cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ronald Reagan
I an dla pulìtiga
Quàt'r an dòp al vîṅ cunfermâ presidènt spasànd via 'l candidâ demucràtic Walter Mondale ch'al vins sōl a cà sua in Minneśòta, par sōi 3.800 vōt e 'l 0,18% ad difarénsa, e in dal Distrét ad Culùmbia, rocafòrt sèmpar demucràtica, in dua però Reagan al gh la cava a rivàr a 'l 13,73% (tant par dir, in dal 2016 chè Donald Trump al s è farmâ a 'l 4% cónt'r al 90,5% dl'Hillary Clinton).
Durànd al sò secónd mandâ al fà la paś cun 'l URSS ad Michail Gorbačëv, al bumbàrda la Lìbia tintànd ad cupàr Muammar Gheddafi dòp 'n atintâ a na discutéca 'd Berlîṅ frequentàda da di suldâ americàṅ e 'l finìs in mèś a 'l scàndal Iran-Contras in du la sò aministrasiòṅ, par liberàr di ustàǵ americàṅ parśunēr in Iràn, l'ivâ vindû 'd nascòst dgl'armi a Teheran durànt i an d'l embârg. C'n i bèsi muciâ sù Reagan 'l iva finansiâ la lòta arvultóśa di Contras in Nicaràgua.
Culegamènt estéran
}}
Actor sequitur forum rei
{{Metacaixa
Actor sequitur forum rei l'è na manéra 'd dìr latèina e 'n bruchêrd latèin ch'a vól dir "'L atōr al dév tgnìr adrē a 'l tribunêl dal ciamê". L'è na régla anch escrìta in dal noster Codes ed prosedùra sivìl, a 'l Art. 18, perchè chi 'l intèinta na cavśa a 'n èter al gh'a da purtèr-la in dal tribunêl indû chilò al risiéd, o an savènd-el, indû chilò al vìv. {{CITAZIONE2|Foro generale delle persone fisiche: Salvo che la legge disponga altrimenti, è competente il giudice del luogo in cui il convenuto ha la residenza o il domicilio e, se questi sono sconosciuti, quello del luogo in cui il convenuto ha la dimora.|Tribunêl generêl dal persòuni fìśichi: Se la lēś la n'dìś minga al cuntràri, a vêl al giùdes dal post indû al ciamê al gh'à la reśidèinsa o 'l domisìli e, se quischè i n's cgnùsen brìśa, indû chilò al vìv.|'''C.p.c. Art. 18'''|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Colegamèint estèren
}}
Amarcord
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|STILE=float:right;|Mi nono fava i matóni, mi babo fava i matóni, fago i matóni anca mè, mo la caśa mìa indóv'è?|La puveśìa dal muradōr Calzinazz drē a lavuràr a na cà}} {{CITAZIONE|Al mónd fantàstic ad Fellini!|Tagline dal film}}
Amarcord (A m arcòrd) 'l è 'n film franco-itagliàṅ dal 1973 ad Federico Fellini ch'l à vins al Prèmi Òscar dal 1975 p'r al mijór film furastēr. 'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 27śum Fèstival ad Cannes.
1151
Al 1151 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Amarcord
Al film, ch'al gh'à na lucandìna e di tìtui ad cô òpra dal gràfic americàṅ John Alcorn, 'l è stâ sarnî p'r èsar mis in di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt e anc in dla lista di „1001 film ch'at gh'à da védar prima 'd murìr“.
Sunt
Titta (Bruno Zanin) 'l è 'n śuvnòt ch'al và a scōla e ch'al viṿ in cà insém a sò pàdar Aurelio (Armando Brancia), sò màdar Miranda (Pupella Maggio), sò nunòṅ (Giuseppe Ianigro), sò fradèl pìcul Oliva (Stefano Proietti) e sò sîṅ Pataca (Nando Orfei). Al gh 'n à anc 'n àtar, Teo (Ciccio Ingrassia), in manicòmi. Insém a i sò amìg ad scōla al s fà al pugnéti in garàǵ pinsànd a la Gradisca (Magali Noël), na puta ch'la pésca marè insugnànd-as Gary Cooper e ch'la gh'à 'n cûl da 'lcàr-'s i barbìś, e la dóna dal paltèṅ (Maria Antonietta Beluzzi) ch'la gh'à dū téti grôsi cuma di mlòṅ. In sità a gira p'r al stradi anc la Volpina (Josiane Tanzilli), na rója ch'la gh cata gust a far-al cun tut esénd quàl lè al sò ciòld fis.
Un dè la famìja ad Titta al và a tōr c'n un carét tirâ da 'n cavàl al sîṅ Teo ma quàl lè, dòp ès'r-as pisâ in dal braghi, al mónta insìma a 'n àrbul ad mugnàghi e al taca a sigàr par tut al dè «A vój na dóna!» in fin tant che qvéi dal manicòmi i al vén'n a tōr. Un dè a sa spóśa anc la Gradisca.
Nòti
}}
1861 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1861, mo invéci 'l an 1861, 't ê da 'ndèr chè) Al 1861 (mileotseintessantùn, milleottocentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1860 (mileotseintessànta) e 'l vin prìma dal 1862 (mileotseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Wacky Races
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Wacky Races 'l è 'l tìtul 'd un cartòṅ animâ d'l Hanna-Barbera dla fiṅ di an Ssanta, ispirâ a 'l film La grande corsa 'd Blake Edwards. La série, in trénta-quàt'r epiśòdi, la cònta 'l vicéndi ad soquànt persunàǵ dimóndi strâṅ impgnâ in cursi 'd màchina in gir par l'Amèrica. Vist al sucès dal prugràma, i prudutōr i aṅ dâ pò vita a dū spin-off, da i tìtui Dastardly e Muttley e le macchine volanti e Le avventure di Penelope Pitstop, ólt'r a 'n reboot in dal 2017.
Persunàǵ
A la cursa i tōśan part ùndas màchini guidàdi da i cuncurènt chè 'd sóta:
Pò a gh'è la màchina Nùmar 00 ad Dick Dastardly e dal sò caṅ Muttley (Dick Dastardly and Muttley in the Mean Machine), un tisi catìṿ ch'al trapla sèmpar quèl cónt'r i sò rivài ma 'l finìs sèmpar p'r armét'r-ag lò esénd ch'al n gh và mai bèṅ gnint e 'l sò caṅ al gh rid adrē;
Culegamènt estéran
}}
166
Al 166 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Sêt Surèli (universitê)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El Sêt Surèli (Sette Sorelle in itagliàṅ) gl'ìn el prìmi universitê americàni ch'i tulìven a studièr sōl cal dòni.
A s trata ed cal sêt scóli chè:
A 'l dè 'd incō a gh'n è sōl sinc ed quìsti ch'i àn mantgnû i post riservê a cal dòni, che difât la Radcliffe la s mitìva insèm cun l'Harvard, e quèla 'd Vassar la tulìva a studièr anca i ragâs. Chel sêt escóli chè gl'ìn cgnusùdi per èser tra quìli più escluśìvi dl'Amèrica.
Colegamèint estèren
}}
Norma Blum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Ligàmm ad föra
}}
Secònd (nòm)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Secònd l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Secondo o Secònda per Seconda, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al secònd nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Ters, Quêrt, Quint, Sest, Setim, Otàvi, Nōn e Decim.
Colegamèint estèren
}}
Laingua etrosca
Al etrosch ’l é stê na laingua parlê de i Etrosch. Al gniva bacajê int un teritôri stra la Tuscana e l’Emeja ’d mateina, cun anch del pêrt dal Lasi, dla Canpagna, dla Lunbardie, dal Vènet e dla Côrsga, ciamê Etruria.
Urèzin e stôria
Aj é pió o manch 13 000 fount in laingua etrosca, screti stra’l VIII seichel p.d.C. es al I seichel p.d.C., scuêxi toti catê int l'Etruria cuntigua, mo anch in Liguria, Piemount, Frainsa, int la Côrsga e la Tunixie.
Al é cunsidrê na laingua pre-indoevropî.
Bugs - Paura nel buio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I s déśdan dòp di migliòṅ 'd an PÎṄ 'D FAM!|Tagline dal film}}
Bugs - Paura nel buio (Insèt - Paùra in dal scûr) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ e canadéś dal 2003 ad Joseph Conti, girâ par la televiśiòṅ Sci Fi Channel.
Sunt
Al còrp 'd un pulisiòt ad culōr al vîṅ catâ tut śbrandlâ, sénsa bras e sénsa gambi, in dal tùnel dna metrupulitàna in custrusiòṅ ad òpra dla sucietà 'd Victor Petronovich (Karl Pruner) e dal sò vice Jack Ball (Tim Post), su prugèt d'l inśgnēr Yokoto (Peter Kosaka). Al dutōr Franklin (Neil Foster) al diś a 'l agìnt d'l FBI Matt Pollack (Antonio Sabato Jr.) che su 'l cadàvar 'l à catâ 'n lìquid cumpàgn a qvél prudót da sèrt insèt par digerìr al magnàr dònca al gh sugerìs ad dmandàr ajùt a l'entumòluga Emily Foster (Angie Everhart).
Durànt al viàś inauguràl di prim trénta chilómetar 'n insèt gigànt ad tri mét'r e pasa al fà 'n masèl su i vagòṅ, masànd tuta la gint ch'a gh'éra insìma. Jutâ par Teddy Reynolds (R.H. Thomson), al custrutōr dal tùnel, e par gl'agìnt federài Benton (Duane Murray), Garcia (Romano Orzari), Bergstein (Wes Williams) e la Manning (Stephanie Moore), Matt e l’Emily i partìsan p'r andàr a védar cuś è sucès là. Purtròp par lōr là sóta a gh 'n è 'n castîg.
Culegamènt estéran
}}
Insnierìa
L'insnierìa l'é una sciinsa ch' la g'ha al compit da risolv il prublematic ch' i sarvìsan par la sudisfassion di bisogn d' la gint. Donca l'é da intëindas tant cmé sinonim ad tecnica d'ält livél, e bisogna mia scunfondla cun la tecnulugia, ca l'é sia un ram ad la siinsa che, dl'insnierìa stesa. La dà i metud par la riprodüssion d'un bëin fisich (manüfatt), al svilüpp o 'l cuntrol d'un prucèss o in generäl d'un sistema urganisä. I tecnic ch' i pölan esercitä cla "prufession" ché, i en prufesiunìsta abilitä, ch' i g'ha un titul da stüdi ad indiriss tecnic, tant cmé cul d'insnìer, architët, geometar o perìt indüstriäl. Admè in Italia al titul "insnier" l'é prutegì par legg' e riservä ai laureä in insnierìa.
I tecnich i tösan in prèstit j'idei principalmëint dala fisica (tant che bota voti a s' riguärda al insnieria tradisiunä la d' l'applicassiön d' la Fisica Aplicä) e dala matematica par truvä il sulüsion püsé adàt ai prublema ch' i s' catan dadnans. I drövan la statistica e 'l metud scientìfic-empìric par derivä e verificä i so solüsion. Sa la gh'é püsé d'una sulüsion, gl'insnièr i cunsìderan il decision diferëint d'ogni prugett, in base ai so merit e i sarnìsan cùla che mei la s'adàta a il carateristich.
1629 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Insnierìa
I tecnic prugetista i prövan a prugetä in che manera, una sulüsion, la lavurará cui relativ particulär; par migliurä il so cunusiëinsi e la sicürësa dal prudut, dal cuntroll o d'la sulüsiön i drövan, par quant pusìbil, un mudél, esperimëint e prövi ad laburatori. In dal camp dil custrüssion civil, par esëimpi, i drövan dil pröv sperimentäi distrütivi e dil pröv da sfors: chil pröv ché i sércan da scuprì che un manüfatt, simil a cul da zamò fat, al fünsiona tant cmé l'é stä dmandä.
La parola "insnierìa" la deriva, dal latëin "ingenius", la radìs d' la parola mudèrna "ingegn". Un insniér l'era un om inteligiint, pratich, bon da risolv i prublema. L'urtugrafìa d' la parola l'é stä po inflüensä, in di paes in dua a s' pärla l'ingles, dala parola "engine" (mutur), e difàtti, al dé d'incö, in chi paes ché, i vegnan ciamä engineers. La parola l'é cambiä par cumprëind tüt i camp in duv i abilitä dal metud sientifìc ien druvä.
1629 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1629 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 543: Fatoriśasiòun:
Insnierìa
Al lavùr d' l'insniér l'é druvä a bota in d' l'indüstria e in d' la püblica aministrassion.
L'insnierìa, sturicamëint, l'ha catä spasi prima in d' l'ambit dil strütüri militäri, culi c'al dé d'incö i s' ciaman, repärt dal genio militär, e po l'é stä druvä in d' l'ambit civil, cul num ad genio civil. Cul pasä dal tëimp, da l'insnierìa civila, i s'en diferensiä i ätar tipu d'insnierìa. L'Italia la pö vantä una bona tradision in dil materi d'insnierìa.
1629 (nùmer)
Èter progèt
}}
.komatsu
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Campiunâ mundiài 'd fólbar dal 2018
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I Campiunâ mundiài 'd fólbar dal 2018, rivâ a la 21śma edisiòṅ, i gh'èṅ stâ in Rùsia da 'l 14 ad Śugn a 'l 15 ad Luj. Par la prima vòlta in dla stòria i s èṅ tgnû in un paéś dl'Európa d'l èst e par la prima vòlta a s è druâ la VAR. Al cóst stimâ 'l è stâ 'd quatórdas migliòṅ e dū ad dòlar.
Al sità ch'i aṅ vdû disputàr-ag gl'incóntar i èṅ stadi Måssca, San Pirenbûrg, Kalìningrad, Nizhny Novgorod, Kazàn, Samàra, Saransk, Vólgograd, Rostov su 'l Don, Sochi e Ekaterinburg.
I campiòṅ in carga dla Germàgna i èṅ stâ eliminâ subìt in dla faś a giròṅ acsè cum è sucès bèla a la Frància in dal 2002, a l'Itàglia in dal 2010 e a la Spaggna in dal 2014.
Al turnèo 'l è stâ vins da la Frància ch'acsè la riva a dū tìtui in tut. I tranśalpèṅ i aṅ batû in finàl la Cruàsia par 4-2.
Giròṅ „H“
° Qualificâ p'r al nùmar più bas ad cartlèṅ śai rispèt a 'l Sénegal.
Culegamènt estéran
}}
900 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 900, mo invéci 'l an 900, 't ê da 'ndèr chè) Al 900 (novsèint, novecento in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 899 (otseintnovantanōv) e 'l vin prìma dal 901 (novseintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CM. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintéśim post e 'l è 'l nôn sintunèr, dòp edl otèv e prìma dal dècim.
Colegamèint estèren
}}
Black Sabbath (àlbum)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I see the look of evil in your eyes, women filling me all full of lies, sorrow will not change your shameful deals, you will pass someone else instead of me, evil woman don't you play your games with me.|A véd l'uciàda dal mâł in di tò òć, cal dóni i m aṅ impinî sōl ad bali, al dulōr al n cambiarà minga i vòst'r afâr vargugnóś, a pasarà qualchidòṅ àt'r a 'l mè pòst, dóna catìva minga far i tò śuglèṅ mèg.|Evil Woman, 1970|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Black Sabbath 'l è 'l prim àlbum in studi di Black Sabbath, vgnû fóra in dal Favràr dal 1970. 'L è cunsiderâ al prim disc heavy metal dla stòria mént'r al pès Black Sabbath 'l è stâ batśâ cuma 'l prim braṅ dal gènar doom metal.
C'l àlbum chè al gh l'à cavàda a rivàr a 'l utàṿ pòst in dal clasìfichi dal Régn Unî e a 'l 23śum dla Billboard. Robert Dimery al 'l à mis in dla lista di „1001 àlbum ch'at gh'à da sintìr prima 'd murìr“ méntar la rivìsta Rolling Stone la 'l à sarnî a 'l 243śum pòst dla lista di 500 disc più bèi dla stòria​.
Braṅ
Tut i braṅ i èṅ stâ scrit par Tony Iommi, Bill Ward, Geezer Butler e Ozzy Osbourne a part qvéi sgnâ chè 'd sóta:
In dal 2009 l'è vgnuda fóra n'edisiòṅ deluxe ad cal disc chè c'n un secónd disc ad pès śuntâ ch'i èṅ:
Culegamènt estéran
}}
Entaméba istulìtica
{{Metacaixa
1161
Al 1161 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Entaméba istulìtica
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Entaméba istulìtica (nóm sientìfic “Entamoeba histolytica”) l'è n'améba cun na cèlula sōla dal gènar di Entaméba ch'l'è 'n parasìta patògen par 'l óm, respunsàbil 'd un brut mâł ciamâ Amebìaśi.
La paròla “Istulìtic” literalmènt a vōl dir „distrutōr ad tesû“ e difàti cal gènar chè 'd améba 'l è la secónda càuśa 'd mòrt par parasìta in dal mónd parchè al cópa da quàranta-mila a stanta-mila parsòni tut i an faghénd vgnir cagaròt, minga vója 'd magnàr, ingòsa, ulsri a 'l budèli e anc l'Epatìte.
L’Entaméba istulìtica la sumìlia dimóndi a L’Entaméba dìspar in d'l aspèt ma minga in di mâi ch'i pōlan far.
Àtar prugèt
}}
Moór
I moór i én dil pianti dal gènór Morus L. origineèri ed l'Âsia. I én pianti ch'in gènór i vénén tradisionalmént scalvädi bâzi bombén, mo ch'i pólén rivèr anca a 20 mètór d'altèsà s'i én lasèdi stär, spécialmént chi biânc. I moór i pólén scampèr anca sé-sént âni in natura, cui scalvè dificilmént i pasén i sént-sinquanta.
Il foij di moór i s'drovèvén in t'il bgäri par där da magnär a il béghi da séda, e par col motiv chi a ghé pinn éd filär ed moór in gîr par al Piàn Padàn. I filär, vist ch'i ghérén, i s'drovevòn anca par tgnîr in pé il vîdi.
I frutt ed moór i vénón ćiamè moór c'me la piânta e i polón isór nigór (in t'la sòrta Morus nigra), biânc (Morus alba) o ròss (Morus rubra). Al frutt in t'la forma e, ätor che par chi nigór e ròss, anca in t'al coloór, al ricorda il mòri dil râsi che parò in gènór i én più zèrbi.
165
Al 165 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Vgnóla
Vgnóla (Vignola in italiàn, 20.983 cristiàn) l'è una sitê dla pruvèinsa ed Mòdna. L'è séd dl'Uniòun Tèri di Castèl.
Vgnóla l'è gnussùda per la paternitê ed dimòndi gìnta famósa, cmé Ludovico Antonio Muratori, Jacopo Barozzi, Francesco Selmi, Agostino Paradisi, Alessandro Plessi e di èter.
1488 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1488 (milequaterśèintutàntaôt, millequattrocentoottantaotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1487 (milequaterśèintutàntasêt) e 'l vin prìma dal 1489 (milequaterśèintutàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDLXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśèintutàntaôtéśum post.
Léber dal j Ōri
Al Léber dal j Ōri (Libro delle Ore in italiân) l'é la colesiòun dal j ōri dal funsiòun per i diferèint peréiod ed l' ân dal funsiòun. Per sècol ûn di léber ch'l'ēra in tót al faméj o int al comunitê che prîven permètres 'd avèir di léber. Ânca dōp ch'é gnû fōra la stâmpa, i lèber dal j ōri, ânca còl di pesunâg civîl potèint, l'armâgn cme sègn de stéma e 'd amōr per l'êrt. L'é dvintê bèin prèst, un quèl réch pr' al valōr dal miniadûri. Tra i léber dal j ōri pió cgnusû a 's arcôrden quî ed Filippo II
Al comunitê di frê, acsé cme còli di canônich, ēren sôliti recitêr al j ōri tót insèm, in côro int la cēşa o int la sêla dal riuniòun di cunvèint e dal cēşi. Per còst al léber dal j ōri l'ēra ónich, e spieghê splendidamèint cun dal figûri.
1488 (nùmer)
Èter progèt
}}
Léber dal j Ōri
Ed fiâch a l'edisiòun pió impurtânta, cun tóti i tèst da letûri e di sêlem, bèle int al medioēv, è stê mandē fōra un sûnt ciamê breviâri
Cun al Cuncéli ed Trēnto al Breviâri, invēce, l'é dvintê un quèl ch' al gnîva druvê tót i dé, intèiş, però, cme tèst ch' as prîva purtêr in gîr facilmèint, che però al permetîva a l'òm ed cēşa ed recitêr l' Ufési dal j ōri sèinsa druvêr ed j êter tèst. Ògni persòuna ed cēşa l'ēra ublighê avèirel e a recitêr al relatîvi urasiòun int al ōri canônich cmandêdi, mó an n'é mia pió stê capî, sêlov pôch chêş cme i Vrèsp grând, cme un quèl da fêr insèm, mó cme 'n' urasiòun personêla.
I muvimèint ed j òm ed la cēşa, ânca quî di zōven, a metê ed j ân '50, a tōrnen a catêr al valōr dal léber dal j ōri ânca p'r i civîl. Cla pîga ché l'é stêda cunfermêda dal Cuncéli Vaticân II, ch'l'à rèiş pió fâcil l'impalcadûra:
Còst l' à purtê a un fiurîr 'd edisiòun, tradòti int al léngvi comûni.
Nôti
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Libro delle Ore trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
151 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 151, mo invéci 'l an 151 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 151 (seintsinquantùn, centocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 150 (seintsinquànta) e 'l vin prìma dal 152 (seintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintsinquantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Palle
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sabato, domenica e venerdì
{{Metacaixa
Palle
{{CITAZIONE2| Uomo 1: Qual'è el to nomme, cherì Uomo 2: Je m'appelle, Marì Uomo 1: Je spere che toi, ce soire venne avec moi Uomo 2: Je ve andrei a casa tua... Uomo 1: Cu le taxì? Uomo 2: Cu le taxì avec tu, tu, avec tu, je vienne, pour toi de toi à toi Uomo 1: [baci] Uomo 2: Qu'est-ce que tu me mande? Uomo 1: Le baciò ce soir, le baciò pour toi Uomo 2: Comme sonne deux, tre... quatre, son troppe puor moi, son troppe Uomo 1: E allora fai il contable... Uomo 2: Oui. Allor moi e toi a casa mia Uomo 1: No a casa tua non ci verrò mai. Uomo 2: Me pourquoi? Uomo 1: Pourquoi tu sei brutto. Uomo 2: No ne me quitte pas, ne me quitte pas, no, ah!| Óm 1: Quàl è'l al tò nóm, teśôr? Óm 2: A m ciàm, Marì Óm 1: Mè a spēr che tè, stasìra at vèṅ mèg Óm 2: A vgnarév a cà tua... Óm 1: C'n al taxi? Óm 2: C'n al taxi tèg, tè, tèg, a végn, par tè ad tè a tè Óm 1: [baś] Óm 2: Cuśa sē't drē a mandàr-um? Óm 1: Al baś stasìra, al baś par tè Óm 2: Cuma sòṅ, dū, tri... quàtar, i èṅ tròp par mè, tròp Óm 1: Alóra 't sē drē a far al cuntàbil... Óm 2: Sè. Alóra mè e tè a cà mia Óm 1: Nò a cà tua a n gh vgnarò mai. Óm 2: Parcòsa vê? Óm 1: Parchè at sē brut. Óm 2: Nò minga mulàr-um, minga mulàr-um, nò, ah!|Veramon, 1974|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}} {{Fr}}?}}
Sabato, domenica e venerdì
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Palle
{{Album }}
Palle (Bòci) 'l è 'l secónd àlbum in studi dal grup di Squallor. La cupertìna dal disc la móstra 'n tàvul da biliàrd dasfurmâ da na lènt a grandàngul cun dū bòci c'n in mèś na stéca.
Sabato, domenica e venerdì
Sabato, domenica e venerdì (Sàbat, dméndga e venardè) l'è na cumèdia a epiśòdi dal 1979 ad Sergio Martino, ad Pasquale Festa Campanile e ad Castellano e Pipolo.
Palle
'L è stâ publicâ in dal 1974.
Culegamènt estéran
}}
Sabato, domenica e venerdì
Secónd epiśòdi: Dméndga • regìa ad Pasquale Festa Campanile
Mario Salvetti (Michele Placido) al fà 'l camiunìsta e la dméndga al vrév punsàr parchè 'l è stlâ par la fadìga dal lavōr pēś dla stmana. Purtròp par lò la dóna ch'la viṿ a 'l piàṅ ad sōvar, l’Enza (Barbara Bouchet), la s è misa in tèsta ad tōr-as la vita parchè i èṅ drē a rivàr i sò genitōr da la Sicìglia par cgnós'r-an al marè Camillo (Manuel Zarzo) che però 'l è sōl al sò amànt esénd lò bèla spuśâ. P'r al fat che sò pàdar (Antonio Ferrandis) 'l è dimóndi a l'antìga, c'n al ciòld fis d'l unōr dla famìja Paternò, e al n pōl pròpria minga cumpatìr-as na fiōla cumpagnàda e briśa spuśàda, piutòst al la cópa, lē la dmanda a Mario ad far finta 'd èsar sò marè. Chi lò 'l è custrét acsè ad pasàr-'n ad tut i culōr par salvàr la vita a l’Enza.
Tèrs epiśòdi: Venardè • regìa ad Castellano e Pipolo
Ambrose Costantin (Adriano Celentano) 'l è 'n impreśàri fóra 'd tèsta ch'al tîṅ di spetàcui in gir p'r al mónd dal famóś balét “Les porte-bonheur”, furmâ par trédas ragàsi cavàdi śò. I gh dànan na maṅ un cureógrafar chichèṅ (Ernest Thole) e 'n sarvidōr ad culōr (Master Andrew Omokaro). Un dè la balarìna arvèrsa Jacqueline (Lova Moor) la mòla incòsa p'r andàr-'s a spuśàr c'n al gangster Fred (Manuel Gallardo) ma Costantin al n è minga tant dl'idéa e al partìs in quàrta p'r andàr-la a tōr indrē.
Belle Delphine
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Mary-Belle Kirschner, cgnusùda méj cuma Belle Delphine (Cape Town, 23 'd Utóbar dal 1999) l'è na mudèla, youtuber e atōra pòran ingléśa nada in Sud Àfrica.
1075 (nùmer)
{{Metacaixa
Belle Delphine
Àtar prugèt
}}
Malika Ayane
{{Metacaixa
1075 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1075, mo invéci 'l an 1075, 't ê da 'ndèr chè) Al 1075 (milestantasìnc, millesettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1074 (milestantaquàter) e 'l vin prìma dal 1076 (milestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantasinchéśim post.
.sap
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Malika Ayane
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1075 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Malika Ayane
{{CITAZIONE2|Perché non vieni su da me, saremo soli io e te, ti posso offrire un caffè, in fondo che male c'è. Ma cosa hai messo nel caffè che ho bevuto su da te? C'è qualche cosa di diverso adesso in me; se c'è un veleno morirò, ma sarà dolce accanto a te perchè l'amore che non c'era adesso c'è.|Parcòsa n vîṅ-at mia sù da mè, a sarém da par nuàtar mè e tè, a t pòs śibìr un cafè, in fónd cuś a gh'è 'd mâl. Ma cuś à't mis in dal cafè ch'a-j-ò bvû sù da tè? A gh'è quèl ad difarènt adès in mè; s'a gh'è dal vlèṅ a murirò, ma a sarà dōls davśèṅ a tè parchè 'l amōr ch'a n gh'éra briśa adès al gh'è.|Cosa hai messo nel caffè?, 2012|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
La Malika Ayane (Milàṅ, 31 ad Śnar dal 1984, a s lèś /ma'li:ka a'jan/) l'è na cantànta itagliàna fiōla ad pàdar maruchèṅ e màd'r itagliàna.
L'à tòlt part par tri vòlti a 'l Fèstival ad Sanrémo, la prima in dal 2009 in dla sesiòṅ di "Śóvan" e pò anc in dal 2010 e in dal 2013 fra i "Big". L'à fat vgnir fóra tri àlbum, dū i èṅ dvintâ disc ad plàtin e òṅ 'd òr.
La gh'à na fiōla ciamàda Mia abùda da śóvna a vint-i-òṅ an da 'l sò prim marè. Par 'n an da 'l 2009 l'è stada ligàda a 'l cantànt bulgnéś Cesare Cremonini par pò mét'r-as cun Federico Brugia ch'l'à spuśâ in dal 2011.
Culegamènt estéran
}}
1162
Al 1162 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Sasulèin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al sasulèin (sassolino in itagliàn) 'l è 'n liquōr ch'a s era tachê a preparèr a Sasōl in di inìsi dl Otsèint, d'indû a in sarèv deśgnû anc al nòm.
Cal liquōr chè al gh'à al savōr edl ànes, dôp che quêl ed soquànti ètri spési śuntèdi incòr lè dàinter. E difât al s cata fóra dala distilasiòun edl ànes strelê, dimòndi savurî e parfumê. Al sasulèin al gh'à na gradasiòun alcòlica ed 40° e 'l s dróva sovertùt p'r imbibìr di biscôt da tórta e 'n quelc pcòun 'd dōls in manéra da impristèr-'gh'n al gùst.
Referèinsi
}}
Tulēr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al tulēr (tagliere in itagliàṅ) 'l è cl atrês che, quand 'l è cìc, in cuśèina al servìs per sfetlèr-'gh in sìma di salùm, dla cherna, dal verdùri o anc dal pàn. Quand invéci al tulēr 'l è 'd quî più grand, dòunca al vin druê per tirèr-egh in sìma la sfója.
Colegamèint estèren
}}
An 1580
I an 1580 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1580 infìn a 'l 1589 ciapê dèinter.
Mèrda (śōg)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Mèrda 'l è 'n śōg ad carti itagliàṅ ch'a s fà c'n un mas ad carti da brìscula. 'L è cgnusû anc c'n i nóm ad Tap, Àśan e Pòrc e al preśénta soquànti variànti e difarénsi.
A s pōl śugàr da tri parsòni in sù.
Règhli
Tant par tacàr a gh'è da tiràr via da 'l mas di grup ad quàtar carti cumpàgni (as, rè, cavài, fant e via dascurénd) a secónda dal nùm'r ad śugadōr (cun quàtar cuncurènt a s gh'arà dònca dódas carti) mént'r al rèst dal mas al và misćiâ e mis a 'l sèntar dal tàvul.
Al masēr, ch'al càmbia a tùran a la fiṅ dna partìda, al méśda gl'atri carti e al in dà quàt'r a tut. A cal punt chè al cuncurènt a la sò sinìstra al taca 'l śōg ch'al cunsìst in d'l avēr in maṅ un poker, cumbinasiòṅ ch'la fà srar la partìda. S'al gh 'l à bèṅ o sinò al gh'à da pasàr na carta, quaciàda, a 'l sugadōr ch'a gh'è dòp andànd in sèns uràri. Se qvést chè al gh'à 'l poker a sém a pòst, in caś cuntràri anc chi lò al gh'à da scartàr na carta a 'l śugadōr ch'a vîṅ dòp.
Quànd qualchidòṅ al fà poker al gh'à da dir „chilo 'd mèrda“ e métar la maṅ in sal mas a 'l sèntar. Tut chi àtar cuncurènt i gh'aṅ da far àtar tant piciànd la maṅ dal vinsidōr o 'd 'n àtar cuncurènt ch'l è stâ più śvélt ad lò. 'L ùltim ch'a riva, o 'l cuncurènt ch'al gh'is da piciàr al mas prima dal vinsidōr, al pèrd la partìda e 'l gh'à da cagàr di chilo 'd mèrda ch'i èṅ qvéi scrit su la prima carta dal mas ch'la và dasquaciàda e tòlta via.
Quànd tut al carti dal mas a 'l sènt'r i èṅ finìdi, i s cònt'n i chilo 'd pét cagâ da tut i śugadōr e qvél ch'al 'n à fat ad méno al vins. Durànt al śōg a s pōl anc far al fùrub, sigàr „chilo 'd mèrda“ e pò far finta 'd piciàr al mas. Se qualchidòṅ al gh casca, al prim ch'al mét la maṅ su 'l mas, al caga i chilo dla carta ch'l à tucâ e pò a s cuntìnua la partìda in cōrs.
Fra 'l variànti a cal śōg chè a gh'è qvéla 'd batśàr na carta dal mas ch'la parmét a 'n śugadōr ad „tiràr l'àqua“ e dònca 'd far sparìr tuta la mèrda ch'l à cagâ in fiṅ a lè o qvéla 'd pasàr la carta scartàda tut insém invéci che tgnir adrē a 'l tùran (c'n al prim ch'l armàgn sèmpar cun tri carti in fiṅ tant che 'l śugadōr a la sò dèstra al gh in pasa una).
}}
Brendan Fraser
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Brendan James Fraser, cgnusû méj cuma Brendan Fraser (Indianàpulis, 3 ad Dicémbar dal 1968, a s lèś [ˈbrændən ˈfreɪzər] in ingléś) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ ch'al gh'à anc la sitadinànsa canadéśa. Al s è fat cgnósar faghén la part ad Rick O'Connell in dal film La mummia.
164
Al 164 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
1281 (nùmer)
{{Metacaixa
Brendan Fraser
'L è bòṅ ad dascórar dimóndi bèṅ in Francéś.
1281 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Brendan Fraser
L'è stâ spuśâ in fiṅ a 'l 2008 cun l'atōra Afton Smith ch'la gh'à dâ tri fiōi, Griffin Arthur (2002), Holden Fletcher (2004) e Leland (2006).
Àtar prugèt
}}
1281 (nùmer)
Al 1281 (miledūseintutàntaùn, milleduecentoottantauno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1280 (miledūseintutànta) e 'l vin prìma dal 1282 (miledūseintutàntadū). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCLXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintutàntaùnéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1281 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 427: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Sikhîsum
Al Sikhîsum l'è una religiån nèda a Anandpur Sahib, in Énndia, stra i sècol dal 15 e 18 e fondè int'ä leziån dî dîs Guru. Sträl religiån pió grand l'è la pió zåuvna e l'è la quinta religiån pió pratichè dal månd.
Verità apparente
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na stòria 'd amicìsia, libertà e destîṅ ch'la psiva sucédar sōl in di an Ssanta.|Tagline dal film}}
Verità apparente (Véra ch'a pâr sōl) 'l è 'n film dramàtic dal 2001 'd Adam Brooks trat da 'n rumànś dla Jennifer Egan.
La pelìcula, preśentàda a 'l Sundance Film Fèstival, l'à fat sù dagnóra utànta-mila dòlar in tut.
Sunt
Da quànd sò pàdar Gene (Patrick Bergin) 'l è carpâ 'd leucemìa e sò surèla Faith (Cameron Diaz) l'è mòrta durànt un viàś fat in di an Ssanta in Európa cascànd śò da 'n murét dimóndi in élt finénd in mâr, la Phoebe (Jordana Brewster) l'è armàśa da par lē a vìv'r a San Francisco insém a sò màdar Gail (Blythe Danner) ch'la vrév arfàr-as na vita.
Dòp avēr cumpî daśdòt an la ragàsa la decìd ad partìr p'r al vèć cuntinènt par tgnir adrē a 'l parcōrs fat da sò surèla insém a 'l sò muróś, 'n ingléś hippie ciamâ Christopher (Christopher Eccleston) che però tut i ciamàvan “Lóv”. La śōvna la finìs acsè prima a Àmsterdam e pò a Parì in du la cata “Lóv” ch'adès al viṿ insém a n'atra dóna, la Claire (Isabelle Pasco). 'L óm al gh cònta che sò surèla la s éra misa in di guàj quànd l'iva decìś ad far part 'd un grup rivulusiunàri tedésc ad Berlîṅ ciamâ “Armàda Róśa” cmandâ p'r un tisi ciamâ Eric (Moritz Bleibtreu).
Culegamènt estéran
}}
.bond
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Inganno fatale (film 2006)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sès e ricàt. Sē't prònt a śugàr?|Tagline dal film}}
Inganno fatale (Imbròj fatàł) 'l è 'n thriller par la televiśiòṅ girâ in dal 2006 par Matthew Cole Weiss ch'al 'l à scrit insém a Scott Malchus.
Sunt
Par la làurea 'd sò fiōl Dave (Matt Long), 'l ùnic dla sò rasa a cavàr-'g-la, Martin Ford (Timothy Bottoms) 'l urganìśa na fèsta in dal bar ad famìja purtâ avànti p'r al sò amìg Anthony (Joe Pantoliano), un tisi ch'in pasâ al gh'à abû di prubléma cun la giustìsia. Dave al taca a balàr cun l’Emily Dorrow (Emmanuelle Chriqui), la muróśa dal sò mijór amìg Brian (Luke Mably), pò finìda la siràta, aprufitànd dal fat ch'al sò amìg 'l è a lèt cun la ciùca, al fà sès cun la sò dóna.
Dave al s trasferìs a New York par studiàr d'avucàt e al s mét cun na giurnalìsta biónda ciamàda Claudia (Pell James) ma na nòt al ricév na telefunàda ch'la gh diś che sò pàdar 'l è mòrt. Al ragàs al tórna a 'l sò paéś p'r al funeràl e 'l gh'à la manéra 'd véd'r incóra l’Emily ch'in cal méntar la s è spuśàda cun Brian. Chi lē però la cunfèsa a Dave ad pinsàr sèmp'r a cla nòt là e ch'la s è pintìda 'd avēr sarnî 'l óm śbaliâ. La Claudia la naśa quèl e la decìd gelóśa 'd turnàr a New York ma la n partìs minga parchè l’Emily la finìs a 'l uśdàł dòp èsar-'s fata mâł strabucànd par tèra, acsè a diś Brian. Dave al créd invéci ch'al l'àppia cuciàda śò p'r al scali anc parchè 'l è da spés imbariàg.
Durànt na casutarìa fra Dave e Brian par diféndar l’Emily, chi lò al ślìcia śò p'r al scali pardénd la vita. La dóna la diś ch'l è stada na daśgràsia e l'è sicûra ch'la pulisìa la gh cardrà parchè sò marè 'l éra 'n tisi dimóndi viulènt ma anc migliardàri, dònca tut i sò bèsi i gh finiràṅ in bisàca. In séguit però anc chi lē la vîṅ catàda mòrta e 'l suspetâ 'l è pròpria Dave ch'al finìs sóta interugatòri da l'agìnta Sam Pruitt (Ashley Scott). La Claudia in cal méntar la decìd 'd andàr a far dal dmandi a la sgnōra Darrow (Adrienne Barbeau) par savēr-an da piò su sò fiōla.
Culegamènt estéran
}}
Sân Prôsper Strinê
Sân Prôsper Strinê o Sân Prôsper cm' al vîn ciamê da j arzân (San Prospero Strinati o Villa San Prospero Strinati in italiân - San Prosperi de Striniate in Sub. Regii in latèin); l'é 'na frasiòun dal cmûn ed Rèz int la zôna a nôt e a 3 km dal cèinter ed la sitê. Ed fât la burghêda l'é bèle saldêda a la zôna ed la sitê cun al dvintêr acsé un quartēr dal cèinter. Al teritôri ed la frasiòun ed Sân Prôsper l'é al cèinter ed 'na zôna in grôsa trasfurmasiòun. Difâti ché a gh'é al caşel ed Rez ed l'autostrêda Milân-Napoli e i famōş pûnt ed l'austostrêda ed l'architèt famōş in tót al mònd Santiago Calatrava, ch' l'à fât ânch al prugèt ed la quaciadûra dal pôrti 'd entrêda e usîda ed l'A! e 'd lsa stasiòun ed la ferovéia  TAV, ch'în drē fêr a Mancaṣêl A Sân Prôsper int 'na zôna ed 32 èter, ì stê fât, int al 1990, al prém "Bôsch ed la sitê" ed Rèz, che praticamèint l'é 'ma ricostrusiòun dal bôsch ed la pianûra padâna acsé cme l'ēra int al Medioēv.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  San Prospero Strinati trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Pirla
In dialèt pramzân par pirla a s'inténda un bilén antig fat in gènòr éd lèiggn con 'na fórma cónòidèla e 'na pónta éd fér.
1862 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1862, mo invéci 'l an 1862, 't ê da 'ndèr chè) Al 1862 (mileotseintessantadū, milleottocentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1861 (mileotseintessantùn) e 'l vin prìma dal 1863 (mileotseintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintessantaduéśim post.
Èter progèt
}}
Stecadènt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al stecadènt (stuzzicadenti in Itagliàṅ) 'l è 'n strumènt ad légn druâ par cavàr via i cunsèṅ ad magnàr ch'i s insfìlsan fra i dènt durànt i past. 'L è 'n quèl dimóndi sutîl e da 'l dū bandi incóra da piò esénd fat a punta.
Al stecadènt 'l è stâ invintâ in di tèmp antîg, al gh'éra anc in Meśuputàmia, e praticamènt tut i pòpui i al dróan da sèmpar. In dal cōrs dal XXVII sécul la gint cun di bèsi i s in fàvan far anc cun di metài presióś.
'L è anc druâ in cuśìna quànd a gh'è da tgnir fér'm al magnàr, cum a sucéd p'r i fagutèṅ, o par dar la manéra 'd tiràr sù di bcòṅ ad magnàr, in gènar di antipàst, cuma ulìvi o di quadartèṅ ad furmàj o 'd salsìsa.
Da spés i stecadènt insfilsâ in dal magnàr i èṅ sarvî cun na bandéra 'd carta tacàda in élt quànd cal raśdóri i gh tîn'n a figuràr bèṅ.
Culegamènt estéran
}}
La terza madre
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvél ch'at véd a n eśìst minga, qvél ch'ta n véd minga l'è la véra.|Tagline dal film}}
La terza madre (La tèrsa màdar) 'l è 'n film ad scarésa dal 2007 ad Dario Argento ispirâ a 'l lìbar Suspiria De Profundis ad Thomas de Quincey. Al cònta la stòria dla tèrsa màdar infernàla, Mater Lacrimarum, srand al sérć dal tri màdri dòp Suspiria dal 1997 e Inferno dal 1980.
Al film 'l à muciâ sù 2 migliòṅ 'd Euro in tut e 'l è stâ prudót par la Medusa e Opera Film.
Sunt
La Sarah Mandy (Asia Argento), na śóvna archeòluga americàna, la vèṅ ciamàda a Róma da la sò amìga Giselle Mares (Coralina Cataldi Tassoni) par vèrar na scatla vècia tiràda sù durànt di scâṿ in un campsànt a Vitèrub e ch'l'éra dla Mater Lacrimarum, ultma dóna incóra in vita 'd un grup ad tri strii négri. Lè dèntar chi lōr dū i gh càtan al statṿi in pìcul dal tri màdar, un vistî rós dna vòlta e un pugnàl cun al mànag in òr. Tut 'd un trat, méntar Sarah l'è in n'atra cambra, i sàltan fóra na dóna, na simmia e tri dèmun ch'i ciàpan sòdi la pòvra Giselle śbragànd-ag la bóca e strusànd-la druànd i sò lat tirâ fóra da la pansa. Sarah la véd incòsa ma la n pōl far gnint in sò ajùt, sōl scapàr via e ciamàr la pulisìa. Al cumisàri Enzo Marchi (Cristian Solimeno) al fà però fadìga a créd'r-ag.
Sarah e Michael Pierce (Adam James), al curadōr dal muśèo ch'al gh'à 'n fiōl da par lò, i s métan a investigàr par cònt lōr parchè lè in sità i tàcan a sucédar dal ròbi ad c'l àtar mónd: masamènt sénsa di mutìṿ, gint ch'la dvénta mata e epiśòdi 'd eśurcìśum. Soquànti strii i rivàn lè da tut al mónd parchè la Mater Lacrimarum (Moran Atias) la s è daśdàda incóra. Al munśgnór Brusca (Franco Leo), ch'l iva spidî la scatla a Michael, al patìs 'n ìctus pròpria méntar 'l éra drē a scrìvar al nóm dla stria insìma a 'n fujét.
Armàsta da par lē parchè al strii i ìvan tòlt Michael e sò fiōl Paolo par masàr-i, Sarah la cgnós a cà dal prevòstar Johannes (Udo Kier) la Marta Colussi (Valeria Cavalli), na stria biànca ch'la la mét in cuntàt cun al spìrit ad sò màdar, Elisa Mandy (Daria Nicolodi), una che soquànt an prima la s éra misa còntar la Mater Suspiriorum, surèla dla Mater Lacrimarum. Anca Sarah l'è na stria biànca e la gh'à da purtàr avànti l'òpra. Mént'r al prêt 'l è drē a cuntàr la stòria dal tri madri, al vèṅ cupâ a cólp ad manarèṅ p'r òpra dla Valeria (Barbara Mautino), la guernànta ucraìna. A riva anc al tùran ad Marta (insfilsàda cun na lansa in dla pèpa) e dla sò amànta Elga (Silvia Rubino).
Par saltàr-ag fóra, Sarah la và a dascórar cun 'l architét e alchimìsta Guglielmo De Witt (Philippe Leroy) ch'al gh diś 'd andàr a védar al Palàs Varelli in dua a gh stava la Màdar dal Làgarmi.
Culegamènt estéran
}}
Sècia
{{Metacaixa
Al Sècia l'è un fióm impurtânt ed l’Êlta  Itâlia ch’al cór per la grân pêrta in Emélia-Rumâgna e, ind al pès finêl, in Lumbardìa. L'é per lunghèsa (172 km), bacîn e purtêda mèdia (42 mc/sec), al principêl fiôm, a dréta, ch’al và a dêr ind al Po dôp al Tanêr. Al só bacîn (lêregh 2.292 km²) l'è ‘na curiositê perché l'è cumpâgn, cme destèisa, a cól dal Panêr.
Al cōrs dal fióm
Al nâs dal' Êlp ed Sucîş insém a l’ Apenèin tôsch-emiliân in pruvîncia ed Rèz, mìa luntân dal Pâs dal Cerēto; al và vêrs mezanôt e, a partîr da la zûnta dal j âcvui di turèint Dôl e Dragòun (ch’al sucêd atâch a Srédel), al cumîncia a sgnêr i cunfîn tr’al pruvînci ed Rèz e Mòdna. Al rîva pó ind la Pianûra Padâna in pruvîncia ed Mòdna, atâch a Sasōl drèe da la Végia, al mêt insém a l’ j âchev dal Treṣnêr atâch a Rubēra, e al pâsa d’aréint a la zôna ôvest 'dla sitê ed Mòdna. D’ed ché al ralèinta e al cór a besabōga lòngh un lèt quacê d’êrsen, al bâgna al cmûn ed Cuncôrdia e dôp al fà al só ingrès, ind la pêrt finêla dal só cōrs, in Lumbardìa. Ché al bâgna Quistèl e al và pó a dêr ind al Po apèina ûn pô a mezdé ed Mântva a Mirasôl ed Sân Bendèt Po, atâch al pôst in dóve al Mîncio al và a finîr int al Po.
La purtêda dal j acqui
Cme tót i cōrs d'âcva dal nôstri muntâgni al Sècia al pâsa dal grând sót d’ istê a grôsi  pîni in premavèira e mâsma in avtûn. In cunfrûnt a ch’j éter fiôm dal nôstri muntâgni che vân a dêr in dal Po as fà nutêr pr ‘al só purtêdi bundânti in premavèira (qualitê cumpâgn al Panêr) grâsia a l’ j impurtânti  anvêdi che vînen zò, per grân pêrt ed l 'ân, ind la zôna in dó al nâs. Al vôda, in dóve a gh’é al sbòch ,42 mc/sec ed purtêda, la pió êlta (tgnû fôra al Tanêr) tra i fióm ed dréta che vân a dêr ind al Po. Al sô pîni avtunêli, in mâsma prepotèinti e lidgôsi (che, in chês fôra dal nurmêl, pōlen rivêr ânca a grandèsi d’ed sōver a i 2.000 mc/sec.), vînen in pêrta controlêdi ind al pcòun préma ed Mòdna da un complichê sistèma ed câsi de slerêgh.
I turèint che vân a dêr ind al Sècia
I principêl turèint che vân a dêr ind al Sècia j ‘n:
Curiositê
Al cōrs a mezanōt ed la Via Emélia l’à patî dimóndi cambiamèint: as pèinsa che in època rumâna al pasés pió a sira d’incô fîn a Cavès, pó al cambiêva diresiòun a la brósca a matéina e l’andêva a fînir ind al Po a Bundèin. Cun i lavôr purtê avânti dal 1288 al 1360 l’è stê ublighê ind al lèt dal dè d’incô, atravêrs un pât fr’al sitê ed Pèrma, Rèz, Mòdna, Mântva e Frêra l’é stê dê, in virtó ed còsta lêansa, al nòm al paèiṣ ed  Cuncôrdia insém al Sècia ch’a’s câta apûnt insém al Sècia.
Al só nóm latèin lê Sicla, e l'é curiôs nutêr che l'è maschîl pr’ i arsân (al Sècia) e feminîl pr’ i mudnèiṣ (la Sècia).
Materiêl pr'andêregh in fònda
Al Säccia (o anc Sàccia) l'é un fiòmm situê in t'la regiòun dl'Emégglia-Rumâgna, ed in tal sô trât finél in Lumbardia. L'é al secónd pió grôss affluèint dal Po dôp al Taner e l'è un fiómm impurtànt ed l'èlta Itàglia.
L'è, per lunghèssa (172 km), basèin e purtèda mèdia (42 mc/sec), al fiómm pió gròs, a drétta, ch'al và a dèr in dal Po dòp al Tanèr. Al sô basèin (lèregh 2.292 km²) l'e 'na curiositê perchè l'è cumpàgn, cmé destésa, al basèin dal Panèr.
Al córs dal fiómm
Al nàs dal' Elp ed Succiso insìma a l' Apenèin tòsch-emiliàn in pruvèinsa ed Rèz, mìa luntàn dal pàs dal Sréj; al và vérs mezanòt e, a partìr da la zùnta di acqui di turèint Dòl e Dragòun (ch'agh è datés da Srédel), al tàca a sgnèr i cunfìn tr'él pruvèinsi ed Rèz e Mòdna. Al rìva pò in d'la Piàna Padàna datês a Sasôl in pruvèinza ed Mòdna, al ciàpa j'acqui d'al Tresnêr datês da Rubêra, e al pàsa asvèin a la zòna ovest d'la zitê ed Mòdna. D'ed chè al ralèinta e al córr a l'imbarièga lóngh un lêt quacê d'èrżen, al bàgna al cumûn ed Cuncôrdia e dòp al fà al sô ingrês, in d'la pêrt finèla dal sô côrs, in Lumbardìa. Chè al bàgna Quistêl e al và pò a dêr in d'al Po apèina ûn pô a meżdè ed Mantva, a Mirasôl ed San Bendátt Po, datês al pôst in-dûv al Mînc' al và a fgnîr in d'al Po.
La purtèda d'j'acqui
Cme tótt i córs d'acqua di nòstri muntàgni al Sëccia al pàsa da di gràn sótt d'istê a gròsi pìni in premavéra e sovratótt in autónn. In cunfròunt a chi èter fiómm di nòstri muntàgni ch'i vàn a dèr in d'al Po a-s fà nutèr pr'él sô purtèdi bundànti in premavéra (qualitê cumpàgna al Panèr) gràsia a j'impurtànti anvèdi ch'i vìnen zò, per gràn pèrt ed l'àn, in dla zòna in-dóv al nàs. Al vóda, in-dû' a gh'è al sbôch ,42 mc/sec ed purtèda, la pió èlta (tgnû fôra al Tanêr) tr'i fiómm ed drétta che vân a dêr ind al Po. Al sô pìni autunèli, di mòndi prepotèinti e lidgôsi (che, in chês fóra dal nurmêl, pōlen rivêr ànca a grandèssi ed sóver a i 2.000 mc/sec.), vìnen in pèrta cuntrulèdi in d'al pcòun prémma ed Mòdna da un cumplichê sistèma ed càsi ed slèregh.
I turèint ch'i vân a dêr in d'la Sáccia
I principêl turèint ch'i vân a dêr in d'la Sècia i én:
.时尚
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Sècia
Curiositê
Al côrs a mezanôt d'la via Emélia l'à patî di mòndi cambiamèint: a-s pèinsa ch'in època rumàna al pasés pió a sira d'incô, fîn a Cavêż, pò al cambièva direziòun a la brósca a matèina e l'andèva a fgnîr in d'al Po a Bundèin. Cun i lavôr purtèdi avanti dal 1288 al 1360 l'è stê ublighê in d'al lêt d'al dè d'incô, atravêrs un pât fr'al zitê ed Pèrma, Rèz, Mòdna, Màntva e Frèra l'è stê dê, in virtó ed sta aleànsa, al námm al paés ed Cuncôrdia sôver la Sáccia c'a-s càta gióst insìma a ls Sáccia.
Al sô námm latèin l'è Sicla, e l'è curiôs nudêr ch'l'è maschîl pr'i arsân (al Sècia) e feminîl pr'i mudnés (la Sàccia).
}}
163
Al 163 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
1163
Al 1163 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
706 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 706, mo invéci 'l an 706, 't ê da 'ndèr chè) Al 706 (setseintsē, settecentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 705 (setseintsìnc) e 'l vin prìma dal 707 (setseintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Jazz
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Album }}
Jazz, 'l è 'l album 'd al grup ed rock ingléś di Queen editê e prodòt in dal 1978. 'L è n' óvra cumpòsta in soquànt stîl diferèint 'd al rock ingléś, un quèl ch'l al rend abàsta singulèr in dal só gèner: a s pasa dal disco-funk ed Fun It a 'l vaudeville ed Dreamer's Ball a 'l rock tradisiunèl ed Dead on Time a 'l hard rock ed If You Can't Beat Them.
In dal mùć 'd i pès a gh' 'n è anca 'd quī curiōś, cum' al Mustapha, in dû a s cata soquànti paròli invintèdi che però i fan al vèrs a di sòun èreb u persiàṅ, o un pes cuma Jealousy in dû a s sèint anca na sonoritê cumpàgna 'd al sitar indiàn, e 'l Dreamer's Ball ch' al va dimòndi vers al blues, sèimper però armagnènd in di sòun e in dal stîl tìpic 'd al grùp.
Furmasiòun
}}
Pasatèimp
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al pasatèimp 'l è 'n quêl ch'a s pōl fèr per impinìr al tèimp lìber arsurènd-es, tulènd-es vìa 'n quelc pinsér ed lavōr o 'd preocupasiòun, o anca sōl per tōr vìa dla pecundrìa. I pasatèimp i pólen èser i più diferèint, c'ma p'r eśèimpi śughèr al cherti, tgnìr adrē a 'l ôrt, colesionèr di francbòl, o anca scrìv'r in sìm'ala wikipedia.
Il cubo 2 - Hypercube
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal règhli a n gh 'n è minga.|Tagline dal film}}
Il cubo 2 - Hypercube (Al cûb 2 - Ipercûb) 'l è 'n film fantasientìfic canadéś dal 2002 ad Andrzej Sekuła ch'l à vins al prèmi dla crìtica a 'l Fèstival Iternasiunàł dal Cìnema ad Porto dal 2005.
'L è 'l séguit dal film Cube - Il cubo dal 1997, pelìcula ch'l'à abû anc un prequel, Cube Zero dal 2004.
Sunt
Simon Grady (Geraint Wyn Davies) 'l è 'n investigadōr privâ ch'al gh'iva da catàr na dipendènta dla dita ch'l'éra sparìda, la Rebecca. La Sasha (Grace Lynn Kung) l'è na ragàsa òrba nada in pruvéta ch'l'iva invintâ i mecanìśum di cûb a quàtar dimensiòṅ. Max Reisler (Matthew Ferguson) 'l è 'n prugramadōr ad śōg vìddeo ch'l iva abû l'idéa 'd un videogame in du i cuncurènt i sa spustàvan lung al cambri cun dal situasiòṅ tempuràli difarènti. Jerry Whitehall (Neil Crone) 'l iva tirâ sù i mur c'n i sensōr. La sgnōra Paley (Barbara Gordon) l'éra na dutōra in matemàtica ch'l'iva culaburâ cun la „Izon“ méntar la Julia (Lindsey Connell) l'è la sò avucàta.
Sénsa savēr parchè i èṅ finî tut lè dèntar, adès i gh'aṅ da cumbàtar par saltàr-ag fóra.
Culegamènt estéran
}}
.redstone
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Flaminio Maphia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}