cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taramòt in dla Basa Mudnéśa e in dal Fraréś dal 2012
Al siśma al fà alvàr la tèra dla basa mudnéśa (na tèra a bas risć sìśmic cun un livèl "3", secónd la clasificasiòṅ dal D.M. 14 Śnar 2008, “Nòrmi Tècnichi p'r al Custrusiòṅ”) ad 15 sentìmetar e al fà crudàr śò soquànt fnil, fàbrichi, cà, ciùś, stali e munumènt cuma la Tór di Mudnéś (tiràda sù in dal sinc-sènt) a Finàl insém a la tór dal dóm e a 'l palàs di Venesiàṅ. A La Miràndla al téǵ dal dóm 'l à mulâ e al sò mur ad banda al s è spustâ, al munisìpi 'l è a risć ad gnir śò mènt'r anc al castèl di Pico al gh'à di bèi śbrag. Stésa ròba anc par quél ad San Fliś ch'l à pardû dimóndi prédi da 'l tór mènt'r a n gh'è gnint da far par la Ròca Esténse dal tarśènt ch'l'è andàda in mila pès mèntar la Céśa dal Mulèṅ l'è gnuda via a mèś.
A San Pusidóni un squantèran ad fórmi ad furmàj ad Parmśàṅ-Arśàṅ i s èṅ śbragàdi in cal mèntar ch'i finìv'n a tèra in dal caśeifìsi dla Capléta. Da 'd là dal Sécia, a 'l Vrē (frasiòṅ ad Nóṿ) l'à patî di dan la navàda sentràla dla céśa.
Al Puz 'l à pardû al palàs cumunàl, inagìbil invéci a La Cuncòrdia. A Cavés i èṅ più ad sènt gl'edifìsi privâ minga agìbil acsè cuma al scóli cumunàli. A Mdóla 'l è vgnû śò 'l téǵ in 'n alevamènt ad vachi mènt'r un muć ad nimài i èṅ armàst saplî viṿ in soquànt aśiéndi dla basa.
7.500 parsòni i èṅ custréti a 'ndàr via ad cà e a viv'r in ténda o in dal palèstri. Secónd dal stimi di imprenditōr dla basa, i èṅ 13.000 i lavuradōr armàst a cà p'r i dan a 'l fàbrichi e in di àtar pòst ad lavōr.
A San Carlo, frasiòṅ ad Sant Agustèṅ tajàda a mèś p'r un śbrag ad c'l àtar mónd in di camp, la tèra la buta fóra dla śmalta pina ad sàbia, p'r un fenòmen ligâ a la liquefasiòṅ dla sàbia.
I mòrt i èṅ sèt: quàtar uperài ch'i fàv'n al tùr'n ad nòt mòrt in dal frarés, na vècia ad 103 an mòrta sóta a 'l tasèl mòrt ch'al gh'è gnû adòs e dū dóni mòrti ad paùra. I aṅ tut pardû la vita in dal fraréś a part na tedésca mòrta a San Pîr in Casèl.
Al guèran al mét da part 50 migliòṅ 'd Euro p'r i prim intervènt, da druàr in dal pruvìnci ad Mòdna, Bulógna, Frara e Mantṿa.
La ragnatela del vizio
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Auguste Comte
Soquànt só artìcol alśìbil in dla reda
}}
La ragnatela del vizio
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na sedusiòṅ che gnanc 'n óm a gh pōl reśìstar, un piàṅ che gnanc 'n óm a gh pōl scampàr.|Tagline dal film}}
La ragnatela del vizio (La tlaréda dal visi) 'l è 'n film thriller dal 1994 ad Steve Bing.
In Itàglia 'l è cgnusû anc cuma Giochi morbosi mént'r a 'l èstar al gh'à i tìtui ad “Lebendig begraben - Mord auf Sendung” in Germàgna e 'd “A cada suspiro” in Spaggna.
Sunt
Jimmy (Judd Nelson) 'l è 'n atōr vilî ch'al pésca a tut i cóst la manéra ad catàr sù di bèsi e ad dvintàr famóś ma al n è gnanc bòṅ ad tgnir-as stric al pòst in na reclàm ad guldòṅ. Un dè al cgnós al migliardàri Richard (Patrick Bauchau), òṅ ch'al n pōl briśa cuntintàr sò mujér, la śóvna e bèla Lauren (Joanna Pacula), parchè al gh'à 'l mâł dla lumàga.
Chi lò al gh dmanda ad purtàr-'s-la a lèt ma Jimmy al patìs anca lò cl'umigliasiòṅ lè.
Andâ in un night club par catàr di àtar sugèt da tiràr dèntar a cal śuglèṅ lè, Jimmy al vèṅ a savēr da la Lauren che sò marè al vrév masàr-la.
Culegamènt estéran
}}
536
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
233 (nùmer)
{{Metacaixa
Delitto senza scampo
{{Metacaixa
233 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Delitto senza scampo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Na Stanwyck acsè a n l'î mai vduda.|Tagline dal film}}
Delitto senza scampo (Delìt sénsa scamp) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1957 ad Gerd Oswald girâ in biànc e négar.
Sunt
La Kathy Ferguson (Barbara Stanwyck) l'è na giurnalìsta ad San Francisco ch'la scriv di artìcui ad cunsìli par cal dóni. Un dè la cgnós al tenènt Bill Doyle (Sterling Hayden), òṅ ch'la lavóra insém a 'l capitàṅ Charlie Alidos (Royal Dano), e la s inamóra 'd lò tant ch'la decìd ad mulàr incòsa e 'd andàr a vìvar sèg a Los Angeles spuśànd-al.
Quànd l'è là però la sò vita la n è minga qvéla ch'la cardìva. Sò marè al n gh'à briśa ambisiòṅ tant che Charlie al s imprufìta dal sò lavōr p'r andàr avànti e sò mujér Sara (Virginia Grey) la s mét sèmp'r in móstra cun gl'amìghi.
La Kathy la decìd acsè ad far la dōlsa cun 'l ispetōr ad pulisìa Tony Pope (Raymond Burr) sprand acsè ad dar un cuć a la caréra ad sò marè. Dòp ès'r-ag andàda a lèt la dóna la créd che lò al gh'àppia 'n òć ad riguàrd par Bill anc in cusiderasiòṅ ch'l à sarnî 'd andàr in pensiòṅ p'r armàgnar da piò cun sò mujér Alice (Fay Wray). Quànd però 'l óm al gh diś ch'al vōl lasàr al sò pòst a Charlie, lē la gh spara.
A far luś su 'l masamènt dal sò cap a gh'è però pròpria Bill.
Culegamènt estéran
}}
.duck
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Dioceṡi ad Carmona
La dioceṡi ad Carmona, o dioceṡi ad Cremona in piaṡintëin muderan (Dioecesis Cremonensis in latëin), l'é ‘na circuscrision ad la ceṡa catòlica italiana, ch' la dipëind da la pruvincia ad la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa pärt ad la Cunferëinsa Episcupäla Italiana.
La dioceṡi la g'ha 224 paròchi, e la va da Casalmagiùr fëin quäsi ai cunfëin ad la pruvincia ad Milàn.
Phoenix
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Phoenix (a s lèś /'fiːnɪks/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî 'd un migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca, capitàl dal stat d'l Ariśòna.
Da 'l 2001 l'è dvintàda na sità śmèla 'd Catàgna méntar da 'l 2012 al sò sìndig 'l è 'l demucràtic Greg Stanton.
Culegamènt estéran
}}
1424
Al 1424 (MCDXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1766
Al 1766 (MDCCLXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Limbûrg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al Limbûrg all'è vòina dàl dòdas pruìnsi dl'Ulànda, la püsä maridiunäla. Al g'ha 1.122.960 abitänt (2011) e la sò capitäla all'è Maastricht (Mestreech).
Ligamm ad föra
}}
1763 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1763, mo invéci 'l an 1763, 't ê da 'ndèr chè) Al 1763 (milsetseintessantatrī, millesettecentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1762 (milsetseintessantadū) e 'l vin prìma dal 1764 (milsetseintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintessantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Iracundiam qui vincit, hostem superat maximum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Iracundiam qui vincit, hostem superat maximum l'è na manéra 'd dir latèina ch'la vól significhèr "Chi 'l vìns l'arlìa al vàpiù in là dal só piò grand nimîg" e la deśvìn dal "Sententiae" ed 'l autōr ed mìm (mimo'' in Itagliàn) dal I sèc. prìma 'd Crist, al Publilius Syrus.
Colegamèint estèren
}}
993 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 993, mo invéci 'l an 993, 't ê da 'ndèr chè) Al 993 (novseintnovantatrī, novecentonovantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 992 (novseintnovantadū) e 'l vin prìma dal 994 (novseintnovantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintnovantatriéśim post.
Èter progèt
}}
La camera verde
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al rifiùt dla realtà dla mòrt turnànd indrē cun la mènt, lutànd cónt'r al scàndal dal daśmindgàr.|Tagline dal film}}
La camera verde (La cambra vérda) 'l è film dramàtic dal 1978 ad François Truffaut trat da tri racònt 'd Henry James: ’L altàr di mòrt, Gl'amìg di amìg e La tigra in dla giùngla.
Al gh'à abû un bèl sucès fra i crìtic ma minga tant fra i spetadōr esénd che cla pelìcula chè l'è stada 'n fiàsc.
Sunt
In dal piàṅ ad sōvar dla sò cà al s è fat un spasi in na cambra par tgnir dacàt tut al ròbi ch'i éran stadi ad sò mujér Julie (Laurence Ragon) ch'l'éra mòrta ùnd'ś an prima in dal fiōr dla sò vita. Adès 'l óm al viṿ insém a na vècia ch'la fà i fat in cà, la sgnōra Rambaud (Jane Lobre), e a Georges (Patrick Maléon), un ragàs ch'al n è minga bòṅ ad dascórar esénd anc sōrd.
Dòp ès'r andâ in a risć ad pèrd'r incòsa p'r un inséndi, Davenne al s decìd ad mét'r a pòst na capèla bandunàda e in ruìna davśèṅ a 'l simitèri in du l'è saplìda sò mujér par métar tut lè dèntar e p'r arcurdàr tut i sò mòrt anc parchè lò 'l è rivâ «a cal punt dla vita in dua a s cgnós più mòrt che viṿ». A dar-ag na maṅ a gh pènsa na śōvna segretària, la Cécilia Mandel (Nathalie Baye), ch'la dvènta sò amìga e fórsi anc quèl àtar. Un dè a mōr 'n óm pulìtic che soquànt tèmp prima 'l iva tradî Davenne, Paul Massigny (Serge Rousseau), ma ch'l éra anc stâ 'l amànt dla Cécilia. I rapòrt fra chi lē e 'l giurnalìsta i vaṅ a gambi a l'élta quànd la dóna la gh dmanda ad métar dal sò foto in dla capèla. Davenne al và in criśi, al s sèra in cà e al n magna piò.
Culegamènt estéran
}}
Martin Landau
Martin Landau (New York, 20 ad Śugn dal 1928 – Westwood, 15 ad Luj dal 2017, a s lèś /ˈlænˌdaʊ/ in ingléś) 'l è stâ 'n atōr, prudutōr e 'n ilustradōr americàṅ, Prèmi Òscar cuma atōr minga prutagunìsta dal 1995 p'r al film Ed Wood ad Tim Burton.
Àtar prugèt
}}
Sant Ignàsi 'd Loyòla (Chèrp)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La céśa 'd Sant Ignàsi 'd Loyòla (Sant'Ignazio di Loyola in itagliàṅ) l'è na césa ed Chèrp, ch'la stà in Corso Fanti in fròunt dal convèint dal Clarìsi e l'è tachèda a 'l seminàri e a 'l Muśèo edla diòceś ed Chèrp.
La só stòria
Sant Ignàsi al gniva tirê sù in dal 1670 e i gesvìt i gh'tachèvn a dìr mèsa in dal 1682, ch'i éren gnû a stèr a Chèrp bèle da 'l 1622. Pròpia tachê ala manca ed Sant Ignàsi, a gh'stà al palàs dal seminàri, che na vòlta 'l era al só coléǵ di geśvìt, e i gh'fèven anca el scóli pùblichi. In dl àngol cun la stradlèina subìt ed fiànc, via Giuseppe Rocca, a s catèva, in dal prim Novsèint anca un vespaśiàṅ.
1421 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1421, mo invéci 'l an 1421, 't ê da 'ndèr chè) Al 1421 (milequaterseintveintùn, millequattrocentoventiuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1420 (milequaterseintvèint) e 'l vin prìma dal 1422 (milequaterseintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintveintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Jeff Bergman
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jeffrey Allen Bergman, cgnusû méj cuma Jeff Bergman (Filadèlfia, 10 ad Luj dal 1960) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ, famóś p'r avēr dâ la sò vóś a soquànt persunàǵ di cartòṅ animâ cuma Bugs Bunny, Porky Pig, Daffy Duck, al canarèṅ Titti, Fred Flintstone e 'l ōrs Yoghi.
Culegamènt estéran
}}
CAS
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al CAS (in itagliàṅ, Contributo per l'Autonoma Sistemazione) 'l è 'n cuntribùt in bèsi ch'a vèṅ dâ a i taramutâ d'l Emìglia dal Maǵ dal 2012 ch'i èṅ armàś sénsa na cà agìbila, cun n'urdnànsa ad śgómbar in bisàca, e ch'i aṅ decìś ad rangiàr-as catànd da par lōr un pòst par vìvar da n'atra banda sénsa dmandàr gnint a i cumùn o a la regiòṅ. Cal cuntribùt lè a gh vèṅ dâ in fiṅ tant che la cà la n vèṅ misa a pòst.
A gh'è da tgnir bèṅ che CAS 'l è 'n acrònim mis in pē da 'l Itagliàn e a n gh'è minga da cunfónd'r-as cun la paròla ch'a s dróa in dla léngua emigliàna ch'la vōl dir 'n àtar quèl.
A 'l inìsi i bèsi i vgnìvan dâ diretamènt da qvéi dla Prutesiòṅ civìla (da 'l 29 ad Maǵ a 'l 29 ad Luj) ma dòp a s è fat càrag dla questiòṅ diretamènt la Regiòṅ Emìglia-Rumàgna ch'l'à dâ vita a 'l CAS nōṿ, un cuntribùt ch'a vèṅ pagâ cun di bunìfic a 'l famìji ch'i aṅ patî i dan dal taramòt, p'r un màsim ad nuvsènt euro a 'l méś, a secónd ad cum l'è fata:
Quànd la cà l'è armìsa a pòst, i bèsi i n vénan più dâ, a gh'è 'n méś ad tèmp par dir-'l a 'l cumùn.
Culegamènt Estéran
Tiràr sù incóra la basa da 'l bas, al sit dal cumitâ Sisma.12
}}
The Bangles
{{Metacaixa
535
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
The Bangles
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Out my window the rain starts to fall and the wind blows through an empty hall, in the mirror ooh, reflections of you, in the distance I hear a sound, is that you coming around. Oh what you gonna do, I think I should be with you.|Fóra da la fnèstra a taca a piōvar e a sóppia 'l vènt lung na sala vōda, in dal spèć ooh, di riflès ad tè, da luntàṅ a sènt un sòṅ, at sē tè ch'at rîṿ da na quàlc banda. Oh cuśa farà't? A pèns ch'a gh'arév da star tèg.|Be With You, 1989|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Al Bangles (Brasalét in emigliàṅ, a s lèś /ˈbæŋ.ɡəls/ in ingléś o anc /ˈbeɪŋ.ɡəls/ dita a l'americàna), i èṅ un grup pop-rock califurgnàṅ nâ in dal 1981.
I sò cumpunènt i èṅ tuti dóni: al chitarìsti Susanna Hoffs e Vicki Peterson, sò surèla baterìsta Debbi Peterson e la basìsta, ex dal Runaways, Michael Steele. Chi lē la s éra śuntàda sōl in dal 1983 par pò bandunàr al grup in dal 2005. Prima 'd lē a gh'è stada l'Annette Zilinskas che però l'à sunâ sōl in dal prim EP umònim dal 1982.
Al Bangles i aṅ fat vgnir fóra sinc àlbum, catànd al sucès in di an Utànta cun soquànt sìngui cuma Walk Like an Egyptian (nùmar òṅ in dla Billboard americàna dal 1987), Manic Monday, In Your Room e Eternal Flame, sucès mundiàł dal 1989. In dal 1988 i aṅ fat na cover ad Paul Simon dal braṅ Hazy Shade of Winter par la culòna sunóra dal film Al di là di tutti i limiti.
Culegamènt estéran
}}
1425
Al 1425 (MCDXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
804 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 804, mo invéci 'l an 804, 't ê da 'ndèr chè) 'L 804 (otseintquàter, ottocentoquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 803 (otseinttrī) e 'l vin prìma edl 805 (otseintsìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquatréśim post.
Èter progèt
}}
Gigolò (film)
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|David Bowie 'l è... Sōl un Gigolò.|Tagline dal film}}
Gigolò (id.), cgnusû anc cuma Just a Gigolò, 'l è 'n film dramàtic tedésc dal 1978 girâ par David Hemmings. A 'l prutagunìsta David Bowie a n gh'è mai piaśùda tròp cla pelìcula chè tant ch'in séguit 'l à dichiarâ: «Just A Gigolo par mè 'l è i trénta-dū film ad Presley tut mis insém».
'L è stâ girâ a Berlîṅ e a Parì p'r al séni in du a cumparìva la Marlene Dietrich, chè a 'l sò ùltim film.
Sunt
Paul al próa a pascàr un lavōr par scampàr ma a n s cata gnint. Dimóndi vilî 'l è custrét a dvintàr òṅ di gigolò a 'l servìsi dla baròna von Semering (Marlene Dietrich).
Culegamènt estéran
}}
Puvî
Puvî o Puî (Poviglio in italiân) l'é cmûn ed 6.927 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra sîra e mezanôt e a cîrca 20 chilômeter dal cèinter ed Rèz.
L'urègin dal nòm
Tânti în al stôri e al legèndi insém a l'urègin dal nòm ed Puvî. L'é sicûra però la dâta che per la préma vôlta al nòm Poviglio e dmèj Pupili o Pupilii 's vèd in un documèint: l'êra al 1022. Al tèimp l'êra 'na campâgna a l'ardôs dal fiòm Po, mèinter sōl soquânt ân pió têrdi (1060), al vîn citê cme cèinter cun castrum con fosato, dòunca cun strutûri ed difèiṣa. Per soquânt e secònd 'na legènda di tèimp di Rumân, i fundadōr de sté abitê a srén stê dû Pupilii oséja dû ragasó òrfen, incô rapreṣentê ind i putîn che tînen só 'na tirèla ed vîda ind al stèma dal cmûn dal dé d'incô. Diêter a câten l'urégin de sté nòm cme un riferimèint al Po e mèter insèm al parôli Po-Villis da Po e villis (cà da cuntadèin) cun al significhê ed costrusiòun insém al Po o da Po-Vicus oséja Bôregh dal Po. Per diêter incòra al pré deṣgnîr dal nòm ed 'na persòuna in latèin Popilius, prubâbil padròun dal sît. An n'é mía da scartêr gnân l'idèja che al nòm al pré deṣgnîr da 'na parôla cêltica o gâlica cme Powliu e Powliau ind la légua galèiṣa d'adès, o i Poully ind la lègua francèiṣa che spiêghen la fōrma circolêra circundêda da un fusòun cun 'd l'âcva, o perschēra, cm'êra l'antîga Puvî in un vèc disègn. 'N'etra idèja l'é còla che al nòm Puvî al pré sgnêr'na Véia dal Po: Po-Véia. Bèle ind al chêrti dal XVII sècol cme in còli pió recèinti al paèis l'é sgnê cun al nòm dialetêl Puvî o Puî.
La cēṣa parochiêla
La cēṣa parochiêla dedichêda a Sân Stêven l'é l'ònica strutûra ed Puvî, che ind al cōrs di sècol an n'é mai stêda butêda zò. Tirêda só, prubabilmèint, tr' al 1250 e al 1300 insém a l'istès pôst in dō gh'êra 'na capèla róstica dal VI sècol d.C.. Ind al cōrs di sècol l'à vést fêr dal zûnti che, intóti al manēri, àn mía cambiê al stîl originêl. La cēṣa girêda vêrs matèina, la preṣèinta 'na lêrga e luminōṣa facêda spartîda da mutîv in riṣêlt. Anca la tòr l'é stêda pió vôlti arfâta, mó la mantîn la préma manēra ed costrusiòun dal Setsèint. Al panèl, fât da matunèli ed cerâmica piturêda che gh'é sōvra a l'ingrès principêl, ôvra ed O.Carpi, l'é la côpia ed la pêla fâta da Zatti mésa insém a l'altêr magiōr.
Al Frasiòun
Int al Medioēv a gnîven ciamê comunê e dipendivén dal cmûn ed Puvî.
Fôdich
L'antîga frasiòun dal cmûn, l'é cgnusûda per la preṣèinsa ed la Teramêra ed Sânta Rôṣa. La cēṣa ed Fôdich sèmbra, idèja tirêda fôra da D.Baldoni, la sia sōvra a un muntarôt fâta da 'na teramêra cumpâgna a còli ed Godèsa, ed Môta Balestri a Bresèl, ed Cà Cocconi a Castelnōv ed Sòt e 'd Cà dal Lêgh a Campéṣen. La cēṣa l'é dedichêda a Sân Jâcom Magiōr, fâta prubabilmèint int al 1100 cîrca, cme la cunfêrma la scréta in latèin sōver al purtòun 'd ingrès che, tradòta, la dîṣ: Fâta da sèt sècol e ṣlarghêda int al 1763 per mêrit ed Giuseppe Diemi – Retōr. Giuseppe Diemi l'é al prêt che al spiêga, in dō relasiòun, la diṣastrōṣa aluviòun ed l' 11 novèmber 1765, la préma la cumincia acsé:
Al 13 novèmber 1951, a distânsa ed 186 ân da l'aluviòun sucèsa préma ( dal 1765) la frasiòun l'é incòra sòt' âcva. Al terébil fât l'é stê spieghê da 'n'êter prêt don Arturo Gualtieri che in un diâri, intitulê Amarcôrd, l'arvév chi dramâtich dé.
Sân Sést
L'é la frasiòun cun pió ginta dal cmûn. L'é tra i cmûn ed Puvî e Sôrbol insém a la vèia postêla per Pèrma (incô vìa Pèrma) ind i tèimp indrê, l'êra al pôst in dóve 's fermêven i viaṣadōr, cavâi e carôsi. Int al 1873 l'avuchêt Odoardo Pasqualini, "figura  eccelsa  e  nobile  del socialismo prampoliniano", l'à fundê la Socetê Operâia ed Mótva Asistèinsa, òna dal prémi in pruvîncia ed Rèz. A ló 's dêv ânca la costitusiòun, int al 1890, ed la "Commissione Velocipedistica  Povigliese", int al 1894 ed la "Cooperativa Muratori ed Affini ", dal "Leghe  di  miglioramento  maschili  e femminili" ed Puvî, ed la "Lega trecciaie del Comune" e 'd la "Lega Contadini" ed Sân Sést j ân dôp.
La Teramêra ed Sânta Rôṣa
L'é a Fôdich es trâta 'd un vilâg ed 7 èter. Al sît al rapreṣèinta un tèpich eṣèimpi di pôst abitê padân ed l'Etê dal Brònz ed Mèz e Recèint teramêra, opór 'd un grând cèinter abitê recintê da rivêl e fusòun che tr'al XV e XII sècol p.C. àn interesê la pêrta centrêla ed la Pianûra Padâna cun l'èser ûn di pió grând fât ed popolamèint in Eurôpa. I 4.000 e pió mêtr quêder ed metradûra antîga purtêda a la lûṣ a fân dal schêv ed S. Rôṣa al pió grând schêv in Eurôpa e ûn di prém a livèl mondiêl sia per larghèsa che pr'al gèner de stódi ché fât. Ind al grând vilâg ed la teramêra e S.Rôṣa 's arcgnòsen dû abitê cun quâter âgnol mía regolêr, ûn dèinter in cl' êter e ciaschidûn circundê da un rivêl e da un fusòun dimòndi grôs. L'abitê pió cèch, lêregh cîrca un èter, l'é stê fundê atâch al 1500 p.C. ind al mumèint ed la coloniṣasiòun teramécola. Cîrca dû sècol dôp al só strutûri ed difèiṣa în stêdi rinfursêdi e d'atōrna a còsti a gh'é stê impiantê un abitê dimòndi pió grând (circa 5 èter ed larghèsa), a só vôlta cun, vêrs l'estêren, un rivêl e un fusòun.
La sēna ch' al prîva vèder un viaṣadōr ed cîrca tremesincsèint ân fa che al rivêva a Fôdich la prîva èser còsta: 'na pianûra un pô ondulêda, tajêda da pió cōrs d'âcva, cun tânt bôsch, un grând vilâg, fés ed cà stablîdi cun al tèg ed pâja. Se al rivêva da mezdé al se sré imbatû ind la dòpia cînta di sô fusòun e di sô rivêl préma ûn pió bâs che al sègna i cunfîn ed 'na zôna ed soquânt èter cun gróp ed cà êlti insém a di pêl, pó, al d'ed là dal grând fusòun, 'na grôsa muraja ed tèra, da dóve spuntén fési dal cà. Drêda, a mezanôt, al garbój di râm dal Po.
Acsé al priva èser, pió o mēno al vilâg ed Sânta Rôṣa vêrs la fîn ed l'etê dal Bronz, cme ûn di tânt ind la pianûra d'alōra, a pôca distânsa ûn da cl'êter.
Sti straordinâri abitê în stê catê ind al 1870 cîrca da di stódi e schêv ed Chierici, Strobel e Pigorini e în stê ciamê Terimêri o Teri-Merni, nòm ch' al deṣvîn da l'ûṣ di trèin archeolôgich cxme cuncém pr' i prê. La cultûra teramarécola la finés a l'impruvîṣ vêrs la metê dal XII sècol préma ed Crést.
Al muséo ed la Teramêra Sânta Rôṣa
Més insèm int al 1996, al muséo ed la Teramêra Sânta Rôṣa al mèt in mòstra di rèst ed grân valōr, a 'gh n'é quâṣi 500 e dân 'n' idèja generêla ed la realtê dal sît archeolôgich e dal catêdi. As amîren mâpi archeolôgichi, giuiê e uṣvéj in brònz, in ôs ed cêrev, ras'cèt, pcòun d'amsurèina, pûnti ed frèci in prêda, e ânca spilòun e pugnê. Dimòndi, in pió, i lavōr fât a mân in ceràmica. Tra i rèst pió interesânt a gh'é pêrli in âmber dal côsti dal Bâltich e pêrli in pâsta ed vêder intajêdi.
L'innocenza del peccato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al parvèrs 'l è l'art ad far dvintàr al bèṅ al mâł.}}
L'innocenza del peccato (L'inusénsa dal pcâ) 'l è 'n film dramàtic francéś e tedésc dal 2007 ad Claude Chabrol. Al tìtul itagliàṅ al n gh'à gnint da spartìr cun qvél uriginàł, “La fille coupée en deux” ch'a vrév dir “La ragàsa tajàda in dū”.
'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 64śum Fèstival ad Venèsia in dua al regìsta 'l à ciapâ 'l prèmi "Bastòṅ Biànc".
Sunt
La Gabrielle Aurore Deneige (Ludivine Sagnier) l'è na bèla ragasōla ch'la fà 'l previśiòṅ dal tèmp par na televiśiòṅ pìcula ad Liòṅ sprand che prèst i gh dìsan un prugràma più impurtànt tut par lē. Sò màdar Marie (Marie Bunel) la lavóra invéci in un negòsi ch'al vénd di lìbar. Un dè la cgnós un scritōr in là c'n i an amànt dal citasiòṅ, Charles Saint-Denis (François Berléand), e la dvènta la sò amànta anc se lò 'l è bèla spuśâ. Soquànt tèmp dòp anc al śōvan Paul Gaudens (Benoît Magimel) al la véd par caś e al s inamóra subìt ad lē. Chi lò 'l è bèl, ric sfundâ, un milurdèṅ visiâ tròp da sò màdar Geneviève (Caroline Sihol) ch'la gh dà sèmpar ragiòṅ e tut qvél ch'al vōl. La Gabrielle la decìd ad mét'r-as anc sèg.
Par vìvar la Gabrielle la gh'à da far la ragàsa da tajàr in dū in dal cîrc ad sò sio prestigiadōr, pasànd al sò giurnàdi in sal tàvul dla màchina par śgar la légna.
Culegamènt estéran
}}
Le foto proibite di una signora per bene
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al sò foto e 'n manìac sesuàl i l'aṅ anvlupàda piàn piàṅ in na trapla sinìstra!|Tagline dal film}}
Le foto proibite di una signora per bene (Al foto pruibìdi dna sgnóra a mōd) 'l è 'n film śal dal 1970 ad Luciano Ercoli.
Sunt
La Minou (Dagmar Lassander) l'è na bèla raśdōra burghéśa ch'la gh cata gust quànd sò marè Peter (Pier Paolo Capponi) al gh dà dal śnum e al pasa 'l sò tèmp sèg ma purtròp lì lò 'l è dagnóra sèmpar via par lavōr e dònca lē l'è custréta a star da spés da par lē. Na nòt, méntar la gira p'r al paéś davśèṅ a 'l mâr, la vèṅ farmàda p'r un tepìsta in mòta (Simón Andreu) ch'al taca a śugàr sèg c'n un spróc c'n un curtèl a la fiṅ che lò al dróa par tajàr-ag via i curdòṅ dal sò vistî tut scalvî. Prima 'd andàr via e ad lasàr-la libra, 'l óm al gh diś che sò marè 'l è 'n sasèṅ. La dóna, spavintàda, la ciàma Peter par telèfun e la gh dmanda 'd andàr-la a tōr in un bar lè darènt.
Na sira in discutéca la vèṅ a savēr da la sò amìga Dominique (Susan Scott), na purcùsa ex muróśa ad Peter ch'la và a lèt cun tut anc cun cal dóni, che quàtar dè prima un finansēr ch'l iva dâ in prèst dimóndi bèsi a sò marè, Jean Dubois, 'l è stâ catâ mòrt in spiàgia, a pâr par 'n émbul. Durànt un dòpmeśdè pasâ a cà dla Dominique, chi lē la gh fà védar dal foto spurcaciòni artìstichi cumpràdi a Cupenàghen e la Minou l'arcgnós in una al manìac ad cl'atra nòt. Chi lò al la ciàma pò a 'l telèfun ad cà sua e al gh fà scultàr na registrasiòṅ in dua a s sènt sò marè ch'al trapla 'l umisìdi ad Jean faghénd in manéra ad far-ag far na decumpresiòṅ tròp in présia. P'r a n andàr minga a cuntàr incòsa a la pulisìa, al vōl che lē la 'l vaga a catàr a cà sua. Quànd la Minou la và a 'l indirìs ch'al gh'à dâ, la créd che lò al vója di bèsi e lē la gh śibìs mila dòlar ma invéci 'l óm al vōl sōl far sès sèg ma la dév èsar lē a dmandàr-al pargànd-al, cuma na rója in śnòć sénsa vargóggna. P'r avér al nàst'r indrē, lē l'ubidìs.
Durànt la nòt la Minou la viṿ incóra 'l arbgàt dla viulénsa patìda 'l dè prima, la s sènt malnéta e la s và a lavàr cun la sótvèst' adòs. A la matìna al ricatadōr al gh fà avér al foto ad lōr dū ch'i èṅ a lèt insém.
Culegamènt estéran
}}
Diocesi ad Màntua
La diocesi ad Màntua (Dioecesis Mantuana in Latén) l'è ‘na circuscrisiòn d'la cëisa catòlica italiana, che la dipènd ad la pruìncia d'la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa part ad la Cunferëinsa Episcupàl Italiana.
Ad là diocesi i fann part 168 paròchi, e la cumprëind al 80% ad la Pruvincia ad Màntua, al rèst a l'è in diocesi ad Cremùna.
Al vèsc a l’è Mons. Gianmarco Busca, dal 2016.
Tradisiòn
As dìs ca la diocesi la sia nasìda in dal III sècul, dopu una visita pasturala dal Papa Liòn III.
Al tropico del cancro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Pascànd al piaśēr in un gōrg 'd alucinasiòṅ parvèrsi.|Tagline dal film.}}
Al tropico del cancro (A 'l tròpic dal càncar) 'l è 'n thriller dal 1972 ad Giampaolo Lomi e 'd Edoardo Mulargia girâ a Haiti.
Sunt
La Fred Wright (Gabriele Tinti) e sò mujér Grace (Anita Strindberg) i s càt'n in vacànsa a Haiti par pruvàr a giustàr i rapòrt fra i dū méntar la dóna la gh'à anc interès p'r i rît vudù. Lè i cgnósan al pruprietàri d'l hutèl Philip (Umberto Raho) e 'l mèdag siensiâ Williams (Anthony Steffen) ch'l à péna invintâ na dròga ch'l'è bòna a dar vita a dgl'alucinasiòṅ in dal sarvèl faghénd anc dvintàr la gint purcùsa.
Dimóndi parsòni i gh'arév'n interès a fargàr-ag la fórmula par far di bèsi cuma 'l ciciòṅ biónd Peacock (Alfio Nicolosi), ch'a gh piàś tiràr sù di pavòṅ, e 'l sò sòci Garner (Stelio Candelli) ma anc a 'l imprendidōr Prater jutâ p'r al sò bras dèstar Murdock.
C'n al pasàr dal tèmp però tuta cla gint chè la fà na bruta fîṅ mént'r a s fà viṿ un culaburadōr ad Williams, Klotz, ch'al prumét a tut la fórmula in cambi ad trénta-mila dòlar in cuntànt.
Culegamènt estéran
}}
1991 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1991, mo invéci 'l an 1991, 't ê da 'ndèr chè) Al 1991 (milnovseintnovantùn, millenovecentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1990 (milnovseintnovànta) e 'l vin prìma dal 1992 (milnovseintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintnovantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La morte accarezza a mezzanotte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La morte accarezza a mezzanotte (La mòrt la carésa a meśanòt) 'l è 'n film śal dal 1972 ad Luciano Ercoli. La prutagunìsta dal film, la Susan Scott, la s ciàma dabòṅ Nieves Navarro e l'è n'atōra spagnōla mujēr dal regìsta Ercoli.
In dal film la Mina la canta 'l braṅ ''Valentina (in controluce).
Sunt
Dòp avér ciapâ un muć ad bèsi, la mudèla Valentina (Susan Scott) la decìd ad star-ag ad far 'n esperimènt p'r al sò muróś giurnalìsta Gio Baldi  (Simón Andreu) par védar cuśa sucéd a tōr dl'LSD. Drugàda pódga la dóna la véd acsè durànt 'n insùni 'l masamènt dla Dolores Iachìa (Anna Recchimuzzi) c'n un tirapùgn. Soquànt dè dòp chi lē la vèṅ pròpria catàda cupàda in dla manéra cumpàgna dla viśioṅ ad Valentina.
Purtròp par lē 'l sasèṅ al taca a tōr-la 'd mira.
Culegamènt estéran
}}
442 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 442, mo invéci 'l an 442, 't ê da 'ndèr chè) Al 442 (quaterseintquarantadū, quattrocentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 441 (quaterseintquarantùn) e 'l vin prìma dal 443 (quaterseintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintquarantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Ōrc (astrunumìa)
{{Metacaixa
Ōrc (sìmbol: ), cgnusû a 'l inìsi c'n al nóm pruviśòri 'd 90482 Orcus, 'l è 'n còrp celèst dal Sistéma sulàr ch'al fà part dla Fasa 'd Kuiper. A s trata 'd un plutòid (un pianēd nâṅ trans-netuniàṅ) ch'l è anc un plutèṅ, a dir ch'l è in risunànsa urbitàla 2:3 cun Netûn cumpàgn a Plutòṅ. Al s cata da 30,9 a 48,1 UA da 'l Sōl, cun 'n inclinasiòṅ ad 20,6°.
'L è stâ catâ par la prima vòlta al 7 ad Favràr dal 2004 da Michael E. Brown, Chad Trujillo e David Lincoln Rabinowitz. Par mèrit dal telescòpi spasiàł Hubble, in dal Nuvémbar dal 2005 'l è stâ vist che Ōrc al gh'à anc na luna, ciamàda subìt S/2005 (90482) 1 e pò Vanth.
Cun di uservasiòṅ a 'l infra-rós fati par 'l ESO, a s pénsa ch'la sò superfìsi la pòsa misćiàr insém giàs 'd àqua cun di resìduv carbunióś.
L'òrbita 'd cal pianēd chè 'l è 'd 247 an e la sumìlia dimóndi a qvéla 'd Plutòṅ ma in puśisiòṅ arbaltàda tant che Ōrc 'l è anc dit “anti-Plutòṅ”. Ógni quatórdas-mila an al riva a catàr-'s a 18 UA da Netûn.
Culegamènt estéran
}}
533
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1185 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1185, mo invéci 'l an 1185, 't ê da 'ndèr chè) Al 1185 (mileseintutantasìnc, millecentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1184 (mileseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 1186 (mileseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseintutantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1422 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1422, mo invéci 'l an 1422, 't ê da 'ndèr chè) Al 1422 (milquaterseintveintedū, millequattrocentoventidue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1421 (milquaterseintveintùn) e 'l vin prìma dal 1423 (milquaterseintveintetrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintveinteduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Lazzaro Spallanzani
Lazzaro Spallanzani ( Scandiân 10 znêr 1729 – Pavia, 12 fervêr 1799) l'é stê un biôlegh italiân. L'é nasû da Gian Luca e da Lucia Zigliani; a quéndş ân l'è andê ind al colèg di geşvéta ed Rèz, dóve l'é andê adrê a i cōrs ed Filoşoféia e Retōrica.
A Bològna l'à fât i stódi ed Dirèt, mó l'à bandunê dôp ed pôch sté Facoltê per dêres a la filoşoféia naturêla. L'à cumincê cme sinsiê cun al Lettere due sopra un viaggio nell’Appennino Reggiano e al lago di Ventasso, che tratêven al prublêma ed l'urégin dal surzéi. Int al 1757 l'à insgnê Grêch int al Seminâri e Fèşica e Matemâtica a l'Universitê ed Rèz. Int al 1761 l'à cumincê a interesêres ed la nâsita naturêla, al pricipêl problêma alōra discós da i naturalésta, e, dôp quâtr ân de stódi, int al Saggio di Osservazioni Microscopiche sul Sistema della Generazione de’ Signori di Needham e Buffon (1765), a gh' l' à cavêda a stabilîr ch' l' êra sèinsa fundamèint. Sté lavōr al l'à fât cgnòser in tóta Eurôpa. Int al 1762 al s'é fât prêt e int al 1763 al s'é spustê a Mòdna, dóve l'à insgnê Filoşoféia a l'Universitê e Matemâtica e Grêch int al colèg ed Sân Chêrel. Int al 1768 al s'è interesê a la circolasiòun dal sânghev e só sté argumèint l'à publichê Dell’azione del cuore nei vasi sanguigni. Int al novèmber 1769 l'é stê ciamê a l'Universitê ed Pavia, per insgnêr Stôria naturêla e l'à tôt in mân la diresiòun dal Muséo ed l'Universitê, dóve l'é stê retōr int l' ân 1777-1778. Tr'al 1777 e al 1780 l'é andê in fònd al prublêma ed la râsa e fîn dal 1777 per prém l'à imprignê cun la sirénga di ôv ed râna e rôsp. L'à unî i rişultê di só sperimèint in Dissertazioni di fisica animale e vegetale. Al s'é dê, in pió, a i stódi che riguêrden la digestiòun e la respirasiòun. I só stódi ed fişologéia dal stòmegh e 'd la pânsa în stêdi fundamentêli per spieghêr cme l'andamèint ed la digestiòun an n'é mìa sōl ind la tridadûra mecânica dal magnêr, mó ânca in 'na manēra ed lavōr chémich int al stòmegh, necesâri per digerîr i nutrièint.
Fîn dal 1771 l'êra ariusî a fêr un Muséo de Stôria Naturêla, che, cun l'andêr d' j ân l'à mucê 'na grân nòmina, ânca internasiònêla, e l'é andê a vèdrel ânca l'imperadōr Giuseppe d' Austria. Int al 1785, mèinter l'êra in viâş de stódi a Costantinopoli e ind i Balcani, l'é stê inculpê dal guardiân dal Muséo ed Pavia (més só da soquânt colēga) 'd avèir rubê di rèst dal Muséo: la vicènda l'é finîda ûn ân dôp cun la prōva ed l'inusèinsa cumplēta de Spalanşân e la cundâna di sparladōr. L'é môrt ind la nôt tra l'11 e al 12 fervêr 1799 ind la só cà a Pavia. In pió dal Muséo ed Pavia, Spalanşân l'à fât ind la só cà de Scandiân 'na colesiòun privêda, che incô l' as câta ind i Musèi Cèvich ed Rèz.
352 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 352, mo invéci 'l an 352, 't ê da 'ndèr chè) Al 352 (terśeintsinquantadū, trecentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 351 (terśeintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 353 (terśeintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintsinquantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Unplugged (Alice in Chains)
{{Metacaixa
Io vengo ogni giorno
{{Film }}
Unplugged (Alice in Chains)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cosa avete fatto a Solange?
{{Metacaixa
Essi vivono
{{Metacaixa
Unplugged (Alice in Chains)
{{CITAZIONE2|Don't need a gun pointed at me, don't need to run, killer is me, killer is me so the sun shines upon me.|A n gh'ò minga biśógn dna pistòla puntàda cóntar, a n gh'ò minga biśógn ad cùrar, al sasèṅ a sòṅ mè, al sasèṅ a sòṅ mè dònca 'l sōl al m luśa in cô.|Killer Is Me, 1996|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Io vengo ogni giorno
{{CITAZIONE|'L amōr, qvél véra, al vîṅ na vòlta sōla.|Tagline dal film}}
Cosa avete fatto a Solange?
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Unplugged (Alice in Chains)
{{Album }}
Io vengo ogni giorno
Io vengo ogni giorno (Mè a végn tut i dè) l'è na cumèdia americàna dal 2014 ad Dan Beers.
Essi vivono
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cosa avete fatto a Solange?
{{Film }}
532
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DXXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Io vengo ogni giorno
Sunt
L'è na giurnàda impurtànta p'r al studènt Rob Crabbe (John Karna) parchè al gh'à da 'ndàr a dascórar c'n al prufesōr Jack Roth (Alan Tudyk) p'r ès'r tòlt a l'università ad Georgetown, un quèl che sò pàdar Jim (Steve Coulter) a gh tîṅ dimóndi. Ma quànd sò màdar, l’Anne (Katie Kneeland), l'al vîṅ a daśdàr l'al cata c'n al mudàndi mój e la pénsa ch'al s al sia mnâ ma invéci 'l è stâ par via d'n insùni.
Cosa avete fatto a Solange?
{{CITAZIONE|Quàl è'l al segrét terìbil ch'i lōg'n al studènti dal „St. Mary School“?|Tagline dal film}}
Io vengo ogni giorno
Sunt
A scōla al véd al sò amìg Stanley (Craig Roberts) e la Gabrielle (Katie Findlay), ch'al cgnós da quànd i éran pìcui, ma anc i śugadōr più grand ad palavōl ch'i gh faṅ un brut schèrs butànd-'g adòs dla pisa in dal braghi cun na pistòla spara-pisa. 'L è sōl 'l inìsi dna giurnàda da daśmindgàr parchè cun Jack al ròbi i vaṅ mâł, al prufesōr al s mét a piànśar arcurdànd sò mujér mòrta, e cun la bunàsa dal culéǵ, l’Angela Yearwood (Carlson Young), incóra pèś parchè quànd al và a cà sua par dar-ag dal ripetisiòṅ, lē la vrév far sès ma lò, ch'l è vìrgin, al śgósla incóra prima 'd tacàr.
Essi vivono
{{Film }}
Cosa avete fatto a Solange?
Cosa avete fatto a Solange? (Mo cuśa î'v fat a la Solange?) 'l è un film śal ad Massimo Dallamano dal 1972 ch'al tóś ispirasiòṅ a la larga da 'n rumànś 'd Edgar Wallace da 'l tìtul The Clue of the New Pin. La pelìcula l'è stada giràda a Lóndra durànt siē stmani in d'l Aṿtòṅ dal 1971. La futugrafìa l'è 'd Joe D'Amato.
Io vengo ogni giorno
Sunt
Cla stòria chè la và avànti tut i dè cumpàgna, a pâr ch'a gh sia na maledisiòṅ, fórsi 'l è 'l caś ad cambiàr al sò cumpurtamènt giùst par védar s'al finàł a càmbia a sò vòlta.
Culegamènt estéran
}}
Cosa avete fatto a Solange?
A 'l èstar i al cgnósan cuma ¿Qué habéis hecho con Solange? (in Spaggna), What Have You Done to Solange? (in dal Régn Unî), Mais qu'avez vous fait à Solange? (in Frància) e Das Geheimnis der grünen Stecknadel (in Germâgna).
Sunt
Enrico Rosseni dit "'Henry" (Fabio Testi) 'l è 'n śóv'n insgnànt 'd Itagliàn ch'al lavóra in na scóla par sōli fémni dla capitàla ingléśa. Chi lò 'l è spuśâ cun l’Herta, insgnànta anca lē ad matemâtica ma più catìva. Purtròp par lò, al matrimòni 'l è 'n diśàstar, difàti Enrico al gh'à na relasiòṅ ad nascòst cun una dal sò studénti, l’Elizabeth (Cristina Galbó). Al ròbi i vànan bèṅ par lōr dū in fin tant ch'i decìdan ad far un viàś lung al fiùm Tamìgi in dua i càtan al còrp masâ dna ragàsa in clas sèg.
Essi vivono
{{CITAZIONE|Chi èṅ-i lōr? E cuśa vōl'n-i?|Tagline dal film}}
Cosa avete fatto a Solange?
Sunt
'L ispetōr ad Scotland Yard Barth (Joachim Fuchsberger) al s fà càrag ad purtàr avànti al caś pròpria méntar dagl'atri studénti i vénan masàdi da na figùra cun i pagn da prêt adòs ch'al gh insfìlsa sèmp'r un curtlàs in dla pèpa prima ad lasàr-ag davśèṅ na spila vérda. Par cal mutìṿ lè i suspèt i càsc'n adòs a Enrico ch'l è acsè custrét a dar-as da far par catàr par sò cònt la véra, jutâ anc da sò mujér. A pâr ch'insaplàda fin a 'l còl a gh sia na sèrta Solange, na śóvna ch'la fava na vita pîna ad visi.
102 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 102, mo invéci 'l an 102 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 102 (seintdū, centodue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 101 (seintùn) e ch'a vin prìma dal 103 (seinttrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Essi vivono
Essi vivono (Chi lōr i vìvan) 'l è 'n film fantàstic dal 1988 ad John Carpenter, trat da 'n racònt dal 1963 ad Ray Nelson da 'l tìtul Eight O'Clock in the Morning.
Custâ tri migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad trédas.
Sunt
John Nada (Roddy Piper) al spatìna da Denver a Los Angeles par pascàr da lavuràr. I gh śibìs'n un pòst ad muradōr e lò 'l al tōś vluntéra. Al cata anc un pòst da durmìr in un camp ad baràchi luntàṅ da la sità ma sōl par pôc tèmp parchè pò la pulisìa la pòrta via incòsa faghénd śgumbràr la gint ch'la vivìva lè.
John al s in và e al cata par strada un scatlòṅ pîṅ 'd uciài da sōl. Quànd al s in mét un para par pruvàr-i al taca a védar di quèi in biànc e négar dal tut difarènt da 'l mónd ad tut i dè: in di cartlòṅ publisitàri e a la televiśiòṅ al lèś di mesàǵ subliminài cuma “Ubidìs”, “Śpòśa-'t e fà di fiōi”, “Qvést chè 'l è 'l tò Dio”, “Dòrum pur”, “Guàrda la televiśiòṅ”, “Minga dmandàr gnint a i tò cap”, “Spénd”, “Fà cumpàgn a chi àtar”, “Minga pinsàr cun la tò tèsta”, e àtar quèi dal gènar. Al véd anc ch'in gir a gh'è dimóndi gint cun dal faci da scarésa: i èṅ di alièn ch'i aṅ mis sóta al gèn'r umàṅ faghénd-ag far tut qvél ch'i vōlan lōr. Sōl chi al gh'à chi uciài lè adòs al pōl védar quél ch'l è drē a sucédar dabòṅ.
Culegamènt estéran
}}
Unplugged (Alice in Chains)
Unplugged 'l è 'l prim disc da 'l viṿ dal grup alternative metal di Alice in Chains. 'L è stâ registrâ acùstic al 10 'd Avrìl dal 1996 a 'l Majestic Theatre dla Brooklyn Academy of Music p'r al prugràma televiśìṿ MTV Unplugged.
'L è vgnû fóra al 30 ad Luj dal 1996 cuma disc e anc cuma vìddeo cun soquànt pès śuntâ rispèt a la traśmisiòṅ uriginàla. Par l'ucaśiòṅ al grup al s preśénta cun 'n elemènt da piò, Scott Olson di Heart cuma secónda chitàra e bas in d'l ùltim braṅ. Durànt al cuncèrt, ch'al finìs cun 'l inèdit Killer Is Me e ch'al véd fra 'l pùblic i mémbar di Metallica, i n vìnan minga sunâ dal canti dal prim lavōr Facelift.
Layne Staley, ch'al lutàva cun la dipendénsa da l'eruìna, al n è minga tant in bóla fiśicamènt esénd śbiàv'd e śmagrî, in tut al manéri 'l è bòṅ listés ad cantàr cum a s dév. Durànt al pès Sludge Factory 'l invertìs i vèrs e 'l dà 'n taj a la canta c'n un “Fuck!” bèla fòrt.
Braṅ
I pès cun 'l asterìsc i n èṅ mia stâ mandâ in ónda durànt al prugràma 'd MTV.
635 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 635, mo invéci 'l an 635, 't ê da 'ndèr chè) Al 635 (seseinttreintasìnc, seicentotrentacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 634 (seseinttreintaquàter) e 'l vin prìma dal 636 (seseinttreintasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseinttreintasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Billy Idol
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Billy Idol (nóm 'd art ad William Michael Albert Broad) 'l è un cantànt britànic nâ a Middlesex al 30 ad Nuvémbar dal 1955.
Al nóm Billy Idol 'l è nâ da un fat ch'al gh'è capitâ quand 'l éra śóvan. Al sò mìstar al gh'iva dat indrē un còmpit che lò 'l iva sbaliâ cun scrit in sima, cun di caràtar gigànt, “William is idle” ("William 'l è un bondagnìnt"). Da cal mumènt lè in avànti 'l à tacâ a far-as ciamàr da tut Billy Idol.
Biugrafìa
I sò prim pas i èṅ dal 1977, quand al mét sù un sò grup par sunàr al punk dimóndi ad mòda in alóra. La banda la s ciamàva subìt Chelsea e pò Generation X.
Cun cal grup chè, in fiṅ a 'l 1981, 'l à fat gnir fóra tri àlbum e di braṅ quài Ready Steady Go, Night of the Cadillacs, King Rocker, Valley of the Dolls e Dancing with Myself, prima ad tacàr na caréra sulìsta, spatinànd a New York quand al punk 'l éra drē a sparìr e Billy 'l iva decìś ad lavuràr a di pès davśèṅ a 'l synthpop.
Lavurànd insém a Steve Stevens, al fà gnir fóra al sò prim disc umònim in dal 1982 e al sucès al riva, anc par via ad braṅ quài White Wedding e Dancing with Myself.
Al sécond àlbum par lò 'l è Rebel Yell dal 1984 e chè al fà al bòt dabòṅ, cun di sìngui da nuànta cuma Eyes Without A Face, Flesh For Fantasy e Rebel Yell.
In dal 1990 'l è al tùran ad Charmed Life, sucès paletàri anc quést chè, cun al sìngul Cradle of Love druâ in soquànti culóni sunóri.
A partìr da cal mumènt lè però la róda la prila par lò e i sò lavōr i n càtan mia la furtùna da prima, a partir dal disc dal 1993 Cyberpunk. Idol al patìs un perìud ad depresiòṅ e al taca a tōr dal dròghi andànd in a risć ad murìr in dal 1994 dòp avér tòlt 'l àcid GHB.
In dal 2005 al tórna a far di disc, faghénd gnir fóra Devil's Playground e 'n an dòp na compilation ad braṅ ad Nadâl, Billy Idol: Happy Holidays.
Culegamènt estéran
}}
In dal num dal pär
Storia
Al film al pärla d'la vita in d'un culeg', in dal 1958 dòp ca l'é mòrt papa Piu XII. Angelo al porta la rivolüsion in culëg' e al serca da scunträs sëimpar cui prét.
ABBA
{{Metacaixa
1426
Al 1426 (MCDXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
ABBA
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Half past twelve and I'm watchin' the late show in my flat all alone, how I hate to spend the evening on my own, autumn winds blowin' outside the window as I look around the room and it makes me so depressed to see the gloom, there's not a soul out there, no one to hear my prayer. Gimme! Gimme! Gimme! A man after midnight, won't somebody help me?|Mèśóra dòp meśanòt e a sòṅ drē a guardàr l'ultma traśmisiòṅ in dal mè apartamènt da par mè, cum a òdi pasàr al siri da par mè, di vènt 'd Aṿtòṅ i sóppian fóra da la fnèstra mént'r al butàr 'l òć in dla cambra al m buta acsè śò, a n gh'è anma viva lè fóra, a n gh'è ninsòṅ ch'al scólta la mè préga. Dà'm! Dà'm! Dà'm! 'N óm dòp meśanòt, gh sarà qualchidòṅ ch'a m jutarà?|'''Gimme! Gimme! Gimme! (A man after midnight)', 1979''|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Gl’ABBA i èṅ stâ 'n grup muśicàl pop śvedéś ch'l è stâ bòṅ ad véndar da piò ad quàtar-sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd. I mémbar dla banda i éran quàtar, dū masć (Björn Ulvaeus e Benny Andersson), e dū fémni (l'Agnetha Fältskog e l'Anni-Frid Lyngstad, cgnusùda méj cuma la Frida). I ér'n anc spuśâ fra lōr, Björn cun l’Agnetha e Benny cun la Frida, ma pò i s èṅ divìś, acsè cum al grup in dal 1982.
Al nóm dal grup 'l éra 'l acrònim dal létri ch'i tacàv'n i sò nóm ad batéś. Da 'l 1976 la prima B dal logo l'è stada scrita arbaltàda in tut al cupertìni di disc (ᗅᗺᗷᗅ).
Culegamènt estéran
}}
Grembiêl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al grembiêl 'l è c'l indumèint ch'a servìs sovertùt a quacèr e a protéger in dal davànti i vistî 'd tùt i dè. Al vìn druê per dal ragiòun 'd netèsa, 'd protesiòun 'd sè stès o anca per protéger da na quèlc śbregadùra i vistî 'd sòta. Soquànti vòlti al grembiêl 'l è anc na divìśa da lavōr (c'ma p'r i camarēr, i chìmig, i farmacìsta, i enòlug) o anca 'n custùm tradisiunèl.
I grembiêl i pólen èser ed stófa, ed gabardèin impermeàbil o anca ed gòma.
Siligo
Siligo i è un comun d'la Sardàggna d' 890 abitànt (2014) int'la Provincia d' Sassari.
Gaetano Chierici
Gaetano Chierici (Rèz, 1819 – Rèz, 3 znêr 1886) l'é stê un studiōs dal râsi italiân.