cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alisa Klejbanova
Caréra
In dal 2009 la fà secónd tùran a Brisbane e a Sydney baténd la Kaia Kanepi 6-1 6-4 e la Marija Kirilenko 6-2 6-2 e pardénd cun la Tathiana Garbin 6-4 4-6 2-6 e cun l'Alizé Cornet 6-7 1-6. A gl'Australian Open la śōga invéci a la granda dand la paga a la Sofia Arvidsson 7-5 7-5, a la Stéphanie Cohen-Aloro 6-1 3-6 6-2 e a l'Ana Ivanović 7-5 6-7 6-2 par pò lasàr strada a la carta salvàdga ad cà, la Jelena Dokić, par 5-7 7-5 6-8. A Parì a 'l quèrt la céd a 'l secónd tùran a la pulàca Agnieszka Radwańska in tri sét e pò la fà 'l stés riśultâ anc a Dubai (5-7 4-6 da l'Ana Ivanović). A Miami l'è na lòta in famìja fra lē e di atri ex suviètichi. Dòp un bye l’Alisa la manda a cà la kaśàka Galina Voskoboeva 6-2 6-4 e pò anc la bielurùsa Nastas'sja Jakimava 6-3 3-6 6-4 ma in di utàṿ la patìs al śōg putènt dla Svetlana Kuznecova ch'la la bat par 6-2 6-1. A Fès la rusa la riva in semifinàl in dua la pèrd da l'Ekaterina Makarova par 2-6 1-6. A Madrid la fà 'l cōlp pigànd a 'l secónd tùran la Venus Williams par 6-3 3-6 7-5 prima ad far al valìś lē cun la danéśa Caroline Wozniacki cun al puntéǵ ad 2-6 2-6. Dòp soquànt prim e secónd tùran e un quàrt a Bùdapest (7-5 5-7 2-6 da la sà bistiàsa négra, la Patty Schnyder) la tórna a i sò livèi a Turònt in Agóst. In Cànada la rusa la fà fóra una a drē a cl'atra la śugadōra ad cà Aleksandra Wozniak par 6-4 6-4, la nùmar quìndas dal mónd Dominika Cibulková par 6-1 4-6 7-6, la francéśa Aravane Rezaï par 6-3 6-4 e la nùmar quàtar dal ranking Jelena Janković par 6-7 7-6 6-2. La céd sōl in semifinàl, dòp tri sét, a la Marija Šarapova par 2-6 6-4 4-6. In Setémbar la riva in di utàṿ a Tokyo baténd prima l'Ayumi Morita e pò la Vera Zvonarëva prima ad pèrd'r incóra cun la siberiàna par 6-2 2-6 2-6. La sèra 'l an rivànd in semifinàl a Mósca in dua però la céd 2-6 1-6 a 'lOl'ga Govorcova.
In dal 2010 in Austràglia la cata sù dū prim tùran cun al rusi Anastasija Pavljučenkova a Brisbane e Svetlana Kuznecova a Sydney, faghénd védar ch'la fà fadìga a śugàr-ag cóntar. A Melbourne la s tōś l'arvìnsida cun la Jelena Dokić, mandàda a cà subìt cun un 6-1 7-5 in sal cupét, e pò la bat anc la Sorana Cîrstea prima ad cédar a la Justine Henin in tri sét. A Parì a 'l quèrt la vèṅ batùda 7-6 6-1 da l'itagliàna Flavia Pennetta a 'l secónd tùran. In Favràr la vins finalmènt al sò prim turnèo WTA a Kuala Lumpur e la 'l fà baténd anc al rusi Alla Kudrjavceva 6-7 6-3 6-4 e Elena Dement'eva 6-3 6-2, qvésta chè in finàl. La fà 'n bèl turnèo anc a Indian Wells baténd la Cvetana Pironkova 6-7 6-3 6-1, la Kim Clijsters 6-4 1-6 7-6 e la Carla Suárez Navarro 2-6 7-6 6-4 par rivàr in di quàrt in dua la léva la bandéra biànca cun la Jelena Janković. A Miami e a Róma invéci la fà 'n pas indrē, pardénd subìt cun al Chichis Sara Errani e Roberta Vinci. A 'l Roland Garros la rusa la bat incóra l'Ana Ivanović par pò cédar a 'l tèrs tùran a la Jaroslava Švedova par 2-6 6-4 0-6. In sl'èrba la và fóra subìt a Eastbourne (6-4 5-7 2-6 da la Svetlana Kuznecova) mént'r a Wimbledon la céd a la Venus Williams a 'l tèrs tùran. In Agóst a San Diego la riva in di quàrt mandànd a cà la nùmar dū dal mónd, la Jelena Janković, ma pò la gh'à da pigàr-as cun la śluvàca Daniela Hantuchová par 6-2 4-6 3-6. A Montreal, New Haven e a gl'US Open la và fóra prèst par cólpa dgl'itagliàni Flavia Pennetta e Sara Errani ma in Setémbar la rusa la pōl tiràr via al turàć da 'l spumànt parchè la vins al turnèo ad Seùl, 6-1 6-3 in finàl cun la Klára Zakopalová. In Utóbar l’Alisa la pèrd a 'l secónd tùran a Pechîn (1-6 4-6 da la Na Li) e a 'l tèrs tùran a Mósca (1-6 3-6 da la Viktoryja Azaranka) ma chè almànc la bat la Lucie Šafářová e la Sara Errani.
La rusa la taca al 2011 cun un prim tùran a Brisbane ma pò la và a la granda a Sydney in dua la dà la paga a la Francesca Schiavone 6-7 6-1 6-2, a la María José Martínez Sánchez 6-2 6-4 e a la Dominika Cibulková 6-3 5-7 6-2 e pò la céd sōl par 6-4 3-6 6-7 a la nùmar tri dal mónd Kim Clijsters, pò vinsidōra di Australian Open da lè a pôc. Al 21 ad Favràr la riva a èsar la nùmar vint dal mónd (al sò ranking più bèl) dòp i quàrt pardû in Dubai cun la Flavia Pennetta. A pâr ch'a sia rivâ par lē al mumènt più bèl dla sò caréra ma a n è briśa acsè. La taca a pèrdar prèst in di turnèo (a Miami cun l'Ekaterina Makarova 5-7 3-6, a Charleston cun la Christina McHale 1-6 0-6). A Madrid e a Róma la và fóra a 'l secónd tùran, pardénd da la Roberta Vinci e da la Shahar Peer, pò ad lē a n sà più gnint, cun la rusa ch'la sa scanśèla da i turnèo dal Roland Garros e ad Wimbledon. Al 15 ad Luj, al dè dal sò cumpleàn, la fà savēr in sal sit uficiàl dla WTA e anc in sal suo 'd avér-ag al linfòma 'd Hodgkin e ad cunseguénsa 'd èsar custréta a suspéndar la sò caréra par curàr-as da 'l càncar.
La próa a tùrnàr a śugàr na prima vòlta in dal 2012 a Miami, quànd la pasa 'l prim tùran cun la Johanna Larsson prima ad farmàr-as cun la Marija Kirilenko par 6-7 3-6, ma 'l è 'n fōg ad paja. Finalmènt i dutōr i gh daṅ via libra in dal 2013 e lē la s arbàsa a śugàr in soquànt ITF americàṅ a partìr da Maǵ. La rusa la in vins òṅ e in 'n àtar la riva in finàl. In dal tèrs, śugâ in Luj, la riva in di quàrt parténd da 'l qualificasiòṅ.
Culegamènt estéran
}}
473
Al 473 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mìchigan
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Mìchigan (a s lèś [ˈmɪʃɨɡən] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dal nòrd di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1837.
'L è cgnusû c'n al scutmàj ad „The Great Lakes State“ (Al stat di Lâg grand) parchè dimóndi dal sò teritòri 'l è quaciâ da di lâg al Lâg Erie) c'n in mèś un bras ad tèra, culegâ diretamènt c'n al Wiscònsin a òvest, ciamâ Penìśula Superiōr. La part a sud, ciamàda Penìśula Inferiōr l'è invéci tacàda a i stat d'l Indiàna, d'l Ohio e d'l Illinòis (bōrd marìtim). Al stat al cunfìna anc c'n al Cànada a nòrd e a èst e c'n al Minneśòta a nòrd-òvest (bōrd marìtim). Al sò dū bandi i èṅ culegàdi p'r al pònt Mackinac ch'al pasa 'l strét umònim, un canàł lung òt km ch'l unìs al Lâg Huron c'n al Lâg Mìchigan.
La capitàl l'è Lansing ma la sò sità più granda l'è Detroit, na vòlta sènt'r ad riferimènt d'l indùstria dal màchini (General Motors, Ford e Chrysler).adès in criśi. Atri sità impurtànti ch'i pàs'n i sènt-mila abitànt i èṅ, in d'l órdan, Grand Rapids, Warren, Sterling Heights, Ann Arbor e Flint.
Al Mìchigan 'l è divìś in utànta-trî cuntèi e in milasetsènt-stantatrî cumùn. Al gh'à na pupulasiòṅ ad nóṿ migliòṅ e nóṿ 'd abitànt a 'l incìrca (dècim pòst) par na superfìsi ad 250.493 km². Al sò mòt in latìn 'l è „Si quaeris peninsulam amoenam circumspice“ (S'at pésc na penìśula da sógn, guàrda't dintóran).
Al sò guvernadōr, da 'l 2011, 'l è 'l republicàṅ Rick Snyder. In di an Stanta e Utànta 'l Mìchigan 'l à sèmpar vutâ p'r al GOP mo invéci tacànd da 'l 1992 (prima elesiòṅ ad Bill Clinton) al s è spustâ da la banda di demucràtic.
In Mìchigan al và fòrt al turìśum ch'al pōl cuntàr su di pòst dimóndi bèi p'r i amànt dla natùra e dla casa.
Il seme della follia (film 1994)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Mìchigan
Culegamènt estéran
}}
Il seme della follia (film 1994)
{{CITAZIONE|Al caplavōr dal mìstar dla paùra.|Tagline dal film}}
Il seme della follia (La sménta dla matéria) 'l è 'n film ad scarésa dal 1994 ad John Carpenter ispirâ a i racònt e a i rumànś 'd Howard Phillips Lovecraft.
'L è custâ òt migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Finî in un manicòmi e viśitâ da 'l dutōr Wrenn (David Warner), 'l agìnt di asicurasiòṅ John Trent (Sam Neill) al gh cònta cuś a gh'è sucès.
Méntar 'l éra drē a pranśàr insém a 'n sò culéga, tut 'd un trat a gh s è parâ davànti òṅ cun na manàra in maṅ par dmandàr-ag s'al lśiva par caś i rumànś ad scarésa 'd un sèrt Sutter Cane (Jürgen Prochnow). Prima ch'al psis far-ag dal mâł, al tisi misterióś 'l è masâ par 'n agìnt ad pulisìa e sōl dòp a s éra savû ch'l éra 'l agìnt ad Cane ch'l éra dvintâ mat dòp avēr lèt una dal sò òpri e avēr sterminâ tuta la sò famìja.
Esénd ch'al scritōr 'l éra sparî sénsa cunsgnàr 'l sò ùltim manuscrìt a 'l sò editōr, al sgnōr Jackson Harglow (Charlton Heston), chi lò al gh'iva dmandâ 'd catàr-al jutâ in cal còmpit lè par la sò asistènta, la Linda Styles (Julie Carmen). La dóna la gh'iva dit ch'i rumànś ad Cane i èṅ famóś par diśurientàr i letōr più sensibìi, far-ag pèrdar la memòria e dar paranòia.
I dū i partìsan p'r Hobb's End, un paiśèṅ spardû in dal New Hampshire in du i crédan ch'al s sia lugâ. Rivâ là i tàc'n a sucédar di fat strâṅ, i racònt scrit su 'l paśni di sò lìb'r i s mìsćian cun la realtà. Prima 'd andàr via John al gh'à la manéra 'd dascórar cun Cane ch'al gh admànda 'd cunsgnàr al rumànś ch'l à péna finî, intitulâ „In the Mouth of Madness“ (In dla bóca dla matéria), a 'l sò editōr.
Culegamènt estéran
}}
Platoon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La prima vitma dla guèra l'è l'inusénsa!|Tagline dal film}}
Al film 'l à muciâ sù da piò ad sènt-trént'òt migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad siē.
Sunt
In dal Setémbar dal 1967,dòp avér lasâ al college, al śóvan Chris Taylor (Charlie Sheen) al decìd ad far part cuma vuluntàri d'l eśèrcit americàṅ p'r andàr a far la guèra in Vietnam. I sò cap là i èṅ i sergìnt Elias Grodin (Willem Dafoe) e Bob Barnes (Tom Berenger), al prim al fuma dla marijuàna par tiràr-as sù e al gh'à in mènt sōl 'd armàgnar viṿ, lò e i sò suldâ, al secónd 'l è invéci 'n sangvinàri sénsa cōr ch'al vōl sōl vìnsar. A 'l inìsi Chris al gh'à di còmpit ad “search and destroy” (“cata e fà fóra”). Al ragàs al capìs prèst che la guèra 'l è 'n infèran e ch'i suldâ i èṅ sōl dal màchini par cupàr.
In dal Śnar dal 1968, durànt un gir ad perlustrasiòṅ, dū suldâ, Sanderson (J. Adam Glover) e Sal (Richard Edson), i finìs'n in trapla e i mōran p'r un sćiòp ch'l i bruśa viṿ. 'N àtar, Manny (Corkey Ford), invéci al vèṅ inciuldâ a 'n àrbul cun la góla tajàda. Gl'americàṅ i s arlìan e i mét'n in at subìt la sò vindéta andànd in un vilàǵ a catàr sù dla gint ch'la n iva fat gnint par masàr-i sénsa mutìṿ. In cal méntar a riva lè al sergìnt Elias ch'al mét al maṅ adòs a Barnes par qvél ch'l à fat pròpria quànt Chris al dà a mènt a qvél ch'a sucéd lè 'd intóran: masamènt ad masa, dóni ciulàdi cun la fòrsa, capàni bruśàdi, c'n al tenènt ch'al n diś gnint.
Al capitàṅ Harris (Dale Dye) al fà inténdar ch'a gh'è la cōrt marsiàla p'r i respunsàbii s'a salta fóra ch'al masèl 'l è stâ fat sénsa di mutìṿ vàlid. Par paùra che Elias al vaga a dir qvél ch'è sucès dabòṅ, Bob 'l al cata e al gh tira 'n cōlp ad sćiòp.
Culegamènt estéran
}}
26 ed zógn
Al  l'è al 177śum dè dal calendàri gregoriàn (178śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 188 dè a la fin dl'an.
25 ed mèrz
Al  l'è l'84° dè dal calendàri gregoriàn (85° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 281 dè a la fin dl'an.
Daniela Hantuchová
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1777 (nùmer)
{{Metacaixa
Daniela Hantuchová
La Daniela Hantuchová (Poprad, 23 'd Avrìl dal 1983, a s lèś [ˈdanɪjɛla ˈɦantuxɔva:]) l'è na tenìsta śluvàca prufesiunìsta da 'l 1999. L'è élta 181 cm e la péśa 62 chilo.
1777 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1777, mo invéci 'l an 1777, 't ê da 'ndèr chè) Al 1777 (milsetseintestantasèt, millesettecentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1776 (milsetseintestantasē) e 'l vin prìma dal 1778 (milsetseintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintestantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Daniela Hantuchová
A gh piàś dimóndi śugàr in sl'èrba e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al film ch'a gh piàś da piò 'l è Il Gladiatore. Al 27 ad Śnar dal 2003 l'è rivàda a èsar la nùmar sinc dal mónd.
In dal sò caréra l'à vins sinc tìtui WTA e tri ad qvéi d'l IFT, purtànd-'s a cà da piò 'd òt migliòṅ e mèś ad dòlar. In dal 2008 l'è rivàda in semifinàl a gl'Australian Open mént'r a Wimbledon e a gl'US Open la s è farmàda a i quàrt in dal 2002.
Caréra
L’Hantuchová la śōga al sò prim turnèo WTA in d'l Utóbar dal 1999 a Bratiślàva ma la và fóra subìt p'r òpra dla Sabine Appelmans. In dal Maǵ dal 2000, parténd da 'l qualificasiòṅ, la riva in di quàrt a Straśbûrg baténd la Nadia Petrova par pò pèrdar da la Rita Kuti-Kis. La próa a pasàr al qualificasiòṅ anc a gl'US Open e a Wimbledon ma la n gh la cava minga anc se chè l'è bòna ad bàtar l'Elena Bovina. A gh và méj in Lussembûrgh in dua la riva in di quàrt baténd anc la nùmar sèt dal mónd, la francéśa Nathalie Tauziat.
In dal 2001 la s fà strada a Oklahoma City rivànd in semifinàl ma la pèrd da la Jennifer Capriati par 4-6 6-3 2-6 (prima l'iva fat fóra l'Amanda Coetzer, nùmar déś dal mónd). In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a Róma e la riva in di utàṿ dòp avér batû prima la mudnéśa Adriana Serra Zanetti 6-7 6-2 6-4 e pò spasâ via la śluvàca Henrieta Nagyová 6-0 6-1, nùmar trénta-tri dal mónd. La s la śōga bèn anc cuṅ la francéśa Amélie Mauresmo, nùmar siē dal ranking, ma la céd 2-6 6-3 3-6. In s'l èrba la riva in semifinàl a Birmingham, pardénd 6-2 4-6 5-7 da l'ulandéśa Miriam Oremans, e a 'l secónd tùran a Wimbledon in dua la lasa strada a la Venus Williams. A Turónt la bat incóra l'Adriana Serra Zanetti e pò la và davśèṅ a surpréndar la Jennifer Capriati ch'la gh'à da sudàr dimóndi par bàt'r-la 5-7 7-5 6-2. In Setémbar, da qualificàda, la bat la nùmar ùndas dal mónd Jelena Dokić prima ad lasàr-'g al péni in di quàrt a l'Elena Dement'eva. Cun i quàrt anc a Śurîg, la finìs 'l an da nùmar trént'òt.
La taca al 2002 pardénd a Gold Coast da la Justine Henin 6-1 0-6 3-6. La s qualìfica a Sydney miténd in riga la Maria Elena Camerin, l'Anca Barna e l'Elena Bovina. In dal turnèo la fà fóra la nùmar sédas dal mónd la Magdalena Maleeva ma la pèrd a 'l secónd tùran da la Meghann Shaughnessy. In di Australian Open e a Parì la n fà minga tanta strada, andànd fóra in di prim tùran da la Venus Williams e da la Francesca Schiavone. La taca a far dabòṅ a Indian Wells, turnèo ch'la s pòrta a cà baténd in di utàṿ la Justine Henin e in finàl la Martina Hingis par 6-3 6-4. In sla tèra rósa, la śvisra la gh la fà pagàr a Ambûrg quànd la la manda a cà in di quàrt cun al puntéǵ ad 7-5 6-4. La śluvàca la riva in di quàrt anc a Berlîṅ ma la pèrd da l'Anna Smashnova 6-1 2-6 3-6. A 'l Roland Garros la dà incóra la paga a l'Adriana Serra Zanetti ma pò l'è lē ch'la i ciàpa da la Monica Seles in di utàṿ. A Eastbourne la s cava la vója ad śugàr cóntar la Martina Navratilová e anc ad bat'r-la par 2-6 6-2 6-2 (i gh'ìvan dâ na carta salvàdga). A Wimbledon la bat la Jelena Dokić (nùmar sèt dal mónd) in di utàṿ ma pò la Serena Williams in di quàrt l'è tròp fòrta par lē. In Agóst la riva in semifinàl a Montreal (la céd a l'Amélie Mauresmo ch'l'iva batû al méś prima in Fed Cup) e a New Haven (baténd chè l'Iva Majoli e la Patty Schnyder prima ad patìr un 3-6 3-6 da la Venus Williams). A gl'US Open la bat incóra la cruàta e pò anc la Justine Henin alvànd la bandéra biànca sōl in di quàrt davànti a la nùmar òṅ dal mónd Serena Williams par 2-6 2-6. La śluvàca la riva pò in finàl a Filderstadt e par pôc la gh la fà a la Kim Clijsters ma a la fiṅ l'è chi lē a spuntàr-la par 4-6 6-3 6-4. In Utóbar la riva in semifinàl a Linz ma l'è in Nuvémbar ch'la s tōś la sudisfasiòṅ più granda vinsénd cun la sò nasiunàla la Fed Cup cóntar la Spaggna e lē la pòrta a cà i sò dū singulàr cóntar la Magüi Serna e la Conchita Martínez. La finìs 'l an a 'l utàṿ pòst dla clasìfica dal tènis dal fémni.
In dal 2003 l’Hantuchová la śōga gl'Australian Open e la dà incóra la paga a l'Adriana Serra Zanetti 7-6 7-6 e pò anc a na śōvna Samantha Stosur (ch'l'iva abû na carta salvàdga) 6-4 6-2. Vinsénd anc cun la śvisra Patty Schnyder la riva in di quàrt ma chè al turnèo par lē al finìs lè parchè la pèrd da la Venus Williams 4-6 3-6. Chi lē la la bat anc in dla semifinàl 'd Antwerp in Bélgi. In Mars la n gh la cava briśa a difénd'r al tìtul a Indian Wells, la và fóra in di utàṿ par maṅ dl'Amanda Coetzer, e anc a Miami la śōga mâl. La finìs al gir in di Stat Unî cun i quàrt a Charleston e a Amelia Island. Tut al rèst dla stagiòṅ l'è da butàr in dal rusc (la n è briśa bòna ad vìnsar da piò ad dū partìdi ad fila). Pardénd a 'l prim tùran a Linz da la Jelena Dokić 4-6 1-6, la cróda śò in clasìfica, piasànd-'s a 'l nùmar daśnóṿ, dòp avér tucâ al sò best ranking a la fiṅ 'd Śnar (nùmar sinc).
In dal 2004 la pèrd dū incóntar su tri a Sydney e a Melbourne (chè la bat l'Adriana Serra Zanetti dvintànd sèmpar da piò la sò bistiàsa négra). A Tokyo in Favràr la fà fóra na śōvra Marija Šarapova 7-6 6-1 ma la pèrd a 'l tèrs tùran da la Lindsay Davenport par 2-6 2-6. Dòp dimóndi prim e secónd tùran, la véd incóra la luś in Istâ a Eastbourne quànd la riva in finàl baténd l'Amélie Mauresmo (nùmar 4) par 4-6 6-4 6-4 ma pò la pèrd da la rusa Svetlana Kuznecova 6-2 6-7 4-6. A Wimbledon la s imprufìta dal bandòṅ a 'l secónd tùran ad cl'atra rusa Elena Bovina ma pò a riva la siberiàna Marija Šarapova ch'la la spapèla dabòṅ cun un 3-6 1-6 ch'a n s in dascór. In Agóst la riva in di quàrt a New Haven e a 'l tèrs tùran a gl'US Open (batùda par la Patty Schnyder par 4-6 6-4 6-7). A Mósca la nùmar daśnóṿ dal mónd Elena Bovina la la manda cà a 'l prim tùran 6-2 6-3 mént'r a Śurîg la pasa sōl un tùran, pò la cata la Marija Šarapova ch'la la bat 6-4 7-5. La Daniela la finìs incóra più śò, a 'l 31śum pòst.
Dòp avér tacâ al 2005 pardénd a 'l secónd tùran a Sydney da la Nadia Petrova, l’Hantuchová la sa spòsta a Melbourne p'r al prim Gran Slam dla stagiòṅ. Chè la bat la giapunéśa Akiko Morigami 6-4 7-5, l'austrìaca Barbara Schett 6-4 6-0 ma a 'l tèrs tùran la céd a l'Elena Dement'eva 5-7 7-5 4-6. A Tokyo la s cata davànti atri tri rusi. Lē la bat l'Alina Jidkova e la Marija Kirilenko ma in di quàrt la nùmar siē Svetlana Kuznecova la s pòrta a cà la partìda par 7-6 7-6. A Doha la cata atri dū rusi: la śluvàca la bat l'Elena Bovina 6-0 3-6 6-3 ma in semifinàl a n gh'è gnint da far cun la Marija Šarapova. A Dubai la patìs na scunfìta da la Serena Williams in di quàrt, a Miami la và fóra subìt p'r òpra dla Stéphanie Cohen-Aloro e a Varsàvia a 'l secónd tùran da l'Elena Bovina, pò più gnint, a part i tèrs tùran a 'l Roland Garros e a Wimbledon. A Cincinnati la vins tri incóntar ma pò la finìs intraplàda in dla tlaréda dl'Akiko Morigami in semifinàl pardénd 4-6 4-6. In Luj e Agóst la pèrd a Stanford e a Los Angeles da la Kim Clijsters ma chè la riva almànc in finàl, baténd in di quàrt la nùmar dū dal mónd Marija Šarapova (par bandòṅ) e in semifinàl la nùmar siē Elena Dement'eva. A Filderstadt (Germâgna) la bat in di quàrt la Flavia Pennetta ma in semifinàl la céd a la Lindsay Davenport 4-6 3-6. La finìs la stagiòṅ a Linz cun dū vìnsiti (Klára Zakopalová e Conchita Martínez) e na scunfìta in di quàrt da la Patty Schnyder (nùmar nóṿ dal mónd) e acsè la sèra 'l an a 'l pòst nùmar daśnóṿ.
La vèra 'l an 2006 dimóndi bèṅ cun na semifinàl a Auckland e i quàrt a Sydney. A gl'Australian Open la bat 6-1 7-6 a 'l tèrs tùran la Serena Williams ma pò la céd 4-6 4-6 a la Marija Šarapova. A Tokyo la manda a cà la Jelena Janković par pò pèrdar da la Samantha Stosur, in alóra nùmar stanta-dū dal mónd. In Dubai la dà la paga a la Na Li par pò patìr un 6-3 1-6 5-7 da la Svetlana Kuznecova. La cinéśa la mét i cònt in para sèg baténd-la pò a 'l secónd tùran a Doha 6-4 6-7 1-6. In Maǵ la pèrd a Róma e a Parì (chè in di utàṿ) da la Samantha Stosur e da la Kim Clijsters. La pasa pò tri tùr'n anc a Wimbledon in dua la cata la nùmar tri Justine Henin ch'la vins sèg 6-3 6-1. A 'ndàr a la fiṅ d'l an, la riva in finàl a Śurîg baténd via via la śvisra Patty Schnyder (nùmar 8 dal mónd), la giapunéśa Ai Sugiyama (26), la francéśa Amélie Mauresmo (1) par bandòṅ e la rusa Svetlana Kuznecova (4) ma pò la céd a la nùmar tri dal mónd Marija Šarapova par 1-6 6-4 3-6.
In dal 2007 la riva in di utàṿ a Melbourne (a n gh'è gnint da far cun la Kim Clijsters) ma pò a Tokyo la pèrd 4-6 4-6 da na qualificàda a 'l prim tùran, la Roberta Vinci. In Dubai la mét in riga dū rusi (Elena Vesnina e Marija Kirilenko) prima 'd inchinàr-as lutànd a l'Amélie Mauresmo 3-6 6-3 4-6. A Doha la riva in semifinàl baténd la Martina Hingis e pardénd da la Svetlana Kuznecova. In Mars la śōga pò a Indian Wells, al prim turnèo ch'l'iva vins in caréra, e la gh la cava a 'rdupiàr faghénd fóra in d'l órdan la Kaia Kanepi 6-2 2-6 6-1, la Francesca Schiavone 6-2 7-6, la Martina Hingis 6-4 6-3, la Shahar Peer 6-2 5-7 7-6, la Na Li 7-5 4-6 6-1 e la Svetlana Kuznecova 6-3 6-4, miténd-'s in bisàca anc 465 punt e da piò ad tarśènt-mila dòlar. A Amelia Island la riva in di quàrt baténd la Dominika Cibulková e pardénd da la Sybille Bammer 6-2 2-6 2-6. La śluvàca la tōś l'arvìnsida sèg a Róma rivànd anc in semifinàl ma lè la pèrd da la Svetlana Kuznecova. A Wimbledon la pèrd in di utàṿ da la Serena Williams, a San Diego da sò surèla Venus. A Bali la riva in finàl baténd la Sorana Cîrstea ma lasànd pò strada in tri sét a na Lindsay Davenport crudàda śò a 'l 234śum pòst dla clasìfica. In Setémbar la cata sù na semifinàl a Kolkata e na finàl pardùda in Lussembûrgh 6-3 4-6 4-6 da l'Ana Ivanović. La gh và méj a Linz parchè lè la vins al tìtul cóntar la Patty Schnyder 6-4 6-2. La finìs 'l an da nùmar nóṿ dal mónd śugànd i WTA Championships in Spaggna pardénd in dal giròṅ da la Marija Šarapova e da l'Ana Ivanović e vinsénd sōl cun la Svetlana Kuznecova.
In dal 2008 lē l'è lè lè par śugàr finalmènt na finàla in un Gran Slam. A sucéd a gl'Australian Open quànd la riva in semifinàl fàcil, lasànd par strada un sét sōl e baténd, fra gl'atri, l'Alizé Cornet, la Marija Kirilenko e l'Agnieszka Radwańska. La gh'à da pasàr 'l ustàcul Ana Ivanović (nùmar tri dal mónd) e 'l inìsi 'l è da la sò part: 6-0. Ma pò la sèrba 'l arbàlta incòsa vinsénd 0-6 6-3 6-4. In Mars la pèrd i punt 'd Indian Wells par cólpa dla Marija Šarapova ch'la la bat in di quàrt par 7-6 6-1. A Wimbledon la manda a cà subìt la Sara Errani 7-6 6-4 ma pò l'è lē a far al valìś la partìda dòp. In séguit la mét in fila sōl di prim e di secónd tùran. In Setémbar la vins dū incóntar a Bali ma pò la céd in semifinàl a la Tamira Paszek 2-6 7-5 4-6. La riva in di quàrt in Lussembûrgh in Utóbar pardénd da la Sorana Cîrstea e la sèra 'l an a 'l 21śum pòst.
La taca mâl al 2009 parchè in Austràglia la pèrd in di prim tùran a Brisbane da la Sara Errani, a Sydney da l'Agnieszka Radwańska e a Melbourne da l'Alizé Cornet. In Maǵ a Varsàvia la tórna a śugàr na semifinàl dòp dimóndi tèmp ma la la pèrd da la qualificàda Alexandra Dulgheru (nùmar 201 dal mónd) par 4-6 7-6 1-6. La fà méj in sl'èrba: a 's-Hertogenbosch la bat la Roberta Vinci par pò pèrdar in di quàrt da la nùmar òṅ dal mónd la Dinara Safina mént'r a Wimbledon la lasa strada in di utàṿ a la Serena Williams. A Cincinnati la bat la rumagnōla Sara Errani a 'l prim tùran 3-6 6-3 6-1 ma in di quàrt la céd a la Flavia Pennetta 3-6 3-6. La finìs 'l an a 'l 25śum pòst.
In dal 2011 la fà sèntar a Pattaya baténd in finàl la Sara Errani 6-0 6-2. A Doha la bat a 'l inìsi la nùmar nóṿ dal mónd Viktoryja Azaranka in tri sét ma in di quàrt la pèrd da la rusa Vera Zvonarëva 5-7 7-6 5-7. La Samantha Stosur la gh fà magnàr la pólvra in di secónd tùran a Stucàrda e a Madrid. In Maǵ la śluvàca la riva in semifinàl a Straśbûrg ma la pèrd da l'Andrea Petković par 4-6 6-3 4-6. A 'l Roland Garros la Daniela la mét in riga la Sara Errani 6-1 6-2 e la nùmar òṅ dal mónd la Caroline Wozniacki 6-1 6-3 ma pò la Svetlana Kuznecova la la spunta p'r un pēl, 6-7 6-3 6-2. La taca la stagiòṅ in sl'èrba rivànd in finàl a Birmingham baténd l'Ana Ivanović ma la n pōl gnint cun la tedésca Sabine Lisicki ch'la fà suo al tìtul par 6-3 6-2. A Eastbourne la fà dū cólp mandànd a cà la Na Li e la Venus Williams ma pò la gh'à da bandunàr in semifinàl quànd l'éra sóta 6-7 2-4 cun la Petra Kvitová. A Wimbledon la pèrd a 'l tèrs tùran in tri sét da la Viktoryja Azaranka. In Agóst la bat la Flavia Pennetta e la Marion Bartoli a Cincinnati ma pò la gh lasa 'l péni cun la Vera Zvonarëva 3-6 6-7. A Linz la bat la Petra Martić e pò la Ksenija Pervak ma in di quàrt la pèrd incóra da la Petra Kvitová.
La śluvàca la mùcia sù sie-sènt punt in di tri turnèo austragliàṅ dal 2012. La taca cun na finàl a Brisbane amprufitànd-as di bandòṅ dla Serena Williams in di quàrt e dla Kim Clijsters in semifinàl. Ma in d'l ùlt'm incóntar la vèṅ spasàda via nét da l'èstuna Kaia Kanepi par 2-6 1-6. A Sydney la fà in tèmp a mandàr a cà la Roberta Vinci e la Francesca Schiavone prima ad cédar a la Petra Kvitová 0-6 4-6. A gl'Australian Open invéci la pèrd a 'l tèrs tùran da la Kim Clijsters. Dòp i dū punt purtâ a cà in singulàr p'r al sò paéś in dla Fed Cup cóntar la Frància, in Favràr la vins incóra al turnèo ad Pattaya baténd in finàl la Marija Kirilenko cun al puntéǵ ad 6-7 6-3 6-3. A cal punt chè la Daniela la patìs un câl ad fórma clamuróś ch'la la pòrta a vìnsar sōl sèt di vint-a-tri incónt'r a vgnir. Sōl in Utóbar in Lussembûrgh la cata sù quèl baténd a fadìga in d'l órdan l'ulandéśa Arantxa Rus e la carta salvàdga Kirsten Flipkens. Dòp la vìnsida in di quàrt su la Lourdes Domínguez Lino par 7-5 6-0, la céd nét in semifinàl a la ruména Monica Niculescu 1-6 3-6. I 130 punt mis in bisàca i la jùtan in clasìfica che però la taca a tōr na bruta piga: 32śum pòst.
'L inìsi dal 2013 'l è 'n arbgàt par lē parchè la pèrd ad cuntìnuv di punt. A Brisbane la fà fóra la nùmar siē dal mónd Sara Errani 4-6 6-1 7-5 ma pò la céd a l'ucraìna Lesja Curenko in di quàrt. A Sydney e a gl'Australian Open invéci la và fóra subìt. A Pattaya la pasa sōl al prim tùran. La próa a tiràr-as sù a Doha ma a 'l tèrs tùran la Sara Errani la gh la fà pagàr baténd-la 7-5 5-7 6-2. In Dubai l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ ma la Petra Kvitová pò la la casa fóra subìt cun un 6-2 6-1. In di Stat Unî (Indian Wells e Miami) la riva sōl a i secónd tùran pardénd da la Viktoryja Azaranka e incóra na vòlta da la Sara Errani. Cun la scunfìta a 'l prim tùran ad Charleston la strabùca in clasìfica śò a 'l 75śum pòst. A Marrakech anc l'Ol'ga Pučkova la la manda a cà subìt par 6-3 6-7 5-7.
Culegamènt estéran
}}
Occhio malocchio prezzemolo e finocchio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Òć malòć parsémul e fnòć, ego me baptizzo cónt'r al malòć. Puh! Puh! E c'n al pavrunsèṅ e 'n pôc 'd insalàta a m prutèś la Madóna dl'Incurunàda; cun 'l òli, al sâł e 'l aśē a m prutèś la Madóna di Stèrp; córrr'n ad bóv, lat scremâ, prutèś cla cà chè da 'l inuminâ.}}
Occhio malocchio prezzemolo e finocchio (Òć malòć parsémul e fnòć) l'è na cumèdia a epiśòdi dal 1983 ad Sergio Martino ch'la dascór d'l ucultìśum in na manéra da rìdar. I dū prutagunìsta i èṅ Lino Banfi e Johnny Dorelli.
In Purtugàl 'l è vgnû fóra c'n al tìtul ad “O Teu Olho é a Minha Desgraça”.
Prim epiśòdi: Al pēl dla daśgràsia
Al pugliéś Altomare Secca (Lino Banfi) al gh'à 'n negòsi ch'al vénd di televiśōr e di letrudumèstic in gènar. 'L è spuśâ cun la Giovanna (Milena Vukotic) ch'la pénsa sōl a 'l soap opera e al gh'à na fiōla, la Mariella (Gegia), ch'la gh'à i òć sōl p'r al sò muróś ciciòṅ Carluccio (Andrea Azzarito) che però sò pàd'r al n s pōl minga cumpatìr. In cà a far i fat a gh'è na dóna 'd servìsi napulitàna, la Jenny (Elisa Kadigia Bove).
Altomare 'l è sòlit andàr in palèstra in dua a gh'è n'insgnànta ad ginàstica ch'a gh piàś dimóndi, l'americàna Helen (Janet Agren). Un dè a riva in dal sò palàs 'n óm ciamâ Corinto Marchialla (Mario Scaccia) cun la sò sgnōra Ludovica (Dagmar Lassander) parchè 'l à cumprâ 'l apartamènt davśèṅ a 'l suo. Da cal mumènt lè p'r Altomare i tàc'n i guàj parchè al patìs dal daśgràsi una adrē a cl'atra tant ch'al s fà l'idéa ch'a sia Corinto al respunsàbil.
Par far-as jutàr al và a sintìr un parēr da 'n mâg santòṅ (Franco Javarone) ch'al gh diś che par paràr via la sfurtùna al gh'à da tiràr via 'n pēl grôs e dûr da 'l còrp ad Corinto. Altomare al ciàma acsè a séna i sò vśèṅ ad cà e pò al dà la śdòrmia a Marchialla mènt'r invéci la Ludovica la tōś un stimulànt indiàṅ ad Carluccio ch'al la fà dvintàr na purcùsa 'd prim órdan. Altomare al próa a cavàr-al śò par sćiancàr-ag via i pēi ma al gh'à da far i cònt cun na Ludovica bujènta e anc cun la Jenny ch'l'è vgnuda lè par dar-'g indrē al sò bursèl ch'l iva daśmindgâ da lē.
Secónd epiśòdi: Al mâg
Gaspare Canestrari dit "Le Grand Gaspar" (Johnny Dorelli) 'l è 'n iluśiunìsta 'd quàtar sòld ch'al fà fadìga a muciàr sù di bèsi abàsta par tiràr avànti tant che lò e sò mujér, la Iole (Adriana Russo), i èṅ custrét a vìv'r insém a sò cugnâ Alberigo (Mario Brega) ch'al gh'à anc un brut caràtar. Gaspare al próa a dmandàr ajùt a 'l sò impreśàri, al cavalér Aldovrandi (Renzo Montagnani), ma chi lò al pénsa sōl a gusàr da spés na quàlc rója.
Un dè la marchéśa Del Querceto (Paola Borboni), na dóna vècia e śbucàda pîna 'd bèsi e 'd cà, la 'l fà ciamàr p'r al majurdòm Artemio (Luigi Leoni) e la gh diś 'd èsar na stria ch'la gh'à da piò ad tarśènt an e ch'la gh'à di putēr màgic da quànd l'è stada inculàda da 'l Diàv'l in parsòna. La vècia la gh i vōl pasàr a lò e la gh fà bévar un bicér ad pisa 'd cunèṅ in dua lē la gh'à anc spudâ dèntar, pò la gh śibìs un lìbar ad striarìa. In cambi la gh admànda se par piaśēr al gh pōr purtàr più avànti un ślâ a 'l pistàc.
Adès Gaspare 'l è dvintâ un mâg dabòṅ e la sò vita la pōl finalmènt cambiàr in méj. Aldrovandi al sènt parfùm ad bèsi e al mét in pē na sfida c'n al mâg Silvan (Silvan).
Culegamènt estéran
}}
1205 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1205, mo invéci 'l an 1205, 't ê da 'ndèr chè) Al 1205 (mileduśeintsìnc, milleduecentocinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1204 (mileduśeintquàter) e 'l vin prìma dal 1206 (mileduśeintsē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintsinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
II sécol
Al II sécol al tōś i an ch'i partìsen col 101 infîn a 'l 200, tolt dàint'r anca lò.
1493
Al 1493 (MCDXCIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
4 ed mèrz
Al  l'è al 63° dè dal calendàri gregoriàn (64° in di an bisestìl); agh vólen incòra èter 302 dè a la fin dl'an.
646 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 646, mo invéci 'l an 646, 't ê da 'ndèr chè) Al 646 (seseintquarantasē, seicentoquarantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 645 (seseintquarantasìnc) e 'l vin prìma dal 647 (seseintquarantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCXLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintquarantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
97 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 97, mo invéci 'l an 97 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 97 (novantasèt, novantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 96 (novantasē) e 'l vin prìma dal 98 (novantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XCVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
472
Al 472 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Universitê de Stêt ed Feira de Santana
L' Universitê de Stêt ed Feira de Santana (al nòm uficêl l'é Universidade Estadual de Feira de Santana, Università di Stato di Feira de Santana in italiân, Universitas Studiorum Feira de Santana in latèin) in lètri UEFS l'é 'n' universitê ed Feira de Santana, a Bahia, int al Brasil. L'é nasûda int al 1976, cun al permès dal decrēt federêl N.77496, arcgnusûda cun decrēt ministeriêl N.874/86 dal 19/12/96 e dal decrēt de Stêt 9271 dal 14/12/2004, al j UEFS in drē a şlarghêres a la şvêlta, în preşèinti in cîrca 150 cmûn dal teritôri dal cèinter e 'd l'êlta Bahia. Adèsa l'universitê la gh'à 27 cōrs ed lâvrea, ch' la zibés 765 pôst p'r al têrs grêd, cun 'na mèdia ed 17,85 candidê per pôst a sēder.
27 ed zógn
Al  l'è al 178śum dè dal calendàri gregoriàn (179śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 187 dè a la fin dl'an.
Son frère
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Son frère (Sò fradèl) 'l è 'n film dramàtic dal 2003 ad Patrice Chéreau.
'L è stâ preśentâ a 'l 53śum Fèstival ad Berlîṅ in du 'l à vins 'l „Ōrs 'd Òr“ par la regìa.
Sunt
La dutóra ch'la 'l cura (Catherine Ferran) la decìd ad ricuveràr-'l a 'l uśdàł faghénd-ag far na terapìa ad curtiśòṅ che però la n gh fà minga efèt acsè cuma n'uperasiòṅ a la pansa. Thomas al decìd ad dar-'g un taj e 'd pasàr na vacànsa su 'lÌśula 'd Ré insém a Luc. Quànd al gh'à 'n mancamènt p'r un śbóc ad sangṿ, stuf ad far na vita 'd patimènt, al decìd ad tōr-as la vita. Un dè al và dènt'r a 'l Ucéan Atlàntic e al la fà finìda, andànd via cuma in na canta di Cure.
Culegamènt estéran
}}
1494
Al 1494 (MCDXCIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nùmer decagonèl sentrê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} In dla Tiorìa di nùmer, al nùmer decagonèl sentrê 'l è 'n nùmer poligonèl sentrê ch'a s pōl figurèr damand la sòma del lunghèsi di cô 'd ùn o soquànt polìgon decagonèl 'l ùn dèintr a cl èter, in fila da 'l più cic a 'l più grand, indû chel lunghèsi lè i sìen mìsi in dla forma ed nùmer naturèl.
Proprietê
Per un nùm'r intēr n ≥ 1, 'l n-éśim nùmer decagonèl setrê 'l è pèra a: Soquànt nùmer decagonèl sentrê i ìn: 1, 11, 31, 61, 101, 151, 211, 281, 361, 451, 551, 661, 781, 911, 1051, 1201, 1361, 1531, 1711, 1901, 2101, 2311, 2531, 2761, 3001, 3251, 3511, 3781, 4061, 4351, 4651, 4961, 5281, 5611, 5951, 6301, 6661, 7031, 7411, 7801, 8201, 8611, 9031, 9461, 9901...
Colegamèint estèren
}}
246 (nùmer)
{{Metacaixa
Molècula
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
In chémmica, una molècula l'è la pèrt pió cénna d'un cunpòst ch'la mantéggn äl so prupietè; una molècula l'è donca furmè da atum lighè.
Generèl
Una prupietè inpurtant däl mulècul l'è la só formula empîrica, ch'la descrîv la proporziån cha gh'è tra i só atum costituént; pr'esänpi, l'âqua (H2O) la gh'ha un atum de uséggin e dû d'idrògen.
Al cuncèt ed mulècula l'è stè mess in pà par prémm dal sinziè Itâglian Amedeo Avogadro, dal 1811.
Ligâm int'äl mulècul
Int'una mulècula, as pôl imazinèr che i urbitèl di atum diferént i s matten insamm, fén a furmèr un såul urbitèl bel gròss, ch'al téggn dänter tott i âtum dla mulècula; a segånda dla diferänza d'elettro-negativitè di atum ch'i fåurmen la mulècula, al ligâm al srà pûr, a l'arà una polarizaziån.
Anca strai só atum, äl mulècul i àn, ed sòlit, anch'dî ligâm da par sé; i pió inpurtant i én:
I ligâm intramuleculèr én spèss inpurtant pr'i efèt int'i pont ed bói o par la solubilitè.
Riferimént
}}
246 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Blow-Up
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal vòlti la véra l'è la più strana dal fantaśìi.|Tagline dal film}}
Blow Up (Śgrandìr) 'l è 'n film dramàtic dal 1966 ad Michelangelo Antonioni ch'al 'l à anc scrit insém a Tonino Guerra e a Edward Bond (diàlug in ingléś) tulénd spunt da 'l racònt „Al bavi dal Diàvul“ dal scritōr argintèṅ Julio Cortázar.
Sunt
Thomas (David Hemmings) 'l è 'n futógràf'r ad mòda minga tant gustóś ch'al gira in Rolls Royce e ch'al gh'à 'n studi a Lóndra in du al lavóra c'n al mudèli più bèli dal paéś cuma la Verushka (Veruschka von Lehndorff). Esénd-as mis in dla suca 'l prugèt ad tōr śò dal parsòni misi da na banda da la sucietà, cuma di barbòṅ e i fiōi di fiōr, par far-'n un lìbar, al śōvan al s inśégna par catàr chi persunàǵ lè particulàr, rivànd anc a pasàr la nòt in un durmitòri.
Un dè, mént'r al và a véd'r un negòsi 'd antiquariâ ch'al vrév tōr insém a 'l sò amìg Ron (Peter Bowles), al bèca dū amànt e al decìd ad tiràr-i śò cun la màchina futugràfica lugâ da drē da 'n àrbul. La dóna dla còpia, la Jane (Vanessa Redgrave), però la gh fà a mènt e la s arlìa sèg vlénd indrē al rulèṅ parchè 'l è 'n quèl ch'a n s fà mia. Turnâ in dal sò studi, 'l óm al gh in dà indrē òṅ difarènt pò al decìd ad śvilupàr al foto. Faghénd di ingrandimènt Thomas al s rènd cònt ch'in dla figùra a gh'è òṅ ch'l è drē a cupàr na parsòna anc s'al fat al n è briśa dal tut ciàr.
Culegamènt estéran
}}
Sydney
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sydney (a s lèś /'sɪdni/ in Ingléś) l'è na sità dl'Austràglia. Cun i sò 4.627.345 abitànt l'è qvéla più granda dal paéś anc la più antìga esénd stada tiràda sù in dal 1788. La s cata in dla part a sud-èst d'l ìśula, in dal stat dal Galès Nóṿ dal Sud, fagénd-ag da capitàl.
In dal 2000 l'à uspitâ al 27éśmi ulimpìadi d'l èra mudèrna.
Culegamènt estéran
}}
Tordè d’arbètta
I Tordè d’arbètta în ...
Par consär:
Butér frèssch, formàj gràna pramzàn bớn. Lavär bén bombén ilj arbètti, po zbojintäria con pòch àcua, zgosäria e stricagnäria par tirär via tutt i resìddov d’ àcua e tridäria fén. Mèttor la ricòta in-t-na trén’na insèmma ilj arbètti tridädi, i giäld d’ớv, al säl e al formàj gràna pramzàn. Tastär al pjén par vèddor s’ l’ e bén savorì mèttrol in frìgo cuatè, preparär la fojäda sutìla. Ciapär al pjén e fär di mucc’ insìmma a la fojäda a pòca distànsa vớn da l’ ätor, pigär la pasta e schisärla con i dìd trà un mucc’ e l’ätor, tajär i tordè con la rodéla par la fojäda. Fär bòjjor l’àcua bén saläda in-t-na brớnza e po versär i tordè in-t-la brớnza.
Mezdär con manéra e cuànd jén còt al dént tớr via la brớnza dal fớgh. Con ‘na mess’cia foräda tiräria su poc a-la volta e mèttoria a strät in-t-na supéra con ‘na spolvräda äd formàj gràna pramzàn e ‘na coläda äd butér fuz a fớgh lént ogni strät, sarvìria bén cäld.
Cēşa ed Sân Floriân (Rèz)
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
La cēşâ ed Sân Floriân (chiesa di San Floriano in italiân) l'é un fabrichêt religiōş in via Flemingh a Gavâsa, int al cmûn ed Rèz. La cēşa l'é al sît ed la parôchia cun l'istès nòm dal vicariê Sitadèin ed la Diôceşa ed Rèz-Guastâla.
Frânch arzân
Frânch arzân (Lira reggiana in italiân) êren i sôld ch' as druvêven a Rèz dal XIII sècol fîn a la Restaurasiòun; êren divîş in 20 Sôld e quisché in 12 Bèsi. Fîn al 1572 (dâta ed quând l'à sarê) la zèca ed Rèz l'à batû munèida in Frânch arzân, pó quisché în dvintê l' amzûra per dêr valōr a la rôba, dôp a s'în cumpagnê ai Frânch mudnèiş, cun quisché a s'é batû i sôld dal Duchêt ed Mòdna e Rèz fîn al 1796, ânca lōr divîş a la manēra ed la rifōrma fâta da Carlo Magno tr'al 781 e al 794 oséja in 20 Sôld e 12 Bèsi.
A la fîn dal XVIII sècol un schîn ed Venèsia al valîva 45 Frânch arzân e al Scûd ed Milân (ciamê Filippo) cîrca la metê. Al Frânch arzân as prîva facilmèint parzêr al Frânch milanèîş ch' al valîva un têrs. Al Frânch italiân l'à tôt al pôst dal divêrsi munèidi lochêli a i tèimp ed Napoleòun.
Cēşa ed Sân Floriân (Rèz)
Nôti de stôria e spiegasiòun
La cēşa la vîn citêda per la préma volta in un documèint dal 1171 cme dipendèinsa di Canônich ed Rèz. L'é stêda şlarghêda int al XV sècol dôp èser stêda numinêda parôchia. Restarvêda int al 1575, int al 1615 l'é stêda arfâta da Camillo Galliera, mèinter al fabrichêt dal d 'd incô, disgnê da Andrea Tarabusi, lé dal 1833 – 1839. Int al 1652 la gh'à vîşita dal cardinêl Rinaldo 'd Este. La preşèinta 'na facêda a capâna cun un purtêl sèinza adôb o urnamèint cun d'ed sōver 'na fnestrèina rutònda. Dèinter a gh'é 'na stâtva ed la Madòna dal Ruşâri, dèinter in 'na nécia cun d' atôren ed j afrèsch di Quéndeş Mistēr piturê int al 1615. A gh'é, sèimper dèinter la cēşa, un gróp de scultûri, fât da Guitini, dal 1745. L'altêr, in mêlmer, l'é dal 1950. Dedrē a gh'é un quêder, ed Pelizzi, cun la figûra ed Sân Floriân cun Sant'Antòni Abê. La tòra dal campani, arfâta int al '900, l'é şlansê e la gh'à 'na câmbra dal campâni cun dal fnèstri a dû bûş.
Frânch arzân
Per i valōr dal divêrsi munèidi ed l' època ed l'Unitê d'Itâlia Paola Meschini la scrév in Estimi e catasti del territorio reggiano:
'Na tabèla ed cunfrûn dal valōr dal munèid ed cl' època l'é còsta:
Cēşa ed Sân Floriân (Rèz)
Collegamèin d'ed fōra
Schêda ed la cēşa insém a  Reggio Emilia Turismo
Frânch arzân
3 Frânch arzân = 2 F. mudnèiş = 0,768 F. italiân
Cēşa ed Sân Floriân (Rèz)
Collegamèin d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Chiesa di San Floriano (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Frânch arzân
1 Frânch italiân = 3 F. arzân 18 Sôld e 2 Bèsi = 2 F. mudnèiş 12 Sôld e 1 Bèsi;
N' êter sistêma per calcolêr al brigōş rapôrt fra al Frânc arzân e al Frânc italiân l'é còl ch'al vèd al prém 11/43 ed ch' l' êter; in decimêl  1 Frânch arzân l'é cumpâgn a 0,256 Frânch italiân.
Ungherî
L'Ungherî (denuminaziån uficièl: Repóbblica d'l Ungherî, in ungherais: Magyar Köztársaság) - in ungherais ciamè pò Magyarország (IPA:) l'è un pajais d'la Pianura Pannonica, int'al centro-èst dl'Euròpa.
La cunfénna col Slovachî, l'Ucraina, la Rumanî, la Serbia, la Cruazia, la Sluvênia e l'Austria.
La capitèl d'l'Ungherî l'è Budapest. La langua uficièl del pajais l'è l'ungherais.
471
Al 471 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Uservatòri astrunòmic Śamiàṅ Muntanàr
{{dialort | dial=Miranduléś}}
'L uservatòri astrunòmic Śamiàṅ Muntanàr 'l è 'n uservatòri astrunòmic ch'al s cata in dal cumùn dal Cavés in pruìnsa 'd Mòdna. Al sò còdas MPC 'l è 107 Cavezzo. Al telescòpi prinsipàł al gh'à na cunfigurasiòṅ Newton-Cassegrain cun na lunghésa fucàla 'd 2210 mm e 'n spèć prinsipàł 'd 400 mm.
'L è stâ tirâ sù fra 'l 1975 e 'l 1978 a òpra dl'Asuciasiòṅ astrunòmica Geminiano Montanari cun 'l apòǵ dal cumùn dal Cavés ch'l è anc pruprietàri. Al sò còmpit 'l è qvél dla risérca in generàł ma 'l è anc avèrt p'r al scōli o p'r i sitadèṅ privâ.
'L uservatòri 'l è stâ batśâ cuma Minor Planet Center p'r avēr catâ par la prima vòlta siē asteròid dla fasa prinsipàla fra 'l 1995 e 'l 2000, preciśamènt:
Culegamènt estéran
}}
1206 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1206 (miledūseintsē, milleduecentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1205 (miledūseintsìnc) e 'l vin prìma dal 1207 (miledūseintsêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintsēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1206 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 603: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1495
Al 1495 (MCDXCV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Valeria Marini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Valeria Virginia Laura Marini, cgnusùda méj cuma Valeria Marini (Róma, 14 ad Maǵ dal 1967), l'è na showgirl, un persunàǵ televiśìṿ, na prudutōra, n'atōra e na stilìsta sardagnōla, sèx symbol di an Nuànta e Dumìla c'n al sò miśùri ad 98 (téti), 62 (fiànc) e 98 (cûl).
L'à catâ 'l sucès in di an Nuànta laurànd a teàt'r in di spetàcui ad Pier Francesco Pingitore dla cumpagnìa Il Bagaglino faghénd di prugràma cuma Saluti e baci, Bucce di banana, Champagne e Rose rosse, prima su Rai 1 e pò su Canale 5. In dal 1997 l'à preśentâ, insém a Mike Bongiorno e a Piero Chiambretti, al 47śum Fèstival ad Sanremo, pò da 'l Dumìla in avànti la s è dada a i reality show faghénd Reality Circus (2006), L'isola dei famosi 9 (2012), Notti sul ghiaccio 3 (2015) e Grande Fratello VIP (2016).
A 'l cìnema l'à laurâ cun Bruno Gaburro in Abbronzatissimi 2 - Un anno dopo (1993) e c'n al catalàṅ Bigas Luna faghénd in dal 1996 la prutagunìsta dla pelìcula Bambola insém a Jorge Perugorría, lavōr ambintâ in Emìglia a Cmać. Dū an dòp l'à recitâ in d'l ùltim film 'd Alberto Sordi, Incontri proibiti. La Marini l'à tòlt part anc a Buñuel e la tavola del re Salomone ad Carlos Saura, a Somewhere dla Sofia Coppola e a Un ragazzo d'oro dal bulgnéś Pupi Avati.
Dòp na relasiòṅ c'n al prudutōr ad film Vittorio Cecchi Gori, in dal 2013 la s è spuśàda cun 'l imprendidōr Giovanni Cottone separànd-as sèg però 'n an dòp.
1552 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1552 (milesincseintcinquàntadū, millecinquecentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1551 (milesincseintcinquàntaùn) e 'l vin prìma dal 1553 (milesincseintcinquàntatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintcinquàntadūéśum post.
Èter progèt
}}
Repulsion
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mónd arbgatóś di insùni dna vìrgin al dvènta 'n fat véra ch'al squàsa la mènt in dal schèrum!|Tagline dal film}}
Repulsion (Repulsiòṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1965, girâ in biànc e négar, ad Roman Polański. 'L è stâ preśentâ a 'l Fèstival ad Berlîṅ in dua 'l à vins 'l „Órs 'd Argìnt“.
La pelìcula l'è la sò prima giràda in Ingléś dòp al sucès 'd Il coltello nell'acqua, girâ in Pulàc.
Sunt
La Carole Ledoux (Catherine Deneuve) ad mistēr la mét a pòst gl'ungi e 'l maṅ in un salòṅ ad belésa. L'è dimóndi timda, imbalsàda e la gh'à na scarésa fòrta p'r i óm, esénd lē anc andrufòbica cun na repulsiòṅ fìśica p'r i masć. La daśvèṅ da 'l Bélgi e la viṿ a Lóndra insém a sò surèla Hélène (Yvonne Furneaux). Chi lē l'è cumpagnàda cun Michael (Ian Hendry), un ragàs che lē la n s cumpatìs pròpria briśa par via dal sò distùrub mentài. La n pōl védar gnanc al sò ròbi ch'al tîṅ in dla sò cambra.
Quànd l’Hélène e 'l sò muróś i partìsan p'r un viàś, lē la và fóra 'd tèsta e la cópa in dal sò apartamènt un śóvan ch'al gh fava 'l fìl, Colin (John Fraser), e pò la buta 'l sò cadàvar in dla vasca da bagn. La sò vita la s impinìs 'd arbgàt, la s invènta da tut p'r a n andàr briśa a lauràr. La s sèra dèntar, inciuldànd 'l us cun n'asa.
Quànd pò al padròn ad cà al la và a catàr (Patrick Wymark) e al próa a viulentàr-la in sal divàṅ, lē la cópa anc qvést chè.
Culegamènt estéran
}}
Disègn
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}