cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
890 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 890, mo invéci 'l an 890, 't ê da 'ndèr chè) 'L 890 (otseintnovànta, ottocentonovanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 889 (otseintutantanōv) e 'l vin prìma edl 891 (otseintnovantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintnovantéśim post.
Il castello dalle porte di fuoco
Sunt
Un dè a riva in paéś na dutōra in chìmiga, l’Ivanna Rakowsky (Erna Schurer), ch'la gh'à da tacàr a lauràr par Janos a 'n prugèt par la ricustrusiòṅ di tesû umàṅ. Scarusàda a 'l castèl da 'n vilàṅ (Ezio Sancrotti) ch'al n è gnanc bòṅ ad scrìv'r al sò nóm, la dóna la vîṅ a savēr da lò ch'a s diś ch'al baròṅ al sia respunsàbil dla mòrt ad sò fradèl più grand Igor (Enzo Fisichella) ch'l è mòrt bruśa viṿ soquànt tèmp prima. L’Ivanna la taca subìt servìsi avénd-ag cóntar l’Olga e la Cristiana ch'i èṅ gelóśi 'd lē parchè l'è na bèla dóna. Janos 'l è dimóndi cuntènt ad lē ma 'l gh pruibìs 'd andàr a védar cuś a gh'è in dl'ala dal castèl in du sò fradèl al fava di esperimènt e 'l gh'à abû cla daśgràsia là c'n al fōg.
Na nòt l’Ivanna la gh'à 'n arbgàt in du la s insùnia che 'n brut móstrar al gh faga dal carési méntar lē l'è ligàda nuda a na tavla 'd légn.
Culegamènt estéran
}}
Josh Ryan Evans
{{metacaixa
Joshua Ryan Evans, cgnusû méj cuma Josh Ryan Evans (Hayward, 10 ad Śnar dal 1982 – San Diego, 5 'd Agóst dal 2002) 'l è stâ 'n atōr americàṅ, malâ 'd acondroplaśìa, un mâł ligâ a la cundisiòṅ ad nanìśum.
Prima 'd murìr a sōi vint an par dal cumplicasiòṅ a séguit 'd 'n intervènt a 'l cōr 'l éra dvintâ famóś par la part ad Timmy in dla soap opera Passions e p'r avēr fat al persunàǵ dal Grinch 'd òt an in Il Grinch, pelìcula cun Jim Carrey.
Àtar prugèt
}}
Matt Dillon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Arżlè
Arzlè (in Itagliàn Argelato) l'è 'na cmònna ed quési 9.799 (31/12/2014) abitant d'la pruvenzia ed Bulaggna.
Matt Dillon
Biugrafìa
Fiōl ad genitōr rivâ in di Stat Unî da l'Irlànda, Dillon al s fà cgnósar cun dū film ad Francis Ford Coppola, I ragazzi della 56ª strada e Rusty il selvaggio, dvintànd acsè 'n ìdul p'r i ragasōi. In dal 1989 al lavóra cun Gus Van Sant in dal sò Drugstore Cowboy in dua al fà la part 'd un drugâ pódag. In dal 1991 al tōś part da prutagunìsta a 'l thriller Un bacio prima di morire mént'r in dal 1992 al pasa a la cumèdia cun Singles - L'amore è un gioco.
In dal 1995 al gira 'n film cun la Nicole Kidman, Da morire, e pò di film da rìdar cuma In & Out, Tutti pazzi per Mary e Un corpo da reato, in mèś al thriller visióś Sex Crimes - Giochi pericolosi.
In dal 2002 al gira 'l sò prim film City of Ghosts e pò cun Crash - Contatto fisico al ciàpa na nomination p'r i Prèmi Òscar dal 2004 cuma atōr minga prutagunìsta.
Àtar prugèt
}}
Monster (film 2003)
{{Metacaixa
Liliana Segre
{{dialort | dial=Miranduléś}}
609 (nùmer)
{{Metacaixa
Monster (film 2003)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al 6 'd Utóbar dal 2002 a vîṅ cundanàda a mòrt la prima dóna serial-killer di Stat Unî.|Tagline dal film}}
Monster (Móstar) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic americàṅ e tedésc dal 2003 scrit e dirèt par la Patty Jenkins. Al cònta la stòria dla vita dl'Aileen Wuornos, la prima serial-killer dóna cundanàda a mòrt in di Stat Unî. Par cla part chè la prutagunìsta Charlize Theron, ch'l'è stada custréta a ingrasàr ad quìndas chilo e a druàr un truc ch'al la faśìs dvintàr bruta, l'à vins al Prèmi Òscar.
La pelìcula, in du a s sènt par 189 vòlti la paròla «fuck», l'è stada giràda in Flòrida e l'è custàda òt migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù da piò ad ssanta. In dal film i s càtan di braṅ di Duran Duran (All She Wants Is), di Blondie (Tide Is High), di INXS (What You Need), di Chemical Brothers (Where Do I Begin), dla Joan Jett (Do you Wanna Touch Me (Oh Yeah)) e àt'r incóra méntar la culòna sunóra l'è firmàda par BT (Brian Transeau).
Sunt
Da quànd la gh'à tréd'ś an l'Aileen Wuornos (Charlize Theron) la fà la putàna par campàr. Un dè la finìs par śbali in un lucàl par gay e lè la cgnós na ragàsa ciamàda Selby (Christina Ricci) ch'la gh'à di prubléma in famìja parchè i n la vōlan minga. Al dū dóni i tàcan la relasiòṅ e i vàn'n a vìv'r insém anc se l’Aileen la cuntìnua listés a far la scaja parchè i gh'aṅ biśógn ad bèsi e lē la n cata minga di àtar lavōr da far.
Na nòt l’Aileen la masa 'n cliènt ch'al l'iva viulentàda, Vincent Corey (Lee Tergesen), ma pò la cuntìnua a far listés cun di àt'r óm ch'i n gh'ìvan briśa cólpa: Gene (Pruitt Taylor Vince), Evan (Marco St. John), Will (Marc Macaulay) e Horton (Scott Wilson).
Il cartaio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un sasèṅ seriàł c'n al visi dal video-poker.|Tagline dal film}}
Il cartaio (Al cartàr) 'l è 'n śal dal 2004 ad Dario Argento girâ a Róma. 'L è stâ girâ c'n un budget stimâ ad dū migliòṅ 'd euro faghénd-an pò sù dagnóra tri.
Sunt
L’Anna Mari (Stefania Rocca) la fà la pulisiòta a Róma in dua l'è impgnàda a catàr na turìsta ingléśa ch'l'è sparìda. Méntar l'è drē a lauràr a 'l computer a cà sua la ricév un mesàǵ da 'n tisi ch'al s fà ciamàr “Al cartàr” ch'al gh diś ch'la dóna la gh l'à lò e ch'al vōl śugàr la sò vita a 'l video-poker cun la pulisìa. In cumisariâ l’Anna la s culéga a 'l sit ch'al manìac al gh'à dit e cun la webcam la véd la vitma. Al sò cap (Adalberto Maria Merli) però al gh pruibìs ad śugàr e l'ingléśa la vèṅ cupàda. A jutàr-la a far-ag luś su 'l caś a riva 'l ispetōr irlandéś John Brennan (Liam Cunningham) e fra i dū a nas quèl p'r al daspiaśēr dal sò culéga Carlo Sturni (Claudio Santamaria).
Quànd al cartàr al tōś n'atra ragàsa la pulisìa l'è custréta a far-as na maṅ ad poker c'n al sasèṅ. A śugàr 'l è Carlo ma al n gh la cava minga a vìns'r e la śōvna la vèṅ masàda. In dal sò cadàvar, in di uréci, i gh càtan dla scménsa dla pasiflòra. In séguit, par salvàr la vita dla fiōla dal questōr, la Lucia (Fiore Argento), la pulisìa la ciàma in ajùt un śōvan ch'al s la cava dimóndi bèṅ c'n al poker, Remo (Silvio Muccino). Chi lò al gh la cava a vìnsar c'n al cartàr ch'l è acsè custrét a libràr la Lucia. Par festegiàr al ragàs al decìd pò 'd andàr a cumpràr-as dla dròga ma al finìs vitma dal manìac.
Culegamènt estéran
}}
1852 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1852, mo invéci 'l an 1852, 't ê da 'ndèr chè) Al 1852 (mileotseintsinquantadū, milleottocentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1851 (mileotseintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 1853 (mileotseintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintsinquantaduéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1852 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 926: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
609 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 609, mo invéci 'l an 609, 't ê da 'ndèr chè) Al 609 (seseintnōv, seicentonove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 608 (seseintòt) e 'l vin prìma dal 610 (seseintdēś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Liliana Segre
La Liliana Segre (Milàṅ, 10 ad Setémbar dal 1930) l'è n'ebrèja itagliàna scampàda a i camp ad stermìni naśìsta.
In dal 1944, quànd la gh'iva sōl tréd'ś an, l'è finìda a Auschwitz dòp avēr pruâ a scapàr via in Śvisra cun sò pàdar (pò masâ da i naśìsta acsè cuma i sò nunòṅ) e dū sò cuśèṅ. I tedésc i gh'aṅ tatuâ al nùmar 75190 su 'l bras. La Segre l'è stada pò liberàda in dal Maǵ dal 1945.
Par la sò testimuniànsa su 'l Ulucàust, ch'l'à decìś ad dar da 'l inìsi di an Nuànta in dal scōli e in di cunvégn in gir par l'Itàglia, al 19 ad Śnar dal 2018 al presidènt dla Repùblica Sergio Mattarella al l'à numinàda senadōra a vita.
La gh'à dū làurei honoris causa, la prima in “Giurisprudénsa” ch'la gh'à dâ l'Università 'd Trièste in dal 2008, la secónda in “Siénsi pedagògichi” ch'la gh'à śibî l'Università 'd Veróna.
Culegamènt estéran
}}
196
Al 196 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ante meridiem
L' Ante meridiem l'é un môd ed dîr in latèin normalment scurtêda in A.M., a.m. o am, ch' a vōl dîr "préma dal mezdé". Difâti al trâta tót còl che riguêrda al j ōri da mezanōt al j óndeş ed la matèina.
Vôş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Ante meridiem trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
1620 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
.goo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Francesco Serantini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Rumagnòl}}
Francesco Serantini l'era un scritòr rumagnòl cnussu parchè l'a scrétt al stori ed Stefano Pelloni, dett 'e Pasator, ch'e srebb stè 'e nostar Robin Hood, parchè 'e rubéva ai recch par dé i suld ai purett.
Biugrafia
Serantini l'è né a Castel Bulgnés, 'e 24 setémbar 1889, l'e' mort a Faenza, l'11 maz 1978. Quand ch'la cminzé à scrivar l'abiteva a Faenza, 'e faseva l'avuchet, l'aveva 59 en, e pu' l'a cuntinuè a tott spién quand ch'l'è andè in pension. L'a scrett neca piò d'tarsent cunt, ch'i è sté mess in du libar, Le nozze dei diavoli (Garzanti, 1957) e Racconti (Bologna, Calderini, 1970). Addio alle valli invezi i l'a pubbliché d'i etàr dop che lò l'era zà mort. Siccom ch'e Passator l'è neca l'effigie d'e ven rumagnòl. 'e "Tribunato di Romagna", ch'e lavora par la salvaguerdia d'i nostar prudott, l'a indett 'e Premio Francesco Serantini" pr'i libar ch'i ciacara d'laa rumagna
Biliugraféia
Daniela Delcorno Branca, Graziella Malgaretti, ''Francesco Serantini. La vita e l'opera letteraria'', Longo, 2009.
Ligàmm ad föra
}}
294 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 294, mo invéci 'l an 294 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 294 (duśeintnovantaquàter, duecentonovantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 293 (duśeintnovantatrī) e 'l vin prìma dal 295 (duśeintnovantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintnovantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
.duns
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Go - Una notte da dimenticare
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vita la taca a tri óri dòp mèśanòt. Csa spét-at?|Tagline dal film}}
Go - Una notte da dimenticare (Go - Na nòt da daśmindgàr) l'è na cumèdia americàna dal 1999 ad Doug Liman. Custâ vint migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à muciâ sù da piò ad vint-i-òt.
In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès dla Natalie Imbruglia (Troubled by the Way We Came Together), di No Doubt (New) e di Fatboy Slim (Gangster Tripping).
Sunt
La Ronna Martin (Sarah Polley), caséra in un supermarcâ, la diś ad sè a 'l sò culéga Simon Baines (Desmond Askew) ch'al gh'iva dmandâ 'n cambi 'd tùran p'r andàr a divertìr-'s a Las Vegas insém a i sò amìg Marcus (Taye Diggs), Tiny (Breckin Meyer) e Singh (James Duval). Cal dè lè i rìv'n in dal negòsi Adam (Scott Wolf) e Zack (Jay Mohr), dū atōr ad soap opera, ch'i pascàvan Simon p'r avēr da lò d'l ecstasy esénd ch'al ragàs 'l éra 'l sò spaciadōr.
Culegamènt estéran
}}
Tristèsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La tristèsa l'è l'emosiòun ch'a prova 'n cristiàṅ ch'a gh'chèla dla cuntintèsa. A vin dla tristèsa quand a s vin a manchèr un quèl ch'a gh tgniven, e dòunca a gh'è da recuperèr dal forsi e dal tèimp per catèr di èter quèl da tgnìrgh adrē a 'l só post.
Noti e referèinsi
}}
A mia sorella!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dòp al film scandalóś Romance, al film nóṿ dla Catherine Breillat.|Tagline dal film}}
A mia sorella! (A mè surèla!) 'l è 'n film dramàtic francéś e itagliàṅ dal 2001 dirét par la Catherine Breillat.
La pelìcula l'à vins 'l Ōrs 'd òr a 'l Fèstival 'd Berlîn dal 2001 p'r al mijór film.
Sunt
L’Anaïs (Anaïs Reboux) l'è na baghéta ciciòna ad tréd'ś an ch'la s cata in vacànsa in sl'ìśula 'd Oléron insém a sò surèla Elena (Roxane Mesquida), più granda ad lē ad dū an, e a i sò genitōr. Quànd l’Elena la cgnós in un bar al rumàṅ Fernando (Libero De Rienzo), la s inamóra ad lò e la fà anc dal sès sèg in dla cambra da lèt cun l’Anaïs ch'la i tîṅ 'd òć.
I genitōr i bàdan pôc a 'l dū fiōli e 'l pàdar (Romain Goupil) 'l è anc custrét a partìr prima par lavōr. Quànd la màdar (Arsinée Khanjian) la vèṅ a savér qvél ch'l'à fat l’Elena, la tōś 'n apuntamènt cun al ginecòlug. Durànt la nòt, cun al tri dóni férmi in un parchéǵ a punsàr, a riva lè un laśaròn (Albert Goldberg) ch'al cópa la màdar e l’Elena, prima ad viulentàr l’Anaïs. Chi lē, p'r a n dar-'g-la vinsa cunfisànd 'd èsar dvintàda na sò cunquìsta, la n diś gnint a la pulisìa.
Culegamènt estéran
}}
195
Al 195 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
698 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 698 (seseintnovàntaôt, seicentonovantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 697 (seseintnovàntasêt) e 'l vin prìma dal 699 (seseintnovàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintnovàntaôtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 698 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 349: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.oracle
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Gilda (cantànta)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Ragazza che ti affretti perché suona la messa, cammini a testa bassa, sorridi a chi conosci. Sei nata in un paese di aranci e oleandri, ti hanno insegnato a credere, a vivere aspettando lui. La treccia non la tagli, sarà il tuo primo amore a scioglierti i capelli e allora tremerai.|Ragàsa ch'ta t daspégn parchè a sòna la mésa, at gir c'n al cô a bas, at surìd a chi at cgnós. At sē nada in un paéś ad purtugài e oleàndar, i t aṅ insgnâ a crédar, a vìvar spetànd lò. La trésa ta n la taj minga, a sarà 'l tò prim amōr a dasfàr-'t i cavìi e alóra at tarmarà.|Ragazza del sud, 1975|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Gilda, nóm 'd art dla Rosangela Scalabrino (Masràṅ, 31 ad Maǵ dal 1950, a s lèś /ˈʤilda/ in itagliàṅ) l'è na cantànta e cumpuśidōra itagliàna, vinsidōra dal Fèstival ad Sanrémo dal 1975 c'n al braṅ Ragazza del sud.
In dla sò caréra, purtàda avànti in di an Stanta, l'à fat vgnir fóra 'n àlbum sōl, Bolle di sapone dal 1976, e soquànt sìngui cuma Nu ferru de calzetta e Canto di una notte sull'Aspromonte par pò mulàr incòsa par dedicàr-'s a la famìja e a la gestiòṅ 'd 'n albêrg a Turèṅ, sità in du l'è andàda a star in di an Nuànta.
Culegamènt estéran
}}
1273 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1273 (milduśeintestantatrī, milleduecentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1272 (milduśeintestantadū) e 'l vin prìma dal 1274 (milduśeintestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintestantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Pavóll
Pavóll (Pavullo nel Frignano in italiân, 14.913 cristiân) l'è una zità d'l'Emélia-Rumàgna c'la-s càta in d'la pèrta meridiunèla d'la Pruvèinsa ed Mòdna.
La zità l'a-s càta in d'al sènter d'un eltipien, sircundèda da i crinèl ed dvérs altaz sóver i quêl i suvrâsten j'altóri ed Mountcócchel e Gajà, l'è situèda in d'al culin ch'i fân da spartiâqua tr'al vàl d'i fiómm Panêr e Sáccia, a sód d'al capolôgh.
891 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 891, mo invéci 'l an 891, 't ê da 'ndèr chè) 'L 891 (otseintnovantùn, ottocentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 890 (otseintnovànta) e 'l vin prìma edl 892 (otseintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintnovantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Frequèinsa dal respîr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) La frequèinsa dal respîr (frequenza respiratoria in itagliàṅ) l'è la quantitê di respîr ch'a sucēd ind un minût.
In generêl, cla frequèinsa chè la dipènd da l'etê dla persòuna e da c'm'a la s sèint. L'è abàsta élta in di putèin, pò a calèr un puchîn man a màṅ ch'i dvèinten ragasōl e pò anc ragâs, e ala fin a 'l persòuni grandi, ch'i s fìsen in na normalitê tra i 12 ai 20 respîr a 'l minût, a méno ch'i nn'àpien curs o ch'i n'staghen mìa bèin, e via descurènd.
Frequèinsi dal respîr in del persòuni
A secònda dla frequèinsa ch'a 's s espèta normalmèint in dal respîr, in dl ascultèr-el, a s dirà ch'l è: Valutèr la frequèinsa dal respîr ed na persòuna 'l è ùn di paràmeter ch'i jùten a capìr-en la salùt e a giustèr al tîr ed soquànti curi s'l è 'l chêś.
699 (nùmer)
{{Metacaixa
Frequèinsa dal respîr
Colegamèint estèren
}}
1853 (nùmer)
{{Metacaixa
699 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
1853 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1853, mo invéci 'l an 1853, 't ê da 'ndèr chè) Al 1853 (mileotseintsinquantatrī, milleottocentocinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1852 (mileotseintsinquantadū) e 'l vin prìma dal 1854 (mileotseintsinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintsinquantatriéśim post.
Èter progèt
}}
699 (nùmer)
Al 699 (seseintnovàntanōv, seicentonovantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 698 (seseintnovàntaôt) e 'l vin prìma dal 700 (sêtseint). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintnovàntanōvéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 699 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 3 col 233: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Al Budghén
Al Budghén l é na fraziån ed 395 abitànt dal cmónn ed Pianôr c al s câta int la pruvénzia ed Bulåggna, in Emégglia-Rumâgna.
Valparaiso
Valparaisol’é na cmûna e la capitèl d'l sud d'l Chile.
23 ed nuvèmber
Al  l'è al 327śum dè dal calendàri gregoriàn (328śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 38 dè a la fin dl'an.
.mtpc
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Black & White (film 1999)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ólt'r a 'l culōr dla pèl, dènt'r a la mùśica.|Tagline dal film}}
Black & White (Négar & Biànc) l'è na cumèdia dramàtica dal 1999 scrita e dirèta par James Toback.
La pelìcula, preśentàda a 'l 24{{sup|śum}} Toronto International Film Festival, l'à muciâ sù sinc migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda però dódas.
Sunt
Dean Carter (Allan Houston), śugadōr ad basket dal sò culéǵ, al cgnós bèṅ Rich da quànd i éran pìcui insém. Al pulisiòt sóta quaciadùra Mark Clear (Ben Stiller) al próa a far-'s amìg sèg, śibénd-ag di bèsi par trucàr na partìda, p'r avēr pò la manéra 'd ricatàr-'l e 'd incastràr Rich. La muróśa 'd Dean, la Greta (Claudia Schiffer), la gh fà a mènt e la và a cuntàr incòsa a Rich, sò amànt in segrét, ch'al decìd ad tōr di pruvedimènt.
Córzoól
I córzoj ( Sing. córzoól) i én d'èrbi dal gènòr Convolvulus( L., 1753 ), un gènór con doseént-sinquanta sòrti'd pianti chi fan pärta'd la famija dil Convolvulaceae. Con la paróla córzoól in gènór a s'inténda la sòrta Convolvulus arvensis ch'in Itâlija l'é difusa dapartùt, tant in t'la piana cme in t'il montagni.
Descrisión
Al córzoól l'é una piânta rampicanta c'la pol gnir longa anca pù'd du metòr. La fa di risòma bón d'arbuteèr tant c'me col ed la gramìgna e di fioór bianc chi polén tendór al rosiólén.
Al Convolvulus arvensis al fiorisà da Avrîl a Òtòbar e l'é considerè un'infestânta in t'il colturi ed fórmént e'd mélgón.
Variétè
Convolvulus arvensis var. arvensis col foij lärghi e Convolvulus arvensis var. linearifolius col foij pù strichì.
Boise City
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Boise City (a s lèś /ˈbɔɪs ˈsɪtɪ/ in Ingléś) 'l è 'n paiśèṅ di Stat Unî ad mila-e-sènt abitànt a 'l incìrca ch'al s cata in dal stat d'l Oklahoma, a 'l sèntar dla cuntèa quadràda 'd Cimarron.
Da Boise City a s viàśa in di stat lè davśèṅ, Culuràdo, Kànsas, Mèsic Nóṿ e Tèxas, in gnanc n'óra 'd arlói. Al sò clima 'l è sémi-sut cun na bèla difarènsa fra 'l temperadùri da 'l giōr'n a la nòt (śóta śèr in mèdia da Nuvémb'r a Mars) anc parchè la s cata a 1.270 mét'r ad sōv'r a 'l livèl dal mâr.
L'è stada fundàda in dal 1908 da dū speculadōr, J.E. Stanley e A.J. Kline, pò finî in parśòṅ p'r avér infnuciâ la gint ch'i ìvan cumprâ chè di sit ad tèra cardénd ch'la fus na sità. In di an Trénta l'à patî na timpèsta 'd pólvra e durànt la secónda guèra mundiàla la sò piàsa l'è stada bumbardàda par śbali durànt n'esercitasiòṅ.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su la prudusiòṅ dal gas e dal petròli e su la cultivasiòṅ di camp.
Persunàǵ ligâ a Boise City
}}
Sleepers
{{Metacaixa
Black Book
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sleepers
{{Film }}
Black Book
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vindéta la n cgnós briśa 'l pardòṅ.|Tagline dal film}}
Sleepers
{{CITAZIONE|Quàt'r amìg i aṅ fat un śbali ch'al cambiarà la vita lōr par sèmpar.|Tagline dal film}}
Sleepers (Śōvan delinquènt) 'l è 'n film dramàtic dal 1996 ad Barry Levinson trat da 'l rumànś umònim ad Lorenzo Carcaterra ch'al cònta la sò vita.
Black Book
Black Book (Lìbar négar) 'l è 'n film dramàtic dal 2006 ad Paul Verhoeven ambintâ durànt la secónda guèra mundiàla. Al film al n cònta minga na stòria véra ma Verhoeven 'l à dit che soquànt di fat i èṅ sucès dabòṅ.
Sleepers
Par cla pelìcula chè John Williams 'l è stâ candidâ a i Prèmi Òscar dal 1997 par la culòna sunóra 'd un film dramàtic. Al film 'l à muciâ sù da piò ad sènt-a-ssantasìnc migliòṅ ad dòlar, dimóndi da piò di quarànta-quàtar ch'l è custâ.
Sunt
Lorenzo Carcaterra dit "Shakes" (Joseph Perrino), Michael Sullivan (Brad Renfro), John Reilly (Geoffrey Wigdor) e Tommy Cohen Marcano (Jonathan Tucker) i èṅ di ragasèṅ e amìg ch'i vìv'n in dal quartēr malfamâ 'd Hell's Kitchen e Manhattan. In na situasiòṅ difìcila cuma la lōr, i quàtar i n pōlan gnanc cuntàr dimóndi su 'l sò famìji, piutòst su na ragàsa ciamàda Carol Martinez (Minnie Driver) e su 'n prēt ch'al gh fà sarvìr mésa, pàdar Roberto Carrillo (Robert De Niro). Purtròp chi lōr i tîn'n adrē anc a 'n boss malavitóś dal pòst, King Benny (Vittorio Gassman), faghénd-'g anc di lavursèṅ.
Black Book
A s trata dal film più custóś fat in Ulànda esénd custâ da piò ad vint migliòṅ 'd euro. In dal sò paéś 'l è anc stâ qvél più vdû ad sèmpar e anc qvél ch'l à muciâ da piò ad tut, da piò 'd un migliòṅ ad spetadōr e ad déś migliòṅ 'd euro a rivàr a 'l 27 ad Maǵ dal 2007. Inóltar 'l à fat sù quàtar migliòṅ e tri ad dòlar in di Stat Unî, un migliòṅ e dū ad sterlìni in dal Régn Unî e óltar sèt migliòṅ 'd euro in dal rèst dal mónd.
Sleepers
Sunt
In na giurnàda bujènta dl'Istâ dal 1967, mént'r i próv'n a purtàr via un carèl pēś 'd hot dog a òṅ, i al màndan a 'l uśdàł cun dal bruti fridi e i vènan cundanâ a daśdòt méś ad rifurmatòri finénd a Wilkinson. Chè i i ciàpan da spés da quàtar guàrdi cmandàdi par Sean Nokes (Kevin Bacon) e i èṅ custrét anc a patìr di abûś sesuài da lōr. In tut al manéri i quàt'r i giùran 'd a n dir gnint a ninsòṅ.
Black Book
Sunt
Soquànt tèmp prima dla fiṅ dla secónda guèra mundiàla, la cantànta ebrèia Rachel Stein (Carice van Houten) la scapa via da Berlîṅ par lugàr-'s in Ulànda. La ragàsa la créd 'd èsar a 'l sicûr da i naśìsta ma al sò nascundìli al vèṅ bumbardâ e lē l'armàgn acsè sénsa cà. La próa alóra a tōr na barchéta insém a la sò famìja e a di àt'r ebrèi par pasàr da cl'atra banda dal paéś, qvéla a sud in alóra libra par 'l intervènt di aleâ, ma l'è na trapla di tedésc ch'i màsan tut par purtàr-ag via incòsa. Sōl lē la scampa a 'l masàcar méntar sò pàdar, sò màdar e sò fradèl i mōran lè.
Sleepers
Sunt
Quatórd'ś an dòp John (Ron Eldard) e Tommy (Billy Crudup), in cal méntar dvintâ di drugâ pódag e anc di sasèṅ, i incróśan par caś Nokes in un bar la nòt di Sant e i al faṅ fóra par vindicàr-'s ad qvél ch'al gh'à fat patìr. Michael (Brad Pitt), dvintâ prucuradōr distretuàł, al s fà dar al caś par tgnir-'g adrē in prima parsòna. 'L in dà pò nutìsia anc a Carcaterra (Jason Patric) ch'adès al fà 'l giurnalìsta.
Black Book
Sunt
Rivàda a L'Àia, la càmbia nóm in Ellis de Vries e la s śònta a qvéi dla reśisténsa. Al sò còmpit 'l è qvél ad far inamuràr ad lē al cap di servìsi ad sicurésa di SS, Ludwig Müntze (Sebastian Koch), par dasquaciàr i piaṅ ch'i gh'aṅ in tèsta i tedésc. A finìs però che anc la Rachel la s inamóra ad lò ch'al n è briśa catìṿ cum i sò cumpàgn. La n sà minga se tgnir la sò part o qvéla di partigiàṅ. Al ròbi i dvènt'n incóra più dificìi par lē quànd un tentatìṿ ad libràr quarànta parśunēr ulandéś al finìs in dal sangṿ.
Sleepers
Culegamènt estéran
}}
Bound - Torbido inganno
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dal sò mónd, la libertà la n s pōl minga cumpràr ma la s pōl rubàr.|Tagline dal film}}
Bound - Torbido inganno (Bound - Imbròj tórbad) 'l è 'n thriller dal 1996 di fradèi Lana e Lilly Wachowski.
Al film 'l è custâ siē migliòṅ ad dòlar. In di Stat Unî al 'n à fat sù tri e òt.
Sunt
La Corky (Gina Gershon) l'è na lèśbica masćiùsa. Dòp sinc an ad parśòṅ, la vîṅ mandàda libra e par scampàr la s mét a far l'idràulica. Un dè, faghénd la strada p'r andàr a far un lavursèṅ in 'n apartamènt, la cgnós na còpia ch'la viṿ lè incòst, la Violet (Meg Tilly) e Caesar (Joe Pantoliano), un delinquènt da quàtar sòld ch'al juta la màfia a pulìr ad nóṿ di bèsi malnét.
Méntar la Corky l'è drē a far al sò lavōr, la Violet la gh dmanda ad jutàr-la a catàr sù un sò urcèṅ ch'al gh'éra cascâ par tèra. Quànd pò i s mét'n a bévar na bira insém, la Violet la gh cunfèsa ch'l'è stada lē a far cascàr al buclèṅ ad prupòśit. In sal più bèl a riva Caesar ch'al manda a l'ària incòsa. Quànd pò l'atra la s tōś sù p'r andàr a cà, la Violet la gh và a drē e cla sira lè pò al dū dóni i finìs'n a lèt a far al purcùsi. Al dè dòp la Violet la cònta a la sò "amìga" i pasćiùs che sò marè al fà par la màfia.
In cal méntar Caesar e di àt'r óm i dànan śò ad brut a 'n óm ciamâ Shelly (Barry Kivel) ch'al s éra mis in mèś. E l'è qvél ch'la vrév far anc la Violet insém a la Corky: purtàr-ag via i dū migliòṅ ad dòlar ch'al gh'à Caesar in cà, e cambiàr vita.
Culegamènt estéran
}}
.datsun
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Picacìśum
{{Metacaixa
Cenerentola (film 1950)
{{Metacaixa
Picacìśum
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cenerentola (film 1950)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Picacìśum
Al Picacìśum, cgnusû anc cuma Allotriofagìa o anc sōl cuma Pica, 'l è 'n distùrub dal cumpurtamènt alimentàr ch'al custrìnś la gint a ciuciàr o a mandàr śò di quèi ch'i n èṅ minga dal ròbi da magnàr dabòṅ cuma dla sàbia, dla carta, dla varnìś, di cavìi, dla tèra, di metài, dal detersìṿ, dal cutòṅ, di giaròṅ, dal giàs, dal śés, dal légn, dla mèrda e via dascurénd.
Cenerentola (film 1950)
{{Cartòun animê }}
Picacìśum
Al nóm ad cal mâł chè al daśvîṅ da 'l cumpurtamènt dla gaśa, Pica pica in latìn, ch'la gh'à 'l visi ad tastàr tut qvél ch'la cata in gir. 'L è ciàr che magnàr di prudót muśnènt e tòsic a pōl purtàr di prubléma anc graṿ par la salùt.
Cenerentola (film 1950)
{{CITAZIONE|Gl'insògn i ìn deśidèri ed felicitê}}
Picacìśum
Descrisiòṅ
Al distùrub al pōl èsar diagnusticâ sōl s'al cuntìnua par più 'd un méś e sōl quànd a n s è piò di putèṅ pìcui in fiṅ a dū an e a n s è briśa di ciucâ in dal sarvèl.
Cenerentola (film 1950)
Cenerentola (Sendrèintla) 'l è 'n cartòun animê americàṅ dal 1950 prodót dala Walt Disney e tolt da na fóla 'd Charles Perrault.
Picacìśum
Descrisiòṅ
Inóltar a gh'è da tiràr via anc i caś in dua l'è la cultùra dal pòst ch'a fà magnàr di quèi dal gènar. A risć ad bcar-as cal distùrub chè a gh'è 'l dóni insìnta parchè a s è vdû che dal vòlti a gh vîṅ vója 'd far di pcâ 'd góla, a s fà par dir, mandànd śò dla carna cruda o dal giàs.
Cenerentola (film 1950)
Sunt
Al pèder dla Sendrèintla al spóśa in secòndi nòsi la madrègna sgnóra Tremaine, mèder dal surlàstri Śenvèfa e Anastàśia. Al nōv idìli famigliêr al n'dura briśa dimòndi però, vist che 'l pèder al mōr ded lè a pôc. El surlàsi e la madrègna i n'gh'mèten mìa dimòndi tèimp a fèr vèder i só caràter imprufitadōr, invidiōś, tacàgn e tiràṅ. Adês ch'i n'gh'àn gnanc più tanti disponibilitê econòmichi, la nn'è più na vìta agèda, mo a chilōr a n'gh'pêr gnanc véra ed psér desfrutèr la dolsa Sendrèintla in tùti el facèndi ed cà ch'a s pòsa imaginèr. La Sendrèintla, ed bòun caràter, la gh'la chèva 'd tór-la anc cun soquànta filośofìa, ch'la gh'à finànc di amîg pìn ed simpatìa per lē in di surghìn ed cà, in dal vêć cavâl, in dal vêć càṅ e in di pasarôt, ch'a s egh pōl ciacarèr-egh sēg. Lè in cà i dè i pasarèven tùt cumpàgn s a n'rivìs la nuvitê che 'l śóven prìnsip, vlènd-es spuśèr, al ciama a 'n bâl a castêl tùti el śuvnòti dal paēś, ch'al in vōl sernìr ùna per mujér. I śmanèś e i sù e śò dal surlàstri per fèr-es bèli p'r al bâl, gl'ìn secònd sōl ala cativèria edla madrègna, ch'l'impinìs la Sendrèintla ed tanta ròba da lavèr e stirèr, che chilē pròpia la n'gh'la cavarèv gnanc ed fèr-es bèla, se i só amìg surghìn e pasarôt intànt i n'gh'ìsen cuśî per lē un bêl vistidèin dignitōś. Vistìda l'è vistìda, petnèda l'è petnèda, mo nò: el surlàstri pini 'd invìddia, n'gh'àn-i da sćianchèr-'gh al vistî e la gulàna?! Tùt a parrèv pêrs, che 'l surlàsi e la madrègna i partìsen vers al castêl lasènd la Sendrèintla lè in cà a piànśer sàinsa più sperànsa. Mo a 'l impruvìś, na magìa la fà cumparìr lè atēś a lē la fata Deśminghèina, ch'la gh'fà un pò 'd cumplimèint, ala puvrèta, la gh'tira sù al morêl, ch'la gh'fà vèder 'd èser bòuna ed vistìr-la cun un vistî biànc belìsim e finànc la gh'prepèra na caròsa cun un tîr ed cavâl. È tùt véra? Pōl-la dabòun andèr a 'l bâl bèla acsè? Sè, la gh'dìś la madrèina Deśminghèina, ùnica cundisiòun l'è quèla ed turnèr a cà dàint'r ala meśanôt, perchè la magìa la durarà apèina infìn a cl uràri lè. Cursa in fuga là a 'l castêl, al prìnsip al la vèd subìt, che acsè bèla cum l'ē, la n'pasa minga indiferèinta a nisùn. Al prìnsip al gh'bala sēg tùta la sira, tùt e dū imberiêg ed cuntintèsa. Apèina apèina, quànd a sòuna la meśanôt, la Sendrèintla la s arcòrda del paròli dla madrèina e dòunca la gh'à da scapèr vìa a lughèr-es, mulènd incòsa al prinsip e 'l bâl. Difât, lughèda drē 'n angol, la caròsa, i cavài, al vistî, i sparìsen 'd un fiê. Ala puvrèta a n'gh'resta in màṅ èter che ùna dal só scarpèti 'd cristâl, che cl'ètra l'era bliśghèda vìa in sìm'a 'l scalòun dal castêl, in dal mèinter ch'l'era drē a scapèr.
Picacìśum
Descrisiòṅ
Dagnóra tut al vòlti a dar al via a cal visi chè l'è n'anemìa par mancànsa 'd fèr dònca s'a s mét'n a pòst al ròbi pò la pica la pasa da par lē. A secónda ad qvél ch'a s magna, al distùrub al pōl ciapàr di nóm più specìfic cuma coprofagìa (mèrda), urofagìa (pisa), emetofagìa (gòmit), geofagìa (tèra), emofagìa (sàngṿ), tricofagìa (pēi o lana), onicofagìa (ungi) e àt'r incóra. Anc a i gat a gh pōl vgnir al picacìśum, par far 'n eśèmpi quànd i ciùcian na maja 'd lana cuma s'i titìsan.
Cenerentola (film 1950)
Sunt
Al dè dôp, a 'l grandùca Monòcol, ch'l iva catê sù la scarpèina bliśghèda vìa in dla fuga edla śóvna, a gh'vìn dê al bèl impègn 'd andèr per tùt i dintóren dal castêl a pruvèr la scarpèta 'd cristâl ai pē ed tùti el śuvnòti, ch'la gnarà bèin fóra, cla bèla ragàsa misterióśa dal bâl! Tùti el ragàsi dal paéś i s fàn bèli per pruvèr-es la scarpèina, mo a n'gh'n è minga ùna ch'la gh'àpia al pē acsè cìc cuma la damèina dal bâl pina ed mistēr. La madrègna, ch'a gh'è suvgnû che la bèla ragàsa dal bâl la prèv dabòun èser la Sendrèintla, la la sèra sù in dal tasèl ed cà, lughènd-es la cèva edl ùs in dla bisàca: vō-'t che acsè el só do fióli i n'fùs'n el mióri da sernìr?! Ala próva edla scarpèina però, a n'gh'è dùbi che chel do fèti che 'l surlàsi i gh'àn per pē i n'gh's esfrùcen dèinter. "N'gh'è più nisùna ragàsa, in cla cà chè?" al dmanda al grandùca Monòcol. I amìg surghìn, pasarôt, al càṅ e 'l cavàl i gh'àn però ciavê la cèva, ala madrègna, i àn tolt fóra la Sendrèintla da 'l tasèl, e chilē, in bèrba a tùt, la fà vèder ch'l'è pròpia lē ch'a s serchèva. Evìva i spōś, dòunca!
Picacìśum
Culegamènt estéran
}}
1067 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1067, mo invéci 'l an 1067, 't ê da 'ndèr chè) Al 1067 (milessantasèt, millesessantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1066 (milessantasē) e 'l vin prìma dal 1068 (milessantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milessantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Silvia Federici
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La Silvia Federici (Perma, 1942) l'è na profesóra ìtalo-americàna ed filośofìa polìtica, scritóra, ativìsta ed tradisiòun feminìsta marxìsta avtonomìsta. La Federici l'è profesorèsa emèrita edl'universitê 'd Hofstra, a Long Island in dal stêt ed New York, indû lē l'insègna el siàinsi socèli.
Biografìa
La Federici la chersìva e studièva in Itàglia infintànt che in dal 1967 la nn'andèva in Amèrica a completèr i só stùdi 'd filośofìa in dl'universitê ed Buffalo. La profesorèsa l'insgnèva anca in dl’University of Port Harcourt in Nigèria, la dvintèva Profesōr asocê e pò Profesorèsa ed Filośofìa Polìtica e Stùdi Internasionêl in dal New College of Hofstra University.
La Federici la fèva pèrt ala fondasiòun dal Coletìv Internasionêl Feminìsta, ala fondasiòun dal Committee for Academic Freedom in Africa (CAFA), e in dal 1995 ala fondasiòun dla Radical Philosophy Association (RPA), un progêt contra la punisiòun cun la mort. La Federici l'è member dal coletìv Midnight Notes.
Soquànt pinsér dla studióśa
In dal só liber più cgnusû "Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation" ("Calibàṅ e la Strìa: cal Dòni, al Corp e l'Acumulasiòun Primitìva"), la Federici la và drē e più a fond, a 'l pinsér dla Leopoldina Fortunati. Chè la Federici la cata da critichèr di pcòun di scrìt ed Marx, indû chilò al giva che l'acumulasiòun primitìva la gh's'rèv estèda solamèint a 'l inìsi dal procês edl infiamèint dal capitêl in dla socetê capitalìstica. Difât, secònd la pinsadóra, al capitêl al cuntinuarèv in dal tèimp, a druèr dl'espropriasiòun, anc se minga trôp viśìbil, a careg ed cal dòni masimamèint, tùti el volti che a quistichè a n'gh'gnarèv minga arcgnusùda cum'a s dév, la só óvra arprodutìva, e però dagli ètri espropriasiòun i gh'sarèven anca in tùt i Paéś sotaśvilupê, tùti el volti che nuèter rìc a gh'ciavòm eli arsórsi a chilōr, e anc al só lavōr in canbi ed pôc bési.
Soquànt só artìcol alśìbil in dla reda
}}
194
Al 194 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
172 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 172 (seintestantadū, centosettantadue in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 171 (seintestantùn) e 'l vin prìma dal 173 (seintestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al seintestantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Wake of Death - Scia di morte
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vindéta 'l è tut qvél ch'a gh armàgn.|Tagline dal film}}
Wake of Death - Scia di morte (Wake of Death - Trasa 'd mòrt) 'l è 'n film 'd asiòṅ dal 2004 ad Philippe Martinez ch'l à tòlt al pòst ad Ringo Lam.
La pelìcula l'è custàda quatórdas migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Dòp soquànt an da delinquènt, Ben Archer (Jean-Claude Van Damme) al partìs da Marsìglia p'r andàr a vìv'r a Los Angeles in manéra 'd psēr pasàr più tèmp insém a sò fiōl Nicholas (Pierre Marais) e a sò mujēr, la Cynthia (Lisa King), ch'la fà l'asistènta suciàla e la juta gl'imigrâ clandestèṅ. Quànd la dóna la cgnós na baghéta ciamàda Kim (Valerie Tian), scapàda da sò pàdar sasèṅ Sun Quan (Simon Yam) mémbar dla màfia cinéśa, la decìd ad purtàr-la a cà sua par prutéśar-la.
Sun Quan però al n la tōś minga tant bèṅ e na sira lò e i sò óm i vàn'n in dal risturànt in du a s cata sò fiōla a séna par rapìr lē e Nicholas e par tajàr la góla a la Cynthia. Ben al partìs par salvàr sò fiōl e par vindicàr-as di cinéś. Insém a lò a gh'è un sîṅ dla Cynthia, Max (Anthony Fridjohn), la sò guàrdia dal còrp Raymond (Claude Hernandez) e 'l sò amìg Tony (Tony Schiena).
Culegamènt estéran
}}
Tripanuśòma brucèi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Tripanuśòma brucèi (nóm sientìfic Trypanosoma brucei) 'l è 'n parasìta prutìsta ch'al fà vgnir in Àfrica la Tripanuśumìaśi africàna in d'l óm e in dal bèsti, un brut mâł cgnusû anc cuma mâł dal sunèṅ. P'r insfilsàr-as dènt'r i còrp di mamìfar al gh'à biśógn dal mòrśag dla mósca glusìna, cgnusùda anc cuma Mósca Tse-Tse, al sò òspit definitìṿ in dua al s multìplica par riprudusiòṅ sesuàla. I parasìta i sa spòstan pò in dal giàndli dla salìa p'r èsar prònt a finìr in dal sangṿ di mamìfar quànd 'l insèt al s fà 'n past. Se invéci la mósca la n gh'à gnint la và in a risć ad ciapàr-al quànd la magna da na parsòna bèla malàda.
Al Tripanuśòma brucèi al gh'à tri sót-spéci: la Gambiéś (ch'la dà vita a na fórma lénta dla Tripanuśumìaśi), la Rudeśienéś (ch'la fà partìr na Tripanuśumìaśi ch'la và avànti in présia) e la Brucèi (ch'la culpìs al bèsti cuma qvéli salvàdghi o i bóv tulénd al nóm ad Nagana).
In dal còrp umàṅ al parasìta, ch'l è 'n protozoo flagelâ, al s multìplica a 'l inìsi in dal giàndli dla linfa e pò in dal sangṿ, sèmpar dvidénd-'s in dū. Al sistéma imunitàri al n è mia bòṅ ad cumbàt'r-al parchè al càmbia da spés al pruteìni ad fóra dònca i glòbui biànc i faṅ fadìga a 'rcgnós'r-al.
Al prim stadi dal mâł al s preśénta in dal primi stmani c'n al giàndli dla linfa ch'i dvèntan grôsi, specialmènt qvéli da drē da 'l còl, e di perìud cun dal févri élti e di àtar sénsa févra. Inólt'r a pōl vgnir dla tarmarìa a la léngua e a 'l maṅ, spiùra, câl ad péś e mâł a la tèsta e a i òs. Sōl in un secónd mumènt, quànd i parasìta i rìv'n a 'l sarvèl, al ròbi i tàc'n a 'ndàr pèś. A i malâ a gh vèṅ dla stufìśia e vója ad far gnint, i dòrman da spés, i càg'n e i s pìs'n adòs, i faṅ fadìga a giràr e a dascórar, i càmbian ad caràtar e i gh'aṅ dla cunfuśiòṅ in tèsta. In dal gir ad soquànti stmani i finìs'n in còma e i mōran.
Par cumbàt'r al mâł a s pōl druàr dla Pentamidìna o dal Sùramin in dla prima faś e dal Melarsopròl o dl'Eflornitìna in dla secónda faś anc se quànd a sém lè 'l è da spés tròp tard. I èṅ da piò ad ssanta-mila al parsòni ch'i mōran ad cal mâł chè tut i an, 'l 80% sōl in dla Repùblica Demucràtica dal Cóng. La fórma ch'la culpìs da piò 'l óm l'è qvéla Gambiéś ch'la pōl rivàr anc a 'l 98% di caś méntar la Rudeśienéś la s férma a 'l 2% a 'l incìrca.
Àtar prugèt
}}
Black Hole (film 2006)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Na minàsa misterióśa l'è drē a far un masèl dla Tèra.|Tagline dal film}}
Black Hole (Buś négar) 'l è 'n film catastròfic dal 2006 ad Tibor Takács girâ par la televiśiòṅ c'n un budget ad tri migliòṅ e mèś ad dòlar.
Sunt
Un grup ad siensiâ dal Midwest dl'università 'd Saint Louis, cmandâ p'r al dutōr Hauser (Kevin Beyer), 'l è drē a far di esperimènt par far un buś négar artifisiàł ch'a gh'è da bàt'r i cinéś ch'i èṅ avànti in di sò studi. A n sèrt punt la Shannon Muir (Kristy Swanson), mémbra dal staff, la capìś ch'a gh'è quèl ch'a traśa in di laburatòri dal sèntar. Hauser e 'l sò culaburadōr Kent (Dan Buran) i vàn'n a véd'r in di repàrt ad sóta e i finìsan ciuciâ dènt'r a 'l buś négar ch'al s è śvilupâ da par lò.
Al generàł Ryker (David Selby) al s mét a cap dla misiòṅ. Insém a lò a gh'è anc la sergìnta Alicia Bennet (Heather Dawn) e 'l capuràł Hendricks (Chris Nolte). Al generàł Tate (Peter Mayer), par cònt dal presidènt di Stat Unî (Ermal Williamson), al mét présia a Eric par catàr na sulusiòṅ in tri óri o sinò i èṅ bèla prònti dal bómbi atòmighi da tiràr adòs a 'l buś négar.
Culegamènt estéran
}}
.infiniti
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2015.
Tràuma psiculògic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al tràuma (da 'l grèc “τραῦμα” → frida) in psiculugìa 'l è 'n distùrub dla mènt a séguit 'd un fat o dna série 'd fat visû cuma crìtic da na parsòna tant ch'a s fà fadìga a tgnir bòta esénd che chi evènt lè i gh l'aṅ cavàda a scavśàr i culegamènt fra l'esperiénsa pasàda e 'l sò intensiòṅ e 'd far un sćiànc in d'l equilìbri mentàł ch'l armàgn sgnâ. Al sugèt traumatiśâ al n è più bòṅ ad mét'r un fìltar a i stìmui ch'i gh rìv'n a 'l sarvèl che acsè al s impinìs ad fat ch'al fà fadìga a cumpatìr.
Eśèmpi cumùn ad tràuma i èṅ la viulénsa sesuàla, fìśica o in di dascōrs, al lut, la guèra, la gint ch'la t dà adòs, al mâł patî, i falimènt, al deluśiòṅ in amōr, al minàsi, al daśgràsi, gl'incidènt, al rubarìi, gl'imbròj e via dascurénd.
Ligâ a 'l tràuma i pōlan cumparìr di distùrub disuciatìṿ, di distùrub borderline 'd persunalità o di distùrub da stress pòst-traumàtic.
I sugèt ch'i gh'aṅ cal mâł chè i téndan cun la rimusiòṅ a paràr via gl'arcòrd d'l evènt traumàtic (ciamâ trigger parchè al funsióna cuma 'n grilét) par far in manéra 'd a n patìr briśa parchè vìv'r incóra cal bruti esperiénsi lè al pòrta angùstia, depresiòṅ, dulōr o di atàc ad pànig. Minga sèmpar la parsòna la sà 'd avēr cal prubléma chè ma, s'la 'l sà, dal vòlti la pōl catàr cunfôrt in dla butìglia e in dla dròga.
Culegamènt estéran
}}
24 ed nuvèmber
Al  l'è al 328śum dè dal calendàri gregoriàn (329śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 37 dè a la fin dl'an.
Green Day
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Un viaggio chiamato amore
{{Metacaixa
Green Day
{{CITAZIONE2|Don't wanna be an American idiot, don't want a nation under the new media and can you hear the sound of hysteria? The subliminal mind-fuck America. Welcome to a new kind of tension, all across the alienation, everything isn't meant to be okay, television dreams of tomorrow, we're not the ones who're meant to follow for that's enough to argue. Well maybe I'm the faggot America, I'm not a part of a redneck agenda, now everybody do the propaganda and sing along in the age of paranoia.|A n vój minga ès'r un deficènt americàṅ, a n vój briśa na nasiòṅ sóta i mèdia nóṿ, a n sènt-at mia 'l caśèṅ d'l isterìśum? Al mesàǵ subliminàł ch'al gusa la mènt dl'Amèrica. Bèṅvgnû in na tensiòṅ dal tut nóva, tuta 'd travèrs dl'alienasiòṅ, a n è mia dit ch'a gh'àppia 'd andàr bèṅ incòsa, sógn televiśìṿ dal dmaṅ, nuàt'r a n s ém briśa qvéi ch'i gh'aṅ da tgnir-'g adrē par fòrsa parchè qvést chè 'l è abàsta par tōr puśisiòṅ, bòṅ a s pōl anc dar ch'a sia òṅ dl'Amèrica fnòcia, a n fag minga part di valōr di redneck, adès tut i faṅ prupagànda e i cànt'n insém in di tèmp dla paranòja.|American Idiot, 2004|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Un viaggio chiamato amore
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Green Day
I Green Day i èṅ un grup rock califurgnàṅ mis in pē in dal 1986 a Berkeley. I sò mémb'r i èṅ Billie Joe Armstrong (chitàra e vóś), Mike Dirnt (bas e vóś secundària), Tré Cool (baterìa) e Jason White (chitàra). Insém a gl'Offspring e a i Rancid i aṅ dâ fiâ a 'l gènar punk in di an Nuànta e Dumìla specialmènt.
I s èṅ fat cgnós'r in tut al mónd in dal 1994 par via dal sucès dal sò tèrs àlbum Dookie ch'l à vindû quìndas migliòṅ ad còpi in di Stat Unî e àtar tanti in dal rèst dal mónd. Anc s'i disc sucesìṿ i n aṅ mingâ abû un sucès cumpàgn, i gh l'aṅ cavàda listés a dvintàr dòpi plàtin (Insomniac e Nimrod) e 'd òr (Warning). Cun American Idiot dal 2004, la sò prima òpra rock, al grup al tórn' a véndar quatórdas migliòṅ ad còpi.
Un viaggio chiamato amore
{{Film }}
Green Day
In dla sò caréra i Green Day i aṅ pasâ i stantà-sinc migliòṅ ad disc vindû e i aṅ vins siē Grammy Awards finénd anc in dla Rock and Roll Hall of Fame al 18 'd Avrìl dal 2015.
Un viaggio chiamato amore
{{CITAZIONE|A-j-ò magnâ la tèra sèg e la saìva 'd amōr.}}
Green Day
Culegamènt estéran
}}
Un viaggio chiamato amore
Un viaggio chiamato amore (Un viàś ciamâ amōr) 'l è 'n drama biugràfic dal 2002 ad Michele Placido ch'al cònta la stòria 'd amōr fra la scritōra Sibilla Aleramo e 'l puvéta Dino Campana parténd da 'l lètri ch'i s èṅ mandâ in dla lōr vita.
Par cla pelìcula chè, numinàda a quàtar Nàstar 'd Argìnt, al prutagunìsta Stefano Accorsi 'l à vins la cópa Volpi a 'l 59śum Fèstival ad Venèsia.
Sunt
Durànt la prima guèra mundiàla al puvéta Dino Campana (Stefano Accorsi), rifurmâ da 'l servìsi militàr parchè batśâ mat, al taca a scrìvar dal létri a la scritōra Sibilla Aleramo (Laura Morante), amìga ad Gabriele D'Annunzio. La dóna, ligàda a 'n óm ciamâ Sebastiano (Emiliano Coltorti), l'armàgn prima culpìda da i sò scrit acsè bèi e puètig e pò la s inamóra 'd lò dabòṅ decidénd dònca 'd andàr-'l a catàr in dal paiśèṅ in du 'l stà, a Maré in dla Rumàgna tuscàna. Dòp avēr-ag rigalâ al sò rumànś Una donna, la dóna la fà 'l amōr sèg. I dū i s métan pò insém.
C'n al pasàr dal tèmp Dino al taca pèrd'r al cuntròl di sò nér'v e a piciàr la pòvra Sibilla che però l'armàgn sèg anc se la sò amìga Leonetta (Galatea Ranzi) la gh diś ch'l è 'n quèl da mat. 'D atra part la scritōra l'à patî dimóndi in tuta la sò vita da quànd da ragasōla (Katy Louise Saunders) l'è stada viulentàda da 'n uperàj (Dario Bandiera) o quànd sò màdar (Consuelo Ciatti) l'à pruâ a masàr-as butànd-as śò da 'n palàs. La Sibilla, ch'la gh'à anc l'artrît, la dmanda ajùt a 'n sò èx amànt, Andrea (Alessandro Haber), méntar Dino al finìs in manicòmi.
Culegamènt estéran
}}
193
Al 193 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Tachipnèa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia) La tachipnèa (da 'l grēc ταχύς, tachỳs, "śvélt" e πνέα, pnèa, "respîr") l'è na frequèinsa dal respîr più élta 'd quêl ch'a s es spetarèv ed catèr in na serta persòuna cunsiderèda per la só etê e per na fadìga ch'l'àpia apèina fât. La s pōl catèr quand na persòuna l'à curs, o ch'l'àpia apèina fât el schèli in fùga, o ch'l'àpia fât un grôs esfòrs, o s'la gh'àpia la févra, na polmonît o di èter distùreb in di pulmòun. Send pò ch'a s è fisê determinèdi frequèinsi 'd respîr da catèr in dal persòuni divìśi per etê, per l'ativitê ch'i fan, e per la só salùt, catèr dla tachipnèa diferèinta da quêl ch'a se vrèv, al prèv mèt'r in alèrta a 'l riguèrd ed na quèlc patulugìa ch'a gh'prèv èser.