cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich Schiller
Johann Christoph Friedrich von Schiller (Marbach am Neckar, 10 ed novèmber 1759 - Weimar, 9 ed màǵ 1805) 'l è stê un puvéta, filòśuf, scritōr e stòric tudèsc.
In dal 1780 al Schiller al dvèinta dutōr di suldê a Stuchèrda. In dal 1781 al dà al stampi I maśnadiēr in manéra anònima. In dal 1783, mèinter ch'l è andê a lavurèr cuma bibliotechêr, al sòtascrìv un cuntrât ed du an cuma puvéta 'd teàter a Mannheim. I an ch' i seguìsen, al Schiller al gh'la chèva 'd viaśèr, c'm'a Leipzig, a Dresda e a Weimar e 'l incòuntra per la prìma volta al Goethe in dal 1788. Sèimper in dal 1788 al gh'la chèva ed dvintèr profesōr ed storia e filuśufìa a Jena; al scrìv dagli ōvri 'd storia e al cgnùs 'l Humbolt.
In dal 1790, al Schiller al spóśa la Charlotte von Lengefeld.
In dal 1799 al Goethe 'l al persuêd a scrìver di èter pês ed teàter. Al tōś, insèm a lò, la diresiòun dal teàter edla Córt grànduchèla ch'al dvèinta présti al méj dal teàter tedèsc e 'l permèt 'l arnàser 'dal gener dramàtic.
In dal 1802 i gh'dàn al tìtul nobiliêr e 'l so cugnòm al dvèinta "von Schiller". Al mōr a 45 an ed tuberculōś.
Noti e referèinsi
}}
Blackpink
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Blackpink (블랙핑크 in cureàṅ, scrit da spés cuma BLΛƆKPIИK) i èṅ un grup sud-cureàṅ ch'al s è mis insém in dal 2016 sóta la diresiòṅ dla YG Entertainment. I sò cumpunènt i èṅ quàtar dóni: la Kim Ji-soo, la Jennie Kim, la Rosé e la Lisa.
In dla sò caréra i gh l'aṅ cavàda a rivàr a 'l quìnt pòst dla Billboard Social 50 e a 'l 41śum dla Billboard Hot 100. Al vìddeo dla sò canta Ddu-Du Ddu-Du 'l è stâ qvél più vist in vint-quàt'r óri su 'l canàł YouTube.
Culegamènt estéran
}}
1040 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1040 (milequarànta, millequaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1039 (miletrèintanōv) e 'l vin prìma dal 1041 (milequaràntaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaràntaéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1040 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 520: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.google
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
584 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 584, mo invéci 'l an 584, 't ê da 'ndèr chè) Al 584 (sincseintutantaquàter, cinquecentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 583 (sincseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 585 (sincseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
312
Al 312 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Collections privées
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tri grand mìstar internasiunài d'l erutìśum. Na culesiòṅ pruvucànta e ch'la fà muntàr la śmagna.|Tagline dal film}}
Epiśòdi “L'île aux sirènes”
Benoît (Roland Blanche), durànt un gir in barca a véla, al pèrd al cuntròl e al finìs in mâr ma a s salva parchè al gh la cava nudànd a rivàr su n'ìśula dla Polinèśia ciamàda “L'ìśula dal siréni”. A 'l inìsi al fà da tut par far-as nutàr da dal barchi o da di aparéć ch'i pàsan da 'd là ma pò al cgnós na dóna dal pòst ch'la gh piàś dimóndi, la Malinka (Laura Gemser). Chi lē l'è dimóndi bèla e gentìla e la gh śibìs dla fruta da magnàr, pò la fà 'l amōr sèg prima ad purtàr-'l in dal sò vilàǵ in dua a gh'è atri tri dóni. Un dè Benoît al cata par tèra un pès ad sinturèṅ e al dmanda a la Malinka s'a gh'è stâ di àt'r óm lè turìsta ma qvala lè la n capìs minga, piutòst a gh'è da védar cuśa g'à-la in tèsta lē parchè al curtèl ad Benoît a n s cata piò.
Epiśòdi “Kusa-Meikyu”
'N óm ad nóm Akira (Takeshi Wakamatsu) al próa in tut al manéri a 'rcurdàr al paròli dna filatéla ch'i 'l fàvan cuntènt quànd sò màdar (Keiko Niitaka) l'éra incóra viva e lò 'l éra sōl un ragasōl (Hiroshi Mikami). La dascurìva dna tradisiòṅ ch'la vliva che cal dóni ch'i tucàvan na bucìna i éran pò bòni 'd avér fiōl.
Culegamènt estéran
}}
.gmx
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Solaris (film 2002)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal rispòsti a n gh 'n è minga. Sōl sarnìdi.|Tagline dal film}}
Solaris (id.) 'l è 'n film dramàtic ad fantasiénsa americàṅ dal 2002 ad Steven Soderbergh trat da 'l rumànś umònim dal scritōr pulàc Stanisław Lem bèla purtâ a 'l cìnema in dal 1972 p'r Andrej Arsen'evič Tarkovskij.
La vera storia di Jack lo squartatore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
88 (nùmer)
{{Metacaixa
La vera storia di Jack lo squartatore
{{Film }}
88 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 88, mo invéci 'l an 88 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) 'L 88 (utantòt, ottantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 87 (utantasèt) e 'l vin prìma dl 89 (utantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l utantotéśim post.
Solaris (film 2002)
Custâ quarànta-sèt migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù trénta.
L'uomo dall'occhio di vetro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Solaris (film 2002)
Sunt
Al psicanalìsta Chris Kelvin (George Clooney) al ricév un mesàǵ da 'l sò amìg siensiâ, al dutōr Gibarian (Ulrich Tukur), ch'al s cata su na stasiòṅ spasiàla dla sucietà DBA in òrbita intór'n al pianēd Solaris. Chi lò al gh admanda ajùt parchè in dla piatafórma i èṅ drē a sucédar di fat strâṅ e spavintóś.
Chris al decìd ad partìr da par lò tulénd na navéta e, na vòlta rivâ, al catâ 'l cadàvar 'd Gibarian ch'al s è tòlt la vita méntar di àtar mémbar d'l equipàǵ i èṅ mòrt o sparî. A bōrd adès a gh'è sōl la dutōra Gordon (Viola Davis) e Snow (Jeremy Davies), pò a gh'è anc un baghét (Shane Skelton) ch'al cur in dla strutùra ma a n capìs briśa chi al sia.
L'uomo dall'occhio di vetro
{{Film }}
La vera storia di Jack lo squartatore
{{CITAZIONE|'N óm sōl al psiva pruàr a farmàr al più catìṿ di masadōr seriài.|Tagline dal film}}
L'uomo dall'occhio di vetro
{{CITAZIONE|Na metròpuli intēra sóta 'n spavintóś strad ad terōr!|Tagline dal film}}
L'uomo dall'occhio di vetro (’L óm da 'l òć ad vēdar) 'l è 'n thriller tedésc dal 1969 'd Alfred Vohrer trat da 'n rumànś 'd Edgar Wallace.
Solaris (film 2002)
Sunt
Durànt la nòt Chris al s insùnia sò mujēr Rheya (Natascha McElhone). 'L an prima la dóna la s éra tòlta la vita quànd lò al s è arliâ sèg vgnénd a savēr ch'la gh'iva 'd avēr un putèṅ ma l'iva decìś listés 'd aburtìr. Quànd al s déśda, 'l óm al la cata in dal sò lèt.
L'uomo dall'occhio di vetro
'L è stâ girâ a Ambûrg, Berlîṅ e Lóndra.
Solaris (film 2002)
Sunt
La dutōra Gordon la gh diś che Solaris 'l è bòṅ ad lèś'r al cusînsi dla gint durànt i sò insùni e 'd dar vita a dal còpi dal parsòni ligàdi a lōr ma lē la gh'à 'n machinàri ch'al funsiòna a buśòṅ ch'al pōl far-li sparìr. Chris al n vōl minga ch'al véggna druâ su la Rheya ma l'è pròpria lē a dmandàr a la dutōra ad far-al quànd la s rénd cònt ch'la n è minga reàla, sōl na creasiòṅ ad Solaris.
Culegamènt estéran
}}
La vera storia di Jack lo squartatore
La vera storia di Jack lo squartatore (La stòria véra ad Jack al squartadōr) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2001 'd Allen e 'd Albert Hughes trat da 'l rumànś gràfic From Hell (Da 'l Infèran) 'd Alan Moore e Eddie Campbell ch'al cònta la vita 'd al masadōr seriàl Jack al squartadōr ch'in dal 1888 a Lóndra 'l à cupâ da quàtar a sédas putàni.
Sunt
In dal quartēr degradâ ad Whitechapel, in dla Lóndra dal 1888, un grup ad putàni i lòtan par tiràr avànti e par paràr via 'l cativèri 'd un papòṅ viulènt ch'al pénsa sōl a i bèsi. Una ad qvisti chè, l’Ann Crook (Joanna Page), la gh la cava a cambiàr vita spuśànd un pitōr ch'al viṿ bèṅ, Albert Sickert (Mark Dexter), anc parchè 'l è sèmp'r in gir par l'Europa a vénd'r i sò quàdar. La còpia la gh'à anc na putìna abùda da pôc, l’Alice (Poppy Rogers).
L'uomo dall'occhio di vetro
Sunt
La Leila (Heidrun Hankammer), balarìna in un club ad Lóndra ciamâ "Las Vegas Girls", la gh'à apuntamènt in albêrg c'n al sò amànt ch'al gh'à da far-ag firmàr un cuntràt, al sgnōr Jefferson (Kurd Pieritz). Cla nòt lè, mént'r i èṅ a lèt, a riva dènt'r a la cambra na parsòna cun na mascra adòs ch'la tira 'n curtèl drit a 'l cōr d'l óm masànd-al. Ravanànd in dla bisàca dal sò custùm 'l ispetōr Perkins (Horst Tappert) e cla suca vōda ad Sir Arthur ad Scotland Yard (Hubert von Meyerinck) i càtan 'n òć ad vēdar. La ragàsa invéci la cata la mòrt in séguit méntar l'éra drē a preparàr-as p'r al próvi 'd un balét a teàtar, in dal méntar ch'la s mitìva adòs na mascra da gata impinìda 'd vlèṅ.
Casey Affleck
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La vera storia di Jack lo squartatore
Sunt
P'r andàr a tōr sò marè ch'al turnàva da la Frància, l’Ann la dmanda a gl'amìghi ad tgnir-ag la putìna p'r al dòpmèśdè. Quànd però dū ad cal putàni lè i gh la pòrtan a la sira, i védan i dū spóś purtâ via da soquànt óm. Ad nòt pò una ad cal rój lè la vèṅ cupàda in 'n andavèṅ buj in strada e pò a gh vèṅ scurtlàda la pèpa.
L'uomo dall'occhio di vetro
Sunt
Fra i suspetâ da Perkins, jutâ in dgl'indàśin da 'l sergìnt Pepper (Stefan Behrens), i sàltan fóra subìt al tiradōr ad curtèi Rubiro (Jan Hendriks), ch'a gh in cala giùst òṅ da la sò culesiòṅ ad dódas, 'l antiquàri Nuthatcher (Rudolf Schündler) e 'l vintrìluqṿ Eric (Otto Czarski). Chi lò al ricàta la balarìna Yvonne Duval (Karin Hübner), ligàda a 'l nòbil Lord Bruce Sheringham (Fritz Wepper), parchè al sà 'n sò segrét ad quànd la lauràva in d'l Amèrica dal Sud. Ma 'n sasèṅ cun adòs la fàcia dal sò pupàs 'l al stràngla subìt dòp.
La vera storia di Jack lo squartatore
Sunt
'L ispetōr Frederick Abberline (Johnny Depp) al s fà càrag ad tgnir a drē a 'l caś insém a 'l sergînt Peter Godley (Robbie Coltrane). In dal gir ad pôc tèmp a mōr anc n'atra putàna. A 'l funeràl Frederick al cgnós n'amìga dla vitma c'n i cavìi rós, batidōra anca lē, la Mary Jane Kelly (Heather Graham). Chi lē la gh cònta 'd i óm ch'i ìvan purtâ via l’Ann e Albert c'l àtar dè e 'l ispetōr 'l arcgnós da la descrisiòṅ ch'a gh'éra insaplâ anc Ben Kidney (Terence Harvey), cap dla sesiòṅ speciàla dla pulisìa. Andànd a lèś'r al carti, Frederick al vèṅ a savér che l’Ann l'è stada purtàda in manicòmi.
Culegamènt estéran
}}
L'uomo dall'occhio di vetro
Sunt
In cal méntar Perkins al capìs che 'l òć ad vēdar 'l è 'n lasa-pasàr p'r un club ad bigliàrd in du a s vénd dla dròga e in du i s fànan sù dal ragasōli da purtàr in di burdèi dal Sud-Amèrica.
La morte cammina con i tacchi alti
{{Metacaixa
Buchìṅ (sês)
{{Metacaixa
88 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Buchìṅ (sês)
Colegamèint estèren
}}
La morte cammina con i tacchi alti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
John Leguizamo
{{metacaixa
La morte cammina con i tacchi alti
{{Film }}
John Leguizamo
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La morte cammina con i tacchi alti
{{CITAZIONE|Al film ch'al sà 'd paùra da 'l prim a 'l ùltim minùt.|Tagline dal film}}
279 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
L'uomo dall'occhio di vetro
Culegamènt estéran
}}
John Leguizamo
Jonathan Alberto Leguizamo, cgnusû méj cuma John Leguizamo (Bugutà, 22 ad Luj dal 1964), 'l è 'n atōr e dupiadōr americàṅ cun di urìgini culumbiàni.
Àtar prugèt
}}
Casey Affleck
Caleb Casey McGuire Affleck-Boldt (Falmouth, 12 'd Agóst dal 1975), cgnusû méj cuma Casey Affleck, 'l è 'n atōr, senegiadōr e regìsta americàṅ.
In dla sò caréra 'l è stâ candidâ a 'l Prèmi Òscar in dal 2008 cuma atōr minga prutagunìsta p'r al film L'assassinio di Jesse James per mano del codardo Robert Ford girâ insém a Brad Pitt.
'L è spuśâ cun la Summer Phoenix, surèla ad Joaquin Phoenix prutagunìsta in dal 2010 'd un ducumentàri girâ da lò, Joaquin Phoenix - Io sono qui!. Al gh'à 'n fradèl ch'al fà 'l atōr anc lò, Ben Affleck, più vèć ad tri an.
Biugrafìa
Nâ in Massachusetts, da ragàs al stùddia a la George Washington University e pò fìśica e astrunumìa a la Columbia University. Dòp soquànt lavōr par la televiśiòṅ, in dal 1995 al gira 'l sò prim film, Da morire ad Gus Van Sant. Su 'l set al rècita cun la Nicole Kidman e cun Joaquin Phoenix ch'al gh fà cgnósar sò surèla Summer ch'la dvintarà prima la sò muróśa e pò sò mujér in dal 2006.
Insém a sò fradèl Ben Affleck al gira In cerca di Amy e pò Will Hunting - Genio ribelle. In dal 1999 al vèṅ ciamâ par dū cumèdi su i śōvan, 200 Cigarettes e American Pie ma 'l sucès par lò a riva 'l an dòp cun Lui, lei e gli altri. In dal 2001 al gira 'l prim di sò tri film cun Steven Soderbergh, Ocean's Eleven - Fate il vostro gioco, gl'àt'r i saràṅ Ocean's Twelve (2004) e Ocean's Thirteen (2007). Al tórna a lauràr cun Gus Van Sant in Gerry dal 2002 in dua 'l firma anc la senegiadùra.
The Dentist
{{Metacaixa
Casey Affleck
Biugrafìa
In dal 2007 al và a 'n pas da 'l Prèmi Òscar faghénd la part ad Robert Ford in L'assassinio di Jesse James per mano del codardo Robert Ford. In dal 2010 al preśénta 'l sò prim film a 'l Fèstival ad Venèsia, un ducumentàri su sò cugnâ, Joaquin Phoenix - Io sono qui!. In dal stés an 'l è 'l prutagunìsta dla pelìcula The Killer Inside Me d'l ingléś Michael Winterbottom.
La morte cammina con i tacchi alti
La morte cammina con i tacchi alti (La mòrt la gira cun i tac élt) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Luciano Ercoli marè dl'atōra prutagunìsta, la Nieves Navarro.
The Dentist
{{dialort | dial=Miranduléś}}
279 (nùmer)
Al 279 (duśeintestantanōv, duecentosettantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 278 (duśeintestantòt) e 'l vin prìma dal 280 (duśeintutànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintestantanovéśim post.
The Dentist
{{Film }}
La morte cammina con i tacchi alti
A 'l èstar i al cgnósan cuma La muerte camina con tacón alto in Spaggna, Nuits d'aluder et d'épouvante in Frància e Death walks on high heels in di marcâ ingléś.
279 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
La morte cammina con i tacchi alti
Sunt
'N óm ch'l à fargâ un muć ad diamànt, Rochard, al vîṅ cupâ in sal trêṅ in du 'l éra drē a viaśàr. La fiōla dla vitma, na bèla biónda ch'la fà la mudèla a Parì ad nóm Nicole (Nieves Navarro), l'è ciamàda par la pulisìa soquànti vòlti par dascórar ma la n è briśa bòna ad dir gnint 'd ùtil parchè la n sà minga in du i aṅ lugâ i diamànt e la n gh'à gnanc idéa ad chi pōl ès'r al sasèṅ.
The Dentist
{{CITAZIONE|Sèra i òć e vèra la bóca!|Tagline dal film}}
The Dentist (Al dentìsta) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1996 ad Brian Yuzna, girâ a Los Angeles.
La morte cammina con i tacchi alti
Sunt
In cal méntar na figùra pîna ad mistēr, ch'la gira in tac élt e cun di uciài blu, la taca a dar-'g adòs tgénd-'g adrē dapartùt. Lē, cardénd che lì lò al sia 'l sò murōś Michel Aumont (Simón Andreu), la decìd ad lugàr-as, dmandànd ajùt a 'l dutōr Robert Matthews (Frank Wolff) e scapànd via sèg in Inghiltèra.
Culegamènt estéran
}}
Casey Affleck
Àtar prugèt
}}
The Dentist
Al gh'à abû 'n séguit dū and dòp, sèmpar dirèt par Brian Yuzna, da 'l tìtul The Dentist 2.
Sunt
C'n al sangṿ a 'l sarvèl par l'arlìa, al dentìsta al n gh la cava minga a cuntrulàr-'s in dal sò studi mèdag, al véd ad cuntìnuv dal figùri ad dènt mars e ruinâ in di sò pasiènt, dònca lò al gh dà śò ad brut c'n an tràpan faghénd di dan a i sò cliènt. In séguit, par vindicàr-'s ad sò mujēr, al gh ténd na trapla ciamànd-la in ambulatóri in du al gh cava via tut i dènt, òṅ a òṅ, e pò al gh sćiànca via la léngua. Al dè dòp Alan al fà fóra Matt a scurtlàdi.
Al detective Sunshine (Tony Noakes) al taca a indagàr su 'l caś anc parchè al dentìsta al n l'à minga finìda lè. Al masa dū sò infarméri ch'i l'ìvan bcâ e pò anc 'n agìnt dal tasi, Schaeffer (Christopher Kriesa), ch'al vliva ricatàr-al. La Sarah (Virginya Keehne), na studènta cun 'l aparéć, invéci la s salva parchè la gh prumét ch'la s lavarà i dènt tri vòlti a 'l dè e ch'la n magnarà piò dal caramèli.
Crimini sul fiume Hudson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un sasèṅ sénsa ghigna... Na véra da 'd là di suspèt.|Tagline dal film}}
Crimini sul fiume Hudson (Crìmin su 'l fiùm Hudson) 'l è 'n film dramàtic dal 2000 scrit e diret par Ross Partridge. 'L è stâ prudót par Kevin Spacey.
Sunt
Al pascadōr Jack Rice (Jeff Weiss) al cata 'n cadàvar dènt'r a gl'àqui dal fiùm Hudson. Al tenènt Montaldo (John Doman) al ciàma 'l sò culéga Joe Weldon (John Littlefield) par gl'indàśin, pò al dmanda a 'l sò amìg Buddy (Clifton James) ad tiràr-al fóra da 'd lè par far l'autopsìa. Ravanànd in dal pòrta-fój vōd dal mòrt, ch'a n s sà gnanc chi al sia, Montaldo al véd un fujét cun scrit insìma un nùm'r ad telèfun, qvél 'd un sèrt Joe (John Littlefield). Chi lò in pasâ al gh'à abû di prubléma cun la giustìsia traficànd c'n al malvivènt Pants (Vinny Vella) mo adès al s è mis a rigàr drit anc parchè al s è spuśâ cun la Lisa (Tonia Lynn Barber) e 'l gh'à abû anc un putèṅ sèg.
In cal méntar Joe al gh'à di prubléma suo da risòlvar parchè 'l è in criśi cun sò mujēr, la Wendy (Megan Dodds), ch'la 'l à mulâ tacànd a véd'r-as cun 'n àt'r óm. P'r al daspiaśēr Joe al taca a bévar.
12 ed setèmber
Al  l'è al 255śum dè dal calendàri gregoriàn (256śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 110 dè a la fin dl'an.
.pharmacy
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Mulinèla
La Mulinèla l é na zitè ch'la s câta int la pruvénzia ed Bulåggna. Al teritòri dal cmónn al s estànnd såuvr d na suparfézzi ed 127,87 km2 con n'altazza ed 8 mêter såur al livèl dal mèr. L é un teritòri ed pianûra ed uréggin aluviunèl sulchè da tant cûrs d âcua. I cmónn cunfinant i én: a nord Arżännta (FE) a sud Midgîna (BO), al sud-ovest ai é Bûdri, a nord-ovest ai é la Bariṡèla. La populaziån dal cheplôg l'à 9059 abitànt, mäntr int äl frazión l é cunparté acsé: San Pîr Chepfiómm 2113 abitànt, Mermåurta 1322, San Martén in Èrżen 1796, Sêlva Malvazz 505, la Guèrda 322. In tótt al cmónn al arżónnż 15.090 abitànt. Al teritòri l é travarsè da na lénnia feruvièria (Bulåggna - Pôrt Mażåur). Äl prinzipèl ativitè industrièli äli én l'indósstria eletrumecânica ed eletrònica e la produziån ed mâchin agréccol. Äli én inpurtànt äl ativitè agréccol e al artiżanèt.
863 (nùmer)
{{Metacaixa
Camp ad stermìni
{{Metacaixa
863 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 863, mo invéci 'l an 863, 't ê da 'ndèr chè) 'L 863 (otseintessantatrī, ottocentosessantatrè in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 862 (otseintessantadū) e 'l vin prìma edl 864 (otseintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintessantatreéśim post.
Camp ad stermìni
{{dialort | dial=Miranduléś}}
863 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
'L 863 'l è 'l 150śim nùmer prim, gnend dop edl 859 e prìma edl 877: ... 809, 811, 821, 823, 827, 829, 839, 853, 857, 859, 863, 877, 881, 883 ...
Colegamèint estèren
}}
Camp ad stermìni
I camp ad stermìni (Vernichtungslager in tedésc), cgnusû anc cuma camp dla mòrt, lager o, in na manéra minga tant precìśa, camp ad cuncentramènt, i éran dal strutùri strulgàdi da i naśìsta dal Tèrs Reich durànt la secónda guèra mundiàla, in di an da 'l 1941 a 'l 1942, par muciàr sù e pò masàr i parśunēr ch'i gh rivàvan par mét'r in at la “sulusiòṅ finàla”, qvéla 'd spasàr via par sèmpar tut gl'ebrèj 'd Európa ma anc sigàgn, fnòć, upuśidōr pulìtig e testimòṅ ad Géuva.
I éran stâ mis sù cun dal tècnichi sientìfichi e na pianificasiòṅ industriàla par far fóra na pupulasiòṅ intēra par di mutìṿ ideulògic e rasiài druànd dal cambri a gas a 'l munòsid ad carbòni o di fàrmag vlèṅ (luminal) par cupàr di sentinàr ad gint a la vòlta e di fóran crematòri par far sparìr tut al próvi d'l ulucàust. In di camp ad stermìni i s fàv'n anc di esperimènt su dal cavi umàni cuma ślar i sò còrp. A i parśunēr a gh vgniva purtâ via tut i sò avēr ch'i valìvan quèl, anc cavâ via i dènt 'd òr a la mòrt.
Di camp ad stermìni a gh 'n éra òṅ a Maly Trostinets (Rùsia Biànca) e òṅ a Sajmište (Sèrbia), pò àtar siē prinsipài in Pulògna:
In di àtar paéś la gint la vgniva purtàda in soquànt camp ad cuncentramènt e 'd depurtasiòṅ par pò èsar mandàda in di lager. In Emìglia a gh 'n éra òṅ a Fòsul mént'r in Lumbardìa 'l éra a Gunśàga. In Itàglia qvél più impurtànt 'l éra a Trièst a la Riśéra 'd San Sabba.
Durànt i an dla guèra i aṅ pardû chè la vita siē migliòṅ 'd ebrèj a 'l incìrca.
Culegamènt estéran
}}
Los Angeles
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Los Angeles (a s lèś [lɒs ˈændʒələs] in ingléś) l'è na sità di Stat Unî, cgnusùda anc sōl cuma L.A., ch'la fà dagnóra quàtar migliòṅ 'd abitànt, la più granda dal paéś e la secónda par nùmar 'd cristiàṅ dòp New York. La fà part dla cuntèa c'n al stés nóm e la s cata su 'l còsti dla Califòrgna su 'l Ucéan Pasìfic.
Hollywood 'l è òṅ di sò utànta distrét e difàti l'indùstria audio-viśìva l'è dimóndi impurtànta par la sò ecunumìa acsè cuma 'l cumèrs e 'l turìśum. In dal 1984 'l à uspitâ i Śōg dla XXIII Ulimpìade.
Al sò sìndig, da 'l 2013, 'l è 'l demucràtic Eric Garcetti.
Culegamènt estéran
}}
Roberto Zanetti
{{Metacaixa
1595 (nùmer)
{{Metacaixa
Roberto Zanetti
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1595 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1596, mo invéci 'l an 1596, 't ê da 'ndèr chè) Al 1595 (milesincseintnovantasìnc, millecinquecentonovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1594 (milesincseintnovantaquàter) e 'l vin prìma dal 1596 (milesincseintnovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintnovantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Roberto Zanetti
{{CITAZIONE2|Ehi ragazzi è qui la festa? Quanta gente c'è stasera! Saranno migliaia! Scusa mi fai passare? Scusa? Scusa? Scusa? Dai andiamo mi fate passare? Non spingere dai. Voglio entrare! Se what? Se what? Se what? Somebody scream. E non toccarmi il culo dai. E non toccarmi il culo dai, via! E non toccarmi il culo dai. E non toccarmi il culo dai, uffa!|Vê ragàs è-la chè la fèsta? Quànta gint ch'a gh'è stasìra! I saràṅ mila o anc da piò! Par piaśér, pō't far-um pasàr? Par piaśér. Par piaśér. Par piaśér! Andéma dai, vlî'v far-um pasàr? Minga cuciàr dai. A vój vgnir dèntar! Se cuśa? Se cuśa? Se cuśa? Qualchidòṅ al siga. E minga tucàr-'m al cûl dai. E minga tucàr-'m al cûl dai, via! E minga tucàr-'m al cûl dai. E minga tucàr-'m al cûl dai, ta m fiàc!|The Party, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Cun al nóm ad Rubix 'l à fat gnir fóra in dal 1988 al braṅ The Party, cover dna cansòṅ di Kraze, cun na dóna a la vóś (cun tri versiòṅ, quéla itagliàna, quéla ingléśa e quéla spuracióna) e anc na versiòṅ cantàda par Pianonegro.
In séguit 'l à prudót anc di braṅ par Ice Mc, Raimunda Navarro, Corona, Double You, Alexia, Gazosa e Zucchero Fornaciari.
403 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 403, mo invéci 'l an 403, 't ê da 'ndèr chè) Al 403 (quaterseinttrī, quattrocentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 402 (quaterseintdū) e 'l vin prìma dal 404 (quaterseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintetriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1823 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
S. Darko
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Donnie al gh'iva na surèla.|Tagline dal film}}
S. Darko (id.) 'l è 'n film dramàtic e fantàstic americàṅ dal 2009 ad Chris Fisher séguit dal film Donnie Darko dal 2001 ad Richard Kelly che però al s è ciamâ fóra da cal prugèt chè.
Sunt
Sèt an dòp la mòrt ad sò fradèl Donnie, spaplâ da 'n aparéć ch'l è finî śò in dla sò cà, la Samantha Darko (Daveigh Chase) la decìd ad partìr da la Virgìgna insém a la sò amìga Corey (Briana Evigan) p'r andàr in Califòrgna in du lē la vrév far la balarìna. Durànt al viàś però al dū ragàsi i armàgn'n a pē in un paiśèṅ dal Utah parchè la sò màchina la gh'à 'n guàst.
Al śōvan Randy (Ed Westwick) al s śibìs ad jutàr-li a giustàr-la ma p'r intànt i gh'aṅ da catàr na cambra par durmìr. Al padròṅ dal mutèl al gh diś ch'un baghét dal pòst, Billy Moorcroft, 'l è sparî e adès a n s cata piò, a s pōl dar ch'al sia stâ masâ da 'n manìac. Anc al fradlèṅ ad Randy 'l à fat na fiṅ cumpàgna.
160 (nùmer)
{{Metacaixa
S. Darko
Culegamènt estéran
}}
160 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 160, mo invéci 'l an 160 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 160 (seintessànta, centosessanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 159 (seintsinquantanōv) e 'l vin prìma dal 161 (seintessantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintessantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Senza uscita
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un thriller c'n al Diav'l adòs!|Tagline dal film}}
Senza uscita (Sénsa usìda) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2014 ad Joe Johnston.
Sunt
John Ferguson (Michael Gladis), testimòni in un prucès cóntar n'impurtànta cà 'd fàrmag, esénd ch'al n véd minga di asiòṅ ciàri cónt'r ad lē, al decìd ad far-as giustìsia da par lò masànd soquànt sò impiegâ e pò tulénd-as la vita quànd a riva la pulisìa. La sò mòrt 'l è 'n brut cōlp p'r al studi legàł impgnâ in dla càuśa cóntar la sucietà e par 'l avucàt Tom Miller (Max Minghella) ch'al tgniva adrē a 'l dossier e ch'in d'l ufìsi 'l iva catâ la muróśa in dla sò culéga Anna Newton (Eloise Mumford).
Al sò cap Alan Z. Emmerich (Christian Clemenson), vdénd che chi lò al s mōv un po' tròp par sò cònt pinsànd a di ideài e minga a martlàr in du i s pōlan ciapàr di bèsi dabòṅ, al decìd ad licensiàr-al e pò al manda tut gl'impiegâ a cà prima dgénd ch'a gh'è 'n prubléma tècnig su la réda internet.
Tom al fà sù la sò ròba e 'l lasa 'l palàs insém a 'l sò amìg Roger Crawford (Tom Gallop) che prima al gh diś ch'a gh daspiàś dimóndi e che pò al tórna in ufìsi sénsa dir gnint. Méntar 'l è fóra da 'l us Miller al fà a mènt a 'n óm strâṅ (JJ Feild) ch'l è drē a tōr 'n asinsōr p'r andàr sù cun na valìś in maṅ ch'al gh'à lasâ 'n pulisiòt ad culōr (Eme Ikwuakor). Curióś ad savēr-an da piò, al ragàs al gh tîṅ adrē e 'l fà in tèmp a védar chi lò masàr la sò culéga Janine (Molly Hagan) ch'la vliva ciamàr qvéi dla sicurésa. Tom al vrév scapàr via ma 'l n pōl minga parchè al sasèṅ 'l à sarâ tut al pòrti.
Culegamènt estéran
}}
Buchìṅ (fùm)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dal nostri bandi al n'è più minga tant druê, mo indrē in dal tèimp o anc in soquànt èter post, al 'l è incòr.
Colegamèint estèren
}}
Cuśdùra sagitèla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La cuśdùra sagitèla (sutura sagittale in itagliàṅ) l'è 'n tesû conetìv ciùnt e fibrōś ch'al cuśìs in élta i du ôs parietêl dal crani.
Colegamèint estèren
}}
Interlingue
{{Metacaixa
'L Interlingue 'l è na léngua invintàda in dal 1922 da Edgar de Wahl.
Culegamènt estéran
}}
Filadèlfia
{{Metacaixa
Filadèlfia (a s lèś /ˌfɪləˈdɛlfiə/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî 'd un migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca (41,8% biànc, 43,6% négar, 6,3% aśiàtic e 12,3% ispànig, dat dal 2010), la più granda dla Pennsylvania e la quìnta dal paéś. La fà part dla cuntèa 'd Filadèlfia cun dū fiùm ch'i gh pàs'n in mèś unénd-as, al Delaware, che finénd drit in d'l Ucéan Atlàntic al gh parmét 'd avér un pòrt dimóndi impurtànt, e 'l sò afluènt Schuylkill. Miténd insém tuta la sò àrea metrupulitàna, ch'la tira dènt'r anc di teritòri dal Delaware e dal New Jersey, la sità la mùcia sù dagnóra siē migliòṅ 'd abitànt.
L'ecunumìa 'd Filadèlfia la pōl cuntàr su i servìsi finansiàri (Aramark) e su la prudusiòṅ industriàla d'l asàł, dal madśìni (GlaxoSmithKline), dal rafinerìi (Sunoco) e dal magnàr.
Al sò sìndig, da 'l 2016, 'l è 'l demucràtic Jim Kenney. Filadèlfia l'è da sèmpar na sità 'd sinìstra tant che chè i candidâ demucràtic, da 'l 2000 in avànti, i aṅ sèmpar pasâ 'l 80% di vōt, anc in dal 2016 in du la Clinton l'à ciapâ 'l 82,19% di vōt cónt'r al 15,45% ad Trump anche se pò chi lò 'l à cunquistâ listés la Pennsylvania p'r i republicàṅ dòp vint-i-òt an.
Culegamènt estéran
}}
1041 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1041 (milequaràntaùn, millequarantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1040 (milequarànta) e 'l vin prìma dal 1042 (milequaràntadū). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MXLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaràntaùnéśum post.
Èter progèt
}}
Starship Troopers - Fanteria dello spazio
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un tip nóṿ ad nemìg, un tip nóṿ ad guèra.|Tagline dal film}}
1244
Al 1244 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Starship Troopers - Fanteria dello spazio
Starship Troopers - Fanteria dello spazio (Fant da 'l spasi) 'l è 'n film fantàstic dal 1997 ad Paul Verhoeven trat da 'l rumànś umònim ad Robert A. Heinlein dal 1959. Al gh'à abû anc tri séguit.
'L è custâ dimóndi, sènt-sinc migliòṅ ad dòlar, ma 'l à purtâ pò a cà da piò ad sèntvìnt-i-òṅ migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In dal XXIII sècul la Tèra la gh'à a 'l guèran di militàr ch'i dróan la fòrsa cun la gint e ch'i daṅ i dirìt pulìtic sōl a chi vōl far-an part. La cumpagnìa di Fant Mòbìi, ch'la và in gir p'r al spasi, l'incróśa la rasa di “Aràcnid” ch'i daśvìnan da 'l pianéda Klendathu. I èṅ di insèt dimóndi rabî ch'i tōśan pusès di àtar pianéda butànd-ag cóntar di asteròid impinìdi ad spòri.
Johnny Rico (Casper Van Dien) 'l è 'n studènt argintèṅ ad Buenos Aires che dòp al diplòma a s śònta a 'l fòrsi federàli par tgnir a drē a 'l prufesōr Jean Rasczak (Michael Ironside), ex militàr, e a la sò muróśa Carmen Ibañez (Denise Richards). Ma 'l rapòrt fra i dū al taca a 'ndàr mâl parchè i eṅ luntàn, òṅ in di fant dal spasi e una a guidàr i aparéć.
In dal camp 'd adestramènt Johnny al fà tut qvél ch'a gh diś al sergînt Zim (Clancy Brown) ch'al gh'à da far far i òs a chi śóvan suldâ cun dal manéri dûri, pròpria quànd a taca la guèra cun gl'Aràcnid.
Il medaglione insanguinato
{{Metacaixa
Starship Troopers - Fanteria dello spazio
Culegamènt estéran
}}
Il medaglione insanguinato
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tacâ a dir-uv: „Lì lē la n è briśa sōl na putìna“.|Tagline dal film}}
A 'l èstar 'l è cgnusû cuma “El medallón ensangrentado” in Spaggna, “Emilie, l'enfant des ténèbres” in Frància e “The Cursed Medallion” in di Stat Unî.
Sunt
Al regìsta televiśìṿ ingléś Michael Williams (Richard Johnson) 'l armàgn véduv dòp che sò mujér la mōr in 'n inséndi. Par daśmindgàr al fat e par giràr un ducumentàri par la BBC al riva in Itàglia a Spulēt insém a la sò putìna Emily (Nicoletta Elmi) e a la sò badànta Jill (Ida Galli) par tiràr śò di quàdar demunìac dal tèmp d'l Arnasimènt ch'i s càtan in na vila antìga dal pòst dla cuntésa Cappelli (Lila Kedrova). A gh 'n è òṅ in partuculàr in dua a s véd dal ragasōli insém a 'l Diàvul.
Quànd 'l è là però sò fiōla, ch'la pòrta a 'l còl un mdajòṅ ch'l éra 'd sò màdar, la taca a dvintàr istèrica o anc pèś. Quànd pò la segretària dla prudusiòṅ, la Joanna Morgan (Joanna Cassidy), la s davśìna a sò pàdar, lē la và śò 'd mat.
Culegamènt estéran
}}
Carne tremula
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vita, amōr, deśidèri... e tut quél ch'a gh'è in dal mèś.|Tagline dal film}}
Carne tremula (Carna in tarmarìa) 'l è 'n film dramàtic dal 1997 ad Pedro Almodóvar trat da 'l rumànś Carne viva dla Ruth Rendell. 'L à vins al Prèmi Goya 1998 par 'l atōr minga prutagunìsta (José Sancho) e dū Nàstar 'd Argìnt par l'atōra più brava Francesca Neri e p'r al regìsta.
Sunt
Madrid, Nadâl dal 1970: la Spaggna l'è in stat 'd emergìnsa p'r órdan dal regìm ad Francisco Franco. Na śóvna putàna, la Isabel Plaza Caballero (Penélope Cruz), la gh'à fiōl in s'n autóbus e la 'l ciàma Victor. Vint an più tard, Victor Plaza (Liberto Rabal) al s preśènta p'r un apuntamènt da l’Elena (Francesca Neri), na drugàda ch'l'éra andàda a lèt sèg la stmana prima. Chi lē, ch'l'è drē a spetàr òṅ ch'al gh purtarà dla pólvra biànca, la gh diś 'd andàr via subìt e la tira fóra na rivultèla par paràr-al via da 'd là. Un vśèṅ al sènt i sîg dla dóna e al ciàma la pulisìa. I rivàn lè Sancho (José Sancho), 'n imbariagòs ch'al créd che sò mujér Clara (Ángela Molina) la gh méta i còran, e al śóvan David (Javier Bardem). Quànd i vàn'n in cà, Victor al gh'à in maṅ lò la pistòla e al la punta cóntar l’Elena, pò a partìs un cólp ch'al ciàpa David e 'l al cunstrìnś a vìvar in sna scrana a rudèli.
Dū an dòp Victor, finî in cal mént'r in parśòṅ, al véd in televiśiòṅ na partìda ad basket in carusìna: David 'l è na star ch'la śóga p'r al sò paéś e l’Elena, dvintàda sò mujér, la gh fà curàǵ in mèś a 'l pùblic. Victor al taca a strudiàr da drē da 'l śbari. Quànd al vèṅ fóra, sò màdar l'è mòrta lasànd-ag un pôc ad bèsi e na cà. A 'l funeràl dal pàdar dl’Elena, chi lò al cgnós la Clara e al taca a far 'l amōr sèg.
In cal méntar l’Elena, ch'l'iva dâ 'n taj a la dròga e mis in pē 'n urfanutròfi, la n pōl minga śluntanàr via Victor ch'al vgniva là par far dal vuluntariâ. Un dè al śóvan al gh diś qvél ch'al gh'iva in mènt: dvintàr al più grand amànt dal mónd, far 'l amōr sèg tuta la nòt e pò impicàr-la par vindéta, ma al n al pōl briśa far parchè al gh vōl incóra tròp bèṅ.
Culegamènt estéran
}}
22 ed setèmber
Al  l'è al 265śum dè dal calendàri gregoriàn (266śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 100 dè a la fin dl'an.
311
Al 311 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1245
Al 1245 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pamela Prati
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Chiamatemi un taxi! Ok? Chiamatemi un taxi! Stronzi!|Ciamâ-'m un taxi! Và-la bèṅ? Ciamâ-'m un taxi! Stròns!|Chiamatemi un taxi!, 2016|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Es}}}}
La Pamela Prati, nóm 'd art dla Paola Pireddu (Ozieri, 26 ad Nuvémbar dal 1958), l'è na showgirl, atōra e cantànta itagliàna, famóśa p'r èsar stada la prima dóna in di spetàcui teatrài dla cumpagnìa dal Bagaglino da Biberon (1987) a Magnámose Tutto! (2017).
In dla sò caréra l'à tòlt part a soquànt film in di an Utànta e l'à fat vgnir fóra di sìngui muśicài e 'n àlbum in dal 1996 da 'l tìtul Il tango delle 11. In di an Nuànta l'à preśentâ di prugràma televiśìṿ par la Mediaset cuma La sai l'ultima?, Scherzi a parte e Re per una notte.
Culegamènt estéran
}}
Brian Cox
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Serć (giometrìa)
{{dialort | dial=Carpśàn}} In dla giumetrìa dal piàṅ, al serć 'l è cla pert dal piàṅ tolta dèint'r in na sircunferèinsa.
.wme
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Brian Cox
Al s è fat cgnós'r in dal 1986 faghénd la part 'd Hannibal Lecter in dal film Manhunter - Frammenti di un omicidio.
Serć (giometrìa)
Àngol a 'l sàinter
'L àngol a 'l sàinter, ind un serć, 'l è cl àngol ch'al gh'à la só punta propi in dal sàinter dal serć e i du cô ch'i vàn a śghèr la só sircunferèinsa in du punt ciamê anca estrèm edl àngol.
Brian Cox
Da 'l Favràr dal 2010 'l inséggna a l'Università 'd Dundee, sità scuséśa in du 'l è nâ.
Serć (giometrìa)
Àngol a la sircunferèinsa
'L àngol a la sircunferèinsa, ind un serć, 'l è cl àngol ch'al gh'à la só punta 'd lung a la só sircunferèinsa e i du cô ch'i vàn a sghèr sàimper la sircunferèinsa in dū punt, o almànc ùn ch'al la séga e cl èter ch'al la tànś, chi dū punt chè ciamê anca estrèm edl àngol.
Brian Cox
Culegamènt estéran
}}
Serć (giometrìa)
In sìm'ai âs cartesiàṅ
In dal sistéma di âs carteśiàṅ x–y, al serć col sèinter in dal coordinèdi (a, b) e 'l râǵ r 'l è 'l insèm ed tùt i punt (x, y) ch'i obedìsen a la scrìta:
Colegamèint estèren
}}
Scene di caccia in bassa Baviera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mè a n al créd briśa mo intànt la gint la 'l diś.}}
Sunt
Abram (Martin Sperr) 'l è 'n śōvan ch'al fà 'l mecànig e ch'l è fiōl dla Barbara (Else Quecke). Dòp dimóndi tèmp i tórn'n in dla sò tèra, un vilàǵ cuntadèṅ dla Bavéra. La sò gint la gh dà cóntar parchè la pénsa ch'al sia 'n fnòć e ch'al sia sparî parchè mis dèntar par di at da malnét. A 'l inìsi 'l ragàs al n gh dà gnanc a mènt e al cuntìnua a giustàr i tratōr ma anc sò màdar la gh dà adòs. L'ùnica parsòna ch'la s davśìna a lò l'è l’Hannelore (Angela Winkler), la fiōla dal sìndig (Hans Elwenspoek) ch'a s diś la sia na rója ch'la và a lèt cun tut i masć dal paéś, e Ernst (Johann Lang), un baghét ciucâ in dla tèsta.
Quànd Abram e Ernst i vènan bcâ mént'r i s i daṅ par śōg, la gint la pénsa che lò al 'l àppia viulentâ, specialmènt la maslàra (Maria Stadler) la la pénsa acsè e l'è la più catìva sèg. A n sèrt punt a s vèṅ a savēr che l’Hannelore la gh'à 'd avér fiōl e che 'l pàdar a sarév Abram in parsòna.
Àustria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Àustria (denuminasiòṅ ufisiàla: Repùblica 'd Àustria, in tedésc: Republik Österreich, a s lèś /ʀepu'bli:k ˈʔœstɐˌʀaɪ̯ç/) l'è na nasiòṅ dl'Europa sentràla, divìśa in nóṿ stat federài: al Burgenland, la Carìnsia, l'Àustria Élta, l'Àustria Basa, al Saliśburghéś, la Stìria, al Tirōl, al Vorarlberg e Vièna. La sò munéda, da 'l 1999, l'è 'l euro ch'l à tòlt al pòst dal sielìn.
La gh'à na pupulasiòṅ 'd òt migliòṅ e mèś 'd abitànt (2013) e na superfìsi ad 83.879 km². La capitàla l'è Vièna cun Linz, St. Pölten, Saliśbûrg, Innsbruck e Graz àtar sènt'r impurtànt.
La léngua uficiàla 'l è 'l Tedésc mént'r al sò fiùm più impurtànt 'l è 'l Danùbi ch'al pasa anc par la capitàł.
La cunfìna a òvest cun la Śvisra e c'n al Liechtenstein, a sud cun l'Itàglia e la Śluvègna, a èst cun l'Ungherìa e la Śluvàchia e a nòrd cun la Germàgna e cun la Repùblica Céca. Di mâr la n gh 'n à briśa ma sōl al muntàgni di Alpi. L'è in culegamènt cun l'Itàglia par via dl'Autostràda dal Brénar ch'la riva in fiṅ a Mòdna.
La Àustria l'è na repùblica parlamentàra semipresidensiàla; al presidènt 'd adès 'l è Alexander Van der Bellen, al canselēr 'l è Karl Nehammer. Al stat al fà part d'l ONU da 'l 14 ad Dicémbar dal 1955 e dl'UE da 'l 1 ad Śnar dal 1995. In dla custitusiòṅ a gh'è scrit che la nasiòṅ 'l è paéś neutràł par sèmpar. In fiṅ a la Prima guèra mundiàla la fava part dal Régn Àustr-Ungàric.
Persunàǵ famóś austrìac i èṅ al ditadōr Adolf Hitler, i pulìtig Jörg Haider e Norbert Hofer, al tenìsta Thomas Muster, al masadōr seriàł Jack Unterweger, al rapidōr Wolfgang Přiklopil e i cumpuśidōr Ludwig van Beethoven e Wolfgang Amadeus Mozart.
Culegamènt estéran
}}
Shallow ground - Misteri sepolti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'è quèl pèś dla mòrt.|Tagline dal film}}
Shallow ground - Misteri sepolti (Shallow ground - Mistēr saplî) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 scrit e dirèt par Sheldon Wilson.
La pelìcula l'è stada giràda a Los Angeles c'n un budget stimâ ad stanta-dumìla dòlar.
Piga
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Shallow ground - Misteri sepolti
Sunt
In dla sitadìna 'd Shallow Valley in di Stat Unî Albert Underhill (Chris Hendrie) 'l è dimóndi in pinsēr par sò fiōla Amy (Tara Killian) ch'l è stada turturàda da 'n manìac sénsa che 'l agìnt Jack Sheppard (Timothy V. Murphy) al psis far gnint. Ma la ragàsa la n è minga la sōla a èsar sparìda, dimóndi àtar sugèt i n s càtan piò e a s pènsa ch'i pòs'n èsar mòrt.
Piga
La piga l'è cla lìgna in sìm'a indû a gh'vîn na pigadùra in soquànt materiē, cma p'r eśèimpi in sìm'a di metâl, dla pàja, dla cherta, dla stòfa o anca, in dal camp edla giulugìa, a soquànti pêrt edla Tèra.
Shallow ground - Misteri sepolti
Sunt
Adès che la diga l'è finìda, soquànt parsòni i aṅ decìś 'd andàr a star da n'atra banda, minga la sgnōra Helen Reedy (Patty McCormack) ch'la viṿ lè da sèmpar. Pròpria quànd anc la pulisìa l'è drē a far sù baràca e buratèṅ, a riva lè un śōvan nûd tut quaciâ 'd sànguv (Rocky Marquette). Gl'agìnt Stuart Dempsey (Stan Kirsch) e la Laura Russell (Lindsey Stoddart) i ciàm'n in ajùt Jack ch'a sò vòlta la dmanda a la siensiàda Darby Owens (Natalie Avital) 'd analiśàr al sànguv par védar s'al ragàs 'l è 'n sasèṅ o s'l à sōl masâ dal bèsti. Tulénd śò al sò didàdi a salta fóra ch'i èṅ cumpàgni a qvéli 'd soquànti dal parsòni sparìdi, anc la sò ghigna la pâr un misćiùs dal faci lōr.
Piga
'L origàmi
'L origàmi 'l è l'êrt giaponéśa 'd pighèr la cherta strulghènd el pìghi in manéra da catèr-eg fòra dal costrusiòun 'd figurèini blèini, c'ma di faciutèin, dal bésti, di gingìl da fèr pasèr al tèimp ai putèin o da pugèr o d'apènder a 'l mubìli.
Shallow ground - Misteri sepolti
Sunt
Al ragàs a pâr ch'al gh'àppia di putēr paranurmài, al pōl śbavśàr dal sànguv dapartùt e quànd qualchidòṅ al s màcia al dvènta bòṅ ad vìv'r incóra in dla sò mènt i masamènt patî da 'l vitmi.
Piga
Colegamèint a fóra
}}
Shallow ground - Misteri sepolti
Culegamènt estéran
}}
1246
Al 1246 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
310
Al 310 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
864 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 864, mo invéci 'l an 864, 't ê da 'ndèr chè) 'L 864 (otseintessantaquàter, ottocentosessantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 863 (otseintessantatrī) e 'l vin prìma edl 865 (otseintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintessantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
13 ed setèmber
Al  l'è al 256śum dè dal calendàri gregoriàn (257śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 109 dè a la fin dl'an.
La pistola maledetta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'anma infernàla la la cuntròla, lì lē l'è la pistòla maladìda.|Tagline dal film}}
In Itàglia 'l è cgnusû anc c'n al tìtul ad “Mutazione mortale” mént'r in Spaggna cuma “El ojo del revólver”.
Sunt
Vick Heil (Jerry Koch), durànt un gir in dal negòsi ad śavàj već ad Zack (James Kellett Sr.), un brut grintèṅ ch'al trata mâł tut i sò cliènt, al buta 'l òć su na vècia pistòla druàda da i naśìsta durànt la secónda guèra mundiàla, na “Luger 9 mm Parabellum”, e al decìd ad tōr-la dand in cambi 'n anèl parché la gh piàs dimóndi. Al dè dòp al partìs insém a la sò muróśa Michelle (Teresa M. Wingerter) e a i sò amìg Chris (Chris Knox), Larry (Scot Heminger), la Kelly (Brigette Baker) e la Laura (Trish Bradford Burk) par na vacànsa da pasàr in dla vila ch'i gh'aṅ i sò genitōr in dal Missouri in riva a 'n lâg. Rivâ in sal pòst la Laura la taca a gusàr cun Chris e a fà àtar tant la Kelly cun Larry méntar Vick al pasa 'l sò tèmp a sparàr a di bersàj e al n gh'à minga tèmp 'd andàr gnanc a far un gir in barca cun chi àtar. In dal tucàr la sò pistòla Vick al viṿ incóra i masamènt ch'i eṅ stâ fat in dal pasâ da i vèć pruprietàri e par lò al dvènta n'usesiòṅ tant ch'ad nòt al n s fà minga di prubléma a cupàr un gat négar ch'al ravanàva in dal rusc ad fóra.
I vśèṅ ad cà, sinténd di stus, i ciàman al sierìf (Mike McElhaney) ma lò al fà finta 'd gnint sèmpar da piò parśunēr dla vója ad cupàr. Al prim quèl ch'al decìd ad far 'l è qvél ad turnàr in dla butéga ad Zack par masàr-al, pò al partìs par la vila par far fóra tut i sò amìg. In dal méntar la pistòla la s mìsćia cun la carna dla sò maṅ dvintànd un quèl sōl.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer prim
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
585 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 585, mo invéci 'l an 585, 't ê da 'ndèr chè) Al 585 (sincseintutantasìnc, cinquecentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 584 (sincseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 586 (sincseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintutantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1247
Al 1247 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.cal
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l setèmber dal 2014.
Vènet
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
Al Vènet l'è 'na regiån itaglièna, cun 7 pruvénzi: Venêzia, Belón, Pèdva, Ruvîg, Trevîs, Verånna e Vizänza. Al languv piò bacajè ali én al vènet e l'itagliàn. Al Vènet al s truva int'l Elta Itâglia ed maténna e l'a na popolaziån ed 4.490.000 d'abitànt (2001).
Geografî
Al cunféna piò sò cun l'Austria (såul pr'un pzulén), a maténna col Friåul e col Mèr Adriâtic, piò zå cun l'Emégglia-Rumâgna e a sîra cun la Lunbardî e col Trentén-Elt Égg’.
Fiòmm e lèg
Al Vènet l'è traversè par du fiòmm impurtant: al Po al cunfén cun l'Emégglia-Rumâgna; l'Égg’, ch'al pasa par Verånna e tais a Ruvîg; la Brenta ch' la pasa par Pèdva, al Pièv ch'al pasa par Belòn, al Tajamänt al cunfén col Friåul, al Sile ch'al lambéss Trevîs e ch'l é anca al térz fiòmm d'âcua risurgîva d'l Euròpa.
Curiositè
Ai é trai cmónni d'la pruvénzia ed Belón, (Curténna, Col e Livénnalónngh) ch'al vrénn pasèr al Égg’. I àn belì vudè al referendum e la zänt l'à squèsi totta dètt ed sé. Adès l'è al parlamänt ch'l arà da dezîder. Un quèl da vadder l'è sanza dobbi al Lagón ed Venêzia. A sîra ai é anch'al Lèg ed Ghèrda.
676 (nùmer)
{{Metacaixa
Vènet
Zänt famåusa nèda in Vènet
}}
676 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 676, mo invéci 'l an 676, 't ê da 'ndèr chè) Al 676 (seseintestantasē, seicentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 675 (seseintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 677 (seseintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1249 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1249, mo invéci 'l an 1249, 't ê da 'ndèr chè) Al 1249 (milduśeintquarantanōv, milleduecentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1248 (milduśeintquarantòt) e 'l vin prìma dal 1250 (milduśeintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Caramelle da uno sconosciuto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Jason Alexander
Jay Scott Greenspan (Newark, 23 ad Setémbar dal 1959), cgnusû méj cuma Jason Alexander, 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.