cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Léon Bonnat
Léon Bonnat 'l è stê 'n pitōr francéś (Bayonne, 1833 - Monchy-Saint-Eloi, Oise, 1922). 'L ìva imparê a piturèr da Federico Mandrazo in Spaggna e pò da Léon Cogniet a Parì. A 'l inìsi al piturèva dal grandi conpośisiòun ed religiòun, cuma l'Asunsiòun in dla céśa ed Sant Andréa a Bayonne, e 'l Crìst in dla cort 'd asìś ed Parì. Dòp 'd un viàś in a 'l Est dal 1870, al pitōr al pasèva a di tema diferèint. Al fèva anc dimòndi artràt, p'r esèimpi a Victor Hugo, a Adolphe Thiers, a Dominique Ingres. 'L era anc andê a decorèr al Pantheon ed Parì (Martìri ed San Dionìś). 'L intrèva in dl'Acadèmia ed Bèli Ert in dal 1881. Al lasèva la só importànt colesiòun 'd disègn un pò a 'l Muśèo 'd Bayonne e 'n èter pò a 'l Muśèo dal Louvre.
Galerìa
}}
Adriana Ruocco
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Io li conosco i gusti tuoi, ti studio da una vita ormai, mi giocherò tutto per tutto, io ti avrò, ti accorgerai di me ma fino a innamorarti perché sarò bellissima, impazzirai per me e tutto per avermi perché sarò dolcissima, amore mio non amare finché arrivo io e se lo farai mi dispiacerà per lei.|I tò gust mè a i cgnós, a t studi da na vita oramàj, a m śugarò al tut par tut, 't farà a mènt a mè in fiṅ a inamuràr-at parchè a sarò belìsima, at dvintarà mat par mè e 't farà incòśa p'r avēr-um parchè a sarò 'd un dōls, amōr minga amàr in fiṅ tant ch'a rivarò mè e s't al farà a daspiaś'rà par lē.|Sarò Bellissima, 1996|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
L’Adriana Ruocco (Val dla Lucàgna, 10 ad Setémbar dal 1981) l'è un cantànta itagliàna.
La s è fata cgnós'r in di an Nuànta tulénd part a tri edisiòṅ dal Fèstival ad Sanremo, prima in dla sesiòṅ di śōvan in dal 1995 c'n al braṅ Ti prego, ti prego, ti prego, pò in gara c'n i grand cantànd Sarò bellissima (1996) e Uguali, uguali (1997).
Culegamènt estéran
}}
El cochecito
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Don Anselmo al vliva sōl na carusìna p'r armàgnar c'n i sò amìg.|Tagline dal film}}
El cochecito (La carusìna) 'l è na cumèdia in biànc e négar dal 1960 dal regìsta milanéś Marco Ferreri. A s trata 'd al sò tèrs film girâ in Spaggna dòp El pisito e Los chicos. Al film 'l è trat da la stòria Paralítico ad Rafael Azcona.
L'è stada preśentàda a 'l Fèstival ad Venèsia dal stés an in dua l'à vins al prèmi dla crìtica.
Sunt
Don Anselmo Proharán (José Isbert) 'l è 'n vèć pensiunâ armàś véduv ch'l è custrét a vìvar a cà ad sò fiōl Carlos (Pedro Porcel), ad mistēr avucàt, e dla sò famìja a Madrid. Chi lò però al s fiàca dimóndi a star lè sèg, cun chi àtar ch'i n s al cumpatìsan minga pinsànd ch'al sia sōl un pēś e 'n vèć tarulî e scleròtic.
Don Anselmo al gh'à 'n amìg invàlid, Don Lucas (Lepe), ch'al s è fat na carusìna a mutōr par psēr giràr p'r al stradi insém a di àtar daśgrasiâ cuma lò ch'i gh i aṅ anca lōr. Don Anselmo al s cata bèṅ sèg ma al n pōl minga andàr in gita c'n al grup parchè lò 'l è sénsa carusìna. Turnâ a cà al dmanda a sò fiōl, pîṅ ad bèsi, ad cumpràr-ag-'n una ma lò 'l al manda a giràr al fènic.
Persuàś in tut al manéri ad tōr-'n una anca lò, al decìd acsè ad far da par lò andànd a vénd'r i òr ch'la gh'à lasâ sò mujér quànd l'è mòrta. Cun i bèsi catâ sù al pōl finalmènt pagàr-as la prima rata dla carusìna muturiśàda di sò sógn.
Culegamènt estéran
}}
841 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 841, mo invéci 'l an 841, 't ê da 'ndèr chè) 'L 841 (otseintquarantùn, ottocentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 840 (otseintquarànta) e 'l vin prìma edl 842 (otseintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquarantunéśim post.
566 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 566, mo invéci 'l an 566, 't ê da 'ndèr chè) Al 566 (sincseintessantasē, cinquecentosessantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 565 (sincseintessantasìnc) e 'l vin prìma dal 567 (sincseintessantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintessantaseéśim post.
841 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
566 (nùmer)
Èter progèt
}}
Cutòṅ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Cutòṅ (nóm sientìfic Gossypium) l'è na piànta dla famìja di Malvaceae, uriginària dal sub-cuntinènt indiàṅ e dal regiòṅ trupicàli e sub-trupicàli dl'Àfrica e dl'Amèrica. In Európa i gh l'aṅ purtàda gl'àrab.
A 'l stat salvàdag la piànta la pōl crés'r in fiṅ a 'n mét'r e mèś e pasa e la pō scampàr anc dimóndi. I cuntadèṅ i la tìn'n in di sò camp par tiràr via la bambàśa, ch'la crés dintór'n a la rumèla, ch'la sarvìs par far dl'uàta o par la prudusiòṅ di tisû e di vistî. Da la scménsa a s pōl tiràr fóra d'l òli.
Cla piànta chè la s divìd in quàtar sót-gènar:
Al Cutòṅ al crés bèṅ in di pòst in du a gh'è na stagiòṅ calda e séca e n'atra c'n un clima ùmid. La Cina e i Stat Unî (specialmènt in dla regiòṅ ad Dixie) i in prudùśan dagnóra la mità ad tut al mónd.
Culegamènt estéran
}}
Hellraiser III - Inferno sulla città
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvél ch'a taca a 'l Infèran a finìs in sla Tèra.|Tagline dal film}}
Hellraiser III - Inferno sulla città (Caśèṅ Infernàł III - Infèran in sla sità) l'è na pelìcula 'd scarésa dal 1992 'd Anthony Hickox, séguit di film Hellraiser dal 1987 ad Clive Barker e Hellbound: Hellraiser II - Prigionieri dell'Inferno dal 1989 ad Tony Randel.
Al gh'à abû pò siē séguit: Hellraiser IV - La stirpe maledetta (1996), Hellraiser 5: Inferno (2000), Hellraiser: Hellseeker (2002), Hellraiser: Deader (2005), Hellraiser: Hellworld (2005) e Hellraiser: Revelations (2011).
'L à muciâ sù dódas migliòṅ e mèś ad dòlar esénd-an custâ sinc. In un camèo i s véd'n i mémbar dal grup heavy metal ad Los Angeles di Armored Saint.
Sunt
Pinhead (Doug Bradley) 'l è incóra intraplâ in na statṿa ad còrp e grugn dasfurmâ ch'la vèṅ cumpràda p'r al migliardàri J.P. Monroe (Kevin Bernhardt) ch'al gh'à 'n club ciamâ “The Boiler Room”. Al Cenubìta al gh'à sèmpar sèg al cub dit "La cunfigurasiòṅ dal lamènt" ch'l è bòṅ ad vèr'r al pòrti d'l Infèran.
La Joey Summerskill (Terry Farrell), na giurnalìsta śōvna cun dal fégat e la vója 'd dvintàr qualchidùna, la véd un ragàs a 'l uśdàł sćiancàr-'s a pès p'r òpra ad soquànti cadéni. Dascurénd cun la sò muróśa, la Terri (Paula Marshall), e scultànd dal vèci registrasiòṅ dla Kirsty Cotton catàdi in dal Channard Institute, la Joey la vèṅ a savēr quèl di Cenubìta méntar Monroe al dà da bévar dal sangṿ di sò cliènt a Pinhead par far in manéra ch'al pòsa vgnir fóra da la statṿa ch'la 'l tîṅ parśunēr.
Culegamènt estéran
}}
464 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 464, mo invéci 'l an 464, 't ê da 'ndèr chè) Al 464 (quaterseintessantaquàter, quattrocentosessantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 463 (quaterseintessantatrī) e 'l vin prìma dal 465 (quaterseintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintessantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Frances McDormand
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Cynthia Ann Smith (Gibson City, 23 ad Śugn dal 1957), cgnusùda méj cuma Frances Louise McDormand nóm ch'l'à ciapâ dòp èsar stada adutàda a 'n an e mèś, l'è n'atōra americàna, vinsidōra 'd dū Prèmi Òscar cuma atōra prutagunìsta, in dal 1997 par Fargo e in dal 2018 par Tre manifesti a Ebbing, Missouri.
In dla sò caréra, in du l'à tòlt part a sèt pelìculi dal marè Joel Coen tacànd da 'l sò film ad debùt dal 1984 Blood Simple - Sangue facile, l'à vins na Cópa Vólpi e 'n Golden Globe in dal 1993 p'r America oggi e l'è stada anc candidàda par tri vòlti a i Prèmi Òscar cuma atōra minga prutagunìsta par Mississippi Burning - Le radici dell'odio, Quasi famosi e North Country - Storia di Josey.
Culegamènt estéran
}}
1574 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1574 (milesincseintstantaquater, millecinquecentosettantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1573 (milesincseintstantatrī) e 'l vin prìma dal 1575 (milesincseintstantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintstantaquateréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1574 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 787: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Ben X
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al curàǵ 'l è tut.|Tagline dal film}}
Ben X (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2007 ad Nic Balthazar trat da 'n sò rumànś dal 2003 da 'l tìtul Niets Was Alles Wat Hij Zei ch'al tulìva spunt da 'n fat sucès dabòṅ 'd un śōvan ch'al s éra tòlt la vita parchè vitma 'd bulìśum.
Al tìtul dla pelìcula, preśentàda 'l 31śum Montreal World Film Festival, al fà riferimènt a la fraś in ulandéś "(ik) ben niks" ch'a vōl dir "(a) n sòṅ gnint".
Sunt
Ben (Greg Timmermans) 'l è 'n ragàs autìstic ad darsèt an brâṿ a scōla ch'al gh'à di prubléma a relasiunàr-as cun chi àtar parchè 'l è vitma dla sìndrum 'd Asperger. Sò pàdar (Pol Goossen) e sò màdar (Marijke Pinoy) i èṅ dimóndi in pinsēr par lò parchè soquànt sò cumpàgn ad clas i al tràtan dimóndi mâł, faghénd-ag di brut schèrs ad cuntìnuv.
A cà Ben al s pasa 'l tèmp śugànd da spés a 'n śōg vìddeo dal gènar „fantasy“ ciamâ Archlord in du, c'n al nóm ad Ben X, 'l è stâ bòṅ ad rivàr a 'l utantéśum livèl, un traguàrd dimóndi difìcil ch'al spartìs cun n'atra utènta dal śōg, na ragàsa ch'la s fà ciamàr Scarlite (Laura Verlinden).
Un dè a scōla soquànt brut grintèṅ dal sò cōrs i gh tìran śò 'l mudàndi e pò i tìran śò incòśa, faghénd pò giràr al filmâ par rìd'r ad lò. Quànd pò in un parc i gh fànan mandàr śò na pastìglia 'd ecstasy, spudaciànd-'g anc in góla, Ben al taca a pinsàr ad tōr-as la vita butànd-as sóta 'n trêṅ a la stasiòṅ ad Bruxelles.
Culegamènt estéran
}}
1717 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1717, mo invéci 'l an 1717, 't ê da 'ndèr chè) Al 1717 (milsetseintdersèt, millesettecentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1716 (milsetseintsèdeś) e 'l vin prìma dal 1718 (milsetseintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintdersetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Un marito ideale (film 1999)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L amōr e la traśgresiòṅ secónd Oscar Wilde.|Tagline dal film}}
Un marito ideale (Un marè ideàł) l'è na cumèdia ingléśa e americàna dal 1999 'd Oliver Parker trata da la cumèdia umònima in tri at 'd Oscar Wilde. Par cla pelìcula chè, preśentàda fóra cuncōrs a 'l 52śum Fèstival ad Cannes, la Julianne Moore e Rupert Everett i èṅ stâ numinâ a i Golden Globe dal 2000.
Custâ siē migliòṅ e tri ad sterlìni, al film 'l à pò purtâ a cà da piò ad daśdòt migliòṅ ad dòlar in tut al mónd.
Sunt
Na sira, a 'n bal urganiśâ da i Chiltern, a riva anc cuma òspit la sgnōra Laura Cheveley (Julianne Moore), na rósa 'd cavìi ch'la vōl dvintàr na qualchidùna e sistemàr-as par la vita spuśànd di óm pîṅ ad bèsi, prima 'l baròṅ Arnheim (Jeroen Krabbé) e pò, a la sò mòrt, 'n óm incóra più ric. Armàśa védva par la secónda vòlta, la dóna la s è però magnàda incòsa cun di investimènt śbaliâ fat in Argintìna.
Piume di struzzo
{{Film }}
393
Al 393 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Piume di struzzo
{{CITAZIONE|Vgnî pur cum a sî mis.|Tagline dal film}}
Piume di struzzo (Piùmi ad strus) l'è na cumèdia americàna dal 1996 ad Mike Nichols trata da n'òpra teatràla ad Jean Poiret, “La cage aux folles”. 'L è 'l arfacimènt 'd un film francéś e itagliàṅ dal 1978, Il vizietto, 'd Edouard Molinaro cun Ugo Tognazzi.
Al film 'l è stâ un sucès cumersiàł dimóndi grand parchè 'l à muciâ sù da piò ad sènt-utantasìnc migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sōl trént'òṅ.
Sunt
Albert (Nathan Lane) 'l è 'n chichèṅ in là c'n i an ch'al s śibìs ad nòt c'n al nóm 'd art ad “Starina” in un lucàł dla Flòrida ciamâ “The bird cage” (La gàbia di uśèi) che lò al pòrta avànti insém a 'l sò muróś Armand (Robin Williams).
Na sira a riva da lōr Val (Dan Futterman), al fiōl che Armand al gh'à abû da śōvan, par dir a sò pàdar ch'al gh'à da spuśàr-as da lì a pôc cun la Barbara (Calista Flockhart), fiōla 'd un senadōr cunservadōr e dasćiòldacrìst dal Partî Republicàṅ, Kevin Keeley (Gene Hackman). Par far in manéra 'd avér la sò benedisiòṅ, la ragàsa la gh diś ch'al pàdar dal sò fidansâ 'l è 'n diplumàtic impurtànt ch'al lavóra in Grécia.
Quànd un scàndal al màcia la reputasiòṅ dal partî, al senadōr al s dà da far par cgnós'r i genitōr dal sò futûr śéndar sprand acsè ch'un matrimòni secónd al tradisiòṅ al pòsa catàr 'l apòǵ e 'l gradimènt dla gint. Par lugàr la fnuciarìa 'd Albert, Armand al gh mét na pirùca in cô e pò al fà finta ch'al sia sò mujér. Ma durànt la séna a sucéd da tut.
Culegamènt estéran
}}
1227 (nùmer)
{{Metacaixa
Al 1227 (mileduśeintveintsèt, milleduecentoventisette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1226 (mileduśeintveintsē) e 'l vin prìma dal 1228 (mileduśeintveintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintveintsetéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1227 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 409: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
La Nuova Ferrara
La Nuova Ferrara a l'é al giurnäl püsè impurtant ad Ferära.
.tirol
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Imberiêg
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L imberièg (scóltel chè, ubriaco in itagliàṅ) o imberiagòs, puòs, 'l è cal cristiàṅ ch'l'à ciapê la pùa, ch'l'à bbû trop àlcol, e dòunca al n'gh'la chèva più ed stèr lucid, al tōś al trapìc e 'l n'stà mìa più drìt. {{CITAZIONE2|'T em vō dìr ch'l'è una bàla, ch'i 'm àn cuntê na bala. 'T em vō dìr ch'l'è una bàla, ch'l'è pròpia una bala. Ma mè la mé bala a la ciàp cun dal vèin... |Mi vuoi dire che è una bugia, che mi hanno riferito una balla. Mi vuoi dire che è una bugia, che è proprio una bugia. Ma io la balla la prendo con del vino.|Un pcunsèin dla cansòun ed Bertoli "La bala", 1995|DIALETTO={{it}}|LINGUA={{mud}}}}
Colegamèint estèren
}}
.اتصالات
.اتصالات 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2017.
Sitges
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sitges (prununsiâ [ˈsidʒəs] in catalàṅ, a 'l incìrca “sìges” in emigliàṅ) l'è na sitadìna spagnōla 'd vint-i-òt-mila abitànt a 'l incìrca. La s cata in dla regiòṅ dla Catalógna, 40 km a sud 'd Barcelóna.
A s trata 'd un sèntar turìstic dimóndi impurtànt, frequentâ in bòna part anc da 'n pùblic omosesuàł, par via dal sò spiàgi (al gh 'n à darsèt), dal sò carnevàł, dal fèstival dal cìnema e di lucài da divertìr-as. I pòst lèt i èṅ quàtar-mila e sincsènt a 'l incìrca, dagnóra tut in hutèi a quàtar stéli.
Fra i sò abitànt fis a gh 'n è un 35% ch'i daśvìnan da l'Olanda, da 'l Régn Unî, da la Frància e da la Scandinàvia.
Al sò sìndig, da 'l 2011, 'l è Miquel Forns i Fusté dal partî indipendentìsta CiU. Fra i sò piàt caraterìstic a 'rcurdém al xató e la fideuada.
Culegamènt estéran
}}
266 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 266, mo invéci 'l an 266 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 266 (duśeintessantasē, duecentosessantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 265 (duśeintessantasìnc) e 'l vin prìma dal 267 (duśeintessantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintessantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Shiner - Diamante
{{Metacaixa
.rehab
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
Shiner - Diamante
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dla sò famìja al sànguv al n è minga àqua, al sànguv 'l è na quistiòṅ 'd afâr, tut qvél ch'a gh'è armàś l'è la vindéta.|Tagline dal film}}
Shiner - Diamante (Òć négar - Diamànt) 'l è 'n film dramàtic britànic dal 2000 ad John Irvin.
Sunt
'L ingléś Billy Simpson dit “Shiner” (Michael Caine) insém a 'l impreśàri Gibson (Kenneth Cranham) 'l à urganiśâ a Lóndra 'n incónt'r ad pugilâ p'r al tìtul mundiàł fra sò fiōl Eddie dit “Golden Boy” (Matthew Marsden) e 'l americàṅ ad culōr Michael Peck dit Mikey “Lamp” (Derrick Harmon) ch'al lavóra p'r un manager migliardàri ciamâ Frank Spedding (Martin Landau). Billy in di sò afâr, lècit e minga tant lècit, al s fà jutàr par dū culaburadōr, Mel (Andy Serkis) e Jeff Stone dit “Stoney” (Frank Harper).
Billy, ch'l è sicûr ad vìnsar e dònca ad far sucès, 'l à impgnâ tut i sò bèsi e fat di dèbit par mét'r in pē c'l evènt chè insém a 'l sò fiōli, la Ruth (Claire Rushbrook) e la Georgie (Frances Barber). Dòp la mòrt 'd òṅ di sò pùgii, andâ a 'l uśdàł durànt 'n incóntar clandestèṅ, adès al gh'à 'l ispetōr Grant (Peter Wight) e la sergìnta Garland (Nicola Walker) ch'i gh dànan la casa.
Quànd al match al gh'à inìsi, Eddie al finìs dagnóra subìt K.O. e sò pàd'r al taca a pinsàr ch'al 'l àppia fat apòsta e che qualchidòṅ 'l àppia cumprâ 'l incóntar, suspèt ch'al crés incóra da piò quànd un tisi al spara a sò fiōl masànd-al. Billy, ch'adès 'l è ruinâ dal tut, adès al pésca sōl vindéta.
Culegamènt estéran
}}
1372
Al 1372 (MCCCLXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
8 d'agòst
Al  l'è al 220śum dè dal calendàri gregoriàn (221śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 145 dè a la fin dl'an.
Castèl ed Carpnèida
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al Castèl ed Carpnèida o dal Carpnèidi (Castello di Capineti o delle Carpinete in italiân) l'é un castèl ed l' Apenèin arzân, ind al cmûn ed Carpnèida in pruvîncia ed Rèz. Da la Sèma dal mûnt Antuniân, a 850 mêter 'd altèsa, al castèl ed Carpnèida, l'é ûn di pió lêregh ed l'Apenèin, al guêrda per chilômeter la vâl dal Sècia e còla dal Treṣnêr.
La costrusiòun dal cumplès la s' arfà a còla 'd un "castèl-recînt", a dû gîr ed mûri, a piânta mìa regolêra mó ch' la s'aşvèina in tóti al manēri a un trapèsi. D'ed cò ed la pêrta cûrta a gh'é un turiòun a difèişa ed l' ingrès dal castèl.
A l'intêren ed la furtificasiòun la Grând Cuntèsa la farà tirêr só la ceşulèina in stîl rumânich dedichêda a Sânt Andrea cunsacrêda int al 1077, da pôch restarvêda dôp i dân subî al tèimp ed la secònda guèra mundiêla.
Stôria
La costrusiòun dal prém furtilési difensîv ed còl che incō l'é al Castèl la vîn, da i stôrich, arfâta al X sècol per ôvra ed Atto Adalberto, al patriêrca ed Matélda ed Canòsa.
Int al 1043 al Castèl l'é aministrê dal pêder ed Matélda al marchèiş Bonifacio ed Canòsa.
Dôp la môrt dal pêder al dvèinta proprietê ed la Cuntèsa e l'é sicûr che bèle int al 1077 al pêpa Gregorio VII l'é scapê int al castèl per difèndres da Enrico IV e da Carpnèida l'à dê dâta a dimòndi ât dal só gvêren.
La Cuntèsa Matélda, int al 1092, l'à tgnû ind al castèl, ch' l' ēra dvintê al só pôst preferî, un cungrès cun Eriberto vèschev ed Rèz e êter vèschev per decéder se cuntinvêr la guèra cûntra Enrico IV. Anca la Cuntèsa l'à fât diomòndi ât ed gvêren dal castèl ed Carpnèida e un secònd cungrès l'é stê fât int al 1114. La furtèsa ed Carpnèida l'é dvintêda acsé pôst preferî per dêr alôg a pêpa, imperadôr, rè e dóca mèinter a fân di acôrd insém al sôrti ed l' Itâlia
Cun al şlerghêres di pusedimèint ed quî ed Canòsa al castèl al vîn a catêres al cèinter dal sô tèri, e, insèm a chiêter castē ed l'arzân l'ēra pêrt dal sistêma ed prutesiòun 'd un lêregh teritôri. I castē ed la rêda difensîva matéldica, difâti, ēren més insém a trî anê divêrs per altèsa e che ēren divêrs ânca per la funsiòun ch'a gh'îven. Int al prém anèl as catêven al furtèsi ed la zôna tra Sân Pôl e Caşalgrând, al pió impurtânti ēren còli insém a i quâter muntarôt ed Quâter Castē ch' a gh'îven al cûmpit 'd èser al prém pôst difensîv. Ind al secònd anèl, còl ed la zôna fra Baîṣ e Canòsa, i castē ed Canòsa e Rusèina ēren i pió impurtânt e fêven 'na lénia centrêla 'd ûltma reşistèinsa. Al têrs anèl, còl pió sicûr, l'êra fât dal Castèl dal Carpnèidi, piantê a 850 mêter, robóst e difécil da rivêregh, cun ed fiânch, atâch e in vésta i dimòndi castē amîgh.
La môrt ed Matélda int al 1115 la sèra al peréiod pió pîn 'd avenimèint ind la stôria dal Castèl.
Dal mumèint che al castèl l'ēra ed proprietê ed la Cuntèsa, a la só môrt l'é andê a drē al vicèndi dal patrimòni ed Matélda. Dèinter ind la dunasiòun fâta a la Cēşa, l'é stê cuntrastê e asalî da i sgnurôt di teritôri lé atōren, cme da i sgnōr di Da Baîş, da i pramşân, da Morello-Malaspina ed dal Cmûn ed Rèz, ch' l' à utgnû da quî ed Carpnèida giuramèin ed fedeltê int al 1218. Insèm a la grôsa pêrt dal patrimòni ed Matélda, Carpnèida l'é finîda in mân a i Fogliani da quisché int al 1385, per la vèndita fâta da Carenza, erēd 'd Almerico da Fogliano, l'é pasê in grân pêrta a la faméja di Sessi. La pêrta restânt l'é armêşa a i Fogliani fîn al XIX sècol. Int al 1500 l'é dvintê al pôst in dó 's lughêva Domenico Amorotto, al "bandî ed la muntâgna".
Int al Sesèint Carpnèida l'é stê fèdev di Marchèiş Fontanelli, dôp di Molza e int al XVII sècol dal cûnt Giannini, a la fîn ed la faméja Valdrighi, ûltma fevdatâria sòta j Estèins.
Nôti
(Pert ed la vōş l'é stêda tôta da la "Guida dell'Appennino Reggiano" dal Club Alpino Italiano, ed. 1930)
392
Al 392 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
George Washington
George Washington (1732 - 1799), l'é stâ al presidëint di Stät Ünì d'America dal 1789 ad 1797.
Tvàia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La tvàia (tovaglia in itagliàṅ) 'l è un grôs tēl ed stófa, ed forma retangolèra, ch'a s mèt in sìm'ala tèvla parcènd-la, e ch'la servìs per deśnèr-'gh in sìma o anca per dèr-egh dal lùster o protéger-la da di śgranfègn, bruśadùri, maci.
Colegamèint estèren
}}
.grocery
.grocery 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2017.
Mio Dio, come sono caduta in basso!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Mio Dio, come sono caduta in basso! ('D un Dio, cum a m sòṅ ardùta!) l'è na cumèdia dal 1974 ad Luigi Comencini vgnuda fóra in di Stat Unî sōl sinc an dòp c'n al tìtul ad “Till Marriage Do Us Part” esénd pò numinàda par vìns'r al prèmi cuma “Mijór film furastēr” a i 37śum Golden Globe.
Par cla pelìcula chè la Laura Antonelli l'à vins al „Glōb 'd Òr“ in dal 1975.
Sunt
Ag pastìs! In dla Sicìglia d'l inìsi dal Nuvsènt Raimondo (Alberto Lionello), fiōl 'd Antonino Corrao, sarvidōr dal marchéś Ruggero di Maqueda (Ugo Pagliai) andâ in cal mént'r a vìv'r in Frància, al spóśa sò fiōla Eugenia (Laura Antonelli), tiràda sù da 'l sōri dal “cunvènt dla Duluràda” dòp la mòrt ad sò màdar Floidia (Rosemary Dexter). La prima nòt ad nòsi però, quànd i èṅ lè lè par cunsumàr, a riva 'n telegràma da Ruggero, ch'l à savû dal matrimòni sōl a 'l ùltim, ch'al gh diś 'd a n gusàr briśa. I dū spóś i èṅ difàti fradèl e surèla par part ad pàdar, Antonino. Partî par la guèra in Lìbia, cun la Floidia ch'la 'l spétava a cà par spuśàr-al, al marchéś 'l iva pardû i cajòṅ par dal fridi in cumbatimènt e qvàl lè 'l éra 'n bèl prubléma parchè la vècia sîna Cristina 'd Cefalù in dal testamènt l'iva fat scrìvar che se lò al n is minga fat un fiōl in dal gir 'd 'n an, tut i sò pusedimènt i sarév'n andâ a 'l mònaghi.
Par salvàr 'l unōr e p'r a n pèrd'r incòsa Ruggero 'l iva dmandâ a 'l sò sarvidōr, śibénd-'g anc di bèsi, ad ciulàr sò mujér cun 'l ingàn durànt la prima nòt ad nòsi e acsè l'è nada l’Eugenia. Quànd la Floidia però l'à fat a mènt a tut i śgranfgnòt su la ganàsa dla ghigna Antonino, ch'la gh'iva mulâ lē in cla nòt ad fōg lè, a gh'è vgnû 'n cōlp murénd pò p'r al dulōr.
Raimondo e la tant ingénva Eugenia i partìsan p'r al viàś ad nòsi a Parì faghénd finta 'd gnint p'r a n far-as rìd'r adrē. In trêṅ i cgnós'n al baròṅ Henri de Sarcey (Jean Rochefort) ch'al manda di baśèṅ a la dóna méntar Raimondo al n gh fà minga a mènt. L’Eugenia la s vargógna e la quàcia 'l cavcéli cun la stanèla ma la gh cata anc gust e la sènt i śgriśōr. Al francéś al gh cunsìlia ad spasàr-'s-la a Parì parchè al cgnós qvél ch'a sucéd a 'l dóni sicigliàni, sèmp'r in cà a far di fiōi e c'n al vistî nég'r adòs p'r un quàlc funeràł 'd un parènt da piànśar.
Rivàda in Frància, Henri al taca a far-ag la cōrt, le la gh diś sèmp'r ad nò anc s'la vrév dir-'g ad sè, pò finalmènt in dal trêṅ par turnàr a cà lē la s dasténd par dar-as ma lò a 'l ùltim minùt al s tira indrē parchè lē l'è tròp cumplicàda e pò l'è incóra vìrgin, śuntém-ag anc cal fat chè. La marchéśa, turnàda in Sicìglia, par paràr via i pinsēr spurcaciòṅ la taca a pargàr in tut al céśi faghénd-as scarusàr in màchina par 'n autìsta tuscàṅ ch'al s ciàma Silvano Pennacchini (Michele Placido), un śuvnòt ch'a pâr un tisi a mōd, méntar sò fradèl invéci al taca a lèśar gl'òpri ad cal visióś ad Gabriele D'Annunzio.
In na giurnàda 'd Sōl, dòp ès'r andàda a 'l “cunvènt dla Duluràda”, a sucéd ch'la màchina la gh'à 'n guàst. Silvano, dòp avér pruâ a métar-l' in mòt sénsa cavàr-'g-la, 'l invìda la marchéśa a 'ndàr in un vèć caśòt lè darènt pò, quànd i èṅ dèntar, al sèra 'l us c'n al cadnàs. L’Eugenia la s còlga in dla paja méntar lò al cava via i sò vistî sćiancànd-i. La dóna la bacàja di «no, no» ch'a n gh cardarév gnanc un minciòṅ, purtròp però la pâr na mùmia cun tuti cal stanèli, cal sotvésti, cal mudàndi e cal camìśéti ch'la gh'à, tuti acsè strichi ch'i arcòrd'n un salàm. Par la fadìga ad cavàr-la śò, a n psénd-an piò, Silvano al diś ch'al gh dà a muć e adèsa sè ch'la marchéśa la siga dabòṅ di «no! no!» ch'i gh vènan da 'l cōr. Silvano al tira fóra da 'l bisachèṅ un curtlèṅ par plar i pir e al gh taja tut i nàstar sulâ. Dòp avér fat 'l amōr, la dóna la gh diś ch's al fus 'n óm 'd unōr al lasarév subìt l'ìśula ma a lò al tira drit e al và a inviàr la màchina, ségn ch'al l'à fargàda a mōd méntar lē la pénsa «'D un Dio, cum a m sòṅ ardùta!».
Culegamènt estéran
}}
1458 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1458, mo invéci 'l an 1458, 't ê da 'ndèr chè) Al 1458 (milquaterseintsinquantòt, millequattrocentocinquantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1457 (milquaterseintsinquantasèt) e 'l vin prìma dal 1459 (milquaterseintsinquantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintsinquantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Belém
Belém a l'è una sitä dal Nord dal Brasil ch'la gh'ha 1.446.042 abitant (2016).
L'é la capitäla dal Stät dal Pará.
I l'ha ciaman anca Belém do Pará, par scunfondas mìa cun n'ätra Belèm ca gh'é in Palestina.
Lucie Hradecká
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Lucie Hradecká (Praga, 21 ad Maǵ dal 1985, a s lèś [ˈlutsɪjɛ ˈɦradɛtskaː]) l'è na tenìsta céca. L'è élta 177 cm e la péśa 72 chilo. La tira drit e arvèrs cun al dū maṅ anc s'al sò bras bòṅ al sarés al dèstar.
Sò pàdar Karel 'l è mìstar ad tènis (prima al fava al cōg), sò màdar Pavla invéci l'è n'infarméra. La gh'à un cunèṅ da cà. L'è bòna ad dascórar in Céc, in Ingléś e in Tedésc, ma sōl un cicinèṅ. I film ch'i piàśan da piò i èṅ Mamma mia e Pretty woman.
391
Al 391 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Lucie Hradecká
In dla sò caréra 'l à vins daśdòt tìtui ITF in singulàr. In dópi, in dua l'è deciśamènt più fòrta, invéci l'à mis in bisàca sédas tìtui WTA e trénta ad qvéi ITF. Sèmp'r in dópi l'à vins al Roland Garros dal 2011 (insém a la Andrea Hlaváčková) e l'è rivàda in finàl a Wimbledon e a gl'US Open in dal 2012, faghénd anc la semifinàl a gl'Australian Open.
P'r al sò paéś l'à vins la mdaja 'd argìnt a gl'Ulimpìadi dal 2012.
1373
Al 1373 (MCCCLXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Lucie Hradecká
Caréra
La céca la taca a śugàr in dal sircùit ITF in dal 2002. In dal 2003 la riva in finàl in qvél ad Pòla e pò la in vins òṅ in Ulànda in Avrìl. In Setémbar la mùcia sù n'atra finàl a Mèstar e al sò secónd tìtul in Śluvàcchia.
In dal 2004 la próa la sò bravitù a Buchèṅ ma l'Amanda Keen la la bat in dla semifinàl dal turnèo. In Mars, Avrìl e Maǵ la vins àtar tri ITF in Cruàsia e pò 'n àt'r incóra in Śugn in Repùblica céca. In Setémbar la pòrta a cà al tìtul ad Durmersheim (Germâgna) e la riva in semifinàl a Bjèla (3-6 2-6 da la Virginie Razzano). La sèra 'l an a 'l 258śum pòst in clasìfica.
Al sò 2006 al taca a 'l arvèrsa. La Lucie la pasa 'l qualificasiòṅ 'd un turnèo WTA sōl in Luj a Bùdapest, dand la paga a la Zuzana Kučová e a la Michaela Paštiková. A 'l prim tùran la piga incóra l'Agnieszka Radwańska par 4-6 7-6 6-3 ma pò la céd a la Lourdes Domínguez Lino par 6-7 4-6. In Setémbar la pèrd subìt a Pòrtrōś e la finìs la stagiòṅ a 'l nùmar 174 dal mónd. Incóra pèś la gh và in dal 2007 parchè la n cumbìna gnint par tut 'l an (a part un tìtul ITF a Gurìsia) e la cróda acsè śò in fiṅ a la puśisiòṅ 241 dal ranking.
La céca la fà fadìga anc in di prim méś dal 2008. In di ITF ad Minsk e ad Bari la pèrd a 'l secónd tùran da l'Anastasija Pavljučenkova e in semifinàl da l'Arantxa Rus. In Avrìl la s qualìfica p'r al turnèo WTA ad Praga ma la céd subìt par 2-6 3-6 a la nùmar sédas da mónd, la Vera Zvonarëva. Dòp na finàla pardùda in d'l ITF ad Firénse (1-6 3-6 cun la Jelena Dokić), in Istâ la taca a far dabòṅ rivànd in finàl a Bad Gastein (in dua la pèrd da la francéśa Pauline Parmentier par 4-6 4-6) e vinsénd un tìtul ITF in Germâgna. In di ùltim quàtar ITF d'l an però la vins sōl dū incóntar pardénd invéci cun la Stéphanie Foretz Gacon, cun l'Iveta Benešová, cun la Jaroslava Švedova e cun l'Angelique Kerber.
In dal Favràr dal 2009 la céca la s pòrta a cà al tìtul ITF dla Franca Cuntèa ad Belfort, 6-3 6-2 in finàl cun la Vesna Dolonc e anc qvél ad Midland (Stat Unî) cóntar l'Eleni Daniilidou. In Avrìl la và a śugàr in Maròc a Fès rivànd in di quàrt (4-6 2-6 da la Melinda Czink). A Staśbûrg la riva in finàl ma la la pèrd par 6-7 1-6 cun la śugadōra ad cà, l'Aravane Rezaï. A Wimbledon la fà sudàr a 'l prim tùran l'Ana Ivanović ch'la gh'à la méj sèg sōl par 5-7 6-2 8-6. In Luj la pèrd in di quàrt ad Praga da la Sybille Bammer. A la fiṅ dal méś la và in Turchìa par tōr part a 'l turnèo WTA da 220.000 dòlar 'd Ìstanbul. Chè la riva incóra na vòlta in finàl (baténd anc al tedéschi Julia Görges e Andrea Petković) ma lè la vèṅ sćiancàda par 0-6 1-6 da la rusa Vera Duševina. La stagiòṅ in sal cimènt nord-americàṅ la và invéci dimóndi mâl, difàti la n pasa briśa 'l qualificasiòṅ a Turònt (4-6 2-6 da la Roberta Vinci) e a New Haven (1-6 3-6 da la Cvetana Pironkova). A gl'US Open (in dua la gh'à di punt asè) la và a cà subìt paténd un 4-6 5-7 da l'Elena Vesnina ma anc a Shrewsbury (ITF ingléś da 75.000 dòlar) e a Linz la n vins gnanc na partìda, andànd sóta cun la nùmar 529 dal mónd Mona Barthel e cun la ruména Ioana Raluca Olaru. La finìs 'l an cun un secónd tùran in Lussembûrgh (5-7 6-3 2-6 da la Daniela Hantuchová) e cun i quàrt e gl'utàṿ in di ITF francéś ad Poitiers (6-7 3-6 da la Jelena Dokić) e ad Nantes (4-6 5-7 da l'Elena Bovina).
In dal 2010 la Lucie la fà 'l valìś subìt a Brisbane e a Melbourne. In d'l ITF ad Midland la pèrd in finàl da la scuséśa Elena Baltača par 7-5 2-6 3-6. A Acapûlc, Monterrey, Indian Wells, Miami, Barcelóna e Fès la và fóra subìt e cuma s'a n fus minga abàsta la gh śònta in cal méntar anc dū scòpli in Fed Cup cun la Flavia Pennetta e la Sara Errani. La tórna a vìnsar in d'l ITF ad Praga in dua la bat in semifinàl la Corinna Dentoni 6-3 6-3 e in finàl l'Ajla Tomljanović 6-1 7-6. In dla capitàla céca la gh śōga anc al turnèo WTA in Luj in dua la riva in semifinal cun l'Ágnes Szávay ma l'ungheréśa la la bat in dū sét. A Bad Gastein l'è invéci l'austrìaca Yvonne Meusburger a dar-ag un daspiaśēr a 'l secónd tùran. In Agóst la pasa 'l qualificasiòṅ a Montreal pigànd 6-4 7-5 l'Alizé Cornet ma la céd a 'l prim tùran a l'Ekaterina Makarova par 0-6 4-6, stés quèl anc in di US Open cun la Petra Kvitová ch'la vins sèg cun al puntéǵ ad 6-4 7-5. Dòp na finàla ITF pardùda a Mèstar, la Lucie la fà prim tùran in Lussembûrgh (2-6 3-6 da la Kirsten Flipkens) ma in Nuvémbar la fà suo al tìtul ITF ad Nantes srand acsè la stagiòṅ a la puśisiòṅ 111 dal mónd.
La céca la taca la stagiòṅ 2011 pasànd al qualificasiòṅ a Brisbane spedénd a cà la Petra Martić, la Sorana Cîrstea e la Christina McHale ma pò la gh'à da pigàr-as a la Samantha Stosur par 6-7 1-6. Anc a Sydney la fà al parcōrs cumpàgn e anc 'sta vòlta la fà 'l valìś subìt cun la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 4-6 3-6. Dòp 'n àtar prim tùran a gl'Australian Open (4-6 5-7 da la parmśàna Alberta Brianti), la Lucie la s mét in bisàca al tìtul ITF ad Midland da sènt-mila dòlar baténd in dla sò strada la Jamie Hampton, l'Anna Tatishvili, la Sabine Lisicki, la Ksenija Pervak e l'Irina Falconi. A Memphis la vèṅ batùda in semifinàl par la Magdaléna Rybáriková 2-6 6-4 4-6 mént'r a Monterrey, Indian Wells e a Miami la fà secónd tùran, pardénd via via cun la Ksenija Pervak 2-6 7-6 3-6, cun la Shuai Peng 3-6 6-4 5-7 e cun la Viktoryja Azaranka 5-7 6-4 0-6. A Barcelóna la và dimóndi davśèṅ a vìns'r al sò prim turnèo WTA: dòp avér batû l'Iveta Benešová, la Gisela Dulko, l'Estrella Cabeza Candela e la Sara Errani, la Hradecká la pèrd in d'l ùlt'm incóntar da la Roberta Vinci par 6-4 2-6 2-6. In Maǵ la vins al tìtul ITF ad Praga avénd-ag la méj su la Paula Ormaechea par 4-6 6-3 6-2. A Straśbûrg la céd in di quàrt a la còrsa Marion Bartoli mént'r a 'l Roland Garros la fà secónd tùran cun l'Andrea Petković. Quànd a pâr ch'l'àppia tòlt al via, la Hradecká la s inciòld'incóra, cun i prim tùran a Wimbledon, Bùdapest, Bad Gastein, Carlsbad, Turònt, Cincinnati, New Haven, US Open e Pechîn. Finalmènt la tórna a vìnsar in dal turnèo dal Lussembûrg in dua la riva in di quàrt baténd la Daniela Hantuchová e l'Alexandra Cadanțu prima ad lasàr strada a la Monica Niculescu par 4-6 4-6. La finìs 'l an a 'l nùmar 51 dal mónd, dòp avér pardû a 'l prim tùran d'l ITF ad Poitiers da la Nastassja Burnett.
In dal 2012 la s fà nutàr cun i quàrt a Auckland (2-6 3-6 da la Jie Zheng) e la semifinàl a Madrid in dua l'è bòna ad far fóra, pasànd anc p'r al qualificasiòṅ, la Shuai Peng 6-4 5-7 6-4, la Petra Kvitová 6-4 6-3, l'Ekaterina Makarova 6-2 7-6 e la Samantha Stosur 7-6 7-6 prima ad cédar a la Serena Williams par 6-7 0-6. A 'l Roland Garros e a Wimbledon la pèrd subìt da 'l tedéschi Julia Görges e Angelique Kerber. In Setémbar a Quebec City la gh'à n'atra ucaśiòṅ par mét'r-as in bisàca al sò prim tìtul WTA (baténd però sōl na carta salvàdga e tri qualificàdi) ma la s la fà scapàr via pardénd 1-6 5-7 da la Kirsten Flipkens. La finìs la stagiòṅ pardénd in di utàṿ a Linz da la Sofia Arvidsson e in di quàrt, incóra da la Monica Niculescu, in Lussembûrg.
La taca al 2013 incruśànd l'Anastasija Pavljučenkova a Brisbane e pardénd-ag par 3-6 6-3 3-6. A gl'Australian Open la bat la Kiki Bertens 6-2 7-6 ma pò la céd a l'Angelique Kerber, nùmar sinc dal mónd, par 3-6 1-6. Dòp tri prim tùran e na scunfìta subìt in dal qualificasiòṅ ad Madrid a òpra dla Julija Putinceva, la riva in finàl a Straśbûrg baténd la Flavia Pennetta 1-6 6-3 6-1 ma pò la la pèrd, par la sèsta vòlta su siē, cun la padròna ad cà, l'Alizé Cornet, cun al puntéǵ ad 6-7 0-6. A Wimbledon la và a cà a 'l prim tùran sóta i cólp dla Karin Knapp e la fà cumpàgn anc a Bùdapest cun l'Annika Beck dòp avér dasfrutâ un bye.
Culegamènt estéran
}}
Orifìsi intèren edl ùter
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) 'L orifìsi intèren edl ùter l'è 'l bûś ch'l unìs la cavitê dal còrp edl ùter col canalùs edla servìśa edl ùter.
Colegamèint estèren
}}
Sint-Truiden
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sint-Truiden (a s lèś [sɪn ˈtʀœydə]) 'l è 'n cumùṅ bélga ad 39.747 abitànt in dla regiòṅ ad Limbùrg (in dla part fiamìnga dal paéś), cun n'estensiòṅ ad 106,90 km².
Àtar prugèt
}}
18 d'agòst
Al  l'è al 230śum dè dal calendàri gregoriàn (231śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 135 dè a la fin dl'an.
.hamburg
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
842 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 842 (ôtseintquaràntadū, ottocentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 841 (ôtseintquaràntaùn) e 'l vin prìma dal 843 (ôtseintquaràntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintquaràntadūéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 842 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 421: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1718 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1718 (milesetseintdeśdòt, millesettecentodiciotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1717 (milesetseintdersèt) e 'l vin prìma dal 1719 (milesetseintdeśnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCCXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesetseintdeśdotéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1718 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 con 'l 859: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Liev Schreiber
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Isaac Liev Schreiber (San Francisco, 4 'd Utóbar dal 1967), cgnusû méj cuma Liev Schreiber, 'l è 'n atōr, 'n senegiadōr e 'n regìsta americàṅ.
Biugrafìa
Nâ in Califòrgna da 'n regìsta teatràl e da na màdar pitōra cun di urìgini ebréj, Liev al crés in Cànada dòp ch'i sò genitōr i s éran divìś quànd al gh'iva sinc an. In séguit al và a star a New York in du al s mét a scrìvar di tèst p'r al teàtar. in dal 1992 al s làurea a la Yale School of Drama e 'l taca a recitàr a Broadway e pò a 'l cìnema cun dal cumèdi cuma Hello Denise! (1995), Una folle stagione d'amore (1995) e L'amante in città (1996).
In dal 1996 al lavóra cun Ron Howard in dal film dramàtic Ransom - Il riscatto par pò pasàr a la scarésa girànd Scream e Scream 2 par Wes Craven e Phantoms cun Ben Affleck.
In di an dumìla 'l è prutagunìsta ad Scream 3, dal thriller 'd asiòṅ Al vertice della tensione e di arfacimènt ad pelìculi vèci The Manchurian Candidate e Omen - Il presagio 6+6+6. In dal 2009 al fà Sabretooth in dal film X-Men le origini - Wolverine.
Àtar prugèt
}}
.nhk
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2014.
1374
Al 1374 (MCCCLXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Vedo nudo
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Nino Manfredi bèl in fórma, tut i records 'd ridùdi batû, UN SUCÈS STRAURDINÀRI!|Tagline dal film}}
Vedo nudo (A véd nûd) l'è na cumèdia su 'l sès a epiśòdi itagliàna dal 1969 ad Dino Risi.
Prim epiśòdi: La diva
L'atōra Sylva Koscina (Sylva Koscina), méntar 'l è drē a turnàr a cà in màchina dòp un servìsi futugràfic, vdéd par strada 'n óm frî dòp 'n incidènt, la 'l fà muntàr sù par purtàr-'l a 'l uśdàł in présia. Quànd l'è là, tut al persuàł sanitàri al l'arcgnós. Mèdag e infarmēr i mòlan lè incòsa p'r andàr a far dal fóto, par védar-la e par far-as far di autógrafar. Anc al prufesōr Federico Cacopardo (Nino Manfredi) al śmét ad lauràr par dascórar sèg dal rumànś ch'l è drē a scrìvar. In cal sapèl lè, ninsòṅ a fà a mènt a 'l pòvar pasiènt che acsè al mōr.
Secónd epiśòdi: Udienza a porte chiuse
Davànti a 'n giùdas a gh'è gh'è 'l cuntadèṅ Angelo Perfili (Nino Manfredi), denunsiâ da na vècia (Nerina Montagnani) parchè lò al s è parmìs ad gusàr na sò galìna. 'L óm al próa a difénd'r-as dgénd ch'l'è stada la bèstia a far-ag di avance e, esénd ch'l éra dimóndi ch'al n fava minga sès, al n à minga psû reśìst'r-ag. Al giùdas al mét in cònt la pruvucasiòṅ però 'l al cundàna listés a riśarcìr al dan cun sincmìla franc. Turnànd a cà, Angelo al fà a mènt che da la sésta in du la s cata, la galìna la cuntìnua incóra a pruvucàr-al.
Tèrs epiśòdi: Ornella
Ercole (Nino Manfredi), impiegâ dal pòsti, al gh'à 'n segrét: quànd 'l è da par lò al s vistìs da dóna. Da tèmp al s è mis a scrìvar dal létri a 'n raśunēr 'd Turèṅ, Carlo Alberto Ribaudo (Enrico Maria Salerno), firmànd-as Ornella. Un dè, a 'l impruvìś, al piemuntéś al decìd ad vgnir a cgnós'r-l' a Róma. Ercole al gh vèra 'l us e, in imbaràs par la situasiòṅ, al gh diś 'd ès'r al fradèl dl’Ornella e che chi lē la n gh'è mia parchè l'è andàda a catàr na sò sîna ch'la n stava minga tant bèṅ. Avénd pardû 'l aparéć, Carlo Alberto 'l armàgn a durmìr da lò. Quànd Ercole la gh dà la bònanòt, lò al gh rispónd «Bònanòt Ornella!».
Quàrt epiśòdi: Guardone
'N óm mèś òrub e mèś nûd (Nino Manfredi), cun di uciài cun dal lénti ch'i pàran di cûi ad butìglia, al fà a mènt par la fnèstra ch'in dal palàs lè darènt a gh'è na dóna ch'l'è drē a cavàr-as śò. Mo l'è sōl n'iluśiòṅ, un śōg ad spèć e 'd riflès, la figùra 'd fémna ch'l iva vist a dir dabòṅ 'l éra lò ch'l éra drē a cavàr-as via i vistî p'r andàr a lèt.
.phd
.phd 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2017.
Cupenàghen
{{Metacaixa
Vedo nudo
Sèst epiśòdi: Motrice mia!
Maurizio (Nino Manfredi) 'l è spuśâ cun na tedésca ciamàda Inge (Lisa Halvorsen). Al rapòrt fra i dū al n và minga tant bèṅ parchè 'l óm al s è mis a tradìr-la c'n un trêṅ. Chi lò al gh'à 'n feticìśum particulàr e 'l cata 'l gudiōl sōl armagnénd culgâ su i binàri quànd un trêṅ al gh pasa insìma.
Cupenàghen
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vedo nudo
Culegamènt estéran
}}
390
Al 390 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Cupenàghen
Cupenàghen (København in Danéś, da Købmandshavn ch'a vōl dir "Pòrt di Marcànt") l'è la capitàla dla Danimàrca ch'la s cata in sgl'ìśuli Sjælland e Amager. Cun i sò 518.574 abitànt l'è anc la sità più impurtànta dal paéś. Da 'l 2001 la s è tacàda a la sità śvedéśa ad Malmö par via dal Pònt 'd Øresund.
La sità l'è divìśa in sinc quartēr (Sèntar [K], Vesterbro [V], Nørrebro [N], Østerbro [Ø] e Christianshavn) e in un munisìpi indipendènt, Frederiksberg.
Da 'l an 2010 al sò sìndic 'l è al sucialìsta Frank Jensen.
Dimóndi famóś là 'l è un panèṅ ciamâ smørrebrød.
Culegamènt estéran
}}
Robert Downey Jr.
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Robert Downey Jr. (New York, 4 'd Avrìl dal 1965) 'l è 'n atōr e prudutōr americàṅ, candidâ a 'l Prèmi Òscar p'r al rōl ad Charlie Chaplin in dal film Charlot e ad Kirk Lazarus in Tropic Thunder.
'L è cgnusû, óltar che p'r i sò prubléma crònig ad dròga, anc p'r avér dâ la sò ghigna a 'l persunàǵ ad Tony Stark àlias Iron Man in soquànti pelìculi dla Marvel Comics ch'i gh'aṅ frutâ tri migliàrd ad dòlar sōl p'r i capìtui The Avengers, Avengers: Age of Ultron e Iron Man 3. 'L à girâ anc la série televiśìva Ally McBeal.
In pasâ 'l è stâ spuśâ cun la musicìsta Deborah Falconer méntar da 'l 2005 al 'l è cun l'atōra Susan Levin cgnusùda in sal sèt dal film Gothika.
Biugrafìa
Fiōl dal regìsta Robert Downey, Sr., al gira sèg al sò prim film a sinc an, Pound. Al cata ì'l sucès cun la pelìcula Ehi... ci stai? dal 1986, an in dua al rècita anc in dal film Al di là di tutti i limiti in dua al fà la part 'd un ragàs ric drugâ pódag.
In dal 2009 al gira insém a Jude Law al film Sherlock Holmes.
Àtar prugèt
}}
Guàsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La guàsa (rugiada in itagliàṅ) l'è cla formasiòun ed tanti guslèini 'd àqva, cichìni o più grósi, atâc a di quêl fóra del cà, quand in dla nôt a gh'è stê dl'umiditê e questa chè la s condàinsa in dal catèr dal superfìsi pôc più frèdi 'd lē, mo minga frèdi sòt'a śèro, che senò a gh'gnarèv la galavèrna.
Ligàm estèren
}}
142 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 142, mo invéci 'l an 142 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 142 (seintquarantadū, centoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 141 (seintquarantùn) e 'l vin prìma dal 143 (seintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintquarantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Vàrvora tricùspid
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La vàrvora tricùspid l'è cla vàrvora 'd forma ovèla ch'a s cata in dal cōr e ch'la fà pasèr al sanghev venōś da 'l atri 'd drìta śò in dal só vaintrìcol, incòr ed drìta. La s ciàma acsè perchè la gh'à c'ma tri pcunsèin cìc ed tesû fibrōś ch'i gh'gir'n atâc, a forma 'd tri cùspid.
C'm' anc cl'ètra vàrvora dal cōr, ala só manca, al còumpit edla tricùspid 'l è 'd fèr pasèr al sanghev sōl in dla diresiòun oblighèda a 'l inśò in dal vaintrìcol, ch'al n'gh'àpia minga d'armàgner lè o da turnèr a l'élta quand che 'l vàintrìcol al se strìca in dla só sìstola.
Colegamèint estèren
}}
567 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Wrong Turn - Il bosco ha fame
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'è l'ultma ch'at turà.|Tagline dal film}}
Al gh'à abû sinc séguit: Wrong Turn 2 - Senza via di uscita dal 2007, Wrong Turn 3 - Svolta mortale dal 2009, Wrong Turn 4 - La montagna dei folli dal 2011, Wrong Turn 5 - Bagno di sangue dal 2012 e Wrong Turn 6 - Last Resort dal 2014.
Sunt
In un bòsc spardû dla Virgìgna Ucidentàla, in dua soquànt tèmp prima i éran sparî dū ragàs, l’Halley Smith (Yvonne Gaudry) e Rich Stoker (Joel Harris), al studènt ad madśìna Chris Flynn (Desmond Harrington) al próa a tajàr śò cun la sò màchina p'r un sintēr parchè la strada ch'al gh'à da far p'r andàr a dascórar p'r un pòst ad lavōr l'è blucàda p'r un càmion ch'al s è arbaltâ.
Durànt al viàś al fà na buciàda c'n un furgunsèṅ c'n insìma la Jessie Burlingame (Eliza Dushku), la Carly (Emmanuelle Chriqui) e 'l sò muróś Scott (Jeremy Sisto), e na còpia, Evan (Kevin Zegers) e la Francine (Lindy Booth). I armàgnan tut a pē e mént'r i ùltim dū i stànan lè a dar 'n òć, ma anc a fumàr di spinèi e a gusàr, gl'àtar i vaṅ a pascàr ajùt. Ma in dal bòsc a gh'è anc un grup ad tri canìbai dasfurmâ e sasèṅ patintâ: Tri-dida (Julian Richings), Dint ad Sghét (Gary Robbins) e ’N Òć Sōl (Tyler Garling). La nòt l'è lunga.
Culegamènt estéran
}}
843 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al di là dell'orrore
{{Metacaixa