cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Passioni e desideri
Sunt
La Rose, da 'l cant suo, la vōl dar un taj a la relasiòṅ ch'la gh'à c'n al futógrafar braśigliàṅ Rui (Juliano Cazarré) ch'a sò vòlta 'l iva mis i còr'n a la sò muróśa, la Laura (Maria Flor), ch'la decìd ad lasàr-al par turnàr a Rio de Janeiro quànd 'l al bèca. Su 'l aparéć la ragàsa la fà dū paròli cun John (Anthony Hopkins), un vèć ch'l à pardû sò fiōla scapàda 'd cà e ch'adès la n s cata piò, pò la decìd ad purtàr-'s in cambra un ragàs cgnusû in aeropòrt, Tyler (Ben Foster), sénsa savēr che chi lò 'l è péna vgnû fóra da parśòṅ in du 'l à pasâ siē an esénd un viulentadōr. 'L óm al gh la cava a reśìstar a la tentasiòṅ e al n fà gnint anc se la Laura, mèśa ciùca, la gh admànda cun tut al cōr ad dar-ag dū cōlp.
A Phoenix na rusa ciamàda Valentina (Dinara Drukarova), ch'la và a dascórar di sò prubléma da i puòs anònim in du a gh'è anc John, la decìd ad dmandàr al divòrsi a sò marè Sergei (Vladimir Vdovichenkov) esénd inamuràda 'd 'n àt'r óm, al dentìsta in du la lavóra (Jamel Debbouze) che però al n pōl minga impgnàr-as sèg parchè 'l è musulmàṅ e 'l imàm (Djemel Barek) al gh'à dit ch'andàr a lèt cun dal dóni spuśàdi a n s pōl pròpria minga. Sergei però al n gh'à minga tèmp par disquiśìr parchè al gh'à da scarusàr al sò cap (Mark Ivanir) in 'n hutèl in du al gh'à apuntamènt cun n’escort, la Mirka. Rocco, saénd ch'l è pîṅ 'd bèsi, al vōl fargàr-'g-i tut, druànd la scaja cuma trapla. A Sergei, sémpar tgnû schis da lò, a n gh in ciàva gnint dla fiṅ ch'al farà parchè 'l à péna cgnusû na ragasōla dimóndi gustóśa lè fóra, l’Anna.
Culegamènt estéran
}}
La gatta sul tetto che scotta
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Sōl na madśìna in dal sò lèt... e sōl un deśidèri in dal sò cōr!|Tagline dal film}}
Al film 'l è stâ numinâ par siē vòlti p'r i Prèmi Òscar dal 1959 ma al n à minga purtâ a cà gnanc na statṿa.
Sunt
Na nòt in sal tard, Brick Pollitt (Paul Newman) al mét sù soquànti baréri da cursa in dal stadi, arcurdànd i tèmp in dua 'l éra un campiòṅ ad fùtbol americàṅ. Anc se imbariàg pódag al decìd listés al far al parcōrs ma al strabùca faghénd-as na frida ch'la 'l custrìnś a purtàr al fèrli. Insém a sò mujér Maggie (Elizabeth Taylor) dita “la Gata”, al và a catàr i sò genitōr, ch'i stàn'n in Missisìpi, par festegiàr al 65śum cumpleàn ad sò pàdar Harvey (Burl Ives). Dimóndi śò, Brick al pasa tut al sò tèmp stand in cà, bvénd e a n squasànd-as gnanc quànd sò mujér la próa a far la daśnumóśa sèg.
In cal méntar Harvey, turnànd a cà da 'l uśdàl, al n sà minga 'd avér-'g al càncar, sénsa spransa ad guarìr, parchè i suo e i dutōr i n gh'aṅ dit gnint, gnanc sò mujér Ida (Judith Anderson). La Maggie la vrév che Brick al s davśnìs da piò a sò pàdar, e minga sōl par la bòna sòrta cum i faṅ sò fradèl Cooper (Jack Carson) e sò cugnàda Mae Flynn (Madeleine Sherwood), ma a lò a n gh'è gnanc indivìś. Più tard Brick e sò pàdar i s lìtgan dabòṅ, cun Harvey ch'al gh dmanda parchè lò 'l è sèmp'r imbariàg ma sò fiōl al taś, andànd via da 'l us.
Brick al gh'à al magòṅ e al dulōr in dal cōr da quànd al sò mijór amìg Skipper, śugadōr dla sò squàdra e che lò 'l aduràva, al s è tòlt la vita. Quànd Brick al s è spuśa cun la Maggie, Skipper, ch'al vivìva in dl'òra ad Brick, al gh'iva pruâ cun la Maggie in dal tintatìṿ ad far in manéra ch'i dū i s lasìsan ma quànd 'l à vdû ch'a n gh'éra gnint da far, 'l à decìś ad masàr-as.
Culegamènt estéran
}}
Master of Reality
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You introduced me to my mind and left me wanting you and your kind, I love you oh you know it, my life was empty forever on a down until you took me showed me around, my life is free now, my life is clear, I love you sweet leaf though you can't hear, come on now, try it out!|Ta t sē insfilsàda in dla mè mènt e ta m à lasâ a vlēr tè e la ròba tò para, a t vój bèṅ vê e tè 't al sà, la mè vita l'éra vōda e sèmpar śò in fiṅ tant ch'ta m à ciapâ, ta m à fat véd'r in gir, la mè vita l'è libra adès, la mè vita l'è ciàra, a t vój bèṅ fója dōlsa sibèṅ ch'ta n s è mia bòna 'd sintìr-um, dai-mò próa-la adès!|Sweet Leaf, 1971|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Master of Reality 'l è 'l tèrs àlbum in studi di Black Sabbath, vgnû fóra in dal Luj dal 1971. D'in alóra 'l à vindû da piò ad sincsènt-mila còpi in tut al mónd dvintànd un punt ad riferimènt p'r i gènar doom metal, stoner metal e sludge metal c'n al sò sound più lènt, pēś e usesìṿ.
In dal 2012 la rivìsta Rolling Stone la 'l à mis in dla lista di 500 disc più bèi ad sèmpar, a la puśisiòṅ 300.
Braṅ
In dal 2009 l'è vgnuda fóra n'edisiòṅ deluxe ad cal disc chè c'n un secónd disc ad pès śuntâ ch'i èṅ:
Culegamènt estéran
}}
Albert Nobbs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Albert Nobbs (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2011 ad Rodrigo García candidâ a tri Prèmi Òscar: atōra prutagunìsta (Glenn Close), atōra minga prutagunìsta (Janet McTeer) e truc.
Custàda siē migliòṅ 'd euro, la pelìcula l'à pò fat sù òt migliòṅ e mèś ad dòlar a 'l incìrca. In dla culòna sunóra dal film la Sinéad O'Connor la canta 'l braṅ Lay Your Head Down.
Sunt
Dublîṅ, 1898. Albert Nobbs (Glenn Close) al fà 'l camarēr in d'l hutèl dla duchésa Baker (Pauline Collins) ma a s trada dna dóna ch'la s travestìs da masć sōl par psēr lauràr e muciàr sù di bèsi abàsta par vèr'r un paltèṅ tut da par lē. Ninsòṅ al fà a mènt a 'l sò segrét ma 'n dè al śbiangśèṅ Hubert Page (Janet McTeer) al la véd in regipèt in dal méntar ch'la s gratàva par la spiùra dna pulga e 'l capìs incòśa. Albert al gh'à paùra 'd pèrd'r al pòst e 'l dmanda a Hubert 'd a n dir gnint a ninsòṅ e chi lò al gh diś ch'al gh pōl cuntàr sù e in dal mént'r al s vèra 'l giaghét faghénd-ag védar ch'al gh'à dal téti anc lò e ch'l à tacâ a far cal mistēr lè par magnàr imparànd da 'l sò èx marè ch'al la piciàva.
In cal méntar la sgnōra Baker la tōś a lauràr sèg un ragàs par giustàr la stua, Joe Mackins (Aaron Johnson). Chi lò al s inamóra prèst dla camaréra Helen (Mia Wasikowska) e i dū i tàcan na relasiòṅ.
Vdénd che Hubert 'l è stâ bòṅ ad spuśàr-as cun na sarta ciamàda Cathleen (Bronagh Gallagher), faghénd la part d'l óm davànti a tut, Albert al vrév far àtar tant e 'l dmanda a l’Helen ad tacàr a 'ndàr fóra insém. La ragàsa la cònta tut a 'l sò muróś ch'al gh sugerìs ad star-ag par far-as far di rigài da lò e psēr acsè, un po' a la vòlta, far sù di bèsi par pagàr-'s i bijét p'r andàr a star insém in Amèrica.
Culegamènt estéran
}}
.download
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Conviction - Condannato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd ad dèntar 'l à catâ la sò luś, 'l à fat in manéra che tut al mónd al la psis védar luśàr.|Tagline dal film}}
Conviction - Condannato (Conviction - Cundanâ) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic americàṅ e canadéś dal 2002 ad Kevin Rodney Sullivan girâ par la televiśiòṅ. Al cònta la vita d'l ativìsta 'd culōr Carl Upchurch tulénd spunt da 'l sà lìbar „Convicted in the Womb“.
'L è stâ girâ in Cànada a Turònt e a Brampton.
Sunt
Carl Upchurch (Kevin Duhaney) 'l è 'n baghét négar ch'al viṿ in di basfónd ad Filadèlfia, carsû in na quàlc manéra da dū genitōr minga tant gustóś. Sò pàdar (Charles S. Dutton) al gh'à sèmp'r insgnâ a dar-i a ch'i àtar par far-as rispetàr méntar sò màdar (Cherion Drakes) la n gh'à mai dâ d'l afèt dabòṅ.
L'allievo
{{Metacaixa
Conviction - Condannato
Sunt
Dvintâ grand Carl (Omar Epps) al finìs in parśòṅ dimóndi vòlti p'r avēr tòlt la via dal crìmin. Lè al cgnós Ledford (Bentley Mitchum), un biànc ch'l éra stâ mis in dla sèla darènt e ch'al créd 'd èsar nâ delinquènt. Carl invéci al s rénd cònt ch'l à fat di śbali in dla vita ma ch'l è 'n óm e ch'al gh'à 'l dirìt ad cambiàr, specialmènt dòp avēr lèt al Sunét 29 ad William Shakespeare ch'al dascór dla lòdula, 'n uśèl che Carl al n sà gnanc cum 'l è fat, e èsar-'s fat amìg cun l'insgnànta Martha Conamacher (Dana Delany). Finìda la sò péna, la dóna la gh śibìs 'd andàr a star sèg in dal sò sit ad campàggna in du la viṿ insém a sò marè Bob (Jonathan Whittaker) e a di ragàs adutâ, cuma 'l négar Demetrius (Kyle Kass).
1860 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1860, mo invéci 'l an 1860, 't ê da 'ndèr chè) Al 1860 (mileotseintessànta, milleottocentosessanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1859 (mileotseintsinquantanōv) e 'l vin prìma dal 1861 (mileotseintessantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintessantéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1860 'l è 'n nùmer cunpòst, send la moltìplica dal 2 col 930: Fatoriśasiòun:
Colegamèint estèren
}}
Conviction - Condannato
Sunt
La Martha la juta pò Carl a ricévar na bórsa da studi p'r andàr a n'università di quàcher, la sò religiòṅ. Chè chi lò al cgnós na studènta ciamàda Andrea Santoni (Janine Theriault), fiōla 'd un scritōr ch'l iva scrit un lìbar su Malcom X, ch'la dvènta anc la sò muróśa. Insém i cumbàtan na batàja par far tajàr i fónd che 'l istitùt al dava a di urganiśasiòṅ in Sud Àfrica ch'i purtàv'n avànti al pulìtichi d'l apartheid.
Dòp l'arvòlta 'd Los Angeles dal 1992, Carl al decìd ad cuntinuàr la lòta p'r i dirìt dla sò gint urganiśànd un summit par la paś a Kànsas City, miténd insém soquànti gang ad culōr da tut i Stat Unî.
L'allievo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
L'allievo (Al sculàr) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1998 ad Bryan Singer trat da 'l racònt Un ragàs śvéj dla racòlta Stagiòṅ difarènti ad Stephen King.
Girâ c'n un budget ad quatórdas migliòṅ ad dòlar, al film 'l è pò andâ in rós esénd ch'al 'n à fat sù gnanc nóṿ.
Sunt
Todd Bowden (Brad Renfro) 'l è 'n studènt americàṅ ad séd'ś an. Quànd a scōla, durànt al lesiòṅ ad stòria, a s taca a dascórar d'l ulucàust e di camp ad stermìni naśìsta, al śōvan 'l armàgn culpî dimóndi tant che pò, esénd curióś, al taca a interesàr-as d'l argumènt anc par cònt suo. Un dè su 'n bus a gh pâr 'd arcgnósar la ghigna 'd un vèć ch'l iva bèla vist su 'n lìbar, qvéla dal generàł tedésc Kurt Dussander (Ian McKellen), mémbar di SS. Andànd-'g a fónd, Todd al capìs ch'l è pròpria lò, ch'l è scapâ in di Stat Unî finìda la guèra e ch'adès al s fà ciamàr Arthur Denker.
Todd al decìd ad far dū ciàcri sèg, dgénd-ag ch'al 'l à arcgnusû dònca al gh'à da far cum al diś lò o sinò 'l al denunsiarà a la pulisìa. Al ragàs, druànd la ciàṿ dal ricàt vèrs qvél ch'al cunsìdera 'n sò mìstar, al vōl sintìr al stòri di tut i sò masamènt ch'l à fat esénd ch'in cal mént'r al s è pasiunâ a 'l naśìśum e a 'l sò idéi.
Culegamènt estéran
}}
Sîra
Sîra (ovest o occidente o ponente in italiân) l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinel. L'é al cuntrâri ed matèina e a piòmb ed Nôt e Mezdé.
Troia
{{Metacaixa
Sîra
Sîra l'é la diresiòun in dó al Sōl câla int al giōren che al dó l'é lòngh cumpâgn a la nôt.
Troia
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ti ho conosciuta in un clubs, eri bellissima ma... avevi un solo difetto, non c'eri. Nel Millenovecentoquattromilatre, a San Gregorio, una località che era nel giardino di casa nostra, ti ho rivista, non avevi un capello e nemmeno un po' di orgoglio, l'incontro ebbe luogo in una giornata di sole con il cielo coperto, spettatori circa tre, molto severi.|A t ò cgnusùda in un clubs, at sēr bèla dimóndi ma... at gh'iv sōl un difèt, ta n gh sēr briśa. In dal Milanuvsènt-quatarmìla-tri, a San Gregòri, un paiśèṅ ch'l éra in dal giardèṅ ad cà nòstra, a t ò vduda incóra, ta n gh'iv minga 'n cavìl e gnanc na cria 'd argój, 'l incónt'r a gh'è stâ in na giurnàda 'd sōl c'n al cēl quaciâ, spetadōr tri a 'l incìrca, dimóndi sevēr.|Ti ho conosciuto in un clubs, 1973|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Sîra
L'urégin ed la parôla ovest <ref name="ovest" la deşvîn dal francèiş ouest, che a só vôlta al deşvîn dal tedèsch west ch' al deşvîn dal svedèiş wester e dal gôtich vasi. Vâsi al deşvîn prubabilmèint da l'istèsa raîş sancrita vas'-ati (nôt) da dó deşvîn al latèin ves-per (sîra) per sgnêr al pûnt in dó al câla al Sōl. La parôla vèsper (vespri in italiân) l'é armêşa in italiân apûnt per sgnêr al j urasiòun ed la calêda. Int al léngui rumânzi a s'é unî l'artécol a la parôla west e acsé còsta l'é dvintâda ovest.
Troia
{{Album }}
Troia (Rója) 'l è 'l prim àlbum in studi dal grup di Squallor. La cupertìna dal disc la móstra 'n cavàl a dóndul in mèś a 'l fōg.
Sîra
Int al fôli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin a sîr ch' al tgnîva só al quarciòun: Vestri, a cunfērma ed l'urégin ed la parōla int i paèiş frèd.
Troia
'L è stâ registrâ a 'l Studio 1 ad Róma e pò publicâ in dal 1973.
Culegamènt estéran
}}
Sîra
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Ovest trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1157
Al 1157 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Paura su Manhattan
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|New York... Vèrta 24 óri.|Tagline dal film}}
Paura su Manhattan (Paùra su Manhattan) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ dal 1984 'd Abel Ferrara.
Sunt
Matt Rossi (Tom Berenger), insém a 'l sò sòci Nicky Parzeno (Jack Scalia), 'l è 'l titulàr dn'agensìa a New York ciamàda Starlite ad śōvni ch'i s càvan śò in di lucài nutùran. 'L óm, èx pùgil, 'l è in criśi da quànd al s è mulâ cun la sò muróśa Loretta (Melanie Griffith), stripper ch'in pasâ la gh'à abû di prubléma 'd dròga, e dòp 'n epiśòdi 'd viulénsa ch'l'à patî na ragàsa ch'la lavóra par lò, la Honey (Ola Ray), finìda a 'l uśdàł c'n al dida dla maṅ scavśàdi da part 'd un manìag ch'l agìs ad nòt.
'L investigadōr Al Wheeler (Billy Dee Williams) al créd ch'a s trata 'd 'n epiśòdi 'd vindéta in di cunfrònt 'd Matt anc parchè soquànt tèmp dòp la Leila (Rae Dawn Chong), n'atra dal sò ragàsi amìga dla Loretta tant ch'la spartìs 'l apartamènt sèg, la finìs in fiṅ 'd vita a séguit dn'agresiòṅ cumpàgna. Matt, ch'al créd invéci ch'a sia òpra dal sò rivàł Goldstein (Jan Murray), al dmanda ajùt a 'l sò padrèṅ Don Carmine (Rossano Brazzi) dòp che n'atra sò ragàsa, la Silver (Maria Conchita Alonso), l'è vitma dal furbśòṅ dal manìag, un tisi ch'al s fà ciamàr „Pazzo“ (John Foster).
Culegamènt estéran
}}
Sguardi di fuoco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al putēr ad distrùś'r al mónd... e la vuluntà 'd salvàr-al.|Tagline dal film}}
Sguardi di fuoco (Uciàdi 'd fōg), cgnusû in Itàglia anc c'n al tìtul ad Forza di fuoco, 'l è 'n film fantasientìfic dal 1991 da Peter Yuval ch'al 'l à anc scrit insém a Jeffrey Mandel.
'L è stâ girâ a Mobile in Alabàma.
Sunt
Estògna, 1988. Davànti a 'l prutèsti dal pòpul cónt'r al regìm suviètic, 'l agìnt Ivan (Brett Porter), ch'al gh'à di putēr ad téle-cinéśi ch'al pōl sparàr dal fōg da i òć, al s rifiùta ad cumbàtar la gint e 'l decìd 'd andàr a star in un paéś demucràtic.
Warren e 'l pulisiòt Taggart (Douglas Simms) i próan a farmàr-al ma Ivan al Rus al cuntìnua in di sò sabutàǵ. Al siensiâ, dòp avēr dascōrs cun 'l amiràj in pensiòṅ Franklyn D. Pendleton (Martin Landau), al fà di indàśin lśénd soquànti infurmasiòṅ da i computer dal guèran e 'l vîṅ a savēr che Ivan 'l è drē a dar adòs a dgl'indùstri ch'i ìvan fat di cuntràt c'n al segretàri dla diféśa Fullbright (George Elliot) e che Vaughn, ch'al lavóra par lò, 'l è a cap dn'urganiśasiòṅ segréta ciamàda „Órdan Suprèm“.
Culegamènt estéran
}}
Donald Pleasence
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Donald Henry Pleasence, cgnusû méj cuma Donald Pleasence (Worksop, 9 ad Utòber dal 1919 - San Pàvel 'd Vénsa, 2 ad Favràr dal 1995, a s lèś [ˈdɒnəld ˈplɛzəns] in ingléś) 'l è stâ 'n atōr britànic, ufisiàł d'l Órdan d'l Impēr Britànic.
Fra i sò rōi più impurtànt a 'l cìnema a 'rcurdém al psichiàtra Sam Loomis in Halloween, la notte delle streghe, al nemìg ad James Bond Ernst Stavro Blofeld in Agente 007 - Si vive solo due volte, al nevròtig George in Cul-de-sac, al tenènt Colin Blythe in La grande fuga e 'l entumòlug McGregor in Phenomena.
Àtar prugèt
}}
Prìm (nòm)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al prìm nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Secònd, Ters, Quêrt, Quint, Sest, Setim, Otàvi, Nōn e Decim.
Colegamèint estèren
}}
La finestra della camera da letto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al segrét ch'i s spartìsan 'l i farà divìdar.|Tagline dal film}}
La finestra della camera da letto (La fnèstra dla cambra da lèt) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Curtis Hanson.
Al film 'l à muciâ a i butghèṅ dódas migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
Terry Lambert (Steve Guttenberg) al gh'à na relasiòṅ cun la mujér dal sò cap Collin Wentworth (Paul Shenar), la Sylvia (Isabelle Huppert). Na nòt la dóna la véd par la fnèstra dla cambra da lèt un qualchidòṅ ch'al dà adòs ad brut a la Denise (Elizabeth McGovern). A n psénd minga andàr a cuntàr qvél ch'l'à vdû a la pulisìa, o sinò a saltarév fóra ch'l'à fat i còran a sò marè, lì lē la cònta incòsa a Terry ch'in cal méntar 'l éra drē a far-as na dócia. Chi lò al s śibìs 'd andàr lò a testimugnàr a 'l sò pòst. Sèmpar cla nòt lè a mōr anc n'atra dóna, a pōl èsar dònca ch'a gh sia un manìac sesuàl in gir.
Dòp che Terry al cònta i fat cum i èṅ andâ, in parśòṅ a gh finìs acsè un tisi c'n i cavìi rós, Carl Henderson (Brad Greenquist), ma la pulisìa la gh'à listés di suspèt anc su 'd lò. A 'l prucès 'l avucàt ad Carl al fà a mènt che Terry al pòrta 'l lénti a cuntàt parchè al gh véd pôc e dònca al fà fadìga a dir ch'l àppia vdû dabòṅ qvél ch'è sucès cla nòt là. Par Lambert al ròbi i s métan mâł.
Culegamènt estéran
}}
899 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 899, mo invéci 'l an 899, 't ê da 'ndèr chè) 'L 899 (otseintnovantanōv, ottocentonovantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 898 (otseintnovantòt) e 'l vin prìma dal 900 (novsèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintnovantanovéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 899 'l è 'n nùmer cunpòst, send la moltìplica dal 29 col 31: Fatoriśasiòun:
Colegamèint estèren
}}
169
Al 169 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Martha
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Martha (id.) 'l è 'n film dramàtic tedésc dal 1974 girâ par la televiśiòṅ ad Rainer Werner Fassbinder.
Sunt
La Martha (Margit Carstensen) l'è na śōvna ch'la lavóra in dla bibliutéca 'd Custànsa in dal Baden-Württemberg. Durànt un viàś in Itàglia la pèrd sò pàdar par 'n infàrt ma almànc al cgnós a Trinidà di Mònt a Róma 'n tedésc ad nóm Helmut Salomon (Karlheinz Böhm) ch'al lavóra par n'indùstria dal cimènt. Turnàda in Germàgna chi lò al dvènta 'l sò muróś.
I dū i sa spóśan ma pò lò al càmbia, al taca a tratàr-la mâł, a dar-'g adòs a livèl psiculògic e anc fìśic, al gh i dà e al la viulénta anc. Gelóś mat, Helmut al gh pruibìs 'd andàr fóra 'd cà e al s arlìa sèg parchè a lē a gh piàś la mùśica ad Gaetano Donizetti invéci ad qvéla 'd Urlànd ad Las, dònca la gh'à da tacàr subìt a cambiàr regìstar. La Martha la gh'à paùra a cuntàr in gir la sò vita 'd terōr cuntìnuv, gnanc a la sò amìga Marianne (Barbara Valentin), parchè la pénsa che ninsòṅ a n gh cardrà mai méntar par sò marè lē l'è sōl òṅ di sò śavàj da śibìr in sucietà.
Sinténd-as sèmpar da par lē la Martha la decìd ad cumpràr-'s un gat par pruàr na cria 'd afèt ma Helmut al gh al fà catàr mòrt. La dóna la taca a 'ndàr fóra 'd tèsta e la decìd ad dmandàr ajùt a 'n amìg dla bibliutéca, al sgnōr Kaiser (Peter Chatel). Chi lò al decìd ad dar-'g un pasàǵ par dascórar sèg ma la Martha, ch'la créd śbaliand-as che sò marè al sia drē a tgnir-'g adrē in màchina, la tōś in maṅ al vulànt par tajàr śò e la fà far 'n incidènt. Purtàda a 'l uśdàł, l'infarméra la gh diś che Kaiser 'l è mòrt e che lē l'è armàśa uféśa a 'l gambi e ch'la gh'arà da druàr na scrana a rudèli par tuta la vita parchè la n è più bòna 'd giràr da par lē ma almànc la gh'à 'n marè ch'al n la mularà mai e ch'l armagn'rà sèmpar sèg.
Ōra
L’Ōra (sgnêda cu h) l'é 'n' unitê de mzûra dal tèimp cumpâgn a 3 600 secònd, opór a 60 minût. Un giōren l'é fât da 24 ōri. In un giōren a gh'é 1 400 minût.
L'ōra an n'é mia 'n' unitê de mzûra dal Sistēma internasionêl d' unitê de mzûra (SI), mó é stê dê al permés ed druvêrel cun l' SI.
Nôti
L’ōra l'è la vèintquatrésma pèrt dàl dè e l'è cumpòsta da ssànta minùt; in 'na smàna a gh'è 168 ôri.
Voś curelèdi
}}
.panerai
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Edda Ducci
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{CITAZIONE2|La filosofia dell'educazione è un pensare attento sull'uomo per conoscere e indicare il cammino del suo umanarsi, servendosi di una vera esperienza umana. |La filośofìa edl'educasiòun l'è 'n pinsèr atèint in sìm'a 'l òm, per cgnùser e savér dìr al sintēr dal só "umanèr-es", druènd n'esperìnsia vera edl'òm.|Da L'uomo umano, 1979|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{it}}}}
Referèinsi
}}
An 1600
I an 1600 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1600 infìn a 'l 1609 ciapê dèinter.
Avértîs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Pramsân}}
Par esténsion al nòm avértîs de spès al s'da a tuta la pianta intréga. A s'cata al but par'na lónghèsà ed 20 bòr al mâsim, in Avrîl o Mağ, e aghé da tgnir cónt che chi pù gròse grâs i én i pù bón.
In cusén'na i s'dróvén a la stèsa manéra di sparéz (di fati i s'polon anca séntir ćiamär sparéz salvadégh, che parò i n'én miga la stèsa pianta), a s'ghé pól fär al rizoòt, la fritäda o col ca ghniv vóija.
Collegamént estèrén
}}
Kanye West
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|For all my Southside niggas that know me best I feel like me and Taylor might still have sex. Why? I made that bitch famous (God damn), I made that bitch famous, for all the girls that got dick from Kanye West, if you see 'em in the streets give 'em Kanye's best. Why? They mad they ain't famous (God damn), they mad they're still nameless (Talk that talk, man).|Par tut i mè nég'r ad Chicago sud ch'i m cgnósan bèṅ a m sènt cuma se mè e la Taylor a psìs'n incóra far sès. Parcòśa? A sòṅ stâ mè a far-la dvintàr famóśa cla rója ('d un Dio), a l'ò fata dvintàr famóśa, par tuti cal ragàsi ch'i aṅ ciapâ dal cas da Kanye West, s'a li vdî par strada, purtâ'g i salùt più bèi 'd Kanye. Parcòśa? I èṅ incasàdi négri parchè i n èṅ briśa famósi ('d un Dio), i èṅ fóra 'd tèsta parchè i n gh'aṅ minga incóra 'n nóm (dascurî, dascurî pur, umàsa).|Famous, 2016|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
Kanye Omari West (Atlànta, 8 ad Śugn dal 1977, a s lèś [ˈkɑːnjeɪ oʊˈmɑri wɛst] in ingléś) 'l è 'n sunadōr, beatmaker, rapper, prudutōr discugràfic, cantànt e stilìsta americàṅ.
Dvintâ famóś cuma prudutōr ad disc par di artìsta cuma Jay-Z, l'Alicia Keys, Ludacris e la Janet Jackson, Kanye al fà vgnir fóra al sò prim àlbum da par lò in dal 2004, The College Dropout. Da cal mumènt lè a riva 'l sucès par lò parchè tut i sò prim sinc disc i èṅ dvintâ 'd plàtin in di Stat Unî ciapànd anc dimóndi prèmi da i crìtic cuma ùndas Grammy Awards.
West al gh l'à cavàda a véndar da piò ad trénta migliòṅ ad braṅ digitài in dal sò paéś.
Dòp èsar stâ ligâ a la mudèla Amber Rose, in dal 2014 'l à spuśâ a Firénse la Kim Kardashian ch'la gh'à dâ dū fiōi, la North e Saint, e n'atra putìna ciamàda Chicago parturìda da na dóna in prèst. 'L è 'n fan sfegatâ ad Donald Trump.
Nòti
}}
Entaméba
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Entaméba l'è n'améba ch'la n gh'à mia biśógn d'l usìgèn par vìvar e ch'la s cata cuma parasìta patògen (cuma la Gingivalis o l’Istulìtica) o cumensàł (cuma la Còli o la Dìspar) in di còrp dal bèsti o in d'l óm.
Sōl la prima l'è periculóśa, specialmènt l’Istulìtica (che literalmènt a vōl dir „distrutōr ad tesû“) ch'la pōl far vgnir un brut mâł ciamâ Amebìaśi e ch'la culpìs, a s créd, sinquànta migliòṅ ad parsòni in tut al mónd.
A part l’Entaméba Gingivalis (ch'la viṿ in dal gingìvi) tut chi atri i s càt'n in dal budèli e i èṅ dimóndi pìculi. Al “trufuśòid” (l’Entaméba dvintàda granda) al gh'à 'n diamétar ad 10-20 μm a 'l incìrca e al magna di batēr specialmènt. Al s multìplica dvidénd-'s in dū e al fà dal cisti a part l’Entaméba Gingivalis. A secónda dal spéci, la pōl avér òṅ, quàt'r o òt nùccleo.
Àtar prugèt
}}
705 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 705, mo invéci 'l an 705, 't ê da 'ndèr chè) Al 705 (setseintsìnc, settecentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 704 (setseintquàter) e 'l vin prìma dal 706 (setseintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1628 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1628 (mileseseintveintòt, milleseicentoventotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1627 (mileseseintveintsèt) e 'l vin prìma dal 1629 (mileseseintveintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintveintotéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1628 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 con 'l 814: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.win
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Mèrda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La mèrda (da 'l latìn “Merda”) l'è 'l scart dal magnàr ch'al bèsti e 'l óm i càgan via dòp la digestiòṅ. I èṅ cgnusùdi anc cuma escremènt. I s fórman in dal budèli e i vènan fati andàr fóra p'r al buś dal cûl. Soquànti bèsti i n s fànan minga di prubléma a magnàr-i, cuma i caṅ, i cunèṅ o i pìcui ad Koala ch'i màgn'n i pét mój 'd sò màdar. La mèrda la gh'à dènt'r incóra la mità dl'energìa ch'la gh'iva 'l magnàr a 'l inìsi.
La mèrda la gh'à 'n udōr daśgustóś asè ch'al s fórma in dal méntar ch'i àcid e i batēr dal budèli i dàsf'n al magnàr.
In soquànti parti dal mónd 'l aldàm dal bèsti ch'i màgnan l'èrba, cuma i cavài, i bóv o i drumedàri, al vèṅ druâ p'r muciàr sù dal carburànt méntar la mèrda filtràda da 'l canaléti la sarvìs par tiràr-ag via 'l gas metàṅ. In di Stat Unî a gh'è 'n uśdàł in Massachusetts ch'al paga la gint p'r avér la sò caca ch'la sarvìs p'r èsar strapiantàda in chi sugèt ch'i gh'aṅ di prubléma ad culìte ulsróśa.
La paròla mèrda la gh'à dimóndi sinònim ch'i s dróan a secónda di caś:
Cumpuśisiòṅ
La mèrda la mét insém dimóndi cumpunènt difarènt, tacànd da qvéi ch'i n s pōlan minga digerìr cuma la celulóśa e la cheratìna, pasànd pò p'r i scart di àcid gàstrig, da i fusfâ e da 'l cals ch'a gh vansa, dla fēl (ch'la gh dà 'l culōr), da 'l catàr, da 'l cèluli mòrti, da l'àqua (75% dal vulùm) e da i batēr.
'L è par cal mutìṿ chè che s'anc a n s magna piò a s caga pò listés.
Dal vòlti i mèdag i fànan far gl'eśàm di pét par védar s'a gh'è dal sangṿ lugâ dèntar o par catàr di parasìta cuma la Giàrdia làmblia o la Tègna sólium. Anc al culōr di stròns a pōl ès'r un signàl 'd un mâł in cōrs.
Àtar prugèt
}}
168
Al 168 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Le iene (film)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Prima amìg pò jéni. I aṅ finî par magnàr-as fra 'd lōr.|Tagline dal film}}
Le iene (Al jéni) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ americàṅ dal 1992 ad Quentin Tarantino, chè a 'l sò debùt.
Custâ un migliòṅ e dū ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà dū e òt in di sōi Stat Unî.
Sunt
'L espunènt dla malavìta 'd Los Angeles Joe Cabot (Lawrence Tierney), insém a sò fiōl Eddie (Chris Penn) dit „al bèl“, al mét insém siē rapinadōr p'r un cōlp a 'n grusìsta 'd diamànt. Chi lōr, ch'i gh'aṅ na règla ciàra da rispetàr, qvéla 'd a n dascórar mai di mémbar dal grup, i s fànan ciamàr c'n i nóm di culōr. Larry (Harvey Keitel) e Vic Vega (Michael Madsen), amìg ad Joe da 'n squantèr'n ad tèmp, i aṅ sarnî i scutmàj ad Mr. White e Mr. Blonde, pò a gh'è al pulèmic Mr. Pink (Steve Buscemi), 'l estróś Mr. Brown (Quentin Tarantino), al mutariòṅ Mr. Blue (Edward Bunker) e Freddy Newandyke (Tim Roth) dit Mr. Orange.
Culegamènt estéran
}}
1074 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1074, mo invéci 'l an 1074, 't ê da 'ndèr chè) Al 1074 (milestantaquàter, millesettantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1073 (milestantatrī) e 'l vin prìma dal 1075 (milestantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milestantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
Nadia Rinaldi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Nadia Rinaldi (Róma, 13 ad Setémbar dal 1967), l'è n'atōra itagliàna.
Biugrafìa
La Rinaldi la taca a far cìnema a vint-quàt'r an faghénd la prutagunìsta in un film ad Christian De Sica dal 1991, Faccione. In séguit la tōś part a soquànt cine-panetòṅ 'd Enrico Oldoini: Vacanze di Natale '91, Anni 90, Anni 90 - Parte II e Miracolo italiano. In dal mèś la lavóra anc cun Carlo Vanzina faghénd S.P.Q.R. - 2000 e ½ anni fa cun Christian De Sica, Massimo Boldi, Leslie Nielsen e l'Anna Falchi.
In dal 1998 la s davśìna a i film ad scarésa laurànd cun Dario Argento in dal sò Il fantasma dell'opera faghénd la cantànta lìrica Carlotta Altieri.
L'à laurâ da spés anc in televiśiòṅ faghénd film e telefìlm cuma Dio vede e provvede e Un medico in famiglia. In dal 2003 l'à tgnû la part dal budlòni in dal prugràma 'd Paolo Bonolis Ciao Darwin méntar 'l an dòp l'à fat la cuncurènta in dla prima edisiòṅ dal game show La Talpa cundót par la Paola Perego vgnénd eliminàda in dla tèrsa puntàda.
Culegamènt estéran
}}
Riso amaro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un drama inspultiâ 'd śmalta 'd pasiòṅ umàni fra 'l mundarìś dla Val Padàna.|Tagline dal film}}
Riso amaro (Riś amàr) 'l è 'n film dramàtic dal 1949 in biànc e nég'r ad Giuseppe De Santis. La pelìcula, giràda in Piemònt, l'è stada sarnìda p'r èsar misa in di sènt film itagliàṅ da tgnir dacàt.
'L è stâ preśentâ a 'l 3rs Fèstival ad Cannes e 'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar p'r al sugèt. Distribuî a 'l cìnema al 21 ad Setémbar dal 1949, 'l è stâ 'l prim film neo-realìsta a 'vēr un sucès ad pùblic in Itàglia mo anc in Frància e in di Stat Unî.
Sunt
In dal Maǵ dal 1948 la stasiòṅ di trêṅ ad Turèṅ l'è pîna 'd mundarìś ch'i gh'aṅ da tacàr la stagiòṅ dal riś in dal campàggni 'd Varsèj. In cal caśèṅ ad gint lè, la pulisìa l'è drē a pascàr un làdar, Walter Granata (Vittorio Gassman), ch'l à péna fargâ di presióś. P'r a n far-as minga bcar, prima 'd scapàr via 'l óm al cunséggna 'l sachét cun 'l òr dènt'r a la sò muróśa, la Francesca (Doris Dowling), ch'la ciàpa 'l trêṅ par la riśàra faghénd finta 'd ès'r una dal mundarìś par cunfónd'r-as méj. La ragàsa la dvènta amìga dla fraréśa Silvana Meliga (Silvana Mangano) e rivàda in Piemònt la cgnós al sergînt Marco Galli (Raf Vallone), un militàr ch'al s è inamurâ dla Silvana e 'l vrév dònca tacàr na stòria sèg.
Quànd la Francesca la và a pascàr la culàna rubàda, lugàda sóta 'l quèrti dal lèt, la n la cata piò parchè la Silvana la gh l'à fargàda esénd ch'la la tgniva 'd òć da 'n pès. Chi lē pò la taca a dar adòs a la Francesca, dand-ag dla ladra, ma pò la gh mét na présa insìma dand-'g-l' indrē. Marco, ch'l à sintî la stòria, al decìd ad taśēr e 'd far finta 'd gnint.
Na nòt, durànt na fèsta 'd mùśica in dal bòsc, la Silvana la taca a balàr in mèś a la gint cun la culàna a 'l còl, pròpria in fàcia a la Francesca. Quànd in dal pòst a riva anc Walter, chi lò 'l taca a balàr sèg cuma 'l iva bèla fat anc in stasiòṅ. Gelóś ad lò, a s fà avànti Marco e 'l gh tira 'n casòt, pò i dū óm i tàc'n a cumbàtar. La Francesca, ch'la gh'è armàśa mâł dal cumpurtamènt dal sò muróś ch'al s séra mis a far al galét cun na furastéra davànti a tut, la fà in tèmp a catàr sù la culàna da par tèra ma Walter al la śēla dgénd-ag ch'l'è falsa. Armàś sénsa bèsi chi lò al s mét in tèsta ad purtàr via tut al riś druànd di càmion e faghénd-as jutàr par la Silvana.
Culegamènt estéran
}}
Adele (cantànta)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|The scars of your love they leave me breathless, I can't help feeling, we could have had it all rolling in the deep, you had my heart and soul and you played it to the beat, baby I have no story to be told but I've heard one of you and I'm gonna make your head burn, think of me in the depths of your despair, making a home down there it reminds you of the home we shared.|I castròṅ dal tò amōr i m làsan sénsa fiâ, a m è impusìbil a n sintìr-i briśa, a 'rém psû avér incòsa e spaciugàr-as dèntar, tè ta gh'à abû 'l mè cōr e la mè anma e 't gh'à śugâ tgnénd al tèmp, teśôr ta n gh'à minga da cuntàr dal stòri ma mè a 'n ò sintìda una su 'l tò cònt e a farò bruśàr la tò tèsta, péns'um in dal fónd dal tò magòṅ, fà't na cà là śò ch'la t tégna in a mènt la cà ch'a ém spartî.|Rolling In The Deep, 2010|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
L’Adele Laurie Blue Adkins, cgnusùda méj cuma l’Adele (Lóndra, 5 ad Maǵ dal 1988, a s lèś [əˈdɛl] in ingléś), l'è na cantànta pop-soul ingléśa, vinsidōra dal Prèmi Òscar dal 2013 par la canta Skyfall trata da 'l film umònim, 23śum capìtul dla saga ad James Bond. L'è mémbra d'l Órdan d'l Impēr Britànic.
A far data a 'l 2015 l'è stada bòna 'd véndar quarànta migliòṅ ad disc e da piò ad sinquànta migliòṅ ad sìngui.
Culegamènt estéran
}}
.review
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Electric Six
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You! I wanna take you to a gay bar, I wanna take you to a gay bar, I wanna take you to a gay bar, gay bar, gay bar. Let's start a war, start a nuclear war, at the gay bar, gay bar, gay bar. Wow! At the gay bar. Now tell me do ya, a do ya have any money? I wanna spend all your money, at the gay bar, gay bar, gay bar. I've got something to put in you.|Tè! A t vój purtàr a 'n bar gay, a t vój purtàr a 'n bar gay, a t vój purtàr a 'n bar gay, bar gay bar gay. Tachéma na guèra, tachém na guèra nucleàr, in dal bar gay, bar gay, bar gay. Cajùsi! In dal bar gay. Dì'm adès, gh'à't di bèsi? A vój spéndar tut i tò bèsi, in dal bar gay, bar gay, bar gay. A gh'ò 'n quèl da mét'r-at dèntar.|Gay Bar, 2003|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Gl’Electric Six i èṅ un grup rock alternatìṿ americàṅ fundâ in dal 1996 a Detroit (Mìchigan). La banda la mìsćia insém al garage rock cun la disco music, al punk rock, la new wave e 'l metal tant ch'al sò stîl muśicàł 'l è batśâ cuma „genre-blurring“ ch'a vōl dir „gèn'r indistìnt“.
I tèst dal sò canti i èṅ dagnóra tut scrit p'r al cantànt Dick Valentine, nóm 'd art ad Tyler Spencer. I dascór'n ad burli e da spés i èṅ divertènt, sénsa sèns o cun di riferimènt a 'l sès. Gl'artìsta ch'i aṅ ispirâ 'l grup, a sò dita, i èṅ Freddie Mercury, i Talking Heads, Falco, i Devo, i Black Sabbath e i Kiss.
Fra i sò sìngui da 'rcurdàr a nutém ''Danger! High Voltage, Gay Bar e Radio Ga Ga'', cover di Queen. Tut chi tri pès chè i gh l'aṅ cavàda a finìr in di prim pòst dal clasìfichi dal Régn Unî, preciśamènt a 'l puśisiòṅ 2 - 5 - 21.
167
Al 167 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
De lana caprina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
De lana caprina 'l è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr leteralmèint in sìm' a 'l argumèint 'd la lana 'd la chèvra. A s dgìva e a s diś anc' incō quand ind al quistiunèr a s cata di argumèint alzér. Al deśvìn dal dóbi cuma giudichèr se la chèvra l'é quacèda ed làna o 'd pēl.
Colegamèint estèren
}}
Apri gli occhi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
1280 (nùmer)
{{Metacaixa
Apri gli occhi
{{CITAZIONE|Gl'atōr i n èṅ minga dla gint sćèta. A sî bòṅ ad tiràr fóra di sentimènt ch'a n gh'î minga o ch'a 'l màsim a v invintâ. Adès a gh'è 'l caś ch'at pèns “'D un Dio, ag piōć, cuma fag-j-a a paràr-al via? Al fà anc al risturadōr, pròpria un śbragamaròṅ...”. Ma p'r al fat ch'at sē n'atōra brava, a n s véd briśa.|batùda d Eduardo Noriega}}
1280 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1280, mo invéci 'l an 1280, 't ê da 'ndèr chè) Al 1280 (mileduśeintutànta, milleduecentottanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1279 (milduśeintestantanōv) e 'l vin prìma dal 1281 (milduśeintutantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintutantéśim post.
Apri gli occhi
Apri gli occhi (Vèra i òć) 'l è 'n film fantàstic dal 1997 'd Alejandro Amenábar, vinsidōr dal prèmi p'r al film mijór a 'l Fèstival ad Tokyo. Al gh'à anc abû sèt candidadùri a i Prèmi Goya spagnōi.
1280 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Apri gli occhi
Sunt
“Vèra i òć”, la diś la vóś dla śvéglia ch'la déśda César (Eduardo Noriega), un ragàs ad vint-sinc an ad Madrid, bèl, pîṅ ad bèsi e ad sucès ch'al s cata in parśòṅ in dla sesiòṅ par malâ ad mènt parchè i pènsan ch'l àppia masâ na parsòna. La sò fàcia l'è quaciàda par na mascra parchè l'è sfiguràda e in part spaplàda. Chi lò al cònta a 'n picòlug qvél ch'l è sucès dabòṅ.
La sira dal sò cumpleàn 'l iva cgnusû, par mèrit dal sò amìg Pelayo (Fele Martínez) na dóna dimóndi bèla, la Sofia (Penélope Cruz), ch'la gh'iva fat pèrdar la tèsta. Al dè dòp però la sò ex muróśa Nuria (Najwa Nimri), ch'la n l'iva minga tòlta tant bèṅ, la gh'iva śibî ad dar-'g un pasàǵ in màchina cun na scuśa par pò far ad prupòśit 'n incidènt in dua lē la mōr méntar lò al rèsta sfigurâ in dal grugn. Quànd César al s mét in cuntàt cun la Sofia, lē la s in và parchè la n s pōl briśa cumpatìr al sò aspèt. Al dè dòp però lē la tórna indrē par dir-ag ch'la gh vōl bèṅ.
In séguit César al s fà far 'n intervènt par mét'r a pòst la sò fàcia e l'uperasiòṅ la gh'à sucès e lò al tórna cumpàgn a prima, cun la Sofia sèg. Dòp na nòt 'd amōr, quànd al s déśda a la matìna, la n la cata piò ma a 'l sò pòst in dal lèt a gh'è la Nuria. 'L óm al n pōl mia crédar a i sò òć e al gh dà dū marùc in sal grugn par pò ligàr-la e ciamàr la pulisìa, pinsànd che la Nuria l'àppia fat finta ad murìr par pò far sparìr cl'atra par far-ag dal mâl in dla mènt.
Tut i créd'n invéci che César al sia dvintâ mat, anc Pelayo ch'al gh diś che la Nuria l'è mòrta dabòṅ. Ma lò al cuntìnua a véd'r-la ógni tant, scambiànd-la cun la Sofia. Na nòt, mént'r al fà na ciuladìna sèg, cardénd-la cl'atra, al la masa miténd-ag un cusèṅ in fàcia.
Culegamènt estéran
}}
Mahmood
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Su una sedia lei mi chiederà, mi chiede come va, come, va come va, sai già come va, come va, come va, penso più veloce per capire se domani tu mi fregherai, non ho tempo per chiarire perché solo ora so cosa sei, è difficile stare al mondo quando perdi l'orgoglio, ho capito in un secondo che tu da me volevi solo soldi, soldi.|Su na scrana lē la m admandarà, la m admànda cuma và-la, cum è-la, la và cum la và, ta 'l sà bèla cum la và, cum la và, cum la và, a pèns più in présia par capìr s'admàṅ tè ta m fargarà, a n gh'ò minga tèmp par réndar l'idéa parchè sōl adès a sò qvél ch'at sē, 'l è difìcil star a 'l mónd quànd at pèrd 'l argój, a-j-ò capî in 'n àtim che da mè at vliṿ sōl di bèsi, di bèsi.|Soldi, 2019|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Alessandro Mahmoud, cgnusû méj c'n al nóm 'd art ad Mahmood (Milàṅ, 12 ad Setémbar dal 1992) 'l è 'n cantànt itagliàṅ cun pàd'r egisiàṅ, vinsidōr dal Fèstival ad Sanrémo dal 2019 c'n al braṅ Soldi.
In dla sò caréra 'l à tòlt part a la sèsta edisiòṅ dal prugràma X Factor e 'l à partecipâ a 'l Fèstival ad Sanrémo dal 2016 in dla categurìa di śōvan cantànd al pès Dimentica. 'L à inóltar laurâ insém a Michele Bravi, Gué Pequeno, Marco Mengoni, Fabri Fibra e l'Elodie, scrivénd di pès par lōr o faghénd di duét.
Culegamènt Estéran
}}
299 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 299, mo invéci 'l an 299 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 299 (duśeintnovantanōv, duecentonovantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 298 (duśeintnovantòt) e 'l vin prìma dal 300 (terśèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintnovantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Ślâ
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Descrisiòṅ
A secónda dgl'ingrediènt druâ i ślâ i pōl'n èsar artigianài, c'n un “overrun” màsim dal 40%, o industriài (o ice-cream a l'ingléśa) c'n un “overrun” mèdi d'l 80%. S'in d'l impàst a s mét dèntar abàsta fruta, almànc al 15% o 10% par gl'argùm, a s trata 'd un ślâ a la fruta o sinò 'l è 'n ślâ a 'l lat.
Gl'ingrediènt più druâ in di ślâ i èṅ al lat, la pana, al sùcar, i óṿ, la fruta, la fruta séca, la ciuculàta, la nisōla e 'l cafè.
Al ślâ al pōl èsar magnâ lcand-al se mis insìma a 'n côṅ ad biscòt o sinò magnâ druànd un cuciarèṅ se sarvî in na cópa.
}}
CinquePerDue - Frammenti di vita amorosa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh in vōl dū par balàr al tang in sinc mòsi.|Tagline dal film}}
CinquePerDue - Frammenti di vita amorosa (SincParDū - Cunsèṅ dna vita 'd amōr) 'l è 'n drama rumàntic francéś dal 2004, preśentâ a 'l 61{{sup|śum}} Fèstival ad Venèsia.
La pelìcula l'à frutâ quàtar migliòṅ e òṅ ad dòlar dòp èsr-an custàda sinc e tri. In dal culòna sunóra, curàda par Philippe Rombi, i s càtan di pès da na vòlta dla tradisiòṅ muśicàla itagliàna cuma Sparring Partner ad Paolo Conte, Una Lacrima Sul Viso ad Bobby Solo, Mi Sono Innamorato Di Te e Vedrai, Vedrai ad Luigi Tenco, Se Mi Perderai e Legata A Un Granello Di Sabbia ad Nico Fidenco, Sapore Di Sale e Senza Fine ad Gino Paoli e Ho Capito Che Ti Amo dla Wilma Goich, ólt'r a di braṅ dance cuma Fable ad Robert Miles e Saturday Night dla Whigfield.
Sunt
Gilles (Stéphane Freiss) e la Marion (Valeria Bruni Tedeschi), marè e mujēr, i s càt'n in d'l ufìsi 'd 'n avucàt (Eliane Kherris) par firmàr al carti dal divòrsi. La nòt i decìd'n ad pasàr n'ultma nòt insém, in na cambra 'd albêrg a far sès, ma pò i lìtg'n incóra e i s làsan par sèmpar.
Turnànd indrē in dal tèmp a s véd cuma a na séna Gilles 'l iva cunfesâ 'd avēr-ag n'amànta, pò incóra più a 'l indrē la Marion a 'l uśdàł ch'la gh'iva da parturìr, pò al dè dal matrimòni e, p'r ùltim, 'l incóntar fra i dū a 'l mâr in Itàglia.
Culegamènt estéran
}}
An 1590
I an 1590 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1590 infìn a 'l 1599 ciapê dèinter.
Ronald Reagan
{{Metacaixa
.mtn
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Ronald Reagan
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ronald Wilson Reagan, cgnusû méj cuma Ronald Reagan (Tampico, 6 ad Favràr dal 1911 - Los Angeles, 5 ad Śugn dal 2004, a s lèś /ˈrɒnəld ˈwɪlsən ˈreɪɡən/ in ingléś) 'l è stâ 'n atōr e 'n pulìtig americàṅ, 33śum guvernadōr dla Califòrgna e 40śum presidènt di Stat Unî p'r al partî republicàṅ da 'l 1981 a 'l 1989.
Prim an e caréra da atōr
Nâ in Illinòis, da śōvan Ronald al taca a lauràr cuma crunìsta 'd partìdi 'd baseball. In dal 1937 al fà 'n pruvèṅ da atōr par la Warner Bros e al vîṅ ciapâ firmànd un cuntràt ad sèt an. Al taca a giràr dimóndi film cuma Tramonto (1939) cun la Bette Davis, I pascoli dell'odio (1940), L'avventura impossibile (1942), Delitti senza castigo (1942), par lò 'l sò film più bèl, e 'l western La regina del Far West (1954), insém a la Barbara Stanwyck. In cal méntar, in dal 1940, al sa spóśa cun l'atōra Jane Wyman ma pò al s divìd sèg òt an dòp tulénd la Nancy Reagan cuma mujér in dal 1952. Prima 'd pasàr a la pulìtiga al gira dgl'atri pelìculi cuma 'l pulisiésc Contratto per uccidere ad Don Siegel (1964) in du 'l fà la part dal “catìṿ”. Al gh'à na stéla in d'l Hollywood Walk of Fame, a 'l n. 6374 'd Hollywood Boulevard.
I an dla pulìtiga
Durànt la guèra fréda, c'n al nóm 'd “Agìnt T-10”, al fà i nóm a 'l FBI ad soquànt sò culéga suspetâ 'd èsar di cumunìsta cuma Larry Parks, Howard Da Silva e Alexander Knox ch'i vìn'n acsè casâ via da Hollywood. In séguit, anc se registrâ incóra in dla lista di eletōr demucràtic, Reagan al dà 'l sò apòǵ a i candidâ presidènt republicàṅ Dwight D. Eisenhower (in dal 1952 e in dal 1956) e Richard Nixon (in dal 1960).
175 (nùmer)
{{Metacaixa
Ronald Reagan
I an dla pulìtiga
A la fiṅ di an Ssanta al vîṅ elèt guvernadōr dla Califòrgna e in dal Stat 'd Òr al gh armàgn par dū mandâ pò in dal 1976 al próa a ciapàr la nomination dal sò partî par dvintàr presidènt di Stat Unî ma 'l pèrd al primàri cóntar Gerald Ford, subentrâ a Richard Nixon. In tut al manéri un grand eletōr dal stat ad Washington al vōta par lò in dal dè dl'elesiòṅ ad Jimmy Carter.
175 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 175, mo invéci 'l an 175 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 175 (seintestantasìnc, centosettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 174 (seintestantaquàter) e 'l vin prìma dal 176 (seintestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintestantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Ronald Reagan
I an dla pulìtiga
Ronald al gh próa incóra in dal 1980 e 'sta vòlta al gh la cava a bàtar Carter ch'al s pòrta a cà sōl siē stat e 'l Distrét ad Culùmbia. muciànd sù al 41% di vōt cónt'r al 50,7% ad Reagan. Par la prima vòlta da 'l 1952 i republicàṅ i ciàpan la magiurànsa a 'l senàt ma minga a la cambra.
Al 30 ad Mars dal 1981 un mat ciamâ John Hinckley Jr., ch'al vliva ciapàr l'atensiòṅ dla Jodie Foster, al gh spara a Washington śbuśénd-'g al palmòṅ sinìstar ma Reagan al la scampa. Prima 'd ès'r uperâ 'l à dit a i cirùśig «Mè a spēr ch'a siàdi tut republicàṅ».
Tgnénd adrē a la sò lìnea liberìsta e dal pōls férum, al sò manifèst pulìtig al dgiva „Al guèr'n al n è minga la sulusiòṅ dal nòstar prubléma, al guèran 'l è 'l prubléma“, al 5 'd Agóst al lasa a cà tut 'd un cōlp 11.345 cuntrulōr ad vōl ch'i ér'n in siòpar. In séguit, par dar na squasàda a l'ecunumìa americàna, al taca a 'rbasàr a róta 'd còl al tasi ispirànd-as a la Curva 'd Laffer, ardupiànd acsè al déficit federàł ma dand un cuć a la carsùda dal sò paéś. Al mét anc soquànt di suo a la Cōrt Supréma cuma la Sandra Day O'Connor prima dóna a tōr-'g-an part.