cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nisa
Stòria
Nisa l'è stada na sità itagliàna in fiṅ da 'l medioevo. In dal 1388 la s è misa sóta la prutesiòṅ dla famìja di Savòia. L'à fat part dal Régn ad Sardéggna in fiṅ a 'l 1860 quànd l'è pasàda a la Frància par 'l ajùt ch'i tranśalpèṅ i ìvan dâ a 'l risurgimènt itagliàṅ.
Àtar prugèt
}}
An 1410
I an 1410, ciamê an Dēś, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1410 infìn a 'l 1419 ciapê dèinter.
.cisco
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
American Gothic (quàdar)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al figùra 'n cuntadèṅ ch'al gh'à in dla maṅ dèstra 'n furcàr. Darènt a lò a gh'è sò fiōla puta (o sò mujér) ch'la gh'à adòs na vésta ch'i purtàv'n al dóni dal sécul pasâ méntar da drē a gh'è la sò cà 'd légn in stîł ruràl “Carpenter Gothic”.
L'è una dal figùri artìstichi americàni più cgnusùdi dal XX sécul.
Al pitōr 'l à decìś ad far-al pasànd davànti a na cà a Eldon in dal stat d'l Iowa, pinsànd a 'l gèn'r ad gint ch'la gh psiva star dèntar. Quànd pò 'l artìsta 'l à vindû 'l quàdar a 'n muśèo 'd Chicago, in cambi ad tarśènt dòlar e na mdaja 'd brónś, gl'abitànt d'l Iowa i s èṅ dimóndi arliâ sèg parchè i n vlìvan briśa pasàr cuma di sugèt màgar, puritàṅ, fundamentalìsta e lurgnòṅ tant che na cuntadìna dal pòst la gh i à prumìsi dgénd ch'la gh'arév dastacâ 'n uréć a murśgàdi.
Culegamènt estéran
}}
Andy Anderson (baterìsta)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Clifford Leon Anderson, cgnusû méj cuma Andy Anderson (Lóndra, 30 ad Śnar dal 1951 - 26 ad Favràr dal 2019) 'l è stâ 'n baterìsta britànic, cgnusû p'r avēr fat part di The Cure da 'l 1983 a 'l 1985 quànd 'l iva tòlt al pòst ad Lol Tolhurst ch'l éra pasâ a 'l tastéri. Insém a Robert Smith 'l à anc sunâ in dal disc di The Glove dal 1983, Blue Sunshine.
'L è mòrt a ssant'òt an ad càncar.
c'n i Cure
}}
124
Al 124 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Dialétt bulgnîṡ muntanèr èlt
I dialétt bulgnîṡ muntanèr èlt i én di såttvariànt dal dialàtt bulgnaiṡ bacajè int äl cmónni d muntâgna ataiṡ ala cunféṅna con la Tuschèna, pr esänpi Castión, Lizàn.
I én dimónndi pió cunservatîv dal bulgnaiṡ zitadén: i cunsêrven anc i vuchèl finèli.
Vermònt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Vermònt (a s lèś [vərˈmɒnt] o [vɜːrmɒnt] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ dal New England, 'l ùnic di siē stat ch'i 'n fànan part minga bagnâ par 'l Ucéan Atlàntic. Al s è unî a la federasiòṅ in dal 1791 e 'l sò nóm in francéś a vōl dir Mònt vérd da 'l nóm di mònt ch'i s càt'n in mèś. Qvél più élt al s ciàma Mansfield e 'l riva a 1339 métar.
Al mùcia sù siesènt-vintmìla abitànt a 'l incìrca, al secónd più pìcul in fat ad cristiàṅ, par na superfìsi ad 24.923 km². Al sò clima 'l è cuntinentàł, 'd Invér'n a fà fréd (in gènar da 15 grâd sóta śèr a 3 grâd sóta śèr) méntar 'd Istâ a s và da 15 grâd a 27 grâd.
La sò capitàl l'è Montpelier ma l'è Burlington la sò sità più granda rivànd a cuntàr quarànta-dumìla abitànt cóntar gnanc òt-mila. 'L è divìś in quatórdas cuntèi e in duśènt-sinquantasìnc cumùṅ. Al sò mòt, in latìn, 'l è „Stella quarta decima fulgeat“ (Ch'a pòsa lùśar fòrt la 14śma stéla).
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a òvest c'n al stat ad New York, a sud c'n al Massachusetts e a èst c'n al New Hampshire.
Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è Peter Shumlin dal partî demucràtic.
306 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 306, mo invéci 'l an 306 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 306 (terśeintsē, trecentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 305 (terśeintsìnc) e 'l vin prìma dal 307 (terśeintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1642 (nùmer)
{{Metacaixa
Al 1642 (mileseseintquaràntadū, milleseicentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1641 (mileseseintquaràntaùn) e 'l vin prìma dal 1643 (mileseseintquaràntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDCXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseseintquaràntadūésum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1642 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 con 'l 821: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
.corsica
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
1291 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1291, mo invéci 'l an 1291, 't ê da 'ndèr chè) Al 1291 (mileduśeintnovantùn, milleduecentonovantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1290 (mileduśeintnovànta) e 'l vin prìma dal 1292 (mileduśeintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintnovantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Sest (nòm)
{{Metacaixa
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al sest nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Secònd, Ters, Quêrt, Quint, Setim, Otàvi, Nōn e Decim.
123
Al 123 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Sest (nòm)
Colegamèint estèren
}}
1186
Al 1186 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Uomini che odiano le donne (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|FWD: Mè a sòṅ un purcùs sàdig, un bēg e 'n stupradōr.|Tagline dal film}}
Uomini che odiano le donne (Óm ch'i òdian cal dóni) 'l è 'n thriller dramàtic dal 2009 ad Niels Arden Oplev trat da 'l rumànś umònim ad Stieg Larsson. Al gh'à abû dū séguit in dal 2009, La ragazza che giocava con il fuoco e La regina dei castelli di carta, e 'n arfacimènt americàṅ in dal 2011, Millennium - Uomini che odiano le donne.
Sunt
Mikael Blomkvist (Michael Nyqvist) 'l è 'n giurnalìsta dla rivìsta Millenium. Dòp avēr scrit 'n artìcul ad denùnsia cónt'r al finansēr Hans-Erik Wennerström (Stefan Sauk), dgénd ch'l éra insaplâ in fiṅ a 'l còl in afâr muśnènt, al finìs a prucès par difamasiòṅ e 'l vîṅ cundanâ a tri méś ad parśòṅ spetànd 'l apèl che però lò al n gh'à minga intensiòṅ ad preśentàr. In cal méntar 'l industriàł Henrik Vanger (Sven-Bertil Taube) al gh dà 'l incàr'g ad far luś su la mòrt quarànt'an prima dla sò anvōda Harriet (Julia Sporre) ch'l'è sparìda durànt na fèsta par baghét. Al sò cadàv'r al n s è mai catâ, in tut al manéri Henrik 'l è sicûr ch'al sasèṅ al sia òṅ dla sò famìja.
In dgl'indàśin Mikael 'l è jutâ par na śōvna punk, la Lisbeth Salander (Noomi Rapace), ch'la fà la hacker e ch'la gh'à 'n pasâ tórbad tant ch'l'è in afidamènt a 'n tutōr, Nils Bjurman (Peter Andersson), che però al s prufìta dla sò cundisiòṅ par viulentàr-la. A salta fóra 'n diàri dl’Harriet in du la ragàsa la s éra nutàda di nóm ad soquànti dóni ch'i aṅ pò catâ la mòrt p'r avēr fat di pcâ cundanâ da la Bìbbia e Mikael al pénsa ch'anc lē la sia stada cupàda p'r avēr naśâ quèl.
In séguit al giurnalìsta al scampa a 'n tintatìṿ 'd umisìdi in dal bòsc pròpria quànd 'l iva fat a mènt ch'i nóm dal dóni masàdi i éran tut ebrèj, un fat suspèt esénd ch'in dla famìja di Vanger i gh'éran di sustenidōr dal naśìśum.
Culegamènt estéran
}}
An 1400
I an 1400 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1400 infìn a 'l 1409 ciapê dèinter.
Armàri
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L armàri (armadio in itagliàṅ) 'l è cal mòbil dla cà indû 's tin da cât urdnê i vistî e i linsō.
Noti e referèinsi
}}
John McGeoch
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
John Alexander McGeoch, cgnusû méj cuma John McGeoch (Greenock, 25 'd Agóst dal 1955 – Launceston, 4 ad Mars dal 2004), 'l è stâ 'n chitarìsta scuséś.
'L è arcurdâ p'r avēr laurâ c'n i Magazine, i Siouxsie and the Banshees, i Visage e i Public Image Ltd. ad Johnny Rotten.
In dal 1996 la rivìsta 'd mùśica Mojo la 'l à mis in dla lista di “sènt chitarìsta più grand ad sèmpar” p'r al lavōr fat su la canta Spellbound in d'l àlbum Juju di Siouxsie and the Banshees.
Culegamènt estéran
}}
714 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 714, mo invéci 'l an 714, 't ê da 'ndèr chè) Al 714 (setseintquatòrdeś, settecentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 713 (setseinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 715 (setseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintquatordicéśim post.
Èter progèt
}}
14 ed disèmber
Al  l'è al 348śum dè dal calendàri gregoriàn (349śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 17 dè a la fin dl'an.
.lupin
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
1187
Al 1187 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
122
Al 122 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Jurassic Park (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al parc 'l è avèrt.|Tagline dal film}}
Jurassic Park (Parc Giuràsic) 'l è 'n film fantàstic americàṅ dal 1993 ad Steven Spielberg, vinsidōr ad tri Prèmi Òscar p'r al muntàǵ, p'r al sunōr e par gl'efèt speciài.
Al gh'à abû un sucès cumerciàł dimóndi grôs avénd muciâ sù da piò 'd un migliàrd ad dòlar a frònt 'd un cóst ad ssanta-tri, cun sinc séguit: Il mondo perduto - Jurassic Park (1997), Jurassic Park III (2001), Jurassic World (2015), Jurassic World - Il regno distrutto (2018) e Jurassic World - Dominion (2022).
Sunt
Al sógn ad John Hammond (Richard Attenborough), 'n americàṅ pîṅ 'd bèsi, al s è realiśâ. In segrét, su n'ìśula d'l ucéan atlàntic, 'l è stâ bòṅ ad tiràr sù un parc ad divèrtimènt cun di dinusàur dèntar. Cal bèsti chè i èṅ stadi purtàdi in vita cun dal tècnichi ad clunasiòṅ da 'l siensiâ Henry Wu (BD Wong) ch'l à trat al sò DNA da 'l sànguv ad soquànti sinsàli ch'i vivìv'n in dal giuràsic.
Hammon 'l invìda in dal parc di espèrt cuma i dutōr Alan Grant (Sam Neill) e l’Ellie Sattler (Laura Dern) e di àtar persunàǵ cuma Ian Malcom (Jeff Goldblum) e Donald Gennaro (Martin Ferrero). Al tècnig Dennis Nedry (Wayne Knight) al pénsa però ad far di bèsi vindénd di embriòṅ a di cuncurènt.
In cal mént'r i dinusàur però i faṅ capìr a tut i cristiàṅ che lōr i n èṅ minga dal bèsti cuma tuti chi atri.
Culegamènt estéran
}}
914 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 914, mo invéci 'l an 914, 't ê da 'ndèr chè) Al 914 (novseintquatòrdeś, novecentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 913 (novseinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 915 (novseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintquatordicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Susanne Blakeslee
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
La Susanne Ann Blakeslee, cgnusùda anc cuma Susan Blakeslee, Suzanne Blakeslee e Suzanne Blakesley (Los Angeles, 27 ad Śnar dal 1956) l'è atōra 'd musical e ardupiadōra americàna.
Àtar prugèt
}}
The Signal (film 2007)
{{Metacaixa
Il labirinto del fauno
{{dialort | dial=Miranduléś}}
The Signal (film 2007)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Il labirinto del fauno
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'inusénsa la gh'à 'n putēr ch'al mâł al n pōl gnanc imaginàr-as.|Tagline dal film}}
The Signal (film 2007)
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sî'v prònt a dvintàr mat?|Tagline dal film}}
Il labirinto del fauno
Il labirinto del fauno (Al labirìnt dal fàun) 'l è 'n film fantàstic dal 2006 ad Guillermo del Toro ch'al 'l à anc scrit. A s trata dal film spagnōl ch'l à muciâ sù da piò in dla stòria, da piò 'd utànta migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custâ daśnóṿ.
La pelìcula, preśentàda in cuncōrs a 'l 59śum Fèstival ad Cannes, l'à vins tri Prèmi Òscar a frònt ad siē candidadùri, qvéi par la futugrafìa, par la senugrafìa, e p'r al truc.
The Signal (film 2007)
La pelìcula l'è ambintàda in dla sità invintàda 'd Terminus, al nóm ch'la gh'iva la capitàl dla Geòrgia quànd l'è stada fundàda in dal 1837.
Sunt
Turnànd a cà da sò marè Lewis (AJ Bowen) dòp avēr pasâ la nòt c'n al sò amànt Ben Capstone (Justin Welborn), la Mya Denton (Anessa Ramsey) la fà a mènt che la gint in gir l'è fóra 'd tèsta a séguit ad soquànt singài disturbâ ch'i rìvan da i telefunèṅ, da 'l ràddio e da 'l televiśiòṅ. Anc in dal sò cundumìni 'l è 'n masèl parchè dagnóra tut i gh'aṅ la matéria in dla suca ch'la i pòrta a cupàr i sò vśèṅ 'd cà. La dóna la scapa via in présia da 'l sò apartamènt insém a 'l sò amìg Rod (Sahr Ngaujah) dòp che sò marè 'l à fat fóra Jerry (Matthew Stanton).
Il labirinto del fauno
Sunt
La putìna la vîṅ a savēr ch'la dóna ch'la gh tîṅ adrē, la Mercedes (Maribel Verdú), l'è 'd acòrd c'n al grup di arvèrs acsè cuma 'l mèdag ch'al gh'à in cura sò màdar, al dutōr Ferreiro (Álex Angulo). La baghéta la s tîṅ tut par lē ma chi lē la gh'à anc 'n àtar segrét. Durànt un viàś ad nòt in dal bòsc, tgnénd adrē a 'n insèt, 'l à cgnusû 'n fàun in un labirìnt ch'al gh'à dit che lē, a dir dabòṅ, l'è la reincarnasiòṅ dla Moana, la fiōla dal Rè dal mónd sót-tèra e che par turnàr in dal sò régn la gh'à da pasàr soquànti próvi ch'i cumpariràṅ in dal lìbar màgic ch'al gh'à śibî.
The Signal (film 2007)
Sunt
Lewis al finìs a cà dna sgnōra ciamàda Anna (Cheri Christian) ch'l'iva péna masâ 'l sò spóś Ken (Christopher Thomas) par difénd'r-as da lò ch'l iva pruâ a strusàr-la sóta 'l efèt dal signàł dal televiśōr. La sgnōra l'éra drē a dar na fèsta e òṅ di òspit, Clark (Scott Poythress), 'l à fat cumpàgn cun Rod tajànd-ag la tèsta. Lewis 'l è drē a pascàr sò mujēr mo anc Ben al vōl savēr in du è-la finìda la Mya.
Il labirinto del fauno
Culegamènt estéran
}}
The Signal (film 2007)
Culegamènt estéran
}}
1643 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Proprietê matemàtichi
Al '1643 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 31 con 'l 53: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Trichinèlla spiràlis
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I sò bêg i s védan bèṅ anc a òć nûd parchè al fémni, ch'i scàmpan siē stmani in gènar, i eṅ lunghi tri mm a 'l incìrca mént'r i masć la mità. I s càtan da spés tut anvlupâ. I vermunsèṅ i madùr'n in dal budèli 'd 'n òspit intermèdi, cuma 'l gugiōł, pò i sa spòstan in dal sangṿ, śbuśénd la mucóśa, e a la fiṅ in di mùscui in dua i s sèran dènt'r a na cisti. Quànd 'l óm al magna dla carna cun chi bêg lè dèntar, al s mala anc lò. I parasìta i tàcan a magnàr i sò mùscui mént'r al sistéma imunitàri al próa a cumbàt'r-i cauśànd di infiamasiòṅ. Da 'l cant lōr i bêg i faṅ vgnir stufìśia, emuragìi, śbóc ad sangṿ, févri élti, ingòsa, maci e spiùra a la pèl, caghét, gòmit, sudōr, òć grôs e câł dla presiòṅ e dla batarìa 'd cōr. S'a n s guarìs minga a s pōl anc murìr 'd infàrt.
Seventeen Seconds
{{Metacaixa
Trichinèlla spiràlis
Magnànd dla carna cruda o anc còta minga tant bèṅ a s và in perìcul ad malàr-as. Par masàr al parasìta a gh'è da ślar sèmpar la carna faghénd andàr la temperadùra 'd sóta di -15 °C par 37 dè almànc o sinò a s pōl cōśar-la in tùti al sò part a ssanta-siē grâd p'r un minùt o anc da piò.
Seventeen Seconds
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Sunk deep in the night, I sink in the night, standing alone underneath the sky, I feel the chill of ice on my face, I watch the hours go by.|In dal cōr dla nòt, a vag a fónd in dla nòt, armanénd da par mè sóta 'l cēl, a sènt al fréd dal giàs in sal mè grugn, a guàrd gl'óri pasàr via.|At night, 1980|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Seventeen seconds 'l è 'l secónd àlbum in studi dal grup dark di The Cure. 'L è stâ publicâ al 22 'd Avrìl dal 1980.
Deluxe Edition
Al 25 'd Avrìl dal 2005 al grup 'l à fat catàr in di negòsi n'edisiòṅ speciàla ad cal lavōr chè, masteriśàda ad nóṿ, e cun un disc bonus śuntâ, pîṅ ad demo, pès râr e da 'l viṿ.
Supermarket horror
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Far la spéśa a v custarà 'n òć dla tèsta.|Tagline dal film}}
'L è stâ girâ in di sèntar cumersiàł Sherman Oaks Galleria ad Sherman Oaks, in dla val ad San Fernànd (Califòrgna), c'n un budget stimâ 'd utsènt-mila dòlar.
Sunt
Al sèntar cumersiàł Park Plaza Mall 'l à péna mis in pē un sistéma 'd sicurésa da lcàr-'s i bafi cumpòst da tri robot high-tech ch'i èṅ bòṅ ad cuntrulàr ad nòt i tri piàṅ dla strutùra par dar la casa a i làd'r e anc a farmàr-i durànd di taser e la śdòrmia. Chi machinàri chè, cun dal rōdi da cararmâ, i èṅ bòṅ 'd arcgnós'r i dipendènt dal negòsi lśénd al sò tèsri da lavōr.
Na nòt quàtar còpi 'd śōvan, Rick Stanton (Russell Todd) e la Linda (Karrie Emerson), Greg Williams (Nick Segal) e la Suzie Lynn (Barbara Crampton), Mike Brennan (John Terlesky) e la Leslie Todd (Suzee Slater) ch'la gh'à na boutique lè dèntar, al “nerd” Ferdy Meisel (Tony O'Dell) e l’Alison Parks (Kelli Maroney), i decìd'n ad far na fèsta a 'l Plaza Mall par pò dar-ag dèntar c'n al sès a part gl'ùltim dū ch'i s èṅ péna cgnusû e ch'i preferìsan guardàr un film a la televiśiòṅ.
I robot i cùran fòrt e i pōlan sparàr di raś laśèr murtài da i òć ólt'r a druàr i sò bras ch'i sa ślùngan par tajàr al góli dal vitmi. Cun chi armi chè i fànan scupiàr p'r ària la tèsta dla Leslie e i vèran in dū al còl dal pòvar Mike. Chi àtar siē amìg i tàc'n a scapàr via ma i robot i gh 'n ànan anc par lōr.
Culegamènt estéran
}}
Giuliano Sarti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Giuliano Sarti (Castèl d Èrzel, 2 'd Utóbar dal 1933 - Firénse, 5 ad Śugn dal 2017) 'l è stâ 'n śugadōr e alenadōr ad fólbar emigliàṅ, purtēr dla Fiurentìna, d'l Ìnter e dla Juvéntus. 'L éra élt 178 cm e al s purtàva adrē al scutmàj ad “Purtēr ad giàs”.
In dla sò caréra 'l à vins tri scudét, na Cópa Itàglia, dū Cópi di Campiòṅ, dū Cópi di Intercuntinentàli e na Cópa dal Cópi. 'L à inóltar diféś la pòrta dla nasiunàł òt vòlti.
Dimóndi brâṿ in dal vgnir fóra e c'n un sèns dla puśisiòṅ fóra da 'l cumùṅ, 'l è stâ batśâ òṅ di purtēr più fòrt dal XX sécul par qvéi dla IFFHS, preciśamènt a 'l 43śum pòst.
Culegamènt estéran
}}
Porky college: Un duro per amico
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sóta a chi tóca!|Tagline dal film}}
Porky college: Un duro per amico (Culéǵ purcùs: un dûr p'r amìg) l'è na cumèdia vulgaròta tedésca dal 2002 ad Marc Rothemund ch'al l'à anc scrita.
La pelìcula l'è 'l séguit dal film Porky college 2 - Sempre più duro ad dū an prima.
Sunt
Florian Thomas (Tobias Schenke), un śōvan tedésc a 'l ùlt'm an dal lìceo, al gh'à 'n prubléma: al sò cas al s è daśdâ e 'l à tacâ a dascórar sèg p'r invidàr-'l a pruàr-ag cun cal dóni. Al ragàs al fà a mènt a tut al téti e a tut i cûi ch'al véd in gir ma 'l à butâ 'l òć specialmènt su na biónda ciamàda Maja Paradis (Diana Amft).
Al sò amìg Red Bull (Axel Stein), saénd ch'la famìja Paradis la pésca 'n badànt par la nunóna, al gh cunsìlia 'd far-'s avànti par ciapàr cal pòst lè e avēr l'ucaśiòṅ ad star davśèṅ a la Maja. La vècia, ch'la vōl far-as ciamàr “Śgnurìna Paradis” (Carmen-Maja Antoni), la n è minga tant gustóśa ma na śbraga-maròṅ patintàda e difàti la gh mòla subìt un casòt in di cajòṅ quànd chi lò al gh pòrta na supa 'd arvèa piutòst che na bira.
Achille Lauro (cantànt)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Faccia d'angelo, David di Michelangelo, occhi ghiacciolo, dannate cose che mi piacciono, ci son cascato di nuovo, ci son cascato di nuovo, pensi sia un gioco vedermi prendere fuoco, ci son cascato di nuovo, tu sei mia, tu sei tu, tu sei più, già lo so che poi lì, che non so più, poi chi trovo, chi trovo. Sono qui, fai di me quel che vuoi, fallo davvero, sono qui, fai di me quel che vuoi, non mi sfiora nemmeno, me ne frego, me ne frego, dimmi una bugia, me la bevo, sì sono ubriaco ed annego, oh sì, me ne frego davvero.|Grugn 'd àngil, Dàvid ad Michelàngil, òć giasōl, maladìdi ròbi ch'i m piàśan, a gh sòṅ cascâ incóra, a gh sòṅ cascâ incóra, at pèns ch'a sia 'n śōg véd'r-um ciapàr fōg, a gh sòṅ cascâ incóra, tè 't sē mia, tè 't sē tè, tè 't sē da piò, a 'l sò bèla che pò lè, ch'a n sò piò, pò chi cat-j-a, chi cat-j-a? A sòṅ chè, fà pur qvél ch'at vō 'd mè, fà'l dabòṅ, a sòṅ chè, fà pur qvél ch'at vō 'd mè, a n gh dag gnanc a mènt, a n m in fréga gnint, a n m in ciàva gnint, cónt'um na bala, a m la bév, sè a sòṅ imbariàg e a nēg, oh sè, a n m in fréga gnint dabòṅ.|Me ne frego, 2020|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Lauro de Marinis, cgnusû méj c'n al nóm 'd art 'd Achille Lauro (Veróna, 11 ad Luj dal 1990) 'l è 'n rapper e cantànt itagliàṅ, carsû a Róma. In dla sò caréra 'l à fat vgnir fóra sinc àlbum in studi (tacànd da Achille Idol Immortale dal 2014) e 'n EP, culaburànd cun di artìsta cuma i Subsonica, l'Anna Tatangelo, Rocco Hunt, Clementino e Marracash.
Fra i sò pès più famóś a 'rcurdém Real Royal Street Rap, Ora lo so, Ulalala, Angelo blu, Thoiry Remix, C'est la vie, Rolls Royce e Me ne frego, chi ùltim dū braṅ preśentâ in gara a i Fèstival ad Sanrémo dal 2019 e dal 2020.
Fra i cantànt ch'i gh piàśan da piò i gh'èṅ Vasco Rossi, Kurt Cobain di Nirvana, Elvis Presley e i Beatles.
Culegamènt Estéran
}}
An 1390
I an 1390 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1390 infìn a 'l 1399 ciapê dèinter anca lò.
.thd
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
1188
Al 1188 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
121
Al 121 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pógglia
La Pógglia l'è 'na regiån itaglièna cun stra sé e nå 4'000'000 d'abitànt. Al cunféṅna piò sò cun al Mulîs, a sîra cun la Canpâgna e la Basilichèda, a matéṅna cun al mèr Adriâtic, piò zå cun la Ligûria e al mèr Jôni. La capitèla d'la regiån l'è Bèr.
Taxi girl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sunt
La Marcella (Edwige Fenech) la fà la tasìsta a Róma cumpàgn a sò pàdar (Enzo Liberti), insém a 'l sò culéga Alvaro (Alvaro Vitali).
La dóna, ch'la n sà minga ch'al sò muróś spagnōl Ramon (George Hilton) l'è bèla spuśâ cun cla bruta figa dl’Ornella (Rossana Di Lorenzo), la gh'à da paràr via soquànt spaśimànt cuma 'l vìgil sicigliàṅ Walter (Michele Gammino), al sieìc àrab Abdul Lala (Franco Diogene) e 'l delinquènt Adone Adonis (Aldo Maccione), boss dla dròga ch'al lavóra sèmpar insém a 'l sò bras dèstar Rocco (Giacomo Rizzo).
Su incàrag dal cumisàri sò amìg Angelini (Enzo Cannavale), la tasìsta la strólga 'n piàṅ p'r inciuldàr Adonis. A dar-ag na maṅ i rìvan Walter e 'l sò culéga Isidoro (Gianfranco D'Angelo) ma durànt 'l inseguimènt i finìs'n in dal set 'd un film ad gangster dirèt p'r un regìsta sèmp'r incasâ (Gastone Pescucci).
Mia nipote... la vergine
{{Metacaixa
Taxi girl
Culegamènt estéran
}}
Mia nipote... la vergine
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|La mimìna e 'l gat grôs.|Tagline dal film}}
Mia nipote... la vergine (Mè anvōda... la vìrgin) l'è na cumèdia eròtica tedésca dal 1969 ad Eberhard Schröder ch'la tōś ispirasiòṅ da la nuvèla Yvette ad Guy de Maupassant.
A 'l èstar l'è cgnusùda c'n i tìtui ad “Madame and Her Niece” in di Stat Unî, “L'ingénue perverse” in Frància e “Yvette, Minha Casta Sobrinha” in Braśìl.
Sunt
L’Olga De Winter (Ruth-Maria Kubitschek) l'è l'amànta dal cònt Georg von Hallstein, 'n óm in là c'n i an e pîṅ ad bèsi ch'al gh ślunga sèmpar quèl. Chi lò al gh'à prumìs ad purtàr-l' incóra a Acapûlc in vacànsa ma na sira, mént'r i èṅ a lèt, al s sènt mâł e a pâr che par lē la fèsta la sia finìda lè. L’Olga la pénsa listés ch'a s pòsa ciapàr na liquidasiòṅ dmandànd-la a 'l dutōr Fink (Karl Walter Diess), al mèdag ch'al tîṅ adrē a 'l vèć. Georg al gh'à 'n fiōl śōvan ch'al sà incòsa, Peter (Fred Williams), méntar lē la gh'à na fiōla ch'a s ciàma Yvette (Edwige Fenech) e ch'la fà la mudèla par na rivìsta malnéta anc se lē la la fà pasàr par sò anvōda par lugàr i sò an. A s capìs mia chi la sia la più rója dèntar dal dū.
P'r a n pèrdar la téta da ciuciàr, l’Olga la fà finta 'd avér-'g al magòṅ e acsè la s pòrta a lèt Peter ma chi lò 'l iva piutòst butâ 'l òć su l’Yvette.
Culegamènt estéran
}}
Stùdi (imparèr)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al stùdi  'l è la manéra ed capìr e mandèr a mèint di quêl nōv e ùtil, sovertùt alśènd-i in sìm'ai lìber, mo anca in dl'oservasiòun 'd esperimèint sieintìfic, 'd ōvri 'd êrt, e via descurènd, in manéra da imparèr dai esperiìnsi ed chi è gnû prìma ed nuèter.
Colegamèint estèren
}}
Jack LaLanne
{{metacaixa
Francois Henri Jack LaLanne [a s lèś /lə'leɪn/ in ingléś], cgnusû méj cuma Jack LaLanne (San Francisco, 26 ad Setémbar dal 1914 - Morro Bay, 23 ad Śnar dal 2011), 'l è stâ 'n espèrt ad fitness e 'd nutrisiòṅ, un bodybuilder e 'n cundutōr televiśìṿ americàṅ.
Prima ch'i al faśìsan di persunàǵ cuma la Jane Fonda o Richard Simmons, chi lò 'l è sèmp'r andâ a drē c'n i benefìsi par la salùt dal magnàr bèṅ e saṅ e 'd far dal muimènt e dla ginàstica p'r ès'r in fórma, scrivénd anc soquànt lìbar su 'l argumènt e vrénd na palèstra a vint-i-òṅ an a Oakland (Califòrgna).
In dla sò vita 'l à anc recitâ in soquànt film e telefìlm cuma La famiglia Addams (1966) e Riposseduta (1990).
Àtar prugèt
}}
181 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 181, mo invéci 'l an 181 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 181 (seintutantùn, centoottantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 180 (seintutànta) e 'l vin prìma dal 182 (seintutantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CLXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintutantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
The Innocent
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L è 'n thriller ch'al śéla 'l sangṿ. L'è na stòria 'd amōr straurdinària. 'L è 'n film ad John Schlesinger.|Tagline dal film}}
The Innocent (’L inusènt) 'l è 'n thtiller dramàtic dal 1993 ad John Schlesinger trat da 'l rumànś „Létra a Berlîṅ“ 'd Ian Mc Ewan.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 38śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ „Quinzaine des Réalisateurs“.
Sunt
Leonard al gh'à la manéra 'd cgnósar e 'd inamuràr-as dna dóna tedésca 'd nóm Maria (Isabella Rossellini) che però l'è bèla spuśàda cun 'n óm ch'al la ricàta e al la pìcia anc, Otto (Ronald Nitschke). Na nòt, durànt na litgàda, la dóna la masa sò marè. Par far-al sparìr la s fà jutàr par Leonard a sćiancàr in soquànt pès al cadàvar par pò purtàr-al via cun dal valìś. Ma in dal parcōrs par lugàr al còrp i dū i incróś'n i rus.
Culegamènt estéran
}}
Eminem
{{dialort|dial=Miranduléś}}
.fyi
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
Eminem
{{CITAZIONE2|Come here little kiddies, on my lap, guess who's back with a brand new rap and I don't mean rap as in a new case of child molestation accusation, no worries, pappa's got a brand new bag of toys, what else could I possibly do to make noise, I done touched on everything but little boys and that's not a stab at Micheal, that's just a metaphor, I'm just psycho.|Vgnî chè baghét, sintâ'v su i mè śnòć, pruâ a dir chi è turnâ c'n un rap nóṿ? E a n dig briśa “rap” intéś cuma 'n dar adòs a i putèṅ, minga preucupàr-uv, al papà al gh'à na bórsa pîna 'd śughlèṅ, cuś àtar prév-j-a far par far dal caśèṅ? a-j-ò dascōrs ad tut a part i ragasèṅ e qvésta chè la n è minga na scurtlàda in di cunfrònt ad Micheal, l'è sōl na metàfura, a sòṅ sōl ciucâ in dla tèsta.|Just Lose It, 2004|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Fr}}}}
Marshall Bruce Mathers III, cgnusû méj c'n al nóm 'd art 'd Eminem o cun qvél dal sò alter ego Slim Shady (St. Joseph, 17 'd Utóbar dal 1972) 'l è 'n rapper, prudutōr cinematugràfic e atōr americàṅ, vinsidōr dal Prèmi Òscar dal 2003 par la canta Lose Yourself trata da 'l film 8 Mile, pelìcula 'd Curtis Hanson dal 2002 ch'la cònta la sò vita e in du lò 'lò 'l è prutagunìsta. Al fà anc part dal grup di D12.
In dla sò caréra, a rivàr a 'l 2015, 'l à vindû da piò ad sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd e quarànta-dū migliòṅ ad sìngui digitài dvintànd 'l artìsta ch'l à vindû da piò in di Stat Unî in di an Dumìla cun déś àlbum nùm'r òṅ in dla Billboard e sinc sìngui. A sa stima ch'al sò patrimòni al s davśìna a i duśènt migliòṅ ad dòlar.
4 ed disèmber
Al  l'è al 338śum dè dal calendàri gregoriàn (339śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 27 dè a la fin dl'an.
Eminem
Fra i pès più famóś d'l artìsta, carsû a Detroit e divursiâ dū vòlti, a 'rcurdém My Name Is, The Real Slim Shady, Stan (in du 'l campiòna Thank You dla Dido), Without Me, Cleanin' Out My Closet, Lose Yourself, Sing for the Moment (in du 'l campiòna la Dream On di Aerosmith), Mosh (in du 'l dà adòs a George W. Bush acsè cum in We As Americans), Just Lose It (in du 'l tōś in gir Michael Jackson), Like Toy Soldiers (in du 'l campiòna 'l braṅ Toy Soldiers dla Martika), Mockingbird, Jimmy Crack Corn (cantàda insém a 50 Cent), We Made You (in du 'l tōś p'r al cûl la Sarah Palin), Berzerk e The Monster (cantàda cun la Rihanna acsè cuma Love the Way You Lie).
Al gh'à abû da spés di prubléma cun di àt'r artìsta cuma Benzino, Michael Jackson, la Mariah Carey e Moby.
Àtar prugèt
}}
Ultra Vixens
{{Metacaixa
{{CITAZIONE|La più traśgresìva dal pruvucasiòṅ dal gran mìstar.|Tagline dal film}}
Ultra Vixens (id.) 'l è 'n film eròtic americaṅ dal 1979 ad Russ Meyer, al sò ùltim prima dal ducumentàri Pandora Peaks dal 2001. In Itàglia 'l è cgnusû anc c'n al tìtul uriginàł ad Beneath the Valley of the Ultra-Vixens.
'L è stâ girâ in Califòrgna c'n un budget ad duśènt-quarantamìla dòlar.
Sunt
In un paiśèn di Stat Unî a gh viṿ la Lavonia (Kitten Natividad), na tetóna ch'a gh piàś dimóndi gusàr, minga sōl cun sò marè Lamar (Ken Kerr) ma anc cun di àtar ch'la và a pascàr in gir. Chi lò al lavóra cuma sfasacaròsi par na dóna in carna 'd culōr ciamàda Sal (June Mack).
A lèt al ròbi fra la Lavonia e sò marè i n vànan minga tant bèṅ parchè a lò a gh piàś c'l àtar canàł ma lē la n è mia tant dl'idéa, dònca i lìtgan sèmpar. Invéci a la Sal a gh và bèṅ ciapàr-'l acsè sèg.
Par pruàr a métar-'g un pôc ad pēvar, la Lavonia la taca a cavàr-as śò par bèsi in un lucàl cun na pirùca in cô druànd al nóm 'd art ad Lola Langusta e dascurénd in spagnōl. Quànd lò al và a véd'r al spetàcul, sénsa far a mènt che la dóna in sal palc l'è sò mujér, la Lavonia la 'l dròga pò la próa a far-'s-al ligànd-'l a lèt e finalmènt quèl a sucéd.
La Lavonia la próa a cavàr-as dal tut la fam ch'la gh'à c'n un ragasèṅ spauróś in dal fiùm, Rhett (Steve Tracy), pò la buta gl'òć su 'l sgnōr Peterbuilt (Pat Wright) e a 'n tisi ciamâ Semper Fidelis (Michael Finn). In séguit Lamar al la pòrta sèg da 'l dentìsta, al dutōr Asa Lavender (Robert Pearson). Méntar lò al giùsta i dènt a sò mujér, l'infarméra la baśa Lamar e lò al gh astà tirànd-as śò 'l braghi. Purtròp al n sà minga ch'al dutōr, vdénd-al nûd, al gh fà 'n pinsirèṅ. Méntar lò al próa a salvàr-'s al cûl lugànd-as in 'n armàri, al dū dóni i gh dànan dèntar fra lōr dū.
Culegamènt estéran
}}
Giudìsi 'd Paride
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al giudìsi 'd Pàride 'l era stê ùn di mutìṿ per cumincèr la guèra 'd Tróia e anca, in conseguèinsa, dla fundasiòun dla sitê 'd Ròma.
Soquànt puéma e còunt antîg c'ma l'Ilìed e 'l sìchel truiàn, i cuntèven cal mît chè tulènd-el dala tradisiòun popolêr: al dè dal spuśalìsi 'd Peléo cun la Teti, d' indû a in sarèv pò nê 'l Achìl, i dìo dl Olìmp, cum'i s éren già abituê, i nn'ìven mìa invidê la dea dal quistiòun Eris, ch'la purtèva sfurtòuna. Mo chilē la s in tulìvaa mêl, e per vendèta e fèr dispêt, la butèva in mêś agl'invidèdi un pòm tut 'd ôr cun scrìt in sìma "Ala più bela". N'l ìs-la mài fat! El tri dèi, l'Atèina, l'Era e la Vèner, tuti e trī i vlìven cal pòm lè e i tachèven a quistiunèr-es sàinsa lasèr lè, infintànt che 'l Śèus al n es decidìva 'd fer giudichèr chi fùs la più bèla da 'l òm più bêl dla Tèra: al Parid, che in cal mumèint lè 'l éra incòri in cunpagnìa edl' Enòuna a fèr al pastōr in sìm'a 'l Mòunt Ida. Tùti e trī el dèi i s cavèven śò davànti a lò per fer-es vèder nudi tùti intéri, mo 'l Pàride 'l era incòri indecîś e alòra chilōr i tachèven ùna p'r òuna a prumèt'r-egh al só prémi se lò al l'ìs sernìda: l'Atèina la gh' śibìva al giùst vèder e la vitòria su chièter in dal batàj; l'Era la gh'śibìva dimòndi richèsi e putèinsa pulìtica, mèinter che la Vèner la gh' śibìva 'l amōr edla dòna più bèla dal mond, l'Élena mujéra dal Menelào, re 'd Spèrta. Al Parid al giudichèva dòunca che 'l pòm al duìs andèr a la Vèner, vlènd pròpi tōr al só prémi a 'l riguèrd edl amōr. Da cal giudìsi chè e pò dai fat ch'a in s'rèven deśgnû, a s'rèv cumincê, secònd al mît, la guèra 'd Tróia.
1189
Al 1189 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Trietto
Al Trietto l'é stê un gróp ed sunadōr, cantânt e satrâj, més insèm int al 1990 da trî arzân parèint tra ‘d lōr (cuṣèin): Gaudio Catellani, Dante Cigarini e Luigi Melloni. L’é stê un vèir fenômen musichêl int al mònd dal spetâcôl popolêr di prém ân nuvânta. L’é pasê da i festivâl dialetêl al pió grôsi piâsi dla pruvîncia dóve al tót pîn al metîva in gròsi dificultê j urganisadōr.
I prém ân
La nâsita dal Trietto, as cûnta, l’è sucèsa per chêṣ. Al cèinter ed la stôria a gh’è Gaudio Catlân, ch'l'é ste còl ch'l'a tgnû só al gróp, l’avtôr dal parôli, dal mûṣichi dal cansòun e dal sēni. Al gróp, che, alōra, an gh'îva mìa un nòm precîş, dôp un peréiod ed preparasiòun e'd pensamèint, al tâca a fêr i spetâcôl pr’al faméj e j amîgh dal tersèt. Al spetâcôl pr’al póblich al cumîncia int al ’90.
Spetâcôl e cîrcol
Armâgnen stôrich i sō spetâcôl per la pruvîncia, e masmamèint al fèsti 'd l’Unitê, spēce còli al Campovōlo ed Rèz. D’arcurdêr la fèsta nasionêla dal '92, in dóv' al tendòun 'd l'eşibisiòun (a gh’êra doméla pôst) an gh'l'à mìa cavêda a cuntintêr tóta la gînta (j êren pió ed quâterméla) tânt che istès spetadōr andêven a serchêr al banchîni o còl che catêven per muntêregh insém per prèir guardêr i trî persunâg zibîres, e cóla dal '93 mìa da mēno straordinâria, pó a Bibiân sèimper int al '92 in dóve i trî j ân catê triméla persòuni a spetêri, 'na marèia ed tèsti, tânti che Dante, Gaudio e Gigi e s'în spavintê e j ân ânca pruvê sudisiòun.
Dintōrna a lōr as ēren més insèm ânca di cîrcol ciamê Và fan club. Tra i tânt armâgn famōş còl ed Caşîna, ‘na ṣmerciânsa, alōra, ed ragasèt e ragasèti ed vînt ân ch'e gh’andêven adrē per tóta la pruvîncia, cun indôs la mâja dal cîrcol: "Và fan club Casina". I cuncêrt an finîven mai, e durêven pió ed trèi ōri, perché j afesiunê e i lasêven mìa finîr ch' agh sbrajêven sèimper al bîs e che lōr ed sicûr cuncedîven. Pó tóti al sîri a gh’ēra la cerimònia dal fîrmi di trî artésta cun la fîla di spetadōr. Sigarèin al cûnta: "La préma vôlta j ó rispôst ânca mêl perché pinsêva ch’la fós 'na tôta in gîr".
La véta dal gróp
Int al spetâcôl, mìa ed cêr, al fêva 'na scuriasêda ânca al fiōl ed Gaudio: Lisânder, che, d’ed là d’avèir tôt pêrta a la registrasiòun ed dō o trèi cansòun, as zibîva insém al pêlch e's al quistiunêva cun Chiara, ed quâtr’ân, fiōla ed Dante, che 'd surprèişa l’impruvişêva, ânca quând an l’ēra mìa scrét int al cupiòun, soquânt pâs ed bâl. Un gróp guidê cme 'na faméja a l’impruvîs butê int un sucès spervêrs.
Mó quèl în stê j elemèint ch'ân purtê al tersèt a tirêr só, intōren al Trietto, un furōr acsé straordinâri? La rispôsta a l’àn dêda, alōra, Dante Sigarèin e Gaudio Catlân; int 'n'intervésta ad un giurnêl ed Rèz, Dante l’à dét:
«Al nôster secrēt l’é che an pròm mìa èser paragunê a ninsûn perché an gh’é ninsûn cme nuêter e, al d’ed là ch'e sòm dimòndi fôrt, j òm inventê un varietê dal tót nōv». «In realtê còsta l'é la nôstra bèla catêda dl’âcva chêlda - l'intervîn Gaudio – an vrîven mìa fêr i fenômen, e invēci al sòm dvintê dabòun».
Al Trietto al s'é divîs int al 1994 sèinsa ninsûna ragiòun precîsa. I trî, Dante, Gaudio e Gigi, int j ân dôp e s'în riunî ed nōv per soquânt spetâcol cesionêl.
120
Al 120 'l è 'n an edl II sécol dal Calendàri gregoriàn.
Le porte del silenzio
{{Metacaixa
{{Film }}
Le porte del silenzio (Al pòrti dal silénsi) 'l è 'n film dal mistēr dal 1991 ad Lucio Fulci, girâ druànd al nóm 'd Henry Simon Kittay, ch'al 'l à anc scrit tgnénd adrē a 'n sò racònt da 'l tìtul “Porte dal nulla”. 'L è stâ girâ in Luiśiàna, sóta la prudusiòṅ dla Filmirage ad Joe D'Amato, e 'l è anc 'l ùltim fat da Fulci prima ch'al murìs.
A 'l èstar 'l è cgnusû c'n al tìtul ad “Door to Silence”.
Sunt
Melvin Devereux (John Savage) 'l è 'n óm 'd afâr ch'al gh'à 'd andàr cun la sò màchina a Abbeville (Luiśiàna). Dòp ès'r armàś a pē lung la via, al véd na bèla dóna (Sandi Schultz) ch'la s davśìna e ch'la gh śibìs ad dar-'g un pasàǵ p'r andàr a ciamàr un mecànic. 'L óm al l'à vduda anc a 'l funeràł ad sò pàdar soquànt tèmp prima ma al n sà minga 'l sò nóm anc se lē la gh'iva dit ch'i s cgnusìvan bèla. In tut al manéri 'l è ciàr ch'la gh tîṅ a drē.
Mént'r i èṅ drē a spetàr ch'la màchina la végna giustàda, la sgnōra la decìd 'd andàr in un mutèl sèg parchè l'è dimóndi interesàda a lò ma pò la scriv c'n al sò rusét in sal spèć, méntar Melvin 'l éra in bagn a preparàr-as, ch'a n è minga 'l mumènt giùst. Quànd lò al tórn' in cambra al n la véd piò.
Melvin al ciàpa la màchina e al s mét in viàś. Lung al parcōrs al cata 'n car murtuàri davànti a lò ch'al n gh lasa minga strada anc se lò al gh sòna adrē. Gnint da far: anc quànd al próa a pasàr-al, al becamòrt (Richard Castleman) al gh s para sèmpar davànti. Al próa acsè a cambiàr strada ma al gh finìs listés incóra da drē. Guardànd-ag méj, Melvin al véd ch'in di fiōr scrit insìma a gh'è 'l nóm Sylvia, qvél ad sò mujér (Elizabeth Chugden). A cal punt chè al gh vōl andàr a fónd e quànd al cata 'l car da mòrt fér'm in un bar, al 'n imprufìta par far-'s un bicér e par dascórar cun 'l autìsta par savēr al nóm dal cadàvar: “Melvin”. 'L óm al próa a ciamàr a cà ma a n rispónd ninsòṅ, pò al fà a mènt ch'al sò arlói al ségna sèmpar sét óri e mèś, cumpàgn a qvél ch'al gh'à in màchina.
Melvin al fà na scapàda a 'l cambri murtuàri e lè al véd la sgnōra e 'l becamòrt. Al gh dmanda s'al cadàvar ad Melvin Devereux al s cata lè e lē la gh diś ad sè. 'L óm al và a védar e al riva in na cambra pîna 'd casi da mòrt, tuti cun dla gint ch'la pòrta 'l sò nóm. In una, la sōla saràda, a gh'è anc al sò còrp. Par furtùna 'l è 'n arbgàt. Melvin al s déśda in màchina quànd na śōvna ch'la vōl un pasàǵ p'r andàr a Memphis, la Margie (Jennifer Loeb), la 'l ciàma. Par muntàr sù, cla purcùsa lè la taca a cavàr-as śò dgénd ch'a gh'è cald dimóndi, pò par sinquànta dòlar la gh la dà ma 'l mâł dla lumàga 'l è lè ch'al riva.
In sal batèl par pasàr al Missisìpi al véd incóra al car da mòrt. Al vèra la casa par védar cuś a gh'è dèntar: un cadàvar carbuniśâ a nóm “Melvin Devereux”. Esénd parsuàś che cal còrp là al sia 'l suo, Melvin al và a dmandàr ajùt a na sò sîna ch'la stà da cal bandi, la Martha (Mary Coulson), par sintìr se par caś sò màdar la gh'àppia cuntâ quèl in cal méntar. Chi lē la gh diś ch'la n la sènt da di an, piutòst la vōl a tut i cóst lèś'r-ag la maṅ, un quèl che lē la fà par mistēr. Tgnénd a drē a qvél ch'la gh cònta na riga, lò al sarév bèla mòrt da di óri.
Culegamènt estéran
}}
Bari
Bari l'é una zité ed 316.245 cristiàn, capologh ed la pruvénzia ononima.
307 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 307, mo invéci 'l an 307 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 307 (terśeintsèt, trecentosette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 306 (terśeintsē) e 'l vin prìma dal 308 (terśeintòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al terśeintsetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 1380
I an 1380 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1380 infìn a 'l 1389 ciapê dèinter anca lò.
1873 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1873, mo invéci 'l an 1873, 't ê da 'ndèr chè) Al 1873 (mileotseintestantatrī, milleottocentosettantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1872 (mileotseintestantadū) e 'l vin prìma dal 1874 (mileotseintestantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCLXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintestantatriéśim post.
.jll
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mâg dal 2015.
1873 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Discōrs in sìm'ala servitù ch'a s vōl tgnìr in cô
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al "Discours de la servitude volontaire" ("Discōrs in sìm'ala servitù ch'a s vōl tgnìr in cô"), o al "Contr'un", l'è stèda n'óvra 'd Étienne de la Boétie, scrìta in dla só gioventù, prìma in latèin in dal 1574 e pò in francéś in dal 1576.
Sunt
I agìnt, i paēś, el sitê, el nasiòun, i stan sòta a 'l śōv e i obedìsen a di tiràṅ e a di cmandànt, ch'a n's capìs minga cum 'l ē ch'a pòsa sucéder s'a nn es pèinsa che chi agìnt chè i nn'egh caten dal gùst, a stèr sòta a cal śōv lè, bèin che descòmed. La nn'è minga mancànsa 'd curâǵ, ch'la tgnarèv el nasiòun i ôć a tèra, ma i sarèven tri èter perchè, ch'i stàn a imbambìr la volontê 'd emancipasiòun di agìnt sotamès:
Stòria
In punt ed mort, De La Boétie al lasèva i só scrìt in del maṅ dal só amìg Montaigne, ch'al li śuntèva da mêś ai só Essais. Subìt in cal tèimp lè, cal significhêt lè 'd arvòlta còuntra 'l guèren al gniva tolt in prēst anc dai ugonôt per dèr ragiòun ed só rivòlti còunt'r ala monarchìa, e pò dai catòlic per dèr còunt'r a Enrìc ed Burbòun quand al gh'cmandèva chilò. La Rivolusiòun francéśa, i prìm comunìsta, anc chilōr i s fèven scud ed cal librèt chè per catèr di argomèint dala só pèrt.
The Backwoods - Prigionieri nel bosco
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|In dla vita o 't sē 'n casadōr o 't sē casâ.|Tagline dal film}}
The Backwoods - Prigionieri nel bosco (Pòst minga śvilupâ - Parśunēr in dal bòsc) 'l è 'n thriller dal 2006 ad Koldo Serra ch'al 'l à scrit insém a Jon Sagalá. 'L è stâ girâ in di Paéś Basc e in dla Navàrra c'n un budget stimâ ad tri migliòṅ e siē 'd euro.
In dla culòna sunóra dal film i s càtan dū pès ad Leonard Cohen: There is a war e Lover, lover, lover.
1136
Al 1136 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
The Backwoods - Prigionieri nel bosco
Sunt
In dal 1978 dū còpi 'd amìg i decìd'n ad partìr in màchina da l'Inghiltèra par pasàr insém al vacànsi in na tranquìla e spardùda cà in di bòsc dal nòrd dla Spaggna. Una dal còpi, qvéla furmàda da Norman (Paddy Considine) e da la Lucy (Virginie Ledoyen), i èṅ in criśi da quànd lē l'à pardû 'l putèṅ ch'la spetàva. Da cal mumènt lè la dóna la n in vōl piò savēr ad far sès ma Norman al spéra che pasàr dal tèmp in 'n àt'r ambînt al la pòsa jùtar (beâ ch'i gh créd). Chi àtar dū, al casadōr Paul (Gary Oldman) e l’Isabel (Aitana Sánchez-Gijón), invéci i gùsan ch'l'è na belésa.
Al dè dòp, durànd na batùda 'd casa, i dū óm i bèc'n un ciùś in mèś a i bòsc. A n catànd piò la strada par turnàr a cà, Paul al decìd ad vèrar 'l us par védar se lè a gh'è 'n qualchidòṅ ch'a pòsa dir-ag la via ma qvél ch'al cata l'è invéci na putìna muśnènta e spavintàda cun dal maṅ malfurmàdi, la Nerea (Yaiza Esteve), ch'la magna in di scudlòt p'r al bèsti e ch'l'armàgn sémp'r a 'l scûr. 'L óm al decìd ad tōr-la sèg par far-'g un bagn, dar-ag da magnàr e purtàr-la da la pulisìa anc se chi lē la n pâr minga tant un chilo e la mòrśga anc da la paùra cuma na bèstia salvàdga.
Fat al bagn e bvû dal lat la putìna l'è prònta p'r èsar cunsgnàda a la guàrdia sivìl ma purtròp, durànd al viàś, la màchina c'n i quàt'r insìma la sa stablìs cónt'r un trònc dna piànta, dònca al grup al gh'à da turnàr indrē. La màtina dòp i rìvan lè quàt'r óm dal pòst ch'i bùs'n e i dmànd'n a Paul se par caś 'l is vdû na putìna. 'L ingléś al capìs incòsa e 'l decìd 'd andàr sèg a pascàr-la par paràr via 'l suspèt ch'la sia invéci in cà ma prima 'l diś a Norman ad purtàr-la a pē da la pulisìa tgnénd-la in bras.
Culegamènt estéran
}}
1292 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1292, mo invéci 'l an 1292, 't ê da 'ndèr chè) Al 1292 (mileduśeintnovantadū, milleduecentonovantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1291 (mileduśeintnovantùn) e 'l vin prìma dal 1293 (mileduśeintnovantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXCII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintnovantaduéśim post.
Velvet Revolver
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You operate and motivate on synthetic fuel, you're mother nature and an atom bomb, as long as you're kept full of pretty bodies, your little secret will be safe with me, around again, insane again, it comes again and sets me free, so set me free, set me free 'cause I think you need my soul.|'T agìs mutivàda da di rifurnimènt sintètig, at sē màdar natùra e bómba atòmica, da sèmpar at tîṅ dacàt di bèi còrp, al tò segrét piculèṅ al sarà a 'l sicûr mèg, in gir incóra, alienâ incóra, 'l è drē a rivàr incóra, al m rénd lìbar, dònca rénd-um lìbar, rénd-um lìbar parchè a pèns ch'at gh'à biśógn dla mè mènt.|Set Me Free, 2003|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Velvet Revolver (Rivultèla 'd vlû) i èṅ un supergrup hard rock americàṅ nâ in dal 2003 miténd insém tri mémbar di Guns N' Roses (al chitarìsta Slash, al basìsta Duff McKagan e 'l baterìsta Matt Sorum) c'n al chitarìsta rìtmic Dave Kushner di Wasted Youth e c'n al cantànt di Stone Temple Pilots, Scott Weiland.
C'n al sìngul Slither i aṅ vins un Grammy Award in dal 2005 par la “Performance Hard Rock Mijóra” méntar 'n àtar pès, Set Me Free, 'l è finî in dla culòna sunóra dal film Hulk.
In dla sò caréra i aṅ fat vgnir fóra sōl dū àlbum in studi, fra 'l 2004 e 'l 2007, pò in d'l Avrìl dal 2008 Weiland 'l à mulâ baràca e buratèṅ par turnàr insém a i Stone Temple Pilots. Gl'àtar mémbar i aṅ pò laurâ su dal materiàł nóṿ e pascâ, sénsa sucès, 'n àtar cantànt in fiṅ a 'l 12 ad Śnar dal 2012 quànd i s èṅ riunî tut p'r un cuncèrt ad beneficénsa.
Qvàla lè l'è stada l'ultma eśibisiòṅ insém prima dla mòrt ad Weiland al 3 ad Dicémbar dal 2015. Slash e McKagan i èṅ turnâ pò in di Guns N' Roses.