cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luna Rossa (barca)
La Louis Vuitton Cup 1999/2000
La prima regàda la s la pòrta a cà la barca itagliàna par 24" anc s'l'à patî na penaliśasiòṅ in parténsa scuntàda pò durànt la secónda bulìna. In dal secónd cunfrònt a gh'è dimóndi strabàls ad vènt e la Luna Rossa la pèrd tut al vantàś ch'la gh'iva a 'l inìsi parchè la n quàcia minga America One ch'la taja acsè 'l traguàrd prima 'd 1'33". In dla tèrsa regàda al vènt al sópia fòrt, vint gróp, Luna Rossa la và a 'l atàc in dla prima pópa e la custrìnś gl'americàṅ a bcar-as na penaliśasiòṅ, pò a gh sćiòpa anc un spinnaker e i èṅ custrét a bandunàr. La quàrta regàta l'è na batàja: “USA-61” la sèra la prima bulìna in vantàś 'd 8" ma pò la Luna Rossa la gh riva datéś da dadrē e la gh fà sćiupàr un spinnaker in manóvra anc s'la barca itagliàna la gh'à da urśàr tròp p'r armàgnar dastacàda pardénd al cuntròl e Cayard al taca l'ultma pópa davànti. Al surpàs a gh'è davśèṅ a 'l arìṿ cun America One ch'la s bèca anc na penaliśasiòṅ p'r avér tucâ 'l véli dla Luna Rossa ch'l'éra a mur a drita. Dòp un dè par punsàr, gl'americàṅ i vìnsan la quìnta regàda par 34", cun De Angelis ch'al fà 'n śbaj in dla secónda pópa. Al punt dal tri para a riva al 2 ad Favràr quànd a gl'itagliàṅ a gh finìs un spinnaker in àqua ch'al s taca a la chìglia e in dal timòṅ e acsè ch'i àtar i i pàsan rivànd prima a 'l traguàrd par 9". Cayard al fà al surpàs in dla nòna regàda quànd al pòrta la sò barca tuta in dla banda dèstra dla bulìna, la Luna Rossa la n al quàcia briśa e “USA-61” la vins p'r 1'6". A 'n pas dla scunfìta, la Luna Rossa la gh dà dènt'r e la l'arbàlta la situasiòṅ vinsénd gl'ultmi dū regàdi e la sèrie par 5-4.
La Luna Rossa la vins acsè la Luis Vuitton Cup dal 2000 tulénd-'s al dirìt ad sfidàr i difensōr dl'America's Cup, Black Magic. In Itàglia i spetadōr ch'i aṅ tgnû adrē a l'ultma regàda in televiśiòṅ, tacànd da dū óri dòp meśanòt, i èṅ stâ da piò ad tri migliòṅ, c'n un share màsim ch'l à tucâ 'l 89.09%.
30śma America's Cup
Al regàdi dla 30śma America's Cup i èṅ in prugràma fra 'l 20 ad Favràr e al 2 ad Mars dal 2000 e anc chè a gh'è da vins'r-'n-i sinc su nóṿ. Al sindacâ neuśelandéś ad Sir Peter Blake 'l à preparâ dū barchi ciamàdi Black Magic (Magìa Négra): “NZL-57” e “NZL-60”. Al skipper Russell Coutts al sarnìs qvéla più nóva.
Durànt al gari a s véd fiṅ da subìt che Black Magic la và più fòrt. Sinc regàdi i èṅ asè par lasàr la cópa a la Śelànda Nóva ch'la vins 5-0 cun chi vantàś chè: 1'07", 2'43", 1'39", 1'49" e 48".
Nòti
}}
Marì
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al marì (marito in itagliàṅ) 'l è 'l cumpâgn edla mujēr dôp ch'a s è selebrê al matrimóni. Marì a s armàgn infintànt che 'l matrimóni al dura, e difât dôp 'd un divórsi lò al lasa lè 'd èser marì, o dôp la mort edla mujēr, lò al dvèinta vèdev.
Noti e referèinsi
}}
92 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 92, mo invéci 'l an 92 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 92 (novantadū, novantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 91 (novantùn) e 'l vin prìma dal 93 (novantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XCII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al novantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
235
Al 235 (CCXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Simona Tagli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Simona Tagli (Milàṅ, 22 ad Favràr dal 1964) l'è na showgirl itagliàna.
Biugrafìa
Dòp avér studiâ dansa clàsica a la Scala 'd Milàṅ e jazz mudéran a la scōla dla Luciana Novaro, la Simona la taca a lauràr prima cuma mudèla e pò in televiśiòṅ in dla traśmisiòṅ muśicàla 'd Canale 5 Popcorn e pò a Drive In insém a Zuzzurro e Gaspare. In séguit la pasa a Odeon TV par far M'ama non m'ama e 'l uróscup insém a Branko.
In dal 1991 la cata 'l sucès prilànd al tèsri dal cruśiverbòṅ in dl'edisiòṅ ad Domenica In cundóta p'r i Ricchi e Poveri e Gigi Sabani. La 'l fà faghénd di balét sexy c'n un stanlèṅ stric adòs su la mùśica ad You Can Leave Your Hat On ad Joe Cocker cuma l'iva fat la Kim Basinger in dal film 9 settimane e ½. Sèmp'r insém a Gigi Sabani, in dal 1992 la tōś part a 'l prugràma Piacere Raiuno e pò 'l an dòp a Il grande gioco dell'oca - Stasera mi butto 1993 cun la regìa ad Jocelyn.
In dal 1995 la lavóra a Giochi senza frontiere mént'r in dal 1996 la pasa a TMC par far Il grande gioco del mercante in fiera insém a Jocelyn, a la Sabrina Salerno, a l'Anna Valle e a l'Angela Melillo.
Dòp avér-ag dâ 'n taj c'n al lavōr par ciapàr la làurea in architetùra, la Tagli la próa a turnàr in televiśiòṅ in dal 2005 cuma cuncurènta dal reality show La Talpa ma la n gh la cava minga parchè la pèrd al balutàǵ cun la Bambola Ramona. 'L an dòp la gh próa incóra faghénd la risèrva in dla quìnta edisiòṅ 'd L'isola dei famosi ma la gh'à da ritiràr-as par di prubléma 'd salùt.
In dal 2011 la gh dà a muć definitivamènt e la decìd ad vèr'r un salòṅ ad belésa par màd'r e putèṅ. In dal 2016 la s càndida a gl'elesiòṅ ad Milàṅ p'r al partî di Fradèi 'd Itàglia. In dal sò prugràma la vōl tiràr via dal pisti ciclàbili par far giràr méj al màchini parchè a n sém mia in Ulànda, dar-'g un taj cun tut chi gay pride lè parchè i vōlan custrìnśar la gint a far i cònt cun la traśgresiòṅ e lē l'è par la famìja nurmàla e tōr i furastēr in Itàglia sōl i èṅ prònt a pargàr al nòstar Dio.
Nòti
}}
Tenebre
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In n'indàśin, quànd 't à tirâ via 'l impusìbil, qvél ch'a gh armàgn, anc s'al n pâr minga prubàbil, l'è la véra.}}
Granèda
{{Metacaixa
Tenebre
Tenebre (Tènebri) 'l è 'n film śal e ad scarésa dal 1982 ad Dario Argento.
Cun cla pelìcula chè Argento al tórna a 'l gènar thriller dgl'inìsi, miténd da na banda la scarésa di dū film precedènt, Suspiria e Inferno. Chè i gh dànan 'n ajùt a la regìa, faghénd anc dū cameo pìcui, Lamberto Bava e Michele Soavi, in séguit regìsta 'd scarésa anc lōr.
Granèda
La granèda (malgarèina in dialètt carpśàn) l'è un strumèint ch'al se drova per pulìr al cortìl e al paviment ed la cà. L'è fata da un mànegh (ed lègn o ed plastica) e da di fìl ed plastica o (in passê) da di ram ed pianti.
Tenebre
Sunt
Anne (Daria Nicolodi) la fà l'asisténta d'l agìnt Bullmer (John Saxon) che, insém a 'l sò culéga Gianni (Christian Borromeo), al fà in manéra ad spìnś'r in élt in Itâglia i lìbar śai dal scritōr americàṅ Peter Neal (Anthony Franciosa), 'l ùltim di quài al pòrta 'l tìtul ad Tenebrae. Rivâ a Róma chi lò al taca a ricévar dal telefunàdi 'd òṅ ch'l à lèt al sò rumànś e ch'al gh diś ch'al masarà tgnénd cònt ad quél ch'a gh'è scrit insìma.
La prima a pèrdar la vita l'è na ladra (Ania Pieroni) ch'la vèṅ masàda a cà sua a cólp ad raśōr, cun la bóca impinìda ad paǵni ad Tenebrae. In cal mèntar Neal al rispónd a dal dmandi di giurnalìsta in sal sò lìbar, cun al crìtic Cristiano Berti (John Steiner) ch'al vōl savér incòsa a riguàrd dal mutivasiòṅ di masamènt e s'a gh'è dla difarénsa fra i cumpurtamènt deviànt e quéi parvèrs, méntar la Tilde (Mirella D'Angelo) la gh dà adòs par cum al trata 'l dóni in di sò lìbar („cal lèśbichi lè i śbràgan tant i cajòṅ parchè i vrévan avér-gh-i lōr“ al bacàja Bullmer in di sò riguàrd).
Se solo fosse vero
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tenebre
Sunt
Cla sira lè l'amànta ad Tilde la s pòrta a cà un masć catâ sù in un bar ma, pròpria mént'r al dū dóni i èṅ drē a litgàr-as, i èṅ fati fóra da 'l killer misterióś ch'al n supòrta minga al dóni ch'i s làs'n andàr a di cumpurtamènt deviànt.
Se solo fosse vero
{{Film }}
Tenebre
Sunt
Na śóvna amìga 'd Ann, Maria (Lara Wendel), par scapàr via da 'n dobermann rabî mat, la và dèntar a na vila mudernìsta e lè la cata al fòto dal dóni masàdi e par cal mutìṿ lè la vèṅ cupàda anca lē a cólp ad manàra. Al sasèṅ al manda pò na létra a Neal dmandànd-ag scuśa p'r avér masâ na śuvnòta ch'la n gh in 'ntràva gnint e pò al fà savér ch'al purtarà avànti listés la sò òpra par far sparìr via la perversiòṅ umàna e pò al sarà al tùran dal grand curutōr, ch'al sarév pò lò. Neal, arcurdànd-'s al paròli dla sò intervìsta, al pènsa ch'al manìac al prév èsar Berti parchè al dascór pròpria cuma lò, fisâ cun la perversiòṅ cuntàda in dal sò rumànś. Al decìd acsè 'd andàr a cà sua cun Gianni sèg. Rivâ lè, i dū i s divìdan e Gianni al sènt al crìtic dir «A i ò cupàdi tuti mè» prima ad ciapàr-'s un cólp ad manàra in dal crani. Turnâ in présia in si sò pas, al cata Peter par tèra ch'al gh diś 'd avér ciapâ na śgiarunàda in tèsta p'r òpra dal sasèṅ ch'l éra drē a scapàr via.
Se solo fosse vero
{{CITAZIONE|'L amōr al t purtarà incóra indrē.|Tagline dal film}}
Tenebre
Sunt
In cal méntar la muróśa americàna ad Neal, la Jane McKerrow (Veronica Lario), la riva a Róma par star insém a 'l sò amànt Bullmer. I dū i s dànan apuntamènt p'r al dè dòp in na piàsa dal quartēr ma pròpria lè 'l óm al s ciàpa dal curtlàdi in dla pansa e al mōr. Su indicasiòṅ dal capitàṅ Germani (Giuliano Gemma), ch'al tîṅ a drē a gl'indàgini, Peter al decìd ad śluntanàr-as da lē par mét'r-as a 'l sicûr méntar Gianni al vèṅ strusâ cun na lasa in dla sò màchina parchè 'l iva capî, turnànd in dla vila ad Cristiano, ch'a gh'éra quél ch'a traśàva, parchè al manìac 'l éra lò e qualchidòṅ àtar al 'l iva masâ.
Se solo fosse vero
Se solo fosse vero (Se sōl a fus véra) l'è na cumèdia rumàntica americàna dal 2005 ad Mark Waters trata da 'n rumànś ad Marc Levy.
Tenebre
Sunt
In mèś a cal masèl lè, la Jane, ch'la s catàva in piàsa cun al sò scarpi rósi adòs che qualchidòṅ al gh'iva regalâ al dè prima, la dmanda par telèfun a 'l Ann ad gnir a catàr-la a cà ad Bullmer parchè la gh'à da cuntàr-ag quèl e dir-ag parchè l'à fat cal ròbi lè.
Se solo fosse vero
Custâ sinquànt'òt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà dagnóra sènt-tri. Al tìtul uriginàł dal film, Just Like Heaven, 'l è tìtul 'd un pès di The Cure ch'al s cata a 'l inìsi dla pelìcula, candàda par la Katie Melua, e a la fiṅ su i tìtui 'd cóa, cantàda pròpria par Robert Smith.
Tenebre
Culegamènt estéran
}}
Se solo fosse vero
Sunt
L’Elizabeth Masterson (Reese Witherspoon) l'è na śōvna puta ch'la lavōra da dutōra in un prònt sucōrs ad San Francisco. Cal mistēr lè 'l è dimóndi pēś par lē ma 'l pinsēr ad far quèl par chi àtar al la juta a tiràr avànti. Na sira, turnànd a cà in màchina p'r andàr a séna c'n un tisi che sò surèla Abby (Dina Spybey-Waters) la gh'à da preśentàr-ag, la gh'à 'n brut incidènt e la finìs in còma.
Par salvàr-ag la vita David al dmanda a 'l sò amìg Jack (Donal Logue) ad jutàr-'l a purtàr via 'l còrp dl’Elizabeth da 'l uśdàł.
24 d'utóber
Al  l'è al 297śum dè dal calendàri gregoriàn (298śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 68 dè a la fin dl'an.
Se solo fosse vero
Culegamènt estéran
}}
1160
Al 1160 (MCLX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Casunèt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al casunèt 'l è cal cuntenidōr mìa trôp cìc ch'a s cata in strèda, indû a s egh fìca al rùsc divîś per qualitê secònd al tîp ed racòlta diferensièda ch'a s tìn drē in dal só Cumùn.
Colegamèint estèren
}}
Queen (album)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Album }}
{{CITAZIONE2|I have sinned dear Father Father I have sinned, try and help me Father, won't you let me in? - liar, nobody believes me - liar, why don't they leave me alone? Sire I have stolen stolen many times, raised my voice in anger when I know I never should.|A-j-ò pcâ Pàdar Pàdar câr a-j-ò pcâ, próa a jutàr-um Pàdar, m lasarà't minga vgnir dèntar? - buśiàrd, ninsòṅ a n m créd - buśiàrd, parcòsa m las'n-i da par mè? Sgnór a-j-ò pcâ dimóndi vòlti, a-j-ò alvâ la vōś par l'arlìa anc s'a saìva ch'a n gh'iva mia da far-al.|Liar, 1973|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
Queen 'l è al prim àlbum in studi dal grup hard rock di Queen. 'L è stâ publicâ al 13 ad Luj dal 1973.
Registrâ a i Trident Studios e a i De Lane Lea Studios ad Lóndra fra 'l 1971 e 'l 1972, 'l è stâ prudót, óltar che p'r i Queen, anc par Roy Thomas Baker e John Anthony. I pès i èṅ stâ scrit dagnóra tut par Freddie Mercury e par Brian May, a part Modern Times Rock 'n' Roll ch'l è ad Roger Taylor ch'al l'à anc cantàda. John Deacon invéci al n à fat gnanc na canta.
Cal lavōr chè al gh'à di sòṅ heavy metal, hard e glam rock e al n à minga di sistetiśadōr cum a s pōl anc lèśar in dla cupertìna dal disc.
Furmasiòṅ
}}
.lidl
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
1263 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1263 (milduśeintessantatrī, milleduecentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1262 (milduśeintessantadū) e 'l vin prìma dal 1264 (milduśeintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintessantatriéśim post.
Èter progèt
}}
Labbra di lurido blu
{{Metacaixa
{{Film }}
Labbra di lurido blu (Làbar 'd un blù malnét) 'l è 'n drama eròtic dal 1975 ad Giulio Petroni ch'al 'l à anc prudót e scrit insém a Franco Bottari.
Sunt
L’Ely (Lisa Gastoni) e Marco Alessi (Corrado Pani) i èṅ spuśâ da 'n an. Chi lò al fà 'l prufesōr a l'università e al gh'à 'n amìg ingléś ch'al fà 'l antiquàri, George Stevens (Jeremy Kemp). Insém i aṅ cumprâ un sit ad tèra in dua i vànan par casàr i nàdar. Un dè lò al vèra na létra in dua a gh'è 'n bijét cun scrit insìma: «Spetàbil prufesōr, cun critèri a t ém tgnû infurmâ su tut' al rujàdi dla tò cara sgnōra. S'ta n t sē minga arvultâ a vōl dir ch'at sē armàś qvél ch'at sēr». Anc sò mujér la ricév un mesàǵ: «'L è turnâ da Lóndra 'l amōr véra ad tò marè. 'N amìg». Marco al diś a Róma a George ch'al n al vōl più védar pò al tórna a Perùśa da sò mujér ch'la 'l aspèta in stasiòṅ ma la sà incòsa.
Durànt na fèsta in paéś l’Ely, ch'l'è na ninfòmana ad prim órdan, la s fà gusàr p'r un vèć e pò la s litga cun sò marè ch'al gh dà dla putàna e lē dal fnòć. Quànd i s èṅ spuśâ, i 'l aṅ fat par tgnir-as sù 'l un cun l'atra, ma adès i gróp i rìv'n a 'l pètan. Lē l'è armàśa sgnada da pìcula vdénd qvél ch'la fava cla malnéta ad sò màdar (Hélène Chanel), lò da 'n pàdar padròṅ ch'al vliva ch'al dvintìs óm in présia cun na putàna budlòna in un fnil.
Par catàr un pôc ad paś, la dóna la decìd 'd andàr a tōr al sigaréti in un bar ch'l è drē saràr. Quànd l'è là la pèrd la tèsta vdénd tri óm vilàṅ śugàr a brìscula, òṅ al s arbàsa anc la sfésa par schèrs, mo pénsa tè, a n s pōl mai savēr. Insém a 'l barìsta, lì lōr i s la ciùlan ch'l è un piaśēr. George al s fà viṿ incóra par dmandàr a 'l sò èx amànt ad mulàr-la ma lò 'l al para via. In cal méntar la śōvna camaréra dla cà, la Nora (Margareta Veroni), la céd a la cōrt dal cuntadèṅ Alberto (Gino Santercole). Cla nòt lè lē la s cavarà śò par lò in dla sò cambra da lèt e pò la lasarà vèrti 'l fnèstri par far-al vgnir dèntar. A insfilsàr-as dèntar invéci 'l è 'n pugnitàri śbavóś che però l’Ely la n s al fà minga scapàr via. Quànd Alberto al riva a gh in vèṅ na gamba, cun lò ch'al siga «rója!» a la sò padròna in dal méntar ch'al gh tira 'n sćiafòṅ. Da cl'atra banda la Laura (Daniela Halbritter), na sò amìga da quànd i éran pìcui, la và nuda in dal cambra ad Marco dgénd ch'la 'l vōl jutàr ma, quànd la gh salta adòs, lò invéci ad dar-'g al cas al gh dà 'n casòt.
L’Ely la và a vudàr al sac, cuntànd tut ad lē, cun 'n óm ch'l à cgnusû soquànt tèmp prima, David Levi (Silvano Tranquilli), òṅ ch'l à pasâ soquànti stmani in parśòṅ. Sèg a pâr ch'la dóna l'àppia catâ 'l amōr e minga 'l sès "spurcaciòṅ" ma lò al vōl èsar lìbar, sénsa ligàm, e al gh diś che dmaṅ al partirà.
Culegamènt estéran
}}
234
Al 234 (CCXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Abatidōr ed temperadùra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L abatidōr ed temperadùra (abbattitore di temperatura in itagliàṅ) 'l è 'n eletrodomèstic da gròsa cuśèina, ch'al frèda dimòndi in fuga i magnèr e 'l vìn ùtil in dal preparasiòun 'd cuśèina profesionèli, per comunitê o industrièli.
Cun 'l abatidōr a s egh'la chèva 'd mandèr a bâs, in n'óra e mêś, la temperadùra di magnèr da apèina côt infìn a 3°C anc in dal só dedàinter, che acsè a s egh la chèva 'd sfrucèr-i in dal frigo dimòndi prèsti, e 'l servìs anc quand a gh'è biśògn ed purtèr a bâs in fuga la temperadùra di magnèr da surgelèr.
Col normatìvi gnudi fóra in di ùltem tèimp, 'l abatidōr 'l è dvintê ùtil còunt'r a 'l pès a rìsć 'd avér-egh 'l aniśàkis in dla pansa, che difât al dēv stèr a -20°C per almànc un dè per masèr al parasìta, e pò 'l abatidōr, col mandèr a bâs acsè in fuga la temperadùra, al permèt che i magnèr bèle côt i s mantègnen cun poca carga 'd batèri, c'ma ch'i fùsen apèina fât, secònd dagli ètri arcmandasiòun elenchèdi in dl HACCP.
Colegamèint estèren
}}
876 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 876 (ôtseintstantasē, ottocentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 875 (ôtseintstantasìnc) e 'l vin prìma dal 877 (ôtseintstantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCCLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ôtseintstantasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 876 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 438: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Shakira
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|There's a she wolf in the closet, open up and set her free (ahoo), there's a she wolf in the closet, let it out so it can breath, sitting across the bar, staring right at her prey, it's going well so far, she's gonna get her way, nocturnal creatures are not so prudent, the moon's my teacher and I'm her student, to locate the single man I've got on me a special radar.|A gh'è na lóva in d'l armàri, vèra'l e las'-la 'ndàr (ahoo), a gh'è na lóva in d'l armàri, las'-la vgnir fóra acsè la pōl tiràr fiâ, sintàda a 'l bar, tgnénd 'd òć la sò vitma, 'l è drē a 'ndàr tut bèṅ p'r adès, la catrà la manéra, al criatùri dla nòt i n èṅ briśa acsè prudènti, la luna l'è la mè insgnànta e mè a sòṅ la sò studènta, par lucaliśàr di put mè a gh'ò 'n ràdar speciàł.|She Wolf, 2009|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
La Shakira Isabel Mebarak Ripoll, cgnusùda méj cuma Shakira e basta (Barranquilla, 2 ad Favràr dal 1977) l'è na cantànta, mudèla, balarìna, prudutōra discugràfica e imprendidōra culumbiàna, mujēr dal śugadōr ad fólbar Gerard Piqué e stéla in dla Hollywood Walk of Fame.
In dla sò caréra l'à vindû da piò ad stanta-sinc migliòṅ ad disc, purtànd a 'l sucès di pès cuma Whenever, Wherever, She Wolf, Loca e Waka Waka (This Time for Africa). L'à vins tri Grammy Awards, trédas Latin Grammy Awards, quàtar MTV Video Music Awards e sèt Billboard Music Awards, cun na nomination a i Golden Globe.
Culegamènt estéran
}}
1841 (nùmer)
{{Metacaixa
La casa dei massacri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1841 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1841, mo invéci 'l an 1841, 't ê da 'ndèr chè) Al 1841 (mileotseintquarantùn, milleottocentoquarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1840 (mileotseintquarànta) e 'l vin prìma dal 1842 (mileotseintquarantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintquarantunéśim post.
La casa dei massacri
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at vivìs lè at sarév bèla mòrt.|Tagline dal film}}
La casa dei massacri (La cà di masàcar) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 ad Tobe Hooper, arfacimènt lìbar ad Lo squartatore di Los Angeles ad Dennis Donnelly.
1841 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Aerosmith
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La casa dei massacri
Sunt
La Daisy Rain (Sheri Moon Zombie) in na giurnàda 'd pióva la riva a 'l Lusman Arms, 'n albêrg stòric in ristruturasiòṅ trasfurmâ in un cundumìni in afìt aministrâ p'r al sgnōr Byron McLieb (Greg Travis). Dòp ès'r andàda in dla sò cambra la vîṅ masàda a śmartlàdi da 'n óm c'n un pasamuntàgna in ghigna.
In dla strutùra i gh càtan pòst anc al mèdag Steven Barrows (Brent Roam) e sò mujēr, la Nell (Angela Bettis). Da i mur i s sèntan tut i stus di vśèṅ, specialmènt quànd i lìtgan. La còpia la cgnós l'èx budlóna Julia Cunningham (Juliet Landau), cla malnéta dla Saffron Kirby (Sara Downing), Ned Lundy (Adam Gierasch), magnàṅ, marangòṅ, letricìsta e muradōr dla palàs, e Chas Rooker (Rance Howard), un vèć atōr ch'al stà lè da 'l 1947. Chi lò al cònta a la dóna che 'l albêrg, batśâ cuma maladî, 'l éra stâ tirâ sù da 'n tisi ciamâ Jack Lusman.
Aerosmith
{{CITAZIONE2|Janie's got a gun, her dog day's just begun, now everybody is on the run, tell me now it's untrue, what did her daddy do, he jacked the little bitty baby, the man has got to be insane, they say the spell that he was under, the lightnin' and the thunder, knew that someone had to stop the rain. Run away, run away from the pain.|Janie la gh'à na pistòla, la sò giurnàda da caṅ l'è péna tacàda, adès tut i scàpan via, dì-'m ch'al n è minga véra, cuś à'l fat sò pàdar? 'L à rubâ a na bambulìna, 'l óm al gh'iva da èsar mat, a s diś ch'la maledisiòṅ la 'l is culpî, la silta e al tròṅ i saìvan che qualchidòṅ 'l arév abû da farmàr la piòva. Scapa, scapa via da 'l dulōr.|Janie's Got A Gun, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
La casa dei massacri
Sunt
Quànd la Nell la cata in un buś dal mur na scatlìna cun dèntar di dènt umàṅ, spavintàda, la vrév spatinàr incóra ma sò marè, sèmp'r impgnâ a 'l uśdàł, al gh diś ch'i n gh'aṅ minga di bèsi abàsta. In cal méntar i pèrdan la vita anc la Saffron, stablìda a 'l mur da na spara-ciòld, e la Julia, masàda c'n un tràpan da 'l sasèṅ.
Aerosmith
Gl’Aerosmith i èṅ un grup hard & heavy americàṅ cgnusû cuma "The Bad Boys from Boston" (I ragasōi catìṿ ad Boston), la sità in du i èṅ nâ in dal 1970. I aṅ vindû da piò ad 150 migliòṅ ad disc (66,6 migliòṅ in di Stat Unî) dvintànd anc la banda muśicàla americàna cun al nùmar più grand 'd àlbum primiâ par la RIAA, l'asuciasiòṅ di discugràfic dal sò paéś.
Prim pas e al sucès
In dal 1969 a Sunapee (in dal stat dal New Hampshire) al chitarìsta Joe Perry, al basìsta Tom Hamilton e al cantànt Steven Tyler i s mét'n insém par sunàr in un grup muśical ma 'l è in dal 1970 ch'al grup, ciamâ Aerosmith, al s cumpléta quànd i s śòntan al baterìsta Joey Kramer e 'l àtar chitarìsta Ray Tabano che però 'l an dòp al lasa 'l pòst a Brad Whitford.
I prim dū disc (Aerosmith dal 1973 e Get Your Wings dal 1974) i n véndan minga dimóndi anc s'i gh'aṅ dèntar di braṅ dvintâ pò di clàsic dal grup cuma Dream On, Mama Kin, Same Old Song and Dance, Seasons of Wither e la còver di Tiny Bradshaw Train Kept A-Rollin’.
Al grup al fà invéci sènt'r a livèl cumerciàl in dal 1975 cun al tèrs lavōr in studi, Toys in the Attic (Śugàtui in dal tasèl mòrt), ch'al vénd òt migliòṅ ad còpi rivànd a 'l undicéśum pòst dla clasìfica americàna. I sìngui i èṅ Walk This Way, Sweet Emotion e You See Me Crying. In dal 1976 al grup al scriv n'atra paśna impurtànta dla stòria dla mùśica hard rock faghénd catàr in di negòsi Rocks (quàtar disc ad plàtin e tèrs pòst in dla Billboard). In dla disc i s càtan di braṅ impurtànt cuma i sìngui Home Tonight, Last Child e Back in the Saddle ma anc Rats in the Cellar e Nobody's Fault.
Dòp na tournée in di stadi americàṅ, in dal 1977 l'è la vòlta ad Draw the Line, tri migliòṅ ad pès vindû. Steven Tyler e Joe Perry i s bèc'n al scutmàj ad "The Toxic Twins" (I śmèj tòsic). Dòp al tour prumusiunàl, al grup al rigìstra al sò prim disc da 'l viṿ, Live! Bootleg, ma i tàc'n anc i prubléma cun Perry ch'al s litga cun chi àtar e al mòla 'l grup durànt al registrasiòṅ dal sèst àlbum in studi, Night in the Ruts. Par finìr cal lavōr lè, gl’Aerosmith i tōśan sèg al chitarìsta Jimmy Crespo méntar Richard Supa al la sòna in di braṅ Mia e No Surprize. P'r al grup i èṅ drē a rivàr di brut mumènt.
Culegamènt estéran
}}
Cungrès ad Vièna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Cungrès ad Vièna l'è stada na cunferénsa ch'a gh'è stada in dal castèl ad Schönbrunn (Schloß Schönbrunn in tedésc), in alóra capitàł d'l Impēr Austrungàric, da 'l 1 ad Nuvémbar dal 1814 a 'l 9 ad Śugn dal 1815. I gh'ìvan tòlt part i rapreśentànt di più impurtànt paéś dal cuntinènt ch'i vlìvan turnàr a mét'r a pòst al ròbi cum i éran prima dla rivulusiòṅ francéśa e dal guèri ad Napulèòṅ. Al puśisiòṅ pulìtichi i éran dū: i gh'éran qvéi ch'i vlìvan ścanślàr tut i cambiamènt pulìtig e terituriài par far turnàr incòsa cum in dal pasâ e di àtar ch'i éran dal pinsēr «Tgnir dacàt andànd avànti», in àtri paròli a gh'éra da far anc di cumprumés.
C'n al cungrès 'l è tacâ cal perìud stòric cgnusû cuma qvél dla restaurasiòṅ.
Par la prima vòlta al puténsi européi i ìvan decìś che par dar-'g un taj c'n al guèri a gh'éra da mét'r-as sintâ a 'n tàvul a dascórar dna sulusiòṅ ch'a psis andàr bèṅ a tut.
'L è un cuncèt ch'al gh'è armàś anc adès tant ch'in séguit i nas'ràṅ la Sucietà dal nasiòṅ e 'l ONU.
I cambiamènt più impurtànt
La Rùsia la tulìva 'l Ducâ ad Varsàvia méntar la Prùsia la tiràva dènt'r anc al Granducâ ad Poznan, la Westfàglia e la Renàgna setentriunàla. La sità 'd Cracòvia l'armagnìva na sità libra. Al Régn Unî al purtàva a cà dal culògni in Àśia ch'i éran stadi dla Frància. La Nurvégia la pasàva da la Danimàrca a la Śvèsia mént'r a nasìva in Ulànda un stat cusèṅ più grand fra la Frància e 'l Régn Unî ch'al mitìva insém al vèci Pruvìnsi Unìdi cun di teritòri sóta 'l cuntròl dl'Àustria che pò i daràṅ vita in dal 1830 a 'l Bélgi. Soquànt régn tedésc, ch'i éran dvintâ più grand, i dàvan vita a na lśéra Cunfederasiòṅ Tedésca c'n a cap l'Àustria e la Prùsia.
La situasiòṅ in Itàglia
Al Régn ad Sardéggna al sa ślargàva cun la Savòia, al Piemónt e l'èx Repùblica ad Génuva. L'Àustria la tgniva 'l sò cuntròl su 'l Régn Lumbàrd-Vènet, cun la Repùblica 'd Venèsia ch'la sparìva definitivamènt da la stòria. Al Granducâ ad Tuscàna al pasàva a gl'Aśbûrg-Luréna mént'r a turnàva a vìv'r al Ducâ 'd Mòdna cunsgnâ a gl'Àustria-Este ch'in séguit i tiraràṅ dènt'r anc al Ducâ 'd Masa e Caràra. Al Ducâ ad Parma, Piasénsa e Guastàla al pasàva a la Maria Luisa 'd Àustria, mujér ad Napulèòṅ, in fiṅ ch'la campàva pò al sarév turnâ a i Burbòṅ ch'i sa psìvan cunsulàr in cal méntar c'n al Ducâ 'd Luca. In dal sènt'r Itàglia al papa al turnàva a cmandàr su 'l Stat dla Céśa, cun dèntar Bulógna, Frara e la Rumàgna ma sénsa la Transpadàna fraréśa, teritòri storicamènt e culturalmènt emigliàṅ, e la sità 'd Avignòṅ turnàda a i francéś. In Basitàglia Ferdinànd IV di Burbòṅ al psiva mét'r insém al Régn ad Nàpuli c'n al Régn dla Sicìglia ciulànd-'l a 'l maresiàl Gioacchino Murat, cugnâ 'd Napulèòṅ.
}}
La casa dei massacri
Sunt
Chas al ślunga a la Nell na rivìsta c'n in mèś un fujét in du a gh'è scrit ad pascàr la cambra nùmar 504 che però la n eśìst briśa.
1610 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1610, mo invéci 'l an 1610, 't ê da 'ndèr chè) Al 1610 (milseseintdēś, milleseicentodieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1609 (milseseintnōv) e 'l vin prìma dal 1611 (milseseintùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintdècim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1610 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 805: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
La casa dei massacri
Culegamènt estéran
}}
.garden
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
690 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Proprietê matemàtichi
Al 690 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 345: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Stefano Dionisi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Stefano Dionisi (Róma, 1 'd Utóbar dal 1966) 'l è 'n atōr itagliàṅ.
Al s è fat cgnósar faghénd al prutagunìsta dal film Farinelli - Voce regina dal 1994, part ch'la gh'à frutâ 'n Dàvid ad Dunatèl. In dal 1996 'l à recitâ insém a Marcello Mastroianni in Sostiene Pereira, trat da 'l rumànś 'd Antonio Tabucchi e a la Valeria Marini faghénd al sò fradèl fnòć in Bambola ad Juan José Bigas Luna.
A la fîṅ di an Nuànta 'l è prutagunìsta dal pelìculi La tregua, Il partigiano Johnny e L'albero delle pere mént'r in dal 2001 Dario Argento 'l al sarnìs p'r al sò film ad scarésa Non ho sonno.
In televiśiòṅ 'l à interpretâ Don Rudrîg in dal senegiâ dla Francesca Archibugi Renzo e Lucia trat da I promessi sposi 'd Alessandro Manzoni.
Culegamènt estéran
}}
.sew
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Mia moglie è una strega
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cal dóni i 'n sànan sèmp'r una da piò dal Diàvul.}}
Mia moglie è una strega (Mè mujér l'è na stria) l'è na cumèdia dal 1980 ad Castellano e Pipolo. In na quàlc manéra la tōś spunt da 'l film Ho sposato una strega ad René Clair.
Una dal strii dal saba a 'l inìsi dla pelìcula l'è na śōvna Serena Grandi.
Sunt
Al Diàvul Asmodeo (Helmut Berger) al la fà turnàr in vita tarśènt-trentàtri an dòp par vindicàr-as 'd òṅ dla sò rasa, al śugadōr ad bórsa Emilio Altieri (Renato Pozzetto). Al piàṅ ch'l à strulgâ chi lò 'l è qvél ad far in manéra 'd far-'l inamuràr dla stria par pò far-'g-la pagàr cara. Al prubléma 'l è che Emilio la muróśa al gh l'à bèla, la Tania Grisanti (Lia Tanzi), na dóna ch'la s è divìśa da sò marè Roberto (Enrico Papa) e che lò al gh'à intensiòṅ ad spuśàr.
Culegamènt estéran
}}
15 d'utóber
Al  l'è al 288śum dè dal calendàri gregoriàn (289śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 77 dè a la fin dl'an.
1170
Al 1170 (MCLXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
167 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 167, mo invéci 'l an 167 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 167 (seintessantasèt, centosessantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 166 (seintessantasē) e 'l vin prìma dal 168 (seintessantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintessantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
I tre volti della paura
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Qvésta chè l'è la nòt di arbgàt... Al dè di minga mòrt.|Tagline dal film}}
I tre volti della paura (Al tri ghigni dla paùra) 'l è 'n film ad scarésa a epiśòdi dal 1963 ad Mario Bava ch'al tōś spunt da tri racònt 'd Aleksej Tolstoj, 'd Anton Čechov e 'd F.G. Snyder (anc s'a 'l sò pòst, in di tìtui 'd tèsta, 'l è ripurtâ in na manéra minga curèta Guy de Maupassant).
In di Stat Unî 'l è cgnusû cuma Black Sabbath, tìtul ch'l à pò dâ 'l nóm a 'l grup metal umònim ad Tony Iommi e 'd Ozzy Osbourne.
In alóra 'l à fat sù sènt-tri migliòṅ ad franc in Itàglia, minga abàsta p'r andàr in para.
Prim epiśòdi: Al telèfun
La Rosy (Michèle Mercier) l'è da par lē in dla sò cà quànd un furastēr al taca a ciamàr-la 'd cuntìnuv a 'l telèfun minasànd-la 'd mòrt. A s trata dla Mary (Lidia Alfonsi), na sò amìga ch'la gh'iva na relasiòṅ sèg, ch'la gh vōl far-'g un brut schèrs faghénd-ag crédar che da 'd là d'l aparéć a gh sia 'l sò èx muróś Frank (Milo Quesada) scapâ via da parśòṅ.
La Rosy, pîna 'd paùra, la ciàma in ajùt la Mary p'r armàgn'r insém durànt la nòt. Chi lē la riva e, méntar la sò amìga la dòrum, la scriv na létra 'd spiegasiòṅ par dar-'g un taj cun cla cumèdia lè. Purtròp però Frank 'l è dabòṅ scapâ da la galéra e, insfilsànd-'s in cà, al masa la Mary cardénd-la la Rosy, par pò andàr in dla cambra da lèt ad cl'atra par finìr al lavōr.
Secónd epiśòdi: I Wurdulak
Vladimir D'Urfe (Mark Damon), un nòbil rus, al cata par strada un cadàvar sénsa tèsta e c'n un pugnàł insfilsâ in dla schina. 'L óm al carga sù 'l còrp e, a cavàl, al partìs par rivàr a 'n vilàǵ lè darènt in du al s férma in dla cà ad tri fradèi, Pietro (Massimo Righi), la Sdenka (Susy Andersen) e Giorgio (Glauco Onorato), spuśâ cun la Maria (Rika Dialina) e padàr 'd un masćèṅ ciamâ Ivan. Giorgio al cònta a 'l òspit che sò pàdar Gorca (Boris Karloff) 'l éra partî sinc dè prima par masàr, insfildànd-g al cōr, un wurdalak turc ch'al turminàva la gint dal pòst.
A 'l impruvìś, subìt dòp meśanòt, a riva Gorca c'n in maṅ la tèsta dal vampîr utmàṅ. La famìja la fà fèsta ma 'l vèć al taca a cumpurtàr-as in na manéra stràna.
Tèrs epiśòdi: La gósa 'd àqua
L′Helen Chester (Jacqueline Pierreux) l'è n'infarméra ch'la vistìs i còrp di cadàvar. Un dè la vîṅ ciamàda in présia da la camaréra (Milly Monti) dna medium par vistìr al còrp dla sò pardóna mòrta c'n un bèc ad scarésa in ghigna durànt na sedùda spirìtica. Durànt la vistisiòṅ, l′Helen la buta 'l òć su 'n anèl ad śafîr a 'l dî e la decìd ad fargàr-'l ad nascòst. Séns vlēr la ciàpa incòst a 'n bicér faghénd-'l arbaltàr. Dal gósi 'd àqua i tàc'n a śguslàr śò su 'l paimènt méntar na mósca la gh vóla adòs.
In séguit i tàc'n a sucédar di fat strâṅ in dla sò cà: la sènt śguslàr ad cuntìnuv, móschi e tavàṅ dapartùt, la luś elèstrica ch'la vîṅ e ch'la và. La dóna la n in pōl piò in fiṅ tant ch'la véd al fantàśma dla medium in dla sò cambra da lèt. Dmandàr-ag pardòṅ a n è mia asè, l′Helen la n è più bòna 'd tiràr fiâ e la mōr. La matìna dòp la purtéra (Harriet White Medin) la la cata mòrta e la ciàma la pulisìa. Al patòlug (Gustavo De Nardo) al fà a mènt a 'n nis cic ch'la gh'à a 'l dî in du la purtàva 'l anèl ch'adès al n gh'è piò. Na sò vśina 'd cà (Harriet Medin) la gh 'l à purtâ via, cundanànd-'s a patìr la maledisiòṅ dal spìrit dl′Helen Chester.
Culegamènt estéran
}}
È infedele, mi vendico e lo sposo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
È infedele, mi vendico e lo sposo (’L è infedēl, a m véndig e a 'l spóś), cgnusû in Itàglia anc cuma Pericolosamente insieme (periculośamènt insém) e Preso! (Ciapâ!), l'è na cumèdia americàna e spagnōla dal 1993 ad John Mark Robinson.
Sunt
Brian Hartley (Zach Galligan) 'l è 'n ragàs califurgnàṅ ch'al lavóra cuma giurnalìsta par na rivìsta 'd mùśica insém a la sò capa, la Tara (Olivia Brown). Al śōvan 'l è anc un squàsa-marléti patintâ anc s'adès al gh'à da dar-'g un taj parchè 'l è lè lè par dar 'l anèl ad fidansamènt a la sò muróśa, la Linda Alissio (Teri Hatcher). Na nòt chi lē, turnànd a cà, la 'l bèca a lèt cun n'atra dóna, la Bliss (Melora Walters), cardénd dònca ch'al gh àppia mis i còran mo invéci a n è briśa acsè parchè la furastéra l'è sōl n'imbariàga ch'la s éra insfilsàda lè par punsàr. A dir-la tuta dū cōlp la i arév anc ciapâ vluntéra ma lò a 'l ùltim al s éra tirâ indrē.
Culegamènt estéran
}}
An 1790
I an 1790 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1790 infìn a 'l 1799 ciapê dèinter.
233
Al 233 (CCXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Vanessa Redgrave
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Vanessa Redgrave (Lóndra, 30 ad Śnar dal 1937, a s lèś [vəˈnɛsə ˈɹɛdɡɹeɪv] in ingléś), l'è n'atōra ingléśa, ad cìnema e 'd teàtar, Dama 'd Cuménda d'l Órdan d'l Impēr Britànic.
In dla sò lunga caréra l'è stada bòna ad ciapàr dimóndi arcgnusimènt prestigióś cuma 'n Prèmi Òscar in dal 1978 p'r al film Giulia cuma atōra minga prutagunìsta, ólt'r a atri sinc candidadùri, dū Golden Globe, un BAFTA, dū Emmy Awards, dū Prix a 'l Fèstival ad Cannes e na Cópa Volpi a 'l Fèstival ad Venèsia.
La Redgrave l'è stada prima spuśàda c'n al regìsta Tony Richardson, ch'al l'à mulàda pò par la Jeanne Moreau, e pò cun 'l atōr emigliàṅ Franco Nero. L'è na dóna 'd sinìstra, sustenidōra dal partî laburìsta.
Biugrafìa
Fiōla di atōr Michael Redgrave e Rachel Kempson, la Vanessa la fà 'l sò debùt a 'l cinéma recitànd insém a sò pàd'r in dal film dramàtic dal 1958 Behind the Mask, pò in séguit la lavóra faghénd dal parti su di tèst ad William Shakespeare, Anton Čechov, Henrik Ibsen e Bertolt Brecht.
Al sucès internasiunàł par lē al riva in dal 1966 cun Blow-Up dal regìsta fraréś Michelangelo Antonioni mo anc c'n Un uomo per tutte le stagioni ad Fred Zinnemann e Morgan matto da legare ad Karel Reisz ch'al gh fruta un prèmi a Cannes. A la fiṅ di an Ssanta la lavóra insém a Franco Nero in Un tranquillo posto di campagna.
In dal 1971 la gira par Ken Russell la pelìcula I diavoli mént'r in dal 1974 l'è in dal cast dal śal Assassinio sull'Orient Express ad Sidney Lumet ch'al l'iva bèla dirèta in Il gabbiano siē an prima. In dal 1977 la vins al Prèmi Òscar par la part dla Giulia in Giulia in du la rècita insém a la Jane Fonda e a la Meryl Streep.
In di an Utànta la lavóra cun James Ivory in I bostoniani e Stephen Frears in Prick Up - L'importanza di essere Joe mént'r in di an Nuànta la gira Storia di una capinera, da 'l rumànś ad Giovanni Verga, e i thriller La notte della verità cun la Jamie Lee Curtis, Il senso di Smilla per la neve e Mission: Impossible ad Brian De Palma. La Redgrave la fà in tèmp anc a tōr part a dū pelìculi ad sò fiōl Carlo Gabriel Nero.
In dal 2018, insém a 'l regìsta David Cronenberg, a gh vîṅ dâ al Lèòṅ 'd Òr a la caréra a 'l 75śum Fèstival ad Venèsia.
Culegamènt estéran
}}
877 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 877, mo invéci 'l an 877, 't ê da 'ndèr chè) 'L 877 (otseintestantasèt, ottocentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 876 (otseintestantasē) e 'l vin prìma edl 878 (otseintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintestantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Burèglia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al gènar “Borrelia” la gh'à almànc trénta-sèt spéci cgnusùdi, dódas respunsàbii dal Mâł ad Lyme cuma la Borrelia burgdorferi ch'la fà vgnir na màcia rósa a òć ad bóv in dua a gh'è stâ al murśgòt e pò dulōr a i mùscui, mâł ad tèsta, févra, stufìśia, còl rìgid e meningìte. In séguit, s'la n è minga curàda bèṅ, artìdi. Àtri fórmi ad burèglia impurtànti in madśìna i èṅ la Burèglia therileri (ch'la culpìs i bóv e 'l péguri) e la Burèglia anserina (gl'uśèi).
La Bureglióśi la pōl anc far fadìga a pasàr parchè a s pénsa ch'la Burèglia la sia bòna ad lugàr-as in dal sarvèl e in dal sistéma narvóś sentràł in dua gl'antibiòtig e 'l sistéma imunitàri i n gh rìvan briśa.
Da Lat
Da Lat (Đà Lat in vietnamais) l'è un cumòn ad 211,696 abitìnt (2011), Nam Trung Bo Vietnam.
Véra nusiêl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La véra (vera o fede in itagliàṅ) 'l è 'l anêl despès 'd ôr, che du spōś i se scàmbien in dal mumèint del nósi. In dla nostra cultùra ded chè, la véra l'andrèv tgnùda in dal "dî dl anêl" edla màṅ ed manca perché ded lè a gh'pasarèv na vèina ch'la và drìta a 'l cōr sàisa tant eśvùj.
Noti e referèinsi
}}
Scandiân
Scandiân (Scandiano in italiân) l'é 'na cmûna in pruveinsa ed Rèz ed cîrca 25.000 abitânt. Al cumûn, nasû insèma un sît abitê fîn dal etê ed la prêda e traversê dal torèint Treṣnêr, a's câta in culèina, tra 'n'altèsa ed 50 e 423 mêter i.l.m. (al pûnt pió êlt l'é al Mount Vangêl). Scandiân l'é ânca la sitê in dó l'é nasû Romano Prodi, ch' l' é stê Presidèint dal Cunséli dl'Itâlia per dou vôlt.
La stòria
Dôp al Ceinter pió impurtânt Rèz, l’é al comûn pió pîn ed gînta e ûn di cèinter conômich pió grând ‘d la pruveinsa. Cun al patrimòni de stòria e d’ êrt, l’ê òna fra al sitadèini pió  interesânti ‘d l’Emélia. Al prém pôst abitê ed la zôna l’é a Ciòṣa, in dōve é stê catê, in un schêv, la famouṣa Venere ed Ciòṣa (incô tgnûda da cât ind i Muséi Cévich ed Rèz) e da dimòndi êter rèst ed l’istès peréiod. Ind al 1262 Gilberto Fogliani l’à fât fêr un castèl che d’atourna a gh’à més só cà soquânti faméj prôfughi dal Castlâs ed Pratsōl, (ch’ l’ êra stê butê zò), insém a di scampê gvêlf batû a Muntavêrt (1260) da Farinata d’j-Uberti che insém àn dê urègin a la sitadlèina dal dé d’incô. Tr’ al 500 e al 700 Scandiân, ch’l’é stê gvernê prêma da i Boiêrd pó da i Thiene, dôp da i Bentivogl e a la fîn da j-Est, la cgnusû un peréiod ed grând spiandōr e tót quî che l’àn gvernê l’àn richî ed difèisi e palâs. A Scandiân în nasû personâg numinê cme Antonio Vallisneri e Lazzaro Spallanzani, e al povēta Matteo Maria Boiardo. Al cèinter ed la véta dal bouregh l’êra d’atouren al monumèint pió impurtânt: l'impunèinta Rôca, in dôv a gh’é stê ed cà, cme fevdatâri a la fîn dal XV sècol, ânca Matteo Maria Boiêrd, al famouṣ avtour ed "L'Orland Inamurê". A Scandiân, d’ed là di carateréstich pôrdegh d’ atourna al piâsi e da j-antigh ingrès a la sitê, a gh’în ânch i teṣōr dal dimòndi cēṣi.
L'antichitê e al medioēv
Fîn da i tèimp antîgh (3500 A.C.) dal vilâg ed l'etê ed la prêda ed Ciòṣa cun la só sitê di môrt, che la s’à testimoniê la presèinsa ed l’òm, a la dichiarasiòun d'investidûra al castèl dal Gès al 5 lój dal 1134, a ‘s în dê al câmbi dimòndi Gînta cun sistêma ed  vèta, uṣânsi e règoli dal tót divêrsi. I prémi a rivêr în stê i Legór, a drê j-Umbri,  j-Etrósch, i Boi e in fònda da i Rumân, cambiând acsé, pôch a la vôlta, la gînta da pôst. L’é ind al peréiod di rumân che a la zôna a ‘gh vînen fâti al mudéfichi secònd al mudèl, in vôga alōra, a reticolêt cun ôvri de spartisiòun dal tèri che a’s vèden incòra al dé d’incô. Ind al têrd Impêr per rasòun ed sicurèsa, per coulpa dal j-invasiòun furastêri, la vèta di scandianèiṣ la se ṣvilópa e la 's mócia préma ed tót intourn al Pēv e dèinter al difèisi di Bouregh. In sté peréiod Imperadour e Regnant regâlen tèri a Veschév, Count e Abê dând véta al famousi "dunasiòun" che dân ‘na mân a la nâsita ed chi Fèdev dimòndi impurtânt ind la véta e ind al ṣvilóp ed la civiltê medievêla ‘d la zôna.
Ind al 1312, a finés la lòunga guèra cumbatûda ind l’ arzân dal faméj partigiân dal Pêpa e ‘d l' Imperadour. I sgnour ed Scandiân da la pêrta di ghibelèin, i Malapreisa e i só aleê, în stê batû e cun la butêda zò dal castèl dal Gès a vînen mandê in eṣéli.
Còst l’à sgnê ânca l’inési ed la furtûna ed Scandiân e dal só castèl ch’ al dvèinta, soquânt’ân dôp la capitêl ‘d la putèinta faméja di Da Fujân. Ind al fervêr 1344 Scandiân l’é stê al cèinter ed ‘n’ impurtânt fât stôrich. Ind la nôt dal dé ch’ l’ é partî da Pèrma e dirèt a Bulògna al povēta Francesch Petrerca, cun soquânt amîgh, atâch a Scandiân l’é scampê a n’imbuschêda e da sicûra môrt andând a riparêres ind al castèl. Al pusès di Da Fujân inséma a Scandiân l’ é finî ind al 1409. Nicolò III D'Est, subeintrê a i Da Fujân, l’à fât fêr, ind al só cûrt peréiod ed gvêren, impurtânt lavour al castèl.
La Sgnurìa di Boiêrd
Feltrein Buierd l’é dvintê sgnour ed Scandiân ind l' agòst dal 1423 e, al 13 dicèmber, Flepp Maria Viscount l’à zuntê al tètol ed count a la cunfèirma ed l'investidûra fâta dal Marchèis ed Fréra. Ind al tèimp dal gvêren di Buiêrd: ed Feltrein préma e ‘d Matteo Maria, Zvan, Batesta e Giulio dôp, Scandiân l’à cgnusû un fôrt ṣvilóp conômic, sitadèin e culturêl grâsia a ‘na polética iluminêda. Ciamê da Feltrein, e protèt da chi é gnû dôp, ânca j-Abrèi àn dê ‘na mân, mìa cèca, al  ṣvilóp dal paèiṣ. Al "Privilegium pro hebreis Scandiani" ûn di pôch esèimpi, in Itâlia, ed lèg in favōr d’j-Abrèi l’é stê vrû da Zvân Bujêrd. Sèimper ind al tèimp dal gvêren di Boiêrd, durê quêṣi sèint ân, a Scandiân în sucès dimòndi fât impurtânt  ûn ed quî l’é còst: ind l’istê dal 1494, l’é stê ciamê dal count Matteo Maria, da Venèsia dōve al lavurêva, al stampadour Pelgrein De Pasquali. Cun i só tôrc, sistemê deinter al castèl, l’à stampê la préma edisiòun ed l' “Orland Inamurê” e l'edisiòun in fòi, di Statût d’Arṣèi e Scandiân. Al castèl de Scandiân, imblî cu j-adôb a frèsch ed Nicolò dell'Abate, l’é stê mudê in ‘na cà da lóso da Giulio Bojerd e al 13 ed zógn e al 3 lój 1543 al gh’à vû l’unour ed dêr alôg al  Pêpa Pavel III e al só fés sègvit, ch’ l’ êra gnû a ‘mirêr, per bèin dou vôlti d’ aṣvèin, la bèla pitûra ed l'Eneide.
Al gvêren di Thiene e di Prîncip d'Este
Ûltem rapresentânt de sta faméja l’é stê Ippolito Boiardo,  môrt int al 1560, che a gh’é gnû dôp al cûnt Ottavio Thiene, marî ed Laura Boiardo, fiòla ed Giulio e 'd Silvia Sanvitale.
Al peréiod dal gvêren d’ Utavi e còl di chî a gh’é gnû dôp Giulio e Utavi II, durê fîn a l' ân 1633, l’é stê sgnê da ‘na rugânt difèisa ed la so râsa, di so interès e privilèg. Dôp al cûrt gvêren d'Eins Bentivogli, môrt int al 1643,  arturnê padròun dal marchesê, al dóca Francesch I, al l’à vindû a i só sìo Luig e Bours d'Est. Cun l’arîv al gvêren di Prîncip d'Est l’é tachê, per Scandiân, un peréiod ed pês  e prosperitê. I nōv signour j-àn facilitê la cunumèia cun al crèdit, incuragê al j-idéj cumercêli,  la costrusiòun ed cà nōvi. Facilitê dal favurèvel arîv ed gînta furastêra, în stê ciamê a Scandiân di bòun mèister de scōla che n’ àn fât un impurtânt cèinter ed cultûra. I lavour d’imbelimèint ed l’ apartamèint al piân tèra dal castèl fât dal scultour mudnèiṣ Antoni Traeri e dal pitour Francesch Strènga în stê vrû dal Prencip Forest, ûltim d’j-Est ed Scandiâno môrt int al 1726.
Al duchê ed Mòdna e la Restaurasiòun
Môrt Forest al marchesê l’é turnê a la câmbra duchêl dōve al gh’é armêṣ fîn al 1796. L’é stê còst un periéod dimòndi brót per i scandianèiṣ. În stêdi mèsi nōvi tâsi, al castèl l’é stê butê pr’âria e cavê zò ‘d ògni só bèin: în stê purtê via i quêder ed valōr e i môbel, s’cianchê da i mûr al pitûri ed l'Abê. L'è stê tòt purtê a Mòdna pr'arichîr i palâs ed la Court. A l’ arîv ed Napoleoun al Dóca Ercol l’é scapê, e al 10 otòber 1796 la Comunitê ed Scandiân la s’é unîda a la Repóblica Arzâna. Scandiân l’à avû ‘na partecipasiòun atîva a j-avenimèint polétich che àn sgnê la nâsita dal dou repóblichi: la Cispadâna e la Cisalpèina.