cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Depeche Mode
Mùśichi p'r al masi
Al 28 ad Setémbar dal 1987 cun la gnuda fóra dal sèst disc dal grup, Music for the Masses (Mùśica p'r al masi), i Depeche Mode i càtan la cunsacrasiòn in di Stat Unî definitivamènt, cun tut i sìngui ad c'l an lè (Strangelove, Never Let Me Down Again e Behind the Wheel) ch'i s fànan pòst in dla clasìfica ad Billboard. Al cuncèrt dal Rose Bowl ad Paśàdina (in frònt a 60.000 parsòni a 'l incìrca) al sarà tirâ śò par far-an na caséta vìddeo, 101, e un disc dal viṿ dòpi.
Annalisa Minetti
Nòti
}}
Depeche Mode
Mùśichi p'r al masi
Al tìtul dal disc al nas da n'idéa ad Gore mèntar 'l éra drē a viśiunàr di disc e al séra imbatû in òṅ ad quéi cun un tìtul blèṅ, Music for the Millions.
Al sucès mundiàl
Al sètim lavōr in studi al véd la luś in dal 1990 e al s ciàma Violator (Traśgresōr), al disc più vindû ad tut cun da piò ad trédas migliòṅ ad còpi. Gore (ch'l à scrit tut i braṅ e ch'al canta in Sweetest perfection e Blue dress) al taca a druàr la chitàra cum al n iva mai fat prima, cuma in dal sìngul Personal Jesus gnû fóra siē méś prima d'l àlbum e druàda pò anc da Marilyn Manson par la sò racòlta dal 2004 Lest We Forget. Enjoy the Silence (secónd sìngul) invéci l'è la cansòṅ di Depeche Mode più vindùda ad tuti e l'è cumpagnàda p'r un vìddeo in dua Gahan, vistî da rè, al s pòrta sèg da drē da lò un scranèṅ e pò al s mét a sédar in mèś a un prâ ad muntàgna da par lò a gustàr-as al paiśàǵ e al silénsi. I àtar sìngui i èṅ Policy of Truth e World in My Eyes, quésta chè cantàda in séguit anc p'r i The Cure.
Al tour seguènt (The World Violation Tour) al fà al pîṅ: in siē óri i vènan vindû 40.000 bijét p'r al Giants Stadium dal New Jersey e 48.000 p'r al Dodger Stadium ad Los Angeles. A la fiṅ dal tour però a taca un perìud ad criśi par via dal stress ad 'n an intér ad lavōr e ad cuncèrt sénsa dal pàuśi. In dal 1991 Dave al cgnóś na dóna nóva (Theresa Conway) e al mòla lè la sò famìja e al grup par spatinàr a Los Angeles.
Al 23 ad Mars dal 1993 i Depeche Mode, dòp tri an ad silénsi, i faṅ catàr in di negòsi Songs of Faith and Devotion (Canti ad fêd e devusiòṅ) al lōr disc più rock, anc se la letrònica la n vèṅ minga mulàda lè. Incóra na vòlta, tut i pès i èṅ firmâ par Martin ch'al dà la vóś anc a Judas e One caress, mèntar David al canta in di sìngui I Feel You, Walking in My Shoes, Condemnation (la canta ch'la gh piàś da piò) e in dla trista In Your Room.
Alan Wilder al taca a druàr na baterìa véra dabòṅ anc se pò al sistetiśadōr al n vèṅ minga mis da na banda.
La criśi
I Depeche Mode i partìsan par na tournée ciamàda The Devotional Tour al 19 ad Maǵ dal 1993 e i s pòrtan sèg 18 parsòni, 80 adét a la manutensiòṅ e 'n cunsiliér spirituàl. Al tour al tóca al nòstar cuntinènt e quél americàṅ ma 'l è lè che Dave 'l è sèmpar più stuf e sfinî par via dl'eruìna e dal speedball ch'al tōś. Durànt la tapa ad New Orleans, al 5 'd Utóbar dal 1993, Dave al patìs 'n infàrt esénd in overdose e al vèṅ ricuverâ a 'l uśdàl p'r èsar rianimâ.
P'r al grup i èṅ di mumènt brut. I èṅ divìś fra lōr e fóra di cuncèrt i vaṅ tut par sò cònt (Martin e Alan i n s pōlan minga védar). Mèntar Alan Wilder al pénsa ad mulàr-i lè, Martin Gore al s taca a la butìglia e al patìs dal criśi epilètichi e Andrew Fletcher al finìs dèntar a la depresiòṅ (par cal mutìṿ lè al sarà pò rimpiasâ par Daryl Bamonte in dla tapa braśiliàna d'l Avrìl dal 1994 a San Paolo). Dal cant suo, Dave Gahan al và in a risć ad murìr soquànti vòlti, cun di mumènt dimóndi dificìi da pasàr, al sa śbraga anc dū custajóli butànd-as śò in dal pùblic durànt 'l ùltim cuncèrt dal tour a 'l Deer Creek Music Center. Al cantànt di Primal Scream Bobby Gillespie al dirà pò 'd avér ciapâ un spaghét guardànd tut la dròga ch'la prilàva 'd intóran a Dave.
Al tour al finìs a Indianapolis 'l òt ad Luj dal 1994 dòp 154 cuncèrt e 14 méś in gir p'r al mónd, lasànd i quàtar sprufundâ sò in na crìśi ad c'l àtar mónd. A 'l inìsi dal 1995 Dave al próa a dar-as la mòrt tajànd-'s al véni dòp avér tòlt dal sustànsi lucinógeni ma al la scampa. In séguit però al mòla sò mujér.
In c'l ambiènt lè malsàṅ Alan al n gh la cava piò ad andàr avànti e acsè al prim ad Śugn dal 1995 al mòla definitivamènt al grup, lasànd a bòca vèrta Martin e Fletcher che però i decìdan ad cuntinuàr in tri sénsa pascàr-an 'n àtar al sò pòst. In dal Nuvémbar dal 1995 i dū i s càtan pò in studi par lavuràr a dal materiàl nóṿ insém a 'l prudutōr Tim Simenon ch'al s éra purtâ sèg al baterìsta Christian Eigner. Al registrasiòṅ i vaṅ avànti bèṅ ma 'l è Dave ch'al gh'à di prubléma parchè 'l è mis mâl, drugâ pódag cum 'l è, e al n gh la cava minga a cantàr gnanc na canta.
Par cal mutìṿ lè 'l è custrét a turnàr a Los Angeles par curàr-as ma al 28 ad Maǵ dal 1996 al patìs n'overdose ad speedball (un mix d'eruìna e cucaìna) e par tri minùt 'l è mòrt clinicamènt ma par furtùna i gh la càvan a rianimàr-al. Gnû fóra da 'l uśdar, al finìs drit in parśòṅ parchè al suicìdi in Califòrgna 'l è un reàt, acsè cuma tgnir sèg dla dròga. Dave al finìs pò in un sèntar specialiśâ par tiràr-as via la dipandénsa dla dròga. Finî al tratamènt, al cantànt 'l è prònt par turnàr in studi cun i sò cumpàgn par registràr al disc nóṿ.
La ripréśa
I Depeche Mode i pàran finî ma quànd al 14 'd Àvrìl dal 1997 a véd la luś Ultra (Da 'd là), un lavōr più madûr e nutùran di precedènt cun di braṅ trist e dark cuma The Love Thieves, a s capìs che la pensiòṅ l'è là da gnir, tant ch'l àlbum al finìs al prim pòst in dal clasìfichi ingléśi, spagnōli, śvedéśi e tedéschi, al secónd in quéli dal nòstar paéś e al quint in quéli americàni.
I prim dū sìngui tirâ fóra, prima ch'a gnis fóra al disc, i èṅ Barrel of a Gun e It's No Good, mèntar Gore al canta in dal tèrs Home, un braṅ dimóndi sintî, a und'ś an dal precedènt A Question of Lust. A gh'è anc al tèmp ad far gnir fóra un quàrt sìngul in Utóbar, Useless, cun un riff ch'al gh vèra al pòrti dal discutéchi.
Al disc al finìs cun un braṅ lugâ, al dudicéśum, Junior Painkiller.
P'r al fat che Gahan al n s éra minga armìs a pòst dal tut, par cla vòlta lè i Depeche Mode i n vaṅ minga in tour ma i faṅ sōl dū cuncèrt: òṅ a Lóndra e òṅ a Los Angeles, cun Dave Clayton a 'l sistetiśadōr e Christian Eigner a la baterìa. I gh turnàran pò a la granda 'l an dòp (ssanta dati in tri méś) par la prumusiòṅ dla racòlta The Singles 86>98 cla fà sù i sìngui gnû fóra in di ùltim tréd'ś an in mèś a i quài a gh'è anc al braṅ nóṿ Only When I Lose Myself.
Dòp na pàuśa ad tri an, al grup ingléś al tórna in dal 2001 cun al dècim disc in studi, Exciter, e chè a s sènt un puchinèṅ la mancànsa di arangiamènt 'd Alan. I sìngui i èṅ la sugnànta Dream on, al braṅ dance I Feel Loved, la balàda Freelove e al gòspel ad Goodnight Lovers.
In dal 2003 Gahan al fà gnir fóra 'n àlbum da par lò, Paper Monsters, mèntar 'l an dòp 'l è la vòlta dna racòlta ad remix, Remixes 81-04.
Playing the Angel al capulavōr
La cupertìna dal disc, ch'al dascór dal rapòrt fra 'l bèṅ e al mâl, Àngil (paròla dita in di braṅ Suffer Well, John the Revelator, Precious e The Darkest Star) e Diàvul, al véd un putòcio in prim piâṅ fat ad plumi e péni ciamâ Tubby Goth (Ciciòṅ gòtic) p'r al grup e Mister Feathers (Sgnór plumi) par la cà discugràfica e i fans. Martin Lee Gore in cal perìud lè 'l éra drē a lasàr-as cun sò mujér.
Par la prima vòlta, al cantànt Gahan al dà al sò cuntribùt in faś ad scritùra, cumpunénd i tèst ad Suffer Well, I Want It All e Nothing's Impossible mèntar la mùśica l'è fata par Christian Eigner e Andrew Phillpott. Tut chi atri canti, cum al sòlit, i èṅ farìna dal sac ad Martin Lee Gore.
Dal punt ad vista dal vénditi, al disc al riva dagnóra a sinc migliòṅ ad còpi, tucànd al prim pòst in clasìfica in dimóndi paéś dal nòstar cuntinènt, anc in Itâglia in dua al dvénta disc ad plàtin dòpi, quàrt marcâ p'r al grup ingléś. 'L è anc al disc dl'etichéta Mute Records più vindû di prim an Dumìla.
Dòp la publicasiòṅ d'l àlbum, i Depeche Mode i partìsan p'r un tour in gir p'r al mónd, cun 124 tapi in tut. I rìvan anc in Itâglia, al 18 e 19 ad Favràr dal 2006 a Milàn (cun al Forum pîṅ stóp), al 16 ad Śugn dal 2006 dal nòstri bandi a Iómmla a 'l Heineken Jammin' Festival e al 17 ad Luj dal 2006 a 'l stadi ulìmpic ad Róma insém a i scuséś Franz Ferdinand in frónt a 40.000 parsòni.
In ucaśiòṅ dla tapa lumbàrda, i regìstran un DVD dòpi fat bèṅ, Touring the Angel: live in Milan, cumpagnâ anc par na selesiòṅ su CD muśicàl 'd òt braṅ, tut tirâ fóra da Playing the Angel.
I an 'd adès
In cal mèntar a vèṅ dada na secónda vita a i prim déś lavōr in studi, cun al canti rimixàdi e cun un bonus DVD dèntar cun di eśibisiòṅ dal viṿ, filmâ râr e di intervìsti 'd in alóra.
In dal 2007, Fletcher e Gore i s daṅ da far faghénd i deejay in soquànti tournée mèntar Gahan al dà in past a i negòsi al sò secónd lavōr da sulìsta, al disc Hourglass.
P'r avér un disc nóṿ, al grup al fà spétar al 17 'd Avrìl dal 2009 quand Sounds of the Universe (I sòṅ d'l Univèrs) 'l è a dispuśisiòṅ in di negòsi dū méś dòp al sìngul Wrong ch'al fà gnir in mènt al vèć braṅ Barrel of a Gun. Al vìddeo dla canta al fà gnir al magòṅ dabòṅ: 'n óm in camìśa e cravàta ligâ e cun na mascra in sal grugn 'l è custrét a giràr ad nòt in màchina a cûl indrē in séns cuntràri p'r al stradi ad Los Angeles, dal tut imputènt, miténd sóta tut quél ch'a cata in cal mèntar e stablénd-as a la fiṅ atàc a un furgòṅ.
I braṅ dal disc i èṅ a firma ad Martin Lee Gore a part Hole to Feed (àtar sìngul insém a Fragile Tension e Peace), Come Back e Miles Away/The Truth is fat, incóra na vòlta, par David Gahan insém a Christian Eigner e Andrew Phillpott. Al disc 'l à vindû da piò ad tri migliòṅ ad còpi in tut, restànd al prim pòst in Itâglia par dū stmani.
Al 14 ad Maǵ dal 2009, prima 'd un cuncèrt ad Aténe, a Dave a gh vèṅ catâ un càncar a la psiga dl'urìna. Uperâ in présia, al s rimét a pòst e al pōl cuntinuàr al tour mundiàl dal grup, rivànd anc a Bulógna al 25 ad Nuvémbar.
Al 3 ad Śugn dal 2011 al grup al fà gnir fóra la sò secónda racòlta ad remix, Remixes 2: 81–11, in dū versiòṅ, quéla nurmàla cun trédas braṅ dèntar, e quéla speciàla cun 37 cansòṅ in tri disc.
1334
Al 1334 (MCCCXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Rivêlta (Rèz)
Rivêlta (Rivalta in italiân) l’é ‘na frasiòun dal cmûn ed Rèz a mezdé ed la sitê e òna dal j antîghi véli che dividîven al teritôri ed la campâgna. La fà pêrt ed la Circoscrisiòun Sud (vècia N.4)
Sorbole... che romagnola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La canta dal gènar lis ch'a s sènt a 'l inìsi dal film la s ciàma "Madonna romagnola" e l'è cantàda par la “Caterina”.
Sunt
La rumagnōla Orietta Foresi (Maria Rosaria Riuzzi) la fà la guìda par turìsta insìma a di pùlman par na sucietà ad Ravéna. Un dè, méntar 'l è in viàś su qvél ad Giacomo (Jacques Stany), a gh'è 'n guàst e lē l'è custréta a śmuntàr śò méntar lò al và in paéś a dmandàr-'n òṅ sustitutìṿ. A la fiṅ tut a s giùsta e la dóna, insém a la cumitìva, la riva in d'l albèrg “Roma” 'd Attilio (Luciano Pigozzi) cuma stablî.
In tut al manéri al prubléma più grand par l’Orietta 'l è ch'a n è minga rivâ 'l vàglia dal pagamènt parchè la dita turìstica in dua la lavóra l'è drē a 'ndàr a gambi p'r ària. La mujér dal pruprietàri dla pensiòṅ, la Marianna (Luciana Luppi), la ciàma 'l maresiàl Nicolino Starni (Luca Sportelli) parchè la vōl i sò bèsi ma lò al n gh'è minga esénd andâ a gusàr da l’Isotta sénsa dir gnint a sò mujér, l’Egle (Rina Mascetti). Par risòlvar la questiòṅ a s decìd ch'la rumagnōla la gh'à 'd armàgnar lè a sarvìr in fiṅ tant ch'al dèbit 'l è stâ pagâ. Attilio al vrév un pagamènt in natùra ma l’Orietta la n gh sènt briśa par c'l uréć lè. Par śluntanàr-la da sò marè, cun 'l ajùt dl’Egle, la Marianna la fà in manéra che la furastéra la vaga a lauràr da la Marta. L’Orietta la s mét in tèsta ad far śmagrìr cal budlòni dal mujér di óm dal paéś, in manéra ad tgnir-'s-i stric, e ad dar na daśdàda a Paolo ch'al n fà a mènt a cal dóni gnanc s'al li véd cavàdi śò.
Culegamènt estéran
}}
Il pranzo di Babette
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Brôd ad galàna, blinis demidoff, quàj en sarcophage, radét misć, furmàj misć, savarin, fruta mìscia, cafè cun tartùfli a 'l rum, pnói, frulèṅ, amarét.|Al menù dal pranś}}
Il pranzo di Babette (Al pranś dla Babette) 'l è 'n film dramàtic danéś dal 1987 ad Gabriel Axel, vinsidōr dal Prèmi Òscar dal 1988 in dla categurìa di film furastēr.
La pelìcula, trata da 'l racònt umònim dla Karen Blixen, l'è stada preśentàda a 'l 40śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ Un Certain Regard e 'l è anc al film preferî ad Papa Francesco.
Sunt
Vèrs la fîṅ dal XIX sécul la pariśìna Babette Hersant (Stéphane Audran) l'è custréta a scapàr via da la Frància par via dla represiòṅ dal generàł Gaston de Galliffet ch'al gh'à masâ sò marè e sò fiōl. La dóna la finìs in un vilàǵ cic dla Danimàrca cun sèg na létra 'd Achille Papin (Jean-Philippe Lafont) ch'la l'arcmànda a dū surèli in là c'n i an, fiōli 'd un pastōr prutestànt dal pòst, la Martina (Birgitte Federspiel) e la Philippa (Bodil Kjer). Che lōr i decìd'n ad jutàr-la dand-ag lavōr cuma dóna di fat e cōga.
Dòp quatórd'ś an i rìvan da Parì déś-mila franc francéś 'd òr par la Babette, frut dna vìnsida a la lutarìa. Al dū surèli i pénsan che lē la vója turnàr in dal sò paéś druànd chi bèsi lè ma la dóna la gh śibìs invéci 'd far un pranś tut insém in unōr dal sentenàri dla nàsida dal pastōr. A 'l banchét i gh'èṅ in dódas, anc al generàł śvedéś Lorens Lowenhielm (Jarl Kulle).
Culegamènt estéran
}}
Piaza Granda (Mòdna)
La Piaza Granda l'è la piaza pió impurtanta ed Mòdna, e la's cata in dal zèinter dla sitê.
Caratteristiche
La piaza la's cata in dla pèrt a sira dal Dòm, che insèm cun la tòrr campanària ciamèda Ghirlandèina l'è monumèint patrimòni dl'umanitê. In dla pèrt a drétta dla piaza a gh è al Palàz dal Cumùn cun al pòrdegh. In dla pèrt a mansèina as cata al dedrê dl'Arcivèscov, in quela ed matèina agh è un palàz dal dè d'incô in-dóvv agh è una banca cun di pòrdegh anch chè. Quest palàz chè l'è un lavór dl'architètt Gio Ponti, tirê só cun la mira 'd fèr 'na costruziòun modérna ch'la staga bèin in mèz a i palàz antìgh dl'Arcivèscov e dal Cumùn. In dl'angulèin a sira e pò a drétta dla piaza, atàch al Palàz dal Cumùn, la's cata la Préda Ringadóra, 'na préda ed màrem lónga pió ed trî méter ch'un tèimp la gh'à da èser stê pèrt d'na costrusiòun romàna. In dal medio-evo la Préda la gniva druvèda da palchètt per i uratór (i arrénghi, ch'i dan al nòm a la préda ed ringadóra), cum pòst in-dóvv i s dèven al cundàni a mòrt, in-dóvv i s fèven vèdder i còrp di qui bèle mòrt, da identifichèr, e anch cum préda dla vergògna: a stèr a sintìr l'Archivio Storico Comunale, tótt qui ch'i n'ìven mia paghê i sô dèbit i gh'ìven da fèr al gir dla piaza cun la zócca rasèda, i gh'ìven da urlèr d'èser di debitór mèinter óna tròmba la sighèva e pò dòp i gh'ìven da màttres a séder cun al cul nud sólla préda, ch'l'éra pina ed rèzna d'èlber, e fèr al giuramèint ed saldèr al dèbit. Quèst a s fèva per trî sàbet un drê cl'èter, a secònda ed quel ch'al vliva al creditór.
In un pzulèin lughê dal Palàz dal Cumùn a s càta 'na statua cécca dal 1100 ciamèda La Bunéssma ch'la rafigùra, a s pèinsa, la sinceritê in di afèr (l'è in ghégna a l'ufézi dla Buona Stima), mo la legènda la dis ch'l'è na dòna dla nobiltê che in mèz a la caristéa la dèva na man a i puvrètt dla zòna.
Eventi
Tótt i an, in ocasiòun dal giuvidè gras, la piaza la dvèinta pina ed ginta ch'la vin a vèder al sprolòqui dla Famìa Pavirònica, ch'l'è fata só da Sandròun, dal fiól Sgurghéghel e dala muiéra Pulónia; sti trî chè i én al màscheri dal carnevèl mudnés e, per dèr un'idèa ed quant al è importànt al sprolòqui, per la sitê (pin ed cumèint sólla vétta dla ginta e di frezadèini scherzósi a chi cmanda) agh è d'arcurdères ch'al vin fat dal balcòun dal Palàz dal Cumùn.
In dla piaza, tótt i an, agh én anch al Festivalfilosofia, a setèmber, e al Festival dla Canzòun mudnésa, d'istê.
Costruziòun in Piaza Granda
Al costruziòun ch'i s càten in dla piaza a i én:
Nòti
Modena
Natalia Oreiro
Natalia Oreiro l'è na cantanta nada a Montevideo al 19 ad Mâg dal 1977.
1220 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1220 (miledūseintvèint, milleduecentoventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1219 (miledūseintdēśnōv) e 'l vin prìma dal 1221 (miledūseintvèintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintvèintéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1220 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 610: Fatoriśasiòun:
19 ed lói
Al  l'è al 200śum dè dal calendàri gregoriàn (201śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 165 dè a la fin dl'an.
Buenuxâires
Buenuxâires, Buenusâires, o, cum in castejan, Buenos Aires, l’é la capitêl e pió granda sitê dl’Arginteina. L’à 3 075 646 abitant in so’d na suparfesi ed 203 km².
1335
Al 1335 (MCCCXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
831 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 831, mo invéci 'l an 831, 't ê da 'ndèr chè) 'L 831 (otseinttreintùn, ottocentotrentuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 830 (otseinttrèinta) e 'l vin prìma edl 832 (otseinttreintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseinttreintunéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 831 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 277: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Cēşa ed Sân Jâchem
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
La cēşa ed Sân Jâchem (chiesa di San Giacomo Maggiore in italiân) l'é 'na cêsa in Via Asseverati a la Maşòun, int al cmûn ed Rèz. La cēşa l'é ânca al sît ed la parôchia cun l'istès nom, sòta 'l vicariê ed Rubēra-Scandiân ed la Diôceşa ed Rez – Guastâla
Spiegasiòun
A l'intêren ed la cēşa a gh'é trèi pilèti ed l'âcva sânta, óna ed còsti in mêlmer cun rilēv a tèsta ed bèstia, dal '400. Al j êtri dō a preşèinten ed j adôb a fujâm, óna dal dû la preşèinta 'n' inscrisiòun dal 1503. Int l'âbsida, al'intêren ed 'na curnîş in gès a gh'é al quêder dal Sesèint cun al martéri ed Sân Jâchem. A gh'în, int j altêr pió céch, al stâtvi ed la Madòna dal Ruşâri, ed Sânta Terēşa, ed Sânt'Antòni da Pâdva, ed la Beâta Vērgin ed Luordes e dal Sâcher Cōr ed Gesó. Intv al parèidi ed la cēşa, dèinter a dal néci, a gh'în al stâtvi in gès ed Sân Jâchem, Sân Juşèf, Sân Prôsper e 'd l' Arcânzel Michēl.
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  San Giacomo Maggiore (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Cam Clarke
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Cameron Arthur "Cam" Clarke (Burbank, 6 ad Nuvémbar dal 1957) 'l è stâ 'n atōr, còmig, ardupiadōr e prudutōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
Borgoratto Mormorolo
Borgoratto Mormorolo 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 442 abitànt, cun na superfìsi ed 16,1 km² e na densitê 'd 27,45 ab./km².
'L è atēś ai cumûn ed Borgo Priolo, Fortunago, Montalto Pavese, Ruino.
Marcell Jacobs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lamont Marcell Jacobs (El Paśo, 26 ad Setémbar dal 1994) 'l è 'n curidōr e saltadōr itagliàṅ, mdaja 'd òr in di 100 métar piàṅ a gl'ulimpìadi 'd Tokyo in dal 2021 c'n al tèmp ad 9"80, primâ européo, e in dla staféta 4x100 m (insém a Filippo Tortu, Eseosa Desalu e Lorenzo Patta), faghénd al rècord itagliàṅ cun 37"50, un sentéśum méj di britànic.
Jacobs 'l à vins anc i 60 métar piàṅ a i campiunâ européo 2021 a Toruń (Pulógna).
Al gh'à tri fiōi.
Biugrafìa
Marcell al nas in di Stat Unî in Tèxas. Sò màdar, l'itagliàna Viviana Masini, l'iva cgnusû sò pàd'r americàṅ méntar 'l éra in servìsi a la caśèrma militàra 'd Vicénsa. Dòp al trasferimènt ad chi lò in Curèa dal Sud, la còpia la s divìd e la dóna la decìd 'd andàr a star da par lē a Deśensàṅ su 'l Garda insém a 'l putèṅ ch'al gh'iva 'n an e mèś.
A déś an Jacobs al taca a impgnàr-'s in dl'atlética alśēra, faghénd cursa e salt in lung. In dal 2019 al s davśìna a cùr'r i sènt mét'r in déś secónd a Padva. Dū an dòp i rìv'n al sò primi mdaj 'd òr internasiunàli, prima a i campiunâ européo, in di ssanta métar indoor, e pò a i śōg ulìmpic in Giapòṅ quànd prima al gh la cava a ès'r al prim itagliàṅ in finàł, c'n al tèmp ad 9"84, e pò 'l è bòṅ ad bàtar tut in finàł.
}}
Libera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Libera (Libra) l'è na cumèdia itagliàna dal 1993 ad Pappi Corsicato, chè a 'l sò debùt. L'è stada giràda a Nàpuli.
Prim epiśòdi: Aurora
L’Aurora (Iaia Forte) l'è na dóna napulitàna ch'la fà la mantgnùda esénd ch'l'à spuśâ p'r interès al ric Sandro, òṅ ch'l è sèmpar via par lavōr e ch'al gh mét anc i còran. La dóna la s pasa 'l tèmp śugànd a 'l carti c'n al sò amìghi e andànd in céśa da cal chichèṅ ad don Arcangelo (Enzo Moscato). Un dè la ciàma di muradōr par giustàr quèl in cà e in mèś a i ragàs la véd ch'a gh'è anc un sò vèć muróś, Pistoletta (Ninni Bruschetta). Chi lò al vrév turnàr sèg, ma sōl cuma amànt, e al gh fà n'inserenàda 'd nòt par cunvins'r-la ma a n gh'è gnint da far. In cal méntar Sandro al scapa a 'l èstar cun tut i bèsi, esénd lò 'n trufadōr ad mistēr, e Pistoletta al gh vōda la cà. A l’Aurora a n gh armàgn gnint àtar da far che piànśar da par lē par strada.
Secónd epiśòdi: Carmela
Sebastiano (Ciro Piscopo) 'l è 'n ragàs napulitàṅ ch'l à péna finî ad scuntàr la sò péna in rifurmatòri. Adès al viṿ a cà ad sò màdar, la Carmela (Cristina Donadio); sò pàd'r invéci al n 'l à mai cgnusû. Par rigàr drit Sebastiano al próa a catàr-'s un mistēr faghénd al barbēr ma al n è briśa bòṅ. Un dè la sarta dal piàṅ ad sōvar, la “cougar” Miriam (Cinzia Mirabella), la gh buta i òć adòs vlénd purtàr-'s-'l a lèt ma lò al gh diś ad vansàr anc parchè al sò interès 'l è tut p'r Enzo (Vincenzo Peluso), un śuvnòt ch'al vénd dal caséti muśicàli ad cuntrabànd par strada. Turnànd a cà Sebastiano al fà a mènt a na foto in dua a s véd lò da piculèṅ insém a i sò genitōr e al capìs la véra: la Carmela na vòlta 'l éra sò pàdar ch'l à cambiâ sès dòp che sò màdar l'éra mòrta.
Tèrs epiśòdi: Libera
La Libera (Iaia Forte) e sò marè Tanino (Manrico Gammarota) i gh'aṅ n'edìcula in dal quartēr pòvar ad Secondigliano a Nàpuli. Méntar però la dóna la s dà da far dimóndi par purtàr avànti la baràca, sò marè 'l è 'n bòṅdagnìnt patintâ ch'al s dà malâ da spés par gratàr-'s al cûl méj e par far i còran a sò mujér méntar lē l'è via. Un dè la Libera la decìd ad piasàr na caméra in dla cambra da lèt par tōr śò qvél ch'al fà cal purcùs ad Tanino durànt al dè e acsè la véd quànt lò al gh dà dèntar cun cal dóni. A sucéd pò che par śbali la vénd la caséta c'n i filmâ ad sò marè a 'n pugnetàr che quànd al la véd 'l armàgn dimóndi cuntènt e al gh in dmanda da gl'atri cumpàgni. La Libera la taca acsè a muciàr sù dimóndi bèsi vindénd i filmâ pòran ad Tanino sénsa che lò al sàppia gnint.
Culegamènt estéran
}}
.中文网
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 3 'd śnêr dal 2014.
1336
Al 1336 (MCCCXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Camila Giorgi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Camila Giorgi (Maceràta, 30 ad Dicémbar dal 1991, a s lèś ['kamila 'd͡ʒɔrd͡ʒi] in Itagliàn) l'è na tenìsta itagliàna, fiōla ad Sergio (argintèṅ) e Claudia (itagliàna). L'à tacâ a śugàr in dal sircùit ITF in dal 2006, vìnsénd-an sinc.
L'è élta 168 cm e la péśa 54 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
L'è rivàda a èsar la nùmar stanta-tri dal mónd (al 18 ad Favràr dal 2013) e l'è andàda a star in Frància.
I gh piàśan dimóndi i film ad Pedro Almodóvar, al culōr ròśa, al lìbar Al diàri 'd Anna Frank e tgnir a drē a 'l partìdi ad balòṅ e a 'l gari dla MotoGP.
Caréra
In dal 2011 la Camila la śōga a daśnóṿ an al qualificasiòṅ ad Wimbledon, pasànd-li. A 'l prim tùran la pésca la bùlgara Cvetana Pironkova, nùmar trénta-tri dal mónd, e la pèrd 2-6 1-6.
In dal 2012 la riva a śugàr al turnèo WTA ad Memphis (Stat Unî) pasànd p'r al qualificasiòṅ e la bat a 'l prim tùran la rusa Nadia Petrova par 6-4 6-2 ma pò la céd a la francéśa Stéphanie Foretz Gacon par 5-7 4-6. In Mars la śōga 'l ITF ad Fort Walton Beach e lè la bat l'Annika Beck e l'Elena Bovina prima ad lasàr strada a la Madison Brengle in semifinàl. In Avrìl, da qualificàda, la śōga al turnèo ad Charleston e la pèrd subìt da la Barbora Záhlavová-Strýcová par 1-6 3-6 ma pò la vins 'l ITF ad Dothan. In Luj la pasa incóra al qualificasiòṅ ad Wimbledon e pò la manda a cà dū Top Vint cuma la Flavia Pennetta (6-4 6-3) e la Nadia Petrova (6-3 7-6) prima ad cédar a l'Agnieszka Radwańska 2-6 3-6. A Cincinnati la fà piànśan n'atra itagliàna, la Francesca Schiavone, mandànd-la fóra a 'l prim tùran 6-1 6-3. A 'l secónd tùran però la gh'à da pigàr-as a la Sloane Stephens 2-6 1-6. Dòp dū prim tùran a gl'US Open e a Seùl, la và a śugàr al qualificasiòṅ a Tokyo e la cata la Vandeweghe e la Voskoboeva in sla sò strada. La Camila la bat prima la Coco e pò anc la Galina e acsè la pōl andàr dènt'r a 'l tablòṅ prinsipàl ma chè però la pèrd subìt da la Tamira Paszek 4-6 3-6. A Pechîṅ la cata a 'l prim tùran la Sara Errani ch'l'è custréta a dar-'g a muć in dal prim sét su 'l 4-5. La Giorgi però la n s in prufìta minga parchè la n gh la cava briśa pò a pasàr 'l ustàcul Romina Oprandi.
In dal 2013 la cata sù subìt dū prim tùran (Australian Open 2-6 3-6 da la Stéphanie Foretz Gacon e Miami 2-6 6-4 3-6 da la Laura Robson). A Charleston la bat invéci la Mandy Minella ma pò la gh'à da cédar a la Serena Williams (pò vinsidōra dal turnèo) par 2-6 3-6. La tórna a śugàr al mèś dòp a Madrid; pasàdi al qualificasiòṅ la pèrd a 'l prim tùran da la Nadia Petrova par 3-6 6-4 4-6. A Straśbûrg la bat subìt la tèsta ad sèrie nùmar òṅ dal tablòṅ Marion Bartoli par 6-3 6-2 (faghénd sédas fai dópi in nóṿ tùran a 'l servìsi) ma pò la vèṅ asfaltàda 3-6 0-6 da la canadéśa Eugenie Bouchard. La stmana dòp la mùcia sù n'atra scunfìta a 'l Roland Garros par maṅ dla cinéśa Shuai Peng e pò la pèrd subìt anc a Birmingham (6-7 3-6 da la Donna Vekić). A Wimbledon, baténd la Sorana Cîrstea 7-6 7-6, la riva a 'l tèrs tùran ma pò la gh'à da cédar a la Marion Bartoli, pò vinsìdōra dal tìtul, par 4-6 5-7. Crudàda śò in clasìfica a 'l 136śum pòst, anc par via 'd un mâl a la spala, la tórna a śugàr dòp un méś a gl'US Open. Chè, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la dà la paga via via a la Risa Ozaki par 6-3 6-2, a l'Angelique Van Der Meet par 4-6 6-3 6-4, a la Julia Cohen par 6-1 6-0, a la Jana Čepelová par 6-2 6-2 e a la Su-Wei Hsieh par 6-4 7-6. In di utàṿ la śóga in sal camp sentràl cóntrar la Caroline Wozniacki e la la bat par 4-6 6-4 6-3. In di quàrt però la ciàpa na lesiòṅ da la Roberta Vinci ch'la gh'à la méj par 6-4 6-2 dòp che la marchigiàna, ch'la gh'iva al pùblic da la sò banda, l'éra avànti 4-1 in dal prim sèt. Cun i punt mis in bisàca la tórna in dal primi utànta dal mónd ma da 'd lè a la fiṅ d'l an la pèrd subìt a Quebec City (7-6 3-6 2-6 da la Lauren Davis), a 'l secónd tùran a Linz (2-6 1-6 da la Kirsten Flipkens) e la n pasa minga al qualificasiòṅ in Lussembûrgh.
Dòp soquànt méś ad férum, la taca la stagiòṅ 2014 a Sydney ma la n pasa minga 'l qualificasiòṅ pardénd a 'l prim tùran da la Christina McHale par 7-5 5-7 3-6 anc s'l'à sarvî p'r al match in dal secónd sét. La stmana dòp la sa spòsta a Melbourne ma la và fóra a 'l secónd tùran c'n al puntéǵ ad 3-6 6-4 4-6 faghénd stanta-tri gratùit cun la francéśa Alizé Cornet e dòp èsar stada 4-1 par lē in dal tèrs sét. In Favràr la sćiànca 6-2 6-1 la Madison Keys in Fed Cup a Cleveland. In Mars, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la tōś part a 'l turnèo 'd Indian Wells e chè la bat l'Andrea Petković 6-7 6-3 6-3, la Sorana Cîrstea 7-6 6-3 e la Marija Šarapova 6-3 4-6 7-5 prima 'd cédar a la Flavia Pennetta par 2-6 1-6. Al méś dòp la śōga la sò prima finàla WTA a Katowice in Pulògna mandànd a cà la Katarzyna Piter, la Roberta Vinci, la Shahar Peer e la Carla Suárez Navarro. Cóntar l'Alizé Cornet però la buta a gl'urtìghi un match point e la pèrd 6-7 7-5 5-7. A Róma la dà na lesiòṅ in dal Pietrangeli a la Dominika Cibulková ma pò la sa śmòrsa cun la Christina McHale dòp avér duminâ 'l prim sét. In sl'èrba ingléśa 'd Eastbourne la dà 'n àtar daspiaśēr a na top 10 cuma la Viktoryja Azaranka prima ad cédar in tri sét a la Caroline Wozniacki. La marchigiàna la s tōś l'arvìnsida sèg a New Haven, turnèo in dua la bat anc la Coco Vandeweghe e la Garbiñe Muguruza Blanco. In semifinàł la pèrd però cun la śluvàca Magdaléna Rybáriková par 2-6 4-6. Dòp tri prim tùr'n a gl'US Open, a Wuhan e a Pechîṅ, la tórna a far-as valēr a Linz in dua la riva in finàł cun la Karolína Plíšková. Dòp avér abû un match point la céd a la céca par 7-6 3-6 6-7. La Giorgi la finìs 'l an c'n i quàrt a Mósca e a 'l 35śum pòst dal ranking.
Culegamènt estéran
}}
Francesca Lodo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Francesca Lodo (Càgliari, prim d'agòst dal 1982) l'è na mudèla, atōra e showgirl sardagnōla. Al sò miśùri i èṅ 90-62-88 e la pòrta 'l 40 ad scarpi.
Biugrafìa
In dal 1999 la vîṅ sarnìda p'r andàr a Miss Mondo e 'l an dòp la vins al cuncōrs Bellissima 2000, davànti a sò cuśìna Giorgia Palmas (in séguit velina ad Striscia la Notizia), e acsè la và a far la letterina in dal prugràma 'd Canale 5, cundót par Gerry Scotti, Passaparola.
In dal 2005 la fà la cuntadìna in dal reality show La Fattoria e a la fiṅ d'l an la cumparìs cavàda śò in dal calendàri sexy dal 2006 dla rivìsta For Men Magazine.
Cose molto cattive
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mai mét'r-as in di pē a na ragàsa ch'l'è drē a spetàr in s'l altàr.|Tagline dal film}}
Cose molto cattive (Quèi dimóndi catìṿ) 'l è na cumèdia négra americàna dal 1998 ad Peter Berg ch'la tōś ispirasiòṅ da 'n lìbar ad Gene Brewer.
Al film al gh 'l à cavàda a parśàr i cònt, déś migliòṅ 'l à spéś e déś migliòṅ 'l à purtâ a cà.
Sunt
In rispèt a la tradisiòṅ, Kyle al vōl invéci festegiàr a Las Végas i sò ùltim dè da put insém a i sò amìg ad sèmpar: Robert (Christian Slater), Charles (Leland Orser) e i fradèi Michael (Jeremy Piven) e Adam Berkow (Daniel Stern). Méntar chi àtar i s la spàsan in d'l albêrg, fra bvudi a róta 'd còl e dròga, a riva lè la vacàsa che lōr i aṅ ciamâ par far-la cavàr śò par di bèsi e Michael al s la pòrta in bagn par gusàr-la. Durànt la ciulàda però, la ragasōla la śbat la tèsta atàc a 'n rampèṅ e la mōr lè. I sinc, ch'i gh s la faṅ sóta da la paùra, i decìdan, dòp na discusiòṅ pēśa, ad saplìr-la in dal deśèrt ma in cal mént'r a riva lè na guàdia dla sicurésa ch'l'iva sintî di stus; al vèṅ cupâ anca lò.
Dòp avér purtâ via i còrp, i sinc i s càtan a 'l rinfrésc dal matrimòni ad Kyle. Adam al gh'à 'l magòṅ parchè al pénsa a i dū fiōi dla guàrdia armàś òrfan ma Robert, ch'l iva pinsâ lò a tut, al próa a calmàr-al.
Universitê Nebrija
L'Universitê Nebrija l'é 'n' universitê ed Madrid, Spaggna, nasûda int al 1995.
Róda
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La róda (in itagliàn ruota, da 'l latèin rota) l'è cl'invensiòun dimòndi ùtil a fórma 'd sérć ch'al gira dintór'n a 'l só pèren in dû a ghe stà sfrucê 'n âs. El ródi i s caten ed dimòndi materiē diferèint e anca cun di utilìśi varieghê, mo a gh'è da dìr che 'l ródi 'l più despês i stàn 'd sòt'a di veìcol, per fèr-i andèr avànti.
.我爱你
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 3 'd śnêr dal 2014.
Róda
La róda 'd lung a 'l tèimp
Invintèda 'd intór'n a 'l 5000 prìma 'd Crist in dl'antìga Meśopotàmia, i prìm tèimp la róda la nn'era èter che 'n ruśgòun 'd élber, śghê in sesiòun in manéra da catèr-eg fóra al sérć ch'a se vlìva, e śbuśî in dal mêś per sfrucèr-eg al sprôc ch'al la tgnìs strìca. A se śvilupèva al só druamèint in chi Paéś ch'i avìven 'dumestichê soquànti bésti grósi, c'ma 'l cavâl, i bō e di èter cumpàgn, perchè in dal fèr-i prilèr, a ghe vliva dimòndi forsa per superèr al grôs atrît ch'i gh'ìv'n el prìmi ródi. A s taca a catèr el ródi cui râǵ in dal pitùri antighi di egisiàṅ, in soquànti scultùri gréchi e in statuèini scandìn'vi dal 2000 prìma 'd Crìst. 'D intór'n a 'l 1000 prìma 'd Crìst i pòpol Célt i tacaràn a śuntèr un serciòun ed fêr 'd fóra tùt intór'n a la róda ed lègn, in manéra da irobustìr-la dimòndi còunt'r a 'l bòti ch'la psìva ciapèr in dal só ruślamèint cuntìnev. Sainsa trôp cambiamèint importànt, la róda cui râǵ e 'l rinfòrs ed fêr 'd intór'n a la só sircunferèinsa, l'armagnarà tèla infìn vers al 1870, quand i vgnaràn invintê i pneumàtic, dimòndi più funsionêl.
Referèinsi
}}
20 ed lói
Al  l'è al 201śum dè dal calendàri gregoriàn (202śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 164 dè a la fin dl'an.
Nùmer quadrê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L è 'n nùmer poligonèl, ch'al figùra un quadrê cumpòst da di pùnt, el só unitê, mìsi in fila ùna atàc a cl ètra, 'd sóver e 'd sòta, a fèr un quadrê, coi quater cō pèra a 'l só n-éśùm post in dla sucesiòun ed tùt i nùmer quadrê.
Al quadrê 'd un nùmer al rapreśèinta la moltìplica con sè stès ed cal nùmer lè, e dòunca per nùmer quadrê 'd n a s intènd:
Soquànt nùmer quadrê i ìn: 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100, 121, 144, 169, 196, 225, 256, 289, 324, 361, 400, 441, 484, 529, 576, 625, 676, 729, 784, 841, 900, 691, 1024, 1089, 1156, 1225, 1296, 1369, 1444, 1521, 1600, 1681, 1764, 1849, 1936 ... 2500 ...
Colegamèint estèren
}}
Pitōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al pitōr (scóltel chè, pittore in itagliàṅ) 'l è cl artìsta che per pasiòun o per mistēr, al pitùra.
I agìnt i ciàmen acsè anca quī ch'i pitùrn el cà, bèin che in cal chèś lè a n's pōl minga dìr ch'a gh'sìa edl'èrt.
883
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Giù nelle strade si vedono gang di ragionieri in doppio petto pieni di stress, se non ti vendo mi venderai tu per 100 lire o poco più, le facce di Vogue sono miti per noi, attori troppo belli sono gli unici eroi, invece lui si, lui era una star ma tanto non ritornerà. Hanno ucciso l'Uomo Ragno, chi sia stato non si sa, forse quelli della mala forse la pubblicità, hanno ucciso l'Uomo Ragno, non si sa neanche il perché, avrà fatto qualche sgarro a qualche industria di caffè.|Śò in dal stradi i s védan dal gang ad raśunēr in pèt dópi pîṅ ad stress, s'a n t vénd minga ta m vendarà tè par 100 franc o pôc da piò, i grugn ad Vogue i èṅ di mito par nuàtar, atōr tròp bèi i èṅ i ùnic eroe, invéci lò sè, lò 'l éra na star ma tant al n turnarà briśa. I aṅ cupâ 'l Óm Ragn, chi al sia stâ ninsòṅ al sà, quéi dla mala a gh'è 'l caś o quéi dla reclàm, i aṅ masâ 'l Óm Ragn a n s in sà briśa al parchè, 'l arà mancâ ad rispèt a di indùstri ad cafè.|Hanno Ucciso L'uomo Ragno, 1992|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Biugrafìa
La stòria di 883 la gh'à inìsi a Pavìa in di an Utànta quànd i dū cumpàgn ad scóla Pezzali e Repetto i tàcan a scrìvar dal canti. In dal 1989 i partécipan cuma "I Pop" a la traśmisiòṅ 'd Italia Uno 1-2-3 Jovanotti cantànd di pès in ingléś. Dòp avér cgnusû Claudio Cecchetto, i càmbian nóm in 883 (cuma la mòta che tant la gh piaśìva) e i càntan Non Me La Menare a 'l Festival ad Castruchèra dal 1991.
I n vìnsan minga ma al sucès al riva listés par Pezzali ('l ùnic di dū bòṅ ad cantàr) e par Repetto (cun la sò manéra particulàra ad tgnir la séna balànd in sal palc). Al grup al mét a punt quél ch'al dvintarà al sò stîl caraterìstic: tèst dirèt e ch'i dascóran a i śóvan, pîṅ ad slang druâ da i ragasōi. Tant par dir-'n una, al secónd sìngul al s ciàma 6/1/sfigato (At sē 'n sfigâ).
'L an dòp a vèṅ fóra al prim àlbum dal grup, cun al tìtul Hanno ucciso l'Uomo Ragno (I aṅ cupâ 'l Óm Ragn), un lavōr misć pop e rock. Al sìngul umònim al dvénta un turmintòṅ dl'Istâ dal 1992 e al disc al vénd la belésa ad 650.000 còpi, sénsa reclàm e sénsa vìddeo, finénd a 'l prim pòst in clasìfica. Gl’883 i vìnsan un Telegàt cuma rivelasiòṅ d'l an e p'r al disc più bèl.
In dal 1993 'l è al tùran ad Nord Sud Ovest Est, un lavōr ch'al vénd dimóndi (1.350.000 còpi) anc par via ad sìngui ad sucès cuma Sei un mito (At sē 'n mît), Come mai (Parchè), Rotta x casa di Dio (Róta x la cà ad Dio).
Dòp un tour in dal discutéchi, fra 'l 1993 e 'l 1994, Repetto al s in và. 'L ùltim lavōr insém 'l è Remix '94 ch'al gh'à dèntar anc 'l inèdit Chiuditi Nel Cesso (Sér-at in dal cèso).
Max Pezzali al và avànti da par lò miténd insém un grup ad parsòni par sunàr sèg. In d'l Istâ dal 1995 i èṅ nóṿ i muśicìsta ch'i gh daṅ na maṅ e lè in mèś i gh'èṅ anc Paola e Chiara Iezzi a i côr.
In Śugn a véd la luś al disc La donna il sogno & il grande incubo (La dóna al sógn & 'l arbgàt grand), cun dènt'r i braṅ famóś Una canzone d'amore (Na cansòṅ 'd amōr), scrita insém a Claudio Cecchetto, e Tieni il tempo (Tîṅ al tèmp).
In dal 1998 al grup al fà catàr in di negòsi la racòlta Gli anni (I an) cun 'l inèdit Io ci sarò e al versiòṅ in Spagnôl 'd Han Matado el Hombre Araña e Quien Seras.
I ùltim dū disc di 883, prima che Max al dicidìs ad tacàr na caréra da par lò, i èṅ Grazie mille dal 1999 e 1 in + dal 2001.
Culegamènt Estéran
}}
Scarlett Johansson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Scarlett Ingrid Johansson, cgnusùda méj cuma Scarlett Johansson (New York, 22 ad Nuvémbar dal 1984, a s lèś /dʒoʊˈhænsən/ in ingléś), l'è n'atōra, cantànta e mudèla americàna.
Dòp èsar stada spuśàda cun 'l atōr Ryan Reynolds e avér divursiâ da lò in dal 2011, la Scarlett la s è misa insém c'n al giurnalìsta francéś Romain Dauriac avénd na fiōla sèg nada in dal 2014 ciamàda Rose Dorothy.
Cuma dagnóra tut al mónd 'd Hollywood la Johansson l'è da la banda di demucràtic. In dal 2008 l'à dâ 'l sò apòǵ a Barack Obama mént'r al 21 ad Śnar dal 2017 l'à tòlt part a na manifestasiòṅ ad prutèsta ad cal dóni cónt'r al presidènt Donald Trump.
Biugrafìa
Atōra sex symbol, la Johansson la taca a far-as nutàr in dal mónd dal cìnema p'r i sò rōi in pelìculi cuma L'uomo che sussurrava ai cavalli (1998), Ghost World (2001) e L'uomo che non c'era (2001) dòp avér girâ i sò prim film a la mità di an Nuànta.
Al 2003 l'è 'l sò an parchè la tōś part a Lost in Translation - L'amore tradotto e a La ragazza con l'orecchino di perla ch'i gh frùtan dū candidadùri a i Golden Globe. 'L an dòp la gira, insém a John Travolta, Una canzone per Bobby Long, pò la taca a lauràr par di regìsta impurtànt cuma Woody Allen e Brian De Palma faghénd anc la reclàm par la Louis Vuitton e Calvin Klein.
Tacànd da 'l 2009 (Iron Man 2) la fà la part dal persunàǵ dla Natasha Romanoff, cgnusùda méj cuma la Védva Négra, in soquànt film trat da i fumét dla Marvel Comics cuma The Avengers (2012), Captain America: The Winter Soldier (2014), Avengers: Age of Ultron (2015) e Captain America: Civil War (2016).
Àtar prugèt
}}
A Night at the Opera
{{Metacaixa
{{Album }}
A Night at the Opera 'l è al quàrt àlbum in studi dal grup hard rock di Queen. 'L è stâ publicâ al 21 ad Nuvémbar dal 1975 cun la prudusiòṅ ad Roy Thomas Baker. 'L à vindû da piò ad tri migliòṅ ad còpi.
Sûg 'd ùa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I sûg 'd ùa egl'ìn dal sorti 'd budèin mo indû a cóś'r insèm a la farèina a s egh mèt al mòst, o méj egli ùi cherpèdi 'd na manéra dolsa.
A s trata 'd un dōls tradisionêl del bandi emigliàni, lunbèrdi e vèneti indû, cun tùta cl'ùa ch'a selta fóra dala vendèmia, a s egh la chèva anca 'd mèt'r-en soquànta meśdèda a dla farèina a coś'r-es in sìm'a 'l fōg.
El tasi o i piatlèin ch'a s egh la chèva 'd impinìr dôp che i sûgh i s ìn infitî, i s lasen lè anc soquànt dè prìma che dôp a gh vègna però la mùfa.
Dòunca, prìma ch'i mufìsen, i sûgh i s pólen magnèr c'ma dessert, ch'egl'ìn dimòndi dōls anc se nisùn al n'gh'à mai śuntê dàint'r al sùcher.
Noti e referèinsi
}}
1338
Al 1338 (MCCCXXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Vâl di Cavalēr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
La Vâl di Cavalēr (Valle dei cavalieri in italiân) l'é 'na zôna 'd antîgh bōregh medievêl furtifichê da cà a tòra, ind l' Apenèin arzân, l'é ind l' Êlta Vâl d' Èinsa e la Vâl Cēdra tr'al pruvînci dal dé d'incō ed Rèz e Pêrma e ind l' antichitê l'ēra tr'al tèri ed proprietê ed la faméja di Canòsa.
Geograféia
Al teritôri ed la Vâl di Cavalēr, per èser pió precîş mjarè ciamêrla Vâli di Cavalēr, l'é fât dal sistêma dal dō vâl fâti da i cōrs dal fióm Èinsa e dal turèint Cēdra.
Stôria
L'é 'na zôna che ind la stôria l'é sèimper armêşa indipendèinta, fâta da 'na confederasiòun ed commoni militum guidêda da cavalēr e suldê ed mistēr, ch' la s'é gvernêda da per lê praticamèint per 1.000 ân. Sté teritôri l'ēra dê da gvernêr al faméj pió nôbili dal pôst cun l'antîga invistidûra Mateldica, che in câmbi ed la surveliânsa di cunfîn e per procurêr a i sgnōr ed Pêrma dal milési a cavâl, a gudîven ed l'avtoritê sèinsa lémit insém al Vâl. I prém sègn che riguêrden al Vâl di Cavalēr a s' arfân a l'ân 1039. Ind i sècol ch' în gnû dôp sté sistēma as rinfōrsa in môd têl da mantgîr al prôpri sintēma "aministratî", cun tânt ed Cumisâri, ch' l' an câmbia mìa fîn a i tèimp modêren. Cun l'ûnitê d' Itâlia a gnîven unî a l'aministrasiòun italiâna ed dirét, mó armêṣ fiōl ed nisûn per quêşi 80 ân. In tèimp pió modêren tóta l' Êlta Vâl d' Èinsa la gh' à 'vû un impurtânsa stôrica in quânt al tèimp ed la secònda guèra mundiêla l'à fât pêrt ed la Lènia Gôtica, teâter dal pió dûr cunfrûnt tra Tedèsch e Partigiân che in st' al forèsti a s' ēren dē "a la mâcia".
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
1011 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1011, mo invéci 'l an 1011, 't ê da 'ndèr chè) Al 1011 (mileùndeś, milleundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1010 (miledēś) e 'l vin prìma dal 1012 (miledòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1564 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1564 (milsincseintessantaquàter, millecinquecentosessantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1563 (milsincseintessantatrī) e 'l vin prìma dal 1565 (milsincseintessantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDLXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsincseintessantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1616 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1616, mo invéci 'l an 1616, 't ê da 'ndèr chè) Al 1616 (mileseseintsèdeś, milleseicentosedici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1615 (mileseseintquìndeś) e 'l vin prìma dal 1617 (mileseseintdersèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintsedicéśim post.
Nutella
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Che mónd sarév-al sénsa la Nutella?|Al sò ślògan prumusiunàł}}
La Nutella (a s lèś [nuˈtɛlla] in itagliàṅ) l'è na créma dōlsa itagliàna ch'la s dasténd su 'l paṅ, preparàda par la prima vòlta da l'indùstria piemuntéśa Ferrero 'd Alba tulénd spunt da 'n sò prudót più vèć ciamâ Pasta Giandujot e pò SuperCrema. La ciàpa 'l nóm da la paròla ingléśa „nut“ ch'la vōl dir „linsóla“. Sènt gram ad prudót i dànan 544 calurìi.
A s trata dla créma da spalmàr più vindùda a 'l mónd, cun tarśènt-sinquantamìla tunelàdi fati tut i an, cun nóṿ fàbrichi stramnàdi in di sinc cuntinènt.
Culegamènt estéran
}}
.university
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.
Prét
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al prét (in italian prete o anca sacerdote) a l’é, in d’la magiuransa dil religion, una parsona ch’la fä da mediatùr tra la gint e Diu. Nurmalmëint, par dvintä prét, a gh’è da vess cunsacrä.
C’la parola ché la vegna dala Bìbia כּהן (kôhên) o anca dal Grèc ἱερεύς (hiereus).
Ligamm ad föra
}}
Ersilio Tonini
Ersilio Tonini (Sintvera ad San Ṡòrṡ, PC), 20 ad lüi 1914 - Ravêna, 28 ad lüi 2013) l'è un Cardinäl e Arcivscuv católic, arcivescuv emérit d'Ravêna dal 1990.
Biugrafia
Nasì a Sintvera ad San Ṡòrṡ al 20 ad lüi dal 1914 l'é dvintä prèt al 18 d'aprìl 1937, quand al gh'äva apëina 22 ann. L'é stä parvòst a Säls.
Vescuv
Al 2 d' giügn 1969 l'é cunsacrä vèscuv ad Macerata-Tulentëin da mons. Malchiodi
Al 22 d'nuémbar 1975 l'é prumòs a l' Arcidiocesi ad Ravêna-Cervia, e el gha rastarà fin al 27 utùbar 1990. L'é stä anca (1988-1989) Aminsitradùr Apustólic d' la Diocesi ad Rèmin.
Cardinäl
Al 26 nuëimbar 1994 al Papa Giuánn Pául II l'ha pruclamä Cardinäl cul tìtul dal Santìsim Redentùr in Val Melania e dal 30 d'aprìl dal 2010 al 28 ad lüi dal 2013, dì dìla sò mort, all'é stä al püsä vëcc ad tütt i cardinäi dal mónd.
Errare humanum est. Perseverare autem diabolicum
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Errare humanum est. Perseverare autem diabolicum l'è na manéra 'd dir latèina scrìta anca da 'l Sèneca, ch'la vrèv dir che ''śbaglièr 'l è di òm. 'L è turnèr'gh adrē, ch'l è dal dièvel''. Cla frèś chè la s dróva tuti el volti che 'n quelchidùn al casca sèinper in dal stès eśbàli.
Ligàm a fóra
}}
Maria Montessori
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Maria Tecla Artemisia Montessori (Chiaravalle, 31 'd agòst dal 1870 - Noordwijk, 6 'd mâǵ 1952) l'è stèda na dutóra, pedagogìsta, filòśofa e siensièda itagliàna. Ala Montessori a s dēv l'ideasiòun dal métod 'd insgnamèint ch'al tōś al só nòm, cgnusû e druê in dimòndi ètri perti dal mònd.