cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flavia Pennetta
Caréra
Al 2012 al s vèra par lē cun na finàl pardùda par bandòṅ a Auckland cun la Jie Zheng e l'è un pcâ parchè l'éra un sét para cun la cinéśa e in di prim quàt'r incóntar la n iva lasâ par strada gnanc un sét. La Pennetta la śōga pò n'atra finàla anc a Acapûlc ma la gh'à da lasàr al tìtul a la Sara Errani par 5-7 7-6 6-0. A Róma la pasa facilmènt tri tùran cun la Marija Kirilenko, la Sloane Stephens e la Petra Cetkovská ma pò la s fà mâl a 'l pōls durànt 'l incóntar di quàrt cun la Serena Williams e la gh'à da bandunàr incóra na vòlta. A n esénd minga tant in bóla, la n śōga minga bèṅ in sl'èrba, muciànd sù dū scòpli cun l'Urszula Radwańska a 'S-Hertogenbosch e cun la Camila Giorgi a Wimbledon. In Agóst la próa a śugàr a Montreal ma cun la Chanelle Scheepers la gh dà incóra a l'élta in sal 4-1 par la sudafricàna. 'L è al sò ùltim turnèo d'l an e la Pennetta la cróda śò a 'l 45śum pòst dla ranking.
La tórna in si camp in dal Favràr dal 2013 a Bugutà in dua la pèrd in tri sét a 'l secónd tùran da la Lara Arruabarrena Vecino. A Acapûlc e a Indian Wells la mùcia sù dū prim tùran (5-7 3-6 da la Lourdes Domínguez Lino e 5-7 1-6 da la Francesca Schiavone). A Miami la cata la Serena Williams e la gh pèrd a 'l secónd tùran sénsa psér-ag far gnint. La cumbàt dimóndi invéci a Marrakesh e a Madrid ma la pèrd in tut al manéri in tri sét cun la Kiki Bertens e la Kaia Kanepi. A Róma i gh dànan na carta salvàdga ma la pugléśa la và fóra subìt 3-6 3-6 cun la Sloane Stephens. A Straśbûrg, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la riva in semifinàl in dua però la pèrd a la lunga da la Lucie Hradecká par 6-1 3-6 1-6. A 'l Roland Garros e a Eastbourne la và fóra subìt p'r òpra dla Kirsten Flipkens 6-2 4-6 0-6 e dla Marion Bartoli 3-6 2-6. La pugléśa la cata incóra la bèlga a Wimbledon in di utàṿ e la céd sèg par 6-7 3-6. A Båstad la bat la Simona Halep par 4-6 7-5 2-0 bandòṅ ma in semifinàl la lasa strada a la padròna 'd cà, la Johanna Larsson, ch'la vins 2-6 6-3 6-4. In sal cimènt la perd subìt da la Francesca Schiavone a Carlsbad e da la Varvara Lepchenko a Cincinnati mént'r a Turònt la riva a 'l secónd tùran (4-6 4-6 da l'Ana Ivanović). Quànd l'è custréta a 'lvàr la bandéra biànca cun l'Annika Beck in dal qualificasiòṅ ad New Haven, a pâr pròpria ch'a Flushing Meadows la gh vaga sōl p'r ès'r-ag ma invéci la Flavia l'è bòna ad rivàr in semifinàl baténd lung la via la Nicole Gibbs par 6-0 6-2, la quàrta tèsta 'd série, la Sara Errani, par 6-3 6-1, la Svetlana Kuznecova par 7-5 6-1, la Simona Halep par 6-2 7-6 e la Roberta Vinci par 6-4 6-1 prima ad cédar a la Viktoryja Azaranka par 4-6 2-6. C'n i nuvsènt punt mis in bisàca la pugléśa la tórna a stablìr-as in dal primi trénta dal mónd.
La Pennetta, baténd al tedéschi Mona Barthel e Angelique Kerber, la vèra bèṅ al 2014 rivand in di quàrt di Australian Open in dua la céd a la Na Li par 2-6 2-6. A Dubai, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la dà la paga a la nùmar tri dal mónd, l'Agnieszka Radwańska, mandand-l' a cà par 6-4 6-1 ma pò la s férma in di quàrt cun la Venus Williams par 3-6 5-7. In Mars la śōga a Indian Wells tacànd dòp un bye cun la carta salvàdga americàna Taylor Townsend, nùmar 337 dal mónd, ch'l'iva péna batû la Karin Knapp a 'l prim tùran e la fà dimóndi fadìga sèg ma la vins listés par 6-3 6-7 6-3. A 'l tèrs tùran la fà fóra la Samantha Stosur par 6-4 3-6 6-1 e pò la bat fàcil par 6-2 6-1 la qualificàda Camila Giorgi ch'l'éra stada bòna ad vìnsar cun la Marija Šarapova. In di quàrt la gh'à la méj par 6-4 5-7 6-4 su la Sloane Stephens dòp na batàja in dal stravènt in dua la bucìna la vulàva da tuti 'l bandi e in dua l'iva risćiâ 'd andàr sóta 0-4 in dal tèrs sét. In semifinàl l'incróśa la nùmar dū dal mónd, la Na Li, e la la bat par 7-6 6-3 pò in finàl la dà la paga anc a la nùmar tri dal ranking, l'Agnieszka Radwańska, vinsénd cun la pulàca, ch'la gh'iva anc mâł a 'n śnòć, par 6-2 6-1. La Flavia, ch'la s pòrta a la puśisiòṅ dódas dal mónd, l'è acsè la prima itagliàna a vìns'r un turnèo “Premier Mandatory” ma in dal rèst dla stagiòṅ la pugléśa la fà pôc. A Monterrey la pèrd subìt da la Kimiko Date-Krumm, a Stucàrda la và fóra a 'l secónd tùran cun la Jelena Janković (ch'la la bat anc a Róma a 'l tèrs tùran), a Madrid la céd a 'l inìsi cun la Lucie Šafářová par 6-1 0-6 3-6, a 'l Roland Garros la pèrd a 'l secónd tùran cun la Johanna Larsson e la fà àtar tant cun l'Heather Watson a Eastbourne e cun la Lauren Davis a Wimbledon. A Montréal la pèrd a 'l prim tùran da la qualificàda Julija Putinceva par 6-7 3-6. In di Stat Unî la pèrd par dū vòlti cun la Serena Williams a Cincinnati in di utàṿ e a gl'US Open in di quàrt. A Mósca la pèrd subìt da la Camila Giorgi, pò la śōga 'l “Master B” a Sòfia in dua la pèrd in finàl da l'Andrea Petković par 6-1 4-6 3-6.
Spetegulés
In n'intervìsta dal 2009 a 'l prugràma televiśìṿ 'd Italia 1 Le Iene, la Pennetta, ch'l'éra stada la muróśa dal tenìsta spagnōl Carlos Moyá, la cònta che par lē al śugadōr più bèl 'l è al tedésc Tommy Haas ma ch'la darév vluntéra na gusadìna a 'l rus Marat Safin.
Véla Mnôs
Véla Mnôs (Víla o Víla de' Mnôc in dialèt dal pôst) (Villa Minozzo in italiân) l'é un cmûn ed 4.020 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, a 54 chilômeter tra mezdé e mateina dal cèinter ed Rèz.
Sitê dal Vaticân
La Sitê dal Vaticân (Città del Vaticano in italiân o Status Civitatis Vaticanae in latèin) l'é un stêt indipendèint européo sòta al cmând dal Pêpa ed la Cēşa Catôlica, ch' al fà valèir l'avtoritê sèinsa lémit, ânca se i principêl ât ed gvêren a vînen fât dal Cardinêl Segretâri de Stêt.
Véla Mnôs
Al teritôri comunêl l'é tra i pió lêregh d' Itâlia, s' es tînen fōra i cèinter principêl dal pruvînci. A gh'é la stasiòun siéstica ed Fèbi e la muntâgna pió êlta ed la pruvîncia, al Mûnt Cùşna (2121 i.l.m.). Atravêrs Civêgh e al Pâs dal Fôrbiş a 's rîva in Grafagnâna.
Sitê dal Vaticân
Cun 'na metradûra 'd apèina 0,44 km2, dèinter a la sitê ed Ròma, insém a la rîva dréta dal Tevere, al Vaticân l'é al stêt pió céch indipendèin dal mònd, sìa in fât ed popolasiòun che 'd larghèsa dal teritôri. Cól gèner de stêt ché cun i sō cunfîn a 's ciâma enclave.
Véla Mnôs
Al teritôri l'é quêṣi dal tót dèinter al Pêrch dal Gigânt.
Sitê dal Vaticân
Per Santa Sede a 's intènd l' èint ch' a ghe spèta la pîna avtoritê e proprietê insém al Stêt ed la Sitê dal Vaticân.
Colegamèint d' ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Città del Vaticano trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Véla Mnôs
La "Rôca dal Melocio"
I studiōṣ àn, in di tèimp indrê, fât divêrs pinsêr só al j urègin de sta strutûra ed difèiṣa: secònd al Milani, pr'al sistēma druvê per tirêrel só la pré èser un'ôvra têrd-imperiêl, pôch prubâbil che sién stê i rumân a tirêrla só. Secònd al stôrich Andreotti l 'urègin ed la Rôca de Mnôs la deṣgniré dal pasâg ed 'n' antîga strêda per la Garfagnâna, ch' la pasêva dal Pâs ed la Pradarèina, prubabilmèin arfâta insém a la strêda rumâna tra Pèrma e Lóca Lòngh sté strêda a's câten dimòndi rôchi e castē, che sègnen la só impurtânsa in època medievêla e gh'é stê catê, in localitê Gâta-Sân Bertlamè, tòmbi rumâni pinsêdi cme sègn ed la preṣèinsa 'd un grupèt ed cà, in pió ché a gh'ēra un ospitale, més lòngh al Sècia, tr'al vâl S'cèl e Lócla. 'Na secònda strêda la se stachêva da còsta, l'andêva só al mûnt Prâmpa e l'andêva zò dòunca fîn a Muntcâgn, Casalèin, e Piôl, dōve la s'unîva cun la strêda per Ligûnchi. La strutûra ed difèia la 's câta al cunfîn naturêl, fât dal Sècia, tra i teritôri bizantèin e l'esarchê ed Ravèna, quî longobêrd: pêrt dal teritôri ed l'êlt e mèdi Apenèin arzân, cun la ruvîna dal Castrum Bismanto ind la préma metê dal VII sècol l'ēra paê in mân di Longobêrd, mèinter al rèst l'armagnîva in mân di bizantèin tra quî i teritori di cmûn ed Toân, Véla Mnôs, e Ligûnchi che a ghîn armêṣ fîn al 728. Al teritôri, insèm a l'antîga strêda rumâna ciamêda Bibulca o via Imperiêla, ch' la metîna in colegamèint i teritôri bizantèin int al mudnèiṣ cun la Garfagnâna, l'êra difèiṣa da un Castrum Verabulum, arcgnusû cun Sân Vitêl ed Carpnèida, opór cun 'na localitê atâch a Bulògna atâch a còla che incō l'é Cresplân. A' s trâta ed 'n' ôpra impurtânt, cun di mûr êlt tra i 20 e i 30 mēter e prutèta al spâli dal mûnt Prampa. Al difèiṣi a s' égh zuntêven dō tòri ed guêrdia incòra incō in pē in diresiòun Bişmântva (ind al localitê ed Castèiln e 'd Trélia) êter dû turiòun o rôchi ( ind al localitê Srògn e Carniâna), sègn 'd antîgh castē ch'an 's cgnòs mìa la dâta ind al localitê Piôl, e Toân, ch'la tîn dacât in pió 'n cēṣa rumânica ed 'n' època dôp, e 'n' êter, d'època longoberda, insém al turèint Dôl, atâch a la localitê ed Quâra.
Stòria ministratîva
Fîn al 1815 al pô dal cmûn de sté teritôri l'ēra ind la frasiòun de Mnôs, ind la Rôca dal Melocio. Ind al peréiod napoleònich, int al 1805, ind al mèter apôst al dipartimèint dal Cróstel (Rèz), còst l'é stê divîṣ in cantòun dóve al n.8 l'ēra col de Mnôs, fât da sèt cmûn o cmûn céch, cun la divişiòun di cèinter ved Vèla e Mnôs. In sègvit a la divişiòun tra Vèla e Mnôs, è nasû la cuncurènsa tra i dû cèinter per al pôst dal cmûn. Int al 1810 al gvêren l'à stabilî che al pôst comunêl al fós Mnôs (cun Sunrêt, Razôl, Valbciâna, Muntfléch, Garfagnân), mèinter Véla Mnôs l'é stê cunsidrê cmûn unî. L'ân dôp n'êtra curesiòun: al cantòun de Mnôs al gh'îva 5 cmûn (Véla Mnôs cun Mnôs, Toân, Gaṣân, Ligûnchi, Fèbi). Int al 1812 i cmûn dvintêven quâter Mnôs, (cun 2074 abitânt, Toân cun 2193 abitânt, Gaṣân o Asta cun 2548 abitant e Ligûnchi cun 1458 abitânt). Cun la caschêda ed Napoleòun s'é turnê a mèter só la situasiòun ed préma: al pôst dal cmûn l'é stê turnê a purtêr a Mnôs, ind la Rôca dal Melocio: al séndech l'a scrét però a Rèz che al sît l'andêva mìa pió bèin per al pôst ed l'aministrasiòun comunêla e cun al permès dal Dóca ed Mòdna, al municèpi l'é stê turnê a purtêr ed nōv a Vèla Mnôs al 15 ed mêrs dal 1815.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: I nòm di pôst e di paèiş în tradòt in arzân ed Rèz.
Ernest Borgnine
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Ermes Effron Borgnino, ciamê col nòm 'd êrt 'd Ernest Borgnine (Hamden, 24 ed śnêr dal 1917 - West Hollywood, 8 ed lùj dal 2012) 'l è stê 'n atōr americàṅ.
'L è stê vinsidōr dal prémi Oscar in dal 1956 per la só interpretasiòun in Marty, vita di un timido.
Biugrafìa
La só famìja la deśgnìva dal'Itàglia, send só pèder dla pruvèinsa 'd Alesàndria e só mèdr ed Chèrp. A New Haven (Connecticut) indû i stèven, Borgnine al tōś al diplòma e pò però al gh'à da prestèr servìsi in dla Marèina in dal tèimp edla Guèra. Al seguìs di cōrs ed recitasiòun a Hartford (Connecticut) e al taca a lavurèr anca drē 'l quinti. Al taca a recitèr in dal '49 e sàinsa spetèrsel, in dal 1956 al vins al prémi Oscar c'ma mjōr atōr protagunìsta p'r al film Marty, vita di un timido, ed Delbert Mann.
Colegamèint estèren
}}
79 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 79, mo invéci 'l an 79 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 79 (stantanōv, settantanove in itagliàṅ, undeoctoginta in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 78 (stantòt) e 'l vin prìma edl 80 (utànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al stantanovéśim post.
Al nùmer 79 in dla Chìmica
Al 79 'l è 'l nùm'r atómic edl ôr (Au).
Colegamèint estèren
}}
Samantha Stosur
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Samantha Jane Stosur (Brisbane, 30 ad Mars dal 1984, a s lèś [səˈmænθə ˈstoʊzər] in ingléś) l'è na tenìsta austragliàna, vinsidōra d'l US Open dal 2011. La stà a Gold Coast.
L'è élta 172 cm, la péśa 65 chilo e l'è famóśa parchè la śōga cun di uciài da sōl adòs. La và dimóndi in palèstra tant ch'i gh'èṅ vgnû di mùscui in di bras ch'i pàran dal pagnòchi. 'L è dimóndi brava a 'l servìsi e a tiràr di drit ma 'l sò arvèrs, che lē ad sòlit la culpìs tajâ, 'l è dimóndi lòfi.
L'è stada la nùmar quàtar dal mónd al 21 ad Favràr dal 2011. In dla sò caréra l'à vins sèt turnèo ad singulàr e vint-quàt'r in dópi.
Caréra
La Samantha la taca a śugàr in dal sircùit juniores in dal 1997 par pò tacàr la sò caréra anc in di turnèo WTA in dal 2000. In dal 2003 la vins lè al sò prim incòntar rivànd a 'l tèrs tùran a gl'Australian Open par pò pèrdar cóntar la Daniela Hantuchová. In dal 2005 la gh la cava a rivàr in finàl in dal Mondial Australian Women's Hardcourts pardénd-la cóntar la Patty Schnyder par 1–6, 6–3, 7–5. A la fiṅ d'l an l'è a 'l 46śum pòst dla clasìfica di singulàr e a 'l 2nd pòst in qvéla di dópi. In dal 2006 la và incóra méj par lē parchè l'è al nùmar 30 da par lē e prima in di dópi.
In dal 2007 la patìs un brut mâl, qvél ad Lyme, ch'al gh'è vgnû par na psigàda dna śéca. Sénsa fòrsi, la và fóra da spés in di prim tùran, ma la s tōś la sudisfasiòṅ ad bàtar a Róma la nùmar òṅ dal tablòṅ, la francéśa Amélie Mauresmo. Anc al 2008 l'è 'n an da pôc par lē.
In dal 2009 la s fà nutàr in dal turnèo ad Miami quànd la bat par 6–1, 6–4 la numàr dū dal tablòṅ, la Dinara Safina che, s'l'arés vins lē, la sarés dvintàda la numàr òṅ dal mónd. In di quàrt ad finàl però la vèṅ spasàda via 1-6 0-6 par la Viktoryja Azaranka. In sla tèra rósa dal Roland Garros la riva in semifinàl baténd via via la Francesca Schiavone, la Yanina Wickmayer, la numàr quàtar dal tablòṅ Elena Dement'eva, la Virginie Razzano e la Sorana Cîrstea pardénd invéci cun la Svetlana Kuznecova. Cun cal riśultâ chè in bisàca la riva finalmènt in dal primi vint śugadōri dal mónd. In sal cimènt califurgnàṅ di LA Women's Tennis Championships la riva in finàl batùta par la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 4–6, 3–6. La s tōś l'arvìnsida in Utóbar cóntar l'atra itagliàna Francesca Schiavone, batùda 7–5, 6–1 in dla finàla 'd Uśàka. A la fiṅ d'l an la riva a èsar la nùmar trédas dal mónd.
In dal 2010, dòp 'l utàṿ ad finàl pardû a gl'Australian Open cóntar la Serena Williams, la china subìt la tèsta anc a la venesiàna Tathiana Garbin a Dubai. A i BNP Paribas Open ad Mars la riva in semifinàl pardénd da la Jelena Janković par 2–6, 4–6, faghénd 47 śbali gratuìt. Cun i punt purtâ a cà la riva a 'l dècim pòst dla clasìfica. In sla tèra vérda ad Charleston la vins lē dand la paga 6–0, 6–3 in finàl a la Vera Zvonarëva. Finàl anc a Stucàrda ma 'sta vòlta la pèrd cóntar la Justine Henin par 4–6, 6–2, 1–6. A 'l Roland Garros la fà fóra soquànti śugadōri ch'i èṅ stadi dal numri òṅ: la Justine Henin par 2–6, 6–1, 6–4, la Serena Williams 6-2, 6-7, 8-6 e la Jelena Janković par 6-1, 6-2. In finàl però la gh'à la méj la milanéśa Francesca Schiavone par 4–6, 6–7, prima itagliàna a vìns'r un Slam. Chi lōr dū però i bat'n un record a Wimbledon, andànd fóra tuti e dū a 'l prim tùran, un quèl mai sucès prima par dal finalìsti ad Parì. In Utóbar la pèrd a 'l WTA Tour Championships p'r òpra dla Kim Clijsters. La sèra 'l an cuma nùmar siē, a 'n tîr ad sćiòp da la Venus Williams.
In dal 2011, cun i quàrt ad Dubai la pòrta a cà al sò best-ranking, al nùmar 4. La n fà minga di bèi riśultâ in fiṅ ch'la riva in finàl a Róma, dòp avér fat fóra la Francesca Schiavone e la Na Li, ma lè la céd a la Marija Šarapova par 2–6, 4–6. I vaṅ mâl invéci i Slam ad Parì e Wimbledon. La Samantha la s préśénta a gl'US Open cuma tèsta ad serie nùmar 9. Chè la bat prima la Nadia Petrova e pò la Marija Kirilenko in di utàṿ, anc s'la pèrd sèg al tie-break più lung ad sèmpar par 15-17. In di quàrt la fà fóra la Vera Zvonarëva par 6–3, 6–3 e pò l'Angelique Kerber in semifinàl par 6–3, 2–6, 6–2. Rivàda in finàl cóntar la Serena Williams, la la bat in cà sua par 6–2, 6–3 vinsénd acsè al sò prim Slam.
In dal 2012 la riva in finàl a Doha ma la Viktoryja Azaranka la gh fà magnàr incóra na vòlta la pólvra (siē vòlti su siē sénsa pèrdar gnanc un set), vinsénd par 6–1, 6–2. A gl'Open ad Frància la riva in semifinàl ma la Sara Errani la la manda a cà cun al puntéǵ ad 5–7, 6–1, 3–6. La Stosur la tórna però a èsar la nùmar sinc dal mónd. Rivàda in di Stat Unî par difénd'r al tìtul d'l an prima, la gh'à 'd inchinàr-'s invéci incóra a la Viktoryja Azaranka par 6-1, 4-6, 7-6 in di quàrt ad finàl di US Open. A Tokio la bat la Marija Šarapova ma la pèrd la semifinàl cóntar la Nadia Petrova. A Måssca la pèrd in finàl cóntar la Caroline Wozniacki par 2–6, 6–4, 5–7 e la sèra 'l an a 'l nôn pòst.
'L inìsi dal 2013 in cà sua 'l è cum a 'l sòlit un diśàstar, prim tùr'n a Brisbane (6-7 5-7 da la Sofia Arvidsson) e pò prim e secónd tùr'n a Sydney e a Melbourne in dua l'è sèmpar la cinéśa Jie Zheng a bàtar-la. A Doha e a Dubai la riva invéci in di quàrt in dua la céd a la Marija Šarapova e a la Roberta Vinci. A Indian Wells la bat la Madison Keys, la Shuai Peng e la Mona Barthel ma pò la n pōl gnanc śugàr la sò partìda di quàrt cun l'Angelique Kerber p'r un prubléma a 'l pulpàs dèstar. La vèra mâł la stagiòṅ in sla tèra rósa andànd fóra subìt a Stucàrda e a Madrid ma a Róma l'è bòna ad scanślàr la Petra Kvitová prima ad céd'r in tri sèt a la Viktoryja Azaranka in di quàrt. A Wimbledon la pèrd a 'l tèrs tùran par 6-4 2-6 1-6 cun la bumbardéra Sabine Lisicki pò finalìsta. In Agóst la s mét in bisàca 'l tìtul ad Carlsbad baténd la Viktoryja Azaranka 6-2 6-3. In di àtar turnèo in sal cimènt ad Turònt e ad Cincinnati la và fóra in di utàṿ cun la Petra Kvitová e cun la Simona Halep. In Aṿtòṅ la pèrd par dū vòlti 'd fila cun la Lucie Šafářová in di utàṿ a Tokyo e a 'l prim tùr'n a Pechîṅ ma pò la riva par dū vòlti in finàl, vinsénd a Uśàka (3-6 7-5 6-2 a l'Eugenie Bouchard) e pardénd invéci a Mósca (6-7 2-6 da la Simona Halep). In dal “Master B” ad Sòfia la céd incóra na vòlta a la ruména in finàl, 6-2 2-6 2-6 al puntéǵ.
In dal 2015 la n è minga bòna ad pasàr al secónd tùr'n in di tri turnèo ad cà. A Indian Wells e a Miami la riva invéci a 'l tèrs tùran ma la và fóra cun la Flavia Pennetta (la sò bistiàsa négra parchè la l'à sèmpar batùda in di siē incóntar śugâ sèg) e la Venus Williams. A Róma la pèrd subìt cun l'Anastasija Pavljučenkova par 4-6 5-7 ma pò la stmana dòp la và a vìns'r al turnèo ad Straśbûrg in finàl su la Kristina Mladenovic c'n al puntéǵ ad 3-6 6-2 6-3. A Wimbledon la bèca la Coco Vandeweghe e na scòpla a 'l tèrs tùr'n in dua la patìs un 2-6 0-6 da l'americàna. Anc a Båstad la patìs al “bagel”, 'sta vòlta da la Lara Arruabarrena Vecino a 'l secónd tùran (7-6 6-0 par la basca).
Nòti
}}
.nissay
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
522 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 522, mo invéci 'l an 522, 't ê da 'ndèr chè) Al 522 (sincseintveintedū, cinquecentoventidue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 521 (sincseintveintùn) e 'l vin prìma dal 523 (sincseintveintetrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintveinteduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Barry Bostwick
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Barry Knapp Bostwick (San Mateo, 24 ad Favràr dal 1945) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
In dla sò caréra 'l à recitâ in dal film “cult” The Rocky Horror Picture Show insém a Tim Curry e a la Susan Sarandon par pò pasàr a giràr dimóndi film par la TV.
Cuma ardupiadōr 'l à dâ la sò vóś, fra i àtar, a 'l persunàǵ dla Disney Thunderbolt in La carica dei 101 II - Macchia, un eroe a Londra.
Culegamènt estéran
}}
Edward mani di forbice
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Edward mani di forbice (Edward maṅ ad fòrbśa) 'l è 'n film fantàstic dal 1990 ad Tim Burton, al prim di tant girâ da lò cun Johnny Depp.
Sunt
Un već inventōr dimóndi straṅ (Vincent Price), ch'al viṿ da par lò in un castèl insìma a na muntàgna, al decìd ad dar vita a 'n putòć ch'al pâr un ragasōl e 'l al ciàma Edward (Johnny Depp), insgnànd-ag anc a star a 'l mónd. Purtròp chi lò al mōr prima ad finìr-al dal tut, e Edward al s cata acsè dal fòrbśi "pruviśòri" a 'l pòst dal maṅ.
Dimóndi an dòp na dóna ch'la vénd di cuśmètic a cà dla gint, la Peggy Boggs (Dianne Wiest), la finìs là e la 'l cata. Pasâ 'l spavènt d'l inìsi, chi lē la decìd ad purtàr-'s-'l a cà sèg. Al ragàs al cgnós acsè sò marè Bill (Alan Arkin) e sò fiōl Kevin (Robert Oliveri) e al taca a far al giardinēr par lōr dasfrutànd al fat 'd avér-ag dal fòrbśi còmdi par tajàr al sēv e anc dimóndi fantaśia in dal far-al, dand vita a dal figùri e dal statṿi dimóndi bèli fati ad fój e èrbi. Anc al vśini i èṅ cuntènti 'd lò parchè 'l è bòṅ ad tajàr anc i cavìi e far incòsa.
Ad ritóran da 'l campéǵ, la fiōla ad Peggy, la Kim (Winona Ryder), la gh'à subìt paùra 'd lò e pò anc vargóggna. Invéci al sò muróś Jim (Anthony Michael Hall), fiōl 'd òṅ pîṅ ad bèsi, al al sfruta par far-ag far un furt in dla sò cà, a n esénd lò minga tant śmalisiâ. Quànd la pulisìa la 'l ciàpa, la gint la gh vòlta 'l spali tut 'd un cólp, batśànd-al cuma 'n móstar e òṅ minga nurmàl.
Culegamènt estéran
}}
Franco Bagutti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Franco Bagutti, (Piasëinsa, 6 d’avrìl dal 1943) l'è un müsicista italian, voin d'i püsè famùs par via dal liscio.
In dal 1972 l'ha fundä l'Urchestra Bagutti e incö a l'é cunusì in tüt al Nord-Italia.
Curiusitä
Bagutti, piasintëin, al gh'a tame antagunìsta al rumagnö Raoul Casadei.
Ligamm ad föra
Sitt üficial
}}
Cyborg - La vendetta
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ôşla
L' Ôşla (Ozola in italiân), l'é un turèint ed l' Apenèin arzân ch' al và dêr int al Sècia, e al cór int al cmûn ed Ligûnchi.
Cyborg - La vendetta
{{Film }}
Ôşla
Spiegasiòun
Al turèint Ôşla al nâş int la zôna dal bargetân a i pē dal Mûnt Prêd. Dōp al prém trât tr' al piâni d'êlta muntâgna, al turèint al cōr a i pē dal Mûnt Cùşna tra fés bôsch ed fâza ed la "vâl ed l' Ôşla" al rîva a la "Prèişa Êlta" un lêgh artificêl céch ch' al mantîn l'âcva per fà andêr la Centrêla Elètrica ed Ligûnchi. La vâl ed l' Ôşla la sew stréca pó in la gōla di "Schiôch", in dó a 's câta un secònd pûnt ed prèişa dal j âchev (travêrsa) ciamêda "Prèişâ Bâsa". Int la vâl bâsa ed l' Ôşla al turèint al cōr int la zôna bâsa ed Ligûnchi e l và dêr int al Sècia dal pêrti ed la frasiòun ed "Sinchsèr". Al turèint l'é lòngh 14 chilômeter cîrca e al gh' à 'na purtêda mèdia al şbòch cun al Sècia ed 6 mc/s.
Cyborg - La vendetta
{{CITAZIONE|'L óm màchina a 'l servìsi dla léǵ. Al bras 'd un cyborg, al cōr d'n óm.|Tagline dal film}}
Cyborg - La vendetta (Cyborg - La vindéta) l è 'n film 'd asiòṅ e fantàstic dal 1992 'd Albert Pyun.
Ôşla
Spiegasiòun
I principêl cōrs d' âcva ch' a vân a dêr a mansèina ed l'Ôşla în: - Turèin Rimêl - Turèint Rusèndla
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  "Ozola" trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Cyborg - La vendetta
A 'l cìnema 'l à muciâ sù dū migliòṅ ad dòlar. Al gh'à abû anc quàtar séguit: Cyborg Terminator 2 dal 1995, Cyborg Terminator 3 dal 1996, Nemesis 4: Death Angel dal 1996 e Nemesis 5: The New Model dal 2017.
Sunt
Alex Raine (Olivier Gruner), èx delinquènt vgnû fóra da la galéra cun dal parti dal còrp ad materiài sintètig, al lavóra par la pulisìa 'd Los Angeles a gl'órdan dal cumisàri Farnsworth (Tim Thomerson). Dòp na misiòṅ cóntar di cyborg arvèrs guidàda da la Rosaria (Jennifer Gatti), 'l óm al decìd ad mulàr incòsa ma prima al và in Braśìl par masàr-la.
Soquànt méś dòp però i óm ad Farnsworth i al vàn'n a tōr par pò piantàr-ag na bómba in dal pèt par custrìnś'r-al a lauràr incóra par lōr. Par Germaine (Nicholas Guest) al cyborg Jared (Marjorie Monaghan), èx amànta 'd Alex, l'à rubâ di segrét impurtànt di Stat Unî ch'la vōl pasàr a l'urganiśasiòṅ dla Rosaria, i Tèsta 'd Martèl dl'Armàda Rósa.
Alex al partìs par Giàva par farmàr-la. In dl'ìśula aśiàtica al cgnós prima na Cyborg amìga dla Jared, la Julian (Deborah Shelton), e pò na ragàsa ch'la s unìs malvluntéra a la sò batàja, la Max Impact (Merle Kennedy).
Lasciami entrare
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A mas parchè a gh'ò da vìvar.|Tagline dal film}}
Lasciami entrare (Las'um vgnir dèntar) 'l è 'n film ad scarésa śvedéś dal 2008 ad Tomas Alfredson trat da 'l rumànś umònim ad John Ajvide Lindqvist ch'l à anc scrit la senegiadùra dla pelìcula.
Cl'òpra chè, ch'l'è custàda quàtar migliòṅ e mèś ad dòlar a 'l incìrca e ch'la 'n à fat sù da piò 'd ùndas, l'à vins dimóndi prèmi in gir p'r al mónd.
Sunt
Oskar (Kåre Hedebrant) 'l è 'n baghét biónd ad dód'ś an piciâ e tòlt in gir da i sò cumpàgn ad scóla ch'i gh dànan dal „ninèṅ“. Al viṿ insém a sò màd'r Yvonne (Karin Bergquist) ch'la s è divìśa da sò marè Erik (Henrik Dahl).
Na sira al masćèṅ al cgnós na ragasōla ciamàda Eli (Lina Leandersson) e 'l dvènta sò amìg. Chi lē, ch'l'à spatinâ da pôc in d'l apartamènt darènt a 'l suo in dal quartēr ad Blackeberg a Stucólma insém a 'n óm più grand, Håkan (Per Ragnar), in segrét l'è na vampîra e la gh'à biśógn ad cupàr par campàr. Håkan al vrév dar-ag na maṅ tajànd la góla a 'l sò vitmi e pò muciànd sù 'l sangṿ c'n un dvinèl mént'r al śgósla śò ma, p'r al fat ch'l è 'n inśdî, l’Eli l'è custréta a rangiàr-as da par lē murśgànd la gint a 'l còl. La 'l à bèla fat c'n al pòvar Jocke (Mikael Rahm), amìg ad Lacke (Peter Carlberg), e adès 'l è 'l tùran dla Virginia (Ika Nord) ch'la dvènta na ciùcia-sangṿ anc lē ma i sò gat i nàśan ch'a gh'è quèl ch'a traśa sèg e i la mòrśgan rabî. Purtàda a 'l uśdàł, rendénd-as cònt ad qvél ch'l'è dvintànda e a n vlénd più vìv'r acsè, la preferìs piutòst murìr. La s fà acsè vèr'r al téndi dla sò cambra par far in manéra 'd ciapàr fōg cun la luś dal Sōl ch'la gh riva adòs.
In cal méntar l’Eli la cònta incòsa a Oskar ma chi lò al gh'éra bèla rivâ da par lò.
Al Castlâs (Rèz)
{{Metacaixa
{{dialortArz | dial=Arzân}}
Al Castlâs ( Villa Castellazzo in italiân; Castellatii in latèin ) l’é ‘na véla dal cmûn ed Rèz mésa tra mezanôt e matèina ed la sitê e a cîrca 11 chilômeter, a i cunfîn dal cmûn ed Rubēra e a cîrca 'n chilômeter da la Via Emélia. La véla l'é insém a la strêda ch' l' unés la cēşa ed la Maşòun a la frasiòun ed Sân Faustèin ed Rubēra.
Stôria
La véla la ciâpa al nòm da un "castlâs" ch’ l’à fât quistiunêr i Sgnōr ed Sân Martèin e Rubēra, e che incō, dal castèl, an gh’é armêṣ gnînto. La cēṣa parochiêla dal Castlâs l’é dedichêda a la Madòna ed la Nèiva, la gh’à incòra la fōrma d’ uratôri e l’é stêda tirêda só atâch al 1600. L'uratôri l'é stê pasê a parôchia cun al tétol ed priorê al 23 dicèmber dal 1935. Préma 'd alōra al teritôri ed la véla al fêva pêrt ed la parôchia e dòunca ed la véla ed Marmirōl
Nemici invisibili
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Telefilm }}
Nemici invisibili (Nemìg inviśìbii) 'l è 'l diciutéś'm epiśòdi dla prima série dal telefilm Spazio 1999 (Spasi 1999) dirèt par Bob Kellett. 'L è stâ prudót par la britànica ITC e par l'itagliàna RAI.
La senegiadùra 'l è ad Bob Kellett cun 'l ajùt ad Johnny Byrne. Al telefilm 'l è stâ pò girâ in dal Nuvémbar dal 1974, cun dal śunti fati in dal Favràr dal 1975. 'L è stâ traśmìs par la prima vòlta in televiśiòṅ al 19 ad Favràr dal 1976.
Trama
Su 'l pianēd Betha, abitâ sōl da fémni, la cmandànta Theia (Maxine Audley) l'órdna a la Dione (Caroline Mortimer) ad prufitàr-as subìt dal fat che la Luna l'è drē a davśinàr-as a 'l sò sistéma sulàr Gamma par dar inìsi a 'n atàc a surpréśa a 'l pianēd Delta, abitâ sōl da masć, ch'al s cata da cl'atra banda dal Sōl. I dū pianēd i èṅ dònca inviśìbii 'l un cun c'l àtar parchè lugâ da 'l àstar ch'a gh'è in dal mèś. L'ùnica manéra par tacàr la guèra l'è ad druàr la Luna cuma avampòst parchè la pasa giùst da na banda.
La Dione la fà preparàr la sò astrunâṿ Satazius, impinìda 'd mìsii, par spedìr-la in sla Luna par psēr acsè bumbardàr Gamma. 'L atàc al gh'à inìsi dòp che la Dione l'à mis in śnòć al difési 'd Alpha. Delta, c'n a cap Talos (Kevin Stoney), al rispónd a la stésa manéra tirànd di mìsii da na sò curasàda spasiàla che però la vèṅ dastrùta méntar anc la Satazius la patìs di dan. La Dione la dmanda aśìł a Alpha e la śibìs a John Koenig (Martin Landau) 'd andàr a stablìr-as su 'l sò pianēd ma 'l cmandànt al n magna mia la fója, piutòst lò al lavóra par na trégua sprand acsè 'd avér-ag dal tèmp abàsta par parmét'r a la Luna ad śluntanàr-as da 'd lè parchè i gh'èṅ pròpria finî in mèś.
Ma la Dione l'è na balìsta patintàda e la fava sōl finta. Turnàda in dla Satazius la taca la guèra finàla cóntar Delta. Chi lōr i órd'n a Koenig ad dar-'g subìt al curdinàti dla sò nâṿ o sinò di sò mìsii i faràṅ esplòdar la baś. La Dione la pruibìs a John ad dascórar parchè la Satazius l'è darènt a la baś dònca in quàt'r e quàt'r òt lì lē la sarév bòna 'd spasàr-la via. Koenig al dmanda a la Dione ad dascórar sèg e al partìs c'n un moonbuggy par rivàr da lē. Ma insìma a 'l machinèṅ lunàr, càr'g ad bómbi, a gh'è sōl un fantòs. Quànd a riva sóta a la Satazius la Dione la s rénd cònt dla trapla ma 'l è tròp tard e la salta p'r ària. Delta al fà sćiupàr in vōl i mìsii e Alpha l'è salva.
Culegamènt estéran
}}
Istê 'd San Martèin
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Lunbêrd
Cun lunbêrd (lombard o lumbard in lunbêrd ed sira, lumbaart in lunbêrd ed mateina) as trata ’d un grop ed dialet inparintê str’ed lour bacajê par la pió int la Xvesra ed soata (al Tixein e i Grixon) e int na gran pêrt dla Lunbardie stôrica, dounca pur int on ed cal regioun ataix).
Istê 'd San Martèin
L'istê 'd San Martèin l'è 'n perìod 'd soquànt dè ch'i prìlen 'd intór'n a 'l 11 'd novèmber, dè 'd San Martèin, quand a s dà ch'a vin un puchìn 'd bèla stagiòun dàint'r a 'l avtûn e sicuramèint prìma ch'i gh'àpien da 'rivèr i dè dimòndi più frèd edl invèren.
Lunbêrd
Clasificasioun
Al lunbêrd l é na laingua gal-rumanza ed mateina inparentè cn al fransaix, al rumanc, al ucitan, al catalan, ej êtri laingv gal-italghi e vie acsé. Anca se al itajan l é in generêl druvê cum laingua iscreta in di sit in duv as dscoar lunbêrd, al cusché l é brixa mutualmaint capébel cn al tuscan, e stel dou lainguv el fan pêrt ed du ram disteint dla pianta dla famèja linguestga rumanza (arsptivamaint al rumanz ed mateina e al îtalo-dalmadgh). A difarainsa ed na bôna pêrt ed lainguv rumanz, a jn·é dimondi ed dialet lunbêrd ed sira ch'i j·an dej upuxisioun ed quantitê del vuchêl, p.es. paas vs. pass, ciapaa vs. ciapá. Un quêl cunpagn al’s vèd anch in emijan, pr exainpi in dialèt bulgnaix: pàss vs. pâs, ciapèr vs. ciapè. Un êter quêl, tépich ed na laingua rumanza, l é ch'al adrauva tant ed vêrub fraxêj idiumâtich (costrusioun vêrub-partixèla), pió o manc cm in inglaix e in dej êtri laingv germânichi. P.es. trà (trêr), trà via (trêr vie), trà su (trêr so), trà fœura (trêr faura); mangià (magnêr), mangià fœura (magnêr faura).
Istê 'd San Martèin
D'indû a deśgnarèv al só nòm
Al nòm ed cal perìod chè al deśgnarèv dala tradisiòun dal mantêl, che San Martèin a cavâl, 'l avrèv spartî a metê con un puvrèt pîn ed frèd, catê 'd lung a la strèda 'd sòt'a 'n temporêl. Propia subìt dop ch'l Sant 'l era stê acsè generōś, a lasèva lè 'd pióver e a gniva fóra 'l sōl.
Lunbêrd
Druvêr al lunbêrd
Druvêr al lunbêrd l é pr al urdinêri stigmatizê int i sit lunbardôfen che puleticamaint i fan pêrt dl'Itaja, mo ed sôlit l é mia acsé in Xvesra, in duv che i dialet linguestgh lunbêrd luchêj ej en bain ispès pió cunsarvê e pió parlê che int al stêt itajan.
Istê 'd San Martèin
Colegamèint estèren
}}
Lunbêrd
Al Pêder Nôster in lunbêrd e emijan bulgnaix
(LMO)
Pader nost, che te seet ind i cei,
el vost nom sia santificad.
vegna el vost regn,
la sia fada la vosta volontà
cumè in cel, inscì in tera.
El nost pan de tucc i dì dàmm incoeu,
e perdunem a nun i nost debet,
cumè nun perdunem i nost debitor,
e lassa mia che burlem in tentazzion
ma liberom del mal.
Amen.
(EGL bulgnaix)
Pèder nòster, ch't î int al zîl,
ch'al séppa santifichè al tô nómm,
ch'ai véggna al tô raggn,
ch'ai séppa fâta la tô volontè,
cómm in zîl, acsé anc in tèra.
Dâs incû al nòster pan d tótt i dé,
e dscanzèla i nûster dèbet,
cme nuèter a i dscanzlän ai nûster debitûr,
mo lébbres dal mèl.
Âmen.
Ligam de faura
}}
Lìs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I lìs egl' în dal pèrti mecànichi a forma 'd dagli astèini p'r al lùng, in dal tlèr ed tesidûra (mìnim in dal nùmer ed dū), ch' i pòrten ség el màj (dal sòrti 'd gùci) in dû i gh' àn da pasèr i fîl 'dl' urdî: carghèndes ogni lìs 'd 'na séri determinèda 'd fìl 'd urdî (u tut qui pèra, u tut qui despèra, u cun dagli ètri sernidûri), al sô còumpit l' è quel d' alvères u arbasères alternativamèint in dal machinàri, tulènd ség la séri di sô fîl d' urdî, per lasèr al pàs u sarèrel, al fîl 'dla trâma ch' al pasa ded sà e ded là in mèś a chi fîl chè 'dl' urdî.
Culegamèint estèren
}}
424 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 424, mo invéci 'l an 424, 't ê da 'ndèr chè) Al 424 (quaterseintveintquàter, quattrocentoventiquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 423 (quaterseintveintetrī) e 'l vin prìma dal 425 (quaterseintveintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintveintquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Rosemary's Baby - Nastro rosso a New York
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dgî na préga p'r al putèṅ dla Rosemary.|Tagline dal film}}
Rosemary's Baby - Nastro rosso a New York (Al putèṅ dla Rosemary - Nàstar rós a New York) 'l è 'n film ad scarésa dal 1968 ad Roman Polański trat da 'l rumànś umònim 'd Ira Levin. 'L è stâ bòṅ ad vìnsar dū Prèmi Òscar par la senegiadùra minga uriginàla a Roman Polański e par l'atōra minga prutagunìsta a la Ruth Gordon cun chi lē ch'la s è purtàda a cà anc al Golden Globe.
In Itàglia 'l è vgnû fóra in di cìnema in dla vigìglia ad Nadâl. Custâ sōl tri migliòṅ e dū ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad trénta-tri.
Sunt
In chi dè lè la caréra ad Guy la ciàpa 'l vōl parchè 'l atōr ch'al gh'iva fargâ na part impurtànta 'l armàgn òrub e acsè qvi là i sarnìsan lò a 'l sò pòst. Guy, cuntènt dimóndi, al fà savér a sò mujér ch'al vōl avér un putèṅ sèg e 'l à anc decìś quànd, i gh'àṅ da far-al a la fiṅ ad Setémbar. Quànd tut 'l è prònt p'r andàr a lèt a far 'l amōr, dòp na séna a 'l luśōr dal candéli, a sòna 'l campanèl: l'è la Minnie ch'l'à preparâ un dōls par l'ucaśiòṅ. Dòp che la ragàsa la 'l à magnâ, anc s'al gh fava schiva, la gh'à 'n mancamènt e sò marè al la mét a punsàr a lèt. Durànt la nòt la Rosemary la gh'à di arbgàt, cun lē misa in mèś a 'n saba infernàł.
La matìna dòp Guy al gh cònta ch'al l'à ciulàda listés anc se lē l'iva pardû i sèns, giùst p'r al fat ch'al vliva al putèṅ dabòṅ. Al prufesōr Hill (Charles Grodin), al sò ginecòlug, al gh cunférma ch'l'è gravda e ch'al putèṅ al nas'rà al 28 ad Śugn. Guy, cuntènt cuma na Pàsqua, al và a cuntàr incòsa a i Castevet ch'i rìvan subìt in cà sua par festegiàr. La Minnie la cunsìlia a la Rosemary ad cambiàr ginecòlug e ad tōr al dutōr Sapirstein (Ralph Bellamy) ch'l è al più brâṿ in sla piàsa. Malvluntéra lì lē la diś ad sè.
Culegamènt estéran
}}
Forcalquier
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Forcalquier (in ocitân Forcauquier), l'é un cmûn francèiş ed 4.650 abitânt int al dipartimèint dal j Êlpi ed l'Êlta Pruvèisa ed la regiòun Pruvèinsa-Êlpi-Costa Azóra, pôst ed sòta-prefetûra.
Al nòm de sté sitê pruvenşela tra la muntâgna ed Lura, al fióm Durance e al Luberon al deşgnirê dal latèin furnus calcarius (fōren da calsèina).
Capitêla 'd 'na putèinta cuntèa fîn dal Medioēv, Forcalquier la gh'îva 'na sitadèla, incō spianêda. I cûnt Forcalquier ēren ed j aversâri putèint di cûnt ed Pruvèinsa. Al dō Cuntèi a gnirân unîdi a la Frância int al 1481.
La sitê stôrica l'é fâta cm' un teâter a l'avêrta, cun dal stradlèini stréchi dimòndi, cun a i fiânch dal j êlti e bèli facêdi ed palâs che dân prutesiòun dal vèint ed tramuntâna.
La pôrta di Cordiglieri l'é l'ónich monumèint ed la sitē. Al cunvèint di Cordiglieri, ch' al ciâpa al nòm dal curdòun ch' a purtêven in véta i fundadōr ch' ēren frê francescân, l'é dal XII e XIV sècol. Butê zò tânti vōlti al tèimp dal guèri ed religiòun e sòta la Rivolusiòun, l'é stê restarvê in môd straordinâri dal 1960 al 1970
Êter proget
}}
Raoul Casadei
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Raoul Casadei, (Gatì, 15 d'agòst dal 1937) l'è un müsicista rumagnöl, famusìsim in tütt al mònd par via dal liscio. Al g'ha, tàme antagunista emigliän, al piasintëin Franco Bagutti.
All'è al nùd ad Secondo Casadei.
Ligamm ad föra
Sitt üficial
}}
523 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 523, mo invéci 'l an 523, 't ê da 'ndèr chè) Al 523 (sincseintveintetrī, cinquecentoventitré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 522 (sincseintveintedū) e 'l vin prìma dal 524 (sincseintveintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintveintetriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Tartarugalzinho
Tartarugalzinho a l'è 'na sitadëina dal Brasil in dal dal Stä adl'Amapá.
La gh'ha 12.981 abitant (2012), e all'è na sitä növa, perchè all'è nasìda in dal 1987.
Ardundlà
Ardundlà 'l è al nàm dal paes ed "Riolunato".
Guido Menasci
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Guido Menasci (Livóren, 24 ed mêrs 1867 – lè, al 27 ed dicèmber 1925) 'l è stê 'n libretìsta 'd òpera itagliàṅ.
Al Menasci al chersìva in na famìja 'd ginta 'd cultùra e 'l s lavreèva in giurisprudèinsa, tgnend da cât na só pasiòun per la leteratùra, anca tedèsca e francéśa. In dal 1890 al Menasci al vin ciamê in aiùt da 'l só amîg livornéś Targiòun-Tosèti per scrìv'r insèm a lò al librèt edla "Cavaleria rusticàna" dal Mascàgni. Al lavōr fât insèm a 'l Targiòun-Tosèti 'l era andê bèin e acsè i du amîg i continuèv'n incòr a scrìv'r insèm di èter librèt, indû a nn'è minga sàimper facil sernìr el diferèinti màṅ di du scritōr : "I Rantzau" dal 1892, al "Śanèto" dal 1896, "La Redensiòun" dal 1894, e la "Regìna Diaz" dal 1894 per 'l Umbêrt Giordàn. A partìr da 'l 1900 al Menasci 'l insgnèva pò anca lingua e lettradùra francéśa ai ragâs.
Noti e referèinsi
}}
1811
Al 1811 (MDCCCXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.shouji
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Il nostro Natale
{{Metacaixa
17 (nùmer)
{{Metacaixa
Angelique Kerber
{{Metacaixa
17 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 17, mo invéci 'l an 17 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 17 (dersèt, diciassette in itagliàṅ, septendecim in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 16 (sèdeś) e 'l vin prìma dal 18 (deśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al dersetéśim post.
Angelique Kerber
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il nostro Natale
{{Film }}
17 (nùmer)
Al nùmer 17 in dla Giometrìa
Al polìgon ch'al gh'à 17 cô in dal só perìmeter 'l è 'l etadecàgon. I poliéder ch'i gh'àn 17 fàci in dal só estèren i ìn i prìśma pentadecagonèl e 'l piràmid cun la bêś eśadecagonèla, sìa regolèr che minga.
Angelique Kerber
L’Angelique Kerber (Bréma, 18 ad Śnar dal 1988) l'è na tenìsta tedésca cun pàdar pulàc. La s è stablìda a Kiel in dal nòrd dla Germâgna. L'è élta 173 cm, la péśa 68 chilo e l'è bòna 'd dascór'r in tedésc, in ingléś e in pulàc. La dróa 'l bras sinìst'r e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
Vinsénd gl'Australian Open al 30 ad Śnar dal 2016 la s è purtàda a 'l nùmar dū dal mónd, al sò best ranking. In dla sò caréra l'à vins anc sèt tìtui WTA pardénd invéci ùndas finàli.
In di àtar Gran Slam l'è rivàda in semifinàl a gl'US Open in dal 2011 e a Wimbledon in dal 2012, mént'r a 'l Roland Garros al sò riśultâ più bèl 'l è 'n quàrt ad finàl in dal 2012.
Caréra
L’Angelique la mōṿ i sò prim pas in di turnèo WTA in dal 2003. In dal 2007 la śōga soquànti partìdi in di Gran Slam ma la và sèmpar fóra a 'l prim tùran. In dal 2010 la riva in finàl in dal turnèo ad Bugutà ma la pèrd cóntar la Mariana Duque Mariño.
In dal Setémbar dal 2011 la s fà cgnósar in tut al mónd quànd la riva in semifinàl a i US Open baténd, fra gl'atri, l'Agnieszka Radwańska e la Flavia Pennetta a i quàrt, ma pò la pèrd cóntar la Samantha Stosur par 6-3 2-6 6-2.
A pâr un fōg ad paja ma a n è briśa acsè parchè la Kerber la gh dà déntar a 'l inìsi dal 2012 cun atri dū semifinàli a Auckland (śbatùda fóra par la Flavia Pennetta) e Hobart. A Parì la vins al sò prim turnèo cóntar la Marion Bartoli par 7-6 5-7 6-3 e la gh la cava a èsar la nùmar vint-a-dū dal mónd. In Mars a riva n'atra semifinàl par lē ma 'sta vòlta in un Premier Mandatory, qvél 'd Indian Wells. Chè la bat la sò prima top-10, la Na Li, prima ad lasàr-'g al péni cóntar la nùmar òṅ dal mónd, la Viktoryja Azaranka, par 6-4 6-3. In Avrìl la vins 'n àtar tìtul, in Danimàrca, mulànd dū 6-4 a la Caroline Wozniacki ch'la śugàv' in cà. A Róma la céd sōl a la Marija Šarapova in semifinàl e acsè, cun i punt muciâ sù in Itâglia, la dvénta la nùmar déś dal mónd. A 'l Roland Garros la cata in sla sò strada in di quàrt la Sara Errani e la fà sù 'l valìś. A gh và méj a Wimbledon in dua la bat la Kim Clijsters par pò lasàr strada a l'Agnieszka Radwańska in semifinàl. A la Rogers Cup dal 2012 la vèṅ batùda a 'l tèrs tùran par la Roberta Vinci. A Cincinnati la riva in finàl baténd prima la Serena Williams in di quàrt e pò la Petra Kvitová in semifinàl, ma la n vins minga 'l tìtul ch'al finìs in dal maṅ dla cinéśa Na Li par 1-6 6-3 6-1. A gl'US Open l'incróś' incóra la Sara Errani in dal quàrt tùran e la pèrd. La finìs 'l an in tut i caś a 'l sèst pòst.
In dal 2013 la fà gl'utàṿ a gl'Australian Open (5-7 4-6 da l'Ekaterina Makarova) pò la riva in semifinàl a Indian Wells cuma 'l an prima, anc par via 'd 'n infurtùni dla Samantha Stosur in di quàrt, ma pò la pèrd cóntar la Caroline Wozniacki 7-5 a 'l tèrs. Al méś dòp la pèrd la finàl dal turnèo mesicàṅ ad Monterrey cun l'Anastasija Pavljučenkova par 6-4 2-6 4-6. In Avrìl invéci la rusa la gh pèrd a Stucàrda ma pò l'è n'atra rusa, la Marija Šarapova, a 'vér la méj sèg in semifinàl par 6-3 2-6 7-5. In Maǵ la tedésca la riva in di quàrt a Madrid (3-6 1-6 da l'Ana Ivanović) e in di utàṿ a 'l Roland Garros (4-6 6-4 3-6 da la Svetlana Kuznecova). In Agóst a Cincinnati la bat armuntànd la Karin Knapp e pò l'Alisa Klejbanova ma in di utàṿ la lasa strada a la Na Li e la fà cumpàgn anc a gl'US Open pardénd cun la Carla Suárez Navarro. In Setémbar la śōga dimóndi bèṅ a Tokyo in dua la bat l'Ana Ivanović, l'Agnieszka Radwańska e la Caroline Wozniacki prima 'd céd'r in finàl cun la Petra Kvitová par 2-6 6-0 3-6. In Utóbar a Linz i gh dànan na carta salvàdga par parmét'r-ag, vinsénd, ad muciàr di punt abàsta par psēr tōr part a i WTA Championships. La tedésca la n falìs minga e la s pòrta a cà 'l tìtul baténd par 6-4 7-6 l'Ana Ivanović. A Ìstanbul però la n pasa minga 'l giròṅ parchè la bat sōl l'Agnieszka Radwańska e minga la Serena Williams e gnanc la Petra Kvitová.
In dal 2014 la pèrd la finàla 'd Sydney da la qualificàda Cvetana Pironkova, 4-6 4-6 al puntéǵ. A gl'Australian Open l'è la Flavia Pennetta a mandàr-la fóra in di utàṿ. La tedésca la pèrd pò n'atra finàl a Doha 'sta vòlta chè cun la Simona Halep par 2-6 3-6. A Indian Wells invéci la fà fagòt subìt cun la María-Teresa Torró-Flor mént'r a 'l Roland Garros la riva almànc in di utàṿ ma chè l'Eugenie Bouchard la la spiàna par 6-1 6-2 e pò la vins'rà sèg anc a Wimbledon in di quàrt. In dal mèś n'atra finàla butàda a gl'urtìghi par l’Angelique, 3-6 6-3 5-7 da la Madison Keys. Cla maledisiòṅ la cuntìnua anc a Stanford (6-7 3-6 da la Serena Williams). A gl'US Open la patìs un 1-6 5-7 a 'l tèrs tùran da la Belinda Bencic, mént'r a Wuhan l'è l'Elina Svitolina a bàt'r-la in di quàrt par 6-4 7-6. In Setémbar la pasa dū tùr'n a Pechîṅ, pò la céd in tri set a la Svetlana Kuznecova. A la fiṅ d'l an la śōga la finàl dla Fed Cup par la Germâgna ma la la pèrd, acsè cuma i sò dū singulàr, cun la Repùblica Céca.
La Kerber la vèra 'l 2015 faghénd tri turnèo in Austràglia: Brisbane, Sydney e gl'Australian Open a Melbourne e la mùcia sù un quàrt (6-4 5-7 3-6 da l'Elina Svitolina), na semifinàl (3-6 2-6 da la Karolína Plíšková) e 'n prim tùran (4-6 6-0 1-6 da l'Irina-Camelia Begu). A Anvèrsa la ciàpa subìt la paga da la qualificàda Francesca Schiavone ch'la l'asfalta par 6-1 6-1. A Dubai l'è invéci la Flavia Pennetta a vìnsar sèg in di utàṿ par 6-2 3-6 6-1. I rìvan pò dū brut prim tùr'n a Doha e a Indian Wells anc s'a s pōl dir ch'la tedésca l'àppia pascâ mâł in di surtéǵ bcand prima la Viktoryja Azaranka e pò la Sloane Stephens. A Miami la bat l'Heather Watson ma la pèrd dòp cun la Svetlana Kuznecova ma a s pōl dir ch'al sò mumènt nég'r al finìs lè parchè pò la vins a Charleston, dand un 6-2 4-6 7-5 a la Madison Keys, e a Stucàrda, 3-6 6-1 7-5 a la Caroline Wozniacki. In chi àtar turnèo su la tèra a l'ària vèrta però la fà sù pôc, giùst na semifinàl a Nurimbèrga. Śugànd su l'èrba ad Birmingham a riva 'n àtar tìtul c'n al vìnsidi su la Sabine Lisicki e su la Karolína Plíšková, qvésta chè batùda pò anc in dla finàl ad Stanford in Agóst. A gl'US Open la pèrd a 'l tèrs tùran da la Viktoryja Azaranka par 5-7 6-2 4-6 mént'r a Wuhan la gh'à da pigàr-'s a la Garbiñe Muguruza Blanco in semifinàl par 4-6 6-7. In Setémbar la pasa dū tùr'n a Pechîṅ, pò la céd in di quàrt a l'Agnieszka Radwańska par 1-6 4-6. La sèra 'l an cun la finàl pardùda 'd Hong Kong (6-3 6-7 1-6 da la Jelena Janković) e cun i WTA Championships in dua la n pasa minga 'l giròṅ parchè la bat sōl la Petra Kvitová, pò in finàl, e minga la Garbiñe Muguruza Blanco e gnanc la Lucie Šafářová.