cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La casa che non voleva morire
Sunt
La ragàsa la taca a 'vér dal vòlti di cumpurtamènt strâṅ, na nòt la próa anc a strusàr sò sîna. E pò a s sènt da spés na vóś da óm ch'la siga: «Ammie, tórna a cà!». Andànd a ravanàr in dal tasèl mòrt, la Ruth e Pat i càt'n un fój in du a s dascór dna baghéta ad nóm Amanda Campbell, fiōla dal generàł Douglas, ch'l'éra stada scanślàda da la lista di mémbar dla sò rasa.
Culegamènt estéran
}}
The Last Tour on Earth
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|The boy's got a head like an atom bomb, hang him from a cross like the number one son and he's been waiting so long to get it on, the boy's 15 but he's 16 gauge, wants to break out from his Jesus cage, he's already torn out the last page, it's the „latest rage“, violence for the people, they always eat the hand that bleeds, violence for the people, give the kids what they need, kill your god, kill your god, kill your TV.|Al ragàs al gh'à na tèsta ch'la pâr na bómba atòmica, i al tàc'n a la cróś cuma 'l fiōl nùmar òṅ, 'l è drē a spetàr da acsè tant tèmp ad dar-as da far, al ragàs al gh'à quìnd'ś an ma 'l gh'à anc na pistòla càlibar sédas, al vōl scapàr via da la sò gàbia 'd Geśù, 'l à bèla sćiancâ l'ultma paśna, l'è l'„ultma arlìa“, viulénsa par la gint, la maṅ ch'la sàngvina l'è sèmp'r un bcòṅ par lōr, viulénsa par la gint, dâ a i baghét qvél ch'a gh vōl par lōr, masa 'l tò Dio, masa 'l tò Dio, masa la tò TV.|Astonishing Panorama of the Endtimes, 1999|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Last Tour on Earth (’L ùltim tour su la Tèra) 'l è 'l prim àlbum da 'l viṿ dal grup Industrial metal di Marilyn Manson vgnû fóra al 12 ad Nuvémbar dal 1999. Al mét insém dal registrasiòṅ trati da 'l Mechanical Animals Tour e da 'l Rock Is Dead Tour, fati da 'l 1998 a 'l 1999, c'n un pès registrâ in studi, Astonishing Panorama of the Endtimes, fat par la culòna sunóra dal prugràma 'd putòć 'd MTV Celebrity Deathmatch.
Al pès Antichrist Superstar 'l è stâ registrâ a Iómla.
Culegamènt estéran
}}
1031 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1031, mo invéci 'l an 1031, 't ê da 'ndèr chè) Al 1031 (miletreintùn, milletrentuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1030 (miletrèinta) e 'l vin prìma dal 1032 (miletreintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miletreintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.wales
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Antibody (film)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Antibody (Anticòrp) l è 'n film fantàstic e 'd asiòṅ dal 2002 ad Christian McIntire.
'L è stâ girâ in Bulgarìa c'n un budget stimâ 'd tri migliòṅ e mèś ad dòlar.
Sunt
'L agìnt speciàł americàṅ Richard Gaynes (Lance Henriksen) 'l è specialiśâ in dal diśinescàr al bómbi ma 'l n pōl far gnint quànd a salta p'r ària 'l cunsulâ rus a Washington ad òpra dal terurìsta Sergei Dolski (Val Constance), cupâ pò da la pulisìa a 'l aeropòrt.
'N an dòp Richard al gh'à da lauràr, insém a 'l sò culéga tedésc Otto Emmerich (William Zabka), a la sicurésa 'd 'n evènt a Mònag 'd Bavéra in du 'l canselēr Rolf Braun (Angelo George) al gh'à da cunsgnàr un prèmi a 'l siensiâ Theodore Bickell (Velizar Binev), Prèmi Nobel p'r i sò studi su 'l nanutecnulugìi. Durànt al sò dascōrs a gh'è 'n atintâ terurìstic 'd 'n urganiśasiòṅ cmandàda p'r al culumbiàṅ Anthony Anundas Moran (Julian Vergov) d'l “eśèrcit 'd liberasiòṅ dal pòpul”. Chi lōr i vōlan far scupiàr na bómba nucleàra in sità e 'l detunadōr 'l è mis in un chip ch'al s cata in dal còrp 'd Moran, alimentâ da la curènt lètrica dal sò urganìśum. S'a gh sucéd quèl, la bómba la scòpia.
Otto 'l órdna un blitz par ciapàr viṿ al terurìsta e 'l dutōr Bickell, insém a Gaynes, al pòrta 'l còrp frî ad Moran in dal sò laburatòri. Chè al dutōr al preśénta la biòluga muleculàra Rachel Saverini (Robin Givens) a 'l agìnt dgénd-ag che la dóna l'à prugetâ 'n aparéć ciamâ Helex ch'al pōl giràr a 'l intéran di vaś dal sànguv dal còrp umàṅ druànd un machinàri ch'l è bòṅ ad far dvintàr pìcui śavài e parsòni. Dòp na prucedùra dita 'd “daspiuciamènt”, in du i vìn'n eliminâ i parasìta, la Saverini, Richard e dū culaburadōr dla siensiàda, la Natalia Trechak (Teodora Duhovnikova) e Julio Pacio (Gastón Pauls), i èṅ prònt a insfilsàr-'s in dal véni dal terurìsta c'n al veìcul p'r andàr a catàr la bómba.
La misiòṅ l'è dimóndi a risć anc par via di atàc di glóbui biànc e dal céluli dal càncar, ma n gh'è àtar da far par salvàr la vita a migliòṅ ad parsòni. In cal méntar la fiōla 'd Richard, l’Amanda (Stella Ivanova), la decìd ad tōr 'n aparéć p'r andàr a catàr sò pàd'r in Germàgna.
Culegamènt estéran
}}
Senza tetto né legge
{{Metacaixa
9 d'avrìl
Al  l'è al 99° dè dal calendàri gregoriàn (100° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 266 dè a la fin dl'an.
Senza tetto né legge
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Turarév-at chi lē in dla tò màchina? Lì lē l'è pìcula, la spusa e la n v dirà minga „a t ringràsi“. L'è la Mona.|Tagline dal film}}
Senza tetto né legge (Sénsa téǵ e gnanc léǵ) 'l è 'n film dramàtic dal 1985 dl'Agnès Varda ch'l à vins al „Lèòṅ 'd Òr“ a 'l 42śum Fèstival ad Venèsia.
In Frància 'l à fat sù al 36śum incàs più grand d'l an muciànd sù da piò 'd un migliòṅ ad spetadōr.
Sunt
In un paiśèṅ dla Frància dal sud un maruchèṅ ch'al lavóra in di camp (Setti Ramdane) al cata un dè in un fòs al còrp sénsa vita dna sénsa téǵ vagabónda bòṅdagnìnta mòrta 'd fréd, la Mona Bergeron (Sandrine Bonnaire). Ninsòṅ a vōl indrē 'l sò còrp par saplìr-al e la pulisìa la próa a savēr-an da piò su 'd lè andànd a dmandàr in gir dgl'indurmasiòṅ a la gint ch'al gh'à abû a che far sèg.
Prima 'd murìr la và a vìvar p'r un pôc c'n al tuniśèṅ Yahiaoui Assouna (Yahiaoui Assouna) ch'al pōda 'l piànti ma pò la gh'à da lasàr la cà quànd i tórnan di àtar lavuradōr ch'i n la vōlan minga.
Culegamènt estéran
}}
1240 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1240 (miledūseintquarànta, milleduecentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1239 (miledūseinttrèintanōṿ) e 'l vin prìma dal 1241 (miledūseintquaràntùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCCXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miledūseintquaràntaéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1240 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 620: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
472 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 472, mo invéci 'l an 472, 't ê da 'ndèr chè) Al 472 (quaterseintestantadū, quattrocentosettantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 471 (quaterseintestantùn) e 'l vin prìma dal 473 (quaterseintestantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintestantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
345
Al 345 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1214
Al 1214 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
1470 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1470, mo invéci 'l an 1470, 't ê da 'ndèr chè) Al 1470 (milquaterseintestànta, millequattrocentosettanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1469 (milquaterseintessantanōv) e 'l vin prìma dal 1471 (milquaterseintestantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDLXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milquaterseintestantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Santa Caterina Villarmosa
{{Metacaixa
576 (nùmer)
{{Metacaixa
Santa Caterina Villarmosa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
576 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 576, mo invéci 'l an 576, 't ê da 'ndèr chè) Al 576 (sincseintestantasē, cinquecentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 575 (sincseintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 577 (sincseintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintestantaseéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Santa Caterina Villarmosa
Santa Caterina Villarmosa 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:5342}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Colegamèint estèren
}}
V.I.P.
{{Metacaixa
.gifts
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
V.I.P.
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al V.I.P. (acrònim d'l ingléś Very Important Person, Parsòna Dimóndi Impurtànta in miranduléś) 'l è 'n persunàǵ impurtànt e famóś, cgnusû in dal camp dal spetàcul, dal cìnema, dla finànsa, dla pulìtica, dal spòrt, dla televiśiòṅ o dla siénsa, mémbar dal jet set internasiunàł o anc di salòt dla sucietà ch'la cònta.
Pinsànd a na paròla dal nòstri bandi a s prév druàr “selebrità”.
Esénd ch'la gint la vōl savēr incòsa 'd lōr, da spés al sò stòri i finìs'n in si giurnài o su dal rivìsti braghéri ch'i gh'aṅ da spataglàr-'g insìma.
A 'l parsòni impurtànti o cun di bèsi, al sistéma al mét a dispuśisiòṅ di pòst speciài durànt al manifestasiòṅ (esénd ch'a pōl eśìstar la tribùna vip in di stadi, la sala vip in di aeropòrt, di bijét vip ch'i parmét'n un servìsi mijór e via dascurénd).
Caṡäl
Caṡäl (Casalpusterlengo in Itagliàn) l'é un cumoin ad 14.792 abitant in Pruvincia d' Lôd. L'é al second sëintar abitä ad la Bàsa Ludsana, dop Cudògn.
A l'é a 20 km a Nord ad Piaṡëinsa, in s'la Via Emilia.
Storia
Al num Casalpusterlengo, al vegna da la familia Pusterla, ch' l'era pruprietäria dal teritòri.
Demugrafia
In sal so teritòrì a gh'é una granda cumunitä da stranier: al 31 dzëimbar dal 2008 il prim tri cumünitä i eran: Egit, 284 parson; Rumania, 245 parson e Albania, 232 parson.
Mêś serć
{{Metacaixa
In dla matemàtica, al mêś serć 'l è cla pert dal piàn ch'l'è la metê 'd un serć. 'L êrc ch'al prìla d'intór'n a 'l sèinter dal mêś serć al gh'à n'ampièsa ed 180° (o π radiànt) e 'l tōś 'n àngol piàt.
Noti e referèinsi
}}
669 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 669, mo invéci 'l an 669, 't ê da 'ndèr chè) Al 669 (seseintessantanōv, seicentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 668 (seseintessantòt) e 'l vin prìma dal 670 (seseintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintessantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Bûdri
Bûdri (in itagliàn Budrio e in tudàssch Heunburg) l'è un paais ad 18.426 abitènt (2014) et al se truva en pruvénzia ed Bulåggna.
Budri l'è propri vecc, l'è stè fundè par i Romèn dimondi temp fà: as pol vàdar com i chemp i son tôt divis par dal regh dretti. La cisa ad San Lurenz l'ira bela sò in tal mèl zent quaranta sì (1146), e lò l'è ench al patroni ed Budri (as fa fêsta al dis d'Agost).
Parsònn
L'è famaus par l'ocarina, cl'è un strument musichel en tèra còta inventè par Giüsepp Donati.
Un'etar budriais famaus l'è Giüsepp Barilli, cl'è cgnusò com Quirico Filopanti: l'è stè un professaur (l'à inventè i fusi oreri) et ench un polètic.
8 d'avrìl
Al  l'è al 98° dè dal calendàri gregoriàn (99° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 267 dè a la fin dl'an.
Brood - La covata malefica
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Minga sigàr ajùt! Sōl la Mòrt la pōl jutàr-at!|Tagline dal film}}
Brood - La covata malefica (Brood - La cuàda malèfica) 'l è 'n film ad scarésa dal 1979 ad David Cronenberg.
Sunt
Frank Carveth (Art Hindle) al gh'à na mujér, la Nola (Samantha Eggar), ch'l'è 'n po' ciucàda in dla tèsta tant ch'la gh'à d' andàr in dla clìnica dal dutōr Hal Raglan (Oliver Reed) par curàr-as druànd na pràtica psichiàtrica invintàda da lò ciamàda “psicuplasmìa”. A tgnir adrē a la baghéta dla còpia 'd sinc an, la Candice (Cindy Hinds), a gh pénsa sò nunóna, la Juliana Kelly (Nuala Fitzgerald). La putìna la và a catàr sò màdar na vòlta a la stmana ma quànd Frank al fà a mènt ch'la gh'à di ségn ad bòti su 'l sò còrp al decìd 'd a n mandàr-'g-la piò.
A 'n sèrt punt i tàc'n a murìr dal parsòni che la Nola la gh l'iva sèg cuma la Juliana Kelly, masàda pròpria davànti a sò anvōda, sò marè Barton (Henry Beckman) e anc la mistra dla putìna, la Ruth Meyer (Susan Hogan). I sasèṅ i èṅ di putèṅ dasfurmâ sénsa dènt e sénsa umbrìgul ch'i pàran di móstar. Al caś al finìs in dal maṅ d'l ispetōr Mrazek (Michael Magee).
Frank 'l è dimóndi in pinsēr e al 'l è incóra da piò quànd al dascór c'n un sèrt Jan Hartog (Robert A. Silverman), ch'al gh l'à a mòrt c'n i psicòlug, e cun 'n èx pasiènt 'd Raglan, Mike Trellan (Gary McKeehan), ch'al figùra la Nola cuma na „Béga regìna“.
Culegamènt estéran
}}
Amber Rose
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Amber Levonchuck, cgnusùda méj cuma Amber Rose (Filadèlfia, 21 'd Utóbar dal 1983) l'è na mudèla, stilìsta, persunàǵ televiśìṿ e atōra americàna. L'è stada la muróśa dal marè dla Kim Kardashian, al rapper Kanye West.
Biugrafìa
Nada in Pennsylvania da 'n pàdar militàr cun di urìgini irlandéśi e itagliàni ciamâ Michael Levonchuck, la ciàpa 'l cugnóm da la màdar Dorothy Rose. Par far sù di bèsi e jutàr la sò famìja, quànd la gh'iva quìnd'ś an l'à fat di spetaculèṅ in du la s cavàva śò druànd al nóm ad Paris. In séguit la s è fata cgnósar faghénd dla reclàm su i giurnài par la Louis Vuitton cun la lìnea Kanye West e girànd di vìddeo muśicài p'r i Massive Attack, par Young Jeezy, par Ludacris e àt'r incóra.
In dal Luj dal 2013 l'à spuśâ al rapper Wiz Khalifa, avénd un fiōl da lò, ma tri an dòp l'à divursiâ.
In dal 2016 l'à tòlt part cuma cuncurènta a la versiòṅ americàna ad Balànd c'n al stéli.
Esénd ch'la gh'iva dal téti tròp grôsi, ch'i la fàvan patìr a livèl ad schina, in dal 2018 l'à decìś ad far na mastuplàstica caladōra.
Àtar prugèt
}}
Psyco 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al mistēr al cuntìnua.|Tagline dal film}}
Psyco 2 (id.), cgnusû anc c'n al tìtul ad Che succede al povero Allan?, 'l è 'n thriller par la televiśiòṅ ad Curtis Harrington girâ par la ABC in déś dè e scrit par Henry Farrell. Par far méj 'l òrub, al prutagunìsta Anthony Perkins al s è mis dal lénti speciàli in di òć.
Sunt
Dòp al curi dal dutōr Ellins (Robert H. Harris) al và a star da sò surèla Katherine (Julie Harris), ch'la fà fadìga a dascórar esénd armàśa uféśa a la góla durànt la daśgràsia, a cà 'd sò pàdar. La sò èx muróśa, la Olive (Joan Hackett), la s fà viva parchè la vrév turnàr-'g insém ma Allan al gh'à di bèi prubléma esénd ch'al gh'à da spés di arbgàt e ch'a gh pâr 'd sintìr na parsòna bacajàr-ag darènt. Sò surèla la vrév ch'al dmandìs ajùt a 'n psicòlug ma lò al créd invéci ch'la 'l vója mandàr incóra in clìnica, 'd acòrd c'n al sò muróś Eric (Trent Dolan) che lē la giùra invéci ch'al sia partî in Austràglia par lavōr.
Emmanuelle 5
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al maṅ ad Borowczyk in sal còrp dl'Emmanuelle.|Tagline dal film}}
Ad cal film chè, ch'a tōś ispirasiòṅ da 'l persunàǵ malnét dl'“Emmanuelle” creâ par l'Emmanuelle Arsan, a gh'è dū versiòṅ ślungàdi, qvéla americàna (cun dal séni fati apòsta par Roger Corman) e qvéla francéśa ch'la véd anc di pès pòran cun di àt'r atōr difarènt ad qvéi prutagunìsta.
Sunt
L’Emmanuelle (Monique Gabrielle) l'è n'atōra ch'l'à péna finî ad giràr un film spurcaciòṅ da 'l tìtul “Love Express” ch'l'à fat dascórar tut a 'l Fèstival ad Cannes. Durànt la móstra al sò prudutōr al gh preśénta un prìnsip àrab dal stat dal Benglacistan ch'al gh'à butâ gl'òć adòs, Rajid (Yaseen Khan). In dal méntar ch'in dal cìnema a s véd al sò film, in cal caśèṅ lè, soquànt giurnalìsta e futógrafar i gh càvan via tut i vistî curénd-'g adrē. La dóna la scapa via e la finìs in sla barca 'd un migliardàri americàṅ ch'al gh'à na fàbrica 'd marléti, Charles Foster (Dana Burns Westburg). I dū i finìs'n anc a lèt.
In séguit 'l óm al vrév cuntinuàr la stòria sèg ma l’Emmanuelle l'à decìś invéci ad far un viàś p'r andàr a catàr al sò prìnsip. In dal paéś aśiatìc la dóna la cgnós Eric (Crofton Hardester), 'n amìg ad Charles mandâ là par prutèś'r-la. Quànd l’Emmanuelle la capìs che Rajid al vōl métar-la in dal sò harem ad sinquànta dóni, la decìd ad scapàr via cun 'l ajùt 'd Eric e di marines.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer 25-gonèl
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer 25-gonèl, 'l è 'n nùmer poligonèl ch'al figùra 'n polìgon a 25 cô regolèr mìs sù con di pùnt (el só unitê) tut in fila, ùn dòp cl èter a fèr sù i 25 cō ed cal polìgon a 25 cô chè, unitê di cô ch'i s mùcen, e i s tachen, polìgon a 25 cô grand dop polìgon a 25 cô cic, ùn dop cl èter, a tōr dèinter eli unitê bèle druèdi per fèr sù i prim 2 cô di prim polìgon a 25 cô, damànd chi disègn chè:
Colegamèint estèren
}}
Joël Bellassen
{{Metacaixa {{dialort | dial=Carpśàn}}
Joël Bellassen (scurtê in Bellassen, a 'l sécol Bel Lassen, a s léś /ʒo.ɛl.be.la.sɛn/ in francéś, in cinéś sèimpi 白乐桑, in cinéś tradisionèl 白樂桑, pinyin Báilèsāng), nê a Sidi-bel-Abbès (Algerìa) al 27 ed maǵ dal 1950, 'l è 'n profesōr universitàri francéś ed lingva cinéśa, lingvìsta, diretōr 'd arsérca in insgnamènt dal cinéś a 'l INALCO. {{Bellassen 400}}
Biografìa
Dòp 'd avér tolt la làvrea in Filośofìa e in Cinéś a l'Universitê Paris VIII - Vincennes, Bellassen al partìs per la Cina da 'l 1973 infìn a 'l 1975 per cuntinvèr i só stùdi ed cinéś e filośofìa a 'l Istitût ed lingvi ed Pechìn e a l'Universitê ed Pechìn. Quand al torna indrē in Fransa, Bellassen al s mèt 'd inpègn a strulghèr e a drisèr la manéra 'd insgnèr al cinéś in dal só Paéś. Fin dala fin di an Utànta, Bellassen al cata na manéra nóva 'd insgnèr la lingva cinéśa anc ai ragasōl dagli elementèr, tulènd i culōr, ch'i gh'ìsen da marchèr i quàter tòun diferèint edla parlèda cinéśa e di ètr acorgimèint per fèr memoriśèr più ala śvélta dimòndi sinogràma. Al só lìber dal 1989 Méthode d'initiation à la langue et à l'écriture chinoises, scrit insèm a Zhang Pengpeng, al vin tradòt anca in ingléś e 'l vend soquànt sintunèr ed mìla copi, indū a s cata dòp, in dal 1991, anc al sèguit in dal lìber Perfectionnement à la langue et à l'écriture chinoises, sèinper scrìt dai stès du avtōr. Bellassen 'l insègna al cinéś a l’Ecole alsacienne ed Parì pò a l'Universitê Paris VII e in di ùltem tèinp a 'l INALCO. In dal 2003 al Minìster edl'Educasiòun cinéś al gh'śibìs al prémi edla lingva e dla cultùra cinéś. 'L è ùn di vice-presidèint edl'Asociasiòun mondièla edl insgnamèint dal cinéś (Shìjié hànyŭ jiàoxué xuéhuì 世界汉语教学学会）e presidèint edl'Asociasiòun evropèa edl insgnamèint dal cinéś (EACT European Association of Chinese Teaching) tachèda in dal 2015.
Al métod 'd insgnamèint Bellassen
Bellassen, a diferèinsa di métod 'd insgnamèint, anc cinéś stès, ch'i éren gnû prìma ed lò, al dà importànsa minga tant ala memoriśasiòun del paròli cinéśi, despès cunpòsti da du, quand anca tri, sinogràma, mo invéci lò al dà la gròsa inportànsa ai sinogràma da per lōr, e anc ai singol conponèint gràfic dèintr ind un sinogràma da per lò. Dòp ch'a se srà inparê a cgnùser i sinogràma da per lōr, alóra sè, ch'a se prà capìri in del só armisćiànsi e in còpia, cun più lògica e categoriśasiòun in dal capìr. Prìma i s inpararàn i 400 sinogràma più druê, che da per lōr i fan bèle capìr al 66,7% di scrit corèint ch'a s cata in di giornē. Ind un secònd mumèint i se pran śuntèr chièter 500 caràter ch'i gh'calen a na comprensiòun perfèta ed tut i scrit corèint.
Onorificèinsi
In dal 13 ed fervèr dal 2015, Bellassen al vin decorê "Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres"
Colegamèint estèren
}}
855 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 855, mo invéci 'l an 855, 't ê da 'ndèr chè) 'L 855 (otseintsinquantasìnc, ottocentocinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 854 (otseintsinquantaquàter) e 'l vin prìma edl 856 (otseintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintsinquantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Perimetro di paura
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Perimetro di paura (Perìmet'r ad paùra) 'l è 'n film ad scarésa dal 2008 scrit e dirèt p'r Eric Red.
'L è stâ girâ c'n un budget stimâ 'd déś migliòṅ ad dòlar, bèsi che pò i n èṅ minga turnâ indrē tut esénd ch'la pelìcula la n è minga stada bòna 'd far-an sù òṅ e mèś.
Sunt
La Marnie Watson (Famke Janssen) l'è spuśàda c'n un pulisiòt curót e viulènt, Mike (Michael Paré), ch'al gh i dà da spés. Un dè, stufa 'd tut i marùc patî, la dóna la 'l masa finénd acsè in parśòṅ. Dòp sèt an, cun na péna incóra da far 'd siē méś, la Marnie la tórna a cà c'n un brasalét letrònic a 'n pē esénd ch'la n s pōl minga śluntanàr da la sentralìna par piò 'd sènt pas o sinò 'l agìnt ch'al la cuntròla, Shanks (Bobby Cannavale), amìg 'd sò marè, al gh la farà pagàr cara.
La dóna la próa a daśmingàr al masamènt scanślànd i spric ad sangṿ da 'l mur e butànd via tut i vistî 'd Mike in cantìna, pò la s fà amìga c'n un ragàs ch'al gh pòrta da magnàr a cà, Joey (Ed Westwick).
Purtròp par lē al spìrit ad sò marè al tórna a turmintàr-la, pruànd anc a cupàr-la.
Culegamènt estéran
}}
Castèl ed Caşalgrând
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Al Castèl ed Caşalgrând (Castello di Casalgrande in italiân) l'é int al cmûn ed Caşalgrând ind la pruvîncia ed Rèz. In un document tgnû dacât ind l' Archévi Estèins ed Mòdna, fôrsi scrét da Paolo Brusantini Governadór ed Sasôl, e lişû al la  R. Accademia di Scienze, Lettere e Arti ed Mòdna ind la riuniòun dal 14 avrîl 1842, al castèl ed Caşalgrând al vín spieghê acsé:
{{CITAZIONE| Sopra amenissimo colle distante circa 3 miglia da Scandiano verso Levante è situato Casalgrande Castello assai bene costruito e munito ed ora non affatto caduto, come tante altre rocche e torri rispettate e temute nei bassi tempi. Due linee di case disposte in forma pressoché ellittica lo componevano formando col recinto loro un’ampia piazza in cui s’entrava dalla parte orientale per una porta difesa da ponte levatoio e fatta in una torre che fu poi con altre due case attigue residenza del Podestà. A non molta distanza sorgevano due torri minori ora distrutte meno il fondamento della meridionale, come distrutte pur sono tutte le case che dal lato di mezzogiorno componevano il Castello. Alla estremità della piazza verso ponente sorge pur tuttavia la rocca attorno a cui rimane mezza interrata l’antica fossa. Il corpo della Rocca (entro cui abitava un Castellano) era fiancheggiato da due torri ora alquanto danneggiate e si ergeva più alta che ora non è. Altre due torri disgiunte, d’una delle quali rimangono vestigi, dell’altra no, si elevavano non molto distanti dalla rocca, unito alla quale sul lato occidentale eravi il maschio composto di grossi scaglioni: ora è pressoché rovinato. Questo si congiungeva quasi diagonalmente alla Rocca: una cortina costruita in tempi posteriori legava poi la punta meridionale di esso al corpo della Rocca; ed un altro recinto di mura lo difendeva più verso ponente. Più lungi da quella parte medesima altra cortina con un bastione ed una piattaforma proteggevano le fortificazioni. }}
Stôria
La nâs cun 'na fôla la costrusiòun dal Castèl ed Caşalgrând ch' la vîn fâta fêr da j òm dal rè Liutmprando, al tót al nâs da 'na lâpida ed mêlmer ch' la se sré stachêda da la Tòra ind al 1704, ch' la gh'à scrét insém sté parôli: Liutprando rege felicissimo, a s'é pinsê che la Rôca la fós stêda fundêda dal rè Longobêrd ind la préma metê dal VII sècol. Però j ûltem stódi fât insém a l' argumèint a dîşen che cla scréta la sìa al frût ed 'na bèla fôla. Sōl int al XIII sècol as gh'àn nutési sicûri insém a Caşalgrând quând as pêrla di Guidelli cme sgnōr dal pôst, còst al fà pinsêr che al castèl al sìa stê fât un pô ed tèimp préma da i ' stès Guidelli. Per la dâta ed costrusiòun a s pōl arfêres a còl ch' al scrév al Pagliani ind la só  Storia di Arceto e ville limitrofe, dóve al dîş: …convien dire che siccome questo castello è ricordato in documenti del 1335, 1339, 1341, 1373, sorgesse un secolo e più dopo il mille. Dal 1335 al castèl al và ind i pusedimèint ed la putèinta faméja Fogliani che, nonostânt al quistiòun tra 'd lōr, a mantînen al cmând ed Caşalgrând fîn al 1409. In cl' ân Nicolò III d'Este, per castighêr l' aleânsa ed Carlo Fogliani cun al só nemîgh Ottobuono de' Terzi (Otto Buonterzo) ed Pêrma al ciâpa cun la fôrsa la furtèsa ed Caşalgrând. Int al 1413 insèm a Dinasân, Salvatèra e Muntbâbi, la vîn dêda dal Marchèiş a 'd Alberto della Sala, nôbil frarèiş. Int al 1444 j Estèins a tōrnen in pusès ed Casalgrân. Int al 1452 j Estèins al dân a Feltrino Boiardo, sgnōr de Scandiân.
Al lôti dal XVI sècol tra j Este e Ottavio Farnese a tîren in mèz ânca Caşalgrând.
Difâti int al 1557 al castèl al vîn asediê dal trópi spagnôli cmandêdi da Ottaviano Farnese, che favurî da un incèndi, capitê per chêş, dal munisiòun a gh' la chêva a cunquistêr e incèndiêr la Roca mìa pió difèişa. Èco cme al sgnōr Marco Guidelli, ch' l' à partecipê a la difèîşa dal castèl ed Caşalgrând al cûnta al fât, ed l'esplusiòun dal munisiòun, ch' l' à purtê a la rèişa ed chi difèndîva al Castèl:
Fatal lessons
{{Metacaixa
Castèl ed Caşalgrând
Stôria
La ricostrusiòun dal castèl l'é stêda fâta dal cûnt Ottavio Thiene, la só faméja l'à tgnû al castèl fîn al 1622. Dôp i Thiene al castel l'é stê ed proprietê dal sgnuréi di Marchèiş Enzo e Cornelio Bentivoglio fîn al 1643, d' j Estèins, int al 1750 dal Marchèiş Giambattista Mari ch' al gvêrna fin al 1777. A la só môrt al fèdev ed Caşalgrând al tôrna a la Câmbra Duchêla. Int al 1782 l'é cumprê da Giovanni Grulli che dôp al vènd a metê dal prèsi ch' al îva paghê a Taddeo Croci.
Fatal lessons
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dal vòlti a s impàra c'n al catìvi.|Tagline dal film}}
Fatal lessons (Lesiòṅ fatàli) 'l è 'n thriller canadéś e americàṅ dal 2004 ad Michael Scott girâ par la televiśiòṅ.
'L è stâ girâ in Cànada a Vancouver.
Sunt
La Samantha Stephens (Patricia Kalember) l'è na dóna cuntènta parchè la gh'à na bèla famìja e na bèla vila. Sò marè Nick (Ken Tremblett) al fà 'l dutōr, sò fiōl Jack al śōga a 'l fólbar méntar sò fiōla, la Molly (Keely Purvis), l'è inteligìnta e la và bèṅ a scóla. Inóltar la gh'à 'n bèl caṅ biànc, Brooks, e n'amìga ch'la la juta a tgnir adrē a i putèṅ e ch'la và a cùrar sèg in di parc, la Jane Robson (Lori Triolo), fra 'l àtar ex muróśa ad sò marè a i tèmp dl'università.
Culegamènt estéran
}}
Castèl ed Caşalgrând
Stôria
Incō còl che gh' armâgn dal Castèl ed Caşalgrând Êlt l'é 'na cōrt cuntadèina dal Quatersèint ed fōrma ovêla, cun 'na pêrta destinêda a ûş ed cà e 'na pêrta a ûş agrécol. La pêrt furtifichêda la gh'à dō tòri quadrêdi cun arbêlsi, unîdi da un côrp centrêl. Al turiòun d'ingrès cun di rèst ed merladûri e un purtêl cun arbêlsi e tâj per al cadèini dal pûnt alvadōr. Atravêrs al turiòun, ch' al gh' à murê al cèinter un stèma ruvinê, as và dèinter ind al lêregh curtîl cun al pòs. Sèimper insém a sté turiòun a gh'êra 'na campâna, adèsa l'é insém a la tòra ed la cēşa parochiêla, ch' la gnîva sunêda per avisêr j abitânt dal castrum di perécol drē arivêr. Lòngh a l'antîgh sintêr ch' al và int al bôregh, a gh' é l' uratôri ed Sân Sebastiân dal 1479, adèsa druvê cme tēşa. Da pôch restarvê la costrusiòun la preşèinta un impiânt a la bòuna cun al frûnt a capâna e al tèg a dō fêldi insém a 'na curnîş ed grònda in materiêl da furnêş a dèint ed sèiga. L'intêren, a travadûri ed lègn a vésta, la gh' à incòra 'n' interesânt nécia ed sânt cun j anzlèin.
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
Maurice LaMarche
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Maurice LaMarche (Toronto, 30 ad Mars dal 1958) 'l è 'n atōr e ardupiadōr canadéś.
In dla sò caréra 'l à dâ la vóś a 'l persunàǵ ad Bras ad Fèr in soquànt cartòṅ animâ, a Orson Welles in Ed Wood ad Tim Burton, a Jafar in Il ritorno di Jafar, a la spusla Pepe Le Pew in Space Jam e a Yosemite Sam in dimóndi àtar film dla Looney Tunes.
Àtar prugèt
}}
Vanni Corbellini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vanni Corbellini (Turèṅ, 15 ad Favràr dal 1955) 'l è 'n atōr itagliàṅ ad cìnema, ad teàt'r e dla televiśiòṅ.
Biugrafìa
Nâ e carsû in Piemónt da di genitōr tuscàṅ, pàd'r inśgnēr e màdar pitōra, Corbellini al s davśìna a 'l mónd dl'art par caś faghénd al preśentatōr a teàtar p'r un spetàcul ad diśàbii a Turèṅ cun la cumpagnìa che pò la gh dmanda ad śuntàr-'s a lōr. In séguit al spatìna a Róma e al gira i sò dū prim film in dal 1983 par Silvio Soldini e par Gianni Amelio.
In dal 1987 al fà 'l fradèl dla Serena Grandi in dal śal ad Lamberto Bava Le foto di Gioia e al tōś part anc a 'l film Il ventre dell'architetto ad Peter Greenaway. P'r al regìsta galéś al gira anc Giochi nell'acqua 'l an dòp.
Par la televiśiòṅ 'l à girâ dimóndi fiction ad sucès cuma “La piovra”, “Carlo Magno”, “Incantesimo”, “Una donna per amico”, “Un posto al sole” e “I Cesaroni”.
I sò ùltim film a 'l cìnema al i à fat cun Carlo Verdone: L'amore è eterno finché dura in dal 2004 e Posti in piedi in paradiso in dal 2012.
Culegamènt estéran
}}
I Diabolici
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE2|Ne soyez pas DIABOLIQUES! Ne détruisez pas l'intéret que pourraient prendre vos amis à ce film. Ne leur racontez pas ce que vous avez vu. Merci pour eux.|Minga èsar DIABÒLIC! Mia ruinàr 'l interès ch'i vòst'r amìg i prév'n avér par cal film chè. Briśa cuntàr-ag quél ch'a î vdû. A v ringrasiém par lōr.|Mesàǵ ch'al cumparìs in fónd a 'l film|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Fr}}}}
I Diabolici (I Diabòlic) 'l è 'n film thriller in biànc e négar dal 1955 dal francéś Henri-Georges Clouzot trat da 'l rumànś Celle qui n'était plus (Quél ch'a n gh'éra piò, distribuî in Itâglia cuma I Diabolici) ad Pierre Boileau e Thomas Narcejac.
Sunt
In un culéǵ par baghét in di dintóran ad Parì, la diretōra Christina Delassalle (Véra Clouzot), malàda ad cōr, l'è misa sóta ad cuntìnuṿ e tgnuda schisa da sò marè Michel (Paul Meurisse) ch'al gh mét anc i còran e ch'al l'iva spuśàda òt an prima sōl p'r interès. L'amìga e mistra Nicole Horner (Simone Signoret), amànt d'l óm e piciàda da spés anca lē, la la cunvìns che l'ùnica manéra par tar-'g un taj e catàr la libertà, par tuti e dū, la sarés quéla ad cupàr-al e lē la gh'à bèla in mènt un piàṅ parfèt. Durànt un lung fiṅ ad stmana, quànd al culéǵ al sarà sarâ dal tut, al dū dóni i andaràṅ in dla sità in du l'è nada la Nicole, Niort, a déś óri ad màchina da la capitàla francéśa, e pò i faràṅ rivàr lè anc Michel par andgàr-al e purtàr-al pò indrē mòrt, faghénd-al catàr dèntar la pisìna dla scóla. Al piàṅ al vèṅ acsè purtâ a cumpimènt ma quànd pò i tórnan in culéǵ i tàcan a sucédar di quèi straṅ e spavintóś. Al cadàvar al sparìs sénsa che ninsòṅ al al vdis, òṅ di sò vistî al finìs in lavandarìa, e la Christina, pina ad sèns ad cólpa, la s cata acsè in un stravènt ad scarésa.
Culegamènt estéran
}}
Redneck Zombies
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Lì lōr i èṅ di biasadōr ad tabàc, di budlòṅ śtrangulsòṅ e di parènt magnacàrna da 'l Infèran.|Tagline dal film}}
Redneck Zombies (Redneck śómbi) l'è na cumèdia 'd scarésa dal 1987 ad Pericles Lewnes, distribuî da qvéi dla Troma.
'L è stâ girâ c'n un budget ad déś-mila dòlar in dal campàgni dal Delaware e dal Maryland da 'n grup ad studènt in di fiṅ 'd stmana lìbar.
Sunt
Un militàr (Tyrone Taylor) in viàś su la sò jeep 'l è drē a purtàr via un càr'g ad scòri radiuatìvi druàdi da 'l eśèrcit americàṅ par far dgl'armi. Mént'r al s fà na cana al pèrd al cuntròl par 'n àtim dal sò mèś e 'n barìl śal al salta fóra pardénd-'s in un camp ad furmintòṅ in un sit ad campàgna. Al barìl al finìs in dal maṅ 'd un grup ad redneck impgnâ a far dla grapa. Jed Clemson (William E. Benson) al decìd ad druàr-al par far un quèl da bévar vérd ciamâ "Monster Shot" par pò véndar di buslòt in gir cun cal lavōr lè dèntar. Chi lò 'l è 'l pàd'r ad dna famìja ad cuntadèṅ badilòṅ in du a gh'è anc Junior (P. Floyd Piranha), Jethro (William Decker), Billy Bob (Pericles Lewnes) e l’Imelda (Alice Fay Stanley), sò mujér.
Purtròp cal bévar lè radiuatìṿ al trasfórma tuta la gint dal pòst in śómbi magna-carna. Un grup ad campegiadōr al gh'à da far i cònt cun chi móstar lè, par furtùna che òṅ al fà a mènt che un sò parfùm spray 'l è bòṅ ad far scar i śómbi. Anc tri suldâ, vgnû apòsta par catàr al barìl pardû, i gh finìs'n in mèś. Sōl la Lisa Dubois (Lisa M. DeHaven) la gh la cava a scampàr.
Culegamènt estéran
}}
.sarl
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
344
Al 344 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1215
Al 1215 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Ela Weber
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Manuela Hannelore Weber (Dettelbach, 13 ad Mars dal 1966), cgnusùda méj cuma l’Ela Weber, l'è n'atōra, showgirl e persunàǵ televiśìṿ tedésc.
Biugrafìa
La Weber la nas in un paiśèṅ ad gnanc sèt-mila abitànt dla Bavéra. Da śōvna la lasa la Germâgna p'r andàr a far la mudèla a New York prima 'd stablìr-'s in Itàglia in du la vèra na pómpa 'd benśìna c'n autolavàǵ a Mòdna. In dal 1988 la taca a lauràr in televiśiòṅ cun Alessandro Ippoliti in dla traśmisiòṅ ad Canale 5 Telecamere a richiesta.
In séguit la pasa a la RAI faghénd Domenica In in dla stagiòṅ 2001/2002 insém a Carlo Conti, a la Mara Venier e a l'Antonella Clerici. In dal 2001 la tórna a recìtar in dla pelìcula Se lo fai sono guai ad Michele Massimo Tarantini. In dal 2004 e in dal 2008 la tōś part a i reality show La fattoria e Isola dei famosi sénsa vìnsar. In dal 2009 l'è prutagunìsta, insém a Gaetano Gennai, dla cumèdia Mucho Macho.
Culegamènt estéran
}}
Carla Suárez Navarro
{{Metacaixa
La Carla Suárez Navarro (Las Pàlmas ad Gran Canària, 3 ad Setémbar dal 1988) l'è na tenìsta spagnōla prufesiunìsta da 'l 2003 ch'l'è stada la nùmar daśnóṿ dal mónd 'l 8 'd Avrìl dal 2013.
L'è élta 162 cm e al péśa 62 chilo. Al sò alenadōr 'l è Xavier Budo insém a Marc Casabo e lē l'è andàda a star a Barcelóna par tgnir a drē a gl'alenamènt.
Al cólp ch'a gh piàś da piò 'l è 'l arvèrs incruśâ che lē la tira cun na maṅ sōla. Al sò film preferî 'l è Pearl Harbor.
In dla sò caréra l'à mis in bisàca siē tìtui ITF in tut e l'è rivàda in di quàrt a 'l Roland Garros in dal 2008 e a gl'Australian Open in dal 2009.
Caréra
La taca a śugàr in dal sircùit WTA in dal 2007 pasànd al qualificasiòṅ a Esturìl e US Open. In dal 2008 la riva par la prima vòlta in dal primi sinquànta dal mónd.
La canària l'à śugâ sinc finàli ad turnèo WTA (tuti in sla tèra) ma la i à pardùdi tuti. In dal 2009 e in dal 2010 a Marbella l'è stada batùda prima da la Jelena Janković 3-6 6-3 3-6 e pò da la Flavia Pennetta 2-6 6-4 3-6. A Esturìl l'è rivàda in fónd in dal 2012 e in dal 2013 lasànd pò strada a la Kaia Kanepi 6-3 6-7 4-6 e a l'Anastasija Pavljučenkova 5-7 2-6. A Acapûlc invéci l'è stada la Sara Errani a dar-'g un daspiaśēr, baténd-la par 6-0 6-4.
Culegamènt estéran
}}
270 (nùmer)
{{Metacaixa
Colegamèint estèren
}}
Repóblica Ciṣalpèina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
La Repóblica Ciṣalpèina (1797-1802) (Repubblica Cisalpina in italiân). L’êra un antîgh Stêt ed préma ed l’unitê ed l’Itâlia, al ciapêva al regiòun dal dé d’incô ed la Lumbardìa ed Emélia-Rumâgna e un pcòun dal Vènet e ‘dla Tuscâna.
Ind’ j ân segvèint al Stêt al gn’îva ciamê préma ‘’’Repóblica Italiâna’’’ e pó ‘’’Règn Itâlich’’’ (1805)-(1814).
Istitusiòun
La Repóblica Ciṣalpèina l’êra stêda fâta al 29 zógn 1797 dal generêl Bonapêrt inséma a còla ch’l’êra la zôvna Repóblica Cispadâna (nêda al 9 znêr 1797). A lê a gh’êra stê zuntê la Repóblica Transpadâna (al vèc Duchêt ed Milân) al 9 lòj dal ‘stès ân.
Capitêla
L’ era stêda fisêda a Milân
Grandèsa e cunuméia
Al teritôri ed la repóblica ind la só masîma grandèsa l’êra fât dal vèc Duchêt ed Milân (vècia Repóblica Transpadâna), dal Duchêt ed Mòdna e Rèz, da Bològna, Frêra e Ravèna vècia Legasiòun Puntifèsi, da i pricipêt ed Mâsa e Carēra, dal teritôri vènet tra l’ Àda e l’ Adîṣ, tra quisché Veròuna e Ruvîgh e la Valtelèina.
Al Stêt int al 1797 al s’ ṣlarghêva per ‘n metradûra ed 42.500 kmq e la gh’îva ‘na popolasiòun ed 3 miliòun e 240 méla abitânt, divîṣa in 20 dipartimèint. La capitêla l’êra Milân, perché cèinter pió impurtânt e cun piógînta (cîrca 124.000 abitânt int al 1765). Al paèiṣ al gh'îva 'na cunuméia sôlida, sibèin i saczamèint di sècol pasê fât da j ocupânt, e l'a's pugêva só 'n' agricultûra dal granâj cun grôsi presèinsi ind la cultûra ed la sèida e ind la zotetnéia, l'ativitê artigianêla tradisionêla l'êra sôlida e al ṣvilóp ed l'indóstria ed la sèida l'êra bòun.
Rapôrt cun la Svésra
I rapôrt cu la Svésra êren difècil perché êren fôrti al pretèisi ed padrunânsa ed la Repóblica Ciṣalpèina, che guardêven a unîr in un sōl stêt persòuni cun la 'stèsa cultûra e la 'stèsa léngua. Dòunca l'obietîv l'êra còl d'unîr i teritôri svéser a mezdé dal j Êlpi.
Còst l'à purtê a l'ocupasiòun ed Campiòun d'Itâlia e a l'uniòun ed la Valtelèina. L'é stê tentê ânch un côlp ed mân per la cunquésta ed Lugân int al 1797, mó cun al pasêr dal tèimp e cun la nâsita ed la Repóblica Elvètica, al pretèiṣi s'ardusîven a tentatîv d'ocupasiòun dal Mendrisiôt.
Fōrma istitusionêla
La fōrma istitusionêla dal Stêt l'é stêda fâta ind l'agòst dal 1796 e la cupièva dimòndi còla francèiṣa, a's tratêva ed còl sistêma ciamê "fōrma ed gvêren diretoriêl". Al teritôri l'êra stê divîṣ in dipartimèint,dōve a gn'îva elèt i "zódes ed pêṣ", i "magistrê" e j "eletôr", ûn ògni duṣèint abitânt che agh'îven al dirèt al vôt. Sti ûltem elegîven dû cunséli; còl di "Seniori" e còl di "Giuniori". Al prém l'êra fât ed quarânt a 'ssânta persòuni ch' al gh'îvas al cûmpit d'apruvê al lèg e prumôver pusèbili variasiòun ed la Costitusiòun, al secònd invêci l'êra fât da utânta a seintvînt persòuni al gh'îva al cûmpit ed prupòner al lèg. I cûmpit comû ed tót dû i cunséli êren l'apruvasiòun di tratêt, la siēlta 'd un Diretôri e a dèceder al tâsi.
Al "Diretôri" l'êra furmê da sînch minéster e al rapreṣentêva l'avtoritê da gvêren. La mâsim avtoritê l' armagnîva al cmandânt dal trópi francèiṣi in Lumbardìa. É stê siēlt ed druvêr ânca al calendâri e l' època francèiṣa.
L'8 lòj 1797 é stê més fôra la Costitusiòun ciṣalpèina, ed cuntgnû moderê, fâta inséma acòla francèiṣ dal 1795. A câp dal Diretôri a gh'é stê més di òm polétich lochêl cme al dóca Gian Galeazzo Serbelloni e Francesco Melzi d'Eril,mèinter ind al côrp legiṣlatîv în stê numinê personâg cgnusû cme i leterê Pietro Verri e Giuseppe Parini e sinsiê cme Alessandro Volta.
Cumpunèint al Diretôri
29 zógn 1797 - 31 agòst 1798 I Diretôri
31 agòst 1798 - 14 dicèmber 1798 II Diretôri
14 dicèmber 1798 - 29 avrîl 1799 III Diretôri
Al triculôr
La Repóblica Ciṣalpèina l’armâgn impurtânta perché l’à ereditê al Triculôr da la Repóblica Cispadâna. L'é al ‘stès triculôr ed la Repóblica Italiâna dal dé d’incô, nê dòunca inséma al ‘ònda dal j idèj giacubèini e napoleònichi che deṣgnive da la Frância.
A bandêri de sté repóblichi în tgnûdi dacât al Muséo dal Triculôr a Rèz.
Reasiòun al Tratêt
Al 14 mêrs 1798 al Diretôri ciṣalpèin l’à presentê al tratêt al cunséli di Giuniōr per l’apruvasiòun; al cunséli, l’êra a risolòt cûntra al tratê, l’à tôt tèimp per soquânt dé, mó a sègvit dal minâci dal generêl Berthier l’à apruvê al tratêt. Bèin divêrsa l’é stêda la reasiòun dal cunséli di Seniōr che, ânch se al fà savèir la profònda arcgnusèinsa a la Francia, l’à bucê al tratêt, perché al nōv stêt an gh’ l’ aré mìa cavêda a paghêr tóti al spèiṣi. Sta puṣisiòun l’à scatenê la râbia ed l’eṣêrcit e dal Diretôri prigîn; i Seniôr în stê acusê d’avèir di môd rivulusionâri, al generêl Berthier l’à minacê ed méter só un gvêren militêr int la regiòun. Al generêl Berthier l’é stê cambiê cun al generêl Brune, che apèina rivê l’à amndê via soquânt Giuniōr e Seniōr e la utgnû a la fîn che al trtêt al fós apruvê. L’ 8 zógn 1798 agh’é stê l’apruvasiòun.
La secònda Repóblica
La Repóblica l'é stêda deṣfâta in sègvit al scunféti patîdi da la Frância ad ôvra d' j esêrcit austro-rós (ed la secònda coalisiòun) ind l'agòct 1799.
L' stêda arfâta in sègvit al Tratêt ed Lunéville dal 9 fervêr 1801ch' l' à purtê a 'na nōva sistemasiòun teritoriêla ed l'Itâlia (traquisché l'arnôv ed la Repóblica Piemuntèiṣa cun al nòm ed Repóblia Subalpèina. In sté ucasiòun al teritôri al s'é ṣlarghê cun l'uniòun di teritôri 'd la vècia Repóblia Vèneta (ch' êren pasê sòta l'avtoritê avstrìach) fîn a l' Âdiṣ e cun al rèst dal Legasiòun Puntifèsi al Mêrchi dal dé d'incô
Repóblica Italiâna
Al 26 znêr 1802 a la Cunsûlta ed Liòun a vîn dichiarê la nâsita ed la Repóblica Italiâna cun capitêla Milân e Napoleòun presidèint. Francesco Melzi d'Eril l'é stê, invêci, numinê vice-presidèint.
L'obietîv ed al nōva repóblica l'êra còl ed liberêres ed la fôrta presèinsa napoleònica, utgnîr la pîna indipendèinsa e unîr la peniṣola sòta un ònich stêt. Al gvêren Melsi d'Eril l'êra dimòndi acôrt e a's prupunîva la furmasiòun ed 'n' aministrasiòun mudêrna e 'd un esêrcit nasionêl, per còst l'êra stêda mésa só la lêva ubligatôria.
Melzi d'Eril al s'êra circundê 'dòm bòun e fidê cme Ferdinando Marescalchi, Giuseppe Prina e Alessandro Trivulzi, mó al duvîva subîr i cuntrâst ed Gioacchino Murat che, cmandânt ed larmêda francèiṣa in It0226lia, al fêva ed tót per screditêrel vêrs Napoleòun.
Fîn ed la Repóblica
La cûrta véta ed la Repóblica Ciṣalpèina, dvintêda pó Repóblica Italiâna, la s'é cunclûṣa trî ân dôp, al 18 mêrs 1805, quând Napoleòun dichiarê al Règn d'Itâlia incurunâdes imperadōr.
Bibliografia
}}
Sacramento (Califòrgna)
Sacramento l’é la capitèl d'Califòrgna, Stat Unî. L'è la prémma zitè d'Califòrgna par nòmmer di abitànt, ai n é de fati 470.956.
Aministraziån
Sénndich: Darrell Steinberg.
Uśàka
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Uśàka (Osaka in Itagliàn, 大阪市 [oːˈsa.ka] in Giapunéś, scólta'l chè) l'è na sità dal Giapòṅ ad dū migliòṅ e sèt abitànt (la secónda dal paéś dòp Tokyo) ch'la s cata in dla regiòṅ dal Kansai, in d'l ìśula 'd Honshu, a la fōś di fiùm Yodo e Yamato. Miténd insém tuta l'àrea metrupulitàna ciamàda Keihanshin (c'n anc al sità ad Kōbe e Kyōto) la fà sù da piò ad darsèt migliòṅ 'd abitànt.
Osaka l'è da sèmpar la capitàla di cumèrs dal Giapòṅ, cun un pòrt grand, e anc adès l'è 'n sèntar industriàl dimóndi impurtànt.
L'è divìśa in vint-quàtar quartēr e la gh'à l'università più antìga dal paéś, misa in pē in dal 1869. L'è na sità śmèla ad Milàṅ e l'è badśàda cuma la "cuśìna dal Paéś" (天下の台所).
Al sìndic 'l è Tōru Hashimoto. I sò sìmbui i èṅ al fiōr dla vióla e 'l àlbar dla sréśa.
Culegamènt estéran
}}
.cymru
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Rùśna
{{Metacaixa
Serradifalco
{{Metacaixa
Rùśna
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Serradifalco
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Rùśna
La rùśna o la crìca (sporco in itagliàṅ) l'è cal mìa pulî ch'a s pògia in sìm'ai lavōr e atâc ala pèla.
Serradifalco
Serradifalco 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:6043}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2017).
Rùśna
L'è ed diferèinti sorti:
Serradifalco
Colegamèint estèren
}}
343
Al 343 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Vàrvora dal cōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El vàrvori dal cōr (valvole cardiache in itagliàṅ) gl'ìn chel vàrvori ch'i despègnen el diresiòun da dèr a 'l sanghev dàint'r in dal cōr e vers egli artèri ch'i gh'partìsen ded lè.
I gh'àn na strutùra fibróśa e i lavóren sàinsa di cmand nervōś o muscolêr, mo sōl cun la presiòun dal sanghev ch'a gh'pasa da mêś.
El vàrvori dal cōr gl'ìn quàter:
Colegamèint estèren
}}
1216
Al 1216 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
7 d'avrìl
Al  l'è al 97° dè dal calendàri gregoriàn (98° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 268 dè a la fin dl'an.
342
Al 342 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
.restaurant
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Sommatino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sommatino 'l è 'n cumùn edla provèinsa ed Caltanissetta in dla Sicìglia. Al gh'à {{formatnum:6877}} abitànt (secònd 'l ISTAT 2018).
Colegamèint estèren
}}
Audrey Rose
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Audrey Rose (id.) 'l è 'n thriller dramàtic ad Robert Wise dal 1977 trat da 'l rumànś umònim ad Frank De Felitta.
La pelìcula l'è stada bòna 'd far sù dū migliòṅ ad dòlar in alóra.
Sunt
Al 4 'd Agóst dal 1964 na putìna 'd sinc an e sò màd'r i mōran durànt 'n incidènt in màchina. Elliot Hoover (Anthony Hopkins), marè e pàdar dal vitmi, al cgnós in séguit par caś dū sensitìṿ ch'i gh dìśan che sò fiōla Audrey Rose la s è reincarnàda in na putìna ciamàda Ivy (Susan Swift). Pîṅ ad dubi, Elliot al lasa la cà e 'l lavōr par far un viàś in Ìndia par savēr-an da piò su 'l argumènt.
1814 (nùmer)
{{Metacaixa
Audrey Rose
Sunt
A 'l sò ritóran, an dòp, al s mét in cuntàt c'n i genitōr dl’Ivy, Bill (John Beck) e la Janice Templeton (Marsha Mason), par cuntàr-'g i fat e par dmandàr-'g ad psēr frequentàr la putìna anc s'al sà ch'l è 'n quèl periculóś par la baghéta parchè la reincarnasiòṅ la gh'è stada subìt dòp la mòrt e l'anma la n gh'à minga abû 'l tèmp par purificàr-as. I Templeton i n crédan minga a Elliot e, spavintâ, i decìd'n ad querelàr-al.
1814 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1814, mo invéci 'l an 1814, 't ê da 'ndèr chè) Al 1814 (mileotseintquatòrdeś, milleottocentoquattordici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1813 (mileotseinttrèdeś) e 'l vin prìma dal 1815 (mileotseintquìndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintquatordicéśim post.
Audrey Rose
Culegamènt estéran
}}
1814 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1814 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 907: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Theodor Hartig
{{Metacaixa