cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rainer Werner Fassbinder
La sò caréra
In dal 1975 al gira Mamma Kunster va in cielo, Paura della paura, Nessuna festa per la morte del cane di Satana (al sò film più fóra 'd tèsta) e Voglio solo che mi amiate, mulànd in cal mèntar la diresiòṅ dal Theater am Turm. In dal 1976 un sò lavōr teatràl, Der Müll, die Stadt und der Tod, al vèṅ cundanâ da i crìtic cunservadōr p'r èsar còntra i ebrèi. Fra Avrìl e Śugn al fà vgnir fóra àtar dū film: Roulette cinese (òt amìg i s càt'n in na vila par śugàr a la roulette cinéśa e i s in dìś'n ad tut i culōr, pò òṅ al mōr masâ, ma a 'l meriterésan tut), e, a la fiṅ d'l an, Bolwieser.
In dal 1977 l'è la vòlta ad Donne a New York e 'd Despair cun Dirk Bogarde ('l è al sò prim film cun un cast internasiunàl e 'l è stâ girâ in ingléś). In Utóbar al fà un pès dal film a epiśòdi Germania in autunno. Fra Śnar e Mars d'l an dòp al gira al sò film più famóś, Il matrimonio di Maria Braun in du al cata incóra, siē an dòp, la sò atōra preferìda Hanna Schygulla. Fra Luj e Agóst al gira Un anno con 13 lune (dedicâ a 'l sò ex muróś Armin Meier ch'al s éra péna tòlt la vita), mèntar in Dicémbar al taca a lauràr a La terza generazione, na cumèdia négra su 'l terurìśum.
In dal Śugn dal 1979 al taca a lauràr a la sèrie Berlin Alexanderplatz (al la finirà dagnóra 'n an dòp). In Utóbar al ciàpa al prèmi Luchino Visconti di nòstar crìtic. Fra Luj e Setémbar al gira Lili Marleen (cun prutagunìsta Giancarlo Giannini), purtâ a 'l Fèstival ad Venèsia. In dal 1981 al gira Lola e Veronika Voss.
Al sò ùltim film, gnû fóra quand lò 'l éra bèla mòrt, 'l è Querelle de Brest, trat dal rumànś ad Jean Genet, cun Franco Nero, Brad Davis e la Jeanne Moreau.
Culegamènt estéran
}}
Gli occhi degli altri
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al destîṅ 'l à fat al nùmar... Al terōr al rispónd a 'l telèfun!|Tagline dal film}}
Gli occhi degli altri (Gl'òć ad chi àtar) 'l è 'n thriller dal 1965 ad William Castle girâ in biànc e négar trat da 'l rumànś “Out of the Dark” dl'Ursula Curtiss. In alóra 'l à fat sù un migliòṅ ad dòlar.
In dal 1988 'l è stâ fat 'n arfacimènt par la televiśiòṅ cun David Carradine da 'l tìtul Ho visto cosa hai fatto... e so chi sei! (A-j-ò vdû qvél ch't à fat... e a sò chi 't sē!).
Sunt
Quànd Dave Mannering (Leif Erickson) e sò mujér Ellie (Patricia Breslin) i gh'aṅ da partìr p'r un viàś 'd afâr i vrévan lasàr al sò dū fiōli, la śuvnòta Libby (Andi Garrett) e la putìna Tess (Sharyl Locke), cun la babysitter ma a 'l ùltim qvésta chè la ciàma dgénd ch'la n pōl minga vgnir. I genitōr i partìsan listés anc se la màdar l'è dimóndi in pinsēr.
Durànt la sira a riva a catàr la Libby la sò amìga Kit (Sara Lane) e insém, a n saénd cuśa far, i decìdan ad far di schèrs a 'l telèfun ciamànd dla gint a caś pascànd di nùmar basta ch'a sia in s'l elènc. I partìsan ciamànd dal mujér faghénd finta 'd èsar l'amànta ad sò marè e pò i cuntìnuan bcand qvéi cun di nóm strâṅ cuma Hamburger o Ruby Net. L'ultma burla ch'i mét'n in at l'è qvéla ad dir a chi rispónd: “A-j-ò vdû qvél ch't à fat... e a sò chi 't sē!”. Par sò sfurtùna i ciàm'n òṅ ch'l à péna scurtlâ e saplî sò mujér (Joyce Meadows), Steve Marak (John Ireland). La sò vśina 'd cà, l’Amy (Joan Crawford), na puta in là c'n i an, vdénd al sangṿ in dal sò bagn e lò ch'l iva purtâ via na casabànc durànt la nòt, la capìs incòsa ma l'è cunténta parchè l'è sèmpar stada inamuràda 'd lò e adès, psénd-al ricatàr e cun cl'atra fóra da 'l bali, la pénsa 'd avér-ag camp lìbar.
Meridiàna
{{Metacaixa
Gli occhi degli altri
Culegamènt estéran
}}
Meridiàna
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Caraterìstichi
L' àsta 'dla meridiâna la s ciàma gnumòun e 'l è fichê int sul piât (dìt quadrànt), ch' al gh' à dal tàchi disgnèdi apòsta, in dùa l' ôra (l' òmbra) 'dal gnumòun la s fa léśer l' uràri.
I arlói solèr i éren già cgnusû in dl' Egìt antîg e in dagli ètri siviltê antìghi, pò dai Grèc e dai Rumàn. Mo dal testimuniànsi 'dl' archiulugìa i' s fàn capîr ch' i èren cgnusû anca in dal Neolìtic. Al stòdi 'd i arlói solèr al s' ciàma gnumònica u anca sciatèrica.
Vóś lighèdi
}}
629 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 629, mo invéci 'l an 629, 't ê da 'ndèr chè) Al 629 (seseintveintnōv, seicentoventinove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 628 (seseintveintòt) e 'l vin prìma dal 630 (seseinttrèinta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintveintnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
593
Al 593 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ciavadùra
{{Metacaixa
La ciavadûra l'è 'n sistéma 'd sicurèsa mecànic o anca eletrònic, ed sarèr cun na cèva o cun na combinasiòun, in na manéra sicûra, 'n ùs, un purtòun o 'n cancêl, na biciclèta o na mota.
Noti e referèinsi
}}
Dr. Rage
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òcio, al dutōr 'l òpra sénsa śdòrmia.|Tagline dal film}}
Dr. Rage (Dr. Arlìa), cgnusû anc cuma The Straun House, 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2005 ad Jeff Broadstreet.
Sunt
Dòp na quistiunàda c'n un barbòṅ (Christopher Rydell), finìda a casòt, al dutōr Michael Dare (Stephen Polk) al finìs in di guàj cun la giustìsia parchè chi àtar piucióś i testimònian cónt'r ad lò. Par scanślàr la sò puśisiòṅ da 'l prucès, ch'la prév èsar 'd ustàcul a la sò caréra, su cunsìli dla sò avucàta Molly (Karen Black) al mèdag al decìd 'd andàr a lauràr da vuluntàri in dla fundasiòṅ dal dutōr Timothy Straun (Andrew Divoff), un sèntar in du a sa speriménta na cura cóntar 'l arlìa cun na dròga ch'i pasiènt i ciàman pisa p'r al culōr śal fòrt ch'la gh'à.
In dla strutùra i gh lavóran la dutōra Susan Verger (Denice Duff) e Moe Moebius (John Kassir) ch'al fà i fat. Mént'r anc Michael al próa la dròga su 'd lò, al fà a mènt ch'in dal piàṅ 'd sóta, in na cambra saràda a ciàṿ, a gh'è 'n pasiènt tgnû lugâ (Robert DiTillio), 'l ùltim dla lista esénd ch'al sgnōr Bators (Derek Sitter) 'l è mòrt masâ lè dèntar e Straun al gh'à tirâ via 'l fégat.
Michael al taca a 'vēr di scat 'd arlìa e da spés vója 'd gusàr-as la Susan, pò un dè al sa stufa e 'l decìd 'd andàr via. La Molly la gh diś che sò pàdar, al dutōr Dare (George Hoth), soquànt an prima al lauràva insém a Timothy.
Le finte bionde
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Le finte bionde (Al bióndi finti) l'è na cumèdia itagliàna dal 1989 ad Carlo Vanzina trat da 'n lìb'r ad sò fradèl Enrico.
L'è stada giràda a Róma e 'l vicéndi i èṅ spiegàdi da la vōś fóra camp 'd Oreste Lionello.
Sunt
In dal mónd burghéś dla Róma bèṅ dla fiṅ di an Utànta i s fànan strada un grup ad dóni ślapasùchi e vilàni, al bióndi finti, dóni ch'a gh piàś andàr in palèstra, a 'l risturànt par magnàr di piàt eśòtig e a teàtar, anc s'a n gh in ciàva gnint dal spetàcul, mo specialmènt pasàr al vacànsi in di pòst più fîg cuma Taurmìna, Curtìna e Còsta Śmeràlda in du a cónta star dabòṅ par far védar 'd valēr quèl.
I vōlan far védar 'd avēr dla cultùra anc s'i èṅ dal cajòni, i péscan 'd andàr a star i di quartēr più impurtànt, i gh'aṅ sèmpar 'l ùltim prudót tecnulògic vgnû fóra da far véd'r a gh'amìghi.
Culegamènt estéran
}}
Augusto Daolio
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân | cass=ARZ}}
Augusto Daolio (Nuvalêra, 18 fervêr 1947 – Nuvalêra, 7 utòber 1992) l’é stê un cantânt italiân.
La só véta 'd artésta
La só avintûra ind al mònd ed la muşíca la cumîncia da ragâs, quând, int al 1963, insèm a Beppe Carletti, Franco Midili, Leonardo Manfredini, Gualtiero Gelmini e Antonio Campari al fònda al gróp di Nomadi. Al cumplès al srà destinê a dvintêr al pió impurtânt e pió vèc gróp musichêl ind la stôria ed la muşíca italiâna. Al dvèinta al cantânt e al sicûr câp dal gróp, grâsia al só bòun nòm e al só stupènd rapôrt cun al póblich: sgnê da la vòja de stêr insèm a j afesiunê, da ló sèimper cunsidrê amîgh. Int al 1972 l'à stampê un 45 gîr da per ló: Una ragazza come tante.
La só personalitê, acsé bèin vésta da j afesiunê, l’à sèimper fât vèder tânta vòja ed véver e desidèri ed giustésia ed ugualiĵansa ind i cunfrûnt dal persòuni e popolasiòun pió dèbli e melmési mó sèimper visûda ind la simplicitê. În quisché j ideêl che fân unōr incòra incō al Pôpol Nomade, osèja j apasiunê dal gróp di I Nomadi.
Al mōr al 7 utòber 1992, a la fîn ed ‘na cûrta e dulurōṣa malatéia. Al lâsa, la cumpâgna Rosanna Fantuzzi, e un vōd ch’an ‘s pōl mìa impîr a l'intêren di Nomadi e int al cōr di Afesiunê.
Dôp la só môrt la cumpâgna Rosanna la fònda l'asociasiòun "Augusto per la vita"
Augusto Daolio an n’é mìa stê sōl un cantânt mó ânch un povēta e un pitōr.
Sègn ed riguêrd
Dal 1993, só idèja dal giurnalésta ed mûşica Fausto Pirito, in ricôrd 'd Agusto Daolio, è stê fât al prémi Tributo ad Augusto", dê tót j ân a Nuvalêra, al tèimp dal Nomadincontro, ch' al vîn fât int al fîn ed la stmâna pió atâch a la dât dal cumpleân 'd Augusto, a 'n' artésta ch' al s'é fât vèder per avèir avû dal idèj per la solidarietê. Int al 1995 al prémi l'é stê dê a tót  j artésta ch' àn tôt pêtra al désch per beneficèinsa Tributo ad Augusto''.
Sègn ed riguêrd in mûşica
Ad Augusto a gh'é stê dedichê soquânti cansòun:
Batìsta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Guns N' Roses
{{Metacaixa
Batìsta
La só stòria
In di tèimp antîg a s'éra sèimper tisû la fibra 'd lèin, mo mìa cun cla graṅ finèsa ch' i tesidôr i a'rèven catè in dal Cambrè francéś intór'n al Duśèint, fènd bàter piò vòlti el stòpi 'd lèin lasèdi sughèr prìma in 'dl' èra 'd agòst. La purèsa e sutilèsa 'dla fibra 'd lèin ch' a s' catèva in cla manéra nóva chè, la permitìva 'd tèser dal teli 'd batìsta dimòndi fîni e apresèdi anca fóra di cunfîn cambréś. Cul graṅ sucès che la batìsta la catèva arèint a la gìnta 'd fóra e anc' ai s'gnôr dal perìod, e la só dmànda in crèser anca da pèrt di furastér ed cal pèsi lavurèdi lè, i tesidôr i s' inśegnaràn ed tèsri anca fóra dal Cambrè, cùma in dalValensièn, a Duè, a San Quentèṅ e a Bapòme.
Guns N' Roses
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Batìsta
La só stòria
Fin che la moda l' a nn' gh'ìs cmandè diversamèint e anca l' introdusiòun masìva dal cutòun e la mecaniśasiòun industrièla di tlèr la n' diśmitìs un póc a la vòlta la tesidûra artigianèla 'dla batìsta, la só produsiòun la s éra dimòndi dimòndi ingrandìda, mo però durant l'Otsèint e dop anca cun la Prima Guèra mundièla, la tesidûra artigianèla 'dla batìsta in dal Cambréś la vgnarà diśmisa, e al dè d' incō s' a se dmànda cl' artìcul chè, al s' catarà tisû 'd fîbri 'd cutòun petnê e anca richî 'd soquànti fìbri 'd viscôśa e polièster per dèregh 'dal lìs.
Culegamèint estèren
}}
Guns N' Roses
{{CITAZIONE2|She's got eyes of the bluest skies as if they thought of rain, I hate to look into those eyes and see an ounce of pain, her hair reminds me of a warm safe place where as a child I'd hide and pray for the thunder and the rain to quietly pass me by.|La gh'à i òć di cēi più blù cuma s'i pinsìsan a la piòva, a òdi guardàr dèntar a chi òć lè e véd'r-ag na trasa ad dulōr, i sò cavìi i m ricòrdan un pòst cald e sicûr in dua a m lugarév cuma da putèṅ e a pregarév parchè al tròṅ e la piòva i s in andìsan via da mè piàn piâṅ.|Sweet child o' mine, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Guns N' Roses (Al pistòli e al Róśi) i èṅ un grup hard rock americàṅ, fundâ a Los Angeles in dal 1985. Al lōr stîl muśicàl, la lōr manéra ad cumpurtàr-as da arvèrs e i tant cuncèrt sèmpar pîṅ fat in tut al mónd i i aṅ cuciâ sù in sla scalaróla dal sucès a cavàl di an Utànta e Nuànta, anc in dal nòstar paéś.
A partìr da 'l 1993, al grup 'l à cgnusû di brut mumènt par via di scas fra 'l cantànt Axl Rose e chi àtar cumpunènt di Guns, mandâ via tut òṅ a drē a c'l àtar par dar vita a na banda persunàla purtàda avànti da 'l sōl Axl.
I Guns N' Roses i aṅ vindû dagnóra sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd e i èṅ stâ mis a 'l 92śum pòst di sènt artìsta più braṿ fata par Rolling Stone. Al 14 'd Avrìl dal 2012 al grup 'l è stâ sarnî par finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame.
Gl'Inìsi
Al grup al tōś vita in dal Mars dal 1985 miténd insém di mémbar di Hollywood Rose (al cantànt rós ad cavìi Axl Rose e al chitarìsta Izzy Stradlin) e di L.A. Guns (al chitarìsta Tracii Guns, al basìsta Ole Beich e al baterìsta Rob Gardner). Al nóm stés al n è àtar che la fuśiòṅ di nóm di grup uriginàri. I sinc i s śibìsan pò par la prima vòlta al 26 ad Mars dal 1985.
Pôc tèmp dòpa Ole al lasa al pòsta a Duff McKagan ch'al fà al sò debùt da drē a 'l quàtar còrdi 'l 11 'd Avrìl ad c'l an lè, sunànd a 'l "Radio City" 'd Anaheim (Califòrgna). Anc Tracii Guns al s in và (par mét'r incóra insém gl’L.A. Guns) e al grup al tōś acsè Slash, scutmâj ad Saul Hudson ch'al vōl dir Siléf. Chi lò al daśgnìva da i London e da i Black Sheep ma 'l iva anc bèla sunâ cun i Hollywood Rose insém a Rose e Stradlin. Soquànt méś dòp anc Gardner al fà al valìś e al grup al cata acsè in Steven Adler (nâ Michael Coletti e cun al scutmâj ad popcorn) al baterìsta ch'al mét a pòst al ròbi, cun na furmasiòṅ finalmènt fisa e prónta a catàr sù al sucès, fra i prim a sunàr al sleaze metal.
Mis sóta cuntràt da Tom Zutaut dla Geffen Recors, in dal Maǵ dal 1986 i faṅ gnir fóra in 10.000 còpi 'l EP Live ?!*@ Like a Suicide par l'etichéta UZI Suicide, cun dèntar quàtar braṅ: Reckless Life, Nice Boys, Move to the City e la cover di Aerosmith Mama Kin. Al disc al pâr un cuncèrt dal viṿ ma a n è briśa acsè parchè 'l è stâ rigistrâ in studi e al pùblic 'l è stâ śuntâ in un secónd mumènt.
Appetite for Destruction e al sucès (1987-1988)
Finalmènt al 21 ad Luj dal 1987 a véd la luś al prim àlbum dal grup, Appetite for Destruction (Apetìt par la distrusiòṅ), òṅ di più vindû dla stòria dal rock dûr cun i sò 35 migliòṅ ad còpi in dal mónd (18 in di sōi Stat Unî) e al quàrt disc ad debùt ad sèmpar in fat ad vénditi. La rivìsta Rolling Stones al 'l à mis a 'l 61śum pòst di sinc-sènt disc più bèi dla stòria.
I sìngui tirâ fóra da 'l disc i èṅ tri, tut di sucès da top ten in dal sò paéś: la rabìda Welcome to the Jungle (ch'la dascór 'd un campagnōl ch'al riva in sità e al cata la giùngla a dita 'd un barbòṅ), la dólsa Sweet Child O' Mine (a s pōl dar la canta più cgnusùda dal grup cun Slash ch'al vèra al braṅ cun òṅ di riff più famóś dla stòria dal rock) e Paradise City, ch'la partìs piàṅ e pò la s dà a la samàna. Soquànt braṅ i rìvan diretamènt da i grup ch'i gh'éran prima di Guns cuma Anything Goes di Hollywood Rose, Think About You purtàda da Izzy o la It's So Easy scrita da Duff McKagan insém a West Arkeen prima ad śuntàr-as a chi àtar.
I tèst dal disc i èṅ dimóndi crûd (i dascóran dal sès, dla viulénsa e dla dròga, batśànd in pîṅ al spìrit dal Rock'n'Roll) ma incóra da piò l'éra la prima cupertìna dal disc, un quàdar ad Robert Williams (ch'al n iva però minga ciapâ di bèsi p'r al sò lavōr) ch'al figuràva un móstar vulànt ch'al difénd na ragasōla ch'l iva pardû i sèns da 'n robót ch'al gh vliva far-ag viulénsa.
Dòp la prima stampàda ad 500.000 còpi andàdi a ruba, la cupertìna però la càmbia e la dróa a 'l sò pòst un tatuàǵ 'd Axl ch'al figuràva na cróś su sfónd négar cun insìma i sinc tésć di cumpunènt dal grup.
Al n éra briśa un segrét che i mémbar dal grup i s fsìsan in alóra un muć ad stupefacènt a róta 'd còl, tant che durànt un tour in Inghiltèra i i ciamàvan Lines N' Noses (Pisti e Naś) e i giurnài i dgìvan ad lōr: «I èṅ adiritùra pèś di Beastie Boys!». In cal mèntar i Guns i s faṅ i òs sunànd da spala a di grup quài Aerosmith e Rolling Stones par pò tacàr un tour da par lōr. In dal 1988 i sònan a 'l Monsters of Rock a Donington Park insém a gl'Iron Maiden e a i Kiss. Par soquànti dati al baterìsta di Cinderella, Fred Coury, al tōś al pòst ad Steven Adler ch'al s éra śbragâ na maṅ mulànd di cruc durànt na casuterìa insém a i sò cumpàgn a 'l Hyatt Regency Hotel ad Chicago.
GN'R Lies (1988-1990)
In tut al manéri, i "arvèrs" Guns, cun tut i sò stravìsi, i n fàvan pròpria minga dascórar bèṅ ad lōr, tant che la Geffen, par dir-'n una, l'è stada custréta a tiràr gl'uréci a Slash e Duff parchè, drugâ pódag, i ìvan uféś pēś al pùblic durànt i American Music Awards dal 1990. Ma anc Axl 'l éra incasâ négar. Durànt un cuncèrt dal 1989 a 'l Los Angeles Coliseum al cantànt 'l iva dit che quàl lè al sarés stâ 'l ùltim cuncèrt di Guns N' Roses parchè a tròp di mémbar dal grup a gh piaśìva balàr cun Mr. Brownstone (da 'l tìtul dna canta 'd Appetite For Destruction ch'la dascurìva dla dròga). Steven, Slash e Izzy i decìdan acsè ad far-as curàr.
Culegamènt estéran
}}
Virginia Madsen
{{Metacaixa
1979 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1979, mo invéci 'l an 1979, 't ê da 'ndèr chè) Al 1979 (milnovseintestantanōv, millenovecentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1978 (milnovseintestantòt) e 'l vin prìma dal 1980 (milnovseintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintestantanovéśim post.
Virginia Madsen
La Virginia G. Madsen, cgnusùda méj cuma Virginia Madsen (Chicago, 11 ad Setémbar dal 1961) l'è n'atōra, ad cìnema e 'd televiśiòṅ, e na prudutōra americàna.
1979 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Virginia Madsen
Biugrafìa
Surèla d'l atōr Michael Madsen, la Virginia la taca la sò caréra in di an Utànta dvintànd famóśa faghénd la Madeline in dal film Electric Dreams ad Steve Barron, una dal primi pelìculi a dascórar dal rapòrt fra óm e computer. Sèmp'r in dal 1984 la tōś part a Dune ad David Lynch c'n al rōl dla prinsipésa Irulan.
In dal 1989 la tōś part a 'l vìddeo dal braṅ Liberian Girl ad Michael Jackson pò 'l an dòp la rècita cun Don Johnson e la Jennifer Connelly in dal thriller Hot Spot - Il posto caldo. In dal 1992 e in dal 1995 la in gira àtar dū, Candyman - Terrore dietro lo specchio e L'ultima profezia, pò la lavóra cun Rob Reiner in L'agguato - Ghosts from the Past e cun Francis Ford Coppola in L'uomo della pioggia. In dal 1999 la gira 'n film ad scarésa insém a Liam Neeson e a la Catherine Zeta-Jones, Haunting - Presenze.
In di an Dumìla la ciàpa na nomination a i Prèmi Òscar cuma atōra minga prutagunìsta in Sideways - In viaggio con Jack e pò la gh'à la manéra 'd lauràr cun Robert Altman in Radio America e cun Joel Schumacher in Number 23.
Culegamènt estéran
}}
1754 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1754, mo invéci 'l an 1754, 't ê da 'ndèr chè) Al 1754 (milsetseintsinquantaquàter, millesettecentocinquantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1753 (milsetseintsinquantatrī) e 'l vin prìma dal 1755 (milsetseintsinquantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintsinquantaquatréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1754 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 877: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
592
Al 592 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
La montagna del dio cannibale
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd al prèsi dla lusùria 'l è la mòrt!|Tagline dal film}}
La montagna del dio cannibale (La muntàgna dal dio canìbal) 'l è 'n film ad scarésa e 'd aventùra dal 1978 ad Sergio Martino, pruibî in dal Régn Unî in fiṅ a 'l 2001 esénd batśâ cuma video nasty.
Sunt
La Susan Stevenson (Ursula Andress) 'l è in pinsēr par sò marè antrupòlug Henry (Tom Felleghy) ch'l è sparî in na giùngla dla Guinèa Nóva. Insém a sò fradèl Arthur (Antonio Marsina) e a 'l prufesōr Edward Foster (Stacy Keach), ch'al créd ch'al sia finî vèrs la muntàgna Ra Ra Me, i partìsan p'r andàr a catàr-al.
Rivâ su la muntàgna, i salvàdag canìbai i i ciàpan tut masànd subìt al pòvar Arthur e purtànd chi àtar dū in dla sò gròta. Chè la Susan la gh'à la manéra 'd véd'r al cadàvar 'd sò marè mèś marsî.
Culegamènt estéran
}}
La bella addormentata nel bosco (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Cartòun animê }}
Sunt
Dòp dimóndi an sénsa avér abû di fiōl, a nas finalmènt l’Aurora, la putìna dal Rè Stēvan e 'd sò mujér, la Regìna Leah. Al régn al fà fèsta e p'r al sò batéś i rìv'n anc al Rè Umbèrt e sò fiōl, al prìnsip Filìp, ch'un dè al dvintarà 'l sò spóś par ligàr dū paéś insém.
Al fati Flora, Fauna e Serena i banadìsan la putìna faghénd-ag di regài, la belésa e 'l cant, ma prima che l'ultma fata la pòsa far àtar tant a riva la stria catìva Malefica, arliàda p'r a n èsar minga stada invidàda, ch'la gh tira adòs na maledisiòṅ dgénd-ag che prima di sò séd'ś an la s punśarà a 'n dî c'n un fuś e acsè la mur'rà. La Serena la próa a cambiàr, in na quàlc manéra, al sò destîṅ: invéci 'd murìr la s indurminsarà in fiṅ tant ch'un qualchidòṅ inamurâ dabòṅ 'd lē al la baś'rà.
Culegamènt estéran
}}
1582
Al 1582 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Le mani della notte
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Dòp meśanòt i sàltan fóra da 'l scûr par strìnś'r in dal mursét dla paùra.|Tagline dal film}}
531 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 531, mo invéci 'l an 531, 't ê da 'ndèr chè) Al 531 (sincseinttreintùn, cinquecentotrentuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 530 (sincseinttrèinta) e 'l vin prìma dal 532 (sincseinttreintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseinttreintunéśim post.
Le mani della notte
Le mani della notte (Al maṅ dla nòt) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1991 dla Jan Eliasberg scrit par Frank Norwood e pò mis a pòst a la fiṅ par Quentin Tarantino, chè a la sò prima próa 'd scritōr anc se minga acreditâ.
531 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Le mani della notte
'L è stâ girâ in dal stat ad Washington.
Sunt
La psicòluga Laura Mathews (Natasha Richardson) par mistēr la fà anc l'asistènta suciàla e la gh'à na relasiòṅ “platònica” c'n al sò culéga Steve Lundy (Clancy Brown). Un dè 'l ufisiàł Lee Samuels (Tom Wright) al gh dà da tgnir adrē Ben Jordan (Rutger Hauer), 'n óm in libertà vigilàda dòp ch'al s è fat quìnd'ś an ad parśòṅ p'r avēr cupâ a scurtlàdi, a dita di giùdas, sò mujér ch'la spetàva 'n putèṅ fra 'l àtar. A gh'è 'n vìddeo ch'al 'l inciòlda.
Dascurénd sèg la dóna la taca a 'vér di dubi ch'al 'l àppia fat dabòṅ, inóltar la fà qvél ch'na psicòluga la n gh'arév mai da far c'n i sò pasiènt, qvél 'd andàr a lèt sèg. Tut i sò amìg i próan a métar-la su 'l aténti ma lē la n scólta ninsòṅ, pèś 'd un bric.
In dal gir ad pôc tèmp però 'l sasèṅ al s fà viṿ incóra e la Laura, ch'l'à catâ 'l bras scavśâ via dal pòvar Steve c'n in maṅ dal róśi, la taca a crédar ch'al pòsa èsar pròpria Ben.
Culegamènt estéran
}}
Ecco l'impero dei sensi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al caplavōr eròtic ad Nagisa Ōshima.|Tagline dal film}}
Ecco l'impero dei sensi (Cal chè 'l impēr di sèns) 'l è 'n film dramàtic e eròtic giapunéś e francéś dal 1976 ad Nagisa Ōshima ch'al 'l à anc scrit.
Sunt
La dóna la gh cata gust, anc parchè l'è piutòst ninfòmana, ma esénd anc gelóśa un dè la 'l masa par pò tajàr-ag via 'l cas c'n un curtlàs par tgnir-al dacàt lē.
Culegamènt estéran
}}
Sandrine Bonnaire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Sètma fiōla 'd ùndas fradèi, sò pàdar 'l éra 'n uperài e sò màdar na Testimòṅ ad Géuva, la Sandrine la s davśìna al cìnema par caś. La fà na part pìcula in dal film Il tempo delle mele 2 (Al tèmp di póm 2) dal 1982 parchè al pàdar dna sò cumpàggna da scóla, ch'al gh'iva da sarnìr dal baghéti, al la tóś. In sèguit, dòp ch'l'iva cumpagnâ sò surèla a un pruvèṅ, la cgnós al regìsta Maurice Pialat ch'al la tèṅ in cunsiderasiòṅ p'r al film Ai nostri amori (A i nòst'r amōr) e al fà bèṅ vist ch'la vins al prèmi César cuma mijóra atóra a 'l debùt.
In dal 1986 la vins 'n àtar César p'r al film Senza tetto né legge (Sensa téǵ e gnanc léǵ) 'd Agnès Varda, lèòṅ 'd òr a 'l Festival ad Venèsia. 'L an dòp la lavóra incóra cun Pialat in dla pelìcula Sotto il sole di Satana (Sót al sōl ad Sàtana), cun Gérard Depardieu, palma 'd òr a 'l Festival ad Cannes cun al pùblic che però al fìsćia al regìsta durànt la premiasiòṅ.
In dal 1990 la vèṅ sarnìda da Francesca Archibugi p'r al film Verso sera (Vèrs sira). 'L an dòp l'è prutagunìsta ad Sotto il cielo di Parigi (Sót al cēl ad Parìś) al prim e ùltim film ad Michel Bena, in du l'è part 'd un triàngul amuróś fra lē, al sò cumpàgn ad cambra fnòć e un tisi cgnusû in pisìna.
In dal 1992, in sal sèt dal film La peste (La pèsta) ad Luis Puenzo, tràt da un rumànś 'd Albert Camus, Sandrine Bonnaire la cgnós 'l atōr William Hurt, ch'al dventarà al sò cumpàgn e pàdar ad sò fióla Jeanne.
In dal 2002 la lavóra cun Brian De Palma in dal sò Femme fatale (Dóna fatàla).
Da 'l 2003 l'è spuśàda cun al senegiadōr Guillaume Laurant.
In dal 2011, la s buta in pulìtica dand uficialmènt na maṅ a la Martine Aubry, candidàda p'r al Partî Sucialìsta a dvintàr presidènta francéśa in dal 2012, ma al 16 'd Utóbar dal 2011 chi lē la pèrd còntra François Hollande ciapànd al 44% di vōt in dal balutàǵ sèg.
Culegamènt estéran
}}
591
Al 591 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
1583
Al 1583 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Michael Clarke Duncan
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Michael Clarke Duncan (Chicago, 10 ad Dicémbar dal 1957 – West Hollywood, 3 ad Setémbar dal 2012) 'l è stâ 'n atōr e 'n ardupiadōr americàṅ.
'L è mòrt a séguit 'd 'n epiśòdi 'd infàrt ch'al n gh'iva gnanc sinquànta-sinc an.
Àtar prugèt
}}
Ace of Base
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I just wanna be here beside you and stay until the break of dawn, take a walk in the park when you feel down, there's so many things there that's gonna lift you up, see the nature in bloom a laughing child, such a dream, oooh, it's a beautiful life.|I vój sōl èsar chè tèg e armàg'r-ag in fiṅ a l'alba, far dū pas in dal parc quànd ta t sènt śò, a gh'è 'n muć ad ròbi lè ch'i t pōlan tiràr sù, guardàr la natùra in fiōr e 'l surìś 'd un putèṅ, ag sógn, oooh, che bèla ch'l'è la vita.|Beautiful Life, 1995|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Gl’Ace of Base i èṅ un grup muśicàl pop e eurodance śvedéś ch'l è stâ bòṅ ad véndar da piò ad vint-i-òṅ migliòṅ ad disc da 'l 1993 a 'l 2002, faghénd vgnir fóra sinc àlbum in studi e soquànti racòlti. I èṅ stâ paragunâ da spés a gl'ABBA p'r al paéś d'in du i daśvgnìvan, p'r al sò stîl muśicàł e p'r al fat ch'i éran furmâ da dū óm e da dū dóni.
A 'l inìsi i sò mémbar i éran i tri fradèi Berggren (Jonas, la Jenny e la Linn dita Malin) e da 'l D.J. Ulf Ekberg. Adès la Linn, ch'l'à sèmpar patî di atàc ad pànic, e la Jenny i n faṅ più part dal grup, a 'l sò pòst i s èṅ śuntàdi la Clara Hagman e la Julia Williamson.
Fra i sò pès più cgnusû a 'rcurdém All That She Wants (nùm'r òṅ in dla clasìfica di sìngui in Itàglia, in Germâgna e in dal Régn Unî), The Sign, Beautiful Life, Life Is a Flower (druàda par la reclàm dna marca 'd asurbènt par dóni) e Cruel Summer.
Culegamènt estéran
}}
Morte a 33 giri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al rock al gh'à n'anma maladìda.|Tag-line dal film}}
In dal film i rècitan dū pès da nuànta dal rock dûr mundiàł: Ozzy Osbourne in dla part 'd un predicadōr televiśiṿ ch'al fà la muràl a i śōvan e Gene Simmons, basìsta di Kiss, ch'al fà al persunàǵ dal dj Nuke.
Sunt
Eddie Weinbauer (Marc Price), ch'al s pòrta a drē al scutmàj ad "Ragman", 'l è 'n śuvnòt ch'a gh piàś dimóndi la mùśica heavy metal. In dla sò cambra da lèt al gh'à i poster di sò grup favurî: Anthrax, Mötley Crüe, Ozzy Osbourne, Judas Priest e 'l scandalóś Sammi Curr (Tony Fields), un cantànt ch'al ciàpa còntar da tut i bigòt, cuma al predicadōr Aaron Gilstrom (Ozzy Osbourne), par la sò manéra ad cumpurtàr-as a l'arvèrsa e p'r al fat ad spìnśar i śóvan fóra da la strada bòna.
A scóla la vita par lò l'è dimóndi dura par via dla mùśica ch'al scólta e par la sò manéra ad vistìr-as, difarènt da chi àtar. Al vèṅ mis cuntinuamènt da na banda e al patìs di schèrs catìṿ, specialmènt da part 'd un grup a bui cun a cap Tim Hainey (Doug Savant). Al pōl cuntàr su 'n amìg sōl, Roger Mockus (Glen Morgan), e da na ragasōla ch'la gh dà al sò apòǵ, la Leslie Graham (Lisa Orgolini), e ch'la 'l difénd.
Al ròbi i vaṅ pèś par Eddie quànd al vèṅ a savér ch'al sò ìdul Curr 'l à catâ la mòrt in 'n inséndi ch'l à culpî 'l hotel in du al stava. Un dè un sò amìg dj, Nuke (Gene Simmons), al gh dà 'l ùltim disc inèdit ad Curr, ch'à gh'è sōl cla còpia lè a 'l mónd. Turnâ a cà, Eddie al s durménsa scultànd-'l a lèt e al s al sógna, vdénd la sò mòrt. Quànd pò al s déśda, al próa a sunàr al disc a 'l cuntràri e acsè al sènt ch'al sò cantànt favurî al gh dascór da 'l da 'd là, dand-ag di cunsìli par vindicàr-as dal grup 'd Hainey.
Cun al pasàr dal tèmp però i rapòrt fra i dū i s frùstan parchè al muśicìsta al vrév al mâl anc dla Leslie ma Eddie 'l è cuntràri. Alóra Curr al decìd da par lò ad turnàr in cal mónd chè par cupàr dla gint a 'l pòst dal sò fan ch'al s éra tirâ indrē.
Culegamènt estéran
}}
Body Snatch
{{Metacaixa
1801
Al 1801 (MDCCCI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Body Snatch
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Nâpalm
Al Nâpalm ’l é un derivê dal âcid naftènich e dal âcid palmètich adruvê par fêr so bounb e mein insandiêri, sainsa tgnir in count ch’l é anch un conbustèbel par xlansafiam. I sêl pió druvê i en al naftenê ’d alumein es al palmitê ’d sôdi; al nom, defat, al veign de la fuxioun ed naftènich e palmètich.
Al s trata ’d n’emulsioun ch’la paul ciapêr faugh soabit, e la veign amanvê admè paina prema dal ux in gvêra, e la paul brixa êser cunsarvê ’d inciona maneira.
Caroline Wozniacki
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Caroline Wozniacki (Udénse, 11 ad Luj dal 1990, a s lèś /kɑːo.liːnə ʋʌsni'ɑɡ̊i/ in Danéś e /voʑˈɲatski/ in Pulàc) l'è na tenìsta danéśa nada da di genitōr pulàc, Piotr, sugadōr ad balòṅ (anc sò fradèl Patrik 'l è 'n prufesiunìsta ad cal sport lè in Danimàrca), e l’Anna, sugadōra ad volèy par la sò nasiunàla.
L'è élta 177 cm e la péśa 58 chilo. Al sò scutmàj l'è Pushniacki (da 'l vèr'b ingléś to Push ch'al vōl dir Spìnśar) parchè al sò śōg al fà afidamènt a butàr da ch'l'atra banda la bucìna, faghénd pôc śbali piutòst che tiràr di vinsènt.
A la danéśa i gh piàśan dimóndi i lìbar 'd Harry Potter.
Body Snatch
{{Film }}
Caroline Wozniacki
L'è stada la nùmar òṅ dal mónd ('l 11 'd Utóbar dal 2010) sénsa però mai vìnsar gnanc un turnèo ad qvéi dal Gran Slam.
Body Snatch
{{CITAZIONE|'N insùni? Nò, 'n arbgàt.|Tagline dal film}}
Caroline Wozniacki
In dla sò caréra, tacàda fra i prufesiunìsta in dal Luj dal 2005, l'à vins vint tìtui WTA cun anc na finàla a gl'US OPEN dal 2009.
Body Snatch
Body Snatch (Cadàvar fargâ) 'l è 'n thriller francéś dal 2006 ad François Hanss girâ a Marsìglia e a Parì.
Caroline Wozniacki
Caréra
Dòp avér tacâ a śugàr in dal 2005, la Caroline la pòrta a cà i prim riśultâ impurtànt in dal 2007 quànd la riva in di quàrt ad Tokyo in dua la pèrd da la Venus Williams. In dal 2008 la fà 'l bòt dabòṅ vinsénd tri turnèo dvintànd la nùmar trédas dal mónd.
Body Snatch
La pelìcula l'è custàda quàtar migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù gnanc sinquànta-mila.
Caroline Wozniacki
Caréra
La fà incóra méj in dal 2009 quànd la vins tri tìtui, rivànd anc in finàl a gl'US OPEN (pardénd da la Kim Clijsters par 5-7 3-6) e in àtar quàtar turnèo (Memphis batùda par la Viktoryja Azaranka 1-6 3-6, Charleston batùda par la Sabine Lisicki 2-6 4-6, Madrid pardénd 2-6 4-6 da la Dinara Safina e Båstad misa sóta 5-7 4-6 da la María José Martínez Sánchez).
Body Snatch
Sunt
La Laura Bartelli (Emmanuelle Seigner) l'è na dóna che par scampàr la s cava śò in un lucàl par chi óm ad Marsìglia. L'è dimóndi amìga dla sò culéga Doris (Vittoria Scognamiglio).
Un dè un sò cliènt cun di bèsi, Marco Tisserand (Philippe Torreton), al s fà avànti dmandànd-ag 'd mulàr incòsa par spuśàr-'l e p'r andàr a vìvar sèg in na vila a Liòṅ. Cla nòt lè però la Laura la gh'à 'n incidènt in màchina ch'al la manda in còma. La dóna la s armét ma la dvènta sórda e la s cata la pansa e la maṅ impinìda 'd castròṅ. Par dascórar l'è custréta a imparàr la léngua di ségn.
Caroline Wozniacki
Caréra
In dal 2010 la riva in di utàṿ di Australian Open e pò in finàl a Indian Wells in dua la pèrd da la sèrba Jelena Janković par 2-6 4-6. A 'l Roland Garros la céd in di quàrt a la Francesca Schiavone e pò la vèṅ asfaltàda da la Petra Kvitová 6-0 6-2 a 'l quàrt tùran ad Wimbledon. A la fiṅ d'l an la pèrd i WTA Championships ad Doha in finàl da la Kim Clijsters, ma cun i punt muciâ sù cun al vìnsiti in siē turnèo (cóntar aversàri cuma la Vera Zvonarëva, la Nadia Petrova e l'Elena Dement'eva) la dvénta la nùmar òṅ dal mónd.
Body Snatch
Sunt
Marco al la spóśa listés e i dū i gh'aṅ anc un fiōl, Jeannot (Clément Brilland). Quànd chi lò al taca a 'ndàr a scōla al taca a 'ndàr a far la pisa in dal bagn dal fémni e 'l cònta a la sò mistra (Yolande Moreau) ch'al gh'à paùra 'd pèrd'r al pistulèṅ. Un dè, méntar la Laura la s cata da 'l dutōr Azzeri (Marc Duret) par di eśàm ad sò fiōl, al mèdag al véd na foto 'd Jeannot e 'l diś ch'al sumìlia dimóndi a 'n sò vèć culéga cirùśig ciamâ Marco. Al gh'à anc dal foto di tèmp dla scōla e i pàran pròpria cumpàgn cuma dū gósi 'd àqua.
Caroline Wozniacki
Caréra
La Caroline la taca la stagiòṅ 2011 a gl'Australian Open in dua, pasâ facilmènt i prim tùran, la vèṅ mandàda pò a cà da la Na Li. In dla mità ad Favràr la pèrd la sò prima puśisiòṅ a vantàś dla Kim Clijsters ma 'l è 'n àtim parchè pò la vins fàcil al turnèo dal Dubai cóntar la Svetlana Kuznecova par 6–1, 6–3 e la tórna acsè a 'l sò pòst. Al 26 ad Favràr la fà sù di àtar punt pēś cun la finàla ad Doha pardùda da la Vera Zvonarëva par 4-6 4-6. La pòrta anc a cà in Mars al turnèo 'd Indian Wells baténd la francéśa Marion Bartoli cun al puntéǵ ad 6-1 2-6 6-3 e in Avrìl qvél ad Charleston miténd sóta l'Elena Vesnina. In séguit però la mùcia sù pôc: a Turònt la pèrd a 'l secónd tùran da la Roberta Vinci mént'r a gl'US Open l'è la Serena Williams a dar-ag la paga in semifinàl. La sèra 'l an incóra a 'l prim pòst dal ranking dòp che la Flavia Pennetta la s tōś la sudisfasiòṅ ad bat'r-la in di quàrt ad Pechîṅ.
Body Snatch
Sunt
La Laura la gh và a fónd e la vîṅ a savēr di quèi che sò marè al n gh'à mai cuntâ cuma qvél ch'l éra bèla stâ spuśâ e che sò mujér e sò fiōla i ìvan fat 'n incidènt in màchina finénd in còma. Adès però i dū còrp i n èṅ piò in dla clìnica 'd Parì, i èṅ sparî. Marco al dvènta dimóndi catìṿ cun la sò spóśa, pò un dè 'l cava via 'l uśèl a 'l sò caṅ Kiki faghénd-la dvintàr na caggna.
Culegamènt estéran
}}
Caroline Wozniacki
Caréra
In dal 2012 la lasa, dòp quatórdas méś, al prim pòst dla clasìfica dal fémni pardénd a Sydney par maṅ dl'Agnieszka Radwańska e pò a gl'Australian Open da la Kim Clijsters in di quàrt. A Miami la bat la Serena Williams ma la pèrd in semifinàl da la Marija Šarapova. La stmana dòp la próa a vìnsar a cà sua a Cupenàghen ma la pèrd la finàla 4-6 4-6 da la tedésca Angelique Kerber. A Mósca la gh la cava a purtàr-'s a cà al sò vintéśum tìtul baténd la Samantha Stosur par 6-2, 4-6, 7-5. In séguit la śōga atri dū finàli ma la i pèrd: al 4 ad Nuvémbar dal 2012 a Sòfia la céd a la Nadia Petrova 2-6 1-6 mént'r al 17 ad Mars dal 2013 a Indian Wells la magna la pólvra p'r òpra dla rusa Marija Šarapova ch'la la bat 6-2 6-2.
Culegamènt estéran
}}
.gop
(acrònim ed "Great Old Party", a dìr al Partî Republicàṅ americàṅ) 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 4 'd avrîl dal 2014.
Marco I Pio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Marc I Pio (?-† a Frèra, 1418), 'l era ùn di fiō dal Gibèrt I Pio, sgnōr ed Chèrp e al gh'era sucedû in dal guèr'n ed la sitê insèm a 'l fradèl Albèrt I Pio.
Noti
}}
Baltimòra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Baltimòra (Baltimore in ingléś, a s lèś /ˈbɔːltɨˌmɔr/) l'è na sità dal Maryland da piò ad siesènt-mila abitànt, la più granda dal paéś, ch'la s cata in dal nòrd-èst di Stat Unî. L'è na sità indipendènta parchè la n fà part ad gnanc na cuntèa e 'l è 'n pòrt dimóndi impurtànt.
La sità, fundàda in dal 1729 p'r al baròṅ Cæcilius Calvert, l'è cgnusùda anc par via di tut i sò masamènt esénd al secónd sèntar cun da piò ad sincsènt-mila abitànt in clasìfica dòp Detroit. Al tas 'd umisìdi 'l è più élt ad sèt vòlti in cunfrònt a la mèdia nasiunàla.
Da 'l 2010 al sò sìndiga l'è la demucràtica Stephanie Rawlings-Blake.
Culegamènt estéran
}}
590
Al 590 'l è 'n an edl VI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Rio Grande do Sul
In dal 2009 al g'hava 10.914.128 d'abitänt e 'na süparfìs ad 281.748,538 km², una gràn part chi m'een vagnì anca da l'Italia, particularmëint dal Vènet e dal Friåul. Al Rio Grande do Sul l'è stä culunizä anca da tantìsim Tudësc e Puläc.
The Doors
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You're lost little girl, you're lost, tell me who are you? I think that you know what to do, impossible? Yes, but it's true.|Ta t sē pardùda baghéta, ta t sē pardùda, dì-'m chi sē't? A pèns ch'at sàppia qvél ch'at fà, impusìbil? Sè ma l'è véra.|You're lost little girl , 1967|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I califurniàṅ The Doors i èṅ stâ 'n grup rock/blues americàṅ. I s èṅ mis insém a Los Angeles in dal 1965. Par qvéi dla RIAA i aṅ vindû trénta-sinc migliòṅ ad disc in di sōi Stat Unî e sènt migliòṅ in dal rèst dal mónd.
La banda, ch'l'à sunâ insém in fiṅ a 'l 1973, l'éra furmàda p'r al cantànt Jim Morrison, mòrt près a Parì a trénta-sèt an, p'r al tasterìsta Ray Manzarek, p'r al chitarìsta Robby Krieger e p'r al baterìsta John Densmore.
Soquànt di sò braṅ più cgnusû i èṅ Break on Through (To the Other Side), Light My Fire, Riders on the Storm, Love Me Two Times, Hello I Love You e The End.
Discugrafìa
}}
Urban Legend
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|'L è sucès a qualchidòṅ ch'al sà, qualchidòṅ ch'at cgnós. Tè 't sē 'l pròsim!|Tagline dal film}}
Urban Legend (Legénda urbàna) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ e canadéś dal 1998 ad Jamie Blanks.
La pelìcula, ch'l'à muciâ sù stanta-dū migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca a frònt 'd un cóst ad quatórdas, la gh'à abû dū séguit: Urban Legend - Final Cut dal 2000 e Urban Legend 3 dal 2005.
Sunt
In na nòt ad piōva, la śōvna Michelle Mancini (Natasha Gregson Wagner) la s férma a na stasiòṅ 'd benśìna parchè la rìsćia 'd armàgn'r a pē. Al benśinàr (Brad Dourif) prima al próa a tartajàr-ag quèl, pò al la sèra dènt'r al sò ufìsi. Cardénd che 'l óm al gh vója far dal mâł, la ragàsa la scapa via in présia da 'd lè ma pò, quànd l'è in màchina, a salta fóra 'n tisi misterióś c'n un giubòt 'd eschiméś adòs ch'al la masa cun na manàra. A cal masamènt lè a taca a lauràr-'g al studènt ad giurnalìśum Paul Gardener (Jared Leto), iscrìt in un culéǵ dal New England, al Pendleton College.
La sira dòp al manìag al bèca dū muruśèṅ, la Natalie Simon (Alicia Witt) e Damon Brooks (Joshua Jackson), ch'i s èṅ lugâ in dal bòsc p'r armàgnar da par lōr. Al ragàs al finìs impicâ méntar la śōvna la scapa via par ciamàr in ajùt la guàrdia dal càmpus, la Reese Wilson (Loretta Devine). Quànd la tórna indrē però al còrp ad Damon al s cata piò e la Natalie la taca a pinsàr ch'al sia tut un schèrs. Di sò amìg e cumpàgn 'd università, la Brenda Bates (Rebecca Gayheart), Parker Riley (Michael Rosenbaum) e la Sasha Thomas (Tara Reid) i crédan ch'al sia partî p'r un fiṅ 'd stmana in muntàgna. In cal méntar la sò amìga Tosh Guaneri (Danielle Harris) la vîṅ cupàda in cambra.
A la Natalie a gh vîṅ in a mènt un fat sucès vint-sinc an prima in dal culéǵ, un masèl ad studènt ch'a s pinsàva èsar la legénda metrupulitàna. 'L ùnic scampâ in alóra dal grup adès 'l è dvintâ insgnànt in dla scóla, al prufesōr William Wexler (Robert Englund).
Culegamènt estéran
}}
The Faculty
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
The Faculty (La Facultà) 'l è 'n film ad scarésa dal 1998 ad Robert Rodriguez. 'L è stâ girâ in Tèxas c'n un budget ad quìndas migliòṅ ad dòlar e al 'n à fat sù da piò ad quarànta.
In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès di Offspring (The Kids Aren't Alright), di Creed (I'm Eighteen), di Class of '99 (Another Brick In The Wall e Another Brick In The Wall - Part 2), dla Sheryl Crow (Resuscitation), di Garbage (Medication), di Soul Asylum (School's Out), di Oasis (Stay Young) e àt'r incóra.
Sunt
In n'università d'l Ohio, la Herrington High, soquànt insgnànt e lavuradōr dla scóla i ciàpan di parasìta aglièṅ ch'i s insfìlsan par gl'uréci par stablìr-'s in dal sarvèl, e pò i i tàc'n anc a i studènt. Un grup ad qvist chè al s rénd cònt dal prubléma e al próa a 'rvultàr-as. A gh'ém al gèni Zeke Tyler (Josh Hartnett) ch'al vénd dla dròga, al śugadōr pintî ad futból americàṅ Stan Rosado (Shawn Hatosy) e la sò muróśa Delilah Profit (Jordana Brewster), Casey Connor (Elijah Wood) ch'al li ciàpa da tut e ch'a gh piàś la Delilah, la Stokely Mitchell dita Stokes (Clea DuVall) ch'la fà finta 'd èsar lèśbica par paràr via la gint e la rivàda da pôc Marybeth Louise Hutchinson (Laura Harris).
Casey al capìs tut quànd al véd ch'l insgnànt ad siénsi, al sgnōr Furlong (Jon Stewart), al próa a tacàr-'g i parasìta in dla sò cambra ma quànd Zeke al gh tira dla sò dròga adòs, ciapànd-ag 'l òć, al gh la cava a far sparìr-al da 'l sarvèl, dònca la dròga l'è la ciàṿ giùsta par cumbat'r-i.
Culegamènt estéran
}}
Giovanni Pio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Śvàn Pio (?-† 1418), 'l era ùn di fiō dal Màrc I Pio, sgnōr ed Chèrp e al guvernèva la sitê insèm a lò.
.rocks
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 10 'd avrîl dal 2014.
1800
Al 1800 (MDCCC in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.art
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
228 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 228, mo invéci 'l an 228 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 228 (duśeintveintòt, duecentoventotto in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 227 (duśeintveintsèt) e 'l vin prìma dal 229 (duśeintveintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintveintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Immanuel Kant
Immanuel Kant (22 d'avréll, 1724 - 12 ed febrèr, 1804) l'era un filôsof tudàssch. L'era nèd a Königsberg, in Pròssia, e l'è mort sänper lé. Al studié filosofî int'l universitè 'd Königsberg, e dåpp l era advintè un profesåur ed filosofî. L'era interesè såura tótt a una nôva teorî fisica d Isaac Newton.
Dåpp ch'l avéva finé 'd studièr, l'incuntré al filôsof inglais David Hume. Hume l'era dré ch'al lavureva a la teorî dal skepticism, ch'la dgéva ch'an i sré gninta ch'al pré dèr 'na sicurazza al nôstri esperiänz. Kant al n'era brîsa acsé cuntänt quand al sinté quall ch'al strulgheva ch'l èter e alåura al zerché 'n etra strè che qualla 'd Hume, a meza vî stra 'l skepticism e al dogmatisum, såura tott l'era stè influenzè da Jean-Jacques Rousseau e dai só pinsîr såura la dutrénna murèl e al fât d'la libertè.
Incû la filosofî 'd Kant la sciama; filosofî créttica. La só ôvra pió cgnossó l'è la Créttica 'lda ragiån pûra ch'l è stè publichè dal 1781.
Al cminzéppi dal sécol XX äl teorî 'd Kant gnénn druvè da una nôva generaziån 'd filôsof tudàssch, chi dénn vétta a un grópp ciamè 'nôv kantisum, ch'l à ancåura incû di mondi d'l influänza. Kant al pinseva che nueter a prom cgnoser sol i fenomen, meinter col ca ghe de dre (al noòmen) an nal prom mia saveir.
Sara Errani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Sara Errani (Bulógna, 20 'd Avrìl dal 1987, a s lèś [ˈsara erˈrani] in Itagliàn) l'è na tenìsta rumagnōla prufesiunìsta da 'l 2002.
L'è élta 164 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è alenàda par Pablo Lozano e David Andres e la stà a Bulógna, dòp èsar carsùda a La Màcia, in Rumàgna. I la ciàman anc Sarita.
L'è bòna ad dascórar in Itagliàn, in Spagnōl e in Ingléś. A gh piàś dimóndi lèśar, guardàr di film, scultàr dla mùśica (specialmènt qvéla pop), tgnir a drē a 'l śōg dal balòṅ e a 'l basket e śugàr a Monopoli, a 'l carti e a i śōg vìddeo.
La tîṅ sòdi la rachéta a la manéra western, al cólp ch'a gh piàś druàr da piò 'l è 'l drit. La s cata bèṅ a śugàr in sla tèra rósa. Al sò servìsi l'è òṅ di più débui dal sircùit ma almànc la mét in camp da spés la prima. La ś mōv in présia in sal camp e la n gh dà mai sù, curénd a drē a tut al bucìni. La preferìs far pôc śbali piutòst che pascàr di cólp vinsènt, a part la bucìna curta ch'la fà dimóndi bèṅ.
Caréra
In dal 2005 la Sara la śōga sōl in dal sircùit ITF, a n cavànd-'g-la mai a pasàr al qualificasiòṅ in qvéi WTA. In Favràr la s pòrta a cà al tìtul a Melilla in Spaggna.
In dal 2006, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la riva a 'l secónd tùran dal turnèo WTA ad Bugutà, batùda par l'argintìna Gisela Dulko 4-6 3-6. La pasa al qualificasiòṅ anc a Róma ma pò la cata la Martina Hingis e la pèrd subìt par 0-6 1-6. In Luj la tōś part a 'l turnèo a Bùdapest. In dal qualificasiòṅ la dà la paga prima a l'Urzula Radwańska par 7-6 0-6 6-1 e pò anc a sò surèla Agnieszka par 6-4 6-0, tulénd al vist p'r al tablòṅ prinsipàl. Chè la rumagnōla la bat prima l'Ágnes Szávay e pò anc la Yuliana Fedak, prima ad cédar in di quàrt a l'ulandéśa Michaëlla Krajicek. La finìs 'l an a 'l nùmar 171 dal mónd.