cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Navéll (quartîr)
Al Navéll l é un quartîr dla zitè ed Bulåggna, in Emégglia-Rumâgna. Al tôl al nómm dal canèl dal Navélli, ch'al travêrsa. L é nèd dâla fuṡiån ed trî vîc' quartîr: la Bulugnéṅna, Curdgèla e äl Lâm.
L'occhio del gatto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Da 'l òć dal gat, un racònt arudlinâ da gróp in góla da part da 'l aṿtōr ad Carrie, ad Shining e 'd La śòna mòrta.|Tagline dal film}}
L'occhio del gatto (’L òć dal gat) 'l è 'n film fantàstic dal 1984 ad Lewis Teague ch'a tōś ispirasiòṅ da dū stòri ad Stephen King ch'i fànan part dla sò racòlta Dal vòlti i tórn'n indrē (Quitter inc. e Al curniśòṅ) e da 'n sugèt uriginàl scrit apòsta par 'l ucaśiòṅ.
Sunt
Al film al mét insém tri epiśòdi difarènt ch'i eṅ ligâ fra lōr p'r al fat che 'n gat griś al s móṿ lè dèntar par dar al sò ajùt, specialmènt in dal tèrs in du al dvénta anc prutagunìsta.
Quitters Inc
Un fumadōr ch'a n gh'è vèrs, Dick Morrison (James Woods), al tîṅ a drē a 'n cunsìli di sò amìg e al decìd 'd andàr a la Quitters Inc par pèrd'r al visi dal fum. Quél ch'al n sà minga 'l è che cla clìnica lè, purtàda avànti da 'l dutōr Vinnie Donatti (Alan King), al dróa la turtùra par far pasàr la vója a i sò pasiènt. Dòp avér-ag fat védar ch'al fà dabòṅ e mia da burla, miténd un gat insìma a na gradéla ch'la gh fà ciapàr la scòsa sōl pugiànd-as insìma, Donatti al gh diś ciàr e tónd che s'al fumarà incóra, al farà al stés quèl anc a sò mujér. Spavintâ, Morrison al al tōś in paròla e al śmét subìt ad fumàr ma un dè al rèsta intraplâ in mèś a 'l tràfic e p'r al stress 'l impìsa na cica. I óm ad Donatti, ch'i èṅ sèmpar dapartùt, i al védan e acsè sò mujér l'è custréta dabòṅ a patìr la turtùra dla scòsa lètrica méntar sò marè 'l è lè davànti a lē e al véd incòsa. Al pròsim pas al sarà quél dal taj dal dî manvèṅ. A cal punt lè però Dick al mét da na banda par sèmpar al sigaréti, cavànd-gh-la a guarìr dal tut. Na sira pò al s véd cun i sò amìg par far fèsta e al fà 'n brènds cun chi àtar: 'l è lè ch'al véd ch'a la mujér ad quél ch'a gh'iva cunsiliâ 'd andàr a la Quitters Inc a gh manca un dî.
Al curniśòṅ
Un śugadōr ad tènis, Johnny Norris (Robert Hays), al s mét cun la dóna 'd un malavitōś dimóndi periculōś e catìṿ, Cressner (Kenneth McMillan), 'n óm ch'a gh piàś scumétar e ch'al s pòrta a cà, pròpria par cal mutìṿ lè, un gat ch'al gh l'iva cavàda a pasàr la strada in mèś a 'l tràfic dla sità, pròpria cuma 'l iva dit lò. Quànd al gangster al vèṅ a savér che la sò amànta la gh'iva mis i còran, incasâ négar al s fà purtàr al tenìsta e 'l al custrìnś a far un śóg tràgic: se chi lò al gh la cavarà a far un gir cumplèt 'd intóran a 'l sò apartamènt pòst a 'l ùltim piàṅ 'd un gratacēl, stand ad fóra in sal curniśòṅ, al gh'arà salv la vita, lò insém a la dóna. Norris al taca acsè al sò gir ma al gh'à da patìr i schèrs ad Cressner, ch'al gh sòna la trómba par disturbàr-al, e anc al vènt dimóndi fòrt e un clómb ghignóś ch'a n cata mia quèl àtar 'd méj da far che bcar-'l in di pē ad cuntìnuv méntar lò 'l và avànti. La scumésa però al la vins lò parchè 'l è bòṅ ad finìr tut al gir. Ma 'l boss al n gh'à pròpria minga vója ad rispetàr i pat. 'L à bèla fat cupàr la dóna tajànd-la a pès. Adès a tucarév a lò parchè 'n sicàri 'l è drē a sparàr-ag ma 'l gat 'l al fà strabucàr, parmiténd a Johnny ad masàr-al. Adès 'l è lò ch'al gh'à al curtèl da la part dal mànag: Cressner 'l è custrét a far al sò gir in sal curniśòṅ, catànt incóra 'l vènt e 'l clómb ma lì lò al n è minga acsè furtunâ e al casca śò spaplànd-as sóta i òć dal gat.
Culegamènt estéran
}}
Layne Staley
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Layne Thomas Staley, cgnusû méj cuma Layne Staley (Kirkland, 22 'd Agóst dal 1967 - Seattle, 5 'd Avrìl dal 2002) 'l è stâ 'n cantànt americàṅ, mémbar di Alice in Chains e di Mad Season.
'L è arcurdâ specialmènt par la sò vóś pîna 'd emusiòṅ e p'r al sò èsar na parsòna saràda e turmintàda. Al gh'à sèmp'r abû di prubléma cun la dròga tant ch'l è mòrt a trénta-quàt'r an in cà sua, tut da par lò, dòp avér tòlt dal speedball. I 'l aṅ catâ cadàvar dòp dū stmani.
Layne Staley 'l è cunsiderâ 'l quìnt cantànt rock masć più brâṿ at tut i tèmp par la rivìsta Made Manual méntar qvéi dla Hear Ya i 'l aṅ mis a la puśisiòṅ 27.
Nòti
}}
Râǵ edla Tèra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al râǵ edla Tèra 'l è la distànsa da 'l sèinter edla Tèra infìn ala só superfìsi da stèr a 'l livêl medi dal mêr. Sènd che la Tèra la nn'è mia propi na sfera perfèta, mo l'è piò cumpàgn'a 'n elisòid schisê in dû a ghe stà i dū Pôl (Pôl nord e Pôl sud), la lunghèsa dal só râǵ l'è diferèinta a secònda in dû a gh's tōś al mśùri. Cla lunghèsa chè la vin anc tolta in dl'astrunumìa e in dla giulugìa c'ma unitê de mśùra scrivènd R_\oplus.
Al râǵ equatoriêl
Al só râǵ equatoriêl, (o metê as magiōr), a dìr quèl ch'al 'riva infìn a 'l meridiàṅ edl'equatōr, 'l è 'd 6.378,137 kilòmeter.
Al râǵ polêr
Al só râǵ polêr (o metê as minōr), a dìr quèl ch'al 'riva infìn a ùn di dū Pôl, 'l è lung 6.356,7523 kilòmeter.
Al râǵ medi
Al râǵ medi edla Tèra (scrìt R_1), secònd la definisiòun ch'l'in dà l'Asociasiòun Internasionèla dla Geodeśìa e dla Geofìśica (IUGG) 'l è:
in dû a 'l è al râǵ equatoriêl e b' 'l è al râǵ polêr, e dòunca, fàt i còunt, al râǵ medi dla Tèra al dvèinta 6.371,009 kilòmeter.
Al râǵ equivalèint medi
Al só râǵ equivalèint medi (scrìt R_2), catê a partìr dala superfìsi edla Tèra e pinsènd-la c'ma ch'la fùs na sfera, 'l è:
ch'i dvèinten 6.371,0072 kilòmeter.
Al râǵ volumètric medi
Al só râǵ volumètric medi (scrìt R_3), 'l è quèl ch'a s cata a partìr da 'l v'lùm edla Tèra e pinsènd-la sèimper c'ma na sfera:
ch'al dvèinta 6.371,0008 kilòmeter.
Noti e referèinsi
}}
Cichlasoma salvini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La fémna l'è più pìcula cun la pansa rósa. Al sò pini i èṅ più curti e minga culuràdi in cunfrònt a 'l masć ch'al gh i à blù. A gh'è da dir ch'al masć dal pés C. Salvini al n è minga tant gustóś, 'l è 'n taca-brighi e 'l pōl anc dar dal bòti a 'l fémni ch'i èṅ custréti a lugàr-as.
Cal pés chè al magna da tut mo dal vòlti a gh'è da dar-ag listés dal magnàr viṿ. I sò óṿ i vìnan mis su di giaròṅ piàt o sinò a 'l intèran dal sfési dal maśàgni.
Culegamènt estéran
}}
Fèstival 'd Berlîṅ
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Fèstival 'd Berlîṅ 'l è 'n fèstival dal cìnema ch'a gh'è tut i an in dal méś ad Favràr a 'l Potsdamer Platz dla sità 'd Berlîṅ in Germàgna. Al dûra ùndas dè in tut e 'l è òṅ di più impurtànt a 'l mónd, cgnusû anc cuma Berlinale, nóm invintâ da l'atōra tedésca Tatjana Sais.
La prima edisiòṅ dla manifestasiòṅ la gh'è stada in dal 1951, c'n al film Rebecca, la prima moglie 'd Alfred Hitchcock a vèrar-'l, ma 'l è da 'l 1956 ch'la FIAPF la 'l à arcgnusû cuma fèstival cumpetitìṿ. In dal cōrs dal tèmp 'l è sèmpar carsû 'd impurtànsa, cavànd-'g-la a mét'r insém sincsènt-mila spetadōr 'l an, cun vint-mila e pasa adét da sènt-vint paéś e quàtar-mila giurnalìsta.
Al prèmi più impurtànt dal fèstival 'l è 'l “Ōrs 'd Òr” dâ a 'l film più bèl. Da 'l 1982 a gh'è anc al prèmi a la caréra. Par la regìa, gl'atōr e la senegiadùra a gh'è invéci 'l “Ōrs 'd Argìnt”.
Culegamènt estéran
}}
1836 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1836, mo invéci 'l an 1836, 't ê da 'ndèr chè) Al 1836 (mileotseinttreintasē, milleottocentotrentasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1835 (mileotseinttreintasìnc) e 'l vin prìma dal 1837 (mileotseinttreintasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseinttreintaseéśim post.
Èter progèt
}}
Despair
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na cumèdia istèrica.|Tagline dal film}}
Despair (Disperasiòṅ) 'l è 'n film tedésc dramàtic dal 1978 ad Rainer Werner Fassbinder, al prim girâ in ingléś.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 31śum Fèstival ad Cannes in dua 'l regìsta 'l è stâ numinâ, sénsa vìnsar, a la Palma 'd Òr.
Sunt
Hermann Hermann (Dirk Bogarde) 'l è 'n industriàł dla ciuculàta ch'al gh'à na fàbrica a Berlîṅ durànt i an dla Repùblica 'd Weimar. Uriginàri dla Rùsia ed ebrèj par part ad màdar, al gh'à na mujér biónda e titóna, la Lydia (Andréa Ferréol), che però la n è minga tant inteligìnta ma almànc la gh'à di bèsi. Inóltar chi lē la gh'à 'n cuśèṅ pitōr sèmpar fra di pē che lò al n è minga bòṅ ad cumpatìr-as, Ardalion (Volker Spengler), tant ch'al gh dà dal cuntadèṅ ucraèṅ e 'l diś anc ch'al pusa cuma na bèstia dal zoo.
Gl'afâr i n vànan minga tant bèṅ anc parchè la nasiòṅ l'è stranglàda da i débit dla prima guèra mundiàla e 'n sò culaburadōr ciamâ Müller (Peter Kern), cun dal simpatìi ad dèstra, al vrév ch'la Germàgna la śmitìs ad pagàr-i. Usesiunâ da la figùra dal sò dópi, ch'a gh pâr ad védar dapartùt, un dè Hermann 'l incróśa 'n uperàj buletàri, Felix Weber (Klaus Löwitsch), ch'al créd ch'al gh sumìlia dimóndi anc s'al n è briśa véra. 'L industriàł al 'l intórta dgénd 'd èsar 'n atōr ch'al pésca 'n dópi p'r i sò film, al gh śibìs di bèsi e pò 'l al masa scambiànd i vistî e i ducumènt sèg par ciapàr i bèsi d'l asicurasiòṅ su la vita ch'l iva fat c'n al sgnōr Perebrodov (Gottfried John). Ma la pulisìa la 'l bèca subìt in Śvisra in du 'l éra scapâ.
2 d'utóber
Al  l'è al 275śum dè dal calendàri gregoriàn (276śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 90 dè a la fin dl'an.
1606 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1606, mo invéci 'l an 1606, 't ê da 'ndèr chè) Al 1606 (milseseintsē, milleseicentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1605 (milseseintsìnc) e 'l vin prìma dal 1607 (milseseintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintseéśim post.
North Country - Storia di Josey
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut qvél ch'la vliva 'l éra far-as na vita, invéci l'à fat la stòria.|Tagline dal film}}
North Country - Storia di Josey (Paéś dal Nòrd - Storia dla Josey) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic americàṅ dal 2005 dla Niki Caro trat da 'n lìbar scrit par la Clara Bingham e par la Laura Leedy Gansler ch'al cuntàva di fat sucès dabòṅ, qvéi dal caś giudisiàri Jenson v. Eveleth Taconite Co..
Par cla pelìcula chè, giràda in dal Minneśòta e in dal Mèsic Nóṿ c'n un budget ad trénta-sinc migliòṅ ad dòlar minga tut purtâ pò a cà, la prutagunìsta Charlize Theron l'è andàda in a risć ad vìns'r al Prèmi Òscar acsè cuma la Frances McDormand, tuti e dū numinàdi.
Sunt
La Josey Aimes (Charlize Theron), màd'r ad dū fiōi, Sam (Thomas Curtis) e la Karen (Elle Peterson), la tórna a vìvar da i sò genitōr, Hank (Richard Jenkins) e l’Alice (Sissy Spacek), in un paiśèṅ dal nòrd dal Minneśòta dòp èsar scapàda via da 'n marè ch'al gh mitìva 'l maṅ adòs. La vita par lē la n è minga fàcila anc parchè sò pàd'r al n gh'à mai pardunâ i sò śbali dal pasâ quànd l'andàva cun tut i ragàs ch'l'incruśàva. Inólt'r al sò mistēr ad paruchéra al n gh parmét briśa ad far sù di bèsi abàsta par tiràr avànti.
Su cunsìli dna sò amìga camiunìsta, la Glory Dodge (Frances McDormand), la decìd 'd andàr a lauràr sèg in na minéra 'd fèr, adès ch'l'è vgnuda fóra na léǵ ch'la parmét a cal dóni ad far tut i mistēr cumpàgn a i óm. Ma in cal mónd lè dûr da masć al ròbi i s fànan dimóndi bruti par lē par via dgl'umiliasiòṅ e di schèrs ch'l'è custréta a patìr, specialmènt da part ad Bobby Sharp (Jeremy Renner).
Culegamènt estéran
}}
Fiat
Fiat è un'compagnia itagliàna che prodûşen veìcol.
Jesús Castillo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jesús Abdallah Castillo Molina cgnusû méj cuma Jesús Castillo (Callao, 11 ad Zógn dal 2001, a s lèś [ˈʤiːzəs kasˈtiʝo] in spagnōl) 'l è 'n śugadōr ad fólbar peruviàṅ, mediàṅ dal Sporting Cristal e dla nasiunàl  Peruviàṅa. 'L è élt 1mét'r e 85 e 'l péśa stantòt chilo.
Àtar prugèt
}}
246
Al 246 (CCXLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
La Miràndla
La Miràndla (Mirandola in italiàn, 23.512 cristiàn) l'è 'na sitê in pruvèinza ed Mòdna; la fà pèrt di nóv cumùn dl'Uniòun cumùn Mudnési Area Nord.
Luntàn 34 km da Mòdna, sta sitadèina dla bàsa mudnésa l'è stèda per quaterzèint àn la cà dla faméja di Pico (tr'i quel l'è dimòndi famós Giovanni II, ciamê Pico d'La Miràndla).
Al zicundàri d'la Miràndla al sé tasfurmé indal pasàr di ân, da ruréel in industriéel. Da soquànt ân l'ativité prevalént l'é al Biomedichél (Biomedicale in italiàn) e l'indôt artigianél cal seguìs.
Jennifer Aniston
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Jennifer Joanna Anastassakis, cgnusùda méj cuma Jennifer Aniston (Los Angeles, 11 ad Favràr dal 1969), l'è n'atōra e prudutōra 'd film americàna. In dal 2012 la gh'à abû la sò stéla a l'Hollywood Walk of Fame.
Prima 'd mét'r-as cun Justin Theroux l'è stada spuśàda cun Brad Pitt da 'l 2000 a 'l 2005.
1295
Al 1295 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Diabēt
{{Metacaixa
Istitût tècnic industrièl Aldén Valeriàn
Al Istitût tècnic industrièl Aldén Valeriàn l é na scôla superiåur ed Bulåggna. Fundè dal 1844, l'é óṅna däl pió vèci dla zitè stra qualli ancåura in ativitè dal dé d incû.
Diabēt
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al diabēt (da 'l grèc διαβήτης, diabètes, derivâ da διαβαίνω, diabàino, «pasàr in mèś») 'l è 'n mâł cauśâ da dal cuncentrasiòṅ dimóndi élti dal glucòśi, un tip ad sùcar, in dal sànguv parchè al còrp al n è briśa bòṅ ad regulàr-al cun l'insulìna, 'n urmòṅ prudót in dal pàncreas, esénd ch'a gh 'n è pôc o pròpria par gninta.
.trust
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Diabēt
La gint ch'la gh'à 'l diabēt in gènar la pisa dimóndi, la bév dimóndi e la magna dimóndi.
A gh'è dū categurìi ad diabēt: qvél melît, ch'a sò vòlta al s divìd in di soquànt grup cuma 'l òṅ (ch'al s ciàpa quànd a s nas o da putèṅ) e 'l dū (ch'al riva più in là c'n i an e ch'al mét insém al 90% di diabétig), e qvél tsévad.
Par cumbàt'r i livèi élt ad sùc'r in dal sànguv a gh'è da far dal puntùri 'd insulìna tut i dè (o quànd i valōr dla glicemìa i pàs'n un sèrt livèl) e tōr dal madśìni. S'a n s fà minga cla cura chè a s và in a risć ad murìr parchè a s và in còma. Da 'l diabēt a n s guarìs briśa, a gh'è sōl da tiràr avànti sprand 'd a n dvintàr minga òrub e 'd a n patìr minga di infàrt, di ìctus o ch'i pē i marsìsan. Anc i rēn e 'l sarvèl (deménsa) i pōlan patìr di dan.
Nòti
}}
Kaitlyn Maher
{{metacaixa
Virginie Ledoyen
{{Metacaixa
Kaitlyn Maher
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Francesco Gaetano Caltagirone
{{Metacaixa
Kaitlyn Maher
La Kaitlyn Ashley Maher (Nóṿ, 10 ad Śnar dal 2004) l'è na cantànta e atōra americàna.
Virginie Ledoyen
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Volare (singol)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Album }}
Kaitlyn Maher
La s è fata cgnós'r a quàt'r an tulénd part a la tèrsa edisiòṅ dal prugràma America's Got Talent.
Virginie Ledoyen
La Virginie Fernández, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Virginie Ledoyen (Parì, 15 ad Nuvémbar dal 1976), 'l è n'atóra francéśa.
Gingén'na
La Gingén'na (Numida meleagris (Linnaeus, 1758) ), l'é'n osél ed la famija di Numididi c'al spol catär al stät salvadég praticamént ätor che in-t-l'Africa séténtrionäla. L'é l'unica sòrta'd béstia dal genòr Numida. L'é conosuda par la bontè dil sò cärni e –anca par còl– l'é städa importèda in-t-l'Evropa, in-t-al Médi Oriént e in-t-ij Americhi, in do l'é städa intròdòta c'mé béstia da alevameént.
Kaitlyn Maher
Àtar prugèt
}}
Francesco Gaetano Caltagirone
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Volare (singol)
{{CITAZIONE2|...il problema vero è come atterrare...|Al probléma più grôs 'l è cuma gnìr a tèra...|Volare, 2016|DIALETTO={{Carpś}}|LINGUA={{It}}}}
Gingén'na
In pramsân la paròla gingén l'as pol dovèr anca par déscrivór 'na parson'na c'la s'da un muć d'ârij, al mótiv l'è in-t-al fat che la fèmna d'la gingén'na la fa 'n vèrs particolèr e la pära c'la disa "póvrètt, póvrètt, póvrètt, póvrètt" a chi la gà davanti.
Francesco Gaetano Caltagirone
Francesco Gaetano Caltagirone, cgnusû anc cuma Franco Caltagirone (Róma, 2 ad Mars dal 1943, a s lèś [franˈtʃesko ɡa.eˈtaːno kaltadʒiˈroːne] in Itagliàṅ) 'l è 'n imprendidōr itagliàṅ, custrutōr in dal camp dl'edilìsia e anc editōr. In dal 2006 'l è stâ numinâ Cavalēr dal lavōr p'r al presidènt dla repùblica Giorgio Napolitano.
Gingén'na
Déscrision
L'è n'osél ed taija media-granda, lóng pù o meno 55 o 60 bòr; pr'al portamènt la pol ricordèr bombén la galén'na nostrana mo la ga paréć caratór difarént. Al pèni, pr'ésémpi, i én nigri o d'un bel griz carégh, tuti puntégèdi ed bianc, con anca dil sfumaduri violètì in t'al stomégh. Al pèni d'i äli pò i én difarénti: i téndén al marón con dil striaduri biânchi. A ghé anca d'il variétè difarénti ed la stèsa sòrta (i én sémpór Numida meleagris) chi polén isor bianchi, bizi ćeèri, rosiólén'ni o anca maronseén'ni. La sò carataristica pù évidénta l'é la présénza, in cò, ed'na sòrta'd corén cal ricòrda un capél da vèscòv (la mitra in italjan, e di fati, sémpor in italjan, l'é ćiamèda pù précisamént "faraona mitrata"); la gingén'na l'a ga anca dò bavisi ròsì ed fianc al bèc che'd sòlit i én un pò pù evidénti e groòsi in-t-al masć, che però, in-t-al compléss al risulta pù alseér e picén.
Francesco Gaetano Caltagirone
C'n un patrimòni ad dū migliàrd e quàt'r ad dòlar in dal 2018, par la rivìsta Forbes al s piàsa a 'l 20śum pòst in dla clasìfica di itagliàṅ più ric e a 'l 924śum pòst in dal mónd.
Gingén'na
Distribucion e habitat
La zòna d'origin d'la famija di Numidi l'éra limitèda a l'Africa (tutà, compréz anca al Madagascar) e, a partir bélé da l'antichitè, i én stè importè in Evropa. In témp pù résént i en stè importè anca in-t-ij Americhi in do i s'en catädi talment tant bén ch'i s'polén catär anca al stät sélvadég c'me i pît.
Volare (singol)
Volare (Volèr) 'l è 'l ters sìngol, dal mâǵ dal 2017, ch'a gniva fóra cantê da Fàbio Rovàsi, dla cà dla Newtopia.
Francesco Gaetano Caltagirone
Finî a prucès a Milàṅ p'r insider trading, 'l è stâ cundanâ in prim grâd a tri an e siē méś in dal 2011, pò asòlt in apèl, pò custrét a 'rfàr al prucès 'd apèl da la Casasiòṅ, pò asòlt incóra in apèl e definitivamènt in Casasiòṅ in dal 2015.
Gingén'na
Alévamént
Alévèr una gingén'na l'é, a la fén di coónt, cómpaign ad alévèr una galén'na nostrana, fòrsi anca pù fâćil. Il râzi pù difusi par l'alévamént i en culì grizi e la cärna la risulta pù bon'na quanda i én lasèdi libri ed magnèr col chi caton in gir pr'i prè. I oóv i én pù pićén ed culì dil galén'ni però i contènòn tri vòlti tant ed vitamén'na A. A ghé da fär un pò d'atensión a mètarià dentor a 'na polèra insèm'ma a'dj ètri beésti parché i pólén dvintér agrésiv e i póntén anca a j oć quanda a s'ghe va a tór su i oóv.
Volare (singol)
La cansòun la gh'iva dimòndi sucès in Itàglia e l'è cantèda in còpia col cantànt Gianni Morandi.
Francesco Gaetano Caltagirone
Francesco Gaetano 'l è pad'r ad tri fiōi, Francesco, Alessandro e Azzurra, èx mujēr dal pulìtig bulgnéś Pier Ferdinando Casini, e imparentâ c'n al cavalēr Gaetano Caltagirone e Francesco Bellavista Caltagirone, padròṅ dal Grup Àqua Marsa.
Gingén'na
Alévamént
Il gingén'ni una vòlta chi van fóra dal pólèr dificilmént i tornén in drè e i van a dórmir in sim'ma'l bròchi dil pianti intórn'a cà. Par fèria tornär indrè a s'pol mettreg insem'ma una fèmna ed pît e a pol sućèdór chi g'vaghen a drè quanda la torna in-t-la polèra.
Volare (singol)
In dal vìddeo uficèl dla cansòun a s fà intènder che Rovàsi 'l àpia ciamê al Moràndi a cantèr sēg dôp 'd èser stê cunsigliê da 'n muribònd, ma pò ala fin dal vìddeo a s còunta che la mujér dal stès Moràndi 'l avrèv edmandê a 'l Rovàsi 'd ciamèr fóra só marì perchè al stèva trôp atâc a 'l compiùter.
Gingén'na
Biólógia
Éd sòlit is catén in famiji o in ciòp putòst pićén, con su par sò un masć par quatór o cincóv fèmni. I masć i fan di ni par térà, dentor a dil busi imbotidi con un pò'd pèni e un pò'd col chi catén in gir, un pò a la manéra di fasàn. Par cóvèda il fèmni i én bón'ni'd fär anca òt oóv, béi dur, lustar e con un cólor c'al va dal bianc al gialdén spòrc. I pólén covèr sia i masć ch'il fèmni, a turén.
Volare (singol)
Referèinsi
}}
872 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Virginie Ledoyen
Biugrafìa
Fiōla dna famìja ad restauradōr 'd Aubervilliers, fiṅ da pìcula (dū an) la fà la mudèla tulénd in séguit al cugnóm ad "Ledoyen", ch'l éra quél ad sò nunóna da puta par part ad màdar e lasànd lè quél ad Fernández (ch'al daśvgnìva da sò nunóṅ uriginàri dla Spaggna).
Anaconda (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ta n purà minga sigàr, la t scavśarà 'l fiâ.|Tagline dal film}}
Pés pajàs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I Pés pajàs (nóm sientìfic dla sót-famìja Amphiprioninae) i èṅ un grup ad pés dla famìja Pomacentridae ch'i vìv'n in di Usèan Indiàṅ e Pasìfic. I èṅ ciamâ acsè parchè i gh'aṅ di còrp dimóndi culurâ cuma di pajàs, aràns cun dal bandi biànchi e négri. L'è na bèstia „trans“ parchè la pōl cambiàr ad sès.
Descrisioṅ
A s trata 'd un pés ch'a gh piàś vìv'r insém a chi àtar dla sò rasa. A cap dal branc ad sòlit a gh'è na fémna ch'la cmanda. Sōl al masć ch'al stà sèg al s dà da far par far di fiōi méntar chi àtar, minga madūr da cal punt ad vista lè, i gìran dintór'n a di anèmuni 'd mâr che, esénd pîni 'd un vlèṅ ch'a lōr a n gh fà gnint, i pàran via tut i predadōr. Quànd la fémna la mōr, al sò spóś al tōś al sò pòst dvintànd un pés dóna.
Al Pés pajàs al s lóga in di tentàcui dl'anèmuna 'd mâr par prutéś'r-as ma anc a lē a gh fà còmad parchè i pés i la tînan pulìda da i rèst dal magnàr cavànd-ag via i parasìta. Quànd l'è óra i óṿ i vìn'n inculâ a i pē dl'anèmuna.
I pés prutagunìsta dal film 'd animasiòṅ dla Pixar Alla ricerca di Nemo i èṅ pròpria di pés pajàs, dla spécie Amphiprion ocellaris p'r èsar precìś.
Culegamènt estéran
}}
410 (nùmer)
{{Metacaixa
Padania
La Padania l'è 'na repóblica federêla imaginâria ch' la fa pêrt di prugèt polétich 'd la Lega Nord. Int i prugèt ed la Lega Nord la Padania la sré 'na federasiòun dal regiòun ed l'Êlta Italia.
1296
Al 1296 (MCCXCVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
La preda nuda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cavâ śò, sénsa armi, da par lò e cun sōi déś secónd ad vantàś su i sasèṅ!|Tagline dal film}}
.porn
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
La bolognese
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Finalmènt a riva l'Emmanuelle nasiunàla!|Tagline dal film}}
245
Al 245 (CCXLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
1837 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1837, mo invéci 'l an 1837, 't ê da 'ndèr chè) Al 1837 (mileotseinttreintasèt, milleottocentotrentasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1836 (mileotseinttreintasē) e 'l vin prìma dal 1838 (mileotseinttreintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseinttreintasetéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1837 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica edl 11 col 167: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Tetsuo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Tetsuo (id.), cgnusû anc cuma Tetsuo: The Iron Man, 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1989, girâ in biànc e négar, ad Shinya Tsukamoto ch'al 'l à anc scrit e prudót.
In dal 1992 al regìsta al 'n à fat 'n arfacimènt a culōr cun più bèsi da 'l tìtul Tetsuo II: Body Hammer che però al n gh l'à minga cavàda a rivàr a 'n sucès cumpàgn. Dal 2009 'l è 'l tèrs film dla série, Tetsuo: The Bullet Man.
La pelìcula l'è stada premiàda a 'l Fèstival dal Cìnema Fantàstic ad Róma dal 1989.
Sunt
'N óm cun di prubléma ad feticìśum (Shinya Tsukamoto) al gh'à 'l visi 'd insfilsàr-as di cumpunènt metàlic dènt'r a 'l sò còrp. Un dè al s taja na còsa par mét'r-as un tub ma la frida 'sta vòlta la fà infesiòṅ e la carna la marsìs faghénd anc di bègatèṅ. Spavintâ al taca a cùrar via par la sità ma al finìs sóta la màchina 'd 'n impiegâ, Tomoo Taniguchi (Tomorowo Taguchi), e dla sò muróśa (Kei Fujiwara), na ninéta 'd prim órdan. Pinsànd ch'al fus mòrt, i dū i al pòrtan in un bòsc e i al làsan là sénsa dir gnint a ninsòṅ e in dal méntar i fàn'n anc na ciuladìna ma c'l àt'r al véd incòsa.
La matìna dòp, méntar Tomoo al s fà la barba, al véd un cundensadurèṅ a 'l pòst 'd un pēl. Quànd al gh pasa insìma 'l raśōr a gh fà sangṿ. Da cal mumènt chè al sò còrp a taca a cambiàr e i gh spùntan da tut al bandi di pès ad fèr, tub, caṿ. A 'l pòst d'l uśèl a gh vèṅ na fréśa bèla granda ch'la prila a tut andàr tant che quànd al fà 'l amōr cun la sò dóna chi lē la mōr spricànd sangṿ dapartùt. Tomoo al la pògia in na vasca da bagn ma 'l è ciàr ch'l è tacàda la maledisiòṅ d'l óm ch'l à mis sóta ch'al riva lè anca lò mèś óm e mèś fèr vèć. A partìs na lòta sénsa quartēr e sénsa règhli fra i dū ch'a la fiṅ i s mùcian sù insém in na masa 'd fèr e 'd aśàr in dua i s védan giùst i grugn lōr.
Culegamènt estéran
}}
597 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 597, mo invéci 'l an 597, 't ê da 'ndèr chè) Al 597 (sincseintnovantasèt, cinquecentonovantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 596 (sincseintnovantasē) e 'l vin prìma dal 598 (sincseintnovantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintnovantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Partîd democrâtic
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Al Parté Democrâtic (PD) l é un parté puléttic itagliàn ed zänter-mancéṅna.
L é nèd dal 14 d utåbber dal 2007, coli eleziån primèri par fèr in môd ch'la żänt l'adliżéss al segretèri naziunèl e l'asanblê custitujänt. Al parté al s à preṡentè a i eletûr par la prémma vôlta cme quall ch'al tôl só quall ch'l avêva fât l Ulîv, parté dal 1995 par tôr só al bån ch'ai éstra la suzieldemocrazî, al sozialîżum demucrâtic, al cristianêṡum demucrâtic, al liberalîṡum e l anbientalîṡum.
Al segretèri naziunèl l é Enrico Letta, on di pió grànd espunént l é al fraraiṡ Dario Franceschini. Al prémm preṡidänt l é stè Romano Prodi, da la sô fundaziån fén al 16 d avréll dal 2008, quand ai avêva dè só.
Al PD l é nèd par la volontè d tótt i parté pió inpurtànt ed mancéṅna, i Demucrâtic ed mancéṅna (DS) e La Margarétta (DL) – ed mettres insàmm par fèr un prugèt pió grànd e pió Muvmänt Republicàn dl'Eurôpa (MRE), Itâglia d Mèż, Lêga Rifurméssta, Republicàn Demucrâtic e dî èter grópp regiunèl cme al Parté Demucrâtic Meridiunèl e Prugèt Sardaggna.
Anca se al prinzéppi i dgêven ch'ai srè piaṡó ed fèri pèrt, i àn dezîṡ ed lasèr pêrder al prugèt dal PD: i Sucialéssta Demucrâtic Itagliàn (SDI), l'Itâglia di valûr.
Mân forti
}}
Sheer Heart Attack
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Don't move, don't speak, don't feel no pain with the rain running down my face, your matches still light up the sky and many a tear lives on in my eye.|Minga mōv'r-at, briśa dascórar, mia avér paùra cun la pióva ch'la gósa śò da la mè fàcia, i tò fulminànt i 'mpìs'n incóra 'l cēl e da piò dna làgarma la rèsta in di mè òć.|Now I'm Here, 1974|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Sheer Heart Attack 'l è 'l tèrs àlbum dal grup rock di Queen. 'L è stâ publicâ 'l 8 ad Nuvémbar dal 1974 par la EMI dòp èsar stâ registrâ in di studi Trident, Wessex, Rockfield e Air (Régn Unî) da Luj a Setémbar dal stés an, sóta la lōr prudusiòṅ e a qvéla ad Roy Thomas Baker.
Al disc 'l è stâ bòṅ ad rivàr a la secónda puśisiòṅ ad qvéi più vindû dal Régn Unî e a 'l dudicéśum pòst in di Stat Unî. Al braṅ più lung ch'a gh'è dèntar 'l è Brighton Rock méntar qvél più curt 'l è Dear Friends.
Furmasiòṅ
}}
Jennifer Aniston
Biugrafìa
In dal 2003 la tōś part insém a Jim Carrey a la cumèdia Una settimana da Dio ch'la mùcia sù dagnóra sinc-sènt migliòṅ ad dòlar. La Aniston la fà védar 'd ès'r anc n'atōra 'd caséta c'n i film Ti odio, ti lascio, ti... (2006), Io & Marley (2008), Mia moglie per finta (2011), Come ammazzare il capo e vivere felici (2011) e Come ti spaccio la famiglia (2013) tant ch'in dal 2007 l'è stada la 11śma dóna più rica dal mónd dal spetàcul.
Culegamènt estéran
}}
Bubba the Redneck Werewolf
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
An 1860
I an 1860 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1860 infìn a 'l 1869 ciapê dèinter.
Bubba the Redneck Werewolf
{{Film }}
Gingén'na
Râzi
A ghé anca na béstia éd'n ätra sòrta, adiritura éd 'n ätòr gènòr, c'la s'pol confóndar con còsta: l'é la Volturina (Acryllum vulturinum) una béstia originèria éd la Sómâlia.
Bubba the Redneck Werewolf
{{CITAZIONE|Cuma ciamrév-at tè un camiunìsta redneck casadōr ad caṅ ch'al bév dla bira, ch'al fuma dal cichi e cun dal maṅ plóśi?|Tagline dal film}}
Bubba the Redneck Werewolf (Bubba al lóv manâr Redneck) l'è na cumèdia ad scarésa americàna dal 2014 ad Brendan Jackson Rogers trat da 'l persunàǵ umònim dal fumét dla Creature Entertainment creâ par Mitch Hyman.
Gingén'na
Ibrìdasión
La gingén'na la's pól ibridär col pavón, e col ca g'véna fora al s'ćiama Numida meleagris × Pavo cristatus.
Bubba the Redneck Werewolf
'L è stâ girâ tut in Flòrida a Deland fra Urlànd e Daytona Beach.
Sunt
Bubba (Chris Stephens) 'l è 'n redneck plâ ch'al śbarca 'l lunàri casànd i caṅ par ciapàr-i e purtàr-i in dal canìl dla sità ma gl'abitànt ad Cracker County i n al tràtan minga tant bèṅ parchè 'l è 'n ingiangulâ ch'al piga. Anc la sò amìga Bobbie Jo (Malone Thomas) la n al rispèta briśa e la s mét c'n un ragàs pîṅ ad mùscui, Dangerous Dwight (David Santiago), invéci che sèg.
Gingén'na
Cusén'na
La gingén'na in gènar la vén còta in-t-al forén (mo miga nećesariamént) con di pòmm da tèrà e socuanti dròghi c'me l'âj, al pévar, al rósmarén e col c'a g'ni vóija. Par n'färla miga schèr troòp le cónsiliabil mèttróg su un pò ed butér, un gòss ed vén o, c'mé primà, col c'a g'ni vóija.
872 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 872 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 436: Fatoriśasiòun:
Bubba the Redneck Werewolf
Sunt
Bubba 'l è sòlit alvàr al gòmat in dal bar dla Jamie Sue (Sara Humbert) insém a cal puòs ad Cletus (Gary Norris).
872 (nùmer)
Èter progèt
}}
Bubba the Redneck Werewolf
Sunt
'L ucaśiòṅ par pruàr a far sua la Bobbie Jo, Bubba al gh l'à quànd 'l incróśa un diavulèṅ rós (Mitch Hyman) ch'l al fà dvintàr un lóv manâr.
Culegamènt estéran
}}
1053 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1053, mo invéci 'l an 1053, 't ê da 'ndèr chè) Al 1053 (milesinquantatrī, millecinquantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1052 (milesinquantadū) e 'l vin prìma dal 1054 (milesinquantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesinquantatreéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1053 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 13 con 'l 81: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Virginie Ledoyen
Biugrafìa
In dal 1995 la vèṅ numinàda p'r al Prèmi César (i Òscar francéś) par la sò part in dal film La Fille seule e la gira un film par Claude Chabrol, Il buio nella mente, in dua l'è la fiōla bòna 'd 'n industriàŀ. In dal 1999 la fà dla reclàm par la marca ad cuśmètic ad L'Oréal pò 'l an dòp la gira insém a Leonardo Di Caprio al film The Beach ad Danny Boyle e la s fà acsè cgnósar dimóndi a livèl internasiunàŀ.
Dū an dòp la vèṅ sarnìda par François Ozon par far la Suzon in dal sò film 8 donne e un mistero e lè la gh'à manéra ad lauràr insém a Catherine Deneuve, Fanny Ardant, Isabelle Huppert e Emmanuelle Béart, vinsénd anc 'l Órs 'd Argènt a 'l Festival ad Berlîṅ cuma atóra più brava.
In dal 2004 la gira un śal, Saint Ange e pò di àtar film in di an seguènt cuma 'l thriller The Backwoods - Prigionieri nel bosco dal 2006 e la cumèdia Solo un bacio per favore dal 2007.
Al 29 ad Setémbar l'è dvintàda màdar ad Lila, la sò prima fiōla, e pò 'd Isaac, fiōl abû in dal Luj dal 2010 dal sò cumpàgn, 'l atōr franco-maruchèṅ Arié Elmaleh.
In dal sò caréra l'à laurâ da spés anc par la televiśiòṅ, girànd di lavōr cuma L'Eau froide 'd Olivier Assayas o I Miśerabìi (2000).
Culegamènt estéran
}}
Anaconda (film)
Sunt
Na troupe televiśìva americàna la decìd ad giràr in Braśìl un ducumentàri su 'l pòpul di Shirishamas ch'adès a n s sà più gnint ad lōr. La regìsta Terri Flores (Jennifer Lopez) la s pòrta adrē al cameraman Danny Rich (Ice Cube), la prudutōra Denise Kalberg (Kari Wührer), al tècnig dal sòṅ Gary Dixon (Owen Wilson), muróś dla Denise, al prufesōr antrupòlug Steven Cale (Eric Stoltz), al ducumentarìsta Warren Westridge (Jonathan Hyde) e 'l capitàṅ Mateo (Vincent Castellanos).
Durànt al viàś in barca lung un fiùm dl'Amaśògna, al grup 'l incróśa un tisi ciamâ Paul Sarone (Jon Voight), casadōr ad sarpènt, ch'al gh diś ad savēr in du i s càt'n i salvàdag. La troupe la 'l fà muntàr sù ma pò Cale al gh'à 'n incidènt esénd che na vrèspa la 'l punś in dal còl. 'L óm 'l è custrét a 'rmàgn'r a lèt par métar-'s a pòst.
In séguit la barca la vîṅ atacàda da 'n squantèr'n ad bisi e pò da 'n anacónda gigànt.
Culegamènt estéran
}}
410 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Uomo bianco, tu vivrai!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|È-la na dmanda... o na rispòsta?|Tagline dal film}}
Uomo bianco, tu vivrai! (Óm biànc, tè 't scamparà!) 'l è 'n film dramàtic dal 1950 in biànc e nég'r ad Joseph L. Mankiewicz, candidâ a 'l Prèmi Òscar par la senegiadùra andâ pò a Charles Brackett, Billy Wilder e D. M. Marshman Jr. par Viale del tramonto.
Minas Gerais
Al cunfëina a Nord cun Bahia, a Est cun Bahia e Espírito Santo, a Sud cun Rio de Janeiro e São Paulo e a Ovest cun São Paulo, Mato Grosso do Sul e Goiás.
Uomo bianco, tu vivrai!
Sunt
Al dutōr Luther Brooks (Sidney Poitier), dòp avēr vins 'l eśàm ad stat par dvintàr mèdag, al decìd ad cuntinuàr par 'n àt'r an a lauràr cuma stagìsta p'r al dutōr Daniel Wharton (Stephen McNally) esénd ch'l è incóra 'n prinsipiànt e 'l vrév far-'s i òs prima 'd tacàr a lauràr da par lò. Na sirà chi lò 'l al manda a far servìsi in dal repàrt penitensiàri d'l uśdàł dòp che dū rapinadōr, i fradèi Johnny (Dick Paxton) e Ray Biddle (Richard Widmark), i èṅ armàś frî a 'l gambi.
Ray al taca subìt a dar-'g adòs e a ufénd'r-al p'r al fat ch'l è 'n óm ad culōr, un quèl che lò al n s cumpatìs pròpria briśa. Luther al próa a curàr sò fradèl ch'l è mis pèś tant ch'al mèdag al créd anc ch'al pòsa avēr-'g un cànc'r a 'l sarvèl. Durànt gl'eśàm Johnny al mōr e Ray al gh dà tuta la cólpa. Luther al vrév ch'a gh s faśìs l'autupsìa esénd sicûr 'd avēr fat bèṅ al sò lavōr ma 'l rapinadōr, par lasàr-ag cal dubi lè e par far muntàr l'arlìa di biànc in di cunfrònt di négar, al n gh la lasa minga far far, esénd lò 'l ùnic sò parènt ch'al gh pōl dar al parmés.
Minas Gerais
Storia
Fra l'1892 e l'1910, 70.000 Itagliän i'enn rüa in dal Minas Gerais. I gnìvan da l'Emégglia-Rumâgna, Vènet, Calabria e Campania. Al dì dincò i'uriginäri Itagliän i'enn quasi 2 migliòn (10,6% d'la pupulasiòn): 1 migliòn a Belo Horizonte e al rèst in dal Süd dal Stä.
Sitä prinsipäi
Belo Horizonte, Juiz de Fora, Uberlândia, Contagem, Uberaba, Governador Valadares, Betim, Montes Claros, Ipatinga.
Uomo bianco, tu vivrai!
Culegamènt estéran
}}
La preda nuda
I senegiadōr Clint Johnston e Don Peters i èṅ stâ numinâ, sénsa vìnsar, a i Prèmi Òscar dal 1967.
Videoregione
Video Regione (o Videoregione)l'è 'na rete tv rumagnòla.
12 d'utóber
Al  l'è al 285śum dè dal calendàri gregoriàn (286śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 80 dè a la fin dl'an.
La preda nuda
Sunt
'N óm biànc pîṅ ad bèsi e piutòst śburòṅ (Gert Van den Bergh) al decìd ad far un safàri in Àfrica par masàr soquànt elefànt par tiràr-ag via 'l avòri. Al tōś sèg na guìda biànca (Cornel Wilde), àtar dū jutànt e 'n grup ad purtadōr négar. Durànt al viàś i incróśan soquànt mémbar dna tribù salvàdga ch'i gh admàndan quèl in rigàl ma al ricàst'r al gh diś ad nò par prinsìpi.
Al destîṅ dla guìda 'l è qvél 'd ès'r al prutagunìsta dna casa. Cavâ śò, sénsa armi e dascàlsa al gh'à da cùrar p'r i camp pruànd a scapàr via da i casadōr cmandâ da òṅ ch'al dà i órdan (Ken Gampu). In mèś a na natùra catìva ma anc dimóndi bèla, 'l óm biànc al gh'à da cumbàtar par scampàr.
Culegamènt estéran
}}
La bolognese
La pelìcula l'è stada sequestràda da la magistradùra fiurentìna in dal 1976 parchè batśàda tròp “purcùsa” a dita di giùdas.
Sunt
La Caterina Moreno (Franca Gonella) l'è na ragàsa emigliàna ch'la gh'à dagnóra darsèt an e ch'la và mata p'r i fóto-rumànś, insugnànd-as 'd èsar la prutagunìsta dal stòri ch'i gh piàśan tant, la Vanessa, divuradōra 'd óm. Esénd che sò surèla Susanna (Cinzia Romanazzi) la gh'à da spuśàr-as cun Marco (Paolo Pacino), sò nunòṅ Primo (Renato Malavasi) al la và a tōr da 'l culéǵ dal sōri tedéschi in du la stùddia.
Rivàda a cà, la ragàsa la salùta sò màdar, la Norma (Olga Romanelli), mèntar sò pàdar Secondo (Luciano Pigozzi) 'l è piutòst impgnâ a tastàr al cûl dla dóna di fat, la Rosetta (Ria De Simone). Finìda la serimògna, méntar tut i èṅ fóra a tavla a magnàr, la Caterina la gh'à l'ucaśiòṅ ad far un lavursèṅ 'd bóca a sò cugnâ.
Decìśa a far na caréra in dal mónd di fóto-rumànś, la ragàsa la gh'à na discusiòṅ c'n un cuntadèṅ cumunìsta amìg 'd sò nunòṅ, Tonino (Robertino), pò la s fà inganàr da 'n talent scout imbrujòṅ (Vincenzo Pulcrano) ch'al la tōś in paròla quànd la gh diś ch'la farév incòsa par cavàr-'g-la. 'L óm al gh prumét ch'la dvintarà na stéla in cal camp lè ma prima la gh'à da far sù almànc sinc migliòṅ ad franc par di servìsi futugràfic e par cumpràr-as di vistî.
Culegamènt estéran
}}
Alice in Wonderland (film 2010)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A n gh'è gnanc un pòst su la Tèra cuma 'l pòst ch'a n gh'è briśa!|Tagline dal film}}
Alice in Wonderland (Alice in dal Paéś da Maravìi) 'l è 'n film fantàstic americàṅ dal 2010 ad Tim Burton prudót par qvéi dla Walt Disney Pictures, trat da 'n rumànś dal scritōr britànic Lewis Carroll.
Custâ fra i sènt-sinquànta e i duśènt migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù da piò 'd un migliàrd e 'l à anc vins dū Prèmi Òscar, p'r i custùm e par la senugrafìa.
Sunt
Rivàda a daśnóṿ an l’Alice Kingsleigh (Mia Wasikowska) la gh'à sèmp'r in mènt di insùnmi ad quànd l'éra pìcula (Mairi Ella Challen) 'd un mónd fantàstic cun di persunàǵ strâṅ. Ma a n éra minga 'n insùni a dir dabòṅ ma 'n mónd lugâ sót-tèra ciamâ “Sotmónd” e l’Alice la 'l capìs finénd-ag dèntar tgnénd adrē a 'n cunèṅ, al Cunèṅ Biànc, méntar l'éra drē a śluntanàr-as da na fèsta in du la gh'iva da spuśàr malvluntéra 'n lord ingléś rós ad cavìi ciamâ Hamish Ascot (Leo Bill).
Culegamènt estéran
}}
Ford
Ford è un'compagnia americàna che prodûşen veìcol.
Nei panni di una bionda
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gh la cavarà Steve da dóna a dvintàr 'n óm fat méj?|Tagline dal film}}
Nei panni di una bionda (In di pagn dna biónda) 'l è na cumèdia americàna dal 1991 ad Blake Edwards.
A i butghèṅ americàṅ 'l à fat al sò ingrès diretamènt in secónda puśisiòṅ, purtànd-'s a cà da piò ad quìndas migliòṅ ad dòlar in tut.
Sunt
Steven Brooks (Perry King), un manager ad sucès ch'al lavóra in dal camp dla reclàm, al gh'à furtùna in dal sò mistēr ma anc cun al dóni che lò al dascàrga sèmpar dòp ésar-'s-i purtàdi a lèt, sénsa mai far-as di prubléma. Un dè chi lò al ricév na telefunàda da la Margo (JoBeth Williams), una dal sò ex, ch'la gh dmanda 'd andàr-la a catàr cla sira lè ch'la gh'à na surpréśa da far-ag védar. Rivâ a cà dla sò ex murōśa, al gh cata anc la Liz (Lysette Anthony) e la Felicia (Victoria Mahoney), atri sò dū dóni dna vòlta. Steven al s fà la bóca cun l'idéa 'd pasàr na nòt a far dal purcàdi sèg ma a n è minga acsè parchè al tri dóni i èṅ lè par cupàr-al, andgànd-al in dla vasca da bagn. Al spurcaciòṅ in un prim tèmp al la scampa ma pò al mōr listés quànd la Margo la gh tira tri cólp ad pistòla, mandànd-'l a c'l àtar mónd.
Steven al s cata acsè in Purgatòri in dua Dio al gh diś che, s'al vōl andàr in Paradìś, al gh'à da turnàr in sla tèra par pascàr na dóna ch'la gh vója bèṅ dabòṅ. Purtròp par lò al Diàvul al gh mét al sò śampèṅ e, par rénd'r-ag i quèi difìcii, 'l al fà dvintàr na dóna. Dòp ès'r-ag armàś, Steven al s fà pasàr p'r Amanda Brooks (Ellen Barkin), surèla ad Steven.
Culegamènt estéran
}}
.adult
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Nâpol
Nâpol l'é 'na zitè d'la Canpâgna ed 984.242 abitànt, chèplôgh d'la regiån e dl'omònima pruvénzia.
Aministraziån
Al sénndich l'é Gaetano Manfredi (dal 2021).
Zitè gemelè
Nâpoli l'é gemelè con:
Sergio Martino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Culegamènt estéran
}}
Toyota
Toyota è un'compagnia giapunéśa che prodûşen veìcol.
The Carpenters
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I califurniàṅ The Carpenters i èṅ stâ 'n grup pop/soft rock americàṅ, furmâ da i fradèi Richard e Karen Carpenter. Chi lōr dū, uriginàri ad New Haven in Connecticut, i s èṅ mis insém a livèl artìstic a Downey in dal 1968, sità in du i èṅ andâ a star sinc an prima. In dla sò caréra i aṅ vindû da piò ad sènt migliòṅ 'd àlbum in tut al mónd, catànd al sucès specialmènt in di Stat Unî, in Inghiltèra, in Austràglia e in Giapòṅ.
Soquànt di sò braṅ più cgnusû i èṅ They Long to Be (Close to You), We've Only Just Begun, Top of the World, Hurting Each Other, Only Yesterday e Rainy Days and Mondays.
Mato Grosso do Sul
Al Mato Grosso do Sul (in Portoghês: Estado do Mato Grosso do Sul) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, e la sò capitäla all'è Campo Grande e in dal 2015 al g'hava 2.651.235 abitänt e 'na süparfìs ad 357.145,532 km2.
Al fa part ad'la Regiòun Centro-Oeste.
All'è stä spartì dal Mato Grosso al 11 utùbar dal 1977 e 'l cunfëina cui Stä ad Goiás, Minas Gerais, São Paulo e Paraná.
Curiusitä
In dal Mato Grosso do Sul a gh'è al 70% ad vàchi ad tütt al Brasil.
.商店
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
22 d'utóber
Al  l'è al 295śum dè dal calendàri gregoriàn (296śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 70 dè a la fin dl'an.
Frankenstein di Mary Shelley
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Frankenstein di Mary Shelley (Frankenstein dla Mary Shelley) 'l è 'n film ad scarésa dal 1994 ad Kenneth Branagh trat da 'l rumànś Frankenstein dla Mary Shelley. 'L è stâ candidâ a 'n Prèmi Òscar p'r al truc.
La pelìcula l'à fat sù sènt-dódas migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un budget ad quarànta-sinc.
244
Al 244 (CCXLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Frankenstein di Mary Shelley
Sunt
Victor al tōś acsè al cadàvar 'd un sasèṅ mòrt impicâ par ciapàr di pès da śuntàr a di àtar cunsèṅ sćiancâ via da dla gint mòrta 'd coléro, pò al fà sù 'n còrp dna criatùra (Robert De Niro) da puciàr in dal lìquid amnòtic ad soquànti dóni gravdi. Dand curènt cun na scarga lètrica, al siensiâ al gh la cava a dar-ag la vita. Frankenstein, spavintâ da qvél ch'l à fat e c'n un sèns ad schiva p'r al móstar, al scapa via méntar la criatùra la s lóga invéci in dal bòsc.
Culegamènt estéran
}}
Menìngi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El menìngi j ìn di fujèt conetivêl membranōś che, subìt dàint'r in dal crani e pò śò per la culòuna vertebrêl, ùn dàint'r a cl'èter, i cuàcen e i tinen strìc, in tùt i só cantòun, al servêl e 'l midòl spinêl.
El menìngi i s ciàmen, da fóra vers 'l indàinter: dura mèder, aracnòid e pìa mèder. I servìsen da protesiòun e sustègn a 'l sistéma nervōś sentrêl.
Colegamèint estèren
}}
.samsung
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Paul Kantner
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Paul Lorin Kantner (San Francisco, 17 ad mêrs dal 1941 - lè, al 28 ad śnêr 2016), cgnusû méj cuma Paul Kantner, 'l è stê 'n chitarìsta americàṅ, co-fundadōr, in di an Essànta, di Jefferson Airplane, grùp ch'al s sarèv pò ciamê Jefferson Starship.
1298
Al 1298 (MCCXCVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Paura.com
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L ùltim sit ch'at vadrà!|Tagline dal film}}
Paura.com (id.) 'l è 'n film ad scarésa dal 2002 girâ par William Malone ch'l à vins al prèmi „Méliès 'd argìnt“ dal 2003.
Custàda quarànta migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò catâ sù sōl daśnóṿ.
Sunt
Quàtar parsòni i vènan catàdi mòrti a New York dòp ch'i ìvan pardû dimóndi sangṿ da 'l naś e da i òć. 'N àtar quèl ch'a i liga insém 'l è qvél ch'al vitmi i ìvan fat un gir in di ultmi vint-quàt'r óri in sal sit internet "paura.com", na pàgina in dua 'l è pusìbil dar n'uciàda a di masamènt e a dal turtùri cun la paùra e la scarésa ch'i s insfìls'n in dal tèsti di viśitadōr. In dal sit a gh'è na dóna, ciamàda Jeanny, ch'la śōga cun 'l utènt, ciamànd-al par nóm.
Al detective Mike Reilly (Stephen Dorff), cun 'l ajùt dl'agìnta Terry Houston (Natascha McElhone), al taca a indagàr ma anc lōr dū i finìsan p'r armàgnar parśunēr dal sit "paura.com" e dla sò maledisiòṅ. Mike al pésca al Dutōr, un sàdic ch'al gh'à la manìa ad cargàr in sla réda internet i filmâ dla gint ch'al cópa.
Culegamènt estéran
}}
686 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 686, mo invéci 'l an 686, 't ê da 'ndèr chè) Al 686 (seseintutantasē, seicentottantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 685 (seseintutantasìnc) e 'l vin prìma dal 687 (seseintutantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintutantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
480 (nùmer)
{{Metacaixa
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz è un'compagnia tedèscha che prodûşen veìcol.