cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francesco Gabbani
{{CITAZIONE2|Comunque vada panta rei and singing in the rain, lezioni di Nirvana, c'è il Buddha in fila indiana, per tutti un'ora d'aria, di gloria, la folla grida un mantra, l'evoluzione inciampa, la scimmia nuda balla, Occidentali's Karma.|In tut al manéri a pasa incòsa e balànd sóta la piōva, lesiòṅ ad Nirvana, a gh'è 'l Buddha in fila indiàna, par tut n'óra 'd ària, 'd glòria, la gint fisa la siga 'n mantra, l'evulusiòṅ la strabùca, la sìmia nûda la bala, al Karma di Ucidentài.|Occidentali's Karma, 2017|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}/{{En}}}}
Francesco Gabbani (Caràra, 9 ad Setémbar dal 1982, a s lèś [franˈtʃesko gab'bani] in itagliàṅ) 'l è 'n cantànt e sunadōr itagliàṅ, vinsidōr dal Fèstival ad Sanremo dal 2017 c'n al braṅ Occidentali's Karma dòp che 'l an prima 'l iva purtâ a cà 'l tìtul dal “prupòsti nóvi” cun Amen.
In dla sò caréra 'l à anc sunâ in dal grup Trikobalto e scrit di pès par di àt'r artìsta cuma Francesco Renga e Adriano Celentano.
Culegamènt estéran
}}
Matrix Revolutions
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut qvél ch'al gh'à 'n inìsi al gh'à na fiṅ.|Tagline dal film}}
Matrix Revolutions (Al rivulusiòṅ dla matrìś) 'l è 'n film fantàstic 'd asiòṅ americàṅ dal 2003 di Fradèi Wachowski, la Lana e la Lilly, ch'i 'l aṅ anc scrit. La pelìcula l'è l'ultma part dna trilugìa tacàda cun Matrix dal 1999 e cuntinuàda cun Matrix Reloaded, sèmpar dal dal 2003.
Al film 'l à muciâ sù dagnóra quatarsènt-trénta migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un budget ad 110/150 migliòṅ. In di tìtui 'd cóa a s sènt al pès Navras ad Juno Reactor vs. Don Davis, curadōr dla culòna sunóra.
Sunt
La guèra finàla fra gl'ès'r umàṅ ad Zion e 'l màchini l'è tacàda esénd che che lōr i èṅ rivàdi in dla sità lugàda sót-tèra par cunquistàr-la. Neo 'l è parśunēr in na dimensiòṅ fra 'l mónd reàł e qvéla dla Matrìś, cuntrulàda par 'l Óm dal trêṅ (Bruce Spence), 'n èsar catìṿ a 'l servìsi dal Meruvìnǵ (Lambert Wilson) e 'd sò mujēr Persèfuna (Monica Bellucci), e dònca al n pōl minga èsar 'd ajùt.
La Trinity (Carrie-Anne Moss) e Morpheus (Laurence Fishburne), dòp avēr dascōrs cun na versiòṅ mudificàda d'l Uràcul (Mary Alice), i vànan da 'l Meruvìnǵ insém a Seraph (Collin Chou) e i gh la càvan a far turnàr Neo indrē. Chi lò prima al cumbàt cóntar Bane (Ian Bliss), ch'al gh bruśa i òć faghénd-al dvintàr òrub, pò al partìs p'r andàr a dascórar c'n al Deus Ex Machina (Henry Blasingame). Durànt al viàś in astrunàṿ la Trinity la pèrd però la vita cumbaténd c'n al màchini.
Méntar Zion tuta la próa a diféndar-'s a tut i cóst, Neo al dà inìsi a la lòta finàla cóntar 'l agìnt Smith (Hugo Weaving).
Culegamènt estéran
}}
Blackout (film 1997)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sès + Dròga + Alcool → Blackout.|Tagline dal film}}
Blackout (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1997 'd Abel Ferrara.
'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l sinquantéśum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Matty (Matthew Modine) al fà 'l atōr, 'l è famóś, al gh'à 'n muć ad bèsi ma anc di visi esénd ch'al bév e ch'al s dròga a róta 'd còl. Un dè la sò muróśa francéśa Annie (Béatrice Dalle) la gh cunfèsa ch'l'à aburtî da pôc parchè lò 'l éra sèmpar stâ cuntràri a métar sù famìja. Matty al và śò ad tèsta e al la mòla butànd-as incóra da piò in dal mónd dla dròga.
Na sira al cgnós na camaréra in un bar ch'la s ciàma Annie anca lē (Sarah Lassez) e al dvènta sò amìg. In séguit al la pòrta sèg in un night club ch'un sò amìg ch'al gira di film pòran, Mickey Wayne (Dennis Hopper), al gh'à a Miami. Rivâ là a sucéd quèl a la dóna ma lò al n s arcòrda gnint da 'l tant ch'l éra dasfàt. I méś i pàsan e Matty al gh dà 'n taj a i sò stravìsi e al s mét cun na biónda, la Susan (Claudia Schiffer). Ma 'l pinsēr dl’Annie al gh 'l à sèmp'r in mènt e acsè al n pōl minga andàr avànti. Al decìd dònca ad turnàr in Califòrgna p'r arcurdàr-as qvél ch'è sucès cla nòt là a la camaréra.
Culegamènt estéran
}}
571 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 571, mo invéci 'l an 571, 't ê da 'ndèr chè) Al 571 (sincseintestantùn, cinquecentosettantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 570 (sincseintestànta) e 'l vin prìma dal 572 (sincseintestantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintestantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
369
Al 369 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Gary (SpongeBob)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Gary 'l è 'n personâǵ di cartòun animê dla séri SpongeBob SquarePants, na lumèga 'd mêr, béstia 'd cumpagnìa dal SpongeBob. Al Gary 'l è pròpia 'd cumpagnìa col só padròun, e 'l gh'prepèra sàimper, a 'l Spongy, la casiòun ala matèina, e 'l gh'miàgla sēg un quelc comèint quand lò al gh'descòr sēg. In dal cartòun "Rè p'r un gióren" a s impèra che 'l Gary 'l è cuśèin ed Patrik.
Noti e referèinsi
}}
Paradòs 'd Achìlle e dla galàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al “paradòs 'd Achìlle e dla galàna”, cgnusû anc cuma 'l “Paradòs ad Źenòṅ” parchè 'l è 'l più famóś ad qvéi fat par Źenòṅ 'd Eléa, 'l è 'n paradòs scrit in dal V sécul P.C. ch'al vrév dimustràr ch'al muimènt 'l è sōl n'iluśiòṅ. Al filòśuf al vliva acsè dar còrda a qvél ch'a dgiva 'l sò mìstar, Parmenide.
La descrisiòṅ 'd Aristotel
Aristotel al cuntàva 'l paradòs acsè: «Un mòbil più lènt al n pōl minga èsar ciapâ da òṅ più śvélt esénd che qvél ch'a riva da drē al gh'à da rivàr a 'l punt in du 'l éra qvél da ciapàr ma in du lò al n gh'è piò (quànd al secónd al riva); in cla manéra chè al prim al gh'à sèmp'r un vantàś su 'l secónd».
La descrisiòṅ ad Borges
Una dal descrisiòṅ più famóśi dal paradòs l'è qvéla dal scritōr argintèṅ Jorge Luis Borges: «Achìlle, sìmbul ad śveltìśia, al gh'à da ciapàr la galàna, sìmbul 'd indulénsa. Achìlle al cur déś vòlti più in présia dla galàna e al gh lasa déś mét'r ad vantàś. In dal méntar che Achìlle al cur chi déś métar lè, la galàna la và avànti 'd un métar; Achìlle al fà cal métar lè e la galàna la sa spòsta in avànti 'd un dèć'm ad métar; Achìlle al fà àtar tant e la galàna la tira drit 'd un sentìmetar; Achìlle al paréśa al cm e la galàna la fà 'n milìmetar, e via dascurénd a 'l infinî. In cla manéra chè Achìlle al pōl cùrar in fiṅ ch'al vōl ma al n la ciapàrà mai».
La sulusiòṅ dal paradòs
La spiegasiòṅ matemàtica l'è che gl'intervài infinî parcōrs tuti 'l vòlti da Achìlle par ciapàr la galàna i dvèntan sèmpar più cic e 'l lìmit dla sóma la s “davśìna a tucàr”, p'r al pruprietà dal Séri geumètrichi. Muciànd insém di elemènt infinî, o méj, i lìmit dna sóma 'd elemènt infinî a n è mia dita ch'a s gh'àppia pò 'n nùm'r infinî.
Tulém a eśèmpi la sóma dal frasiòṅ ch'a s gh'à dvidénd a mèś tuti 'l vòlti 'n intēr:
Fera dal Sul
La Fera dal Sul (Feria del Sol in Spagnôl) l’è una festa ad cultüra e folklore ch' la gh'è tütt i'ann a Mérida, in Venesüela.
Paradòs 'd Achìlle e dla galàna
La sulusiòṅ dal paradòs
La muciàda ch'a s fà sù miténd insém tut chi pès chè 'l è 'd sóta a òṅ parchè, batśànd 'l ùltim elemènt cuma "n", la sóma l'è para a òṅ tòlt via la frasiòṅ 'd órdan "n". Quànd "n" = 3, la sóma l'è:
Fera dal Sul
Storia
La Fera l'é anca cunusì tant 'me Carnaval Taurino de America (Carnaväl di Tòr d' l'America), parchè in farvär, al tëimp dal Carnaväl, i fann i il cursi cui tòr.
Paradòs 'd Achìlle e dla galàna
La sulusiòṅ dal paradòs
Par "n" = 10, la sóma l'è:
Fera dal Sul
Storia
A gh'é anca di cuncert e l'elesion ad la Regina d'la Fera.
Paradòs 'd Achìlle e dla galàna
La sulusiòṅ dal paradòs
}}
Fera dal Sul
Ligamm ad föra
Sitt üficiäl ad la Fera
Nessuna festa per la morte del cane di Satana
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Nessuna festa per la morte del cane di Satana (Minga fèsti par la mòrt dal caṅ ad Sàtana) 'l è 'n film grutésc tedésc dal 1976 ad Rainer Werner Fassbinder.
La pelìcula l'è stada giràda a Mònag 'd Bavéra e a Badenbûrg c'n un budget stimâ 'd siesènt-mila marc tedésc, in alóra siē migliòṅ e dū ad franc a 'l incìrca.
Sunt
Al puvéta Walter Kranz (Kurt Raab) 'l è pròpria in criśi parchè al n è più bòṅ ad scrìvar gnint 'd interesànt e anc in famìja al ròbi i n vànan minga tant bèṅ parchè al gh'à na mujér ciciòna e sénsa sentimènt, la Luise (Helen Vita), e 'n fradèl ciucâ in dla suca, Ernst (Volker Spengler), ch'al tîṅ dacàt al móschi mòrti.
Walter 'l è in buléta sparàda e 'l fà fadìga a tiràr avànti. La sò cà editōra la n gh ślunga minga 'n antìsip e anc i sò amìg Rolf (Marquard Bohm) e la Lisa (Ingrid Caven) i n gh dànan briśa di bèsi in prèst. Sōl na sò vècia amànta, la Irmgart von Witzleben (Katherina Buchhammer), l'è prònta a firmàr-ag 'n aségn ma lò al la masa subìt dòp. Méntar 'n ispetōr ad pulisìa (Ulli Lommel) al taca 'n indàśin par far luś su 'l umisìdi, tut 'd un trat a Walter a gh vîṅ l'ispirasiòṅ par butàr śò quàtar vèrs sénsa far a mènt però ch'a s trata dn'òpra vècia 'd Stefan George.
Sèmpar più śò al puvéta al próa a 'ndàr a lèt, sénsa cavàr-'g-la, cun 'n óm cgnusû in un cèso (Armin Meier), pò al taca na relasiòṅ cun na sò amiradōra 'd pruvìnsa, l’Andrée (Margit Carstensen), che lò al dasfrùta ecunumicamènt méntar sò mujér la mōr.
Culegamènt estéran
}}
Marnie
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Più lò al gh vliva bèṅ più lē la gh dava adòs p'r avér pruâ a dasquaciàr al sò segrét!|Tagline dal film}}
Marnie (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1964 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś ad Winston Graham.
Par la part dla Marnie, Hitchcock 'l iva pinsâ a dmandàr a la Grace Kelly, dvintàda in cal mèntar la mujér ad Ranieri III ad Mònag, ad turnàr a recitàr par lò, ma 'l sò pòpul al n vliva minga che lē la faghìs la part dna ladra e alóra a n s 'n è fat gnint. Cun la Tippi Hedren, ch'l'iva péna recitâ sèg in Gli uccelli, al ròbi però i n èṅ mia stadi fàcili, a pâr che Alfred al fus inamurâ 'd lē e ch'al vlis far-ag far sèmpar qvél ch'al vliva lò, tant che i n s dascurìvan gnanc, a gh vliva sèmpar òṅ in mèś.
Sunt
La Marnie Edgar (Tippi Hedren) l'è na śóvna ch'la gh'à di prubléma in dla tèsta par via 'd un brut quèl ch'a gh'éra capitâ quànd l'éra pìcula e ch'a l'à traumatiśàda. Chi lē, bèla e elegànta ma anc buśiàrda e ladra, la s fà tōr a lauràr da di aśiéndi par pò rubàr-ag dèntar e sparìr via. Fra 'n cōlp e c'l àtar, la s tinś anc i cavìi e pò la tórna da sò màdar Bernice (Louise Latham), ch'la gh stà sèmp'r adòs.
Dòp avér-la bèla 'duciàda na vòlta quànd la fava la segretària da 'n sò amìg in di afâr, e la gh piaśìva dimóndi, 'l industriàl Mark Rutland (Sean Connery) al la véd incóra in di sò ufìsi parchè lē la s éra fata asùmar anc lè. Dòp avér tòlt śò i nùmar dla cumbinasiòṅ dla casafòrt, lì lē la śgranfgna i bèsi ch'i gh'éran dèntar. Mark, ch'al sà incòsa ma ch'al la vōl anc tōr par mujér, al la cata in un manéś in dua lò al tgniva al sò cavàl Florio. Prima ch'la psis scapàr via, lò al gh prumét ch'al pagarà da la sò bisàca tut i furt vèć a 'l sò pòst, sénsa far denùnsia, però lē la gh'à da spuśàr-al. La Marnie la gh diś ad sè.
La prima nòt dòp al spuśalìsi, quànd lò al próa a cavàr-la śò e a tucàr-la c'n al sò maṅ, chi lē la s para via in un cantòṅ parchè la gh'à scarésa di óm.
Culegamènt estéran
}}
392 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 392, mo invéci 'l an 392, 't ê da 'ndèr chè) Al 392 (terśeintnovantadū, trecentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 391 (terśeintnovantùn) e 'l vin prìma dal 393 (terśeintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintnovantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.mini
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
368
Al 368 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
273 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 273, mo invéci 'l an 273 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 273 (duśeintestantatrī, duecentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 272 (duśeintestantadū) e 'l vin prìma dal 274 (duśeintestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintestantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Mercordé
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Mercordé (Mercoledì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Martedé e al Giovedé, dal latèin Mercurĭi dies, giōren ed Mercóri. S' es cunsîdra la Dumènica cme prém dé 'd la stmâna, al mercordé al la divéd in dû. In tedèsch, la parôla "mercordé" (Mittwoch) ch' a vōl dîr "metê ed la stmâna". Sté significhêt as câta ânch int i nòm ed cól giōren ché in êtri léngvi tedèschi cme l'işlandèiş (miðvíkudagur) e int al léngvi şlêvi cme al "cēco" (středa, da střed) ch' a vōl dîr "cèinter", mó ânca mia tedèschi cme al finlandèîş keskivikko da keskus "cèinter" e vikko "stmâna".
L'inglèiş Wednesday al deşvîn dal dio celtich-tedèsch Woden (Odino).
Tra i mercordé dègn ed nôta a gh'é al mercordé dal Sèndri ch' al sègna al prém giōren ed la Quarèişma int al Cēşi Catôlichi ed règola latèina.
Omosesuêl
{{Metacaixa
Mercordé
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Mercoledì trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Mariangela Melato
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Omosesuêl
{{dialort | dial=Carpśàn}} I Omosesuêl, ciamê anca nader, gl'ìn di agìnt ch'a gh'piêś el persòuni dal stès gèner, i òm chi òm, e 'l dòni cal dòni.
Mercordé
Êter prugèt
}}
Omosesuêl
Noti e referèinsi
}}
Mariangela Melato
Biugrafìa
I an Utànta i s vèran cun al Flash Gordon ad Mike Hodges, pasànd pò p'r Il petomane (Al scurśòṅ) ad Pasquale Festa Campanile e, in dal 1999, par Panni sporchi (Pagn muśnènt) ad Mario Monicelli. Al sò ùltim film 'l è Vieni via con me (Vîṅ via mèg) ad Carlo Ventura dal 2005.
Malàda da tèmp ad càncar a 'l pàncreas, la mōr a 71 an in 'n uśdàl rumàṅ.
Culegamènt estéran
}}
Acquaviva Platani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Acquaviva Platani 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:1028}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2012).
Colegamèint estèren
}}
.active
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
848 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 848, mo invéci 'l an 848, 't ê da 'ndèr chè) 'L 848 (otseintquarantòt, ottocentoquarantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 847 (otseintquarantasèt) e 'l vin prìma edl 849 (otseintquarantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquarantotéśim post.
1464 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1464, mo invéci 'l an 1464, 't ê da 'ndèr chè) Al 1464 (milquaterseintessantaquàter, millequattrocentosessantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1463 (milquaterseintessantatrī) e 'l vin prìma dal 1465 (milquaterseintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintessantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1392
Al 1392 (MCCCXCII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1808 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1808, mo invéci 'l an 1808, 't ê da 'ndèr chè) Al 1808 (mileotseintòt, milleottocentootto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1807 (mileotseintsèt) e 'l vin prìma dal 1809 (mileotseintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
L'angoscia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gl'òć dla sità i èṅ mio.|Tagline dal film}}
L'angoscia (L'angùstia) 'l è 'n film ad scarésa spagnōl dal 1987 ad Juan José Bigas Luna ch'al 'l à scrit insém a Michael Berlin.
Cla pelìcula chè l'è stada candidàda a dū Prèmi Goya dal 1988, vinsénd qvél par gl'efèt speciài.
Sunt
Dū śuvnòti dimóndi amìghi, la Linda (Clara Pastor) e la Patty (Talia Paul), i vàn'n a véd'r a 'l cìnema Rex ad Los Angeles al film ad scarésa "The Mommy" in dua un sasèṅ seriàł ciamâ John Pressman (Michael Lerner), cun l'usesiòṅ ad sò màd'r Alice  (Zelda Rubinstein) ch'la 'l cuntròla cun 'l ipnutìśum, al fà finta 'd èsar 'n infarmēr uculìsta par cavàr via gl'òć a 'l sò vitmi e pò purtàr-'g-i. I dū i vìv'n in 'n apartamènt pîṅ ad clómb e 'd lumàghi.
La Patty la n gh la cava pròpria briśa a cumpatìr-as cal séni lè e la decìd acsè 'd andàr in bagn par tiràr-as sù 'n àtim. Rivàda però in di gabinét la véd 'n óm cumpàgn a qvél dal film masàr la caséra (Tatiana Thauven) e pò anc la mascra dal cìnema. Mént'r al manìac al la tîṅ in ustàǵ a riva la pulisìa ch'la vîṅ śò p'r al téǵ. In na quàlc manéra al séni dal film i s mìsćian cun qvél ch'a sucéd in dal cìnema.
Culegamènt estéran
}}
Johns
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Visi in dal stradi ad Los Angeles.|Tagline dal film}}
Johns (Putanēr), cgnusû in Itàglia anc cuma La dura vita dei ragazzi di strada, 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1996 ad Scott Silver ch'al 'l à anc scrit.
'L à fat sù pôc da piò ad sinquànta-mila dòlar.
Sunt
John (David Arquette) 'l è 'n śōvan califurgnàṅ ad vint an ch'al fà 'l marchetàr a Los Angeles cun na làgarma disgnàda da na banda 'd 'n òć. Al cgnós anc na manéra furba par far sù di bèsi in présia, qvéla ad fargàr-'n a i sò cliènt dòp avér fat sès sèg. A la vigìglia 'd Nadâl e dal sò cumpléan però a sucéd a lò 'd èsar futû parchè qualchidòṅ al gh pòrta via 'l scarpi mént'r al punsàva in un parc sitadèṅ. Lè dèntar lò al lugàva i bèsi ch'l iva fat sù cla nòt lè faghénd al putàṅ par strada e dònca 'l ragàs 'l è incasâ nég'r anc parchè cal scarpi lè 'd ginàstica i gh purtàvan furtùna a sò dita.
Un sò amìg delinquènt casâ via 'd cà ch'al fà 'l sò stés mistēr, Donner (Lukas Haas), al próa a tiràr-al sù e al gh śibìs ad cambiàr vita scapànd insém vèrs al Missouri vist ch'in cal mént'r al s è anc inamurâ 'd lò. Da cal bandi là al gh'à 'n parènt ch'al prév dar-'g un lavōr sèri. Prima 'd partìr par Branson, John al decìd ad far-as l'ultma marchéta dla sò vita in manéra ad mét'r-as quèl in bisàca ma a gh'è 'n strusèṅ ch'al vansa di bèsi da lò, Jimmy (Terrence Howard), ch'al gh stà adòs.
Culegamènt estéran
}}
Dolor y gloria
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Dolor y gloria (Dulōr e glòria) 'l è 'n film dramàtic dal 2019 srit e dirèt par Pedro Almodóvar.
La pelìcula l'à muciâ sù da piò ad trénta-sinc migliòṅ ad dòlar e l'è stada preśentàda a 'l 72śum Fèstival ad Cannes in du 'l prutagunìsta Antonio Banderas 'l è stâ premiâ par la sò interpretasiòṅ.
Sunt
Salvador Mallo (Antonio Banderas) 'l è 'n regìsta famóś ma in di ùltim tèmp, esénd ch'l è in là c'n i an e ch'al gh'à 'n muć ad mâi adòs tant ch'al fà anc fadìga a sulàr-'s al scarpi, 'l à śmis ad giràr di film. Adès al viṿ da par lò in na vila, jutâ par la sò asistènta Mercedes (Nora Navas).
Salvador al s arcòrda 'd quànd 'l éra pìcul (Asier Flores) e 'l éra andâ a star a Paterna insém a sò pàdar buletàri Venancio (Raúl Arévalo) e a sò màdar lavandàra Jacinta (Penélope Cruz). Lè 'l iva insgnâ a lèś'r e a scrìvar a 'n muradōr analfabéta, Eduardo (César Vicente).
Culegamènt estéran
}}
Basshunter
{{Metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Basshunter, Jonas Erik Altberg (Halmstad, 22 ad Dicémbar dal 1984) 'l è 'n cantànt śvedéś.
Culegamènt estéran
}}
Elena Vesnina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Elena Sergeevna Vesnina (Leòpuli in Ucraìna, 1 'd Agóst dal 1986, ciamàda in Rus Елена Сергеевна Веснина) l'è na tenìsta rusa, prufesiunìsta da 'l 2002, ch'l'è stada la nùmar vint-a-dū dal mónd al 12 'd Utóbar dal 2009. L'è élta 176 cm e la péśa 60 chilo.
A gh piàś lèśar, far dal còpri, guardàr di film, balàr, viaśàr e andàr a 'l mâr cun i amìg. La scólta anc la mùśica e i sò artìsta preferî i èṅ gl'U2, Adele e Pink. La stà a Sochi in Rùsia che par lē l'è la sità più bèla dal mónd insém a Róma.
In dla sò caréra l'à vins un tìtul WTA in singulàr (a Hobart in dal 2013) e nóṿ in dópi.
Caréra
Dòp avér mis in bisàca dū tìtui ITF (a Bucàrest e a Tbilisi in dal 2003), la Vesnina l'à patî dimóndi par vìnsar-'n òṅ ad qvéi dal sircùit prinsipàl. La taca pardénd dū finàli in dal 2009 (Auckland da l'Elena Dement'eva 4-6 1-6 e New Haven da la Caroline Wozniacki 2-6 4-6) e in dal 2010 (Ìstanbul da l'Anastasija Pavljučenkova 7-5 5-7 4-6 e Tashkent da l'Alla Kudrjavceva 4-6 4-6). Al 10 'd Avrìl dal 2011 la céd incóra 2-6 3-6 a la Caroline Wozniacki in sla tèra vérda ad Charleston e pò la gh'à da chinàr la tèsta par la sèsta vòlta al 5 ad Maǵ dal 2012 a la bulgnéśa Sara Errani 5-7 4-6 in d'l ùltim at dal turnèo ad Budapèst.
Finalmènt a riva la vòlta bòna anc par lē a Hobart in Austràglia quànd la bat in finàl la tedésca Mona Barthel par 6–3 6–4.
Culegamènt estéran
}}
Improvvisamente l'estate scorsa (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A 'l impruvìś, la pasàda istâ, la Cathy l'à savû 'd èsar stada druàda p'r un brut quèl!|Tagline dal film}}
Improvvisamente l'estate scorsa (A 'l impruvìś l'istâ pasàda) 'l è 'n film dramàtic in biànc e négar dal 1959 ad Joseph L. Mankiewicz trat da 'n lavōr teatràł ad Tennessee Williams.
L'Elizabeth Taylor par cla pelìcula chè l'à vins un Golden Globe e l'è stada candidàda a i Prèmi Òscar acsè cuma la Katharine Hepburn e Oliver Messel, William Kellner e Scott Slimon par la senugrafìa.
Sunt
A la fiṅ di an trénta a New Orleans la sgnōra Violet Venable (Katharine Hepburn) la śibìs un migliòṅ ad dòlar a 'l dutōr Hockstader (Albert Dekker) par far 'n intervènt ad lubutumiśasiòṅ a sò anvōda, la Catherine Holly (Elizabeth Taylor), ch'l'è armàśa traumatiśàda dòp avēr vdû sò cuśèṅ Sebastian (Julián Ugarte), fiōl dla Violet, murìr in spiàgia durànt na vacànsa in Spaggna. Adès la ragàsa la s cata in 'n istitùt ad sōri e l'è in cura da 'l dutōr Cukrowicz (Montgomery Clift).
La Catherine la n s arcòrda piò gnint d'l epiśòdi ma Cukrowicz al próa a far-ag tōr dal penthotal par far-ag turnàr la memòria. A la ragàsa a gh vîṅ in mènt che sò cuśèṅ al gh fava métar di custùm stric biànc che quànd la vgniva fóra da 'l mâr a sa vdiva incòsa e pò anc ch'in spiàgia i gh'ér'n un muć ad śuvnòt.
367
Al 367 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Stjepan Hauser
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Stjepan Hauser (Pola, 15 ed śugn 1986) 'l è 'n sunadōr ed violòun edla Croàsia.
Biugrafìa
Stjepan al taca a studièr al violòun in dla só sitê Pola, pò incòr a Londra, Manchester e in Amèrica. Bèle śóven ed vèint an, Hauser al sòuna da solìsta in soquànti orchèstri famóśi e in gìr per gros teàter ed soquànt continèint.
Colegamèint estèren
}}
Lin Yutang
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Lin Yutang, (Banzi, 10 d'utùbar 1895 - Taipei, 26 ed mèrz 1976) l'è stä un un scritùr e puèta Cinès. I sò tradüsiòn i'enn sarvì a bòta a l'Ucidëint a cugnùss la Leteratüra cinesa.
Biugrafia
Nasìd a Banzi (Pruìncia dal Fujian in dal sud-est ad la Cina) al 10 d'utùbar 1895, l'ha stüdiä a la Saint John's University ad Shanghai, al parfasiùna i sò stüdi a Harvard, in. Advëinta prufasùr ad Leteratüra inglêsa à Beida dal 1923 à 1926.
Al vìu tra l'America e Taiwan. Al mör a Taipei, al 26 ad màrs 1976.
Bibliugrafia
I sò prìm dü lìbar i'enn My Country and My People (吾國吾民, La mé téra e la mé gëint) (1935) e The Importance of Living (生活的藝術, ''L'impurtänsa d'la vita) (1937).
Atar lìbar:
Ligàm ad föra
}}
1393
Al 1393 (MCCCXCIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Violenza ad una vergine nella terra dei morti viventi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un murśgòt in dla sò carna pò al sangṿ e al còrp i èṅ suo.|Tagline dal film}}
Violenza ad una vergine nella terra dei morti viventi (Viulénsa a na vìrgin in dla tèra di mòrt vivènt) 'l è 'n film ad scarésa francéś dal 1971 ad Jean Rollin.
Al tìtul uriginàł “Le frisson des vampires” (ch'a vōl dir “Al śgriśōr di vampîr” in Emigliàṅ) a n gh'èntra pròpria gnint cun qvél sarnî da i distributōr itagliàṅ parchè in dla pelìcula di śómbi a n gh 'n è minga.
Sunt
L’Isa (Sandra Julien) e Antoine (Jean-Marie Durand), inśgnēr letrònic, i èṅ na còpia ad śōvan spóś in viàś ad nòsi. Prima 'd rivàr in Itàglia i decìdan 'd andàr a catàr i dū sò cuśèṅ ad lē, Hermann (Michel Delahaye) e William (Jacques Robiolles), gl'ùnic parènt ch'i gh'èṅ armàś ch'i vìv'n in un castèl in Frància e ch'i èṅ dimóndi strâṅ. Rivâ in sal pòst na dóna ciamàda Isabelle (Nicole Nancel) la gh diś però ch'i dū óm i èṅ mòrt, lē la 'l sà parchè l'éra la sò amànta. In tut al manéri dū ragasōli ch'i lavóran là cuma dóni di fat e ch'i faṅ anc al malnéti insém, na biónda (Marie-Pierre Castel) e n'aśiàtica (Kuelan Herce), i gh admàndan 'd armàgnar listés là.
A meśanòt a salta fóra da na péndula na dóna ch'la s ciàma Isolde (Dominique) ch'la taca a far la daśnumóśa cun l’Isa par pò murśgàr-la esénd lē na vampîra acsè cum i sò cuśèṅ ch'i èṅ stâ vampiriśâ a sò vòlta. Chi lōr i n s càtan briśa a 'l campsànt, cuma tut i crédan, ma i s lógan in bibliutéca in dua i stùdian al religiòṅ di cumpunènt dla sò rasa.
Culegamènt estéran
}}
Dalila Di Lazzaro
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Dalila Di Lazzaro (Ùdine, 29 ad Śnar dal 1953) l'è n'atōra, scritōra e èx mudèla itagliàna. In dal 1984 l'à anc fat vgnir fóra un 45 gir, Extra Love/Cry Baby Cry.
In dal 1991 a gh'è mòrt, in 'n incidènt in màchina, al sò ùnic fiōl Christian ad vint-a-dū an mént'r in di an a vgnir, a séguit 'd 'n incidènt in mòta, la pasarà dimóndi tèmp dastéśa su 'n lèt par na scavśadùra dna vèrtebra dal còl.
Culegamènt estéran
}}
Put
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Noti e referèinsi
}}
Le verità nascoste (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L éra 'n marè parfèt in fiṅ tant ch'al sò ùnic śbali al gh'à tgnû adrē in fiṅ a cà.|Tagline dal film}}
Le verità nascoste (Al véri lugàdi) 'l è 'n thriller psiculògic dal 2000 ad Robert Zemeckis.
Custâ sènt migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù da piò ad duśènt-nuànta.
Sunt
La raśdóra Claire Spencer (Michelle Pfeiffer), dòp che sò fiōla Caitlin (Katharine Towne) l'è partìda p'r andàr a studiàr in culéǵ, la decìd ad vultàr paśna e 'd spatinàr insém a sò marè Norman (Harrison Ford), ch'al fà 'l prufesōr, in dla cà nóva ch'i aṅ cumprâ in dal Vermònt. La dóna la s fà subìt amìga cun la sò vśina 'd cà, la Mary Feur (Miranda Otto), ch'la gh'à 'l terōr 'd sò marè Warren (James Remar) tant che dal vòlti la s sènt sigàr.
Quànd la Mary la sparìs, la Claire la taca a pinsàr ch'a gh sia sucès quèl ad brut e la gh'à anc 'n eśaurimènt ma pò la sò amìga la s fà viva incóra cuma s'a n fus sucès gnint. Su cunsìli 'd Norman la Claire la taca a 'ndàr da 'n psicòlug ma pò la decìd anc ad far dal sedùdi spirìtichi insém a la sò amìga Jody (Diana Scarwid).
Culegamènt estéran
}}
1233 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1233, mo invéci 'l an 1233, 't ê da 'ndèr chè) Al 1233 (mileduśeinttreintatrī, milleduecentotrentatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1232 (mileduśeinttreintadū) e 'l vin prìma dal 1234 (mileduśeinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeinttreintatreéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Bompensiere
{{Metacaixa
Bompensiere 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:558}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Colegamèint estèren
}}
Giovedé
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Giovedé (Giovedì in italiân) l'é al dé ed la stmâna tr'al Mercordé e al Venerdé, dal latèin Iovis dies, giōren ed Giôve L'inglèiş Thursday al deşvîn invēci dal nòm dal dio Thor e l'é prubâbil che da l' istèsa raîşa a deşvègna la parôla thunder (tròun); fólmin e tròun în ânch coleghê a la figûra ed Thor.
Ed giovedé, secònd l'uşânsa, a câschen al fèsti ed l'Asensiòun (40 dé dôp Pâsqua) e dal Corpu Domini (60 dé dôp Pâsqua).
I giovedé specêl:
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Giovedì trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
42 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 42, mo invéci 'l an 42 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 42 (quarantadū, quarantadue in itagliàṅ, quadraginta duo in latèin) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 41 (quarantùn) e 'l vin prìma dal 43 (quarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quarantaduéśim post.
Al nùmer 42 in dla Chìmica
Al 42 'l è al nùm'r atòmic dal molibdèin (Mo).
366
Al 366 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
42 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
29 ed maz
Al  l'è al 149° dè dal calendàri gregoriàn (150° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 216 dè a la fin dl'an.
Chi giace nella culla della zia Ruth?
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Î'v mai tgnû un schélt'r in di vòstar bras?|Tagline dal film}}
Sunt
La Ruth Forrest (Shelley Winters), na védva pîna 'd bèsi ch'la pardû sò fiōla da pìcula in 'n asidènt in cà, la n gh la cava pròpria minga a mét'r-as al cōr in paś e i sò dū dumèstic Albie (Michael Gothard) e la Clarine (Judy Cornwell) i s in 'mprufìtan, insém a 'n medium imbrujòṅ, al sgnór Harrison (Hugh Griffith), par dascuśìr-ag di bèsi.
Durànt al fèsti ad Nadâl a gh'è l'ucaśiòṅ par lē ad tgnir a cà di òrfan par śibìr-ag di regài e dal magnàr. La Ruth la gh fà preparàr di dōls e dla carna ad tòc fugàda in sûg ad cagapùi cun castàgni e patàchi aròst.
Quànd la dóna la véd vgnir dèntar la pìcula Katy (Chloe Franks) insém a 'l sò fradèl dìscul Christopher (Mark Lester), lì lē la gh pâr pròpria sò fiōla e la decìd acsè ad tgnir-la sèg. Al fradèl dla putìna però al n capìs briśa al sò intensiòṅ e al s persuàd che lē la sia la stria 'd Hansel e Gretel. Cuma in dla fôla chi lò, prima ad scapàr via cun sò surèla, al decìd ad purtàr-ag via di bèsi e ad bruśàr-la viva.
Culegamènt estéran
}}
Almost Blue
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Guardàr sénsa védar, patìr sénsa psēr far gnint: al sasèṅ seriàł 'l è a la pòsta.|Tagline dal film}}
Almost Blue (Dagnóra Blù) 'l è 'n thriller dal 2000 'd Alex Infascelli trat da 'l rumànś umònim ad Carlo Lucarelli. La pelìcula l'è stada giràda a Bulógna e l'è stada preśentàda a 'l 54śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ dla “Stmana Internasiunàla dla Crìtica”.
“Almost blue” 'l è anc al tìtul 'd un braṅ 'd Evis Costello ch'al s cata in dla culòna sunóra dal film.
Sunt
L'ispetōra 'd pulisìa Grazia Negro (Lorenza Indovina) e 'l sò superiōr Vittorio Poletto (Andrea Di Stefano) i rìvan da Róma par far luś su soquànt masamènt ad studènt sucès in dla sità ad Bulógna. I cadàv'r i éran sèmpar nûd quànd i èṅ stâ catâ e in na quàlc manéra ligâ fra lōr ségn ch'al sasèṅ seriàł 'l è sòlit rubàr gl'identità di persunàǵ ch'al cópa.
In cal mént'r al killer, c'n adòs i piercing dla sò ultma vitma, al taca a dascór'r in chat cun na dóna ad nóm Vera (Angelica di Maio) sénsa savēr ch'la sò cunversasiòṅ la vèṅ sintìda da 'n ragàs òrub, Simone Martini (Claudio Santamaria), ch'la capìs subìt che lò 'l è 'n tisi dimóndi catìṿ.
Culegamènt estéran
}}
Domìni ed prìm livêl
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I domìni ed prìm livêl (domini di primo livello in itagliàṅ, TLD, top-level domain in ingléś), in dl'informàtica, gl'ìn l'ùltem pcunsèin edl indirìs eletrònic 'd un sît telemàtic, la só còva dôp al punt, in dal só cô 'd drìta.
I pólen èser ed tri tîp:
Colegamèint estèren
}}
.place
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2014.
152 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 152, mo invéci 'l an 152 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 152 (seintsinquantadū, centocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 151 (seintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 153 (seintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintsinquantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Species III
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La belésa la pōl lugàr dal surpréśi tarméndi.|Tagline dal film}}
Species III (Spéci III) 'l è 'n film fantàstic e d scarésa americàṅ dal 2004 ad Brad Turner, séguit ad Specie mortale dal 1995 e 'd Species II dal 1998.
Sunt
Dòp la mòrt dl'aglièna Eve (Natasha Henstridge), al dutōr Abbot (Robert Knepper) al pòrta via la sò putìna péna nada, ch'al ciàma Sara (Sunny Mabrey), par far di studi su 'l sò DNA parfèt ch'al sarév bòṅ ad cumbàt'r i mâi dla spéce umàna. La baghéta la crés in présia e la dvènta subìt dna śuvnòta ch'la pésca di óm parfèt cumpàgn a lē da gusàr. Al còmpit 'l è piutòst difìcil parchè la cata sōl di aglièṅ ìbrid pîṅ ad difèt e destinâ a murìr.
In di sò studi Abbot al s fà jutàr p'r un studènt universitàri ciamâ Dean (Robin Dunne) ch'al spartìs la cambra in dal culéǵ c'n al sò amìg Hastings (John Paul Pitoc). In séguit a salta fóra n'atra ìbrida, l’Amelia (Amelia Cooke).
Culegamènt estéran
}}
Van Nuys
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Persunàǵ ligâ a Van Nuys
}}
572 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 572, mo invéci 'l an 572, 't ê da 'ndèr chè) Al 572 (sincseintestantadū, cinquecentosettantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 571 (sincseintestantùn) e 'l vin prìma dal 573 (sincseintestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintestantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Masquerade (film 1988)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvést chè al n è piò 'n śōg.|Tagline dal film}}
Masquerade (Mascheràda) 'l è 'n film thriller dal 1988 ad Bob Swaim.
Custàda dódas migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà da piò ad nuànt'òṅ.
Sunt
Al śōvan Tim Whalen (Rob Lowe) al gh'à na relasiòṅ segréta cun la Brooke (Kim Cattrall), la mujēr dal sò cap Granger Morrison (Brian Davies). Un dè Tim al cgnóś a na fèsta l′Olivia Lawrence (Meg Tilly), na ragàsa péna laureàda ch'l'è dvintàda rica dòp la mòrt ad sò màdar ch'la gh'à lasâ incòsa a part na réndida 'd un migliòṅ ad dòlar vèrs al sò padrìgn, un puòs ciamâ Tony Gateworth (John Glover) ch'al gh'à anc al visi dal śōg e na muróśa nóva, l′Anne Briscoe (Dana Delany).
Tim e l′Olivia Lawrence dòp èsar-'s fat amìg, i decìd'n ad far un viàś su la barca 'd famìja di Lawrence, la Masquerade, esénd lò un capitàṅ ad yacht. Piàn piàṅ fra i dū a nas na relasiòṅ anc se Tony al gh dà subìt cóntar.
Àngol suplementêr (giumetrìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giumetrìa Evclidéa, 'l àngol suplementêr 'l è c'l àngol che, s'al vin tachê cun la só metê rèta ed fiànc a 'n èt'r àngol, ch'al sia puntû, drìt, o otûś, al fà la diferèinsa da c'l àngol chè infìn a 'rivèr a 'l àngol piàt. Dū àngol i s ciàmen dòunca suplementêr quand mìs insèm ùn atàc a c'l èter i fàn 'n àngol piàt e la só sóma in grêd la dvèinta ed 180°.
Noti e referèinsi
}}
Meg Tilly
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Margaret E. Chan, cgnusùda méj cuma Meg Tilly (Long Beach, 14 ad Favràr dal 1960) l'è n'atōra, balarìna e scritōra americàna, candidàda i Prèmi Òscar dal 1986.
Biugrafìa
Dòp avēr tacâ na caréra in dal mónd dal balét e avēr girâ Saranno famosi p'r Alan Parker, la Tilly la patìs un brut infurtùni ch'al la custrìnś a dar-'g un taj cun la dansa e a tacàr na caréra in dal mónd dal cìnema. A la mità di an Utànta la gira tri film impurtànt cuma 'l thriller Psycho II, al dramàtic Il grande freddo e Agnese di Dio ch'al gh fruta na nomination a i Prèmi Òscar cuma atōra minga prutagunìsta.
Da 'l 1995 a 'l 2010 l'à dit abàsta a 'l mónd dal spetàcul par tacàr a scrìvar (suo i èṅ i rumànś Singing Songs, Porcupine e First Time) e par tiràr sù i sò tri fiōi, l’Emily, David e Will.
La s è spuśàda tri vòlti e la s è cumpagnàda anc a 'l atōr Colin Firth da 'l 1989 a 'l 1994. Adès la stà a Turònt.
Culegamènt estéran
}}
La morte corre sul video
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Minga giurìi, un giùdas, un verdét...|Tagline dal film}}
La morte corre sul video (La mòrt la cur su 'l vìddeo), cgnusû in Itàglia anc c'n al tìtul ad La morte scorre sul video, 'l è 'n thriller dal 1997 dla Sara Botsford.
Sunt
La Suzanne St. Laurent (Geneviève Bujold), avucàta, l'è na dóna in caréra ch'la s è divìśa da sò marè. La gh'à da tiràr sù na fiōla, la Nicole (Emily Hampshire), ma a pâr ch'la gh'àppia sèmpar la tèsta da n'atra banda. A tgnir-'g adrē, par furtùna, a gh pénsa la dóna di fat, la Rosa (Susan Glover).
Na sira, turnànd a cà, la cata la Rosa mòrta masàda in dal bagn e la Nicole sparìda. A 'n sèrt punt a s sènt na vóś tarucàda ch'la gh dà di órdan e l'è méj che lē l'ubidìs o sinò sò fiōla la mōr, dònca la gh'à da scurdàr-'s ad quaciàr al telecàmri, ciamàr ajùt o scapàr via. Tant p'r incuminciàr la gh'à da mét'r-as l'arlój dal cadàvar, pò la gh'à da trucàr-as, da métar-'s un vistî dla fèsta, patnàr-'s e cantàr. Sénsa far-as védar la Suzanne (Babs Gadbois) la vèrsa i rubinét dal bagn sprand che l'àqua la vaga 'd sóta e difàti la sgnōra Jackson la busa a 'l sò us par lamintàr-as ma 'l manìac, ch'al n è àtar che na sò vśina 'd cà, la Donna Swift (Nancy Beatty), la gh órdna 'd taśēr. Méntar la vècia la và a ciamàr al purtinàr Jimmy (Jonathan Scarfe), la Donna la dmanda a l'avucàta s'la gh cata gust a pategiàr, pò la gh diś ch'in dla pistòla lugàda in dal casét dal cumò 'd sò fiōla a gh'è 'n prujétil sōl: s'la vōl salvàr la Nicole la gh'à da tiràr-as lē cal cōlp lè quànd la sunarìa d'l arlój ch'la s è misa la sunarà.
Culegamènt estéran
}}
1579 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1579, mo invéci 'l an 1579, 't ê da 'ndèr chè) Al 1579 (milsincseintestantanōv, millecinquecentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1578 (milsincseintestantòt) e 'l vin prìma dal 1580 (milesincseintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintestantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Buffalo Soldiers (film 2001)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Buffalo Soldiers (Suldâ biśònt) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e tedésc dal 2001 ad Gregor Jordan trat da 'n rumànś ad Robert O'Connor dal 1993.
La pelìcula, preśentàda in dal Setémbar dal 2001 a 'l International Film Festival ad Turònt, l'è armàśa par dū an in di casét di prudutōr prima 'd vgnir fóra dabòṅ in di cìnema di Stat Unî par via dal sò crìtichi a 'l mónd militàr ch'i n spuśàvan minga tant bèṅ c'n al clima 'd patriutìśum ch'a gh'éra in alóra in Amèrica dòp gl'atintâ d'l 11 Setémbar dal 2001.
Custâ quìndas migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù dū e tri.
Sunt
Ray Elwood (Joaquin Phoenix) 'l è 'n suldâ d'l eśèrcit americàṅ ch'in dal 1989 'l è in servìsi a Stucàrda in dla Germàgna Òvest. Durànt al tèmp lìbar, insém a i sò cumpàgn Garcia (Michael Peña) e Stoney (Leon), al s dà da far c'n al marcâ négar e a preparàr dl'eruìna, ch'al tōś gréśa da di turc, par cònt 'd un grup ad militàr spaciadōr cmandâ p'r al sergìnt Saad (Shiek Mahmud-Bey). Ray al la fà sèmpar franca parchè al pasa p'r un suldâ mudèl e cunfidènt a i òć dal culunèl Berman (Ed Harris) mo chi lò al n sà minga che Elwood ad nascòst al s gusa sò mujēr (Elizabeth McGovern).
Culegamènt estéran
}}
Nùmer otadecagonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer otadecagonèl 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n otadecàgon regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp c'l èter a fèr sù i 18 cō edl otadecàgon, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, otadecàgon grand dop otadecàgon cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim otadecàgon, damànd chi disègn chè:
Colegamèint estèren
}}
Una candela per il diavolo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La punisiòṅ dla ragàsa tròp rója. I rèst umàṅ in di barìi.|Tagline dal film}}
Una candela per il diavolo (Na candéla p'r al diàvul) 'l è 'n film ad scarésa dal 1973 'd Eugenio Martín.
Sunt
Al surèli Marta (Aurora Bautista) e Verónica (Esperanza Roy) i gh'aṅ na lucànda in un vilàǵ turìstic dla Spaggna. Al dū dóni, dimóndi religióśi, i n s cumpatìsan pròpria briśa al turìsti ch'i rìvan da 'l èstar parchè i èṅ pròpria dal nimàli ch'i n gh'aṅ vargóggna 'd gnint, i vàn'n in gir cun dal scalvadùri ch'a s véd incòśa.
Adès a gh 'n è una pò rivàda da l'Inghiltèra, la May Barkley (Loreta Tovar), ch'la gh'à 'l brut visi 'd ciapàr al Sōl praticamènt nuda su la teràsa faghénd scàndal c'n i masć i gh sćifl'n adrē. La Marta, ch'la n in pōl piò, la la para via da 'd là dand-'g un cuć ch'la la fà strabucàr śò p'r al scali. La ragàsa la śbat la tèsta cónt'r al vēdar dna fnèstra e la mōr su 'l cōlp. Méntar la Marta la la lōga dgénd ch'la n è minga stada na daśgràsia ma na punisiòṅ divìna, a riva in dal mutèl la surèla dla vitma, la Laura (Judy Geeson), ch'la gh'iva apuntamènt sèg. La Verónica la gh diś che la May l'è partìda sénsa lasàr di mesàǵ par lē ma la Laura la dmanda listés na cambra pinsànd ch'la gh'àppia abû 'n prubléma ma che pò la turnarà.
Mént'r a riva n'atra ingléśa dimóndi sfaciàda ch'la pésca di aventùri, l’Helen Miller (Lone Fleming), la Verónica la và a cà dal sò amànt più śōvan Luis (Carlos Piñeiro), ch'al lavóra in dla lucànda faghénd da tut, par far 'l amōr sèg ma pò la gh cònta anc che sò surèla l'à capî ch'in dla casa i gh càlan di bèsi, qvéi che lē la gh'à ślungâ 'd nascòst par jutàr-al.
Turnàda a cà in dal cōr dla nòt mèśa ciùca, l’Helen la taca a litgàr-as cun la Marta che, par difénd'r-as, la gh mòla dū scurtlàdi masànd-la. N'atra turìsta americàna la tōś al sò pòst, la Norma (Blanca Estrada), ch'la gh'à sèg un putèṅ pìcul. Chi lē la gh'à 'l curàǵ ad dir a 'l paltèṅ ch'la n sà gnanc chi sia 'l pàdar. Quànd la Beatriz (Montserrat Julió) la 'l cònta a la sò amìga Marta, la dóna la n la tōś minga tant bèṅ parchè la l'à inganàda avēnd dit ch'invéci l'éra spuśàda.
La Laura in cal méntar la taca a 'vēr di suspèt, esénd che sò surèla la n s fà minga viva, e la in dascór prima c'n un cumisàri 'd pulisìa e pò cun la Norma.
1394
Al 1394 (MCCCXCIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Una candela per il diavolo
Culegamènt estéran
}}
Fury (film 1978)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Un amore sotto l'albero
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Fury (film 1978)
{{Film }}
Un amore sotto l'albero
{{Film }}
{{CITAZIONE|I miràcui i èṅ più davśèṅ ad qvél ch'at pō pinsàr.|Tagline dal film}}
Un amore sotto l'albero (’N amōr sóta 'l àlbar) 'l è 'n film dramàtic dal 2004 ad Chazz Palminteri.
Fury (film 1978)
Fury (Rabimènt) 'l è 'n film thriller dal 1978 ad Brian De Palma trat da 'n rumànś ad John Farris.
Un amore sotto l'albero
'L è stâ girâ a Montreal e 'l à muciâ sù dū migliòṅ e dū ad dòlar.
Sunt
New York, soquànt dè prima 'd Nadâł. L'editóra Rose Collins (Susan Sarandon) la n pasa minga dal bòni fèsti. Divursiàda da dimóndi an, cun na putìna ch'la gh'è mòrta péna nada, la dóna la gh'à na màdar misa mâł a 'l uśdàł cun 'l Alzheimer, l’Helen (Una Kay), tgnuda adrē p'r al dutōr Baron (John Doman). La sò segretària, la Karen (Jane Wheeler), la gh sugerìs ad pinsàr da piò a lē invéci che sèmp'r a chi àtar, piutòst a sarév méj ch'la s faśìs dar anc parchè a gh'è 'n śōvan ciamâ Marco (Daniel Sunjata) ch'al gh'à butâ gl'òć adòs. Ma la Rose la n gh la cava minga a tacàr na relasiòṅ sèg.
Fury (film 1978)
La pelìcula l'è stada giràda a Chicago e in àtar pòst d'l Illinòis ólt'r a ch'in Iśraēl.
Sunt
Peter Sandza (Kirk Douglas) 'l è 'n agìnt di servìsi segrét americàṅ ch'al s cata in d'l Uriènt Mèdi insém a sò fiōl Robin (Andrew Stevens). Prima 'd turnàr a Chicago al scampa a 'n atintâ ad soquànt palestinéś, ch'i 'l vlìvan masàr, urganiśâ da 'n sò culéga ciamâ Ben Childress (John Cassavetes). Turnâ in di Stat Unî al s mét a pascàr Robin ch'l è sparî sénsa lasàr trasi.