanovich al 'l iva sarnî anc par via di sò òć vilî. In dla sò caréra 'l à laurâ anc cun Alan J. Pakula (Amore, dolore e allegria, 1973), Tobe Hooper (Invaders, 1986) e Gus Van Sant (Elephant, 2003).
Bottoms al gh'à quàtar fiōi, abû da dū dóni difarènti, e tri fradèi atōr cuma lò, Joseph (nâ in dal 1954), Sam (nâ in dal 1955) e Ben (nâ in dal 1960).
Culegamènt estéran
}}
1490 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1490 (milequaterśèintnovànta, millequattrocentonovatana in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1489 (milequaterśèintutàntanōv) e 'l vin prìma dal 1491 (milequaterśèintnovàntaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśèintnovàntaéśum post.
Madame Bovary (film 2014)
{{Metacaixa
1490 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al '1490 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 745: Fatoriśasiòun:
Madame Bovary (film 2014)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1490 (nùmer)
Èter progèt
}}
Madame Bovary (film 2014)
{{Film }}
Madame Bovary 'l è 'n film dramàtic francéś-bélgic-americàṅ dal 2014 ed Sophie Barthes, ispirê a 'l romàṅś francéś col stès titol dal Flaubert.
Sunt
In di an dla metê Otsèint, la śóvna Emma, dôp 'd èser chersùda in na famìja cuntadèina francéśa e cun dimòndi insògn romàntic per la testa, la và spóśa a 'l dutōr Charles Bovary, un vèdev ch'al stravèd per lē e 'l la trata anc cun tùt i riguêrd. La mujér però la taca présti a stufères ed na vìta minga tant brilànta, cum i du spōś i ìn drē a purtèr avànti lè in dla provìncia, e pò anc al marì al n'è minga tant eròic cum lē l'l avrèv evlû. A canbièr un puchìn al sòlit tran-tran a 'riva la nutìsia dla grevdànsa edl'Emma, ch'la spéra 'd avéregh un masćìn. Masć al n'l è minga, che invéci a nâs na ragasóla. L'Emma, sèimper più tolta da n'insoferèinsa p'r el manéri dal marì acsè minga tant eśbìmbli, e per la manéra 'd viver edla famìja, acsè sàinsa tanti rafinatèsi che invéci lē la vrèv, a gh'sèmbra 'd catèr in dla cōrt 'd un śóven studèint al stès gust per chi sògn romàntic che lē la gh'in và mata. Se 'l śóven però al gh'à présti da spustères a Parì per studièr, dòunca a se prà finìr dàint'r in na relasiòun cun un ric proprietàri lè darèint, Rodolphe Boulanger, e pinsèr finànc ed scapèr vìa cun chilò. Minga pusìbil perché chi sògn chè l'Emma la gh'tìn adrē sōl lē e Rodōlf al n'gh'pèinsa gnanc da luntàṅ ed mèter sù un barachìn acsè stranpalê cun l'Emma. Na bèla lettrèina 'd salùt al dè prìma 'd na partèinsa ch'la gh'tgniva sōl lē, l'è la manéra che Rodōlf al cata sù per despgnères dla pràtica edvintèda péśa.
Colegamèint estèren
}}
1166
Al 1166 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.飞利浦
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
Val ad San Fernànd
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Val ad San Fernànd (San Fernando Valley in ingléś) l'è na val a sud dla Califòrgna darènt a la sità 'd Los Angeles, sèntar ch'la gh dipénd anc.
In dal 2004 i gh stàv'n un migliòṅ e òt 'd abitànt a 'l incìrca. Al sò sità più impurtànti, tuti 'd sōvar di sènt-mila cristiàṅ, i èṅ Glendale, North Hollywood, Van Nuys e Burbank, pò a gh'è anc al distrét ad Sherman Oaks.
Al sò clima 'l è séc e pîṅ ad Sōl. In dal 1985 a Canoga Park a s è tucâ i 47°C.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su dimóndi mèdia ch'i gh'aṅ la sēd chè cuma la CBS, la NBC-Universal, la Walt Disney Company c'n al sò canàł televiśìṿ ABC e la Warner Bros. Na vòlta l'andàva dimóndi fòrt anc l'indùstria dal pòran tant ch'la val l'éra anc batśàda cuma „Val ad San Purnànd“ o „Silicòṅ Valley“ (in riferimènt a la Silicon Valley ch'la s cata invéci in dla Val ad Santa Clara sèmp'r in dal Golden State).
Culegamènt estéran
}}
1078 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1078 (milestantaòt, millesettantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1077 (milestantasèt) e 'l vin prìma dal 1079 (milestantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantaòtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1078 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 539: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
149 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 149, mo invéci 'l an 149 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 149 (seintquarantanōv, centoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 148 (seintquarantòt) e 'l vin prìma dal 150 (seintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.sony
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
Pump
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Pump (Pómpa) 'l è 'l dècim àlbum in studi di Aerosmith, vgnû fóra in dal Setémbar dal 1989 par la cà discugràfica Geffen Records.
Insém a 'l lavōr sucesìṿ Get a Grip a s trata dal secónd disc dal grup più vindû ad sèmpar in di Stat Unî, sèt migliòṅ ad còpi, dòp Toys in the Attic ch'l è rivâ a òt.
Furmasiòṅ
}}
Jennifer Connelly
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Jennifer Lynn Connelly, cgnusùda méj cuma Jennifer Connelly (Càiro, 12 ad Setémbar dal 1970) l'è n'atōra americàna, vinsidōra dal Prèmi Òscar dal 2002 cuma mijóra atōra minga prutagunìsta p'r al film A Beautiful Mind.
Biugrafìa
A 'l inìsi di an Utànta la fà 'l sò debùt a 'l cìnema girànd par Martin Scorsese C'era una volta in America insém a Robert De Niro e a James Woods. In dal 1985 l'è la prutagunìsta dal film ad scarésa Phenomena ad Dario Argento méntar 'l an dòp insém a David Bowie l'è in dal cast dal film fantàstic Labyrinth - Dove tutto è possibile. In dal 1989 la fà la balarìna in Étoile ad Peter Del Monte.
In dal 1990 la tōś part a Hot Spot - Il posto caldo, film dramàtic cun Don Johnson e la Virginia Madsen, pò la decìd ad dar-'g un taj c'n al cìnema par studiàr létri a la Yale University par pò pasàr dòp la làurea a la Stanford University dedicànd-'s a 'l teàtar clàsic e dramàtic.
La Connelly la tórna a giràr di film in dal 1994 fagénd D'amore e ombra insém a Antonio Banderas e a la Stefania Sandrelli e L'università dell'odio 'l an dòp. In dal 1998 l'è la vòlta 'd Dark City, un noir scrit e dirèt p'r Alex Proyas. In dal 2001 la vins 'l Òscar p'r al film dramàtic A Beautiful Mind cun prutagunìsta Russell Crowe, pò la lavóra in Hulk cun Eric Bena, in La casa di sabbia e nebbia cun Ben Kingsley e in dal film ad scarésa Dark Water, arfacimènt dna pelìcula giapunéśa.
In dal 2009 l'è in dal cast ad La verità è che non gli piaci abbastanza, na cumèdia dramàtica cun la Scarlett Johansson, Ben Affleck, la Drew Barrymore e la Jennifer Aniston.
Àtar prugèt
}}
Sân Mavrési (Rèz)
Sân Mavrési  (San Maurizio in italiân) l’è un quartēr ed Rèz. Al fà pêrt ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.6) Sân Mavrési, da che indrē l’ēra un paèis  indipendèint, ciamê Véla Sân Mavrési, adés l’è unî a Rèz, a’s câta a pôch chilômeter dal cèinter ed la sitê, lòngh a la via Emélia vêrs Mòdna. Sân Mavrési l’è famōş préma ‘d tót perché che a gh’é al Maurisiân ( in italian Il Mauriziano ), la cà in dóv' a gh’é stê Ludovico Ariosto  per un móc ed tèimp quând l’ēra guvernadôr ed Rèz; e l'ēra ânch al pôst dal manicômi ed Sân Lâṣer adèsa sarê.
Al Maurisiân l’è 'na véla dal Quatersèint, a s’ égh và dèinter drét per drét da la via Emélia lòngh al viêl d'ingrès ch'al gh'à 'd j èlber ed piôpa nîgra dal dō pêrt. Mamsmèint interesânt:  al "Cambarèin di Poēti", al "Cambarèin di Urâs e Curiâs" e al "Cambarèin ed l'Ariôsto", cun soquânti pitûri a frèsch dal XVI sècol.
Ind la zôna dintōrna al Maurisiân, al tèimp di rumân gh’ēra lòngh a la via Emélia, al simitèri ed la sitê. Dimòndi lâpidi în stêdi catêdi al tèimp di schêv ind l’Otsèint e ânca dôp, adèsa în int al Muséo Cèvic.
La cēṣa ed la parôchia, da dóve l’à ciapê al nôm la Véla, l’è cgnusûda dal 1059.
18 ed nuvèmber
Al  l'è al 322śum dè dal calendàri gregoriàn (323śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 43 dè a la fin dl'an.
153
Al 153 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
1167
Al 1167 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Firepower
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
Firepower (Puténsa 'd Fōg) 'l è 'l daśduttéś'm àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest, prudót par Tom Allom. 'L è stâ publicâ in dal Mars dal 2018.
Al chitarìsta Glenn Tipton, malâ 'd parkinson, 'l è stâ custrét a lasàr al pòst a Andy Sneap p'r i cuncèrt da 'l viṿ.
In di Stat Unî 'l à vindû dagnóra sinquànta-mila còpi in dla prima stmana rivànd a 'l quint pòst dla clasìfica Billboard. In dal Régn Unî 'l à fat àtar tant, un quèl ch'a n sucidìva minga da i tèmp ad British Steel.
Cècrope II
{{Metacaixa
Firepower
Braṅ
Tut i pès i èṅ stâ scrit par Rob Halford, Glenn Tipton e Richie Faulkner.
Cècrope II
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Firepower
Culegamènt estéran
}}
Cècrope II
Cècrope II, in itagliàn Cecrope II (dal gréc Κέκροπας), in dla mitulugìa gréca 'l è 'l sètim re 'd Atèin, fiōl 'dl Erettèo e 'd Prassìtea, e umònim dal prìm re 'd la sitê. Prìm nê 'd quàter fiō, in chi tèimp luntàṅ a nn' éra mia scuntê che lò 'l duìs sucéd'r al pèder al guvèren 'dla sitê, e dòunca a biśgnìva sernìr-'l in mèś ai só fradē, anca lōr pretendèint. Al giudìsi in sìm' a 'l só mijór vèder su chī èter fradē, al al deva al Juto, fiōl 'd al patriàrca Elèin.
Al Cècrope II 'l armagnìva al guèren 'd Atèin per quarànt' an, pò al migrèva. A gh' sucedìva al fiōl Pandiòun, avû cun la mujér Metiadùśa.
Colegamèint estèren
}}
An 1530
I an 1530 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1530 infìn a 'l 1539 ciapê dèinter anca lò.
1284 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1284, mo invéci 'l an 1284, 't ê da 'ndèr chè) Al 1284 (mileduśeintutantaquàter, milleduecentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1283 (mileduśeintutantatrī) e 'l vin prìma dal 1285 (mileduśeintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
.team
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l avrîl dal 2015.
Angoulême
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Antigh unitê ’d mixura dal sircundêri ’d Buloagna
En qué scret el cunversioun str'el antigh unitê d mixura ch'ej s adruvêven int al sircundêri d Buloagna, es al sistèma mètrich desimêl, tse cum mitû pr iscret dal 1877.
Angoulême
Angoulême 'l è 'n cumùn edl Òvest edla Fransa, capitèla dal dipartimèint edla Charente, in dla regiòun Poitou-Charentes. I só abitànt i s ciàmen Angoumoisins.
Tirèda sù in sìm'a 'n promontòri, la s fàcia in sìm'ai du fiùm edla Charente e dla Touvre ch'i gh'pàsen 'd sòta. La sitê la n'gh'à brìśa 50.000 abitànt, mo cun al conglomerê ch'a gh'è tachê, la rìva ai 110.000 abitànt.
Antigh unitê ’d mixura dal sircundêri ’d Buloagna
Mixur ed longhèsa
Un pè l à 12 ouns, l'ounsa 12 pont. 10 pej i fan na pêrdga.
Angoulême
Al sìndegh 'l è Xavier Bonnefont, dal partî Union pour un mouvement populaire, in carga da 'l 2014.
Antigh unitê ’d mixura dal sircundêri ’d Buloagna
Mixur ed suparfesi
Na turnadura l'é d 144 pêrdgh quêdri o têvel. Na têvla l'à 100 pej quêder. Un pè quêder 144 ouns quêder.
Mixur ed capiainsa
Al pasèt l é ’d 125 pej cub.
Al car de lègna ad 108 pej cub.
Passengers - Mistero ad alta quota
{{Metacaixa
Angoulême
La só storia
Angoulême l'à patî dimòndi in dal tèimp dal Guèri 'd religiòun, sovertùt dop che 'l amiràli protestànt Coligny al tulìva la sitè in dal 1568. La cuntéa dl Angoumois, dintór'n a Angoulême, l'éra 'd cal ram edla famìja Valois, ciamê per quèst di Valois-Angoulême, d'indû a deśgnìva anc al Fransèsc I ed Francia.
Passengers - Mistero ad alta quota
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Angoulême
Ligàm a fóra
}}
Passengers - Mistero ad alta quota
{{CITAZIONE|A n s pōl minga lugàr la véra par sèmpar.|Tagline dal film}}
Passengers - Mistero ad alta quota (Pasegēr - Mistēr a quóta élta) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e canadéś dal 2008 ad Rodrigo García.
Antigh unitê ’d mixura dal sircundêri ’d Buloagna
Mixur pr al arcôlt
Na côrba l'à 2 staj, al staj 8 quartirû, al quartiraul 8 quardzein. Dou côrb ej fan un sach. 10 sach un car.
Passengers - Mistero ad alta quota
La pelìcula l'è custàda vint-sinc migliòṅ ad dòlar, muciànd-an pò sù sinc e òt.
Antigh unitê ’d mixura dal sircundêri ’d Buloagna
Mixur ed capiainsa pr i lécuid
La côrba l'à 4 quartaraul, na quartaraula 15 buchêl, al buchêl 4 fujet. 10 côrb ej fan na castlê.
Passengers - Mistero ad alta quota
Sunt
La śōvna psico-terapéuta Claire Summers (Anne Hathaway) l'è ciamàda a jutàr un grup ad sinc parsòni scampàdi a 'n incidènt 'd 'n aparéć ch'l è vgnû śò su na spiàgia masànd invéci tut chi àtar. A s trata 'd Dean (Ryan Robbins), dla Shannon (Clea DuVall), ad Norman (Don Thompson), 'd Eric (Patrick Wilson) e dl'asisènta 'd vōl, la Janice (Chelah Horsdal). La psicòluga, sinténd ch'un qualchidòṅ al diś 'd arcurdàr-as 'd avēr vdû un mutōr ciapàr fōg, la và a dascórar c'n al funsiunàri dla cumpagnìa, al sgnōr Arkin (David Morse), che però al rispónd ch'a s è tratâ 'd un śbali dal pilòta.
Antigh unitê ’d mixura dal sircundêri ’d Buloagna
Mixur ed paix
Na libra marcantil l'à 12 ouns, n'ounsa 8 utêv.