cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spider (film)
{{CITAZIONE|'L ùnic quèl più brut che pèrdar la tò mènt... 'l è catàr-l' incóra.|Tagline dal film}}
Spider (Ragn) 'l è 'n film dramàtic dal 2002 ad David Cronenberg, ispirâ a 'l umònim rumànś dal 1991 ad Patrick McGrath ch'l à anc scrit la senegiadùra.
'L è stâ preśentâ a 'l 55śum Fèstival ad Cannes e 'l à fat sù sinc migliòṅ e òt ad dòlar dòp ès'r-an custâ déś.
Sunt
In di an Sinquànta, in dla periferìa 'd Lóndra, Dennis Cleg dit "Spider" (Ralph Fiennes) al vèṅ mandâ lìbar da 'l uśdàł psichiàtric in du 'l iva pasâ dimóndi an dla sò vita. Al và a star in dla strutùra par gint cun di prubléma dla sgnōra Wilkinson (Lynn Redgrave) ch'la s cata in dal quartēr in dua 'l vivìva da pìcul (Bradley Hall).
A fòrsa 'd astàr lè, Spider al taca a 'rcurdàr-as di sò genitōr e ad quànd sò pàdar alculiśâ Bill (Gabriel Byrne) 'l iva cupâ sò màdar par tōr-an n'atra a 'l sò pòst, la scaja Yvonne (Miranda Richardson). Danny al s mét in tèsta ch'adès i vójan far àtar tant sèg.
Culegamènt estéran
}}
Fumàna
{{Metacaixa
La fumàna (nebbia in itagliàṅ) 'l è cla cundisiòun dal tèimp indû l'umiditê 'd na nuvla l'armâgn in dl'ària arèint a tèra, e tùti el só guslèini cìchi cìchi stremnèdi dintóren, i n'fàn mìa vèder dimòndi luntàn.
Noti e referèinsi
}}
Lurèins (nòm)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Lurèins l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Lorenzo o Lurèinsa per Lorenza, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al deśgnarèv da 'l significhêt antîg 'd abitànt ed Laurentium, na sitê preromàna dal Lasi.
Colegamèint estèren
}}
Zirvia
Zirvia (Cervia) l'è un cumùn ad 28.000 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna. L'è dvintéda famousa par al salêni e par e gran mont ad sêl ch'al faseva, nenca se adès ui n'è sol ôna ch'la va incóra: e "Camilón"(Salina Camillone). L'è bagnéda da e Mèr Adriâtic (a est) e la cunfêna a nord cun Ravêna, a sud cun Ziznatic, e a ovest cun Zisèna. La festa de patron l'é e 13 ad nuvembar e us ciàma San Paterniên. L'è una localité ad mèr, e d'istéda l'è pina ad turésta.
Entrena
Entrena l è na cmónna ed 1.451 abitànt in pruvénzia ed La Rioja in Spâgna.
Superficie: 21,03 km²
Nùmer pentadecagonèl
{{Metacaixa
381
Al 381 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nùmer pentadecagonèl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer pentadecagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n pentadecàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp c'l èter a fèr sù i 15 cō dal pentadecàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, pentadecàgon grand dop pentadecàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim pentadecàgon, damànd chi disègn chè:
Colegamèint estèren
}}
Cannibal Holocaust
{{Metacaixa
{{Film }}
Quattro a Venezia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cannibal Holocaust
{{CITAZIONE|Cinsurâ in vint-a-tri paéś dal mónd.|Tagline dal film}}
Quattro a Venezia
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na cumèdia brilànta su 'l amōr di spóś e su 'l tradimènt!|Tagline dal film}}
Cannibal Holocaust
Cannibal Holocaust (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal gènar “canìbai” dal 1980 ad Ruggero Deodato.
A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n i tìtui ad “Holocausto caníbal” in Spaggna e ad “Nackt und zerfleischt” in Germàgna.
Quattro a Venezia
Quattro a Venezia (Quàt'r a Venèsia), cgnusû in Itàglia anc cuma “In fuga a Venezia”, l'è na cumèdia tedésca dal 1998 dla Vivian Naefe.
Sunt
Nick (Heino Ferch) e la Charlotte (Hilde Van Mieghem) i èṅ na còpia ad spóś tedésc più impgnâ a far sù di bèsi che par 'l amōr o 'l sès, a part al martedè. La dóna, ch'la n s cuntènta minga, la cata 'l amànt in Luis (Gedeon Burkhard), artìsta 'd quàtar sòld marè dl’Eva (Aglaia Szyszkowitz) e pàd'r ad dū putèṅ ad tri e siē an, la Rosa (Pamela Marquardt) e Florian (Clemens Jakubetz). Cla còpia chè la scampa purtànd avànti un risturànt.
Cannibal Holocaust
Sunt
Dòp siē méś ch'i èṅ partî par l'Amaśògna par giràr un ducumentàri p'r al canàł televiśìṿ BDC su na tribù ch'la mét incór' in òpra al canibalìśum in Braśìl, ad na troupe ad quàtar śōvan repòrter, Jack Anders (Perry Pirkanen), Shanda Tomaso (Francesca Ciardi), Mark Williams (Luca Barbareschi) e Alan Yates (Gabriel Yorke), a n s sà più gnint. P'r andàr-'g a fónd a partìs al prufesōr Harold Monroe (Robert Kerman) insém a soquànt militàr e a na guìda, Chaco Losojos (Salvatore Basile).
845 (nùmer)
{{Metacaixa
Quattro a Venezia
Sunt
Un dè la Charlotte e Luis i decìd'n ad pasàr un fiṅ 'd stmana da par lōr a Venèsia ma sò mujér la 'l vîṅ a savēr par caś e alóra la decìd ad partìr par l'Itàglia insém a Nick, parténd da Mònag 'd Bavéra in màchina. Purtròp par lōr i 'rmàgn'n a pē lung la strada e i èṅ custrét a dmandàr un pasàǵ in autostop. Ma anc a Luis al ròbi i n vànan minga tant bèṅ parchè al s mala e 'l è custrét a star in dla cambra d'l hutèl.
845 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 845, mo invéci 'l an 845, 't ê da 'ndèr chè) 'L 845 (otseintquarantasìnc, ottocentoquarantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 844 (otseintquarantaquàter) e 'l vin prìma edl 846 (otseintquarantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquarantasinchéśim post.
Cannibal Holocaust
Sunt
I prim dè là in dla furèsta i èṅ dimóndi dûr fra bisi, giaguàr, caimàṅ e sangvétuli pò un grup ad salvàdag al tira na frésa impinìda ad curâr masànd òṅ dal grup. In gir a s cata anc un cadàvar mars pódag magnâ par di bègatèṅ e 'n gus scavśâ dna galàna. In séguit Monroe e i suo i rìv'n a 'l vilàǵ di canìbai Shamatari e lè i védan i schéltar di repòrter e la camra ch'i ìvan druâ par giràr al ducumentàri. Al prufesōr al la tōś sèg e al tórna a New York par capìr qvél ch'l è sucès a chi quàtar là.
Quattro a Venezia
Sunt
Quànd Nick, ch'al n s cumpatìs minga i putèṅ, e l’Eva i rìv'n a Venèsia i aṅ finî tut i bèsi, i gh'aṅ i vistî sćiancâ e bruśâ e i èṅ sénsa carta 'd crèdit e sénsa pasapòrt.
Cannibal Holocaust
Culegamènt estéran
}}
845 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Quattro a Venezia
Culegamènt estéran
}}
Gianni Morandi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gianni Morandi 'l è un cantànt, atōr e cundutōr televiśìṿ itagliàṅ. Al sò nóm in cumùn 'l è Gian Luigi Morandi. Na quàlc vòlta 'l è stâ anc un cumpuśidōr par di àt'r artìsta.
Gl'inìsi
Gianni Morandi al nas a Dscargalèsen in pruvèinza ed Bulåggna 'l 11 ad Dicémbar dal 1944 in un paiśèṅ d'l apenèṅ tósc-emigliàṅ da na famìja ad puvrét. Dop avér fat i òs in di baléri ad pruvìncia, Fèsti dl'Unità, cuncōrs par vóś nóvi e sagri ad paéś, al 15 'd Avrìl dal 1962 al vins al Fèstival ad Belèria e la RCA Itagliana la 'l mét sóta cuntràt. La sò prima cansòṅ l'è Andavo a cento all'ora (Mè a 'ndava a sènt a l'óra, 1962) ch'la s fa scultàr in di juke box insém a Go-kart twist, al secónd sìngul.
Al sucès
Al sucès cumerciàl al riva dabòṅ par lò cun al tèrs 45 gir Fatti mandare dalla mamma a prendere il latte (Fà-'t mandàr da tò màdar a tōr dal lat, 1963): Gianni Morandi al dvénta un fenòmen ad custùm, óltar ch'un cantànt dimóndi cgnusû, destinâ a dvintàr al sìmbul dna generasiòṅ intéra ad ragasōi insém a la turinéśa Rita Pavone. Cun In ginocchio da te (In śnòć da tè, 1964) al vins al Cantagìr e al vénd da piò 'd un migliòṅ ad còpi. Ma a n finìs minga lè. Gianni al fà vgnir fóra, òṅ da drē a c'l àtar, dimóndi sìngui cuma Non son degno di te (A n sòṅ minga dégn ad tè), Se non avessi più te (S'a n t gh'is piò), Si fa sera (A s fà sira) e La fisarmonica (Al mandśét). Soquànti ad cal canti chè i s fànan cgnósar par via ad pelìculi dal cìnema (008: Operazione ritmo ad Tullio Piacentini, par dir-'n una) o i daṅ al tìtul a di film sénsa scódśa: i musicarelli, pelìculi fati e muntàdi in présia par dasfrutàr-'n al sucès. Méntar 'l éra drē a giràr òṅ ad quìst chè (In ginocchio da te) Gianni al cgnós sò mujèr Laura Efrikian: 'l è al 1966 e Morandi al s spóśa, al vins a Canzonissima e a 'l Cantagìr cun Notte di ferragosto (Nòt ad feragóst). 'L è 'l aṅ dla śvòlta: Morandi al scólta al braṅ ad Migliacci C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones (A gh'éra un ragasōl che cuma mè a gh piaśiva i Beatles e i Rolling Stones) e al decìd ad cantàr-al.
"C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones" però 'l à patî i cólp dal manarèṅ dla cinsùra televiśìva p'r i vèrs "mi han detto va nel Vietnam e spara ai Vietcong" (i m aṅ dit và in dal Vietnam e spara a i Vietcong) e par tuta l'atmusféra cóntar gl'Americàṅ ch'a s in lśiva dèntar. A gh'è stada anc n'interugasiòṅ in Parlamènt ch'la dgiva "Cuma a s parmét-al 'n autōr ad mùśica lśéra ad criticàr la pulìtica èstra 'd un paèś amìg cuma i Stat Unî!?". Anc la Rai e i sò funsiunàri i ìvan fat la sò figùra da fés dgénd ad cambiàr al paròli incriminàdi (Vietnam e Vietcong) cun Corfù e Cefalù. Ma a Migliacci a n gh'éra gnanc indivìś, piutòst al sò cunsìli a Morandi 'l éra qvél ad druàr "gli han detto va' nel tatatà e spara ai tatatà" pròpria par réndar ciàra la cinsùra patìda.
In dal 1967 a nas sò fióla Serena ma la mōr subìt dòp. In cal méntar Morandi 'l è custrét a partìr p'r al servìsi militàr e 'l canta sōl soquànti sighli televiśìvi: Un mondo d'amore (Un mónd 'd amōr) par Giovani, Mezzanotte fra poco (Meśanòt fra pôc) par Partitissima e Una domenica così (Na dménga acsè) par Settevoci.
Dòp al fiàsc clamuróś ad Per amore, per magia un film muśicàl ch'a fa vgnir in mènt la fòla 'd Aladèṅ, Morandi al tórna a cantàr a Canzonissima e al la vins cun Scende la pioggia (La piòva la vèṅ śò), sucès ardupiâ 'l an dòp cun Ma chi se ne importa (A n gh'in fréga gnint a ninsòṅ).
In cal perìud chè Gianni Morandi al mét in pē insém a Migliacci gl'edisiòṅ muśicàli Mimo e in dal 1970 al canta Occhi di ragazza (Oć ad ragàsa) a 'l Eurofestival 'd Amsterdam.
La criśi
In di an Stanta al gh'à un brut perìud ad criśi. Morandi al và a fónd par via dal clima ideulògic dla cuntestasiòṅ ad chi an lè e 'l è inculpâ 'd èsar un cantànt tròp alśēr, tradisiunàlista e cumerciàl. I fiōi di fiōr i n in pōlan piò 'd andàr a tōr al lat. In d'l Utóbar dal 1970 al vèṅ fisćiâ da bòna part dal pùblic dal palasport ad Turèṅ, specialmènt durànt la canta Al bar si muore (A 'l bar a s mōr).
La criśi prufesiunàla la dvénta na criśi ad vénditi, e a n sarvìs a gnint andàr a Sanremo in dal 1972 cun Vado a lavorare (A vag a lauràr), cansòṅ ch'la s piasa quàrta ma ch'la n val na cica: la criśi la dvénta anc persunàla quànd, in dal stés perìud, al matrimòni cun la Efrikian (ch'la gh'à dâ dū fiōi, la Marianna e Marco) al finìs mâl.
In dal 1975 'l incìd Il mondo di frutta candita (Al mónd ad fruta candìda), scrit dal tut da Ivano Fossati, ma 'l disc al n vénd briśa.
In dal 1977 al s iscrìv a 'l cunservatòri ad Santa Cecilia a Róma p'r imparar a sunàr al cuntrabàs ma al n s diplòma minga. In cal perìud chè al fa vgnir fóra dū canti p'r i putèṅ: Sei forte papà (At sē fòrt papà) e La befana trullallà ma sōl al prim al vénd quèl, c'l àtar 'l è 'n àtar flop.
La ripréśa
Al tórna a 'l sucès in di prim an Utànta cun i braṅ Canzoni stonate (Cansòṅ stunàdi) e Uno su mille (Oṅ su mila) e in dal 1987 al vins a 'l Festival ad Sanremo insém a Umberto Tozzi e Enrico Ruggeri cun Si può dare di più (A s pōl dar da piò). 'L an dòp al fà 'n disc insém a Lucio Dalla, al famóś Dalla/Morandi, cun la canta Chiedi chi erano i Beatles (Dmanda ch'i ér'n i Beatles) misa dèntar. In pòchi paròli, un sucès a drē c'l àtar, fiṅ a rivàr a 'l 1992 quànd al canta Banane e lampone (Banàni e lampòṅ).
Gianni Morandi al partìs cun i "cuncèrt d'l autobus", di spétàcui da l viṿ, ch'i gh'aṅ un sucès clamuróś: 270 rèplichi in di teàtar itagliàṅ, cun dal tapi impurtànti in Europa, in di Stat Unî e in dal Cànada (Palace Theatre ad New York e Maple Leaf Garden ad Turònt).
In dal 1995 al va incóra a Sanremo, cla vòlta chè insém a Barbara Cola, e al canta In amore rivànd secónd.
In d'l Utóbar dal 1996 a vèṅ fóra al disc Morandi e Gianni al tórna ad fòrsa in di prim déś pòst dla clasìfica par via di braṅ cuma Fino alla fine del mondo (fiṅ a la fiṅ dal mónd) e La Regina dell'ultimo tango (La Regìna d'l ùltim tang, cantàda a 'l Festivalbar).
Al sucès televiśìṿ
Al tórna anc a recitàr in televiśiòṅ insém a la Mara Venier in La voce del cuore (La vóś dal cōr) e Canale 5 al pòrta a cà 10 migliòṅ ad spetadōr a bòta. La Rai, da 'l cant suo, la traśmét un sò cuncèrt ("Morandi 1996" tour) in dirèta da 'l Teàtar dal Vitòri a Róma e la fa al 30% 'd ascōlt e 8 migliòṅ ad spetadōr.
Dopa n'atra parénteśi a 'l Fèstival ad Sanremo in dal 2000 cun al braṅ Innamorato (Inamurâ), scrit par lò da Eros Ramazzotti, ch'al finìs tèrs, Morandi in dal 2002 al tórna a preśentàr al spetàcul dal Sàbat sira ad Rai 1 (ligâ a la luterìa Itàglia), Uno di noi insém a la Lorella Cuccarini e a la Paola Cortellesi ma 'sta vòlta al lavōr 'l è più dûr: da cl'atra banda a gh'è la Maria De Filippi cun C'è posta per te e Gianni al gh'à da cuntintàr-as ad 5-6 migliòṅ ad spetadōr. Par prutestàr cóntar la batàja d'l auditel, Morandi al fa na cundusiòṅ in mudàndi.
In di an sucesìṿ, al preśénta di àtar prugràm: Stasera Gianni Morandi par Canale 5 in dal 2004, Non facciamoci prendere dal panico par Rai 1 in dal 2006 e Grazie a tutti, sémpar in sla Rai 1, insém a l'Alessandra Amoroso.
In dal 2011 i al sarnìsan par preśentàr al Fèstival ad Sanremo insém a la Belen Rodriguez e a l'Elisabetta Canalis.
Culegamènt estéran
}}
Rabbit Hole
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'ùnica manéra ad saltàr-'g-an fóra 'l è pasàr-'g in mèś.|Tagline dal film}}
Rabbit Hole (La tana dal cunèṅ) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2010 ad John Cameron Mitchell trat da 'n lavōr teatràł ad David Lindsay-Abaire ch'al gh'à frutâ al Prèmi Pulitzer.
Custâ sinc migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù àtar tant.
Sunt
Howie Corbett (Aaron Eckhart) e sò mujér Rebecca dita Becca (Nicole Kidman) i aṅ patî una dal più bruti daśgràsi ch'a sa gh sia a 'l mónd: al sò putèṅ ad quàt'r an, Danny (Phoenix List), tgnénd adrē a 'l sò caṅ mént'r al curìva in giardèṅ, 'l è finî in strada sóta na màchina guidàda da 'n studènt prònt p'r iscrìv'r-as a 'l culéǵ, Jason (Miles Teller), murénd schisâ. Dòp òt méś al dulōr 'l è sèmpar cumpàgn ma i dū spóś i próan a tgnir bòta e a tiràr avànti in na manéra difarènta. La Rebecca la s è misa a tgnir adrē a 'l òrt e a far dal tórti ma la n s cumpatìs gnint ch'a gh faga 'rcurdàr sò fiōl, cuma di śōg o dal foto, tant ch'l'à anc śbulugnâ 'l caṅ a sò màdar Nat (Dianne Wiest) e la vrév véndar la cà. Inóltar la n và più fóra la sira cun gl'amìg dgénd ad nò quànd i la ciàman parchè «la gh'à sèmpar quèl da far» a sò dita. Howie invéci al gh'à biśógn a tgnir-'s-al sèmpar bèṅ in mènt e al véd da spés di sò filmâ ch'al gh'à in dal telefunèṅ ad quànd la famìja l'éra cuntènta tut insém. Al ròbi fra i dū i vànan dimóndi mâł, la Rebecca la n gh'à più vója 'd śnum e 'd afèt, figurém-as ad far 'l amōr, mént'r a lò a gh piaśrév avér 'n àtar fiōl.
L’Izzy (Tammy Blanchard), la surèla dla Rebecca ch'i s bècan sèmpar, la diś ch'la gh'à 'd avér fiōl c'n un muróś nóṿ cgnusû da pôchi stmani e ch'al fà 'l muśicìsta, Auggie (Giancarlo Esposito). Par lē la vita l'è drē a fiurìr minga par la Rebecca ch'la gh pòrta i vistî dal sò putèṅ tut lavâ e stirâ ma ch'l'atra la n in vōl briśa parchè sò fiōl al n è minga Danny e pò a n s sà gnanc s'a sarà 'n masć o na fémna. A la Rebecca a n gh armàgn àtar da far che śbat'r incòsa in dal casunét dal rusc. La Nat la próa a tiràr-la sù dascurénd ad Dio e dla fēd ch'la l'à jutàda quànd 'l à pardû sò fiōl ma la Rebecca la s arlìa sèg parchè par lē Dio, s'anc al gh fus, 'l è 'n sàdig bastàrd e pò lē la n gh'à gnanc da parmét'r-as ad paragunàr la mòrt ad sò fradèl, ch'l iva bèla pasâ i trénta e 'l éra anc un drugâ pódag, cun qvéla 'd sò fiōl. La màdar la gh diś pò che dòp tant tèmp al magòṅ al n pasa minga ma ta gh pó far i cònt: 'l è cuma na préda in bisàca, dal vòlti ta t daśméntag che ta gh l'à ma pò at mét al maṅ dèntar e la préda l'è sèmpar lè, a 'l sò pòst.
Par cuntintàr Howie la và sèg a di incóntar in dua i s càtan di genitōr ch'i aṅ patî di dulōr cumpàgn a i lōr par dal terapìi 'd grup. In mèś a tuta cla gint là a gh'è anc la Gabby (Sandra Oh) cun sò marè ch'i gh vànan da nóṿ an ad fila tant che la Rebecca la i cumpatìs dimóndi p'r a n dir ad pèś. Quànd chi lē la sènt òṅ ch'al diś ch'al s insùnia sò fiōla da spés e ch'al cata cunfòrt pinsànd che Dio al l'à vluda sèg parchè al gh'iva biśógn d'n àt'r angiulèṅ darènt a lò, la Rebecca la n in pōl piò, la s tōś sù e la và via. A sucéd pò che lì lē la cata Jason in bibliutéca e la taca a dascórar sèg in un parc, la n gh dà mia la cólpa parchè l'è stada na daśgràsia, piutòst la vrév lèś'r un sò fumét ch'l à pinsâ e disgnâ tut da par lò ch'al s ciàma “Rabbit Hole”. Al dascór 'd un ragàs ch'al fà di viàś in di univèrs paraléi, a gh'è 'l caś ch'i gh sìan di mónd in dua a gh'è dal versiòṅ ad nuàtar ch'i s sumìlian ma ch'i n èṅ briśa cumpàgni, ch'i gh'aṅ abû dal viti difarènti da 'l nòstri, la siénsa la 'l diś, tut 'l è pusìbil. A la Rebecca a s impìsa na luś in dal cōr. Howie, da 'l cant suo, al taca a 'ndàr fóra, giùst cuma amìg, cun la Gabby ch'in cal méntar l'è stada mulàda da sò marè dònca la sarév anc libra 'd tacàr na vita nóva par spasàr via tut i daśpiaśēr.
Culegamènt estéran
}}
664 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 664, mo invéci 'l an 664, 't ê da 'ndèr chè) Al 664 (seseintessantaquàter, seicentosessantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 663 (seseintessantatrī) e 'l vin prìma dal 665 (seseintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintessantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1230 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1230, mo invéci 'l an 1230, 't ê da 'ndèr chè) Al 1230 (mileduśeinttrèinta, milleduecentotrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1229 (mileduśeintveintnōv) e 'l vin prìma dal 1231 (milduśeinttreintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeinttreintéśim post.
.joburg
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Il fantasma di Londra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òṅ di “Krimi” mijōr scrit p'r Edgar Wallace.|Tagline dal film}}
Il fantasma di Londra (Al fantàśma 'd Lóndra) 'l è 'n śal tedésc dal 1967 'd Alfred Vohrer trat da 'n rumànś 'd Edgar Wallace intitulâ „Al terōr“. 'L è stâ girâ a Berlîṅ.
Sunt
Su incàrag 'd 'n óm misterióś e dal sò jutànt Greaves (Günter Meisner), e cun 'l apòǵ ad dū secundèṅ e dal persunàł dla cuśìna, al detenû Frank Keeney (Siegfried Rauch) al vîṅ liberâ 'd parśòṅ p'r andàr a masàr dal ragàsi ch'i stùdian in d'l istitût dla diretōra Harriet Foster (Tilly Lauenstein). Par far-al 'l óm al gh'à da druàr dal spray a 'l cianûr da sprusàr-'g in ghigna par pò turnàr dènt'r ad nòt in manéra ch'la pulisìa la n pòsa minga rivàr a 'l sasèṅ.
Frank al cópa in cla manéra chè prima la Pam Walsbury (Ewa Strömberg) in céśa e pò anc la Betty Falks (Grit Boettcher) in 'n àutubus, ragàsi tiràdi dènt'r a 'n gir 'd òrgi a 'l intèran dal culéǵ, urganiśàdi da 'l prufesōr ad chìmiga Keyston (Konrad Georg) e da 'l fradèl dl’Harriet, al scritōr Mark Denver (Harry Riebauer). La studènta Ann Portland (Uschi Glas) la cónta incòśa a 'l ispetōr Higgins (Joachim Fuchsberger) e a Sir John (Siegfried Schürenberg) ch'i tàc'n a indagàr. in séguit anc la Mary Houston (Suzanne Roquette) la vîṅ fata fóra parchè la saìva tròp.
In cal méntar un tisi vistî da mònag rós al masa cun na scùria, scavśànd-ag 'l òs dal còl, prima Keyston e pò Denver e Keeney ch'al vliva più bèsi p'r i sò servìsi.
Culegamènt estéran
}}
Cannibal Ferox
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cinsurâ in trént'òṅ paéś dal mónd.|Tagline dal film}}
Cannibal Ferox (Canìbai inumàṅ) 'l è 'n film ad scarésa dal gènar di canìbai dal 1981 'd Umberto Lenzi ch'al 'l à anc scrit.
Sunt
Mike Logan (Giovanni Lombardo Radice) 'l è spaciadōr 'd dròga 'd New York. Dòp èsar-'s mis in di guàj fargànd dimóndi bèsi a 'n grup ad delinquènt ad Brooklyn, al decìd ad partìr par l'Amaśògna par pascàr di śmeràld c'n un sò culaburadōr ciamâ Joe (Walter Lucchini) e psēr acsè pagàr al dèbit. Par dimustràr ch'al canibalìśum al n è mai eśistî, ma 'l è stâ sōl na bala cuntàda da i cunquistadōr par giustificàr i masèi ch'i ìvan fat soquànt sécui prima, a riva in Braśìl anc na studènta ch'l'è drē a laureàr-'s in antrupulugìa, la Gloria Davis (Lorraine De Selle), insém a sò fradèl Rudy (Danilo Mattei) e a la sò amìga Pat Johnson (Zora Kerowa).
I sinc americàṅ i s càtan pò in dla furèsta ch'i s èṅ spardû. Mike al gh'à da far frònt a 'n grup ad salvàdag dal pòst dimóndi rabî sèg parchè 'l iva mutilâ na guìda dal vilàǵ ch'al n éra minga stâ bòṅ ad catàr al prédi presióśi. I salvàdag, ch'i èṅ anc di canìbai magna-carna, i gh la càv'n a ciapàr i turìsta e a purtàr-i sèg.
Culegamènt estéran
}}
380
Al 380 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1024 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1024, mo invéci 'l an 1024, 't ê da 'ndèr chè) Al 1024 (mileveintquàter, milleventiquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1023 (milveintetrī) e 'l vin prìma dal 1025 (mileveintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileveintquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
20 d'agòst
Al  l'è al 232śum dè dal calendàri gregoriàn (233śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 133 dè a la fin dl'an.
1390
Al 1390 (MCCCXC in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
379
Al 379 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Un mondo di marionette
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Un mondo di marionette (Un mónd ad mariunéti) 'l è 'n film dramàtic tedésc e austrìac par la televiśiòṅ dal 1980, scrit e dirèt p'r Ingmar Bergman cun di atōr dal Bavaria Film Studios.
La pelìcula l'è giràda in biànc e nég'r a par 'l inìsi e la fiṅ ch'i èṅ a culōr.
Sunt
Peter Egerman (Robert Atzorn) al gh'à tut in dla vita, un bel lavōr, di bèsi, na puśisiòṅ e na mujēr ciamàda Katarina (Christine Buchegger). Un dè, sénsa gnanc un mutìṿ, al cópa la Katarina Krafft (Rita Russek), putàna ad mistēr, e pò 'l incùla 'l cadàvar.
Anc la màdar dal sasèṅ, la Cordelia (Lola Müthel), la gh'éra armàśa a sintìr qvél ch'l iva fat Peter. Anc par lē al śōvan 'l éra 'n tisi a mōd.
Culegamènt estéran
}}
569 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 569, mo invéci 'l an 569, 't ê da 'ndèr chè) Al 569 (sincseintessantanōv, cinquecentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 568 (sincseintessantòt) e 'l vin prìma dal 570 (sincseintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintessantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Io confesso
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at saìs qvél ch'al saìva lò, csa farév-at?|Tagline dal film}}
Io confesso (A cunfès) 'l è 'n film americàṅ e canadéś dal 1953 'd Alfred Hitchcock trat da 'l drama teatràl dal 1902 “Nos Deux Consciences” ad Paul Anthelme, pseudònim ad Paul Bourde. 'L è stâ girâ in biànc e négar e 'l è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l sèst Fèstival ad Cannes.
Par la part dla prutagunìsta Hitchcock 'l iva sarnî la śvedéśa Anita Björk ch'l'éra rivàda in Cànada cun 'l amànt sèg e 'l fiōl abû fóra da 'l matrimòni. La Warner Bros., scutàda par qvél ch'l éra sucès cun Roberto Rossellini e l'Ingrid Bergman, l'à pò decìś invéci ad tōr a 'l sò pòst l'Anne Baxter.
Alice
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Wladilena
Wladilena (nómmer 852) l’é un côrp zîlaist che'l ciapa al nómm dal leader comunéssta Lenin. Wladilena l'è un asteroid.
Alice
Alice, nùm artistic ad Carla Bissi (Furlé, 6 ad stëimbar 1954) l'è una müsicista e cantanta itagliäna. L'ha vansìd al Festival ad Sanremo in dal 1981.
Io confesso
Al film al n gh'à minga abû sucès anc p'r al fat ch'al pùblic minga catòlic al n psiva briśa cumpréndar bèṅ al sacramènt dla cunfesiòṅ.
Alice
Ligamm ad föra
}}
Birichîn
{{Metacaixa
Io confesso
Sunt
Pàdar Michael Logan (Montgomery Clift) 'l è 'n prevòstar catòlic dna céśa ad Quebec City. Par tgnir a drē la canònica al tōś a lauràr sèg dū tedésc in buléta, marè e mujér, Otto Keller (O.E. Hasse) e l’Alma (Dolly Haas). Par purtàr a cà di àtar bèsi, 'l óm al fà anc al giardinér par soquànti famìji dla sità.
'L ispetōr Larrue (Karl Malden) in cal méntar al vèṅ a savér da dū baghéti che lì lōr, al dè dal masamènt, i aṅ vdû vgnir fóra da la vila d'l avucàt 'n óm cun un gabàṅ adòs. Al fat che Otto al s fus vistî da prēt ch'la sira là al mét in di guàj pàdar Logan anc parchè Villette al saìva incòsa dla sò relasiòṅ da śóvan, prima ad dvintàr un religióś, cun na ragàsa ad nóm Ruth (Anne Baxter) che pò l'iva spuśâ invéci un pulìtic anc s'la gh vliva incóra bèṅ. 'L avucàt 'l iva tacâ anc a ricatàr la dóna.
Al prevòstar al gh'à da taśér, al n s pōl minga diféndar, méntar la pulisìa la pénsa ch'al sia lò 'l sasèṅ e al 'l àppia fat par far fóra un testimòṅ dascòmad dla sò relasiòṅ cun na dóna spuśàda.
Culegamènt estéran
}}
Barbara Chiappini
{{Metacaixa
Birichîn
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Barbara Chiappini
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Barbara Chiappini (Piasëinsa 2 ad nuëimbar 1974) l'è una attrice e mudèla Itagliana.
Birichîn
Al birichîn 'l è 'n putèin o 'n ragasōl dimòndi vîv e fureb, ch'al n'stà mai férem. A s diś dal birichîn anc a na persòuna granda, per significhèr ch'l è fureb o ch'al gh'à dla malìsia.
Barbara Chiappini
Biografia
Nasì a Piasëinsa al 2 ad nuëimbar 1974, l'ha studiä al liceo Respighi e al Cunservatori. L'ha ctacä a laurä par Lancio e Grand Hotel.
Birichîn
Noti e referèinsi
}}
Barbara Chiappini
Biografia
In dal 1993 l'ha vinsì Un'italiana per Miss Mondo e l'é stä showgirl a Buona Domenica.
Mandi
Mandi a l’é un salüt tradisiunäl Friulän. A s' cunusa mia l'urigin sicüra, ma prubabilmëint a völ dì:
American Gigolò
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L éra 'l amànt più pagâ 'd Beverly Hills. Al saìva dimóndi ròbi su 'l dóni... e qvél ch'al saìva a psiva custàr-ag la vita.|Tagline dal film}}
American Gigolò (Gigolò americàṅ) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1980 scrit e dirèt par Paul Schrader. La part dal prutagunìsta, pò dada a Richard Gere, l'éra stada śibìda prima a Christopher Reeve e pò anc a John Travolta che però i aṅ dit ad nò.
La culòna sunóra l'è stada fata par Giorgio Moroder ch'l à scrit anc al braṅ Call Me cantâ p'r i Blondie.
Sunt
Julian Kay (Richard Gere) 'l è 'n gigolò ad Los Angeles ch'al vistìs Giorgio Armani e 'l dóni i vaṅ mati par lò. A 'l inìsi Julian al lavóra par la śvedéśa Anne (Nina Van Pallandt) ma pò al pasa cun 'l agìnt Leon Jaimes (Bill Duke), 'n óm ch'al n guàrda in fàcia a ninsòṅ quànd a s trata 'd métar-'s in bisàca di bèsi.
Un dè Julian 'l incróśa par caś la Michelle Stratton (Lauren Hutton), mujér dal senadōr Charles (Brian Davies), e i dū i s inamóran dabòṅ. In cal méntar Leon al manda Julian da 'l sgnōr Rheyman (Tom Stewart) e da sò mujér, la Judy (Patricia Carr), dū depravâ purcùs ch'i vōlan che lò al daga dal bòti a la dóna mént'r al sò spóś al i tîṅ 'd òć. Quànd la dóna la vèṅ catàda mòrta, Charles al fà in manéra che tut i suspèt i vàgan su Julian. Al detective Sunday (Hector Elizondo) al gh'è adòs.
1461 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1461, mo invéci 'l an 1461, 't ê da 'ndèr chè) Al 1461 (milquaterseintessantùn, millequattrocentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1460 (milquaterseintessànta) e 'l vin prìma dal 1462 (milquaterseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La bella e la bestia (film 1977)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L erutìśum in dal sò sfumadùri più ingatiàdi.|Tagline dal film}}
La bella e la bestia (La bèla e la bèstia) l'è na cumèdia eròtica a epiśòdi dal 1977 ad Luigi Russo ch'l à tgnû adrē anc a 'l muntàǵ, a 'l sugèt e a la senegiadùra.
Epiśòdi: La sarvidóra ( trat liberamènt da 'n racònt ad Leopold von Sacher-Masoch )
Al zar Vladimîr (Robert Hundar) al dróa 'l pugn ad fèr par cmandàr in dal régn e 'l sìmbul dal sò putēr 'l è 'n anèl rós ch'al pòrta a 'l dî. Chi lò però 'l à anc pardû la tèsta par na sò sarvidóra biónda (Lisbeth Hummel) ch'in cambi dal sò còrp la gh admànda 'd tōr al sò pòst p'r un dè sōl. La dóna prima la manda libri tuti chi atri sarvidóri dal zar, pò la s fà dar da 'n négar davànti a lò. Finìda la giurnàda e turnâ in pusès dal sò anèl, Vladimîr al decìd ad dar-la in past a i sò caṅ.
467 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 467, mo invéci 'l an 467, 't ê da 'ndèr chè) Al 467 (quaterseintessantasèt, quattrocentosessantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 466 (quaterseintessantasē) e 'l vin prìma dal 468 (quaterseintessantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintessantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La bella e la bestia (film 1977)
Epiśòdi: La prumésa
La Giovanna (Franca Gonella) la gh'à spuśàr-as ma prima la s vōl far gusàr par sò cuśèṅ ingléś Eric (Nicolò Piccolomini) cuma l'iva prumìs quànd l'éra na ragasōla.
Culegamènt estéran
}}
Rose Marie
{{metacaixa
378
Al 378 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Rose Marie
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Rose Marie Mazzetta, cgnusùda méj cuma Rose Marie (New York, 15 'd Agóst dal 1923 – Van Nuys, 28 ad Dicémbar dal 2017) l'è stada n'atōra e ardupiadōra americàna.
In dal sò caréra l'à girâ dimóndi telefìlm cuma The Dick Van Dyke Show in di an Ssanta, The Doris Day Show, Il tenente Kojak e Love Boat. In dal 1998 l'à dâ la vóś a la Norma Bates in d'l arfacimènt ad Psycho 'd Gus Van Sant.
Àtar prugèt
}}
El dia de la bestia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La prima cumèdia satànica.|Tagline dal film}}
El dia de la bestia (Al dè dla bistiàsa) l'è na cumèdia négra dal 1995 'd Álex de la Iglesia ch'l'à vins siē Prèmi Goya in dal 1996 su quatórdas candidadùri.
La culòna sunóra l'è stada scrita p'r al cumpàgn dla regìsta Francesca Archibugi, Battista Lena.
Sunt
Na sira Àngel al cgnós in un negòsi ad disc un metalàr ciamâ José María (Santiago Segura) piutòst imbranâ ma 'l sò ubietìṿ 'l è qvél ad rivàr a dascórar cun Cavan (Armando De Razza), un luminàri in ucultìśum ch'al fà i sò predicòs in televiśiòṅ. Chi lò al gh sarvìs p'r arciamàr al demòni, vénd'r-ag l'anma e pò cupàr-al par salvàr al mónd.
Insém a José María al prēt al s insfìlsa a cà dal santòṅ e, par far-as dir al segrét par ciamàr al Diàvul, i gh dànan śò a la granda mulànd-ag soquànti bastunàdi. Cavan al próa a rispóndar ch'i èṅ tut dal bali ma pò 'l è custrét a vudàr al sac. Par mét'r-as in cuntàt cun la bistiàsa a gh'è da disgnàr di sìmbui màgic su 'l pavimènt, druàr dgl'òsti cunsacràdi e dal dròghi bòni ad far vgnir dgl'alucinasiòṅ, àqua santa e sangṿ dna vìrgin. In na quàlc manéra i dū i rìv'n a 'vér incòsa, a gh cala sōl al sangṿ. Àngel al próa a druàr qvél dla muróśa 'd Cavan, la Susana (Maria Grazia Cucinotta), ma purtròp lì lē la n è briśa vìrgin, 'd atra part l'éra abàsta butàr 'l òć a cum l'éra vistìda par réndar-'s-an cònt subìt.
1381
Al 1381 (MCCCLXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.green
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Flèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Flèina o F'lina ind al dialèt lochêl, (Felina in Italiân) l'é a 664 m. i.l.m., l'é 'na frasiòun dal cmûn ed Castelnōv di Mûnt ind la pruvîncia ed Rèz. Cun 2.229 abitân, cuntê int al 2004, l 'é la frasiòun pió impurtânta dop còla dal Cmûn.
Al paèiş al vîn só a i pē dal mûnt ciamê "Salâm ed Flèina" per la só fōrma a côno artundê més tra mezanôt e matèina dal paèiş.
Na vôlta al cèinter l'êra atraversê da la Statêla dal Cerēto, druvêda fîn dal tèimp di rumân, mèinter adèsa al nōv percōrs ed la tangensiêla al schîvşa al pasâg.
Medioēv
Soquânt studiōş arfân la fundasiòun dal paèiş a l' època bizantèina che, ânca se alōra al paèiş l'êra céch, l' arè avû un pôst impurtânt fra i vilâg céch ed l' Apenèin arzân, per la só puşisiòun stratègica lòungh la véia da Cerēto. La préma nutésia sicûra ed l'abitêt la s'arfà a l' 870, dâta dóve as gh'à la testimuniânsa ed la nutéfica insém al pusès dal teritôri ed Flèina fâta da l' imperadōr Ludovico dal Sâcher Rumân Impêr al só fevdatâri.
Fra i pió impurtânt sgnōr dal paèiş în da cuntêr ed sicûr la râsa ed Matélda ed Canòsa e dôp còla d' j Este, mó l'é stê cuntrolê anca da faméj pió céchi cme i Banzola, Molza, Chiodini e da divêrs cunvèint.
Int al XVIII sècol
Al teritôri l'êra 'na cuntèia sòta al duchêt estèins a al vîn cuntê acsé ind la Corografia ed Lodovico Ricci:
Per quânt riguêrda la Véla ed Flèina, Lodovico Ricci égh zûnta:
Al tèimp dal dé d'incô
Cun l'Unitê d' Itâlia al paèiş l'à pêrs la só indipendèisa e l'é stê unî al cmûn ed Castelnōv di Mûnt a câşva ed la só şvinânsa cun al cèinter pió grôs.
Insém al muntâgni aşvèin a l'abitêt a s' êren fermêdi divêrsi cumpagnéi partigiâni fât da atîv lochêl e da suldê furastêr cmandê da un cumisâri soviètich mèinter al paèiş l'é stê ocupê da fôrsi tedèschi in ritirêda che a s'în fermêdi al Fariōl e a j àn bruşê la frasiòun ed Runcròfi ch' la ghîva dimòndi abitânt e che per rapreşâlia àn fâ na strâge ed civîl.
Ind al dôp guèra, al ruvîni purtêdi da la lôta àn pegiorê la situasiòun ed povertê ind al campâgni e dimòdi faméj zôvni àn abandunê la só tèra per migrêr in pianûra ind i cèinter industriêl, préma ed tōt Rèz e Milân.
30 d'agòst
Al  l'è al 242śum dè dal calendàri gregoriàn (243śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 123 dè a la fin dl'an.
Flèina
Al tèimp dal dé d'incô
J ûltem dêş ân àn vést l' artōren ind i pôst dó l'êra nêda ed la gînta migrêda ind j ân '50-'60, cun la cunseguèinsa 'd un grôs şvilóp ed l' edilésia ch' l' à fât şlarghêr i cunfîn fîn ai pē dal mûnt e a la strêda pruvincêla, ânca se Flèina ind i mèiş invernêl la se svôda incòra dimòndi.
390 (nùmer)
{{Metacaixa
Flèina
Al Salâm ed Flèina
L'urégin dal castèl ed Flèina prubabilmèint la s'arfâ al XII sècol mó l'é savû che fîn al 1664 dal gróp ed fabrichêt l'armagnîva sōl la tòr, cîrca la ragiòun ed la só ruvîna an s'é mìa capî, fôrsi l'é stê butê zò al tèimp ed 'na guèra o l'é stê druvê cme chêva ed prêdi dôp al só deperimèint. A gh'é stê fât dimòndi restavêr, l'ûltem int al 1990.
390 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 390, mo invéci 'l an 390, 't ê da 'ndèr chè) Al 390 (terśeintnovànta, trecentonovanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 389 (terśeintutantanōv) e 'l vin prìma dal 391 (terśeintnovantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintnovantéśim post.
Flèina
La fêra ed Felèina
Fîn da la só fundasiòun a Flèina gh'êra la fêra e al marchê ch' as tgnîven in còl ch' l' êra al só antîgh "cèinter": al Fariōl. I mercânt ch' al frequentêven a deşgnîven ânca da la pêrta tuscâna d' j Apenèin dâto la só puşiòun l'êra fâcila da rivêregh per la véia ed l'antîgh pâs dal Cerēto.
390 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Flèina
La fêra ed Felèina
Divêrs ât dal XIII sècol în stê més zò ind al marchê ed Flèina, un pôst dóve mìa sōl as comercêva, mó dóve sucedîven i mumèint pió impurtânt ed véta civîla: da i prucès a l ' j eşecusiòun, da la dichiarasiòun d' javîs a i rōgit di nudêr.
Cunuméia
A gh' é dimòndi butèighi artigianêli. Fôra dal paèiş a gh' é 'n' impurtânta fâbrica d'impiânt per frîgo e divêrsi uficîni.
Turîşem
In istê a gh'é un discrēt arîv ed viligiânt, préma 'd tót da la Bâsa Arzâna, che câten alôg in trî albêregh e trèi pensiòun.
La frasiòun la zibés pasatèimp e cultûra al Centro Ricreativo Parco Tegge; sport cun câmp da tènis, zôgh da balòun e 'na paléstra. La cuşèina la preşèinta i piât cgnusû ed la muntâgna arzâna, sêgra e manifestasiòun per tót l'ân. Tânt i sintêr pr'al pasegêdi ind la natûra.
Infurmaziòun as pōlen cater a l'ufési ed la  Pro Loco Felina.
Al strêdi
As rîva da:
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
377
Al 377 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1576 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1576, mo invéci 'l an 1576, 't ê da 'ndèr chè) Al 1576 (milsincseintestantasē, millecinquecentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1575 (milsincseintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 1577 (milsincseintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintestantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1805 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1805, mo invéci 'l an 1805, 't ê da 'ndèr chè) Al 1805 (mileotseintsìnc, milleottocentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1804 (mileotseintquàter) e 'l vin prìma dal 1806 (mileotseintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintsinchéśim post.
Èter progèt
}}
Po
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Fraréś}}
Al Po l'è al fium più lung d'Itaglia (652 chilomatri).
Storia
I Greci i g'avea miss nom Eridano, po dòp i antich rumàn i à tacà a ciamaral Padus (i dìs c'al sia parché a gh'iera un mucc ad pin salvadagh da vsin al fium), cl'è dvantà "Po" in tal vulgar, e inquò al's ciama cumpagn in italiàn e in tutt i dialett d'il pòst in du'c al pasa.
Al Po al vien zò dal Monviso, in Piemont, e al traversa par al lungh tutt l'Altitalia, da ovest a est, e al và a finir in tl'Adriatic, tra Frara e Ruìg: al's verz in't un gran delta in sett rami difarent. A'l g'ha un mucc d'afluént, parché tutt i fium dal nord-ovest (cuii dal Piemont e dla Lumbardia e dla Liguria e d'i Apenìn emiliàn) e anc'un par dala Svìzera i va a finir in tal Po.
In pianura al Po l'è quasi dapartutt navigabil; da Cremùna infin al mar a pò zirar anc il "drag", di gran barcun ch'i và su e zò con dil cargh ad merzz. La Pianura Padana l'è una dil terr più fertil d'Italia e l'è pina d'industri, par quest l'è sempar stada na zona purasà rica, specialment dop il bunifigh dil secul pasà.
Frara, a s'è dit ad dsòra, l'è la zità più ligada al fium: l'è sorta in tal Medioevo pròpria in sla riva dal fium, c'alòra la i'éra al cunfin tra'l Regn Lungubard e l'Impero bizantin. Il sò strad le i'éra quasi tutt d'il vie d'acqua cumpagna a Vnezia e al temp d'i Estens al Po al difandea la zità da i nemigh furastiér; par difendars dai Veneziàn i Estens i avea infin fat spustar al cors dal fium da sott ad sora ad Frara (in du'c l'è ancor'adess), acsì c'anc la foce l'è cambiada: prima la i'éra da vsin a Ravêna (e al Rén, al fium ad Bulògna, a'l iera n'afluent dal Po), mentr'adess l'è al Delta c'a gnussen tutt.
Ligam ad fora
Al Po ('na volta l'era ciamè Eridano) l'è al fiòmm piò long d'l Itaglia, che l'è l'estensiån dal basén piò granda e la piò granda masa d'acua stra i fiòmm itagliàn. Al nass in Piemånt e dåpp avair traversè totta la Basa Padèna al s caza int'l Adriatic int'la pruvénzia ed Ruvîg.
}}
269 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 269, mo invéci 'l an 269 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 269 (duśeintessantanōv, duecentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 268 (duśeintessantòt) e 'l vin prìma dal 270 (duśeintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintessantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Karen Plankton
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Karen Plankton, ciamèda anc sōl Karen, 'l è 'n personâǵ di cartòun animê dla séri SpongeBob SquarePants, un compùter scûr ch'al srèv anca la W.I.F.E, o Wired Integrated Female Electroencephalograph, a dìr la dòna computeriśèda dal Plankton.
Ed cà la Karen la stà in dal drē 'd butéga dla tevla chelda Chum Bucket. La Karen la jùta sàimper, cun di cunsìli, al Plankton in di só intèint, e masimamèint quand lò al serca ed rubèr, dala só casafórta, la risèta di krabby patty ed Mr. Krabs.
Fatti, strafatti e strafighe
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Fatti, strafatti e strafighe (Fat, strafàt e strafìghi) l'è na cumèdia americàna dal 2000 ad Danny Leiner ch'la strica 'l òć a la cretinìśia. Al tìtul ingléś, tradót a la létra, a vōl dir “Sgnōr, in du è-la la mè màchina?”.
Sunt
In pôc tèmp i 'ncróśan tri grup ad parsòni: al prim fat ad pèpi ad c'l àtar móndi ch'i gh prumét'n al “piaśēr dla bóca”, òṅ furmâ da dū aglièṅ ch'i pàran di óm scandinàṿ cun di gust da fnòć e 'n àtar ad sfigâ c'n al diàv'l adòs, c'n a cap un tisi ciamâ Zurlì (Hal Sparks), ch'i vōl'n andàr in dal spasi. Tut chi lōr i dmànd'n a i ragàs al fantumàtic “traspundidōr dal continuum” ch'al sarvìs a prutèśar 'l univèrs da la distrusiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Mûnt Prêd
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al Mûnt Prêd o Prêt, (2054 m i.l.m.) (Monte Prado in italiân) l'é la muntâgna pió êlta ed la Tuscâna, insém al spartidōr dal j âcvi ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân, al cunfîn tra la pruvîncia ed Rèz e la pruvîncia ed Lóca.
L'é un sît 'd interèsi comunitâri e zôna prutèta specêla (IT4030006), tót dèinter al Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân.
Spiegasiòun
Al Mûnt Prêd, l'é tr' al Pâs ed la Pradarèina e al Pâs dal Raîş. Sté zôna l'é dèinter al Pêrch Nasionel ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân pr' al só belèsa e l' êlt valōr ed la natûra. Dal tèimp dal pôst e 's à pôch. Al chêld mèdi in un ân l'é ed cîrda 5°C e al piuvûdi mèdi în ed cîrca 2.mm. Mó còl châ vîn zò di pió în al j anvêdi tr' al novèmber e avrîl, mèinter la nèiva l' as deşfà da mâg fîn a l'inési ed l' istê, a secònda ed la puşisiòun in cunfrûînt al Sōl.
Al fònd l'é fât prém ed tót da grôs e-spesōr ed depôşit, cun sfalsê di fôder ed sâs ed côch e fôder ed tridóm ed mêlmer. La pêrt a nôt dal Mûnt Prêd l'é caraterişê da fōrmi ed giasêr, cme cîrcol e depôşit ed giaròun, fât int al peréiod wruviano.
La fōrma ed giasêr l' as vèd: al cîrcol al gh' à 'l parèindi râti e pîni ed sâs, mèinter al pè l'é pêra e traversê da almēno trî fôder ed depôşit ed sâs, prubabilmèint a cumbînen cun trî diferèint mumèint dal ritír di giâs, ch' a ghàn dèinter dal zôni ómdi céchi e al lêgh Bargetana. 'Na bûşa céca armêşa dal tèimp di giasêr, in dó despès la nèiva la gh' armâgn fîn a la fîn ed lój, ch' l' as pōl vèder da la pêrt a dréta dal cîrcol giasê.
Long Beach (Califòrgna)
{{Metacaixa
Mûnt Prêd
Al piânti e 'l j êrbi
Al Mûnt Prêd l'é vést cme 'na zôni ónica e tr' al pió réchi dal pûnt ed vésta dal piânti e dal j êrbi, per còst sgnê ind i tèimp indrē cme un vèira «paradîş pr' al stódi dal piânt e dal jêrbi». Al stódi dal piânt dal j êrbi dal Mûnt Prêd l'é tra i pió antîgh ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân. A s' arfân a la metê dal 1800, i rişultê 'd la colesiòun ed Calandrini l'é stêda publichêda da Caruel (1860-1864). Al Calandrîni as dēven al segnalasiòun di  Senecìo incanus e Lychnis alpìna, dû tra i fiōr pió interesânt preşèint iinsém al Mûnt Prēd.
Pôch tèimp fà la zôna l'à tirê l' atensiòun ed divêr studiōs dal piânti che gh'àn dedichê di stódi a pôsta insém a i fiōr (Alessandrini e Branchetti 1997, Flora Reggiana) e insém al piânti. A prupôşit de sté gèner de stódi la va arcurdêda la Carta della vegetazione di Monte Prado (G. Rossi, 1993), fât in schêla 1:2000 èdita a cûra ed l'Èint Pêrch dal Gigânt e 'd la Regiòun Emélia-Rumâgna (Asesorê Ambiĵnt). Còsta la rapreşèinta un progrès in pió int la cgnusèinsa dal piânti de sté zôna e la 's mèt cme sûnt dal cgnusèinsi fîn alōra avûdi int al stódi dal piânti e dal jêrbi ed tót Apenèin setentrionêl
Christine - La macchina infernale
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Long Beach (Califòrgna)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Mûnt Prêd
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Monte Prado trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Long Beach (Califòrgna)
Long Beach (a s lèś /lɒŋ biːtʃ/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî, la sètma più granda dla Califòrgna, c'n i sò quatarsènt-ssantamìla abitànt a 'l incìrca.
Christine - La macchina infernale
{{Film }}
{{CITAZIONE|La gh'iva quèl ad sinìstar. L'éra nada in na scûra cadéna 'd muntàǵ. Christine. Na diabòlica Plymouth Fury dal '58. L'iva tòlt al cuntròl dal sò padròṅ śōvan, Arnie, e qvél da prima al n éra piò in vita par métar-'l in guàrdia. Adès la punta su la sōla parsòna ch'la s è misa in mèś, la Leigh, la muróśa 'd Arnie. L'atra dóna.|Tagline dal film}}
.durban
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Christine - La macchina infernale
Christine - La macchina infernale (Christine - La màchina infernàla) 'l è 'n film ad scarésa dal 1983 ad John Carpenter trat da 'l rumànś umònim ad Stephen King.
Custâ dagnóra déś migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà vint-i-òṅ.
Sunt
Detroit, 1957. 'N uperàj a la cadéna 'd muntàǵ al sa schisa tut i dî dna maṅ c'n al còfan dna màchina méntar 'n àtar, ch'l iva fat cascàr śò dla séndra su 'n sedìl ruinànd-al, al vèṅ cupâ c'n i gas ad scàrag da la màchina ch'la s éra arliàda sèg.
Rockbridge, Califòrgna, 12 ad Setémbar dal 1978. 'L imbranâ Arnie Cunningham (Keith Gordon) e 'l sò amìg mijór, Dennis Guilder (John Stockwell), i vàn'n a scóla ch'l è 'l prim dè par lōr. 'L an al taca dimóndi mâł parchè Arnie al i ciàpa da tri bui c'n a cap Buddy (William Ostrander) méntar Dennis al và in biànc cun na ragàsa. Chi grintèṅ là i vènan casâ via da la scóla e i giùr'n ad far-'g-la pagàr cara.