cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cerēto Lêgh
D' invêren
La stasiòun l'é fâta da 16 chilômeter ed pésti 'n dóve a 's pōl fêr dal scì alpèin, per un totêl 'd 11 pésti servî da 4 impiânt per turnêr só. Dal piasêl dal Lêgh Ceretân a 's và int la zôna d' ariv e partèinsa dal pésti Zêro, Ûn, Dû e Trî ch' a fân l' istèsa rîva cun divêrs percōrs atravêrs un bôsch ed pêla e sèr. La partèinsa se de sté pésti divêrsi l'é int la pêrta d'ed sōver dal bôsch, aşvèin al rifûg La Pièla a 1.650 mēter.
Int la zôna atâch a l' arîv ed la segiovéia a quâter pôst cun partèinsa dal Lêgh Ceretân a gh'é 'n êter impiânt a trî pôsta ch' al pôrta fîn a la séma dal Mûnt La nûda. Da la séma dal mûnt a 's pōl fêr 3 disèişi divêrsi ch' a vân a unîres int al j êtri quâter pésti ed préma e in pió l'é pusébil girêr vêrs la pésta Belfiore, ch' la fà la rîva ed la muntâgna ch' la và int al fiânch a sîra. Tóti sté pésti e i relatîv colegamèint a 's pōlen arfêr a la categoréia dal "pésti ròsi" mēno 'na disèişa divêrsa dal Mûnt La nûda, giudichêda tr' al "nîgri".
A sté pésti a vân zuntê al câmp e-scōla cun di tapi roulant e al skilift Tornello aşvèin al Legh Ceretân cun l'arîv fîn sòta al Lêgh Prânda. Sté ûlma pésta, acsé cm' al circuît ed fònd 'd atōren al Lêgh Pânda (12 km), a pōlen èser sarê perché an gh'é mia j impiânt per la nèiva artificêla preşèint invēci in ch' al j êtri pésti. A círca metê strêda tr' al rifûg La Pièla e al Lêgh Ceretân, ch' a s' égh pôl rivêr dal pést 1 e 2, l'é stê preparê un  snow-park (ZanziPark) per a chî 'gh piêş al  snowboard.
A chî 'gh piêş i spòrt invernêl al pōl in pió druvêr al Palsèt dal Giâs ch' l' é lòngha la pruvincêla préma dal cèinter dal bōregh. L' impiânt l'é dal gèner olimpiônich e lì* apruvê per ògni gèner 'd ativitê al quacê. Ed règola l'é avêrt int al tèimp ed la stagiòun ed l'invêren e in istê cun 'na fermêda int i mèiş ed mâg e zógn.
D' istê
Cerēto Lêgh a 's câta int al Pêrch Nasionêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân e int la bèla stagiòun l'é al pûnt ed partèinsa de şgambinêdi a pē, a cavâl, e biciclèti da muntâgna vêrs, per eşèimpi, al Mûnt Êlt, al Surşèi dal Sècia, l' Êlp ed Sucîş e la Séma Belfiōr.
Int al peréiod ed l'istê, al pió grôs arciâm l'é fât da i lêgh ceretân, un gróp ed lêgh 'd urégin giasèint més aşvèin a la stasiòun turéstica Cerēto Lêgh, Quâter lêgh i pió céch Lêgh Gôri, e Lêgh Scûr, al Lêgh Prânda e al Lêgh Ceretân (o dal Cerēto) còst l' é al pió cgnusû dât ch' a 's câta ed frûnt a la Piâsa e al Pèsti ed Cerēto Lêgh.
Al Lêgh Prânda invēci l' é al pió lêregh, é fâcil rivêregh, pôch minût, da la strêda pruvincêla SP58 e dòunca da Cerēto Lêgh. L'é dèinter aun bôsch fés ed fâza, al gh' à di prê lêregh ch' a permèten a i sō vişitadōr d' arsorêres cun al scampagnêdi, in gèner l'é frequentê da di pescadōr ed trôti e lós
Distânsi e colegamèint
I casē ed l'autostrêda pió aşvèin în quî 'd Aóla ed l' A15 Pèrma-La Spèsia e Rèz ed l' A1 Milân-Bològna. Al stasiòun di trēno pió aşvèin în còli ed Fivisân-Rumèta (a 30 km) ed la ferovéia Lóca-Aóla e Aóla Lunigiâna ed la lénia Pontremolèişa. I campovōlo in a Pèrma, Bològna, e Pisa
Colegamèin d'ed fōra
Sît ed la Socête ed j Impiânt Sît dal Palâs dal Giâs
Nôti
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Cerreto Laghi trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
E
La E l'è la quinta lettra de l' alfabet italian e anche del nostar. L'è na lettra latena.
1403 (nùmer)
{{Metacaixa
.frontier
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
1403 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1403, mo invéci 'l an 1403, 't ê da 'ndèr chè) Al 1403 (milquaterseinttrī, millequattrocentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1402 (milquaterseintdū) e 'l vin prìma dal 1404 (milquaterseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseinttreéśim post.
Colegamèint estèren
}}
F
La F l'è la sesta lettra de l'alfabet italian e anche del nostar. L' è na lettra latena.
Renato Pozzetto
{{Metacaixa
Sòrbol
Sòrbol (Sorbolo in italiân) l'è n c'mòn äd 9.484 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Renato Pozzetto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|E la vita, la vita, e la vita l'è bela, l'è bela, basta avere l'ombrela, l'ombrela, ti ripara la testa, sembra un giorno di festa.|E la vita, la vita, la vita l'è bèla, l'è bèla, basta avér-ag l'umbrèla, l'umbrèla, la t quàcia la tèsta, a par un dè 'd fèsta.|E la vita, la vita, 1975|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Lmo}}/{{It}}}}
Renato Pozzetto (Lavèṅ Mumbèl, 14 ad luj dal 1940) 'l è 'n atōr, regìsta, còmic ad cabarè e senegiadōr itagliàṅ uriginàri dal vareśòt. 'L è cgnusû par la sò fórma 'd umurìśum cundìda 'd un spric ad surealìśum.
Biugrafìa
Nâ in na famìja ad lavuradōr, al pasa la sò giuinésa a Gemòni. Dòp avér studiâ da geòmetra, al fà al sò primi surtìdi in d'l ambiènt dal cabarè milanéś. In dal 1964 al s mét insém a Cochi Ponzoni par dar vita a 'n duo còmic. Al debùt al vèṅ a l'Ustarìa dl'Oca. In séguit i métan sù al Gruppo Motore insém a Enzo Jannacci, Felice Andreasi, Bruno Lauzi e Lino Toffolo, śibénd-as a 'l Cab 64 d'l amìg Tinin Mantegazza (ciapànd 3.500 franc a sira ma sōl s'i gh la cavàvan a far sù déś spetadōr almànc) e pò a 'l Derby ad Milàṅ. Da 'd lè in avànti Pozzetto e Ponzoni i tàcan a far-as ciamàr Cochi e Renato.
Chi dū lè i càtan al sucès in présia, tacànd a far di lavōr da prutagunìsta anc in RAI cuma in dal traśmisiòṅ Quelli della domenica dal 1968, Il buono e il cattivo dal 1972, Il poeta e il contadino - l'incontro che non doveva avvenire dal 1973 e Canzonissima dal 1974. In cal mèntar i càntan anc soquànt canti ad sucès, cun 'l ajùt d'l amìg Enzo Jannacci, cuma La gallina (La galìna), Canzone intelligente (Cansòṅ inteligìnta) e, in sima a tut, E la vita, la vita (id.), cgnusùda da tut.
A partìr da 'l 1974 cun Per amare Ofelia, Pozzetto al taca anc a recitàr da par lò in soquànt film cuma Gran bollito (Gran Bujî dal 1977, ch'al dascór dla dóna ad Curéś ch'la fava i savòṅ cun di cadàvar), La patata bollente (La patàca bujénta dal 1979, in dua al s pòrta a lèt al fnòć piciâ da di naśìsta Massimo Ranieri), Mia moglie è una strega (Mè mujér l'è na stria dal 1980, insém a l'Eleonora Giorgi), Ricchi, ricchissimi... praticamente in mutande (Ric, ric sfundâ... praticamènt in mudàndi dal 1982, cun l'Edwige Fenech), 7 chili in 7 giorni (7 chilo in 7 dè dal 1986, in dua al fà śmagrìr di budlòṅ insém a Carlo Verdone) e Le comiche (Al còmichi dal 1990, insém a Paolo Villaggio).
Da 'l 2000 'l è turnâ insém a Cochi Ponzoni in televiśiòṅ cun di spetàcui cuma Nebbia in Val Padana, Zelig Circus e Stiamo lavorando per noi. In n màncan gnanc di spetàcui a teàtar: Nonostantelastagione, Nuotando con le lacrime agli occhi - Canzoni e ragionamenti, Una coppia infedele.
Culegamènt estéran
}}
1830
Al 1830 (MDCCCXXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Islanda
La Islanda, l'è un pajàis dl'Europa.
G
La G l'è la setema lettra de l'alfabet italian e anche del nostar. L'è na lettra latena.
Trénz
Tréns (Terenzo in italiân) l'è n c'mòn äd 1.223 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd at sē 'n pès grôs in na sità granda, pō't far-la franca cun 'l umisìdi?|Tagline dal film}}
In dal 1970 in Itàglia 'l à fat sù dagnóra dū migliàrd ad franc.
Sunt
„Al dutōr“ (Gian Maria Volonté) al gh'à cal scutmàj lè parchè 'l è a cap dla sesiòṅ dla pulisìa 'd Róma ch'la tîṅ adrē a i caś 'd umisìdi e tut qvéi ch'i lavóran sóta 'd lò, cuma 'l brigadér Biglia (Orazio Orlando), Mangani (Arturo Dominici) e Panunzio (Aldo Rendine), i gh pòrtan rispèt. Al dè ch'al dvènta cmandànt d'l ufìsi pulìtig dla questùra, lì lò al taja la góla a la sò amànta, l’Augusta Terzi (Florinda Bolkan), na dóna bèla, visióśa e spìrit lìbar ch'l'è la mujér 'd 'n architét fnòć (Massimo Foschi). Dòp avér-la cupàda, 'l óm al s fà na dócia e pò al stramna dapartùt al prói ch'l è stâ lò, al lasa par tèra dal sò pidàdi mój dal sangṿ dla vitma, al tóca incòsa e 'l mét un fił dla sò cruàta celèsta in n'ùngia dla maṅ dal cadàvar. Esénd lò 'n óm ad putēr e sōv'r ad tut i suspèt al la fà sèmpar franca, ninsòṅ a pōl gnanc pinsàr ch'a pòsa èsar stâ lò, a gh mancarév àtar.
A l’Augusta, quànd la stava sèg, a gh piaśìva sintìr i sò caś ad dóni cupàdi e lē la vliva far finta 'd èsar la vitma ma pò la n tgniva minga la léngua a 'l sò pòst, la 'l tratàva mâł e la gh dava dal putèṅ, anc a lèt, minga cuma c'l àt'r amànt ch'la gh'iva, 'l anàrchig ad Ravéna dal piàṅ ad sōvar Antonio Pace (Sergio Tramonti). Umiliâ da na dóna e da 'n rivulusiunàri cuma Pace, al dutōr, fasìsta 'd dèntar cum 'l éra, 'l iva decìś ad dar-'g un taj.
Culegamènt estéran
}}
Barely Legal - Doposcuola a luci rosse
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tròp pìcui par tōr-'l a nuléǵ... ma grand abàsta par giràr-al da par lōr!|Tagline dal film}}
Barely Legal - Doposcuola a luci rosse (Óm da pôc tèmp - Dòp-scóla a luś rósi) l'è na cumèdia vulgaròta americàna e tedésca dal 2003 ad David M. Evans vgnuda fóra in Itàglia sōl quàt'r an dòp.
La pelìcula l'à fat sù utànta-trimìla dòlar.
Sunt
Chi śuvnòt lè i péns'n alóra ad giràr-i lōr i film spurcaciòṅ in prima parsòna par pò vénd'r-i su 'n sit internet. La sò idéa l'è qvéla ad far di film fat in cà par vìrgin fat da vìrgin pagànd na ragàsa cgnusùda in un night, l’Ashley (Sarah-Jane Potts), girànd incòsa in dla cantìna di genitōr ad Deacon (Tom Arnold e Dey Young). Quànd cal brut grintèṅ ad Jack (Riley Smith), sò cumpàgn a scōla, 'l al vîṅ a savēr al preténd 'd èsar lò 'l prutagunìsta ma, p'r al fat ch'l è lòfi a gusàr e al gh 'l à anc pìcul ch'al vîṅ subìt, 'l è custrét a dar-ag sù. A 'l sò pòst i tri i tōśan Tom Cooperman (Vince Vieluf) che però al gh'à 'l brut visi ad magnàr di faśōi la sira prima 'd giràr. In tut al manéri al sit 'l è 'n sucès clamuróś e i film i s véndan cuma 'l paṅ in tut al mónd. A gh'è sōł un prubléma, 'l atōr ad film pòran ad Cleveland Vic Ramalot (Horatio Sanz) 'l è incasâ négar parchè i sò afâr i tàc'n a 'ndàr mâł.
Culegamènt estéran
}}
Vèt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
{{SCHEDA COMUNE
}}
Vèt (Vetto in italiân) l'é un cmûn ed 1.972 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, ind l' Apenèin arzân lòungh la vâl d' Èinsa, lé a mezdé e a cîrca 42 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Al teritôri
Quacê ed bôsch, cun soquânti zôni in dóve a gh'é dal bèli vidûdi, praticamèint intâti, a's câten incòra dal persòuni che lavōren la tèra e a mantînen vîvi al tradisiòun ed la civiltê cuntadèina, es prudûs al Grâna, furmàj artigianêl fât in caṣê ed cèchi o mzâni dimensiòun cun un mètod ed lavurasiòun ch ' al s'é mantgûn ind al tèimp, l'é numinêda la prudusiòun e la stagiunadûra 'd insachê nustrân e genuvîn.
Tòrnol
Tòrnol (Tornolo in italiân) l'è n c'mòn äd 1.195 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Vèt
Al teritôri
Incòra cêr i rèst dal pasê, ch ' a's vèden préma ed tót ind la zôna dal cèinter stôrich ed Vèt. Splèndid i bôregh ed l'êlta vâl dal Tasóbi: da Sân Stêven a Pinêt, al Grés cun 'na cà a tòr dal Sincsèint, al castèl ed la Chervara ch' a gh'ermêṣ pôche rèst.
Stòria
Vèt al tóṣ nòm dal latèin "vectus", ch'al vôl dîr purtê, traspurtê. Per di êter al nòm al deṣîvn dal pusès ed la nôbila râsa rumâna di Vetii o Vectii. Ed sicûr d'urègin rumâna la nòmina ed Vèt, in tèimp indrê, l'êra duvûda a la só puṣisiòun.
Pûnt ed paṣag e uniòun tra divêrsi regiòun, in pió cme pôst ed traversamèint ed la Vâl d' Èinsa atravêrs al fiòum cun l'istès nòm; ânch int al medioēv al paèiṣ l'êra un impurtânt pûnt ed pasâg perché l'é insém a la strêda che da Pêrma, pasând da Castelnōv di Mûnt, la purtêva in Tuscâna e, invicivêrsa, al permetîva a i mercânt ed la Luchséia ed rivêr a Milân.
218 (nùmer)
{{Metacaixa
Vèt
Stòria
La préma vôlta che a's vèd al nòm ed Vèt l'é in un documèint dal 1142, ân dóve al pâsa dal pusès di Canòsa a còl di Dalla Palude. Int al 1188 al pâsa sòt al Cmûn ed Rèz, pó da la secònda metê dal Terṣèint fîn al Sesèint sota a i Terzi pó i Vallisneri pó ed nōv i Dalla Palude.
Che?
{{Metacaixa
Vèt
Stòria
Dal Setsèin, dôp l'andêda só ed soquânt faméj nobiliêri durêdi pôch, l'é pasê sòta a Castelnōv di Mûnt fîn al 1859 quând l'é dvintê Cmûn indipendèint. Al 26 fervêr 1928, só richièsta dal podestê Azzolini, Mussolini al dêva l'arcgnosimèint uficêl al stèma dal Cmûn.
Che?
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vèt
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Che?
{{Film }}
Tisàn
Tisàn (Tizzano Val Parma in italiân) l'è n c'mòn äd 2.096 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
1501
Al 1501 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Che?
{{CITAZIONE|La burla più fóra 'd tèsta d'l an!|Tagline dal film}}
Che? (Csa gh'è?) l'è na cumèdia dal 1972 ad Roman Polański ispiràda in na manéra libra a 'l rumànś Alice in dal paéś dal maravìi ad Lewis Carroll. In alóra l'à muciâ sù da piò 'd un migliàrd ad franc sōl in Itàglia.
Dagnóra tut al film 'l è stâ girâ a Amàlfi in dla vila druàda in Istâ p'r al prudutōr Carlo Ponti. A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n i tìtui ad “¿Qué?” “Was?” “What?” “Quoi?” e “Mikä?”.
Sunt
La Nancy (Sydne Rome), na śōvna turìsta americàna, durànt un viàś in Itàglia la vèṅ farmàda da soquànt óm ch'i la vōlan viulentàr. La la scampa par pôc e scapànd via la finìs in na vila su 'l mâr in dua la cata dla gint fóra 'd tèsta. Àlex (Marcello Mastroianni), par dir-'n una, 'l è òṅ ch'al pènsa sōl par lò e al gh cata gust a far di quèi strâṅ, cuma métar-'s adòs na mascra 'd tigra e far-as dar śò cun la scùria. Pò a gh'è 'n vèć ch'al vrév ciulàr-'s-la méntar la pònsa ma quànd chi lē la s désda lò al s mét a sunàr al piàṅ dgénd ch'al sò maṅ i gh fànan acsè mâł ch'al n sà in du star.
La Nancy pò la gh'à 'n àtar prubléma: da la valìś a gh sparìs sèmpar quèl. Par pasàr-'s al tèmp la scriv in un diàri qvél ch'a gh sucéd.
Culegamènt estéran
}}
H
La H l'è l'òtava lettra de l'alfabet italian e anche del nostar. L'è na lettra latena.
218 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 218, mo invéci 'l an 218 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 218 (duśeintdeśdòt, duecentodiciotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 217 (duśeintdersèt) e 'l vin prìma dal 219 (duśeintdeśnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintdeśdotéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 218 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 109: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1829
Al 1829 (MDCCCXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Giancarlo Magalli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Giancarlo Magalli (Róma, 5 ad Luj dal 1947) 'l è 'n aṿtōr televiśìṿ, atōr e cundutōr televiśìṿ itagliàṅ.
Al s è spuśâ dū vòlti e al gh'à dū fiōli abùdi da la prima mujér. 'L è Carabinēr Unuràri e Cumendadōr a 'l Mèrit dla Repùblica da 'l Avrìl dal 2007.
Biugrafìa
Dòp avér ciapâ 'l diplòma a 'l licèo clàsic, al taca a far 'l animadōr in un vilàǵ turìstic a la fiṅ di an Ssanta. In séguit al s davśìna a 'l mónd dal spetàcul laurànd c'n al regìsta Pier Francesco Pingitore e cun Pippo Franco scrivénd sèg soquànti cumèdi.
Magalli al taca pò a lauràr cuma aṿtōr televiśìṿ par soquànt prugràma dla Rai cuma Non stop (1977), Che Patatrac (1981) e Pronto Raffaella (1983) in dua al s invénta 'l śōg di faśōi.
Da 'l 1985 a 'l 1987 al tōś part a la traśmisiòṅ Pronto, chi gioca? e p'r un pôc al dà anc al cambi a la cundusiòṅ a l'Enrica Bonaccorti. In dal 1987 al dvènta cundutōr fis in Pronto, chi gioca? e pò anc in Pronto, è la Rai?. Cun Domani sposi al pasa a la basōra tarda, pò in dal 1989/1990 'l è in dal cast ad Fantastico 10.
In séguit al pasa a Papaveri e papere insém a Pippo Baudo (1995), a Mille lire al mese (1996), a 'l śōg Luna Park (1996-1997), a Fantastica italiana (1997-1998), a Fantastico (1997-1998) e a I cervelloni (1997-1998).
Par soquànt an 'l à cundót di prugràma impurtànt cuma I fatti vostri, Domenica in, Piazza Grande e Mezzogiorno in famiglia.
In dal Śnar dal 2015 al giurnàł Il Fatto Quotidiano al s invénta 'n referendum ciamâ „Quirinarie“ par far sarnìr a gl'utènt dla réda internet al nóm giùst dal presidènt dla repùblica che gl'itagliàṅ i vrévan dòp al dimisiòṅ ad Giorgio Napolitano. A gh'à la méj pròpria Magalli davànti a di persunàǵ cuma Stefano Rodotà, Ferdinando Imposimato, Gustavo Zagrebelsky e Romano Prodi.
Daria Bignardi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Daria Bignardi (Frara, 14 ad favràr dal 1961) l'è na giurnalìsta, scritōra e cundutóra televiśìva emigliàna.
L'è spuśàda da 'l 2004 c'n al giurnàlista Luca Sofri, fiōl 'd Adriano e la gh'à dū fiōi: l’Emilia e Ludovico, quést chè nâ da 'l matrimòni precedènt cun Nicola Manzoni, insgnànt ad filuśufìa in un licèo dal milanéś e fiōl dal cumpuśidōr Giacomo Manzoni.
Biugrafìa
A vint-a-tri an (in dal 1984) la sa stablìs a Milàṅ e la taca a lauràr p'r al setimanàł Panorama dla Mondadori. In dal 1988 la pasa a Chorus, mensìl ad Leonardo Mondadori. In dal 2000 la ciapa a Alghéro al Prèmi Nasiunàl Alghero Dóna ad literadùra e giurnàliśum (VI edisiòṅ).
In dal Śnar dal 2009 l'à publicâ par la Mondadori al lìbar autobiugràfic Non vi lascerò orfani ch'l à purtâ a cà dal crìtichi bòni (anc una ad Goffredo Fofi) e 'n sucès grand dimóndi 'd pùblic vinsénd al prèmi Rapallo Carige p'r al scritōri dóni (20 Śugn 2009), al prèmi Elsa Morante par la naratìva (Roma, 14 Utóbar 2009) e 'l prèmi Libraio Città di Padova (2009).
Televiśiòṅ e Ràddio
Giurnàlista prufesiunìsta da 'l 1992, la lavóra bèla in dal 1991 in dla redasiòṅ dal prugràma ad Rai 3 Milano, Italia faghénd i tèst, soquànt, par Gad Lerner e pò par Gianni Riotta. In dal 1994 la dvénta n'inviàda da Milàṅ p'r al prugràma culturàł Punto e a Capo dla Rai 2.
Da 'l 1995 a 'l 2008 l'à cundót tut i Giuidè la rubrìca di lìbar La mezz'ora Daria su Radio DeeJay insém a Linus e Nicola Savino.
In dal 1995 la giurnalìsta la vèṅ 'duciàda par Gregorio Paolini, ch'al gh śibìs ad tōr al pòst dl'Alessandra Casella in dla cundusiòṅ dla rubrìca literària A tutto volume par Canale 5, ch'l'iva vins al prèmi Flaiano par la televiśiòṅ ad qualità. Sèmpar par Canale 5 la pòrta avànti al talk show culturàł Corto Circuito in di an 1996 e 1997. Tulénd ispirasiòṅ da i talk show americàṅ, l'à pinsâ e cundót par l'Italia 1 al prugràma Tempi moderni (Tèmp mudéran, prèmi Alghero p'r al giurnalìśum), dal 1998 al 2001. Da 'l 14 ad Setémbar a 'l 21 ad Dicémbar dal 2000 la Bignardi la preśénta la prima edisiòṅ dal Grande Fratello (Grand Fradèl) par Canale 5 muciànd sù di ascōlt record e vinsénd al Telegàt e 'l Oscar dla TV. La fà cumpàgn anc 'l an dòp cun la secónda edisiòṅ.
In dal 2002 la dvènta diretōra dal mensìł Donna (Hachette Rusconi Editōr) e in Maǵ la taca la cundusiòṅ dal prugràma ad lìbar setimanàł Lando par l'Italia 1. Da 'l 6 'd Avrìl a 'l 2 ad Śugn dal 2004 la tórna a 'l reality show preśentànd la prima edisiòṅ 'd La fattoria, sèmpar in sl'Italia 1.
A la fiṅ d'l an la pasa a La7 par far al talk show Le invasioni barbariche (Gl'invaśiòṅ barbàrichi) cun di arcgnusimènt impurtànt dla crìtica e la vins al sò secónd Telegàt (2007), 'l Oscar dla TV, al Premiolino, al Prèmi Ideona e 'l Oscar dal Rifurmìsta. In dal Dicémbar dal 2008 la Daria la mòla la traśmisiòṅ firmànd un cuntràt par la Rai.
Da 'l 20 ad Mars dal 2009 la tórna a Rai 2 par la cundusiòṅ dal prugràma nóṿ dal Verardè L'era glaciale ma pò la tórna in si sò pas tulénd incóra part a Le invasioni barbariche par La7 (Setémbar 2010).
}}
14 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 14, mo invéci 'l an 14 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 14 (quatòrdeś, quattordici in itagliàṅ, quattuordecim in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 13 (trèdeś) e 'l vin prìma dal 15 (quìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quatordicéśim post.
Al nùmer 14 in dla Giometrìa
Al polìgon ch'al gh'à quatòrdeś cô in dal só perìmeter 'l è al tetradecàgon. I poliéder ch'i gh'àn quatòrdes ghìgni in dal só estèren i ìn i prìśma dodecagonèl e 'l piràmid cun la bêś tridecagonèla, vōt regolèr che minga.
Colegamèint estèren
}}
Fursèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La fursèina l'è cla puśèda da tèvla che, cui só rèbi, (da dū a quàter), la s permèt ed sfrucèr e tōr sù da 'l piât al magnèr. La fursèina la s cata ed metâl, ed plàstica e anca ed lègn. A gh'n è ed diferèinti sorti, a secònda 'd quèl ch'a servìs: da tèvla, da cherna, da sotaśê, da pès, da servìsi, da 'rôst e da fruta.
Colegamèint estèren
}}
Torìl
Torìl (Torrile in italiân) l'è n c'mòn äd 7.376 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
782 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 782, mo invéci 'l an 782, 't ê da 'ndèr chè) Al 782 (setseintutantadū, settecentottantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 781 (setseintutantùn) e 'l vin prìma dal 783 (setseintutantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCLXXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintutantaduéśim post.
Travarsèddol
Travarsèddol (Traversetolo in italiân) l'è n c'mòn äd 9.172 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Anna Tatišvili
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Anna Tatišvili (Tbilisi, 3 ad Favràr dal 1990) l'è na tenìsta geurgiàna dvintàda americàna in d'l Avrìl dal 2014. In dla sò caréra l'à vins siē tìtui ITF e l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta dal mónd 'l 8 'd Utóbar dal 2012.
La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. La stà a Boca Raton (Flòrida). A gh piàś nudàr, védar di film e far dal còmpri.
Caréra
La tenìsta geurgiàna la tasta subìt al mónd dal tènis WTA in dal 2005 a quìnd'ś an quànd a Miami i gh dànan na carta salvàdga. Lē la s fà rispetàr dand un 6-0 a l'Arantxa Parra Santonja (nùmar stanta-siē dal mónd) ma la gh pèrd listés par 3-6 6-0 2-6. 'L an dòp i gh'èṅ atri tri carti salvàdghi par lē a Indian Wells, Miami e a Charleston e lē l'è bòna ad rivàr a 'l secónd tùran in di ùltim dū. In dal 2007 la riva in di utàṿ a Cincinnati mént'r in dal 2008 la riva in semifinàl in di ITF 'd Indian Harbour Beach (2-6 0-6 da la Yanina Wickmayer) e ad Carson (6-7 2-6 da la Mashona Washington). In Śugn e Luj la s pòrta a cà i tìtui ITF 'd El Paso e ad Boston. In Agóst la pèrd a 'l prim tùran da la Sabine Lisicki a Cincinnati par 7-5 5-7 0-6 mént'r in Utóbar la s mét in bisàca 'l ITF ad Troy. La finìs 'l an da nùmar 168 dal mónd.
In dal 2009 i riśultâ i faṅ fadìga a rivàr. La bat un cōlp in Śugn a Kristienhamn in Śvèsia quànd la riva in finàl in 'n ITF da vintsìnc-mila dòlar baténd, fra gl'atri, la Mona Barthel e la Sofia Arvidsson. In Luj la s qualìfica p'r al WTA ad Pòrtrōś baténd l'Angelique Kerber par 6-3 6-2 ma pò la céd a 'l prim tùran a la Stefanie Vögele par 1-6 6-4 3-6. La s qualìfica anc a Quebec City ma anca lè la n fà minga tanta strada, farmànd-as subìt cun la Vania King par 5-7 2-6.
In dal 2010 la pasa 'l qualificasiòṅ a Monterrey pardénd pò a 'l prim tùran da l'Anastasija Pavljučenkova. La gh la cava anc a Pònt Védra Beach (rivànd anc in di utàṿ c'n un sucès cun la Magdaléna Rybáriková) e a Charleston. In Maǵ la pòrta a cà 'n ITF itagliàṅ da vintsìnc-mila dòlar śugâ in sla tèra batùda. In Luj la śōga dū turneo WTA a Praga (quàrt cun la Patty Schnyder) e a Pòrtrōś (prim tùran cun la Sara Errani). In Setémbar la pèrd da la Melanie Oudin a 'l secónd tùran a Quebec City.
L’Anna la taca bèṅ al 2011 qualificànd-as a Brisbane e Acapûlc anc s'la n è minga bòna pò ad pasàr al prim tùran. La gh la cava invéci a Miami in dua la bat l'Ol'ga Govorcova prima ad farmàr-as a 'l secónd tùran cun la María José Martínez Sánchez. A Charleston la fà incóra méj rivànd in di utàṿ dand la paga a la Jelena Dokić e a la Marija Kirilenko prima ad ciapàr-i da la Yanina Wickmayer. Cun chi punt chè muciâ sù in di turnèo americàṅ la pōl śugàr dirèt al Roland Garros e lè la fà vgnir gl'arbgàt a la padròna 'd cà, la Marion Bartoli, ch'la gh'à da dar-ag dèntar dimóndi par bat'r-la 1-6 6-2 6-1. A Wimbledon l'è incóra la Yanina Wickmayer a farmàr-la a 'l secónd tùran c'n al puntéǵ ad 3-6 6-4 6-2. La geurgiàna la s tira sù vinsénd 'l ITF da sènt-mila dòlar ad Cùneo baténd lung la via la Karin Knapp, l'Nastas'sja Jakimava, la Pauline Parmentier, la Stefanie Vögele e l'Arantxa Rus. Dòp dū prim tùr'n a Båstad e a Palèrum, cun la Polona Hercog e la Cvetana Pironkova, la Tatišvili la riva in di quàrt a Baku in dua la pèrd da la Vera Zvonarëva par 5-7 7-6 2-6. A la fiṅ d'l an, dòp un prim tùran cun l'Alberta Brianti in Lussembûrgh, la tōś part a 'l ITF ad Poitiers. Chè l'è bòna ad bàtar l'Alizé Cornet e la Nastassja Burnett prima ad cédar in di quàrt in tri sét a la rusa Regina Kulikova e finìr la stagiòṅ a 'l 87śum pòst.
In dal 2012, a 'l inìsi d'l an, la riva a 'l secónd tùran a gl'Australian Open (1-6 6-7 da la Caroline Wozniacki), a Acapûlc (3-6 1-6 da l'Irina-Camelia Begu), a Miami (5-7 1-6 da la Dominika Cibulková) e a Charleston (5-7 3-6 da la Marina Eraković). A Bùdapest la riva in semifinàl in dua però la vèṅ misa in riga par 2-6 1-6 da la Sara Errani. In Śugn a riva n'atra patnàda par lē in dal secónd tùr'n ad Wimbledon, 3-6 1-6 da la Camila Giorgi. In Luj, c'n al sucès in tri sét cun la Nastassja Burnett, la riva in finàl in d'l ITF ad Bièla ma lè la pèrd par 3-6 4-6 da la Johanna Larsson. In Istâ la fà sù di bèi riśultâ in dl'Amèrica dal Nòrd, qualificànd-as a Montreal e a Cincinnati. Chè la riva anc a 'l secónd tùran baténd par 7-6 7-5 la Klára Koukalová. A gl'US Open la s insfìlsa in di utàṿ pardénd sōl cun la nùmar òṅ dal mónd, la Viktoryja Azaranka. C'n i quàrt a Quebec City (2-6 0-3 bandòṅ cun la Kirsten Flipkens) la fà sù i punt ch'i gh parmét'n ad rivàr pò in Utóbar a 'l sò best ranking al sèmpar, al nùmar sinquànta.
A cal punt lè, invéci 'd andàr avànti incóra da piò, la Tatišvili la s férma. La n s qualìfica mai in di turnèo in dua a gh'iva da far-al (Sydney, Parì a 'l quèrt, Madrid e Róma) e pò la pèrd sèmpar subìt a 'l prim tùran a Brisbane (2-6 6-4 2-6 da l'Angelique Kerber), a Melbourne (3-6 3-6 da l'Ayumi Morita), a Doha (2-6 2-6 da la Sloane Stephens), a Miami (0-6 0-1 bandòṅ da la Kiki Bertens), a Charleston (0-6 0-6 da la Sabine Lisicki in sla tèra batùda!) e a Oeiras (1-6 5-7 da la Yanina Wickmayer). A Straśbûrg la tórna a vìnsar dū incóntar cun la Caroline Garcia e la Monica Niculescu par pò cédar in di quàrt a l'Eugenie Bouchard. La tórna a far prim tùr'n anc a 'l Roland Garros (0-6 1-6 da la Serena Williams), Birmingham (6-2 3-6 6-7 da la Francesca Schiavone), Wimbledon (1-6 6-1 3-6 da la Petra Martić). In Luj la bat la śōvna Belinda Bencic, carta salvàdga, a Båstad prima ad lasàr strada a la Serena Williams. Da lè in avànti la tórna a muciàr sù siē prim tùr'n ad fila tacànd cun la Nastassja Burnett a Baku. La finìs 'l an śugànd sèt turnèo ITF ad fila, vinsénd-an tri e rivànd p'r atri dū vòlti in finàl. In cla manéra chè la clasìfica la s giùsta 'n puchèṅ.
In dal 2014 l’Anna la tórna a vìns'r in dal sircùit ITF a Daytona Beach, p'r al rèst la s qualìfica sōl na vòlta (a Melbourne) su sìnc turnèo WTA śugâ. L'ùltma a dar-ag 'n daspiaśēr l'è la Kimiko Date-Krumm a Miami 4-6 6-2 6-7.
25 ed znèr
Al  l'è al 25° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 340 dè a la fin dl'an (341 in di an bisestìl).
Tricasèl
Tricasèl (Trecasali in italiân) l'è n c'mòn äd 3.413 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Paul Reubens
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Paul Rubenfeld, cgnusû méj cuma Paul Reubens (Peekskill, 27 ad Agóst dal 1952), 'l è 'n atōr, scritōr, ardupiadōr, prudutōr, còmig, e persunàǵ televiśìṿ americàṅ. 'L è dvintâ famóś faghénd al persunàǵ ad Pee-wee Herman.
'L à anc laurâ in dū film ad Tim Burton, Pee-wee's Big Adventure dal 1985 e Batman - Il ritorno dal 1992 in du 'l fava la part dal pàdar dal Pinguèṅ, dand pò la vóś anc a Lock in Nightmare Before Christmas dal 1993 e a 'l pruciòṅ in Il dottor Dolittle dal 1998.
Àtar prugèt
}}
.fund
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 17 'd avrîl dal 2014.
Valmùsla
Valmùsla (Valmozzola in italiân) l'è n c'mòn äd 632 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Varàn
Varàn (Varano de' Melegari in italiân) l'è n c'mòn äd 2.598 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Rèbi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I rèbi egl'ìn i dèint del fursèini, di furcòun, di pèten, dal diàpaśon, dal rastrêl.
Elsa Martinelli
{{Metacaixa
Rèbi
A s in càta da dū e piò p'r ogni utéinsil: p'r esèimpi i furcòun dal fèin i gh'n àn dū, el fursèini da dū a quater, e vìa discurènd.
Colegamèint estèren
}}
Elsa Martinelli
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Elsa Martinelli (Grusēt, 30 ad Śnar dal 1935 - Róma, 8 ad Luj dal 2017), l'è stada na mudèla e atōra itagliàna.
Culegamènt estéran
}}
631
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.wtf
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
In compagnia dei lupi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al deśidèri... La fantaśìa... 'L arbgàt.|Tagline dal film}}
In compagnia dei lupi (In cumpagnìa di lóv) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1984 ad Neil Jordan trat da na racòlta ad racònt su i lóv manâr dl'Angela Carter, ch'l'à anc scrit al film insém a 'l regìsta, da 'l tìtul La camera di sangue (La cambra 'd sangṿ).
'L à vins dū prèmi a 'l Fèstival ad Sitges, qvél dla giurìa e qvél p'r al film mijór, e anc quàtar prèmi BAFTA.
Sunt
La Rosaleen (Sarah Patterson) l'è na baghéta ch'la viṿ in insém a sò pàdar (David Warner), a sò màdar (Tusse Silberg) e a sò surèla (Georgia Slowe) in dla campàgna ingléśa davśèṅ a 'l bòsc. La gh'à na fantaśìa dimóndi élta e ad nòt la fà da spés di insùni e di arbgàt anc parchè sò nunóna (Angela Lansbury) la gh cònta da spés dal fòli. Un dè sò surèla, ch'l'iva fat un gir in dal bòsc, la vèṅ catàda mòrta magnàda da i lóv.
Al dè dòp la Rosaleen la tórna in dal paéś di sò genitōr e la cgnós al fiōl (Shane Johnstone) 'd un sò vśèṅ ad cà (Brian Glover). Al ragàs al s inamóra 'd lē. Cla nòt lè la Rosaleen la bèca i suo mént'r i èṅ drē a gusàr e 'l admàṅ da matìna la dmanda a sò màdar cuś è'l cal sès lè e se sò pàdar 'l è viulènt sèg, arcundànd anc qvél ch'la gh'iva dit sò nóna ad star atènti a i masć. La ragasōla la decìd pò 'd andàr in dal bòsc a far un gir c'n al ragàs dal dè prima e la gh dà anc un baśèṅ ma pò la scapa via par la vargóggna.
In cal mént'r i óm dal paéś i s mét'n insém p'r andàr a dar la casa a i lóv parchè i èṅ tròp inśgōrd e i màgnan sèmp'r al bèsti 'd cà.
Culegamènt estéran
}}
Un delitto poco comune
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|At cgnusrà la disperasiòṅ 'd 'n óm usesiunâ pròpria da lò.|Tagline dal film}}
Un delitto poco comune (Un delìt minga cumùṅ) 'l è 'n thriller dal 1988 ad Ruggero Deodato.
In Itàglia 'l è cgnusû anc c'n i tìtui ad “La casa di Via Rubens” e “Squilibrio” mént'r a 'l èstar c'n i nóm ad “Bestia asesina” in Spaggna, “Le tueur de la pleine lune” in Frància, “Off Balance - Der Tod wartet in Venedig” in Germàgna e “Phantom of Death” in di Stat Unî.
Sunt
Robert Dominici (Michael York) al sòna 'l piàṅ e al gh'à sucés cun cal dóni ma 'l è anc malâ esénd ch'l è destinâ a dvintàr vèć in pôc tèmp. P'r al fat ch'al fà fadìga a mandàr śò cal ròsp lè acsè pēś, al s la tōś cun la gint ch'la gh gira intóran cupànd-la. Sōl dl’Hélène Martell (Edwige Fenech), la sò muróśa, al gh'à cumpasiòṅ ma quànd al vèṅ a savēr che lē la gh'à 'd avér fiōl al ròbi i càmbian e anc dimóndi parchè al n vōl briśa cundanàr un putèṅ a 'n mâł cumpàgn dal suo.
In cal méntar 'l ispetōr Datti (Donald Pleasence) al n sà in du śbàtar la tèsta parchè i masamènt i cuntìnuan e di testimòni i dìśan 'd avér vdû un sasèṅ ad vint-sinc an e pò òṅ ad sinquànt'an. Adès però a ès'r in perìcul l'è la Gloria (Antonella Ponziani), pròpria la fiōla dal cumisàri.
Culegamènt estéran
}}
Glôb dla sìnsia e dl'inovasiòun
{{Metacaixa
26 ed znèr
Al  l'è al 26° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 339 dè a la fin dl'an (340 in di an bisestìl).
Glôb dla sìnsia e dl'inovasiòun
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Glôb dla sìnsia e dl'inovasiòun 'l è 'n sèinter p'r el conferèinsi, el proiesiòun, el discusiòun dintór'n ai diferèint catamèint sperimentêl dal CERN, cun anc un poc 'd espośisiòun muśeèla permanèinta di quèl ch'i ìn servî in dal pasê p'r el descuvèrti sieintìfic dal gròs sèinter sperimentêl. Al s cata propia lè rèint a 'l CERN, in dla śvìsra Śnévra, in dla via ed Meyrin, 385. La só strutùra architetònica l'è particolêr perchè l'è tuta ed lègn, ch'l aiùta 'l ambĵnt anca in dl asorbimèint dla CO{{sub|2}} ed l'ària. A 'l inìsi 'l era stê custruî per 'l EXPO.02, pò purtê lè śvèin a 'l CERN in dal 2004.
Noti e referèinsi
}}
Stiatico Calcio 97
Al Stiâdg Fùbbol 97 (in itagliàn Stiatico Calcio 97) l é na scuèdra d baloun dal pajaiṡ ed Stiâdg, fraziån ed San Żôrż, pruvénzia ed Bulåggna, fundè dal 2018. Al żûga a livèl diletantésstic. Al nómmer 97 l é dvó a la curîra nuvantsèt che da Bulåggna la pâsa pr ed Stiâdg e l'arîva fén d cô 'nt la bâsa a Zänt. I sô culûr suzièl én al żâl e al vaird.
Ligâm ed fòra
Pâgina Féiṡbuc dla scuèdra Pâgina Înstagram dla scuèdra
.tax
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
630
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
1828
Al 1828 (MDCCCXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Armande Béjart
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
L'Armande-Grésinde-Claire-Élisabeth Béjart (1640-'42 - Parì, 30 'd novèmber 1700) l'era la mujér dal Molière e l'ìva fat l'atōra 'd teàter, sia ség che, dop ed dvintèda vèdva, anc in dagli ètri cumédi.
Colegamèint estèren
}}
342 (nùmer)
{{Metacaixa
Aïssa Maïga
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Aïssa Maïga (Dakar, 25 ed maz 1975) all'è una atùra francesa d'urìgin dal Senegal.
342 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 342, mo invéci 'l an 342, 't ê da 'ndèr chè) Al 342 (terśeintquarantadū, trecentoquarantadue in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 341 (terśeintquarantùn) e 'l vin prìma dal 343 (terśeintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintquarantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Aïssa Maïga
All'è nasìda in Senegal in dal 1975 ma a quätr'ann al'la se trasferìda in Franza cun la famìglia. Al sò prèm sìnima all'ha fä a 21 ann, in dal 1996.
Ligamm ad föra
}}
1404 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Aquerêl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L aquerêl l'è cla manéra ed piturèr coi culōr ch'i s pùcen in dl'àqua. Aquerêl 'l è anc al prodòt finêl ch'a in selta fóra. 'L aquarelìsta al pitùra masimamèint in sìm'ala chèrta, méj quèla fata cun dal fibri 'd cutòun, ch'i gh'dàn dla stabilitê anc 'd sòt'a 'l mój ed chi culōr chè.
La pitùra a 'l aquarêl, pròpia perchè la dróva dimòndi al mój edl'àqua, la vin fóra dimòndi trasparèinta, e anca el penlèdi ùna in sìm'a cl'ètra i n'gh'la chèven briśa ed cuacèr quêl ch'a gh'era sòta, mo i s'egh misćiaràn a fèr dal diferèinti sfumadùri. I culōr i armàgnen delichê a guardèr-i e minga sćiasōś, che gl'ìn sèimper sćiarî dal'àqua.
Noti e referèinsi
}}
Zibèl
Zibèl (Zibello in italiân) l'è n c'mòn äd 1.950 abitant in d'la provênsa 'd Pärma.
Agnez Mo
{{Metacaixa
Agnes Monica Muljoto (Jakarta, 1 lój 1986) l'è 'na cantavtōra e atōra indonèişa.
Èter progêt
}}
27 ed znèr
Al  l'è al 27° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 338 dè a la fin dl'an (339 in di an bisestìl).
1827
Al 1827 (MDCCCXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
I
La I l'è la nòna lettra de l' alfabet italian e anche del nostar. L' è na lettra latena.
Edmond Debeaumarché
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Edmond Debeaumarché (Digiòṅ in dla Côte-d'Or, al 15 ed disèmber 1906 - Suresnes in di Hauts-de-Seine al 28 ed mers 1959) 'l è stê 'n Eróe francéś dla Reśistèinsa in dla Sgònda guèra mondiêl e 'n deportê reśistèint francéś.
Noti e referèinsi
}}
628
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Anthony Cumia
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Anthony Cumia (Elwood, 26 'd Avrìl dal 1961) 'l è 'n cundutōr radiufònig e atōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
La tomba di Ligeia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un pat diabòlic cun Sàtana.|Tagline dal film}}
La tomba di Ligeia (La tómba dla Ligeia) 'l è 'n film ad scarésa dal 1964 ad Roger Corman trat da n'òpra 'd Edgar Allan Poe.
Sunt
Durànt i prim an dal XIX sécul in Inghiltèra sir Verden Fell (Vincent Price), 'n óm ch'al pòrta gl'uciài scûr parchè a gh dà fastìdi la luś dal Sōl, al gh'à saplìr al còrp dla sò śōvna spóśa, la Ligeia (Elizabeth Shepherd). Chi lē, ch'la n éra briśa cristiàna e che ninsòṅ a sà quànd la sia nada dabòṅ, la n vliva minga murìr e l'iva prumìs a 'l ùltim a sò marè ch'la n 'l arév mai bandunâ in tut al manéri.
Un dè, durànt na casa a la vólp, la lady Rowena (Elizabeth Shepherd) la pasa da cal bandi là e quànd la lèś al nóm dla Ligeia in sla fòsa al sò cavàl al dvènta mat faghénd-la cascàr śò. A tgnir-'g adrē par curàr-la a gh pénsa Verden ch'al la pòrta sèg in dl'abasìa ch'al custudìs insém a 'l sò asistènt Kenrick (Oliver Johnston) par mét'r-ag dal fasōli a i pē. 'L óm al gh'à anc un gat négar ch'al la śgranfgn' in fàcia quànd lē la próa a baśàr al sò padròṅ. Quànd chi lò al và a védar la tómba insém a 'l sò amìg Christopher Gough (John Westbrook) al fà a mènt che la data 'd mòrt su 'l màrmul la n gh'è piò: par lò 'l è 'l ségn che lē l'è turnàda.
La lady Rowena e Verden i sa spóśan, pò i partìsan p'r un viàś ad nòsi a Róma méntar Christopher al gh'à 'l incàr'g ad véndar l'abasìa ma a n è minga fàcil parchè tut 'l è intestâ a la Ligeia. Par la lady Rowena invéci i tàcan dal nòt d' arbgàt parchè la taca a insuniàr-'s-la quànd la và a lèt.
Culegamènt estéran
}}
.exchange
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 23 'd avrîl dal 2014.
Kiss 40
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You can love and get burned if it has to be, and I see a change in my life, and I’m not alone when I’m strong inside, and I realize, everybody’s got a reason to live, baby, everybody’s got a dream and a hunger inside, everybody’s got a reason to live but it can’t be your love.|At pō amàr e armàgn'r-an bruśâ s'la gh'à 'd andàr acsè, e a véd 'n cambiamènt in dla mè vita, e a n sòṅ mia da par mè quànd a sòṅ fòrt dèntar, e a m rènt cònt, tut a gh'ém un mutìṿ par vìvar, teśôr, tut a gh'ém un sógn e fam ad quèl dèntar, tut a gh'ém un mutìṿ par vìvar ma a n pōl minga ès'r al tò amōr.|Reason to Live, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Kiss 40, cgnusùda anc cuma Kiss 40 Years: Decades of Decibels, l'è na racòlta di Kiss vgnuda fóra in dal Maǵ dal 2014 par selebràr i quarànt' an dal grup. La gh'à dèntar quarànta braṅ trat da àtar tant disc, tirànd dèntar anc qvéi da 'l viṿ, e un pès inèdit, Reputation, demo ad Gene Simmons.
Disc 2
La versiòṅ giapunéśa dla racòlta la gh'à 'n pès in piò in fónd, Hell or Hallelujah [live 2013] da 'l Budokan ad Tòkyo
}}
La vedova nera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La ciùla e la cópa.|Tagline dal film}}
La vedova nera (La védva négra) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Bob Rafelson. 'L à purtâ a cà da piò ad vint-sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
L'agìnta speciàla d'l F.B.I. Alexandra Barnes (Debra Winger), dita Alex, la pénsa che soquànt óm mòrt pîṅ ad bèsi i n àppian minga śmis ad vìvar par dal càuśi naturàli ma parchè cupâ in na manéra 'd a n lasàr minga dal trasi. Chi lē la taca acsè a pascàr la dóna che lē la créd la sia na védva négra, rivànd acsè in di Hawaii. Chè la cgnós na dóna ch'la s fà ciamàr Catharine (Theresa Russell) e ch'la prév èsar la védva. Al dū dóni i ś lég'n a 'l stés amànt, cun la pulisiòta ch'la 'l vrév salvàr.
Dòp avér spuśâ Paul Nuytten (Sami Frey), la Catherine la partìs par la Califòrgna dgénd ch'la gh'à da tgnir a drē a i sò interès. In cal méntar però la cópa, druànd dla dròga, un detective ch'l iva tgnû drē a Paul e a l’Alex, tulénd-i śò in dal méntar ch'i éran drē a far dal purcàdi.
Z
La Z l'è la ventunèesma lettra de l'alfabet italian e anche del nostar. L'è na lettra latena.
La vedova nera
Sunt
Quànd a vèṅ catâ al cadàvar, l’Alex la ciàma la pulisìa dal pòst e anc Paul dgénd-ag 'd astàr bèṅ aténti parchè 'l è dimóndi a risć, difàti la védva in gènar la cópa quànd la s è śluntanàda. Paul però al n gh dà briśa crèdit, tut àtar, al s arlìa dimóndi quànd al capìs che l’Alex l'è n'agìnta ch'la lavóra par 'l FBI.
Quànd 'l óm al mōr dabòṅ, masâ cun dal vlèṅ, la Catharine la cata a 'l aeropòrt un tenènt ad pulisìa.
Culegamènt estéran
}}
975 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 975, mo invéci 'l an 975, 't ê da 'ndèr chè) Al 975 (novseintestantasìnc, novecentosettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 974 (novseintestantaquàter) e 'l vin prìma dal 976 (novseintestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintestantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Tresarōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Noti e referèinsi
}}
618 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 618, mo invéci 'l an 618, 't ê da 'ndèr chè) Al 618 (seseintdeśdòt, seicentodiciotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 617 (seseintdersèt) e 'l vin prìma dal 619 (seseintdeśnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintdeśdotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
In linea con l'assassino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|S'at mét śò at sē mòrt!|Tagline dal film}}
Sunt
Stuart Shepard (Colin Farrell), ciamâ "Stu" da i amìg, 'l è 'n agìnt publisitàri e manager ad quàrt órdan ch'al vistìs itagliàṅ par far al śburòṅ e ch'al tira avànti cuntànd dal bali a tut qvéi ch'i lavóran sèg. 'L è spuśâ da pôc cun la Kelly (Radha Mitchell) anc s'al gh'à anc n'amànta, la Pamela McFadden (Katie Holmes), ch'la n sà gnint dal sò matrimòni e ch'la 'l cgnós parchè la vrév dvintàr n'atōra. P'r a n far-as bcar da sò mujér, lò al ciàma la sò pràtica da na cabìna telefònica ad Manhattan.
Dòp avér mis śò la curnéta e avér mandâ via a mali paròli 'n óm dal pizzi (Dell Yount) ch'al gh'iva da cunsgnàr-an una bèla pagàda da òṅ, Stuart al sènt sunàr al telèfun e al rispónd a la ciamàda.
Da cl'atra banda dal fil a gh'è 'l óm ch'al gh'iva pagâ la pizza. Chi lò al sà incòsa dla sò vita, ch'l è 'n balìsta sfegatâ e ch'al mét i còr'n a sò mujér. Al gh diś anc ch'l al tîṅ bèṅ 'd òć da 'n palàs lè 'd intóran e ch'al gh'à 'n sćiòp c'n un mirèn làśer. Se Stuart al pruìs sōl a métar śò, lò 'l al cópa subìt.
Méntar Stuart al dascór sèg a 'l telèfun, al s davśìna Leon (John Enos), un papòṅ arliâ sèg parchè lò al n lasa minga libra la cabìna a la Felicia (Paula Jai Parker), una dal sò rój ch'la gh'iva da far na ciamàda. Al manìac 'l al cópa séc in dal méntar ch'l iva tacâ na casutarìa cun Stuart. A riva lè la pulisìa e 'l capitàṅ Ramey (Forest Whitaker), cardénd ch'al masadōr al sia lò anc tgnénd a drē a qvél ch'i gh dgìvan cal putàni là, al taca a dascórar sèg.
Culegamènt estéran
}}
Buṣâna
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Stòria
Al nòm Buṣâna al deṣgniré dal nòm 'd un pôpol, i "Busii", che stêven ind al teritôri préma ed la cunquésta rumâna (da còl a deṣgniré ânch al cognòm Bucci incòra incō ṣparpagnê in sté zôni). A's gh'à nutési ed 'na “Cappella di Busiana” in 'n elèinch dal 1070 ed bèin che la Cēṣa ed Rèz l'à dê al Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa. Al castèl, fât tirêr só da i Canòsa, (che incō a gh'ermâgn sōl al ricôrd) l'é stê cunquistê da i Cûnt Dalli pôch dôp al 1200. I Cûnt Dalli, che deṣgnîven da la Garfagnâna, àn utgnû sōl int al 1442 l'arcgnosimèint ed la proprietê dal fèdev dal Dóca ed Mòdna Lionello d'Este e n' în armêṣ padròun fîn al 1577, pó al teritôri ed Buṣâna l'é dvintê fèdev dal Marchèiṣ Galeazzo Gualenghi ed Frêra, pó di  Marchèiṣ  Zambeccari Zanchini ed Bològna fîn al peréiod napoleònich. L'é turnê cmûn indipendèint int al 1815 cun giuriṣdisiòun insém al teritôri ed Culâgna e pêrt ed còl ed Ramṣèit, fîn al 1859. Int al 1920 un teremôt l'à fât dimòndi dân, in cl'ucasiòun a s' tridê dal tót j ûltem rèst ed l'antîgh castèl, insém al ruvîni è stê tirê só,int al 1932, la cēṣa ed Sân Venansio. Purtrôp ânca al Furtèin dal Sparavâl, fât tirêr só da Francesco IV a guêrdia ed la nōva strêda dal Cerēto (1828/1843), l'é incô ridòt a un rutâm.