cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maria Montessori
I inìsi
Fióla ùnica ed na famìja ed ginta istruìda, la Montesóri la và présti a stèr a Ròma, che 'l pèder 'l ìva catê post da lavurèr là cuma funsionàri in dal Ministēr dal Finànsi. La Montesóri la frequentèva acsè dal scóli ed stùdi sientìfic, bèin che 'l pèder la l'ìs vluda mistra mo, a vèint an, la Marìa la stupìs incòsa a vlér dvintèr Dotorèsa. La gh'la chèva in dal 1896, tulènd la specialiśasiòun in psichiatrìa, in bèrba ai pregiudìsi e ai ostàcol 'd èser da per lē da mêś a sōl di òm là a l'universitê. I só interèsi i spasièven anca in dl'antropologìa e in dla pedagogìa. Ambasadóra pò dal muimèint feminìsta itagliàṅ ed cal tèimp lè, la Montesóra la gniva invièda a 'l congrès ed Berlèin dal 1896 indû a s descurìva anca ed rifórmi socèli, e 'd mijorèr el cundisiòun ed lavōr e 'd stùdi per chi òm e cal dòni, e la tachèva acsè a fèr-es cgnùser per la só determinasiòun e impègn socèl.
El só siélti profesionèli
Laurènd in chi tèimp lè in dl uśdêl San Śvàn e pò in dla clìnica psichiàtrica edl'universitê, la Montesóri la gh'à la manéra 'd capìr che i ragasō deficìnt - acsè i gniven ciamê di diśàbil sfurtunê, frenastènic - i n'gh'àn brìśa da stèr ind un stansòun vōd, lè da per lōr, sàinsa di èter stìmol, mo la cata che chilōr i gh'àpien biśògn ed śvilupèr dal só potensialitê cun dl'educasiòun, e cun dagli atensiòun adàti a lōr. Là in di só stùdi a l'universitê la Montesóri l'ìva bèle tgnû drē a dal lesiòun ed Clìnica psichiàtrica e 'd Clìnica pediàtrica, mo la vōl però andèr-'gh incòra in fònda alśènd in sìm'ai esperiìnsi di Itard e Séguin ch'i éren gnû prìma 'd lē. In dal 1898 a nâs al fiōl Mario avû col Montesano, mo la stèsa mèder dla Montesóri, la Renìlda, la n'vōl minga che la dotorèsa la 'l tègna sēg perchè a in gnarèv pregiudichèda la só caréra profesionêl. La Montesóra la viàśa prìma a Parì e pò anc a Londra su incàreg dal Ministēr, per cgnùser el scóli e i métod 'd educasiòun druê fóra da l'Itàglia. Quand pò la torna indrē a Ròma, la dotorèsa la tìn dal Conferèinsi in sìm'ala psiculugìa e la pedagugìa di putèin deficìnt, pò al Minìster e anc só profesōr universitàri, al Baccelli al gh'dà la diresiòun, insèm col Montesano, edla Scóla Magistrêl Ortofrènica ch'la tachèva al 7 'd avrìl dal 1900. Mìsa in pē, drē dmanda dal Diretōr generêl edl Istitût di Bèin Stàbil ed Ròma, na scóla per putèin cìc, ciamèda pò la Cà di putèin (Casa dei Bambini in itagliàṅ) ind al quartēr S. Lorèins ed Ròma, la Montesóra la gh'n à la diresiòun: la gh'mèt dàinter na sinquantèina 'd putèin un po' indrē in dl'educasiòun e in dal só śvilùp e però anca dl aredamèint cìc proporsionê ai muimèint e a 'l druamèint di putèin, cun di strumèint e materiē strulghê e custruî apòsta ch'i s prestìsen a fèr capìr e descuvrìr di lavōr istrutìv ai putèin.
Colegamèint estèren
}}
1339
Al 1339 (MCCCXXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Paranoia (film 1970)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Paranoia (Paranòja) 'l è 'n thriller dal 1970 'd Umberto Lenzi.
Sunt
Vitma d'n incidènt in màchina durànt na cursa, par tiràr-as sù 'n pôc l’Hélène (Carroll Baker) la decìd ad pasàr na vacànsa a Palma 'd Majòrca in dla vila dal sò èx marè, Maurice Sauvage (Jean Sorel). Rivàda là la dóna la vîṅ a savēr a supréśa ch'a invidàr-la al n è mia stâ lò ma la dóna ch'l à spuśâ in séguit, n'americàna pîna 'd bèsi ciamàda Constance (Anna Proclemer). Chi lē la 'l à fat par dmandàr-'g ad masàr Maurice par lē par via di còran ch'al gh mét, che pò quèl a gh vgnarà in bisàca par 'l ajùt.
In séguit a riva in dla vila di Sauvage la fiōla 'd daśdòt an dla Constance, la Susan (Marina Coffa). Chi lē la dà a inténdar 'd savēr quèl su la mòrt ad sò màdar. L’Hélène la taca a 'vēr paùra e la dvènta paranòica in fiṅ tant ch'a risćiàr la vita l'è pròpria lē.
Culegamènt estéran
}}
La bambola assassina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ciào, a sòṅ Chucky. Vō't śugàr mèg?}}
La bambola assassina (La bàmbula ch'la cópa) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1988 ad Tom Holland scrit insém a àtar dū mìstar dal gènar, Don Mancini e John Lafia. Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà 44, dand vita anc a quàtar séguit: La bambola assassina 2 dal 1990, La bambola assassina 3 dal 1991, La bambola assassina 4: La sposa di Chucky dal 1998 e La bambola assassina 5: Il figlio di Chucky dal 2004. 'N àtar film 'l è drē a rivàr in dal 2013: La bambola assassina 6: Curse of Chucky.
Par far al film a gh'è stâ biśógn ad druàr déś mudèi ad bàmbuli difarénti. Gl'efèt speciài i èṅ ad Kevin Yagher.
Sunt
Al straguladōr ad Chicago, Charles Lee Ray (Brad Dourif), al gh'à i pulisiòt ad Mike Norris (Chris Sarandon) a i calcàgn. Insém a 'l sò cumpàr Eddie Caputo (Neil Giuntoli), al próa a scapàr via frî a na gamba ma 'l sò amìg al taja la còrda lasànd-al là da par lò. Dasprâ, al s lóga in un negòsi ad śugàtui ma chè Norris al gh tira un cólp ad pistòla. Prima ad murìr però Charles al gh la cava a purtàr a cumpimènt un rît vudù su 'n putòć rós ad cavî dla sèrie "Bèl Facèṅ" e al sò spìrit e la sò anma i finìsan acsè dènt'r a 'l bambulòt. Subìt dòp i partìsan dal silti ch'i dànan fōg a 'l negòsi.
Al dè dòp un putèṅ ad siē an, Andy Barclay (Alex Vincent), al dmanda a sò màdar Karen (Catherine Hicks) ad cumpràr-ag un bambulòt Bèl Facèṅ p'r al sò cumpleàn. Esénd in buléta sparàda, la dóna la 'l cómpra uśâ da 'n vagabónd e a s trata pròpria dal putòć cun dèntar Charles. Qvést chè 'l è bòṅ ad dascórar da par lò sénsa 'l pili da drē ma ninsòṅ a sà gnint. Al diś a Andy ad ciamàr-as Chucky: tut al bàmbuli Bèl Facèṅ i èṅ difàti difarénti l'una cun cl'atra.
Chucky al gh'à sōl un quèl in dla sò suca: turnàr a vìvar in un còrp da cristiàṅ arbaltànd 'l incantéśum ch'l iva fat, rubànd al còrp a qualchidòṅ àtar e al n gh'à minga di scrùpui. Cla sira lè al fà fóra la babysitter Maggie Peterson (Dinah Manoff) tirànd-ag na śmartlàda in tèsta e butànd-la śò par la fnèstra. Andy al véd incòsa ma quànd al diś a 'l detective Norris ch'l è stâ al bambulòt a masàr-la, ninsòṅ a gh créd, tut àtar, al ciàpa la cólpa lò.
Culegamènt estéran
}}
254 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 254, mo invéci 'l an 254 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 254 (duśeintsinquantaquàter, duecentocinquantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 253 (duśeintsinquantatrī) e 'l vin prìma dal 255 (duśeintsinquantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintsinquantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
.集团
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 3 'd śnêr dal 2014.
Santa's Slay
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sèra i us, al fnèstri e stópa 'l camèṅ parchè Pàdar Nadâł 'l è drē a rivàr in sità!|Tagline dal film}}
Santa's Slay (Al masèl ad Pàdar Nadâł) l'è na cumèdia 'd scarésa americàna e canadéśa dal 2005 scrita e dirèta par David Steiman.
Sunt
Nicolas Yuleson (Douglas Smith) 'l è 'n śuvnòt ch'al viṿ in un pòst ciamâ Santa Hell Township a cà 'd sò nunòṅ, 'n inventōr dimóndi strâṅ (Robert Culp). Al ragàs al lavóra in dal fōran d'l ebrèj Mr. Green (Saul Rubinek) insém a la sò muróśa, la Mary Mackenzie dita “Mac” (Emilie de Ravin).
Durànt la nòt ad Nadâł a s fà viṿ Pàdar Nadâł (Bill Goldberg) ch'al salta fóra da 'l camèṅ dla famìja Mason par cupàr-i tut: Darren (James Caan), cla purcùsa 'd sò mujér, la Virginia (Fran Drescher), Jason (Chris Kattan), la Gwen (Rebecca Gayheart), la Beth (Alicia Lorén) e la Taylor (Annie Sorell) in dal méntar ch'i éran drē a magnàr al tòc par séna.
La spiegasiòṅ ad cal cumpurtamènt lè al gh l'à scrita su 'n lìb'r al nunòṅ, al “The Book Of Claus”. Pàdar Nadâł al n è àtar ch'al fiōl dal Diàvul e 'l è sèmpar stâ catìṿ tant ch'al s divertìva a masàr in dal dè 'd Nadâł e i cristiàṅ i aṅ sèmpar pargâ Dio ad prutéś'r-i. Chi lò, par jutàr-i, mila an fà 'l iva mandâ 'n Àngil a cunfruntàr-as cun Pàdar Nadâł. Vinsénd na scumésa sèg durànt na gara 'd curling, al Cherubîṅ 'l iva fat in manéra che Pàdar Nadâł al fus custrét a rigàr drit e a far di rigài a i putèṅ e dal bèṅ a la gint. Ma adès al milèni 'l è pasâ e Santa Claus al pōl turnàr a far la canàja, tacànd c'n al masàr al sgnōr Green inciuldànd-'l a 'l mur cun na menorah insfilsàda in dal còl.
Dòp la mòrt anc dal nunòṅ, mis sóta da la ślita 'd Pàdar Nadâł tiràda p'r un biśònt albèṅ, a farmàr c'l umòṅ lè vistî 'd rós a gh armàgn sōl Nicolas jutâ par la Mac.
Culegamènt estéran
}}
424
Al 424 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
30 ed lói
Al  l'è al 211śum dè dal calendàri gregoriàn (212śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 154 dè a la fin dl'an.
Castèl Campori
{{Metacaixa
Dixiecrat
{{Metacaixa
Castèl Campori
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Dixiecrat
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Castèl Campori
Al castèl Campori 'l è 'n castèl ch'al s cata in dal sènt'r ad Suléra, in pruìnsa 'd Mòdna, in piàsa Fradèi Sassi 2.
Dixiecrat
Al Partî demucràtic p'r i dirìt di Stat (States' Rights Democratic Party in ingléś, ad sòlit ciamâ Dixiecrat, sincràśi ch'la mìsćia insém “Dixie” e “Demucràtic”) 'l è stâ 'n partî pulìtig di Stat Unî fundâ in dal 1948 a Birmingham (Alabàma) da na scavśadùra dal Partî Demucràtic in di stat Dixie dal sud.
Castèl Campori
Da 'l 1990 'l è 'd pruprietà dal cumùṅ ch'al 'l à restaurâ soquànti vòlti, l'ultma a séguit dal taramòt dl'Emìglia, par far-ag na bibliutéca e dal móstri.
Dixiecrat
Da cal bandi là i vlìv'n incóra tgnir-as strica la segregrasiòṅ rasiàla e 'l léǵ fati par Jim Crow e i n s cumpatìvan pròpria briśa che qvéi ad Washington i vgnìsan lè a mètar bèc in di sò fat parchè a cà sua i gh vlìvan cmandàr lōr e i vlìvan ch'in dgl'elesiòṅ i vutìsan sōl i biànc e ch'i nég'r i andìs'n in scōli lòfi sōl par lōr.
Castèl Campori
Stòria
Dal castèl a s in dascór in fiṅ da 'l an 1029 cuma bèṅ dal marchéś Ugo 'd Èst e pò dla Matìlda 'd Canòsa. In séguit al castèl al pasa a i Pio 'd Carp ma in dal XVII sécul al tórna a 'l Ducâ 'd Mòdna ch'l al dà a 'l cardinàł Pirèṅ Càmpori, uriginàri dla Garfagnàna. La sò famìja, feudatària in fiṅ a 'l 1796, la 'l à tgnû incóra par di sécui in fiṅ tant ch'l è pasâ prima a la Céśa in dal 1976 e pò a 'l cumùṅ.
Dixiecrat
Dòp ch'in dla convention ad Filadèlfia dal Luj dal 1948 l'ala liberal dal partî, qvéla di stat dal nòrd, la gh l'à abùda vinsa in dal mét'r in dal prugràma un quàlc prugrès su i dirìt sivìl, i mémbar cunservadōr dal sud i aṅ śbatû la pòrta candidànd a presidènt òṅ di lōr, Strom Thurmond, guvernadōr dla Carulìna dal Sud e in séguit sò senadōr p'r un squantèran 'd an.
Castèl Campori
Stòria
A 'l intéran dal castèl, che na vòlta al gh'iva 'n pònt levatòj e 'n fòs 'd intóran, a gh'è na statṿa 'd Èrcule.
Dixiecrat
Inólt'r i Dixiecrat i fàvan fadìga a mandàr śò 'l fat che durànt la secónda guèra mundiàla dū migliòṅ ad nég'r i ìsan tacâ a sarvìr al paéś cuma suldâ ma specialmènt ch'i ciapìsan anc na paga cumpàgna a i biànc e i benefìsi di veteràṅ.
Manhattan Baby
{{Metacaixa
Dixiecrat
Dòp gl'elesiòṅ ad c'l an lè, vinsi p'r al candidâ demucràtic ufisiàł Harry S. Truman, i dixiecrat, ch'i èn però stâ bòṅ listés ad vìns'r in Missisìpi (87%), Alabàma (80%), Luiśiàna (49%) e Carulìna dal Sud (72%), i èṅ in gènar turnâ in dal Partî Demucràtic e i aṅ tacâ a tōr'n al cuntròl piàn piàṅ tant da fiacàr al blòc di stat sudìsta vèrs i candidâ presidènt demucràtic cgnusû cuma „Solid South“ (Sud Sòlid) par pò pasàr, baràca e buratèṅ, da la banda dal partî republicàṅ, specialmènt in di an Stanta dòp ch'in dal 1964 al presidènt Lyndon B. Johnson, demucràtic dal Tèxas ch'l éra andâ sù dòp al masamènt ad John Fitzgerald Kennedy, al s è parmìs ad firmàr la léǵ su i dirìt sivìl.
Manhattan Baby
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Dixiecrat
In séguit al guvernadōr dixiecrat d'l Alabàma George Wallace al decìd ad preśentàr-'s a gl'elesiòṅ dal 1968 a nóm dal „Partî Americàṅ Indipendènt“ (American Independent Party) parchè al saìva ch'al n sarév minga stâ bòṅ ad vìns'r al primàri demucràtichi. Faghénd da tèrs incòmad Wallace al vliva muciàr sù 'n quàlc vōt in dal sud par far in manéra che ninsòṅ di àtar dū candidâ, Richard Nixon p'r i republicàṅ e Hubert Humphrey p'r i demucràtic, al gh la cavìs a pasàr i 270 grand eletōr e dònca al fus pò custrét a mét'r-as 'd acòrd sèg. 'D atra part al blòc dla minurànsa sudìsta dal Partî Demucràtic 'l iva sèmpar mis i bastòṅ in dal rōdi a 'l pulìtichi prugresìsti a livèl federàł tant ch'i presidènt Franklin Delano Roosevelt, Harry S. Truman e John Fitzgerald Kennedy i èṅ sèmpar stâ custrét a far i cònt sèg. Al sò piàṅ però 'sta vòlta 'l è andâ a gambi p'r ària parchè Nixon al 'n à fat sù listés 301 cónt'r i sò 46 ciapâ tut a Dixie Land e i 191 di demucràtic.
Castèl Campori
Nòti
}}
Manhattan Baby
{{CITAZIONE|Al t tîṅ 'd òć... da 'l Infèran!|Tagline dal film}}
Dixiecrat
A 'l dè 'd incō la paròla dixiecrat l'è druàda p'r indicàr un demucràtic cunservadōr e pupulìsta dal sud anc s'adès a và fòrt dimóndi 'l acrònim DINO (“Democrat In Name Only” ch'a vōl dir “Demucràtic sōl in dal nóm”) o la definisiòṅ ad Fox News liberal, Fox Democrat e Fox News Democrat esénd ch'al canàł Fox News ad Rupert Murdoch 'l è dimóndi da la banda dal Tea Party.
Manhattan Baby
Manhattan Baby (La putìna 'd Manhattan) 'l è 'n film da scarésa dal 1982 ad Lucio Fulci, 'l ùltim dirèt da lò par la "Fulvia Film" ad Fabrizio De Angelis. L'òpra l'è stada giràda in sinc stmani.
Dixiecrat
Nòti
}}
Manhattan Baby
La prutagunìsta dal film l'è na pìcula Brigitta Boccoli, surèla ad Benedicta, che pò la dvintarà famóśa p'r al sò partecipasiòṅ a Domenica In.
Sunt
In Egìt cun sèg sò mujér giurnalìsta Emily (Laura Lenzi), 'n archeòlug americàṅ, al prufesōr George Hacker (Christopher Connelly), al decìd 'd andàr a védar cuś a gh'è ad dènt'r dna tómba, faghénd 'n śgârb a 'n spìrit dal mâl ciamâ Abumbenor ch'al gh cava acsè la vista par vindéta. Sò fiōla Susie (Brigitta Boccoli), na putìna ad déś an, la tōś in regàl in na muschèa un cióndul purtafurtùna da na dóna órba, ch'la sarés pò na stria, ch'la gh diś ch'al tómbi i èṅ di mòrt.
Turnâ a New York, 'l archeòlug al guarìs e al pōl tiràr-as via al fasōli da i òć ma la sò putìna la vèṅ misa sóta da 'l fòrsi dal mâl.
Dòp soquànt masamènt e gint ch'la sparìs, 'l antiquàri Adrian Marcato (Cosimo Cinieri), ch'l éra drē a 'ndàr a fónd a 'l caś e 'l iva capî che la maledisòṅ dla Susie la daśvgnìva da 'l cióndul, al mōr in dal sò negòsi parchè gl'uśèi imbalsamâ ch'al gh tgniva dènt'r i tōś'n incór' vita. Hacker al tîṅ a drē a 'l sò cunsìli e 'l al buta via in dal fiùm East River. Ma la stria la gh 'n à di àtar da dar via.
Culegamènt estéran
}}
Tastèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La tastèina l'è cla tasa cichìna, despès ed ceràmica mo a s in cata anca ed véder o 'd porcelàna, ch'a s dróva per servìr-egh dàinter al cafè da bèver.
Avril Lavigne
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}} Avril Ramona Lavigne (Belleville, 27 setèmber 1984) l'é 'na cantavtōra, stilésta e artésta canadèişa.
Colegamèint estèren
L'Avril Ramona Lavigne (Belleville, 27 setèmber 1984) l'é 'na cantavtóra, stilìsta e artìsta canadéśa.
Referèinsi
}}
Mission to Mars
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gl'urìgini dla vita. A i cunfìṅ ad qvél ch'a n s sà minga.|Tagline dal film}}
Mission to Mars (Misiòṅ su Mart) 'l è 'n film ad fantasiénsa americàṅ dal 2000 ad Brian De Palma.
Custâ sènt migliòṅ ad dòlar, al 'n à fat pò sù ùndas da piò.
Sunt
In dal cōrs d'l an 2020 a partìs la prima misiòṅ di teréstar su 'l pianéda Mart. Dòp 'l ateràǵ dla naṿ dla NASA Marte 1, cmandàda da Luke Graham (Don Cheadle) e da i sò culéga Nicholas Willis (Kavan Smith), Sergej Kirov (Peter Outerbridge) e dla Renée Coté (Jill Teed), la squàdra la cata davśèṅ a na muntàgna in dla regiòṅ 'd Cydonia na furmasiòṅ cristalìna. Al grup al decìd a far sù soquànt campiòṅ da spedìr su la stasiòṅ spasiàla World Space Station. Tut 'd un trat a riva 'n stravènt ad sàbia ch'l i masa in quàt'r e quàt'r òt. Finìda la timpèsta la muntàgna la móstra la fórma dna ghigna umanòid.
Luke, ùnic scampâ a cal diśàstar lè, al manda na richièsta 'd ajùt e na secónda squàdra 'd astrunàut la partìs par salvàr-al. I mémbar ad cal grup chè i èṅ al cmandànt Woody Blake (Tim Robbins), sò mujér Terri Fisher (Connie Nielsen), Phil Ohlmyer (Jerry O'Connell) e Jim McConnell (Gary Sinise).
Culegamènt estéran
}}
136 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 136, mo invéci 'l an 136 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 136 (seinttreintasē, centotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 135 (seinttreintasìnc) e 'l vin prìma dal 137 (seinttreintasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seinttreintaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
423
Al 423 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
1793 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1793, mo invéci 'l an 1793, 't ê da 'ndèr chè) Al 1793 (milsetseintnovantatrī, millesettecentonovantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1792 (milsetseintnovantadū) e 'l vin prìma dal 1794 (milsetseintnovantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintnovantatriéśim post.
Èter progèt
}}
558 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 558, mo invéci 'l an 558, 't ê da 'ndèr chè) Al 558 (sincseintsinquantòt, cinquecentocinquantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 557 (sincseintsinquantasèt) e 'l vin prìma dal 559 (sincseintsinquantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintsinquantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Manuela Arcuri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Tu resti sempre accussì, chiatta, brutta e cattiva e chiusa dentro questo cesso per l'eternità.|Tè 't armàgn sèmp'r acsè, budlóna, bruta e catìva e saràda dènt'r a cal cèso chè par sèmpar.|Pupetta a la sóra|DIALETTO={{mud}}|LINGUA={{it}}{{nap}}}}
La Manuela Arcuri (Anàgn, 8 ad Śnar dal 1977) l'è na mudèla, atōra, preśentadōra e showgirl itagliàna. Al sò miśùri i èṅ 94-63-96.
La gh'à abû dal stòri c'n al śugadōr ad fólbar Francesco Coco, c'n al schermidōr Aldo Montano e cun 'l atōr Gabriel Garko anc s'l è duràda pôc, la n sà minga 'l parchè. Adès la stà cun 'l imprendidōr Giovanni Di Gianfrancesco ch'al gh'à dâ 'n fiōl masć in dal 2014, Mattia.
Nòti
}}
29 ed lói
Al  l'è al 210śum dè dal calendàri gregoriàn (211śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 155 dè a la fin dl'an.
La maledizione di Damien
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Chi òć lè i t tgnaràṅ adrē dapartùt 't andrà e i tò arbgàt i dvintaràṅ un quèl véra e spavintóś.|Tagline dal film}}
Omen II - La maledizione di Damien (Omen II - La maladisiòṅ ad Damien) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1978, girâ par Don Taylor c'n un budget stimâ ad siē migliòṅ e òt ad dòlar a 'l incìrca.
'L è 'l secónd tìtul dla sèrie dal Preśàgi dòp Omen - Il presagio (1976) e prima ad Omen III - Conflitto finale (1981) e a Omen IV - Presagio infernale (1991). In dal 2006 a s è śuntâ pò 'n arfacimènt dal prim film, Omen - Il presagio 6+6+6.
Sunt
Dòp la mòrt di sò genitōr, anc se lò 'l è 'l Antìcrist, fiōl ad Sàtana e dna siacàla, Damien Thorn (Jonathan Scott-Taylor) al và a star da sò sio Richard (William Holden) e da sò mujér Ann (Lee Grant). Chi lōr i gh'aṅ bèla 'n fiōl, Mark (Lucas Donat), ma i al tràtan cumpàgn. In cà a gh'è anc 'n atra sîna, la Marion (Sylvia Sidney), ch'la taca a naśàr quèl dòp soquànt tèmp ma la n fà minga in tèmp a far gnint parchè ad nòt na curnàcia négra la vóla in dla sò cambra da lèt e la gh fà carpàr al cōr. Esénd lē dimóndi vècia, ninsòṅ a suspèta gnint.
.网络
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 18 ed śnêr dal 2014.
La maledizione di Damien
Sunt
Damien e Mark i partìsan par l'acadèmia militàra. Damien al gh dà dèntar dimóndi e al vins la “siàbla 'd unōr”, sóta i òć cuntènt dal sergînt Neff (Lance Henriksen) ch'al gh dà sèmp'r al sò apòǵ. In cal méntar l'indùstria 'd famìja, ch'la vénd di gènar alimentàr, la s mét in cundisiòṅ ad culuniśàr al mónd, sóta 'l cuntròl dal lósc Paul Buher (Robert Foxworth). Tut qvéi ch'i s métar cóntar Damien i mōran.
Un dè Damien al vèṅ a savēr 'd èsar lò 'l Antìcrist parchè al tasta 'd avér-'g al nùmar 666 in sal cupét. Subìt 'l è dasprâ ma pò al s fà càrag dla sò puśisiòṅ e al cópa Mark, faghénd-al pasàr p'r incidènt, quànd anc qvést chè al capìs chi 'l è lò dabòṅ. La sōla manéra par farmàr l'òpra dal demòni l'è qvéla ad scurtlàr Damien druànd i sèt pugnài ad Megiddo.
Culegamènt estéran
}}
The Blair Witch Project - Il mistero della strega di Blair
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In d'l Utóbar dal 1994 tri studènt cun la pasiòṅ dla camra i sparìs'n in un bòsc da 'l bandi ad Burkittsville in dal Maryland mént'r i éran drē a giràr un ducumentàri... 'N an dòp 'l è stâ catâ 'l filmâ lōr.|Tagline dal film}}
The Blair Witch Project - Il mistero della strega di Blair (Al mistēr dla stria ad Blair) 'l è 'n film ad scarésa dal 1999 ad Daniel Myrick e 'd Eduardo Sanchez girâ c'n un budget ad vintsìnc-mila dòlar a la manéra 'd un ducumentàri e cuciâ in élt dimóndi da na campàggna prumusiunàla in sla réda internet. 'L à fat sù dagnóra duśènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar dand vita pò in dal 2000 a 'n séguit, Il libro segreto delle streghe: Blair Witch 2.
La pelìcula l'à cupiâ soquànt aspèt da 'l film itagliàṅ Cannibal Holocaust cuma na futugrafìa muśnènta, al druàr la màchina a maṅ e l'idéa dla caséta vìddeo catàda in dal bòsc. A 'l Fèstival ad Cannes dal 1999 l'à ciapâ 'l prèmi par la regìa di śōvan in dla sesiòṅ di film furastēr.
Sunt
In d'l Utóbar dal 1994 tri studènt universitàri, l’Heather (Heather Donahue), Mike (Michael C. Williams) e Josh (Joshua Leonard) i sparìs'n in di bòsc darènt a 'l vilàǵ ad Burkittsville, na vòlta ciamâ Blair. Ad lōr a n s sà più gnint in fiṅ tant ch'i vènan catâ soquànt di sò nàstar ch'i ìvan girâ da cal bandi là.
I ragàs i ìvan decìś ad giràr un ducumentàri par far luś su di dit dla gint ch'i còntan ch'in chi bòsc lè dal Maryland a gh vivìs in dal Setsènt na stria, l’Elly Kedward, cgnusùda cuma la “Strìa ad Blair”. Chi lē l'éra na dunàsa dimóndi catìva ch'la fava sparìr i putèṅ dòp avér-ag fat dal mâł.
1451 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1451, mo invéci 'l an 1451, 't ê da 'ndèr chè) Al 1451 (milquaterseintsinquantùn, millequattrocentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1450 (milquaterseintsinquànta) e 'l vin prìma dal 1452 (milquaterseintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintsinquantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Fabio Testi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Fabio Testi (Pischéra, 2 'd Agóst dal 1941) 'l è 'n atōr, ad cìnema e 'd televiśiòṅ, e 'n cantànt itagliàṅ.
Er Piotta
{{Metacaixa
Fabio Testi
Culegamènt estéran
}}
Er Piotta
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Poi me compro tutto quello che è coatto, lo studio cinquantaquattro o il piper disco, ma Amanda Lear è una femmina o un maschio? Piotta, merlo maschio come Lando, un urlo, un lampo, il cafone è sul palco, il supercafone eccolo qua, Piotta è il suo nome nun lo scordà, movi la mano de qua e de là, fammela vede nun te fermà.|Pò a m còmpar tut quél ch'l è cuàt, al studi sinquanta-quàtar o al disco piper, ma l'Amanda Lear è-la na fémna o 'n masć? Piotta, mèral masć cuma Lando, un sîg, un lamp, al cafòṅ 'l è in sal palc, al supercafòṅ ca'l chè, Piotta 'l è al sò nóm briśa daśmindgàr-t-al, mōṿ la maṅ da 'd chè e da 'd là, fà-m-la védar, minga farmàr-at.|Supercafone, 1999|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Tommaso Zanello, in art Er Piotta (Róma, 26 'd Avrìl dal 1973), 'l è un cantànt rap itagliàṅ.
Biugrafìa
In séguit al lavóra cun di grup cuma Colle der Fomento e Ice One, miténd sù la Taverna VIII Colle Roma. Sèg al taca a far i sò prim braṅ underground par pò pasàr a la banda di Robba Coatta insém a MC Turi e al DJ Squarta di Cor Veleno.
In dal 1997 a vèṅ fóra al mixtape La banda der trucido e pò al canti Ciclico (Sìclic, par la culóna sunóra dal film Torino Boys dirèt p'r i Manetti Bros.) e Spingo io (A cuć mè).
In dal 1998 al vins al tìtul ad mijór MC itagliàṅ par la rivìsta AL Magazine e al vèṅ sarnî par la Antibemusic par far gnir fóra al sò prim disc Comunque vada sarà un successo (In tut al manéri al sarà un sucès) cun dèntar i sìngui Dimmi qual è il nome (Dì-'m qual è al nóm) e Supercafone (Supercafòṅ), ristampâ pò 'l an dòp cun la śònta ad soquànt braṅ. 'L è un sucès dabòṅ e Er Piotta al vins al disc ad plàtin.
In dal 2000 al fà gnir fóra Democrazia del microfono (Demucràsia dal micròfun) cun i braṅ ad punta La mossa del giaguaro (La mòsa dal giaguâr) insém a la Jenny B e Il mambo del Giubileo, druàda pò cuma sìggla dal prugràma televiśìṿ ad Raidue Stracult cun la Flavia Vento.
In dal 2001 al dà a la luś Eurocontanti mèntar in dal 2004 al và a Sanremo par cantàr Ladro di te (Làdar ad tè) e anc la canta 'd Adriano Celentano Chi non lavora non fa l'amore sunàda a la manéra rap.
Dal 2004 in avànti al pùblica i àlbum Tommaso (2004), Multi culti (2007) e S(u)ono diverso, śóg ad paròli fra A sòṅ difarènt e Sòṅ difarènt.
Culegamènt estéran
}}
832 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 832, mo invéci 'l an 832, 't ê da 'ndèr chè) 'L 832 (otseinttreintadū, ottocentotrentadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 831 (otseinttreintùn) e 'l vin prìma edl 833 (otseinttreintatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseinttreintaduéśim post.
Cà a tòra
{{Metacaixa
422
Al 422 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cà a tòra
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Impalcadûra
La rôca in urègin fâta in prêda cun funsiòun ed difèişa, la preşèinta 'n' impalcadûra masésa ed sôlit ed fōrma fâta a retângol, cun al carateréstich turiòun centrêl ch' al dêva, a chi stêva ind la cà a tòra, un pûnt stratègich per guardêr, segnalêr e difèndres da l'êlta.
La Cà a tòra la gh'îva, ed sôlit, un pòs per l'âqua, un curtîl e 'n' armésa pr' al bèsti e i mèz. L' ingrès ed la cà, ed sôlit, al preşèinta ûn o pió archivôlt (ch' a gh' àn insém al stèma ed la faméja dal sgnōr dal pôst) per permèter l'ingrès a cavâl e che un tèimp a gnîven sarê, quând l'ēra necesâri, da impunèint purtêl; al mûri în sèimper grôsi e al fnèstri, céchi, prutèti da inferiêdi.
As vèden despès dal vôlti a vêla, fnèstri a dû bûş, scalòun intêren e un sistēma ed sòt pasâg més sòt tèra.
Funsiòun
Al Cà a tòra a gnîven per lo pió fâti e druvêdi in zôni difècili da rivêregh al tèimp dal medioēv per controlêr e, a l'ucasiòun, difènder cun pôchi fôrsi mó bòuni, un pâs o un pôst stratègich in zôni ed muntâgna o cun dal rôbi impurtânti mó ânca só cruşîl o strêdi da badêr. In pió da èser druvêdi cun funsiòun ed tâtica militêra ēren druvêdi cme abitasiòun "padrunêli" che d' atōren despès a gnîva fât un sistēma ed cà dipendèinti o ânca di cèinter abitê.
Ind l' Eurôpa
Ind i sistēma ed sitê medievêli europèi ocidentêli a gh' é dimòndi eşèimpi ed gèner ed Cà a tòra dal X sècol; incòra incō a 's pōlen vişitêr in Inghiltèra, Irlânda, Scôsia, Galles, Frância e in Itâlia. Na quelchidòna a's câten ânch in Germâgna, Polônia e da êtri pêrti ind al cèinter ed l' Eurôpa.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Casatorre trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
28 ed lói
Al  l'è al 209śum dè dal calendàri gregoriàn (208śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 156 dè a la fin dl'an.
.公司
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 18 ed śnêr dal 2014.
.pictures
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.
Luceria
<div style="float:right; border:1pt solid #aaaaaa; clear:right; padding:1ex; background-color:white; margin:auto 0pt auto 1ex; width:270px;">
Al sît in dó e's câten i schêv ed la sitê ed Luceria. La só puṣisiòun l'é.
Lucèria (Lūcĕrĭa in latèin) l'é al nòm ch'a's dà a na sitê dal tèimp di légor e pó di rumân, bandunêda int al IV sècol dôp Crést, ch'la's catêva drē la rîva a dréta ed l'Èinsa, fra Ciân e Sân Pôl int al cmûn ed Canòsa in pruvîncia ed Rèz. Per la só puṣisiòun, là in dó e cminsépien al culèini, l'ēra un cèinter ed cumêrc impurtânt tr'al sitê int la piâna e i paèiṣ pió in muntâgna fin ai teritôri d'ed là d'j apenèin. Soquânt e-schêv cumincê int al XVIII sècol j ân permès ed catêr tra l'êter la strêda mèistra (lòungh al fióm) e dal tòmbi. I rèst ch'j în stê tirê fōra e's câten incō int i muṣē a Pêrma e a Rèz.
Urégin e testimuniânsi dal nòm
Al tèimp di român in Itâlia a gh'ēra soquânt sitê ciamê Luceria o Nuceria (a pêr che i dó nòm e fósen quêṣi cumpâgn, cun Luceria druvê pió despès ind i documèint uficêl ); la pió famōṣa l'ēra còla in Pólia (ciamêda Lucera al dé d'incō). Al n'é mìa cêr d'in dó deṣvègna ste nòm; fôrsi da lucus ch'al vrîva dîr "bôsch sâcher". Al matemâtich e stròlegh egisiân Tolomeo (II sècol dôp Crést) al scrév ed na sitê ciamêda Nuceria ṣvèin a Rèz int al só léber Geograféia, es al dîṣ ânca só per zò in dó la's câta (pió vêrs al Pò che Rèz). Ed na Luceria ind l'êlta Itâlia a's pêrla ânca int al IV sècol int 'na lètra ed l'imperadōr Valentiniano I ch'la finés cun ''VIIII Kal. Oct., Luceriae Valentiniano et Valente aa. conss.'' (23 ed setèmber 365).
La curioṣitê per sta sitê perdûda la vîn istighêda ed nōv int al Rinasimèint quând al léber ed Tolomeo, ch'l'ēra andê ṣmarî, al vîn artruvê e publichê. A gh'é stê quî, cme J.J. Hofman (1698) e L.A. Muratori (1744) ch'j ân pinsê che Luceria la fósa la Lusêra antîga; incō a's pèinsa però che Lusêra la sìa na sitê di Lungobêrd, e i rèst rumân catê ind i parâg j în stê prân pôch.
Mó a gh'é ânca stê di avtōr, pr'esèimpi Raffaele Maffei int al 1506, al frê Leandro Alberti int al 1550 , e Paul van Merle int al 1605. ch'j ân pinsê che la sitê ed Tolomeo la fósa a mezdé ed Rèz atâch a l'Èinsa. Còl ch'l'é sicûr l'é ch'al ré ch'al divéd al cmûn ed Canòsa da còl ed Sân Pôl al's ciâma incòra adès ré Lusēra (Rio Luceria), e ch'al nòm de sté turèint l'é asê antîgh da èser catê ind l'inventâri dal 1364 di bèin d'Azzo da Curèz cme Rivum Luxerae.
Al j urégin, i légor e i rumân
Luceria l'é nasûda prubabilmèint cme cèinter ed trâfich atōren al IV sècol préma ed Crést int la Gàlia Cispadâna, int un sît in dó a's catêven trèi strêdi ed cumunicasiòun impurtânti: la strêda antîga che dal Pò l'andêva só per la rîva dréta ed l'Èinsa vêrs mezdé per rivêr a Pistorium (Pistoia) atravêrs j Apenèin, e ch'l'ēra masmamèint impurtânta préma ch'e rivésen i rumân; la pésta ai pē di mûnt ch'la tajêva da matèina a sîra e la pèsta di mûnt ch'la ciapêva vêrs al culèini in dóv, int al X sècol, a'gh gnirân pó só i castē mediovêl. I prém abitânt dal pôst j în stê i Légor, prubabilmèint i Friniât, che dôp avèir finî ed fêres la guèra j ân cumincê a lavurêr insèm ai ṣvinânt Etrósch ed Servirôla , in dó adèsa a gh'é Sân Pôl, ind al sfrutêr la puṣisiòun magnéfica dal sît per baratêr i prodòt di cuntadèin e ed la muntâgna e culèina cun la mercanséja dal sitê ed la bâsa.
Ind al II sècol préma ed Crést i rumân j ân cunquistê la piâna dal Pò, e pó ânca l'Apenèin arzân dôpa avèir tirê zò l'impurtânt cèinter légor ed Suismontium (Bismantova). Sènd che i rumân, dapertót in du j în andê, j în sèimper stê dimòndi interesê ai cèinter conômich e militêr pió impurtânt, e's în impiantê ânca a Luceria e armes'cê cun la gînta ch'l ēra bèle lé. Cun ste cambiamèint, còl ch'l'êra sōl un marchê a l'avêrta l'é dvintê na sitê dabòun, cun cà, palâs póblich, strêdi salghêdi, merciapē e servési per mercânt e viazadòur, cme stâli pr'i cavâj e al bestiâm cun l'âcva curèia e spiâs per la mercanséia. La cunquésta la n'à mia spasê via del tót la tradisiòun di légor, perché i român cunquistadōr e n'avîven interès a fêr scumparîr al j uṣânsi dal post, mó sōl a dvintêr i padròun. Al dòu cultûri e s'în mis'cêdi pôch a la vôlta, facilmèint a sègvit ed matrimòni tra gînta dal pòst e furastēr rumân.
655 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Luceria
La ṣlarghêda dal paèiṣ
Dòunca, Luceria l'é dvintêda rumâna al tèimp ed la Repóblica, mó al cèinter l'é chersû e gnû impurtânt sōl int al prém e secònd sècol dôp Crést, oséja ind l'etê imperiêla. A mezdé dal ré Vîgh (rio Vico) e gh'în gnû só, in chi sècol lé, di paeṣôt ṣvinânt ch'j în armêṣ fin al dé d'incō: Vîgh (Vico, ch' al vōl dîr bòuregh), Tavêrn (Taverne, da Tăbernae, oséja lucândi o ustaréi) e Carbunés (Carbonizzo, da Carbonescĕre, oséja fêr dal carbòun). A pêr che in ste peréiod a'gh sìa stê ânca un grôs incèndi ch'l'à bruṣê tót al cà e palâs ed lègn ed la sitê, ch'j în stê pó arfât cun di mûr ed quadrê pugê insém a di fundamèint ed prēda prân bós. Dôpa la ricostrusiòun Luceria l'é dvintêda grânda cme an l'ēra mei stêda (100.000 mq ed metradûra): la sitê l'andêva dal ré Lusēra (a mezanôt) al ré Vîgh (a mezdé) e la gnîva traversêda per travêrs da na strêda salghêda (da mezdé a meṣanôt) lêrga in soquânt pûnt ânca sê mêter. Lòungh a la strêda i schêv j ân catê un grôs sît póblich (fōrsi al foro) ed 30 mēter per 90, ch'al prîva ânca avèiregh di pôrtegh.
Ashley Judd
{{Metacaixa
Luceria
La fîn impruvîṣa
Int al quêrt sècol Luceria l'é stêda bandunêda ed prèsia per di mutîv ch'an es cgnòsen mìa. Ânca se per l'impēr rumân al quêrt sècol j în stê d'j ân difècil, i studiòuṣ e pèinsen che i cumbatimèint che gnîven ûn a drē a cl'êter ai cunfîn an présen mia avèir di efèt acsé grôs per 'na sitê acsé dèinter e in flôra cme la prîva èser Luceria; a's pré dêr però che la sitê la sia stêda atachêda da na rantumâja ed suldê sbandê a la sèirca ed magnêr. Mó l'idèja che i studiòuṣ e'gh dân pió valòur l'é còla dal diṣaster naturêl, dal mumèint che na mócia ed munèidi j în stêdi catêdi int al sît durânt i schêv, mó ânca dai cuntadèin int l'arêr i câmp. Un squasòun ed taramôt o n'inundasiòun a prén avèir fât e-scapêr in frèta e fória la gînta sèinsa avèiregh al tèimp ed tōr só còl ch'a gh'îven, sôld, rôba presiōṣa e terâlja.
Ashley Judd
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Luceria
La fîn impruvîṣa
A chi tèimp là, dôp di fât acsé diṣastrōṣ, l'ēra pió fâcil per j abitânt scampê ed spustêres int al ṣvinânsi che arfêr tōt. L'é cêra che ânca al j ativitê conômichi j în stêdi mési sòt sōver e che i trâfich ed comêrc prubabilmèint a s'în fât sèimper pió cêr tânt da mandêr in ribâs tóta la zôna. Dôp l'abandòun Luceria la srà stêda saczêda pió ed 'na vôlta, un lavōr nurmêl in chi tèimp là, pr'al ricóper di presiōṣ materiêl da fabricasiòun da turnêr a druvêr da na quêlch êtra pêrta (al sît l'é stê ciamê al predêr fîn al XVIII sècol ). Acsé la sitê l'é scumparîda e cun al pasêr dal tèimp ânca la gînta la s'é ṣmindghêda ed la só eṣistèinsa.
Ashley Judd
L’Ashley Tyler Ciminella, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art 'd Ashley Judd (Granada Hills, 19 'd Avrìl dal 1968), l'è n'atōra americàna cgnusùda specialmènt par soquànt thriller girâ in di an Nuànta cuma Il momento di uccidere, Il collezionista, The Eye - Lo sguardo e Colpevole d'innocenza.
Luceria
I schêv modêrn
Al sèirchi di studiōṣ ed l'antichitê a Luceria, ch'j în cumincêdi vêrs la fin dal diciotèiṣem sècol, j în stêdi purtêdi avânti a pès e pcòun, e dimòndi despès sèinsa stêr mia tânt lé a pinsêr a còl ch'an es prîva o an es vrîva mia purtêr int un muṣéo: al lòunghi sôsti tra un intervèint e cl'êter j àn cavṣê la ruvîna dal costrusiòun che turnêven fōra e al semnèl di rèst ch'j în stê vendû o druvê da la gînta dal pôst per tirêr só di êter fabrichê.
Ashley Judd
La gh'à abû dal stòri c'n i cantànt Lyle Lovett e Michael Bolton e gl'atōr Matthew McConaughey e Robert De Niro prima 'd spuśàr in dal 2001 al pilòta Dario Franchitti e divìd'r-as sèg dód'ś an dòp.
Àtar prugèt
}}
Luceria
I schêv d'Angelo Schenoni (1776-1786)
I prém schêv int al sît ed Luceria j în cumincê al 21 ed mâg 1776; dôp 'na fermêda ed nōv ân, j în andê avânti int al 1785-1786. In cal tèimp là al teritôri ed Canòsa l'ēra dèinter dal duchêt ed Pêrma e la diresiòun di schêv l'é stêda dêda a l'abê Angelo Schenoni, ch'l'ēra al perfèt dal muṣéo ed Pêrma. Diversamèint da incô, al stódi di rèst antîgh int al Setsèint l'ēra imaginê sōl cme "recóper d'antigaja", e dòunca an l'é mia un mistēr ch'e sìen stê scavê bèin terṣèint mêter ed trincèi sōl per tōr fōra di vêṣ, dal stâtvi es êtra rôba da spònder ind al culesiòun duchêli, sèinsa preocupêres ed tgnîr nôta dal informasiòun presiōṣi ch'e gnîven ruvinêdi da j uṣvéj d'j operâi che scavêven. In particulêr, al relasiòun di sti prém schêv e còunten d'avèir catê 'na fundasiòun fâta da du mûr lòungh nōv brâs e lêregh du, cun na fōrma ed mèz sèirc, unî da du êter mûr drét, cme la fósa al pè ed na basélica rumâna ; na costrusiòun monumentêla cumpâgna cun l'âbsida an l'é pió stêda catêda ind i schêv fât dôp. Quând i schêv j în stê finî ind l'agòst dal 1786, la zôna l'é stêda lasêda tóta sòt sōver e al costrusiòun ch'j êren mia stêdi quacêdi ed nōv j în stêdi saczêdi. .
I schêv ed Gaetano Chierici (1861-1862)
La stôria dal sît ed Luceria l'artâca apèina dôp l'unitê d'Itâlia, quând la zôna l'ēra gnûda a fêr pêrt ed la pruvîncia ed Rèz. Int al 1861 difâti un cuntadèin ch'l'ēra drē ad arêr i só câmp al câta quâter tòmbi cun al só corēdo incòra intēr. Sta catêda l'à stusighê la curioṣitê dal profesòur e prēt don Gaetano Chierici, ûn di pêder dal stódi di pôpol antîgh in Itâlia, ch'l'à arcumincê di schêv int al sît ch'j în andê avânt fin al 1862.
In sti schêv, ch'j în stê fât, gnân a dîrel, in manēra pió sientéfica ed qui dal Schenoni, al Chierici l'à turnê a catêr la strêda ch'la tajêva Luceria ed travêrs (na strêda fâta prôpia a règola e armêṣa incòra sâna), al fundasiòun dal cà in rîva a la strêda, 'na clòuna ed prêda ed quâter mêter, strichêda in êlta, ch'la stêva prubabilmèint dednâns un fabrichêt póblich, di pavimèint e na mócia ed tòmbi cun di môrt sia suplî che bruşê. Soquânti de sté tòmbi, cun incòra al só corēdo funerâri, a gh'îven dèinter dal spêdi e di giuiê stervlê e ròt, secònd 'n'antîga uṣânsa carateréstica di légor.
Al stódi di rèst catê a Luceria l'é stê adât e rigurôṣ, perché al Chierici al gh'avîva la mîra ed dêregh un ṣvilóp int j ân segvèint; epór còst al n'é mia stê pusébil, e al sît l'é arturnê a èser câmp pr'i cuntadèin. Tót còl ch'l é gnû fôra da i só schêv a's câta adèsa int i Muṣéi cévich ed Rèz.
Al ventèiṣem sècol
La stôria ed Luceria la và avânt int al 1909. Mèinter che al Ferovéi Arzâni j êren drē a fêr di lavōr per la costrusiòun ed la ferovéia Rèz-Canòsa, j în stêdi catêdi, tra l'êter, un manarèin ed prêda ed 30 centémeter (na lunghèsa mia nurmêla) ch'al fà pinsêr ch'al sît al fósa bèle abitê da di mjêr d'ân, dal j êtri munèidi ed la fîn dl'impēr e dal j êtri tòmbi rumâni. Sti ûltem sepólcher j ân permés d'avèir n'idèja pió cêra ed la cumpusisiòun ed la sitê: a Luceria a gh'ēra trî simitèri bèin divîş, ûn dal peréiod di légor e di cêlt (IV-III sec. p.C.), ûn ch'al s'arfà a l'època di légor e di rumân (dal II sec. p.C. al II sec. d.C) e un êter masmamèint ed la fîn ed l'impêr (III-IV sec. d.C.) cun di sègn di prém cristiân (fōrsi dal IV sècol d.C.). Mó incòra int al 1925 al studiōṣ Andrea Balletti, int al publichêr al só famōṣ léber ed stôria ed Rèz, al metîva in dóbi che int al sît ṣvèin a Ciân a'gh fósa mai stê na sitê antîga, tânt "pôca" l'ēra la rôba ch'l'ēra stêda catêda, e al dgîva che secònd li-ló sta facènda ed Luceria l'ēra 'n'invensiòun ed quêlch stôrich pôch sèri.
Dal 1967 fîn al 1985 al sît ed Luceria l'é stê tgnû d'ôc per evitêr che la gînta l'andésa a savuṣêr int i câmp per catêr di êter rèst, sibèin che pôch a la vôlta la zôna ed costrusiòun dal cà la sìa stêda ṣlarghêda. Int al 1981-82 la Sovrintendèinsa Archeològica l'à fât dal j êtri prōvi ed schêv, mó l'è sōl int al 1995-96, cun al sustègn dal cmûn ed Canòsa e l'impurtânt ajót ed la societê "Amîgh ed Luceria", che al sît l'é stê esplurê a la grânda per capîr la dispoṣisiòun dal strêdi e dal cà, e vèder s'e'gh sré prû dêr valòur in na quêlch manēra. Na pêrta di schêv l'é ânca stêda lasêda squacêda in permanèinsa per fêr vèder quèl a i viṣitadòur. Mó ind j ân ch'j în gnû dôpa a'n s'é pió fât gnînt, e al schêv squacê l'é andê in sêlda; al cà j în gnû incòra pió ṣvèin e i cuntadèin ch'e lavòuren i câmp e al végni e sêgviten a catêr dal munèidi e di scôs rumân int l'arêr, e i lêder a rubêr zò tót, un brót fât ch'l'à dê véta a pió d'un reclâm, ânca in Senêt.
459 (nùmer)
{{Metacaixa
1340
Al 1340 (MCCCXL in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
459 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1617 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1617, mo invéci 'l an 1617, 't ê da 'ndèr chè) Al 1617 (milseseintdersèt, milleseicentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1616 (milseseintsèdeś) e 'l vin prìma dal 1618 (milseseintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintdersetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Elèinc ed personâǵ 'd Harry Potter
Chè a seguìr a gh'è elenchê i personâǵ più importànt dal còunt 'd Harry Potter, fóla invintèda e scrìta dala scritóra J. K. Rowling, tgnû divîś per categorìa. Tra parèinteś a gh'è scrìt al nòm ingléś quànd 'l è diferèint.
Magnamôrt
Môrt o sàins alma
Traditōr
Barbòṅ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I Barbòṅ (Barbóni par cal dóni), cgnusû anc cuma Strasòṅ, Sénsa Téǵ, Sénsa Cà, Vagabónd o Piucióś, i èṅ dal parsòni ch'i vìv'n in strada sénsa bèsi e sénsa lavōr, ch'i scàmpan cum i pōlan, dmandànd la limòśna o andànd a magnàr a la Caritas. Ad nòt i s quàcian cun di stras, di giurnài o di cartòṅ, adès i n pōlan gnanc piò punsàr in dal stasiòṅ di trêṅ parchè 'd nòt i li sèran par paràr-i via.
A n gh'è mia da cunfónd'r-i c'n i sigàgn ch'i èṅ 'n àtar quèl. Un barbòṅ al pōl ès'r un tisi ch'l à sarnî lò ad far cla vita lè o anc un daśgrasiâ ch'al s è adatâ.
In Itàglia i èṅ cgnusû cuma Barboni ma a 'l dè 'd incō i s dróv'n invéci dimóndi 'l paròli Homeless (da 'l ingléś) e specialmènt Clochard (da 'l francéś) prununsiâ anc mâł /klo'ʃard/ (cuma s'i fùsan dal fémni) sénsa pò gnanc dar a mènt ch'in Frància i n la dróan piò da cal pès parchè l'è na paròla ch'l'ufénd (la vōl dir supàs o campanàr sòp), a 'l sò pòst i aṅ sarnî Sans-abri. {{CITAZIONE2|... (le loro vite) paiono essere rattrappite nella necessità, nella sopravvivenza. Almeno per qualche stagione. Senza speranza alcuna di trasformazione: con una concentrazione su gesti ripetuti che tesse quasi un riparo dalla speranza, come dalla memoria, dall'altro e da sé stessi. Vite nella difficoltà, quasi nella paralisi della volontà, ai margini delle città, delle relazioni, degli affetti...|...(el só vìti) i pèren strichèdi sù dai biśògn, da 'l scampèr. S'ocòr per na quèlc stagiòun. Sàinsa gnanc na sperànsa ed canbièr: cun na fìsa sèinper in cheli abitùdin ch'la sèra fóra la speràṅsa, i arcòrd, chièter e anc sè stès. Vìti in dal dificoltê, quèśi sàinsa più la bòuna volontê, fóra da 'l sitê, dai amicìsi, dai afèt...|'L'educazione nell'ombra. Educare e curare nella fragilità', 2009. |DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Referénsi
}}
The Grudge
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A n daśméndga e a n pardòna minga.|Tagline dal film}}
The Grudge (Rancōr) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 ad Takashi Shimizu, arfacimènt dal film dal 2003 Ju-on: Rancore dal stés regìsta giapunéś, (呪怨).
C'n un cōst ad sōi déś migliòṅ ad dòlar, la pelìcula l'à frutâ dimóndi a i prudutōr Sam Raimi e Robert Tapert parchè l'à muciâ sù un quèl cuma sènt-utantasèt migliòṅ ad dòlar.
Al film al gh'à abû dū séguit: The Grudge 2 dal 2006 e The Grudge 3 dal 2009.
Sunt
Al prufesōr americàṅ Peter Kirk (Bill Pullman), ch'al viṿ in Giapòṅ insém a sò mujér, un dè al decìd ad butàr-as śò par na fnèstra, masànd-as sénsa mutìṿ. Dū an dòp na śóvna asistènta suciàla dal pòst, la Yoko (Yôko Maki), la và a cà dna vècia ucidentàla ch'la gh'à dimóndi prubléma ad salùt, l’Emma Williams (Grace Zabriskie). Chi lē la viṿ da par lē dòp che sò fiōl e sò nóra i èṅ sparî. Méntar la śóvna la dà śò la pólvra e la fà i fat, la sènt di stus in dal tasèl mòrt e la và sù a guardàr cuś a gh'è. Tut 'd un trat un putèṅ malfurmâ e śmòrt al la ciàpa sù ad pēs masànd-la.
A n avénd più nutìsi ad lē, par tgnir a drē a la vècia, Alex (Ted Raimi) a 'l sò pòst al gh manda na śóvna americàna ch'l'è drē a studiàr là p'r un scambi culturàl, la Karen Davis (Sarah Michelle Gellar). Sèg la gh'à 'l sò muróś Doug (Jason Behr).
Al prim dè ad lavōr la Karen la cata la cà insprucàda, rusc in gir e pólva, cuma se ninsòṅ 'l is fat gnint par di dè e l’Emma l'è in un stat catatònic. Dòp avér-la mis a lèt, la taca a mét'r a pòst quànd la sènt anca lē di ciòc daśvgìr da 'l tasèl. In na cambra la cata 'n armàri sarâ cun dal nàst'r adeśìv: i stus e i sîg i rìvan da lè dèntar. Vèrt al spurtèl, a salta fóra un putèṅ da la pèla biànca e cun un gat négar in bras. Chi lò al gh diś ad ciamàr-as Toshio (Yuya Ozeki) ma, sénsa spiegasiòṅ, al sparìs cuma 'l è vgnû.
Culegamènt estéran
}}
Rùdeg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al rùdeg (rutto in itagliàn) 'l 'n rumōr deśgnìnt dala bòca per dl'ària ch'a selta fóra tùt 'd un cólp da 'l stòmeg.
In dal nostri bandi rudghèr in pùblic a nn'è minga educhê mo in na quèl ètra cultùra, a gh'è 'l chêś ch'al sìa anc un sègn 'd apresamèint per quêl ch'a s è apèina magnê. Fèr al rudghìn, a gh'in vìn biśògn ai putèin cìc, perchè in dal ciucèr al lât i tośen dàint'r anch edl'ària e dòunca pò la gh'darèv dimòndi fastìdi in dla só pansa.
Colegamèint estèren
}}
Prima del buio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al métar-'s in paś a riva a la scuràda dn'eśisténsa.|Tagline dal film}}
Prima del buio (Prima dal scûr), cgnusû in Itàglia anc cuma La luce del crepuscolo, 'l è 'n film dramàtic dal 1997 ad Christopher Reeve, girâ par la televiśiòṅ da la HBO Films e numinâ par sinc Emmy Awards.