cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tano Cimarosa
Biugrafìa
La sò prima part impurtànta l'è quéla dal mafiōś Zecchinetta in dal film Il giorno della civetta (Al dè dla sivéta) dirèt in dal 1967 par Damiano Damiani. In séguit al lavóra insém a Alberto Sordi faghénd un pàdar cun dimóndi fiōi in Il medico della mutua (Al mèdag dla mutṿa), 'n itagliàṅ a 'l èstar par lavuràr in Bello, onesto, emigrato Australia sposerebbe compaesana illibata (Bèl, unèst, andâ in Austràglia par lavōr al spuśarév na dóna dal sò bandi incóra vìgin) e par finìr na guàrdia dna parśòṅ in Detenuto in attesa di giudizio (Imparśunâ ch'al spéta 'l sò giudìsi).
In di an Stanta al próa anc a far di film par sò cònt: al thriller-eròtic Il vizio ha le calze nere (Al visi al gh'à i calsét négar, 1975), la pelìcula dal gènar “pulisiòt” No alla violenza (Nò a la viulénsa, 1977) e Uomini di parola (Óm ad paròla, 1981). Cal film chè al dascór dla mafia e 'l è stâ girâ in dal mesinéś.
Da la fiṅ di an Utànta al s è vdû da spés in di film ad Giuseppe Tornatore (Nuovo cinema Paradiso, L'uomo delle stelle e Una pura formalità).
Culegamènt estéran
}}
Castèl d Èrżen
Èrżen (in Itagliàn Castello d'Argile) l è na cmònna ed 6.549 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Gotùrnio
Al Gotùrnio (in Itagliàn Colli Piacentini Gutturnio) a l'è un vëin DOC c'al sa fà in Pruvincia d' Piasëinsa e al vëgn da la: Cruatëina e dal Barbera. A l'è al prìm vëin piasintëin, e dal 1967 a l'è un vëin DOC.
Ag n'è ad diversi qualitä:
Aqua
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Mudnés}}
L'aqua l'è un lìquid sèinza savôr, sèinza udôr, seinza culôr ch'la sèrv a tótt i animel e i piant d'la Tèra. As peinsa cha'ag-en sien pió ed 1400 million ed kilometer cubic.
L'aqua l'a-s càta in d'i ocèan, in d'al mêr, in d'al giâz, ma anch in d'al nóvli, in d'i fiómm e in d'i lêgh. L'aqua da bávver l'è impurtànt per l'òmm civiliżê. As dis ch'ag-én sia anch sólla Lónna, Mèrt e in d'i eter pianê.
Colegameint esteren
}}
Pivpélegh
Pivpélegh (Pievepelago in Itagliàn) l'é un paesëin ad 2.276 abitant in Pruvincia ad Mòdna. Al sa tröva a 781 m d'altësa e al fa part ad la Cumunitä Muntä dal Frignän, c'la g'ha la sò capitäla a Pavóll.
In sal teritòri a gh'è a bòta d'i bùsch in mës al muntä, da 800 a 1.500 m. D'invèrn fiòca e d'astà fa bèl frësc.
Puratta
Puratta (in Itagliàn Porretta Terme) l é stè na cmóṅna ed 4.781 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna. Al fa pèrt dal 2016 dla cmóṅna ed Èlt Raggn. Al é famåuṡa pr äl só âcui termèl. La żänt gnîva al tèrm ed Puratta dal tänp di Rumàn.
1520 (nùmer)
{{Metacaixa
Puratta
Fèn pèrt dla ex-cmóṅna ed Puratta: Castlózz, Capugnèn e Curvela.
1520 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1520, mo invéci 'l an 1520, 't ê da 'ndèr chè) Al 1520 (milesincseintvèint, millecinquecentoventi in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1519 (milesincseintdeśnōv) e 'l vin prìma dal 1521 (milesincseintveintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintveintéśim post.
Colegamèint estèren
}}
40 gradi all'ombra del lenzuolo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dòp ch'a î pruâ incòsa... pruâ al Sès c'n un Surìś.|Tagline dal film}}
40 gradi all'ombra del lenzuolo (40 grâd in dl'òra dal linsōł) l'è na cumèdia a epiśòdi dal 1976 ad Sergio Martino.
A 'l èstar l'è cgnusùda cuma “Cuarenta grados a la sombra de la sabana blanca” in Spaggna, “Fiebre italiana” in Mèsic, “Sex with a Smile” in di Stat Unî, “Kadinlarin dünyasi” in Turchìa e “Müssen Männer schön sein?” in Germàgna.
Prim epiśòdi: La cavalóna
L’Emilia Chiapponi (Edwige Fenech), nomen omen, l'è andàda a star a Fënza in Emìglia-Rumàgna da quànd l'à spuśâ 'n avucàt dal pòst (Renzo Rinaldi) ma in sità i la cgnósan tut c'n al scutmàj ad “La cavalóna” parchè l'è na pèpa da lcar-'s i bafi. Tut i s la vrévan gusàr, specialmènt al cavalēr Marelli (Tomás Milián), un put traśandâ ch'al pòrta dū uciài ch'i pàr'n i vēdar dna butìglia e di cavìi ch'i sumìlian a na sēv tajàda mâł. Chi lò, ch'al lèś la Famìja cristiàna e al gh'à di santèṅ stramnâ da tut al bandi, al gh'à tut al nòt di insùni pòran fra lò e la cavalóna e al gh'à biśógn ad cuntàr-i a l’Emilia par telèfun a sinc óri dla basōra. A fòrsa 'd andàr avànti acsè a la dóna a gh vîṅ vója dabòṅ ad far-as c'l óm lè ch'la n à mai vdû. La gh dà acsè apuntamènt ad nòt in dla circuvalasiòṅ in dua la s fà ciulàr a la granda dòp avér-ag dit in dialét «Adès a t fag védar mè chi l'è la cavalóna!». Al giōran dòp a s vîṅ a savēr in un bar che qvél ch'a s l'è fata a n è minga 'l cavalēr ma 'n óm c'n i bafi àtar tant brut o anc da piò (Salvatore Baccaro) ch'adès al vōl śibìr da bév'r a tut dgénd in dialét «La m paréva na cavàla in calōr la m paréva, la m salta adòs, la m à fat murìr da 'l gust cla vaca... A m 'n sòṅ fat sèt, àtar che la Nives!». Marelli, ch'al n gh'éra mia andâ parchè al gh'iva paùra, al capìs ch'l à pardû l'ucaśiòṅ dla sò vita e al cróda śò par tèra in strada.
Secónd epiśòdi: ’L àtim ch'al scapa via
Al milanéś Filippo (Alberto Lionello) al fà 'l autìsta par la cuntésa rumàna Esmeralda (Giovanna Ralli), al la scaròsa dapartùt méntar lē la fà la gata mòrta sèg dasquaciànd al gambi e dand-'s al rusét in di làbar méntar lò al la tîṅ 'd òć mént'r al guìda andànd in a risć ad far 'n incidènt. Dòp ès'r-as farmâ in di camp, cun lē ch'la ciàpa 'l Sōl c'n i òć sarâ, lò al n in pōl piò e al gh salta adòs par gusàr-la in sla Rolls Royce ma purtròp in sal più bèl al gh'à 'l mâł dla lumàga. Cla sira lè Filippo al dà indrē la màchina, tòlta a nuléǵ, e a s vîṅ a savēr ch'i dū i èṅ na còpia ad puvràs (i gìr'n in Sincsènt) cun di prubléma a far sès e i próan a druàr dla fantaśìa par védar s'i càtan la manéra ad dar dal pēv'r a 'l situasiòṅ. Filippo al diś a sò mujér ch'la n è minga malnéta abàsta méntar lē la gh dà dal culatòṅ. Sinténd cla paròla lè dita a lò, a Filippo a gh vîṅ dûr dimóndi in mèś a 'l tràfic e alóra, tgnénd adrē a qvél ch'a gh'iva dit al dutōr, 'd inprufitàr-'s ad tut i mumènt bòṅ prima ch'i scapìsan via, i dū i tàc'n a ciulàr in mèś a la strada.
Quàrt epiśòdi: I bèsi 'n bóca
Salvatore (Enrico Montesano) al sòna a 'l us dla cà dla mujér (Barbara Bouchet) 'd un cumendadōr lumbàrd ch'al viṿ in Śvisra (Franco Diogene). Sèg al gh'à na valìś pîna 'd bèsi, vint migliòṅ ad franc. 'L óm al gh i śibìs a pat che lē la gh vaga a lèt par n'óra 'd arlój parchè da quànd al l'à vduda 'l à pardû la tèsta par lē e pò al dè dòp al gh'à da tōr 'n aparéć e al n la vidrà mai piò. La dóna la fà l'uféśa ma chi bèsi lè i gh farévan còmad par tōr na plisa, dònca la gh diś ad sè. La matìna dòp 'l óm al tórna a sunàr a la pòrta e al gh dà àtar vint migliòṅ parchè al vōl i 'l aṅ spustâ 'd un dè e chi bèsi lè i gh vànsan parchè al banchi i èṅ saràdi e lò al n pōl briśa purtàr-i sèg in aparéć. Dòp la secónda gusàda, i dū i s véd'n a 'l aeropòrt parchè lò al gh'à da partìr e lē la gh'à da cumpagnàr sò marè ch'al tórna da 'n viàś ad lavōr. Salvatore al gh diś ch'in di cèso a gh'è 'n àtar pachét ad bèsi par lē, 'l ùlt'm e pò basta. Finìda la tèrsa ciulàda, la dóna la và incónt'r a sò marè ma la véd ch'a gh'è anc Salvatore. Al cumendadōr al dmànda a 'l óm s'l à purtâ i sò bèsi da Milàṅ cum i éran 'd acòrd, ssanta migliòṅ ad franc, e lò, ch'ad mistēr al pòrta i sòld ad chi àt'r a 'l èstar par lugàr-i, al gh diś ad sè parchè al i à bèla cunsgnâ a la sgnōra.
Culegamènt estéran
}}
Maschio, femmina, fiore, frutto
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Maschio, femmina, fiore, frutto (Masć, fémna, fiōr, frut), cgnusû anc cuma La ragazza superstar, l'è na cumèdia muśicàla itagliàna dal 1979 ad Ruggero Miti giràda in Pùglia e a Róma.
La prutagunìsta Anna Oxa, dasfrutànd 'l aspèt ch'la gh'iva in alóra mèś masć e mèś fémna, la fà chè la part 'd un fradèl e dna surèla pugléś e la canta soquànti canti cuma Pagliaccio azzurro e Notti per due, cover in itagliàṅ ad Because the night dla Patty Smith.
In un cameo in discutéca a gh'è anc Jimmy il Fenomeno.
Sunt
L’Anna Vivente (Anna Oxa) e Tony (Anna Oxa) i èṅ dū śmèi ch'i vìv'n a Bari. La prima l'è bòna a cantàr, al secónd al juta sò sîṅ mecànig, Nicola, in ufisìna. Quànd a mōr sò pàdar, stanc ad ciapàr di sćiafòṅ da sò màdar, i dū i partìsan par Róma tgnénd adrē a 'l sógn ad lauràr in dal mónd dal spetàcul. L’Anna la dmanda 'n pasàǵ a 'n camiunìsta méntar Tony al scaròsa dū turìsti rumàni, la Sara e la Mara, che però i gh pòrtan via la màchina a la prima ucaśiòṅ bòna.
Tony in na quàlc manéra al riva a Róma in dal lucàl par sōli dóni L'isola di Dacia in du i s càtan al dū ladri. Sèg a gh'è anc un fnòć tedésc (Giovanni Crippa) ch'l iva fat al viàś cun l’Anna e la Caterina, na ragàsa ch'la 'l juta a pascàr-li in na discutéca par gay, pò in 'n àtar lucàl ciamâ Make up. Balànd a 'l ritm dla discomusic, Tony al fà 'l galét cun tut al dóni ch'i gh pàsan dintóran, pò al decìd 'd armàgnar lè tuta la nòt a durmìr. In cal méntar l’Anna la finìs in mèś a 'n grup ad bòṅdagnìnt piucióś. Òṅ ad qvist chè (Ninetto Davoli) al gh fà védar cuma a s fà a catàr sù di bèsi da la gint par magnàr quèl, cantàr e balàr p'r al stradi.
L’Anna la và a 'n pruvèṅ par na cà discugràfica e 'l diretōr (Massimo Boldi) al decìd ad tōr-la dand-'g al nóm 'd art ad Sally Sexy.
Culegamènt estéran
}}
Il mattino dopo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'L admàṅ matìna... a pōl èsar umisìdi.|Tagline dal film}}
Il mattino dopo (’L admàṅ matìna) 'l è 'n thriller girâ in dal 1986 par Sidney Lumet. 'L à fat sù da piò ad vint-sinc migliòṅ ad dòlar in tut a frònt 'd un cóst ad trédas. La Jane Fonda l'è stada candidàda par vìns'r al Prèmi Òscar par l'atōra prutagunìsta.
La Kathy Bates la fà 'n camèo faghénd la part dna pasànta.
Sunt
Na matìna la s darséd cun darènt a lē al cadàvar 'd un futógraf ch'la n s arcòrda briśa, anc parchè la sira prima l'iva alvâ dimóndi al gòmat. Lì lò 'l è stâ masâ cun un curtlàs insfilsâ in dal pèt. È-la stada lē ma adès l'à daśmindgâ incòsa o è-la na trapla? Daspràda l’Alex, dòp avér pruâ a scanślàr tut, la taca a scapàr via par tōr 'n aparéć ma tut i vōi par San Francisco i èṅ pîṅ. Lung la via 'l incróśa 'n ex pulisiòt, Turner Kendall (Jeff Bridges), ch'al créd a qvél ch'la gh diś e al gh dà 'l sò ajùt. A s vèṅ a savér ch'al futógraf al s éra mis a far di ricàt a l’Isabel.
Culegamènt estéran
}}
Dåzza
Dåzza (in Itagliàn Dozza e in rumagnòl Doza) l è na cmònna ed 6.605 (2014) abitànt in pruvénzia ed Bulåggna
Kill 'Em All
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|By the last breath of the fourth winds blow, better raise your ears, the sound of hooves knocks at your door, lock up your wife and children now, it's time to wield the blade, for now you have got some company, the Horsemen are drawing nearer, on the leather steeds they ride, they have come to take your life, on through the dead of night, with the four Horsemen ride or choose your fate and die.|Cun 'l ùltim fiâ dal quàrt vènt ch'a sópia, a sarév méj ch'at vris bèṅ gl'uréci, da 'd là da 'l us al sòṅ di sòcui al stusa fòrt, mét a 'l sicûr la tò dóna e i tò fiōi adès, 'l è rivâ 'l mumènt ad tiràr fóra la spada, pròpria adès at gh'à cumpagnìa, i cavalér i èṅ drē a vśinàr-as, insìma a di cavài ad curàm, i èṅ vgnû a tōr-at la vita, in dal cōr dla nòt, cavàlca insém a i quàtar cavalér o sarnìs al tò destîṅ e mōr.|The Four Horsemen, 1983|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Kill 'Em All (Masâ-i tut) 'l è 'l prim àlbum in studi dal grup di Metallica, vgnû fóra in dal Luj dal 1983 par la cà discugràfica Megaforce (e pò par l'Elektra). 'L è stâ registrâ In dal méś ad Maǵ dal 1983 in di studi Music America ad Rochester. 'L à vindû da piò ad tri migliòṅ ad còpi in di sōi Stat Unî.
Quàtar di pès dal disc (The Four Horsemen, Jump in the Fire, Phantom Lord e Metal Militia) i èṅ firmâ anc p'r al vèć chitarìsta dal grup, Dave Mustaine, mis da na banda a 'l ùltim in favōr ad Kirk Hammett ch'al daśvgnìva da gl'Exodus. Da 'l cant suo al basìsta Cliff Burton 'l à scrit al pès strumentàł (Anesthesia) - Pulling Teeth.
Braṅ
In dla riedisiòṅ dal 1989 a i déś pès uriginài i èṅ stâ śuntâ àtar dū braṅ, Am I Evil (còver di Diamond Head) e Blitzkrieg (còver di Blitzkrieg).
San Pròsper (Mo)
San Pròsper (San Prospero in Itagliàn) l'é 'na sitê ad 4.444 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Funtanàllṡ
Funtanàlls (in Itagliàn Fontanelice e in rumagnòl Funtana) l è na cmònna ed 1.984 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Andrea Gaudenzi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Andrea Gaudenzi, (Fënza, 30 ad Luj dal 1973, a s lèś [an'drɛa gau'deŋt͡si] in Itagliàn) 'l è stâ 'n tenìsta rumagnōl prufesiunìsta da 'l 1990, an in dua 'l à vins i tìtui dal Gran Slam di śōvan dal Roland Garros e di US Open. Al 27 ad Favràr dal 1995 'l è rivâ a èsar al nùmar daśdòt dal mónd, puśisiòṅ in dua al gh'è stâ par dū an a 'l incìrca. Anc par via ad soquànt infurtùni, 'l è stâ custrét a dar-ag sù in dal 2003. Al tiràva 'l arvèrs a dū maṅ e al druàva 'l bras dèstar.
In dla sò caréra 'l à muciâ sù da piò ad tri migliòṅ ad dòlar, vinsénd tri tìtui ATP in sla tèra rósa (a Caśablànca in dal 1998 e a St. Poelten e a Båstad in dal 2001). Inóltar 'l è stâ bòṅ ad bàtar, fra i àtar, Roger Federer, Pete Sampras, Alberto Berasategui, Jim Courier, Michael Stich, Evgenij Kafel'nikov, Sergi Bruguera e Thomas Enqvist.
Caréra
Andrea al fà sù i sò prim riśultâ impurtànt in di an da 'l 1994 a 'l 1996 quànd, faghénd alenamènt c'n al staff ad Thomas Muster, 'l è rivâ in semifinàl a Montecarlo, in di quàrt a Róma par dū vòlti, e in finàl a Stucàrda, Esturìl, San Marèṅ e Dubai (qvést chè a 'l quèrt). In dal 1994 'l è bòṅ ad bàtar Jim Courier a 'l Roland Garros, rivànd in di utàṿ in du al pèrd 2-6 7-5 4-6 3-6 da Goran Ivanišević.
In dal 1998 'l à śugâ la finàl dla Cópa Davis a Milàṅ cóntar la Śvèsia. Durànt al tie-break dal quìnt sèt cóntar Magnus Norman, durànt un servìsi, al s è fat mâl p'r un sćiànc a i narvòṅ dla spala in sal puntéǵ ad 6-7 7-6 4-6 6-3 6-6 e 'l è stâ custrét a dar-'g a muć.
Culegamènt estéran
}}
Murdàn
Murdàn (in Itagliàn Mordano e in rumagnòl Murden) l è na cmònna ed 4.747 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Bà
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Bulgnaiṡ |cass=BLG}}
Al bà l'è al masti d'la vaca e én tott e du dal bisti d'la famajja Bos taurus.
Al masti as ciama acsé dåpp èser castrè, prèmma as ciama tor.
Prèmma ch'ai fossen al machin int'la canpâgna i bû gnéven druvé par tirer i piû e par traspurtèr la zänt.
Pruverbi
Al bò l'as trova in di mòndi pruverbi e espressioun populer:
}}
Castelvéder
Castelvéder (Castelvetro di Modena in Itagliàn) l'é 'na sitê ad 10.955 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Suléra
La sitê la fà part dl Union Téri d'Àrsan, insëma a Chèrp, Nóv e Campgajàn.
Geugrafia
A l'è in piena Val Padäna, la s'tröva a 10 km da Mòdna e 8 km da Chèrp.
Sul do Brasil
Al Sud dal Brasil (in Portoghês: Região Sul do Brasil) all'è voina d'i sëincu regiòun ch'i furman al teritòri dal Brasil.
Storia
All'è la regiòun püsä picëina par grandësa ma all'è cùla c'la g'ha püsä abitänt, in tütt, al dòpi d'la regiòun dal Nord e dal Centro-Oeste: in dal 2010 i'eran 27.384.815.
Norte do Brasil
Geugrafia
All'è la prèma regiòun par grandësa e la quärta par pupulasiòn (15.865.678), e la cunfëina cul Nord-Est e 'l Centro-Oeste, e ancha cui Stä d'la Bulivia, dl'Ecuador, dla Colombia, dal Venesüela, dla Guyana, dal Suriname e dla Guyana Francesa.
Ab hoc et ab hac
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
Castnèṡ
Castnès (in Itagliàn Castenaso) l è na cmònna ed 14.925 abitànt (2015) in pruvénzia ed Bulåggna.
Castión
Castión (in Itagliàn Castiglione dei Pepoli) l è na cmònna ed 5.739 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Per favore, non toccate le vecchiette
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al film cult ad Mel Brooks.|Tagline dal film}}
Per favore, non toccate le vecchiette! (Par piaśēr, n tucâ minga 'l vcini!) l'è na cumèdia dal 1968 ad Mel Brooks, chè a 'l sò prim lavōr da regìsta. L'è stada giràda c'n un budget ad gnanc un migliòṅ ad dòlar. Prima ad tōr al tìtul definitìṿ ad “The Producers”, la pelìcula la gh'iva da ciamàr-as “Springtime for Hitler”.
Al film 'l è stâ numinâ par dū Prèmi Òscar, vinsénd qvél par la senegiadùra uriginàla ad Mel Brooks. In dal 1996 i americàṅ i aṅ decìś ad tgnìr-al dacàt in dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî.
Master of Puppets
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|They keep me locked up in this cage, can't they see it's why my brain says rage? Sanitarium, leave me be, sanitarium, just leave me alone.|I m tìnan sarâ in cla gàbia chè, capìs'n-i mia ch'l è par qvést chè ch'al mè sarvèl al bruśa 'd arlìa? Manicòmi, lasâ'm star, manicòmi, lasâ'm da par mè e basta.|Welcome Home (Sanitarium), 1986|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Master of Puppets (Al buratinàr) 'l è tèrs àlbum in studi dal grup di Metallica, vgnû fóra in dal Mars dal 1986 par la cà discugràfica Elektra. 'L è stâ registrâ in dal 1985 fra Setémbar e Dicémbar in di studi Sweet Silence ad Cupenàghen e 'l è stâ bòṅ ad rivàr a 'l 29śum pòst dla Billboard. A tut al 2012 'l à vindû da piò ad siē migliòṅ ad còpi in di sōi Stat Unî.
Cal disc chè 'l è 'l ùltim registrâ c'n al basìsta Cliff Burton ch'al mur'rà in 'n incidènt in bus durànt al tour prumusiunàł.
Furmasiòṅ
}}
1841
Al 1841 (MDCCCXLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Baśèla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La baśèla o baślátta (in itagliàṅ mento) l'è la part basa dal grugn. In gènar in di masć la gh'à na fórma a quàdar, in dal fémni a triàngul.
La taca da sóta 'l làbar e la quàcia la part ad mèś dla ganàsa. Soquànti parsòni i gh'àṅ un bûś in dla baśèla, di àtar i gh l'aṅ dópia (quànd la gh'à na piga pîna 'd gras). Tgnénd a drē a 'l tradisiòṅ, al strìi i gh l'aṅ biślùnga ch'la piga.
Par mét'r a pòst al baśèli vgnudi mâł a s pōl andàr da 'n chirûrg plàstic.
Referènsi
}}
Ennemond Alexandre Petitot
Ennemond Alexandre Petitot l'è stè 'n architètt francez c' l'à lavorè bon bén int'al duchè 'd Pärma
La prima pärta 'd la vitta
Nassu a Lión dal 1727, Petitot dal 1741 l' è entrè int'al studi äd Jacques Soufflot, ch'al gh'à fat da méstor.Podopa l'è andè a studiär a Parigi. L'à vens al Grand Prix de Rome dal 1745 e acsì l'è andè a stär a Ròmma.
A la corta 'd Pärma
Dal 1753 l' è stè ciamè a Pärma, dal duca Filip Borbón, par fär l'architètt, intant c' a gh'era a la corta n' ätor francez d'importansa, al ministor Du Tillot. Petitot l'à lavorè a Colórni al Palas ducäl, int'i zardén e int'la béla cieza 'd San Liborio.
Dal 1754 al s'è ocupè dal Zardén 'd Parma insèmma al scultor Boudard, francez anca lu. A Pärma l'à anca imaginè al "Stradón", col sò bél Casino del Caffè, che i Pramzàn i gh'àn mis a nòmm propria "al Petitò". In Piasa l'à disegnè al dednans 'd la cieza 'd san Pèddor e so quant ornament int'al Palas dal Governator.
Al finäl
Quand c' al duca Ferdinando l'à mandè via al Du Tillot, Petitot al n'à pu lavorè a corta mo l'è restè a Pärma pr' insegnär a l'Académia: int'i sò scolär gh'è stè Nicola Bettoli, l'architètt dal Regio. L'è mort int' la sò villa 'd Maror dal 1801.
.softbank
.softbank 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Laura Robson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Laura Robson (Melbourne, 21 ad Śnar dal 1994, a s lèś [ˈlɔrə ˈrɒbsən]) l'è na tenìsta ingléśa da 'l 2008. Nada in Austràglia, a daśdòt méś l'è andàda a star a Singapōr, prima ad spatinàr insém a i sò genitōr Andrew e Kathy in dal Régn Unî a siē an. Adès la stà a Lóndra.
L'è prufesiunìsta da 'l 2008. La dróa al bras sinìstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è élta 180 cm e la péśa 67 chilo. La gh'à dū càṅ labrador, Ella e Kiri. La sità ch'a gh piàś da piò l'è New York.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar trénta-sèt dal mónd 20 ad Maǵ dal 2013 e l'à vins un tìtul ITF. Insém a Andy Murray l'à mis in bisàca la mdaja 'd argìnt in dal dópi misć a gl'Ulimpìadi dal 2012 pardénd da Maks Mirny e da la Viktoryja Azaranka dla Rùsia biànca par 6–2 3–6 [8–10]. A quatòrd'ś an l'à purtâ a cà al turnèo ad Wimbledon dal śóvni e l'à śugâ anc dū finàli a gl'Australian Open in cla categurìa lè (in dal 2009 e in dal 2010).
L'ingléśa l'è stada bòna ad bàtar la Kim Clijsters, la Venus Williams, l'Agnieszka Radwańska, la Petra Kvitová, la Jelena Dokić, la Na Li e l'Angelique Kerber.
Caréra
La Laura la fà al sò debùt in dal sircùit WTA in Lussembûrg in d'l Utóbar dal 2008 ma la pèrd da l'Iveta Benešová 6-1 2-6 3-6. In Nuvémbar invéci la vins 'l ITF ad Sunderland. 'L an dòp la dasfùta na carta salvàdga par śugàr a Wimbledon ma la pèrd subìt da la Daniela Hantuchová par 6-3 4-6 2-6.
In dal 2010 la pasa 'l qualificasiòṅ a Birmingham ma la pèrd a 'l secónd tùran da la Yanina Wickmayer. A 'S-Hertogenbosch la và fóra subìt ad òpra dla Dominika Cibulková par 3-6 4-6. Stés quèl anc a Wimbledon in dua a vins la nùmar tri dal mónd Jelena Janković cun al puntéǵ ad 6-3 7-6. La finìs 'l an pardénd a Uśàka da la Kimiko Date-Krumm, piasàn-as a 'l 206śum pòst dla clasìfica dal fémni.
In dal 2011 la śōga mâl ma a Wimbledon la bat l'Angelique Kerber a 'l prim tùran prima ad cédar a la Marija Šarapova 6-7 3-6. Dòp soquànt tentatìṿ in di an pasâ andâ mâl, finalmènt la pasa 'l qualificasiòṅ a gl'US Open.
In dal 2012 la riva a 'l secónd tùran a Birmingham (4-6 6-3 4-6 da la Marina Eraković) e a Eastbourne (4-6 5-7 da l'Ekaterina Makarova). A Wimbledon (quìnta carta salvàdga ad fila) la pèrd subìt in tri sét da l'itagliàna Francesca Schiavone. In Luj la và a śugàr in sla tèra rósa ad Palèrum. Chè l'è bòna ad bàtar la Roberta Vinci 6-3 7-5 e la Carla Suárez Navarro 6-4 2-6 6-3, insfilsànd-as acsè in semifinàl in dua la céd par 6-2 5-7 2-6 a la Barbora Záhlavová-Strýcová. Dòp un prim tùran a New Haven (3-6 3-6 da la francéśa Marion Bartoli), la s fà strada a gl'US Open in dua la bat prima la Kim Clijsters e pò la Na Li, prima ad lasàr strada a la Samantha Stosur 4-6 4-6. Al 22 ad Setémbar la śōga la sò prima finàl WTA a Cantón ma la la pèrd da la Hsieh Su-wei par 3-6 7-5 4-6. La sèra 'l an da nùmar sinquànta-tri dal mónd.
In dal Śnar dal 2013 la pèrd par dū vòlti ad fila da la Sloane Stephens a Hobart e a gl'Australian Open ma chè almànc l'è bòna ad mandàr a cà la Petra Kvitová par 2-6 6-3 11-9. In di tri turnèo a vgnir invéci la và sèmpar fóra subìt a Doha (4-6 1-6 da la Daniela Hantuchová), in Dubai (4-6 6-2 6-7 da la Julija Putinceva) e a Indian Wells (6-2 6-7 1-6 da la Sofia Arvidsson). A Miami la bat sōl la Camila Giorgi prima ad cédar in tri sét a l'Alizé Cornet. La tórna a far dascórar incóra ad lē a Madrid (tèrs tùran sćiancànd 6-3 6-1 la nùmar quàtar dal mónd Agnieszka Radwańska) e a Róma (6-3 6-2 a la Venus Williams prima ad cédar a sò surèla Serena 2-6 2-6).
Culegamènt estéran
}}
Paulinho Nogueira
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Rosa
Rosa (in Itagliàn a gh'è anca Rosetta, o anca Rosina) l’è un nùm da dòna, fòrsi vün d'ì püsä druä, sicuramëint al tèrs in Itaglia. .
Paulinho Nogueira
L'è anca stä al prèm maestar ad Toquinho.
Rosa
La santa püsä cugnusìda a l'è Santa Rosa da Lima, al 23 d'agùst
Paulinho Nogueira
Ligamm ad föra
}}
Ragusa
Ragusa l'é 'na sitê ad 73.288 abitant (2009), capitäla d'la pruvincia umònima, in Sicìglia.
La comunidad - Intrigo all'ultimo piano
{{Metacaixa
Ragusa
L'è la sitê püsè rica dal Meridiòn, ciamä anca l'altra Siciglia, parchè la g'ha sëimpar vìd 'na storia diferëinta da cùla ad tüta l'Isula.
La comunidad - Intrigo all'ultimo piano
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ragusa
L'è stä distrüta a bòta da un teremòt in dal 1693 e ricustrüida in dal sècul XVIII in dü pàrt: Ragusa ad sùra e Ragusa Ilba.
La comunidad - Intrigo all'ultimo piano
{{Film }}
{{CITAZIONE|I sònan a la pòrta... a v cunvîṅ a n vèrar minga.|Tagline dal film}}
La comunidad - Intrigo all'ultimo piano (Al cundumìni - Tragatèṅ a 'l ùltim piàṅ) l'è na cumèdia négra dal 2000 'd Álex de la Iglesia ch'l'à vins tri Prèmi Goya in dal 2001.
Sunt
La Julia García (Carmen Maura), spuśàda malvluntéra cun Ricardo (Jesús Bonilla), l'è n'agìnta ch'la vénd di apartamènt ma la gh'à di prubléma a dar-an via òṅ ad lus che però al s cata in un palàs dimóndi lòfi. A n catànd ninsòṅ ch'l al tóga, la decìd 'd andàr-'g a star lē. Un dè, tut 'd un trat, a vèṅ śò al tasèl par n'infiltrasiòṅ 'd àqua e a salta fóra al cadàvar 'd 'n óm mòrt ch'al vivìva là da par lò. Sèg al gh'à na mapa par tiràr fóra un quèl cuma siē migliàrd ad franc vins a 'l totocalcio spagnōl, lugâ da na quàlc banda.
Dòp avér-i catâ, la dóna la próa a purtàr-'s-i via ma a n è briśa 'n quèl fàcil parchè chi àtar dal cundumìni i vōlan la sò part e i èṅ dispòst a tut p'r avér-i, anc a cupàr.
Culegamènt estéran
}}
Ptòun
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al ptòun 'l è cal bagàj cichìn e tònd al piò dal volti, che, da stèr tachê a la só banda 'd stófa, e però insfilsê dèint'r a la só àśola in cl'ètra banda, al servìs a sulèr un vistî, na frudèta, na giaca, o dal brèghi. In di lór scavamèint, i archeòlug i àn catê che 'l ptòun 'l era druê fin da di tèimp dimòndi antìg, e custruî di materiē piò diferèint, bastèva ch'i fusen stê abàsta sòlid: 'd ôs, ed lègn, ed mèdrapèrla, ed metâl, curàm, avóri, nóś ed côc, gèma. In di tèimp piò śvèin a nuèter a s in cata anca 'd curōś, 'd vēder, ed plàstica, e 'd śama. La manéra 'd tachèr al ptòun, l'è sèimper col fîl e la gùcia: se incòri al sêrt al cuśìs i ptòun a màn, mo invéci in del fàbrichi e in di laburatòri artigianêl, i ptòun i vinen de piò tachê cun la màchina da cuśìr, ch'l'è dimòndi śvélta anca se magàri la fa dal cuśdùri mìa sèimper perfèti.
Noti e referèinsi
}}
Categoria:Ptunadûri
Categoria:Pcòun ed vistî
Labirinto di passioni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ciùć m al, ciùć m 'l adès, dòp séna, prima 'd séna, dòp pranś, prima 'd pranś, dòp clasiòṅ, prima 'd clasiòṅ, dòp la ciavàda, prima 'd scapàr via. Al vō't? Ta gh 'l à!|Tèst dal braṅ "Suck it to me" cantâ in dal film da Pedro Almodóvar in parsòna}}
Sunt
La Sexilia (Cecilia Roth) la gh'à 'n prubléma: la gh'à al ciòld fis di masć e la n gh 'n à mai asè. L'è anc la fiōla 'd un dutōr ch'al fà l'inseminasiòṅ artificiàla, al ginecòlug de la Peña (Fernando Vivanco), e la canta in un grup muśicàl viulènt ciamâ "Las Ex". Riza Niro (Imanol Arias) invéci 'l è 'l fiōl fnòć d'l imperadōr dal Tiran, un paéś imaginàri d'l Uriènt Mèdi. Un dè i dū i s càt'n in un marcadèṅ ad Madrid cun l'idéa ad catàr sù di óm da purtàr-'s a lèt. La Sexilia la gh la cava a sarnìr-an dū in un cólp sōl.
Sprand ad guarìr da la sò ninfumanìa, chi lē la taca a 'ndàr da la psicòluga Susana (Ofelia Angélica), una ch'l'à butâ 'l òć adòs a sò pàdar vlénd andàr a lèt sèg ma invéci la in ciàpa pôc da lò. Na sò pasiénta l'è la prinsipésa Toraya (Helga Liné), la vècia mujér d'l imperadōr, ch'l'è rivàda in Spaggna par psér avér di fiōi. P'r al fat ch'la n pōl briśa druàr la śbòra dal sò ex marè, lē la s mét in tèsta ad tōr qvéla dal sò fiàstar dòp avér savû, lśénd na rivìsta, che anca lò 'l è in sità.
A Madrid Riza al gh stà ad nascòst, sèmpar cun di uciài nég'r adòs e na pirùca risulìna in cô. Subìt al và a lèt cun un śóvan travestî drugâ, Fabio (Fabio McNamara), e pò cun Sadec (Antonio Banderas) ch'al fà part 'd un grup ad terurìsta dal Tiran ch'i èṅ drē pròpria a pascàr-al ma lò al n è briśa bòṅ 'd arcgnós'r-al. Quànd Riza al vèṅ a savér che 'l sò amànt al daśvèṅ da 'l sò paéś anca lò, al càmbia vistî e cavìi, dvintànd al cantànt punk "Johnny" cun 'l ajùt ad Fabio. In cla manéra chè Riza al gh'à manéra ad friquintàr la Sexilia e fra i dū a scròca la mòla d'l amōr.
Un dè, purtànd i sò pagn a lavàr in na lavanderìa, la Sexilia l'incóntra la Queti (Marta Fernández Muro), na pòvra dóna ch'la vèṅ viulentàda da spés da sò pàdar ch'al tōś sèmp'r al stimulànt Vitapens p'r avér la carga giùsta méntar lē la gh mét ad nascòst al calmànt Benzamuro in dal tè par far-gh-al vgnir fiàp. Par cunsulàr-as, Queti la s mét adòs i vistî dla Sexilia parchè la la véd cuma 'n mudèl par lē. Vdénd ch'la gh sumìlia dimóndi, a qvala là a gh vèṅ l'idéa ad cambiàr-'s ad pòst: la Queti la prév tōr la sò vita, par daśmindgàr-as finalmènt al sò pàdar manìac, méntar lē la gh'arév l'ucaśiòṅ ad scapàr via cun Riza.
Ma i terurìsta e la Toraya i gh'àṅ di àtar piàṅ par lò.
Culegamènt estéran
}}
Frutarōl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al frutarōl (fruttivendolo in itagliàṅ) 'l è cal budghèr o anca cl ambulànt ch'al vend dla verdùra e dla fruta a 'l reśdōri.
Colegamèint estèren
}}
Gilles Simon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gilles Simon (Nisa, 27 ad Dicémbar dal 1984, a s lèś [ʒil si'mɔ̃] in Francéś) 'l è 'n tenìsta francéś prufesiunìsta da 'l 2002. Al 5 ad Śnar dal 2009 'l è rivâ a ès'r al nùmar siē dal mónd in singulàr.
'L è élt un mét'r e utànta e al pésa ssanta-nóṿ chilo. Al dróa al bras dèstar e al tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al stà a Neuchâtel in Śvisra.
Caréra
In dla sò caréra 'l à vins ùndas tìtui ATP, al più impurtànt a Ambûrg in dal Luj dal 2011 (Masters Mila) baténd in d'l ùlt'm incónt'r al spagnōl Nicolás Almagro par 6-4 4-6 6-4. Sèmp'r in di Master Mila 'l à śugâ anc dū finàli pardénd in dal 2008 a Madrid cónt'r Andy Murray par 4-6 6-7 e in dal 2014 a Shanghai cóntar Roger Federer par 6-7 6-7.
In di turnèo dal Gran Ślam 'l è rivâ na vòlta in di quàrt a Melbourne in dal 2009 e in di utàṿ a 'l Roland Garros (2011 e 2013), a Wimbledon (2009) e a gl'US Open (2011 e 2014).
Culegamènt estéran
}}
Crasplàn
Crasplàn (in Itagliàn Crespellano) l é stè na cmóṅna ed 10.117 abitànt (2012) in pruvénzia ed Bulåggna. Al fa pèrt dal 2014 dla cmóṅna ed Valsamûż.
0585
0585 al é al parfes tlefônich dal distrèt dla Masa, int al cunpartimaint ed Pixa.
Zänt
Zänt (in Itagliàn Cento) l é na cmóṅna itaglièna ed 31.632 abitànt int la pruvénzia ed Frèra. As dscårr un dialàtt avṡén al bulgnaiṡ.
"Chi vol fer i sò comed al vegna a Zent ", l é quall ch'l à détt al Cardinèl Lanbartén a prupòṡit ed Zänt.
Lionel Messi
Lionel Andrés Messi è nassù a Rosario, Santa Fe al 24 äd Zógn dal 1987. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Paris Saint-Germain.
Gâg’
Gâg' (in Itagliàn Gaggio Montano) l è na cmònna ed 4.914 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
La rivincita dei nerds II
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|I sfigâ i èṅ turnâ... e i èṅ drē a far un viàś p'r al Paradìś!|Tagline dal film}}
La rivincita dei Nerds II (L'arvìnsida di Sfigâ II) l'è na cumèdia americàna dal 1984 ad Joe Roth, séguit ad La rivincita dei Nerds dal 1984.
La pelìcula l'à fat sù da piò ad trénta migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custàda déś.
Sunt
I nerd dal grup di Lambda Lambda Lambda d'l Adams College i èṅ drē a far al valìś par preparàr-as na na convention a Fort Lauderdale in Flòrida. I gh'èṅ tut, Lewis (Robert Carradine), Dudley (Curtis Armstrong), Arnold (Timothy Busfield), Lamar (Larry B. Scott) e Harold (Andrew Cassese), a part Gilbert (Anthony Edwards) ch'al gh'à d'armàgn'r a cà parchè al gh'à na gamba in śés ch'al s è śbragâ śugànd a scac.
Rivâ a 'l hutèl Royal Flamingo, al grup al vîṅ a savēr da la ragàsa ch'la lavōra a la receprion, la Sunny Carstairs (Courtney Thorne-Smith), che la sò prenutasiòṅ l'è stada scanślàda da 'l vice-diretōr Buzz (Ed Lauter), èx mémbar di Alpha Beta ch'i nerd i gh stànan su i maròṅ. Al presidènt di Alpha Beta, Roger (Bradley Whitford), al fà da tut par paràr via 'l grup di sfigâ sò rivài.
Culegamènt estéran
}}
Crevalcôr
Crevalcôr (in Itagliàn Crevalcore) l è na cmònna ed 13.465 abitànt (2015) in pruvénzia ed Bulåggna e dal 2000 l è considerè na zitè. Astrova long la ferrovia ad Verona. L'è tra Mòdna e Frara
Martin Luther King, Jr.
Martin Luther King, Jr., nasû Michael King (Atlanta 15 ed znèr 1929 - Memphis 4 'd avrîl 1968), l'è stê un attivìst americàn ch'al s'è batû per i dirét di afroamericàn.
Al fó asasinê in dal 1968, cun una s'ciopetêda in d'la crêpa.
Agrigento
Agrigento l'é 'na sitê ad 59.791 abitant (3/2016), capitäla d'la pruvincia umònima, in Sicìglia.
La g'ha una Storia ad püsé ad 2.000 ann. I Grèc la ciamäva Ἀκράγας, I Rumàn Agrigentum, i Àrab Kerkent e i Nurmänn Girgenti. Cl'ültum num chè a l'è stä al num üficiäl ad la sitê fin al 1929.
Leo Kanner
{{Metacaixa {{dialort | dial=Carpśàn}}
Leo Kanner (Klekotow, 13 ed śugn 1894 – Sykesville, 3 avrìl 1981) 'l è stê 'n psichiàtra avstrìec naturaliśê americàṅ. In dal 1943, al psichiàtra al descrivìva 'l avtìśem di putèin, ciamê anca, in alóra, malatìa ed Kanner.
Biografìa
Da 'l 1948 Kanner 'l insgnèva ala Johns Hopkins University. Da 'l 1938 Kanner al gh'ìva la posibilitê 'd stèr adrē a 'l conportamèin 'd ùndeś putèin avtìstic, tulènden fóra soquànti só considerasiòun publichèdi in dal só scrit "Autistic disturbances of affective contact" dal 1943.
Colegamèint estèren
}}
Galîra
Galîra (in Itagliàn Galliera) l è na cmònna ed 5.427 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Pi grēc
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Pi grēc 'l è 'n nùmer costànt edla matemàtica scrìt druènd la lettra gréca π (al s pōl scrìver anc pi quand a n's gh'à mìa dispunìbil el lettri gréchi), druê tantìsim in dla matemàtica e in dla fìśica.
In dla giumetrìa dal piàṅ, a s definìs al π c'ma 'l rapòrt edla sircunferèinsa c'n al diàmeter 'd un sérć, o anca c'ma l'àrea 'd un sérć ed râǵ cumpàgn a 1.
Al só valōr
Sènd al π ed natùra trasendèinta, in di calcol numèric a bśògna druèr-en dàgli aprosimasiòun. Al più dal volti, l'aprosimasiòun 3,14 l'è abasta, ma dimòndi inśgnēr i dróven despès 3,1416 o méj incòr 3,14159 (più precìś incòr).
Colegamèint estèren
}}
Andrea
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Andrea l’è un nùm ad paròn. In Itaglia l'è druä, principalmëint pr'i omm, a l'Estar pr'al dòni. L'è par cuschè che in ètar post i'omm is'ciàman:
Al nùm Anrea al vëgn dal Grèc ἀνήρ (anēr), genitìu ἀνδρός (andrós), cà vurarëss dì ad l'omm par via ad la sò fòrsa.
Secund certi stüdiùs, al sarës al nùm püsà druä al mònd. Al sant püsä cugnusìd a l'è Sant'Adrea Apòstul, al 30 ad nuëinmbar
Riferimëint
}}
Guillaume du Tillot
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Pramsân}}
Guillaume du Tillot (1711-1774) l'è stè primm ministor dal duchè 'd Pärma sòtt' al duca Filip.
I sò primm an
L'è nassù in Francia (Franza) a Bayonne al 22 'd maj dal 1711. L'à studiè a Parigi e pò l'è 'ndè a stär a Madrid, indò l'à principiè a lavorär par Filip, al fiól dal re 'd Spagna.
A la corta 'd Pärma
Quand Filip l'è dvintè duca 'd Pärma anca Du Tillot al gh'è andè drè, dal 1749. A Pärma l'è dvintè primma Intendent 'd la Ca Ducäla, pò ministor 'd l'economia, e dal 1759 primm ministor. Dal 1754 al duca al gh'à dè al titol äd Marchez 'd Flén.
La vciära
Mo quand à cominciè a comandär al nóv duca Fardinando (al fiól dal duca Filip, ch' l'era mort), al Du Tillot l'è caschè in disgrasia e a gh'è tochè tornär d'indò l'era gnu: primma in Spagna (dal 1771) e pò in Francia. L'è mort a Parigi dal 1774.
}}
I Cugini di Campagna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Anima mia torna a casa tua, ti aspetterò dovessi odiare queste mura, anima mia nella stanza tua c'e' ancora il letto come l'hai lasciato tu.|Anma mia tórna in dla tò cà, a t aspèt anc s'a gh'is da udiàr chi mur chè, anma mia in dla tò cambra a gh'è incóra 'l tò lèt cum 't 'l à lasâ tè.|Anima Mia, 1973|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
I Cugini di Campagna (I Cuśèṅ ad Campàgna) i èṅ un grup ad mùśica 'lśēra itagliàṅ.
Biugrafìa
Al grup al vèṅ mis in pē in dal 1970 a Róma p'r òpra di talent-scout Gianni Meccia e Bruno Zambrini. I 'n fàvan part i śmèi Ivano (vōś e strumènt a còrdi) e Silvano Michetti (percusiòṅ) e Flavio Paulin (vōś, chitàra e bas).
La prima canta lōr l'è Il ballo di Peppe (Al bal ad Peppe) traśmìsa par la traśmisiòṅ Alto gradimento ad Gianni Boncompagni e ad Renzo Arbore. I càt'n al sucès dabòṅ in dal 1973 c'n un braṅ fat tut da par lōr, Anima mia (Anima mia) e pò cun Innamorata (Inamuràda), Un'altra donna (N'atra dóna), 64 anni (Ssanta-quàt'r an), Preghiera (Préga), È lei (L'è lē), Conchiglia bianca (Capa biànca) e Tu sei tu (Tè at sē tè).
In dal 1994 a s śònta 'l cantànt Nick Luciani, ch'al cuntìnua la tradisiòṅ ad cantàr in falsét, ma in dal Dicémbar dal 2014 al mòla incòsa parchè 'l è stuf dal cumpurtamènt dal grup, e 'd Ivano Michetti specialmènt, ch'al lasa 'ndàr 'l prói e ch'l è drē a far di spetàcui sèmpar più lòfi.
Nòti
}}
Pistòja
Pistòja (in itagliàn Pistoia) l é la zitè pió grand ed tótta la pruvénzia ed Pistòja.
Pistòja l é capitèl dla sô pruvénzia.
La zitè l'à 92.267 abitant, mo la sôârea metrupulitèna l'arivarà a 120.000.
Lujàn
Lujàn (in Itagliàn Loiano) l è na cmònna ed 4.347 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna.
Mnêrbi
Mnêrbi (in Itagliàn Minerbio) l è na cmònna ed 8 741 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Paramore
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
I Paramore i èṅ un grup pop-punk americàṅ mis in pē in dal 2004, in di dintóran ad Franklin (Tennessee), da Hayley Williams (vóś), Jeremy Davis (bas) e Taylor York (chitàra).
Malalbêrg
Malalbêrg (in Itagliàn Malalbergo) l è na cmònna ed 8.985 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Dscargalèṡen
Dscargalèsen (in Itagliàn Monghidoro e in Latèin Mons Gothorum) l è na cmònna ed 3.788 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
419 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Helston
Helston (in côrnic: Hellys o Henlys) l'è na cmònna inglaisa int'la regiån d'la Cornovaglia, såura la penisla ed Lizard. L'è la zitè piò in bas ed totta la Gran Bretagna. L'è la zitè gemela dal Sâs e ai è tant minér ed râm e fer in tott al sit. In Mâz ai è 'na gran fèsta indòvv tott i canten, balen e ziren pr' al strè d'la zitadéna, ch'l as ciama Flora day, ch'l è nè int'al Medioêv.
Månt San Pîr
Månt San Pîr (in Itagliàn Monte San Pietro) l è na cmònna ed 11.029 abitànt in pruvénzia ed Bulåggna
Nordeste do Brasil
Al Nord-Est dal Brasil (in Portoghês: Região do Nordeste do Brasil) all'è voina d'i sëincu regiòun ch'i furman al teritòri dal Brasil.
Storia
All'è stä abitä da sëimpar daj Indios ell'è stä la prèma part dal Brasil a vëss cunqistä dai Partüghès, in dal sècul 16°.
Calēren
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Calēren (Calerno in italiân) l'é 'na frasiòun dal cmûn ed Sânt'Ilâri, in pruvîncia ed Rèz, l'é a cîrca 3 chilômeter dal cèinter dal Cmûn e cîrca 13 chilômeter dal cèinter ed Rèz.
Un pô de stôria
Calēren al vîn numinê per la préma vôlta in un documèint dal mél, cun riferimèint a la só Cumènda (a 's trâta 'd un bèin ed la Cēşa dê in fidócia a un religiōş bâsta che 'ch t' gnés a drē), préma benedetèina (dipendèint da la comunitê benedetèina ed Bersèl pó dêda a l' Ôrdin Ospedaliêr  ed Sân Zvân ed Geruşalèm, oséia a i religōş che dôp a dvèinten famōş cme Cavalēr ed Malta.
A mēno 'd ûn chilômeter da la Cumènda, insém a la Via Emélia e atâch a la cēşa dedichêda a Sânta Margaréta, a gh'é al cèinter ed Calēren ch' al vîn ciamê, da la gînt dal pôst, "La Duchèsa",
La Cumènda l'ēra apûnt un xenodochio, oséia un stâbil gestî da di religiōş cme albêregh e uspdêl per i viaşadōr e pelgrèin, a sèmbra ch' al fós atâch a un pûnt céch insém a còl che, alōra, l'ēra ûn di tânt râm, (còl pió vêrs matèina e sèinsa rîvi), ch' a 's dividîva l' Èinsa, e che incō, ânca s' l' é sparî, al rapreşèinta al cunfîn tra Rèz e Sant'Ilâri, (l'Èinsa 'd incō, ch' a 's câta a sîra ed Sant'Ilâri, al fà da cunfîn tra la pruvîncia ed Pèrma e còla ed Rèz. Ânch int al cèinter ed Calēren, d'incō, a gh'ēra un stâbil ed l'istès gèner ed la Cumènda, adès a 'gh n'é armêş sōl 'na pêrt ciâme, da quî dal pôst, "Maşòun".
Fîn a mēno ed dû sècol fa Calēren, ânca se politicamèint l'ēra sòta al Duchêt ed Mòdna, al fêva pêrt ed la diôceşa es Pèrma, dâto che al cunfîn t'r al dō diôceşi l'ēra apûnt al râm pió a matèina ed l' Èinsa.
Incō Calēren, in pió che agrécol, l'é un impurtânt cèinter industriêl ch' l' à ciamê dimòndi gînta d'ed fōra sia italiân che furastēr.
Al gh'à 'na bòuna véta culturêla, ch' la fà rifèrimèint a j sō ûş e al sō abitódini antîghi, a gh'é un gróp specialişê in arcurdânsi stôrichi medioevêli, e 'na cumpagía ch' la rècita in dialèt. La Cēşa ed Calēren l'é dedichêda a la prutetrîş dal paèiş Sânta Margaréta (d' ed ché al scutmâj ed "margaritèin" dê a quî ed Calēren), mèinter l'utarôri ed la Cumènda l'é dedichêda a Sân Lurèins.
Zōgh dal balòun
La Virtus Calerno (cun presidèint Roberto Mazzali) la gh'à trèi squêdri:
Palavōlo
La Volley Calerno la gh'à al squêdri:
int setōr dòni:
Süd Africa
La Repüblica dal Süd Africa (in Inglés Republic of South Africa, in Afrikaans Republiek van Suid-Afrika), o semplicemëint Süd Africa, all'è al Stä püsä a Süd ad tüta l'Africa.
Calēren
Palavōlo
int al setōr òm:
Süd Africa
All'è l'ünica stä al mòn cun trè capitäi: Pretoria, indùa gh'è al guèran; Sitä dal Càp, indùa gh'è al Parlamëint; e Bloemfontein, indùa gh'è la sèd dal giüdisiäri. La capitäla üficiäla all'è Pretoria
Calēren
Palavōlo
Int al campionêt U21, ed la la stagiòun 2006/2007, al ragâsi dal: Volley Calerno a gh' l' àn cavêda a impònres, a livèl regionêl, e rivêr secòndi, dôp avèir vînt al campiunêt pruvincêl.
Mutōr
A Calēren a gh'è la centrēla dal  Motoclub Tricolore.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Calerno trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Süd Africa
In Süd Africa as pärla Afrikaans, Inglés, Ndebele, Sesotho dal Nord, Sesotho, Swati, Tsonga, Tswana, Venda, Xhosa, Zulu
1662
Al 1662 (MDCLXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Måntränz
Måntränz (in Itagliàn Monterenzio) l è na cmònna ed 6.028 abitànt (2014) in pruvénzia ed Bulåggna
Gâli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al gâli l' è 'l elemèint chìmic cul sìmbol Ga, pêś atòmic 69,72 e nùmer atòmic 31. Dòp d' al mercûri, al gâli l' è al metâl cul piò bàs pùnt ed fusiòun: a-l fònd infàti sôl a 30,15 grèd sintìgred, mèinter che l' ebulisiòun l' a-s càta a dal tèimpradùri intòrn' aj 2000 grèd sintìgred.
Impiêg
Pr' al sô proprietè fìsichi, al vìn druè in sèrt tîp ed termòmeter, vìst che andènd in sù cul tèimpradûri, l' armàgn lìquìd acsè tànt; al gâli a 'l vîn anca druè in eletrònica pr' esèimpi in dj sircùit integrè a élta velosité, lighèndel a l' arsénic, ch' al fôrma l'arseniùri ed gâli (GaAs).
La sô stòria
Al gâli l' è sté caté int dal 1875 dal chimìc francés Paul Emile Lecocq, che in dla sô lìngua al vôl dìr 'gàl' e d' ed lè l' è sté ciamé 'gallium' pr' arcurdèr al sô scupridôr. Già prìma ed lò, Mendeleev l'îva prevìst ch' a-l duvìva esìster n' elemèint dal genèr e al gh' îva dè nòm pruvisòri 'eka-alluminium'.
}}
La strada (film 1923)
{{Metacaixa
Sunt
Un marì 'd mèśa etê, in dal só apartamèint 'd sitê, cun la reśdóra urdnèda ch'la manda avànti tut i lavōr ed cà, al fà na vìta sàinsa tanti sorpréśi, sàinper quèla, e però i gh'brìlen i òć s'al stà ala fnèstra a vèder fóra tùt al muimèint e l'agitasiòun dla ginta ed sitê ch'la prìla avànti e indrē, a pē, in carósa e in màchina, ch'i gh'àn d'andèr a n's sà brìśa indùa. L'atrasiòun per tut cal tric e trac là fóra l'è tròp grosa perchè lò al n'l gh'la chèva ed stèr bòun, e dòunca na sira, a l'óra ed diśnèr, invéci 'd mèt'res lè a biasèr sàinper cla mnèstra, al s tōś sù, in bèrba ala mujér ch'a gh'tòca 'd armàgner lè cum un bilùc, e tolt ség capêl e bastòun, al tōś la strèda, al s in và per só còunt a pasèǵ ch'a n'gh'è gnanc indevìś. La strèda però, la gh'à anc di perìcol, dagli astùsi, che minga tut i agìnt i ìn bòun 'd adèrsen. 'L òm al cred 'd avér catê na dunlèina dolsa, interesànta, in 'n àngol dal marciapé, indû invéci a gh'è l'astùsia edla batòuna, dla poc ed bòun. Chelē la s finś dolsa e tendra mo, dòp 'd avér fat soquànt gir per la strèda ség, la cùcia 'l òm in na sèla da bâl e indû a s śoga i bési a 'l chèrti. 'L òm al n'è minga tant śgalvî e tùt i truc e i simiotamèint dla dunlèina e di só cunpàgn minga onèst, lò al li tōś per lavōr da crèd'regh, da fidères. A 'l śōg dal chèrti, 'l òm al rìsćia 'd armèt'regh anc la camìśa, s'a n'fùs che 'd un colp, un pò 'd furtùna la prìla dala só banda. La sira e la nòt i finìsen mêl perchè i amìg dla dunlèina i còpen ùn 'd chi malcapitê lè a 'l śōg dal chèrti. La pulisìa la cred che 'l noster reśdōr al sia lò 'l asasèin, mo invéci un putèin al s lasa scapèr dìta la veritê che só pèder 'l era stê lò, al masadōr. A 'l noster reśdōr, sfutû dala strèda e dai só lustrèin, a n'gh'armàgn èter che turnèr a cà, cun la còva da mêś a 'l ganbi, ma tant la mujér l'è incòr lè ch'l'al 'spèta, cun la supa tgnuda lè in chèld per lò.
Colegamèint estèren
}}
.alibaba
.alibaba 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l znêr dal 2016.
Frutarōla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Frutarōla 'l è 'n quèder a òli su tela, piturê dal Vinsàins Campi vers al 1580 drē a la cumisiòun dal bancàri Hans Fugger per la sèla da diśnèr dal só castêl ed Kirchheim. Adèsi cla pitùra chè la s cata in dla Pinacutéca ed Brera a Milàṅ.
Descrisiòun
Al quèder 'l è lèreg 145x215 cm, c'n un paeśàģ apèina imbrumê e stiliśê in dal fonda, mèinter che in dal prìm piàṅ la frutaróla la fà vèder tuta na spianèda dla só fruta a nuèter ch'a la guardòm, intànt ch'la tin in màṅ un grâp 'd ùa negra. Al sogêt al precòr un pôc i tèimp che 'n pò più in là a s piturarà tanti natùri morti, e al tōś eśèimpi da soquànti pitùri di fiamìng Joachim Beuckelaer e Aertesen.
Colegamèint estèren
}}
Måntvî
Måntvî (in Itagliàn Monteveglio) l é stè na cmóṅna ed 5 286 abitànt (2010) in pruvénzia ed Bulåggna. Al fa pèrt dal 2014 dla cmóṅna ed Valsamûż.
Munżón
Munżón (in Itagliàn Monzuno) l é na cmóṅna ed 6 414 abitànt (2014) int la pruvénzia ed Bulåggna
Frasnùr
Frasnùr (Frassinoro in Itagliàn) l'é un cumojn itagliàn ad 2.050 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
La scala a chiocciola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}