cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bug - Insetto di fuoco
'L è stâ girâ in Califòrgna e 'l à fat sù tri migliòṅ e siē ad dòlar.
Sunt
A séguit 'd un taramòt, da na scavśadùra ch'a s è vèrta in un sit in campàggna, i sàltan fóra di insét ch'a n s è mai vdû e ch'i rìvan da 'l sfési più fóndi dla Tèra. Un ragàs dal pòst, Gerald Metbaum (Richard Gilliand), al cònta incòsa a 'l entumòlug James Parmiter (Bradford Dillman) ch'al taca a studiàr-i e a far a mènt che chi lōr i èṅ bòṅ 'd impisàr al fōg quànd i vōlan lōr faghénd dal silti e ch'i èṅ vèć cuma 'l cuc. Al gh dà 'l nóm sientìfic ad “Parmitera Hephestus”.
Quànd al prufesōr al i 'ncróśa cun di scaravàś 'l è 'n diśàstar parchè cal bestiulìni lè i tàc'n a 'ndàr in gir a cupàr la gint, anc sò mujér, la Carrie (Joanna Miles), e lò in parsòna.
Culegamènt estéran
}}
Critters 3
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|At sarà 'l sò pròsim past.|Tagline dal film}}
A s trata dal film dal debùt par Leonardo DiCaprio ch'in alóra al gh'iva séd'ś an.
Sunt
In séguit al grup ad Critters nâ da cla cuàda lè al masa 'l tècnig dla manutensiòṅ Frank (Geoffrey Blake) ma chi lò 'l è sōl al prim dla lista.
Culegamènt estéran
}}
25 ed fervèr
Al  l'è al 56° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 309 dè a la fin dl'an (310 in di an bisestìl).
XV sécol
Al XV sécol al tōś i an ch'i partìsen col 1401 infîn a 'l 1500 tolt dàint'r anca lò.
Roberta Vinci
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Roberta Vinci (Tàrant, 18 ad Favràr dal 1983, a s lèś [roˈbɛrta ˈvintʃi] in Itagliàn) l'è na tenìsta pugléśa prufesiunìsta da 'l 1999.
L'è élta 163 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs cun na maṅ sōla, da spés tajâ, un quèl dimóndi difìcil da védar in dal tènis dal fémni mudéran. L'è anc bòna ad śugàr i cōlp davśèṅ a la réda. L'è alenàda par Francesco Cinà e la stà a Palèrum in dua la fà anc gl'alenamènt.
Cun l'Itâglia l'à vins par tri vòlti la Fed Cup, na vòlta cun al Bélgi e par dū vòlti cun i Stat Unî.
Al 10 ad Luj dal 2013 l'è rivàda a èsar la nùm'r ùndas dal mónd in singulàr, mént'r in dópi, insém a la Sara Errani, l'è stada la nùmar òṅ da 'l déś ad Setémbar dal 2012. In dla sò caréra l'à mis in bisàca nóṿ tìtui WTA in singulàr, pardénd par sinc vòlti in finàl, una anc a gl'US Open dal 2015 cun la Flavia Pennetta. In bisàca la gh'à anc nóṿ tìtui ITF.
La Vinci l'à tacâ a śugàr a tènis quànd la gh'iva siē an ma l'è anc bòna ad śugàr bèṅ a balòṅ.
Caréra
La tarantìna, dòp avér mancâ la qualificasiòṅ a 'l turnèo WTA ad Róma, la vins in d'l Agóst dal 1999 al tìtul ITF ad Cùneo e in Setémbar qvél ad Lécce. In dal Luj dal 2000 la fà suo al turnèo in s'l èrba ad Felixstowe (Régn Unî), ITF da vintsìnc-mila dòlar. In dal 2001 la sa spòsta in Vietnam par śugàr un ITF e la riva incóra in finàl ma 'sta vòlta la la pèrd cun la cinéśa Na Li par 4-6 5-7. In Luj l'ardópia al tìtul a Felixstowe. In Agóst la n pasa briśa 'l qualificasiòṅ a Turònt (6-3 2-6 0-6 da la rusa Anastasija Myskina) tut al cuntràri a gl'US Open in dua però pò la céd a 'l prim tùran a la śluvàca Martina Suchá. In Setémbar la pòrta a cà la sò prima partìda in un turnèo WTA a Bali (2-6 6-1 6-0 a l'austragliàna Annabel Ellwood) e la sèra 'l an a la puśisiòṅ 172 dal mónd.
491
Al 491 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Roberta Vinci
Caréra
La vèra al 2002 mancànd al qualificasiòṅ in di prim quàtar turnèo WTA śugâ. A Doha la i pasa par pò cédar subìt a la Tathiana Garbin par 3-6 6-4 5-7. In Avrìl la bat la Sofia Arvidsson in dal sò prim incóntar ad Fed Cup. In Śugn la riva in semifinàl a Taškent in dua la pèrd 6-7 6-7 cun la Tat'jana Puček.
In dal Śnar dal 2003 la śōga in Sardéggna 'l ITF 'd Urtiśèi da sinquànta-mila dòlar. Lè l'è bòna ad bàtar la Flavia Pennetta 2-6 7-6 6-3 ma minga la Mara Santangelo ch'la la manda a cà a 'l tèrs tùran par 6-2 6-1. In Śugn la pasa 'l qualificasiòṅ a Birmingham e 'l prim tùran cun l'Alicia Molik par 6-2 3-6 6-3 prima ad far al valìś cun la Tamarine Tanasugarn. La fà secónd tùran anc a Palèrum, cun na partìda vinsa cun l'Iveta Benešová e una pardùda cun la Katarina Srebotnik. La stmana dòp la fà na figùra da ciòld in d'l ITF ad Mòdna da sinquànta-mila dòlar andànd fóra subìt. In Utóbar invéci la n śbàlia gnanc un cōlp in d'l ITF ad Latìna e la fà arbasàr la crésta anc a la Galina Voskoboeva in finàl par 6-3 6-4. La pugléśa la sprava ad vìnsar anc la finàl ad Poitiers ma la Karolina Šprem la gh mét i spróc in mèś a 'l ródi purtànd la partìda da la sò banda par 6-4 7-5.
L'inìsi dal 2004 l'è deludènt asè, sōl a Bùdapest la pasa 'l prim tùran ma pò la pèrd par 2-6 6-1 6-7 da la Jelena Janković. In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a 'l Roland Garros par pò cédar in dū sét a l'Elena Bovina. A Birmingham la riva in di utàṿ dand la paga a la Marija Kirilenko e a la Nathalie Dechy ma pò la n gh la cava minga a bàtar la nùmar 319 dal mónd, l'Anne Kremer. In Itâglia la tōś part a 'l WTA ad Palèrum (secónd tùran cun l'Anabel Medina Garrigues) e a 'l ITF ad Mòdna (quàrt cun la Kirsten Flipkens). In Istâ la sa spòsta in di Stat Unî par śugàr al qualificasiòṅ di US Open e la gh la cava a pasàr-i ma pò la và a cà subìt p'r òpra dla Patty Schnyder. La sèra 'l an pardénd subìt in d'l ITF ad Poitiers da la Nastas'sja Jakimava e acsè la rèsta a 'l 115śum pòst dla clasìfica WTA.
Al prim turnèo ch'la śōga in dal 2005 'l è qvél ad Tokyo. Lè l'è bòna ad bàtar l'Ai Sugiyama par 2-6 6-3 6-2 ma pò la vèṅ sćiancàda 0-6 2-6 da cl'atra giapunéśa, la Shinobu Asagoe. A Doha la và fóra subìt in tri sét par maṅ dla Conchita Martínez. Dòp avér mis in bisàca 'n àtar tìtul ITF in Frància a Dinan, la rénd ciàr ch'la fà pròpria fadìga a digerìr la Bovina parchè la gh pèrd incóra in dal secónd tùran dal turnèo ad Róma par 5-7 2-6. A gh và méj a Eastbourne cun di atri rusi, al fòrti Vera Zvonarëva e Anastasija Myskina, che lē la bat in dū sét par rivàr in semifinàl e pèrdar pò p'r un pēl cun la Vera Duševina par 6-2 6-7 3-6. A Wimbledon la céd a 'l tèrs tùran a la Kim Clijsters mént'r a Palèrum la s férma in di quàrt cun la Flavia Pennetta par 1-6 6-4 6-7. A la fiṅ 'd Agóst la pèrd subìt a gl'US Open cun la nùmar tri dal mónd, la francéśa Amélie Mauresmo. In Setémbar la riva in di quàrt a Pòrtrōś (5-7 6-7 da la Klára Zakopalová) e in Lussembûrgh (7-5 3-6 4-6 da la Dinara Safina). A Śurîg la pasa 'l qualificasiòṅ par pò cédar a la Francesca Schiavone 7-5 2-6 1-6. La pugléśa la finìs 'l an a la puśisiòṅ quarànt'òṅ.
I prim dū turnèo austragliàṅ dal 2006 a Gold Coast e a Canberra i vànan mâl, cun la pugléśa ch'la pèrd subìt cun la Na Li 4-6 0-6 e a 'l secónd tùran cun la giapunéśa Aiko Nakamura 5-7 0-6. A gl'Australian Open la dà prima un daśpiaśēr a cal grintèṅ dla Marion Bartoli, paràda via cun al puntéǵ ad 6-4 3-6 6-3, e pò la vèṅ sćiancàda par 1-6 2-6 da la Kim Clijsters, nùmar dū dal mónd. Dòp un prim tùran a Antwerp (3-6 3-6 da l'Ana Ivanović), la tōś part in Favràr a 'l turnèo dal Qatar. A Doha la bat subìt la tèsta ad série nùmar sèt dal tablòṅ, l'Elena Lichovceva, ma pò la gh'à da cédar a 'l tèrs tùran a l'Amélie Mauresmo par 4-6 0-6. Da Mars a Śugn la vins sōl 'n incóntar, la gh'à da spétar Palèrum par turnàr a śugàr bèṅ dabòṅ. In Sicìglia la bat una a drē a cl'atra la Kaia Kanepi par 7-5 6-4, la Klára Zakopalová par 6-2 7-6 e l'Aravane Rezaï par 6-3 5-7 6-1 ma pò la fà 'l valìś cun la carta salvàdga Tathiana Garbin par 2-6 2-6. In Lussembûrgh la cata n'atra itagliàna, la Francesca Schiavone, ch'la la manda a cà a 'l secónd tùran. Dòp tri ITF andâ mâl, la in śōga 'n àtar a Milàṅ a la fiṅ 'd Nuvémbar. Dòp avér fat al pēl e al còntarpēl a la Giulia Gatto-Monticone (6-0 6-0 al puntéǵ), la pugléśa la dà 'n daśpiaśēr anc a la Tathiana Garbin in semifinàl baténd-la 6-1 3-6 6-4 e pò la vins al tìtul avénd-ag la méj par 6-2 6-4 cóntar la giurgiàna Margalita Chakhnashvili. Anc cun cal turnèo chè in bisàca, la Vinci la và fóra listés da 'l primi sènt dal mónd.
'L inìsi dal 2007 par lē l'è pèś d'l an prima, cun tri prim tùran ad fila in Austràglia, cun la Vinci ch'la cróda śò a 'l 119śum pòst dal ranking. Pasànd p'r al qualificasiòṅ la pugléśa la riva in di quàrt a Tokyo (1-6 2-6 da l'Elena Dement'eva) e pò la vins al turnèo ad Bugutà amprufitànd-as dal bandòṅ in dal tèrs sét dla Tathiana Garbin quànd l'éra avànti 3-0. Invéci ad tōr al cuć par spinś'r-as più in élt, la Roberta la s indurménsa incóra in Primavéra quànd la mét in fila, da Indian Wells a Birmingham, siē scunfìti ad fila. A 'S-Hertogenbosch finalmènt la s fà 'n bcòṅ sōl dla Bovina (6-0 6-4) ma pò la céd a l'Al'ona Bondarenko par 6-7 3-6. Fra Wimbledon, Palèrum, Bad Gastein, Turònt, Forest Hills e US Open la Vinci la vins sōl dū incóntar pardénd-an siē, cun la Patty Schnyder, la Karin Knapp, l'Anna-Lena Grönefeld, la Svetlana Kuznecova, la Meilen Tu e la Marija Šarapova. La pugléśa la śgranfgna listés al 63śum pòst.
In dal primi déś stmani dal 2008 la śōga sōl un turnèo, al Gran Slam ad Melborne, e la gh pèrd subìt da la Virginia Ruano Pascual par 4-6 4-6. Cun i punt giapunéś e culumbiàṅ d'l an prima ch'i gh faṅ ciào, par la pugléśa i s vèr'n i us d'l Infèran dal sircùit ITF parchè in cal méntar l'éra śliciàda śò a 'l 218śum pòst. La prima śugadōra ch'la cata a Latìna l'è la canària Carla Suárez Navarro ch'la gh dà śò 'l péni par 6-3 6-1. Anc chi àtar ITF i vànan mâl asè, a part qvél ad Sant Malò in dua la bat l'Urszula Radwańska par pò cédar in di quàrt a la Renata Voráčová par 3-6 6-7. In Avrìl la và a śugàr al WTA ad Praga in dua la riva in di quàrt baténd 6-2 6-0 la carta salvàdga Kristýna Plíšková e 6-4 6-4 la Jill Craybas prima ad lasàr strada a la Vera Zvonarëva par 1-6 2-6. In tut al manéri, cun i ssanta punt mis in dal bisachèṅ, la Vinci la s tira sù ad trénta puśisiòṅ. A Róma i gh daṅ na carta salvàdga e lē la fà secónd tùran dand la paga a la Kaia Kanepi 6-4 4-6 6-0 ma finénd pò scunfìta da l'Agnieszka Radwańska in tri sét. Anc a Palèrum i gh dànan na carta salvàdga ma la pardénta furtunàda Anastasija Pavljučenkova la gh dà al bèṅsarvî 7-5 6-3. La pugléśa la và a catàr cunfòrt e punt (182) in di US Open parchè prima la pasa 'l qualificasiòṅ e pò la dà la paga a la francéśa Stéphanie Cohen-Aloro 6-1 6-4 prima ad chinàr al cupét cun la Dinara Safina par 4-6 3-6. In Setémbar la fà suo 'l ITF in sal dûr ad Shrewsbury e acsè la tórna in dal primi sènt dal mónd, finénd pò 'l an da nùmar utànta-tri.
In dal 2009 la vins al qualificasiòṅ a Brisbane e pò la fà secónd tùran faghénd sudàr l'Ana Ivanović ch'la la spunta 6-7 7-5 6-1. A gl'Australian Open la fà incóra na vòlta na figùra da ciòld cun la Carla Suárez Navarro andànd fóra in dal prim incóntar. In Mèsic la śōga a Acapûlc e a Monterrey faghénd sèmpar secónd tùran, stés quèl anc in sal cimènt 'd Indian Wells in dua la bat l'Ayumi Morita e la pèrd da la Sybille Bammer. La Vinci la śōga bèṅ in Avrìl in Spaggna faghénd i quàrt a Marbella (6-3 3-6 6-7 da la nùmar quàtar dal mónd, la Jelena Janković) e vinsénd al tìtul a Barcelóna baténd in dal sò parcōrs la Pauline Parmentier 6-4 7-6, la Flavia Pennetta 6-1 6-2, la Nastas'sja Jakimava 6-3 6-3, la Francesca Schiavone 0-6 7-6 6-4 e la Marija Kirilenko 6-0 6-4. A Fès però la Polona Hercog la gh fà 'l śgambét a 'l secónd tùran dòp avér-ag pardû par dū vòlti in dal 2008. In Maǵ la và fóra subìt a Róma da la Kateryna Bondarenko faghénd védar ch'la patìs dimóndi śugàr in dal turnèo ad cà. Da nùmar sinquànta-sinc dal mónd la śōga 'l qualificasiòṅ a Madrid pasànd-i ma pò la céd a 'l secónd tùran a la Vera Duševina par 6-4 1-6 4-6. A 'l Roland Garros la pésca subìt la Viktoryja Azaranka e la n gh'à mia scamp (6-4 6-2 al puntéǵ par la bielurùsa, nùmar nóṿ dal mónd). In s'l èrba la pòrta a cà i utàṿ a Birmingham (1-6 4-6 da la Yanina Wickmayer) e 'n tèrs tùran a Wimbledon (3-6 4-6 da la Serena Williams). A Palèrum, Pòrtrōś, Cincinnati e Turònt la riva a 'l secónd tùran, pèś a New Haven e a gl'US Open in dua la sparìs subìt, anc se cun di pès grôs cuma l'Agnieszka Radwańska e la Jelena Janković. A 'ndàr a la fiṅ d'l an la bat sōl la Flavia Pennetta (nùmar déś dal mónd) a Tokyo e la Kateryna Bondarenko in Lussembûrgh, srand la stagiòṅ a la puśisiòṅ ssanta-quàtar.
In dal 2010 la vèra 'l an śugànd a Brisbane. A 'l prim tùran la gh'à la méj su la Sara Errani par 6-4 2-6 6-2 ma pò la và a gambi a l'élta cun l'Anastasija Pavljučenkova par 6-1 4-6 1-6. La sa spòsta pò a Melbourne ma per lē gl'Austalian Open i finìsan a 'l tèrs tùran cun la Marija Kirilenko. In di Stat Unî (Indian Wells e Miami) la mét in fila incóra dū tèrs tùran, vgnénd batùda par la Yanina Wickmayer e la Venus Williams. La taca la stagiòṅ in sla tèra batùda in Spaggna dimóndi mâl a Marbella (prim tùran cun la Carla Suárez Navarro ch'la la bat 6-4 6-0) ma pò a Barcelóna l'è bòna ad rivàr in finàl (1-6 1-6 da la Francesca Schiavone). In sal rós la n diś pò piò la sua, catànd sù sōl di prim e secónd tùran. A 'S-Hertogenbosch e a Wimbledon la bat la Barbora Záhlavová-Strýcová e la Sybille Bammer pardénd invéci cun la Justine Henin e l'Anastasija Pavljučenkova. La taca la stagiòṅ in sal dûr a Cincinnati in dua la và fóra subìt cun la Dinara Safina e pò la pasa sōl un tùran a Montreal, batùda par 6-4 6-3 da la Bethanie Mattek-Sands. A New Haven la n pasa minga 'l qualificasiòṅ cun l'Elena Vesnina mént'r in di US Open la cata subìt la Venus Williams ch'la la spasa via par 6-4 6-1. In Setémbar la riva in di utàṿ a Tokyo (4-6 0-6 da la nùmar quàtar dal mónd, la Vera Zvonarëva). A Pechîn la manda a cà la Svetlana Kuznecova par 6-3 2-6 6-3 ma a 'l secónd tùran la fà 'l valìś cun la Vera Duševina. La finìs 'l an bèṅ, cun na semifinàl a Linz (3-6 5-7 da l'Ana Ivanović dòp avér batû in di quàrt la Sara Errani 5-7 6-3 6-4) e al tìtul dal turnèo dal Lussembûrg in dua la mét in riga la Sofia Arvidsson 6-4 7-6, la Barbora Záhlavová-Strýcová 7-6 4-6 7-6, la Kirsten Flipkens 7-6 6-1, l'Anne Keothavong 6-4 6-2 e la Julia Görges 6-3 6-4.
La Roberta la partìs in dal 2011 vinsénd cun la Christina McHale a Brisbane ma a 'l secónd tùran la s férma in dū sét cun la Dominika Cibulková. A Hobart la riva in di quàrt, mâl invéci a Melbourne in dua la và fóra subìt a òpra dla nùmar 134 dal mónd, l'austragliàna Alicia Molik, carta salvàdga. A Pattaya City la bat 7-5 6-3 l'Ana Ivanović in di quàrt ma pò la pèrd par 1-6 4-6 da la Sara Errani. A Dubai e a Doha la và fóra prèst, pardénd da 'l rusi Vera Zvonarëva e Nadia Petrova. A Indian Wells, Miami, Marbella e Stucàrda la pèrd subìt ma a Barcelóna la vins lē, 4-6 6-2 6-2 in finàl a la Lucie Hradecká. A Madrid la fà sudàr in di utàṿ la Na Li prima ad pèrdar sèg 6-2 2-6 1-6. A Róma la gh'à da bandunàr a 'l prim tùran cun la Sara Errani quànd l'éra sóta 2-6 0-1. A 'l Roland Garros la bèca a 'l tèrs tùran la ghignóśa Viktoryja Azaranka pardénd-ag 3-6 2-6. Dòp un prim tùran a Birmingham, in Śugn la fà suo al turnèo ad 'S-Hertogenbosch baténd via via la Polona Hercog 6-4 6-2, l'Alexandra Dulgheru 6-2 6-1, la Yanina Wickmayer 6-4 6-4, la Dominika Cibulková 7-5 6-1 e la Jelena Dokić 6-7 6-3 7-5. Cun cal sucès chè in sl'èrba, la tarantìna la gh la cava a vìnsar almànc un tìtul in tut al superfìsi. A Wimbledon la riva a 'l tèrs tùran pardénd da la nùmar òt dal mónd, la Petra Kvitová, par 3-6 3-6. In Luj a riva par lē 'n àtar tìtul a Bùdapest. In Ungherìa la bat la Zuzana Kučová in di quàrt par 4-6 7-6 6-3, la Klára Zakopalová in semifinàl par 6-4 6-4 e l'Irina-Camelia Begu in finàl par 6-4 1-6 6-4. A Palèrum la pèrd sèg invéci a 'l secónd tùran, cun la ruména ch'la gh'à la méj par 6-4 6-3. In Agóst a Turònt la mét in riga la Yanina Wickmayer 6-4 6-2, la nùmar òṅ dal mónd Caroline Wozniacki 6-4 7-5 e l'Ana Ivanović 7-6 6-2 par pò pèrdar da la Samantha Stosur 4-6 1-6. In di US Open la céd a 'l tèrs tùran a l'Andrea Petković par 4-6 0-6. La finìs 'l an cun un secónd tùran a Pechîn e dū prim tùran a Mósca e a Bali.
In d'l inìsi dal 2012 la Vinci la pòrta a cà pôc, un prim tùran a Sydney (5-7 2-6 da la Daniela Hantuchová) e dū secónd tùran a Auckland (3-6 4-6 da l'Elena Vesnina) e a Melbourne (4-6 2-6 da la Jie Zheng). A Parì a 'l quèrt la bat la Simona Halep par 6-4 6-4 e cla tèsta calda dla Bethanie Mattek-Sands par 6-3 1-6 6-3. In di quàrt però la lasa strada a la śugadōra ad cà Marion Bartoli che però la trìbula dimóndi par far suo 'l incóntar 4-6 6-4 7-6. A Acapûlc la tarantìna la céd in semifinàl a la Sara Errani 4-6 1-6, mént'r a Indian Wells e a Miami la pèrd da dū pès da nuànta cuma la Marija Šarapova e la Serena Williams, faghénd in tut al manéri utàṿ e tèrs tùran. A Barcelóna e a Stucàrda la fà secónd e prim tùran, ciapànd dal scòpli da la Simona Halep e da l'Angelique Kerber. A Esturìl la riva in semifinàl baténd la Nadia Petrova ma pò la céd a l'èstuna Kaia Kanepi par 2-6 5-7. A Madrid la pèrd in di utàṿ cun l'Agnieszka Radwańska 6-7 4-6 ma a Róma a riva incóra un prim tùran, 4-6 6-2 2-6 da la Karin Knapp, stès quèl anc a 'l Roland Garros p'r òpra dla Sofia Arvidsson (2-6 6-4 3-6 al puntéǵ). Dimóndi méj par lē la stagiòṅ in sl'èrba cun i quàrt a Birmingham (3-6 7-5 4-6 da la Jie Zheng) e a 'S-Hertogenbosch (4-6 6-7 da la Kirsten Flipkens) e gl'utàṿ a Wimbledon (2-6 2-6 da la Tamira Paszek). La tórna a śugàr mâl in sla tèra rósa a Palèrum e a Båstad (secónd e prim tùran). A gl'Ulimpìadi ad Lóndra la cata subìt la bélga Kim Clijsters e la fà ciào. In Agóst la tōś part a 'l turnèo ad Montreal e lè la bat la Yanina Wickmayer, l'Ana Ivanović e l'Angelique Kerber prima ad pèrdar in di quàrt da la Lucie Šafářová 2-6 2-6. Dòp un secónd tùran a Cincinnati, la vins al tìtul ad Dallas sćiancànd la Bojana Jovanovski in semifinàl par 6-0 6-0 e baténd la Jelena Janković in finàl par 7-5 6-3. Ch'la fus in fórma, la pugléśa la 'l fà védar anc in di US Open, turnèo in dua la dà la paga a l'Urszula Radwańska 6-1 6-1, a la Jaroslava Švedova 3-6 7-5 7-5, a la Dominika Cibulková 6-2 7-5 e a la nùmar dū dal mónd, l'Agnieszka Radwańska, 6-1 6-4. In di quàrt però la gh'à la pèś cun la sò cumpàgna ad dópi, la Sara Errani, par 2-6 4-6. A Tokyo la tarantìna la gh riva da nùmar sédas dal mónd e la s férma in di utàṿ a òpra dla Viktoryja Azaranka par 4-6 2-6. La Roberta la finìs 'l an rivànd in di quàrt in Lussembûrg (6-7 4-6 da la Venus Williams).
'L inìsi dal 2014 'l è 'n arbgàt par la Vinci ch'la pèrd siē pardìdi 'd fila cun l'Ana Konjuh, cun la Sara Errani, cun la Jie Zheng, cun l'Elina Svitolina, cun la Cvetana Pironkova e cun la Sorana Cîrstea. Quànd finalmènt la bat la Madison Keys a Indian Wells par 6-3 6-3, durànt l'intervìsta la s mét a piànśar ma la stagiòṅ la cuntìnua mâł par lē. A Esturìl la pèrd da l'Elena Vesnina in di quàrt par 6-7 6-4 5-7 pò a Madrid la riva a 'l tèrs tùran baténd la Caroline Wozniacki par 6-3 6-3 ma pardénd fàcil da l'Agnieszka Radwańska par 1-6 1-6. A Róma, a 'l Roland Garros, a Eastbourne e a Wimbledon i rìv'n àtar quàtar prim tùran. In Luj a Bùcarest la tórna a śugàr na finàl WTA ma la la pèrd par 1-6 3-6 cun la Simona Halep. La stmana dòp la sa spòsta in dal cimènt 'd Ìstanbul e anc chè la riva in finàl pardénd-la cun la Caroline Wozniacki par 1-6 1-6. La pugléśa la partìs pò par śugàr i turnèo dal Nòrd Amèrica a Turònt, a Cincinnati e a New Haven ma la mùcia sù sōl al briśi, tri prim tùran cun la Barbora Strýcová, cun la Sabine Lisicki e cun l'Ekaterina Makarova. A gl'US Open la riva a 'l tèrs tùran (4-6 3-6 da la Shuai Peng) e acsè la cróda śò in clasìfica a 'l 44śum pòst. Prima dla fiṅ d'l an la s fà nutàr a Pechîṅ in dua la bat la Jaroslava Švedova par 6-2 2-6 6-1, l'Agnieszka Radwańska par 6-4 6-4 e l'Ekaterina Makarova par 6-1 0-6 7-5 prima ad lasàr strada in di quàrt a la Petra Kvitová.
La pugléśa la vèra 'l 2015 pardénd subìt a Auckland da la Coco Vandeweghe e pò faghénd i quàrt a Hobart (6-7 2-6 da l'Heather Watson). Dòp soquànt prim e secónd tùran la riva in di utàṿ a Madrid in dua la céd in tri sét a la Lucie Šafářová. A Nurimbèrga la pèrd la finàl cun la Karin Knapp par 6-7 6-4 1-6 ma in séguit la fà quàtar prim tùr'n ad fila a 'l Roland Garros (6-4 4-6 1-6 da l'Alizé Cornet) e in di turnèo ingléś su l'èrba. A Bùcarest (utàṿ cun l'Aleksandra Krunić) e a Ìstanbul (quàrt cun la Magdaléna Rybáriková in dua la buta a gl'urtìghi un match point) la fà pèś d'l an pasâ e la cróda śò a 'l 58śum pòst in clasìfica. A Turònt però la Roberta la céd sōl in di quàrt a la Serena Williams par 4-6 3-6, pò la bat l'Eugenie Bouchard a New Haven par 6-1 6-0, dòp avér pardû al prim śōg d'l incóntar, mént'r a 'l secónd tùran la falìs tri match point cun la Caroline Wozniacki e la gh pèrd par 4-6 7-6 6-7. A gl'US Open la Vinci la dasfrùta un bèl tablòṅ par rivàr in di utàṿ baténd la Vania King par 6-4 6-4, la Denisa Allertová par 2-6 6-3 6-1 e la Mariana Duque Mariño par 6-1 5-7 6-2, pò l'Eugenie Bouchard la strabùca da par lē baténd la tèsta e la n è mia bòna 'd śugàr. La pugléśa la s cata acsè sénsa fadìga in di quàrt in dua la bat la Kristina Mladenovic par 6-3 5-7 6-4 ma in semifinàl la s cata la Serena Williams ch'in cà sua la vōl vìnsar al “Gran Slam” in na stagiòṅ in dua l'à pardû sōl dū vòlti, cun la Petra Kvitová a Madrid e cun la Belinda Bencic in dla Rogers Cup. Inóltar in di quàtar precedènt sèg la n à mai vins un sét in dua al màsim l'à fat sù quàtar śōg. Dòp és'r andàda avànti par 2-1 e servìsi, la pugléśa l'è custréta a cédar la prima partìda par 2-6 ma pò la gh dà dènt'r e la manda a cà la nùmar òṅ dal mónd par 2-6 6-4 6-4. In finàl però la Roberta la pèrd cun la Flavia Pennetta par 6-7 2-6 ma in tut al manéri la gh la cava a tùrnar in dal primi vint śugadōri a 'l mónd.
Sucès in dópi
In dópi la tenìsta pugléśa l'è stata bòna ad vìnsar vint-sinc tìtui, vint-a-dū insém a la sò amìga Sara Errani. Sèg l'à anc purtâ a cà anc al “Career Grand Slam” avénd vins fra 'l 2012 e 'l 2014 tut i tìtui Slam, sinc in tut.
Culegamènt estéran
}}
1475
Al 1475 (MCDLXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Malvagi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dū bruti parsòni i èṅ adrē a incuntràr dū sugèt incóra pèś.|Tagline dal film}}
Malvagi (Catìṿ) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2019 scrit e dirèt par Dan Berk e Robert Olsen, preśentâ a 'l South by Southwest fèstival.
Sunt
C'n adòs dal mascri ad bèsti, al śōvan Mickey (Bill Skarsgård) e la sò muróśa Jules (Maika Monroe) i fànan na rapìna a na stasiòṅ ad servìsi e pò, c'n i bèsi fargâ, i partìs'n in màchina par la Flòrida. Lung la via, quànd i s càt'n in mèś a 'n bòsc ad campàggna, i armàgn'n a pē avénd finî la benśìna. Cun la pulisìa ch'la gh dà la casa, i dū i vàn'n a pascàr ajùt e i càtan na cà lè darènt.
259
Al 259 (CCLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Puppet Master: The Legacy
{{Film }}
Malvagi
Sunt
Esénd ch'a n gh'è ninsòṅ dèntar, al ragàs al śbràga la ciavadùra p'r andàr a védar s'l è bòṅ 'd catàr dal carburànt. Dòp avēr tirâ sù dla dròga p'r al naś, pascànd in cantìna, Mickey e la Jules i védan ch'a gh'è na putìna in cadéni (Blake Baumgartner), muta e tuta muśnènta. In cal mént'r i tórnan i padròṅ 'd cà, George (Jeffrey Donovan) e la Gloria (Kyra Sedgwick), dū ciucâ in dla suca, la dóna specialmènt ch'la gh'à in bras un bambulòt ciamâ Ethan ch'la créd èsar sò fiōl.
Puppet Master: The Legacy
{{CITAZIONE|Adès al làsit al pōl èsar cuntâ.|Tagline dal film}}
Puppet Master: The Legacy (Al buratinàr: al làsit) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2003 ad Charles Band che chè al s firma cuma Robert Talbot. A s trata d'l utàṿ capìtul dla saga dal Puppet Master, pinsàda par David Schmoeller, ch'al mét insém dimóndi pès trat da i film precedènt.
Malvagi
Sunt
Mickey, ch'al gh'à sèg la pistòla druàda par la rapìna, al vōl liberàr la putìna ma pò chi lē la 'l mòrśga a 'n bras arbaltànd la situasiòṅ. Adès i èṅ i dū śōvan ch'i èṅ in perìcul parchè i dū śpóś i i vōlan far fóra.
Puppet Master: The Legacy
La pelìcula l'è vgnuda fóra diretamènt p'r al marcâ d'l home video.
Malvagi
Culegamènt estéran
}}
Puppet Master: The Legacy
Sunt
L'agìnta Maclain (Kate Orsini), decìśa a cgnós'r i segrét dla fórmula druàda da 'l buratinàr André Toulon par dar vita a i sò putòć, la próa a savēr-an da piò lśénd al sò diàri. Quànd la capìs ch'l è listés che ciucàr na spòrta róta, la và a pascàr Eric Weiss (Jacob Witkin), un vèć che Toulon 'l iva salvâ da i naśìsta quànd 'l éra pìcul durànt la secónda guèra mundiàla.
1755
Al 1755 (MDCCLV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Puppet Master: The Legacy
Sunt
Chi lò adès al viṿ insém a i ùltim buratèṅ ad Toulon (Blade, Pinhead, Jester, Tunneler e Six-Shooter) e 'l gh'iva prumìs ch'al n arév dâ la fórmula a ninsòṅ. La dóna però la fà dabòṅ e la gh spara in un śnòć par custrìnśar-'l a dar-'g i nàstar dal buratinàr.
La saga
La saga dal Puppet Master  la mét insém trédas pelìculi dirèti par di regìsta difarènt:
Culegamènt estéran
}}
Libero De Rienzo
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Libero De Rienzo (Nàpuli, 24 ad Favràr dal 1977 - Róma, 16 ad Luj dal 2021) 'l è stâ 'n atōr, regìsta e senegiadōr itagliàṅ.
Biugrafìa
In dal 2005 al fà 'l sò debùt da regìsta cun Sangue - La morte non esiste pò 'l fà la part dal giurnalìsta masâ da la camorra Giancarlo Siani in dal film biugràfic Fortapàsc.
Dòp avēr laurâ anc in soquànti fiction par la televiśiòṅ, cuma Nassiryia - Per non dimenticare e Squadra mobile, e a 'n film su 'l ciclìsta Marco Pantani (Il caso Pantani - L'omicidio di un campione), al mōr a 'l impruvìś a quarànta-quàt'r an par 'n infàrt in dla sò cà 'd Róma, lasànd na mujēr, la custumìsta Marcella Mosca, e dū fiōi.
Culegamènt estéran
}}
1476
Al 1476 (MCDLXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Faizon Love
{{metacaixa
XIV sécol
Al XIV sécol al tōś i an ch'i partìsen col 1301 infîn a 'l 1400, tolt dàint'r anca lò.
Faizon Love
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Langston Faizon Santisima (Santiâg ad Cuba, 1968), cgnusû méj cuma Faizon Love, 'l è 'n atōr e còmig americàṅ cun di urìgini cubàni.
Scutmâj
Al scutmâj (in italiân nomignolo) l'è na parôla 'dl' Arzân, ch' l'a 's câta ânca in tânt êter dialèt, cme al Mudnèiṣ e al Frarèiṣ, e ânca fōra regiòun d'intōren al Po. Un scutmâj l'é na sôrta ed nòm inventê, druvê ânca al dé d'incō, ch' al 's tâca a la gînta per tōr in gîr na quêlch qualitê o un quêlch difèt; al pōl ânca arfêres al nòm, al cugnòm, al mistēr o a l'urégin (la faméja o la sitê) dla persòuna. Cun al tèimp, i scutmâj a pōlen dvintêr quêşi di secònd cugnòm. Còl ch'l'é sicûr l'é che na vôlta tachê an 's chêva pió.
La stôria dla parôla l'an n' é mia sicûra, mó la duvré deşgnîr dal medioēv ed èser lighêda ai scongiurâs e per difènder e tgnîr luntân, dal persòuni, la ièta e al malatéi. Dal spiegasiòun pusébil în: dal tudèsch antîgh Scottname (un nòm dê per schêrs o per tōr in gîr), dal latèin excutere malia (= scongiurêr j incantèişem), excutere mala (= scongiurêr i mêl) o scutum in mallo (= scûd purtê int al j adunânsi ed piâsa).
Esèimpi per l'Arzân
Al vocabulâri ed Ferâri e Sèra al gh'à e-sânta eşèimpi de scutmâj, gióst per fêr la lésta ed quî pió comûn.
26 ed fervèr
Al  l'è al 57° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 308 dè a la fin dl'an (309 in di an bisestìl).
Scujàtul
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al scujàtul (Sciurus vulgaris) (scoiattolo in italiàn), cgnusû anc cuma śghirét o schiràtul, 'l è 'n mamìfar ruditōr dla famìja di Sciuridae e di Anomaluridae. 'L è anc ciamâ scujàtul rós o scujàtul europeo par difarénsa da qvél americàṅ, al scujàtul griś (Sciurus carolinensis).
In Itàglia i gh stànan dū dal vint-a-tri sóta-spéci dal Sciurus vulgaris, al Sciurus vulgaris fuscoater e al Sciurus vulgaris alpinus ch'al gh'à un mantèl négar.
Descrisiòṅ
Al scujàtul in gènar 'l è lung vint-sinc cm sénsa cuntàr la cóa ch'la riva a quìndas o anc vint cm sōl lē. La bèstia la pōl pśar da 250 a 340 gram e a n gh'è mia difarénsa fra masć e fémna ch'i pàran cumpàgn. A s créd che la cóa la sarvìs in di spustamènt e p'r armàgn'r in pē quànd al cur lung i ram. Al mantèl al pōl èsar rós rivànd anc a 'l maròṅ scûr méntar la pansa l'è sèmpar biànca. I scujàtui i gh'àṅ anc dgl'ungi dimóndi gusàdi e curvi par tgnir-as stric quànd i s tìran sù in si àrbul.
Al magna da tut e anc 'd Invèran al s dà da far, sōl s'a gh'è tròpa néṿ 'l armàgn in dla sò tana anc par soquànt dè.
Riprudusiòṅ e mòrt
La scujàtula la pōl avér fiōi, in gènar tri o quàtar pìcui, dū vòlti 'l an dòp avér gusâ fra Favràr e Mars o fra Śugn e Luj. Dòp trént'òt dè a 'l incìrca la parturìs. I śōvan quànd i nàsan i èṅ nûd, i péśan da déś a quìndas gram e i èṅ ór'b e sōrd dònca i n pōl minga scampàr da par lōr ma l'è sōl la fémna ch'la gh tîṅ adrē. A vint-i-òṅ dè ad vita i gh crés'n i pēi e pò i èṅ bòṅ ad védar c'n i sò òć. Dòp quàranta dè i gh la càv'n a magnàr dla ròba dura parchè in cal mént'r i dènt i gh'èṅ carsû anc se par vint stmani la màdar la cuntìnua a dar-'g anc al lat. Al fémni i pōl'n avér fiōl dòp dū an.
Al schiràtul al scampa in gènar tri an ma soquànt i rìv'n anc a sèt. In cà cun 'l óm cla bèstia lè l'è bòna ad vìv'r in fiṅ a déś an.
Àtar prugèt
}}
17 ed zógn
Al  l'è al 168śum dè dal calendàri gregoriàn (169śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 197 dè a la fin dl'an.
2000 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 2000, mo invéci 'l an 2000, 't ê da 'ndèr chè) Al 2000 (domìla, duemila in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1999 (milnovseintnovantanōv) e 'l vin prìma dal 2001 (domilaeùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MM. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al domiléśim post. 'L è 'l ventéśim sintunèr, dòp dal deśnovéśim e prìma dal veintunéśim. 'L è 'l dòpi dal 1000.
Colegamèint estèren
}}
1754
Al 1754 (MDCCLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
The Chosen Few
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|We move so fast it seems as though, we've taken to the sky, love machines in harmony, we hear the engines cry, I'm your turbo lover, tell me there's no other, I'm your turbo lover, better run for cover.|A s muvém acsè in présia ch'a pâr ch'a-j-ém tucâ 'l cēl, màchini d'l amōr in armunìa, a sintém i mutōr sigàr, mè a sòṅ al tò turbo amànt, dì pur ch'a n gh'è ninsòṅ àtar, a sòṅ al tò turbo amànt, 'l è méj ch'at cur a lugàr-at.|Turbo Lover, 1986|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Chosen Few l'è na racòlta ad braṅ dal grup heavy metal di Judas Priest publicàda 'l 11 'd Utóbar dal 2011. Tut i pès i èṅ stâ sarnî da di àt'r artìsta d'l heavy metal e d'l hard rock mundiàł.
Braṅ
Davśèṅ a i tìtui dal canti in pìcul a gh'è scrit al nóm dl'artìsta ch'la 'l à sarnî.
Furmasiòṅ
}}
260
Al 260 (CCLX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Véscuv
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al véscuv, in dal cristianésim, a l'é al respunsabil d'una dioceṡi, quäṡi tant 'mé un pastùr l'é al cap d'il sò pegur. Lü l'é al pastùr, e i cristiän i g'han l'imàgin dil pegur ch'i g' van a drè.
C'la parola ché la vegna dal grèc antic επίσκοπος (episcopos), ca völ dì cul ca 'l cuntròla da stä suar.
Al Papa, l'é mia admè al cap ad tüta la ceṡa catolica dal mond, ma l'é anca véscuv ad la dioceṡi ad Ruma.
Bibliugrafìa
}}
Betty Curtis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Non credevo possibile si potessero dire queste parole: al di là del bene più prezioso, ci sei tu.|A n cardìva minga pusìbil ch'i s psìsan dir cal paròli chè: da 'd là da 'l bèṅ più presióś, ta gh sē tè.|Al di là, 1961|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
La Betty Curtis, nóm 'd art dla Roberta Corti (Milàṅ, 22 ad Mars dal 1936 - Léc, 15 ad Śugn dal 2006) l'è stada na cantànta itagliàna, cgnusùda speciamènt par soquànti pès 'd sucès fat a cavàl di an Sinquànta e Ssanta cantâ a la manéra mudèrna in alóra di “sigadōr”.
In dla sò caréra l'à anc recitâ in soquànt film cuma I ragazzi del juke-box ad Lucio Fulci.
Culegamènt estéran
}}
363 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 363, mo invéci 'l an 363, 't ê da 'ndèr chè) Al 363 (terśeintessantatrī, trecentosessantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 362 (terśeintessantadū) e 'l vin prìma dal 364 (terśeintessantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintessantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Indiàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L Indiàna (a s lèś /ɪndiˈænə/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ dal Midwest e in qvéla di Lâg Grand e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1816. Al cunfìna a nòrd c'n al Mìchigan, a èst cun 'l Ohio, a sud c'n al Kentucky e a òvest cun 'l Illinòis. A nòrd-òvest 'l è bagnâ da 'l Lâg Mìchigan.
Al mùcia sù siē migliòṅ e siē 'd abitànt a 'l incìrca (16śum pòst, cun na persentuàla 'd biànc d'l 86,8% e 'd négar dal 9,4%) par na superfìsi ad 94.321 km². Indianàpulis l'è la sò capitàl e sità più impurtànta, faghénd sù dagnóra utsènt-mila abitànt, cun Fort Wayne, Evansville e South Bend àtar sènt'r impurtànt.
451 (nùmer)
{{Metacaixa
Indiàna
Culegamènt estéran
}}
451 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 451, mo invéci 'l an 451, 't ê da 'ndèr chè) Al 451 (quaterseintsinquantùn, quattrocentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 450 (quaterseintsinquànta) e 'l vin prìma dal 452 (quaterseintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintsinquantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
998 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 998, mo invéci 'l an 998, 't ê da 'ndèr chè) Al 998 (novseintnovantòt, novecentonovantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 997 (novseintnovantasèt) e 'l vin prìma dal 999 (novseintnovantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintnovantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1477
Al 1477 (MCDLXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Brësa
Brësa (Brescia in italian) l'é un cumoin d' la Lumbardia ad 192.165 abitant, capitäla d' la so pruvincia. A l'é la seconda citä lumbärda dop Milan par nümar d'abitant. Il la ciaman Leunësa d'Italia, num ca g'äva dat al pueta Giosuè Carducci. La citä l'é pusisiunä in dua la Val Trompia la finisa e la s' vèra in s' la Pianüra Padana.
815 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 815, mo invéci 'l an 815, 't ê da 'ndèr chè) 'L 815 (otseintquìndeś, ottocentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 814 (otseintquatòrdeś) e 'l vin prìma edl 816 (otseintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintquindicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Lucia Borgonzoni
{{Metacaixa
Basic Instinct
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lucia Borgonzoni
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Basic Instinct
{{Film }}
Lucia Borgonzoni
Biugrafìa
All'è rüä in Parlamëint in dal 2018.
Culegamëint estéran
}}
Basic Instinct
Basic Instinct (Istìnt primàri) 'l è 'n thriller eròtic dal 1992 ad Paul Verhoeven preśentâ a 'l 45śum Fèstival ad Cannes. 'L à ciapâ dū nomination a i Prèmi Òscar e a i Golden Globe ma al n à minga purtâ a cà gnint.
Al film 'l à muciâ sù dimóndi bèsi a i butghèṅ dal 1992, piasànd-'s in di prim duśènt pòst dla clasìfica dal pelìculi cun più incàs dla stòria (da piò ad tarśènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar), e l'à fat cgnós'r in tut al mónd l'atōra prutagunìsta Sharon Stone, anc par via dna séna durànt al sò interugatòri quànd la prila al gambi faghénd védar la pèpa ad sóta la stanlìna parchè la n gh'iva mia al mudàndi adòs.
A gh'è anc un séguit dal 2006: Basic Instinct 2 girâ par Michael Caton-Jones.
Sunt
'L ex muśicìsta rock Johnny Boz (Bill Cable) al vèṅ catâ mòrt in dla sò cambra da lèt masâ cun un śbragagiàs mént'r 'l éra drē a ciulàr. Al tîṅ a drē a 'l caś al detective Nick Curran (Michael Douglas) ch'al s pòrta adrē al scutmàj ad "Giustisēr". Pinsànd ch'a gh pòsa intràr-ag la scritōra e psicòluga Catherine Tramell (Sharon Stone), ch'la s catàva sèg la nòt d'l umisìdi, al và a catàr-la a cà sua insém a 'l sò culéga Gus (George Dzundza) par far-ag dal dmandi. Rivâ là al cata invéci la sò amànta, la Roxy (Leilani Sarelle), ch'la gh diś che la sò murōśa l'è in dla sò vila in sla spiàgia ad Stinson Beach ma ch'l'è sicùra ch'la n gh'èntra minga. Purtàda in dal cumisariâ, la Catherine la rispónd sèmpar franca e pò, sintàda cun sōl na stanlìna curta adòs, la prila 'l gambi faghénd véd'r a i pulisiòt la sò pasra e lōr i pèrd'n al fîł, tàcand a sudàr fréd.
Cla sira lè pò Curran al s litga in un bar cun l'agìnt di afâr intèran Nielsen (Daniel von Bargen) e pò al cumpàgna a cà la sò ex, la psicòluga Beth Gardner (Jeanne Tripplehorn), e sèg al gh'à 'n rapòrt sesuàł dimóndi viulènt.
Nick al pésca anc ad far cōlp su la bèla Catherine ma chi lē invéci la s dà da far par catàr sù dal nutìsi su 'd lò dasfrutànd al sò sex-appeal. In cal mént'r a vèṅ cupâ Nielsen e Curran al pasa di guàj parchè i 'l ìvan vdû quistiunàr-as sèg.
Culegamènt estéran
}}
The Devil's Double
{{Metacaixa
242 (nùmer)
{{Metacaixa
The Devil's Double
{{dialort | dial=Miranduléś}}
242 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 242, mo invéci 'l an 242 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 242 (duśeintquarantadū, duecentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 241 (duśeintquarantùn) e 'l vin prìma dal 243 (duśeintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintquarantaduéśim post.
The Devil's Double
{{Film }}
The Devil's Double (Al dupiòṅ dal Diàvul) 'l è 'n film dramàtic e biugràfic bélgi e ulandéś dal 2011 ad Lee Tamahori ch'al cònta la vita ad Latif Yahia, al sòśia dal fiōl ad Saddam Hussein, Uday.
Sunt
Dòp avēr cumbatû in dla guèra cóntar 'l Iràn, in dal 1987 al suldâ irachèṅ Latif Yahia (Dominic Cooper) al vîṅ ciamâ a Bagdàd p'r al fiōl più grand ad Saddam Hussein (Philip Quast), Uday (Dominic Cooper), dòp che da pìcui i ìvan studiâ insém. Chi lò 'l al custrìnś a dvintàr al sò sòśia parchè al gh sumìlia dimóndi, un quèl ch'a gh fà còmad par di mutìṿ ad sicurésa.
Tri an dòp 'l Iràq al taca na guèra cónt'r al Kuwait e Uday al diś tut cuntènt ch' «al tèmp di sieìc 'l è finî!». Al prìnsip al s dròga, al và in gir in Ferrari, al vistìs Armani, al turtùra la gint e 'l rapìs dal ragasōli da gusàr-as. Latif al fà sèmpar più fadìga a cumpatìr-'s ad lauràr par lò ma 'l n pōl far gnint o sinò Uday al la farà pagàr a la sò famìja. In dla stésa sò cundisiòṅ a gh'è anc na ragàsa amànta malvluntéra dal fiōl ad Saddam, la Sarrab (Ludivine Sagnier), ch'ad nascòst però la và a lèt anc cun Latif.
Un dè i dū i decìd'n ad scapàr via, rivànd insém a Malta.
Culegamènt estéran
}}
Lady Gaga
{{Metacaixa
Fausto Gresini
{{Metacaixa
Lady Gaga
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Fausto Gresini
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Fausto Gresini (Iómmla, 23 ad Śnar dal 1961 - Bulógna, 23 ad Favràr dal 2021) 'l è stâ 'n dirigìnt spurtìṿ e curidōr ad mòti rumagnōl, campiòṅ dal mónd in dla clas 125 in dal 1985 e in dal 1987. In dla sò caréra 'l è stâ bòṅ ad vìnsar vint-i-òṅ gari su sènt-trentadū gran prèmi cûrs, cun quarantasèt pòdi e darsèt pole position.
Lady Gaga
{{CITAZIONE2|I want your love and all your lovers' revenge, you and me could write a bad romance, caught in a bad romance! Caught in a bad romance, want your bad romance, I want your horror, I want your design 'cause you're a criminal as long as your mine, I want your love.|A vój ch'ta m vóga bèṅ, tut al tò amōr 'l è na vindéta, mè e tè a prévan scrìvar na stòria 'd amōr malàda, insaplâ in na stòria 'd amōr śbaliàda! Intraplâ in na stòria 'd amōr śbaliàda, a vój al tò amōr malâ, a vój la tò scarésa, a vój al tò piàṅ parchè 't sē 'n criminàł in fiṅ tant ch'at sē mio, a vój al tò amōr.|Bad Romance, 2009|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
La Stefani Joanne Angelina Germanotta (New York, 28 ad Mars dal 1986), cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Lady Gaga tòlt in prèst da la canta Radio Gaga dei Queen, l'è na cantànta e atōra americàna.
Fausto Gresini
Dòp ès'r-as ritirâ in dal 1994, 'l à mis in pē al team Gresini Racing faghénd-ag anc da manager. Cun la sò squàdra 'l à vins un tìtul in dla clas 250 c'n al giapunéś Daijirō Katō in dal 2001, 'n àtar cun Toni Elias in dla stagiòṅ 2010 in Mòta2 e un tèrs campiunâ in dal 2018 cun Jorge Martín in Mòta3.
'L à tòlt part da 'l 2002 a 'l 2020 anc a la MòtaGP, prima cun la Honda e pò cun l'Aprilia, faghénd cùrar Marco Simoncelli e miténd-'s in bisàca un secónd pòst cun Sete Gibernau in dal 2004 e cun Marco Melandri in dal 2005.
Lady Gaga
Sóta cuntràt cun la Interscope Records l'à fat al sò debùt in dal 2008 cun 'l àlbum The Fame faghénd subìt sèntar, anc par via di sìngui Just Dance e Poker Face, che qvést chè specialmènt 'l à vindû 'n squantèran. Subìt dòp la Germanotta l'à fat vgnir fóra 'l EP The Fame Monster cun dèntar di àtar pès ad sucès cuma Bad Romance (óltar déś migliòṅ ad còpi cuntànd anc al dascargàdi digitàli e na cover itagliàna cantàda par la Wilma De Angelis), Alejandro e Telephone.
Fausto Gresini
Dòp dū méś ad patimènt a 'l uśdàł, 'l è mòrt a ssant'an p'r al COVID-19 ch'al gh'iva ruinâ i palmòṅ. Al lasa sò mujēr, la Nadia, e quàtar fiōi, Lorenzo, Luca, l′Alice e l′Agnese.
Culegamènt estéran
}}
Lady Gaga
Cuma atōra l'à recìta in di film ad Robert Rodriguez Machete Kills e Sin City - Una donna per cui uccidere e in dla série televiśìva 'd scarésa American Horror Story ch'la gh'à frutâ 'n Golden Globe.
18 ed zógn
Al  l'è al 169śum dè dal calendàri gregoriàn (170śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 196 dè a la fin dl'an.
1771 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1771, mo invéci 'l an 1771, 't ê da 'ndèr chè) Al 1771 (milsetseintestantùn, millesettecentosettantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1770 (milsetseintestànta) e 'l vin prìma dal 1772 (milsetseintestantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintestantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Castèl ed Canòsa
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al Castèl ed Canòsa (Castello di Canossa in italiân) a’s câta ind al cmûn ed Canòsa in pruvîncia ed Rèz, ind l'Apenèin arzân.
Urégin
La rôca l’é stêda tirêda só vêrs l'ân 940 da Azzo Adalberto, fiōl ed Sigifredo ed Lóca, prîncip ed râsa longobérda. In pió ed la cà dal Sgnōr, insém a la prēda, al castèl al gh’îva dèinter un cunvèint in dó stêven ed sôlit dodéṣ frê benedetèin cluniacèins e la cêṣa dedichêda a S. Apollonio. L’êra difèiṣa da un trépel gîr ed mûri e fr’ al prém e al secònd, pió bâs, a gh’êren al cà pr’ j armê e pr’ i sêrev, i fabrichêt che fêven i bôregh.
Ind al tèimp dal Medioēv la rôca l’an s’ prîva mìa ciapêr e dèinter la gh’à ‘vû rifûg sicûr la regîna Adelaide, vèdva ed Lotario II rè d'Itâlia, che int al 950 la s’é lughêda a Canòsa per difèndres dal marchèiṣ d'Ivrea, Berengario II, che per pió ed trî ân l’à asediê, sèinsa risultê, la rôca.
L'andêda a Canòsa d’ Enrico IV
Al fât principêl dal perché l’é famōṣa Canòsa l’é còl ed quând a s’ é més d’acōrdi l'Imperadōr Enrico (o Arrigo) IV cun al pêpa Gregorio VII ind l’ân 1077,in dó la Cuntèsa Matélda l’é stêda prutagonésta.
Dôp Matélda
Dôp la môrt ed la Gran Cuntèsa a Bundèin ed Runcōr, al 24 lój 1115, a s’é impiê ‘na grôsa lôta per l'ereditê dal patrimòni matéldich, dôp che, quând incòra l’êra in véta, l’îva prumés i sō bèin a la cēṣa. Cun divêrsi vicèndi al castèl l’é stê ed quî gnû dôp ed Matélda, pó di Arzân, che l’àn butê zò fîn ai fundamèint int al 1255, pó ed nōv di Canòsa, dôp ed Giberto da Curèz, môrt int al 1321. Vêrs la fîn de sté ân al castèl al tōrna al Cmûn ed Rèz ch’ al l’à tgnû fîn al 1402, dōve Simone, Guido e Alberto Canòsa n’àn turnê a tôr al pusès; cuisché ind l’ân 1409 àn cedû la rôca per sèimper a j Estèins, che sâlvo quêlch céch peréiod tribulê (int al 1557 da Ottavio Farnese, Dóca ed Pèrma) l’àn tgnû fîn al 1796.
Int al 1502 Ercole I l’à numinê capitân ed la rôca Ludovico Ariosto ch’ al gh’é stê per quêṣi sē mèiṣ ûn a drê cl’êter, e int al 1593 al castèl l’é dvintê fèdev di cûnt Rondinelli.
Int al 1642 al Dóca Francesco I l’à invistî ed Canòsa la faméja Valentini ch’ l’ à tgnû al fèdev fîn al 1796.
In cl'ân lé j abitânt ed Canòsa a s’în arblê e s’în més insèm a la Repóblica ed Rèz e Napoleòun I, cun decrêt 8 giugno 1805 al fêva al Cmûn ed Canòsa che int al 1809 l’é stê unî a còl ed Quâter Castē.
Int al 1815, dôp la restaurasiòun, al Cmûn ed Quâter Castē la fât pêrta ed Sân Pôl e int al 1819 i cûnt Valentini àn utgnû dal Dóca ed turnêr in pusès dal fèdev di Canòsa. N’ în armêṣ padròun fîn al 1878, l’ân in dó al Stêt l’à cumprê la rôca, e l’à dichiarêda Monumèint Nasiònêl.
Nôti
Pêrt ed vōṣ l’é trât da la "Guida dell'Appennino Reggiano del Club Alpino Italiano, dal 1930"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Castello di Canossa trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Sussurri e grida
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Sussurri e grida (Susùr e sîg) 'l è 'n film dramàtic śvedéś dal 1972 'd Ingmar Bergman, vinsidōr 'd un Prèmi Òscar in dal 1974 par la futugrafìa ad Sven Nykvist e dimóndi àtar in gir p'r al mónd.
Cun al nóm 'd Ingrid von Rosen in dla pelìcula a gh'è anc l'Ingrid Bergman ch'la fà la part dna spedadōra.
Sunt
La pòvr’Agnese (Harriet Andersson) la gh'à 'n brut mâl e l'è drē a murìr. I gh tîṅ adrē al surèli Karin (Ingrid Thulin) e Maria (Liv Ullmann) e la badànta Anna (Kari Sylwan).
I patimènt dl’Agnese i dasquàcian dal tut i prubléma ch'i gh'ènan in dla famìja. La Karin e la Maria i gh'àṅ di cumpurtamènt difarènt quànd i tràtan la surèla ma tuti e dū i s dastàcan facilmènt da lē. Anc cun i marè al ròbi i n vànan minga tant bèṅ. La Karin l'è na dóna fréda ch'la n s cumpatìs ninsòṅ e la n gh'à minga di cuntàt cun Fredrik (Georg Årlin), più vèć ad lē, parchè a gh fà schiva 'l sès méntar la Maria la n dà minga a mènt, o śò da 'd lè, a Joakim (Henning Moritzen) e la n s fà minga di scrùpui quànd a s trata ad far-'g i còran c'n al dutōr David (Erland Josephson).
L'ùnica parsòna ch'la s tōś a cōr la vita dla malàda l'è l’Anna ch'la la sarvìs da dimóndi an. La gh dà anc al lat cuma s'la fus na putìna, fórsi arcurdànd la sò baghéta mòrta śóvna. Quànd pò l’Agnese la mōr dabòṅ, la badànda la vèṅ mandàda via in quàt'r e quàt'r òt parchè a gh'è da vénd'r al sit.
Al dū surèli i s làsan cuma s'i n fùsan gnanc parénti.
Culegamènt estéran
}}
Combaillaux
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Combaillaux (a s léś 'Coṁbaijó') 'l è 'n cumùn ed 1490 abitànt in dal sùd edla Fraṅsa, in dal Nord-Òvest ed Montpelié, in dla regiòun dla Lengvadòca-Rusijòun, dipartimèint edl Hérault. In dla só metê 'd sud-èst a s cultìva la vida, màinter che cl'ètra metê l'armàgn salvàdga cun dla màcia mediterànea. Al só sindeg 'l è 'l Daniel Floutard.