cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
109 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 109, mo invéci 'l an 109 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 109 (seintnōv, centonove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 108 (seintòt) e 'l vin prìma dal 110 (seintdéś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintnovéśim post.
Sân Martèin
Cêṣa ed Sân Chêrel di Capusèin
= Véli =
Gazêda
I prém documèint che a dîṣen ed la preṣèinsa de sta véla a s’arfân al 1063 e al 1092. Int al pôst ciamê Sân Pelgrèin a gh’êra un castèl ch’ l’é steda la cà di Muti che àn ânca ciapê al nòm ed “Della Gazzata”, ûn de stà famèja l’êra al famōṣ arzân ciamê Caco, câp di Ghibelèin môrt a Rèz int al 1265, masê da i sō aversâri. Al castèl l'é stê ânca di Sessi, mó, sèmbra, ch’ an fós armêṣ abitê da i Della Gazzata che int al 1349 a j àn subî l'asêlt ed Gilberto Fogliano ch’ l’è dvintê al padròun, cun l’ingân, dal castèl e ch’ a l’à butê zò dal tót. La véla l’é armêṣa vint’ân sòta a i Fogliani pó di Roberti e da alōra l’é andêda a drē al vicèndi ed Sân Martèin in Ré. Dipendèint dal cunvèint ed Sân Prôsper ed Rèz, la Cêṣa, dedichêda a la Nativitê ed Maria int al 159 l’é stêda unîda a la Cêṣa parochiêla ed Sân Martèin e int al 1803 a gh’é stê zuntê la tòr.
Stiôl
La cēṣa de Stiôl, dedichêda a Sân Damaso, l’é numinêda in un documèint dal 963 ed Ottone I. Sta véla l’é sèimper stêda dal Cmûn ed Sân Martèin in Ré e a n’à sèimpr segvî al sō sôrti. Int al 1573 Stiôl al s’ é unî cun Sânt’Ègta; pó quând la só cēṣa l’éstêda arfâta a gh’é ed nōv la separasiòun.
Trignân
= Personâg famōṣ =
Henghel Gualdi sunadōr ed clarèin
Daniele Adani zugadōr ed balòun.
Frê Sacacio e Pietro Della Gazzata àn cuntê i fât sucès ind l’arzân fîn al 1414.
Tommaso Casali, de Stiôlo dutōr e studiōṣ ed la natûra (sec. XVIII) Giovanni Magnanini (1841 - 1901) musicésta
= Curiositê =
In sté cmû a’s câta al "Bar Mario" cantê da Luciano Ligabue ind la cansòun cun al ‘stès nòm. Adèsa però cól bâr l’à cambiê gestiòun e al gestōr an n’é pió al famōṣ Mario Che l’é gnû só int al 1956 ûn di pió vèc musèi ed vèci mâchini d’Itâlia www.museodellauto.it al sît l'é che ch’ l’ ôspita adèsa 40 mâchini e 12 môto dal 1910 al 1980.
A gh’é ‘na socetê ed palavōlo Al sît l'é che
Lâzi
Al Lâzi l'è 'na regiån d'l'Itâglia ed mèz ed stra sé e nå 5,5 miglión d'abitànt (acsé i dîsen ali ûtmi stémm ISTAT), con chèplôgh Råmma. La cunfénna só a sîra cun la Tuschèna, só con l'Ónnbria, só a maténna col Mèrch, a maténna con l'Abrózz e al Mulîs, zå a maténna con la Canpâgna, zå a sîra col Mèr Tirèn e po dänter a gh'è anch la Zitè dal Vaticàn.
Sân Martèin
Materiêl pr'andêregh in fònda
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun ed  San Martino in Rio trâta da it.wikipedia.org.
Carsinténa
Carsinténa l'è al nomm in dialatt bulgnais pr un magnèr ch'as cata in totta l'Emégglia. A Modna e Rèz i al ciamen gnòc frétt o pasta frétta.
Il bacio della tarantola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Acsè silensióśa, acsè murtàla, acsè finàla.|Tagline dal film}}
Il bacio della tarantola (Al baś dla taràntla) 'l è 'n film ad scarésa dal 1976 ad Chris Munger girâ in Geòrgia c'n un budget ad duśènt-mila dòlar a 'l incìrca.
A 'l èstar 'l è cgnusû cuma “Der Kuss der Tarantel” in Germàgna, “O Beijo da Tarântula” in Purtugàl e “Le baiser de la tarentule” in Frància.
Sunt
Dvintànda na bèla ragasōla, la Susan (Suzanna Ling) la taca a 'ndàr a scōla, cun sò sîn ch'al gh buta gl'òć adòs. Na nòt di sò cumpàgn ad scōla i la vaṅ a catàr par purtàr-ag via na casa da mòrt p'r un schèrs ch'i gh'aṅ da far. Quànd i véd'n al sò alevamènt ad taràntli, i decìd'n ad masàr-'n una, cun la Susan ch'la gh in prumét. Na sira, méntar lōr i fàn'n i purcùs in màchina in un drive in, lē la mòla soquànti taràntli lè dèntar e tri śuvnòt i gh làs'n al péni, Bob (Ron Prather), Eric (Stratton Leopold) e la Tracy (Linda Spatz). A s salva sōl la Joan Murphy (Rita French) che però la finìs a 'l uśdàł in un stat catatònic.
La Nancy Drury (Patricia Landon) e Wayne Richards (William Guhl), dū dal grup, i èṅ sicûr ch'a gh sia insaplàda la Susan e 'l ragàs al gh śibìs 'd adàr sèg a véd'r un film ma sōl par dmandàr-ag cuś l'à fat a i sò amìg. Lē la scapa via ma pò al gh la fà pagàr druànd dal taràntli cónt'r ad lò par cupàr-al. La Nancy la próa a cuntàr incòsa a Walter ma a n è pròpria minga na bèla pinsàda.
Culegamènt estéran
}}
.tvs
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
Francesca Rettondini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Francesca Rettondini (Veróna, 7 ad Mars dal 1971) l'è n'atóra itagliàna.
Università 'd New York
{{Metacaixa
Francesca Rettondini
L'è stada la muróśa dal cundutōr televiśìṿ Alberto Castagna e l'éra in sla naṿ Concordia quànd l'è andàda a fónd al 13 ad Śnar dal 2012 davànti a l'Ìśula dal Gili.
Biugrafìa
La fà 'l sò eśòrdi in dal mónd dal spetàcul in dal 1993 faghénd l'atōra in dla soap opera par la televiśiòṅ Passioni e pò in dla sèrie I ragazzi del muretto 2. In dal 1995 la lavóra cun Enrico Montesano in Pazza famiglia e pò la gira 'l sò prim film, Ragazzi della notte ad Jerry Calà. In séguit la gira Ninfa plebea par la Lina Wertmüller in dal 1996 e La cena p'r Ettore Scola in dal 1998. In dal 2002 la lavóra in di Stat Unî in dal film ad scarésa Nave fantasma.
Università 'd New York
L’Università 'd New York (New York University o anc sōl NYU inglés) l'è n'università privàda ch'la gh'à la sēd a New York in dal Greenwich Village 'd Manhattan, una dal più cgnusùdi e impurtànti a 'l mónd. Al sò presidènt al s ciàma John Sexton.
L'è stada fundàda in dal 1831 e la gh'à daśdòt facultà cun di càmpus anc a 'l èstar a Lóndra, Parì, Firénse, Praga, Madrìd, Berlîṅ, Accra, Shanghai, Buenos Aires, Tel Avìv e Singapōr.
Francesca Rettondini
Nòti
}}
Università 'd New York
Trénta-siē di studènt vgnû fóra da 'd lè i aṅ pò vins al Prèmi Nobel e séd'ś al Prèmi Pulitzer.
I sò culōr i èṅ al biànc e 'l vióla e 'l sò mòt 'l è „Perstare et praestare“.
Culegamènt estéran
}}
Endospòra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} N'endospòra l'è na spora basta ch'a sìa, prodòta a 'l intèren 'd un sporànś o 'd un sporocìsta (sèlula mèder).
Colegamèint estèren
}}
Lo guarracino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Lo guarracino l'è na cansòun napulitàna ed metê Setsèint ch'a n's cgnùs briśa 'l avtōr.
L'è na cansòun popolêr ch'la s è sintìda cantèr in soquànt spetàcol, in del piàsi, in di teàter e pò anca in dla televiśiòun, 'd lung a 'l tèimp a rivèr fin a incō.
L'è na cansòun a tarantèla, ch'la descòr 'd un pès castagnóla ch'a gh'piêś na sardèina, vluda bèin anca da 'n tòun e indû anc chi èter pès i tóś'n el pêrt dl ùn o 'd cl èter rivêl in amōr. La cansòun la gh'la chèva 'd an cuntèr briśa quêl di du inamurê al vinsarà, che difât a 'l cantànt a gh'vìn sē pròpia in cal mèinter e 'là da lasèr lè 'd cantèr per bèver.
Al têst edla cansòun
«:Lo Guarracino che jéva pe mare le venne voglia de se 'nzorare, se facette nu bello vestito de scarde de spine pulito pulito cu na perucca tutta 'ngrifata de ziarèlle 'mbrasciolata, co lo sciabò, scolla e puzine de ponte angrese fine fine. Cu li cazune de rezze de funno, scarpe e cazette de pelle de tunno, e sciammeria e sciammereino d'aleche e pile de voje marino, co buttune e bottunera d'uocchie de purpe, secce e fera, fibbia, spata e sciocche 'ndorate de niro de secce e fele d'achiate. Doje belle cateniglie de premmone de conchiglie, no cappiello aggallonato de codarino d'aluzzo salato, tutto pòsema e steratiello, ieva facenno lo sbafantiello e gerava da ccà e da llà; la 'nnammorata pe se trovà!
Colegamèint estèren
}}
Lèg grand
Äli acuv dal lèg pió grand al cårren int'al fiomm San Luränz.
Jacarezinho
Jacarezinho a l'è una sitä dal Brasil ad 40.582 abitànt (2009), in dal Stät dal Paraná.
Storia
La sitä l'è cumanciä a vëss culunizä bèle in dal sècul XIX, ma la sò fundasiòn üficiäla lè stä al 2 d'avrîl dal 1900, da geint cla gnìva da Rio de Janeiro, São Paulo e Belo Horizonte. La sò ecunumìa la veign da lagricultüra.
Al nùm Jacarezinho (cucudrìll picëin) i gl'hann dä al 3 ad mêrs dal 1903.
1817
Al 1817 (MDCCCXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
20 Fingers
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|What in the world is that thing? Do you need some tweezers to put that thing away, that has got to be the smallest dick I've ever seen in my whole life. Get the fuck outta here, shriveled little short dick man, isn't that cute an extra belly button, you need to put your pants back on honey, don't want no short dick man.|Cuśa diàvul è-la cla ròba lè? At gh'à biśógn dna pinséta par métar via cal lavōr lè, ch'al gh'à da èsar al cas più pìcul ch'a 'ppia mai vist in dla mè vita. Pusa via, umèṅ dal casèṅ impasî, a n è briśa fîg tgnir 'n àtar umbrìgul, tir-at sù al braghi dulcésa, a n vój minga di óm cun al cas pìcul.|Short dick man, 1994|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I 20 Fingers (Vint dida) i èṅ stâ un grup muśicàl dance dimóndi famóś in di an Nuànta par via dal sò canti cun di tèst spurcaciòṅ. In cal perìud lè i aṅ vindû dimóndi disc, specialmènt cun i sìngui Short dick man e Lick it.
Biugrafìa
Al grup, mis in pē ad òpra ad Charlie Babie e Manfred Mohr, 'l à fat al bòt fin da subìt par via dal prim sìngul (cun la cantànta dal New Jersey Sandra Gillette a la vóś), Short Dick Man ch'la s è misa in di prim sinc pòst dla clasìfica in soquànt paéś cuma l'Itâglia, la Germâgna e la Frància (chè par tri stmani ad fila). Al tèst dal braṅ, ch'al dascurìva ciàr e tónd dal miśùri d'l òrgan sesuàl di masć, al s è ciapâ un muć ad crìtichi e 'l an dòp al grup al gh'à cambiâ al tìtul, faghénd-al dvintàr Short short man.
Anc la secónda cansòṅ di 20 Fingers la gh'à quèl ad malnét anca lē. A s trata ad Lick it, cantàda par la biónda Roula, 'n àtar sucès in dal nòstar cuntinènt.
Al nòstar Leone di Lernia 'l à tòlt chi dū braṅ chè e al i à cantâ a la sò manéra in dal disc Re Leone di Lernia: Lick it la dvénta Da Como a Lecco mèntar Short dick man la càmbia tìtul in Giuan.
I 20 Fingers i scrìvan pò di atri canti par 'l àlbum On the attack and more (feat. Gillette) ch'al gh'à dèntar anc al sìngul Mr. Personality.
In dal 1995 a vîṅ fóra al sìngul Sex machine cantâ par la Katrina e soquànt àtar sìngui in dal gir ad 'n an. Pò più gnint.
Culegamènt estéran
}}
1749 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1749, mo invéci 'l an 1749, 't ê da 'ndèr chè) Al 1749 (milsetseintquarantanōv, millesettecentoquarantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1748 (milsetseintquarantòt) e 'l vin prìma dal 1750 (milsetseintsinquànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCXLIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintquarantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Finèl
Finèl (Finale Emilia in Itagliàn) l'é 'na sitê itagliana ad 15.962 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 42 km da Mòdna.
.yahoo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l fervêr dal 2016.
612
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Michelanzel
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
L'è stè scultåur, pitåur e architétt ma anch scritåur e povêta.
Stra äl só ôver mèj cgnossò ai è La Pietà, al Giudèzzi universèl d'la Capèla Sisténa, a Råmma.
Riferimént
}}
César Marchi
César Marchi (Vilafranca ad Varùna, 1922 - Vilafranca ad Varùna, 1992) l'è stä un giurnalista e scritùr Itaglian.
Demolition
{{Metacaixa
1506
Al 1506 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Demolition
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Bloodsuckers, how can they sleep at night, bloodsuckers, nothing but parasites, you will be on the stand today, they cannot harm you, it's okay but they will destroy your family and drag you through hell and tragedy, a circus heading into town, complete with cameras and the clowns|Sangvétuli, cuma pōl'n-i durmìr a la nòt? Sangvétuli, gnint àtar che di piōć, incō at sarà in dal banc di testimòni, lōr i n pōlan minga far-at dal mâl, và bèṅ ma i śbragaràṅ la tò famìja e i t traśaràṅ a 'l Infèr'n e in dla daśgràsia, un cîrc 'l è drē a rivàr in sità, pîṅ ad telecàmri e ad pajàs.|Bloodsuckers, 2001|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Jugulator 'l è al quaturdicéś'm àlbum in studi dal grup heavy metal di Judas Priest. 'L è stâ publicâ al 31 ad Luj dal 2001.
Braṅ
Pès śuntâ in dl'edisiòṅ giapunéśa
Pès śuntâ in dl'edisiòṅ tedésca
Pès śuntâ in dl'edisiòṅ austragliàna
Culegamènt estéran
}}
Io Caligola
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'art l'è anc fiōla dla stòria e la stòria l'è anc fata ad schivési e purcarìi.|Tagline dal film}}
Caligola (distribuî in séguit c'n al tìtul 'd Io Caligola) 'l è 'n film eròtic e stòric itagliàṅ e americàṅ dal 1979 ad Tinto Brass cun di pès śuntâ, anc pòran, par Giancarlo Lui e par 'l editōr dla rivìsta Penthouse Bob Guccione ch'l è anc al prudutōr e ch'l iva sarnî al regìsta venesiàṅ dòp ch'i gh'ìvan dit ad nò John Huston e la Lina Wertmüller. Al cònta la vita d'l imperadōr rumàṅ Gaio Cesare Germanico dit Calìgula.
La Bëtla
La Bëtla o Bétula (Bettola in italian) l'é un cumoin italian ad 3.116 abitant in Pruvincia d' Piaṡëinsa.
Io Caligola
In dal cast a gh'iva da ès'r-ag anc la Maria Schneider ma pò chi lē l'à mulâ incòsa quànd 'l éra ciàr ch'i gh sarésan stadi dal séni malnéti e di atōr cavâ śò. A 'l sò pòst l'è stada tòlta la Teresa Ann Savoy ch'l'iva laurâ insém a Brass in dal film Salon Kitty.
Custâ vint-a-dū migliòṅ ad dòlar, al 'n à fat sù da piò ad vint-a-tri in di sōi Stat Unî. L'òpra la 'n à pasâ ad tut i culōr, cun Tinto Brass e 'l prudutōr Franco Rossellini ch'i èṅ andâ a prucès p'r al séni spurcaciòni dal film, c'n i giùdas ch'i ìvan decìś ad sćiancàr al dódas còpi dla pelìcula. In dal 1984 al film 'l è stâ armuntâ ad nóṿ cun na versiòṅ scurtàda ad quarànta minùt e distribuìda acsè in di cìnema itagliàṅ. In di Stat Unî a gira invéci na versiòṅ ślungàda ad 156 minùt.
Sunt
La stòria d'l imperadōr rumàṅ più fóra 'd tèsta ch'a gh sia stâ, Gaio Cesare Germanico dit Calìgula (Malcolm McDowell), cun tut al sò cativèri e purcarìi ch'l à fat durànt al sò régn.
Vsân
Vsân (Vezzano sul Crostolo (in italiân ) l'é un cmûn ed 3.796 abitânt edla pruvîncia ed Rèz e l'é a mezdé e a cîrca 15 chilômeter dal cèinter ed Rèz Bagnê dal turèint Cróstel a's câta in 'na puṣisiòun ed cèinter tra la pianûra e la muntâgna ch ' a j unés la Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerêto
Stôria
L'é a mansèina dal Cróstel. Al j urègin de Vsân a s'arfn a l'êlt Medioēv, ind al só teritôri i Rumân ân fât tânti  dmus cuntadèini. In època medievêla l' à rapreṣentê un impurtânt presédi difensîv e 'd cuntròl dal véi ed cumunicasiòun da e per l' Apenèin arzân. Al castèl, butê zò int al XV sècol, l'êra, ind la préma metê dal XII sècol, di Canòsa che s'al quistunêve cun i Vèschev ed Rèz e i da Fogliano. Al castèl ed la frasiòun ed Muntêlt l'é stê di Canòsa pó 'd j arzân, pó di da Fogliano préma d'èser unîda al Duchêt Estèins int al 1420, che l'àn infevdê a dal faméj fidêdi. Al Cmûn dal dé d'inco l'é nasû, só decrêt ed Luigi Carlo Farini al 1 de znêr dal 1860; al prém nòm de Vsân, a gh'é stê zuntê int al 1862 ânca còl ed  insém al Cróstel. Vsân al s'é fât nutêr, da che indrê, d'ed là che per èser un impurtânt ṣnōd ed cuminicasiòun, ânca per la preṣèinsa ed grândi chêvi ed gès, dōve dimòndi gînta dal pôst a gh'à lavurê. Ind al cèinter stôrich e int al frasiòun a 's vèden incòra soquânti Cà a tòr dal XV sècol. Al 24 ed zógn dal 1944, int la localitê ed La Bètla (La Bettola in italiân), é stê fât da i nâṣi-fasésta l'òrend masâcher dōve în môrt 32 civîl ed tóti al j etê sia mâs'c che fèmni.
La cunuméia
La cunuméia l' a' s pôgia insém a l'agicultûra ( granâja, óva da vèin, furâg), l'alevamèint e l'indóstria, atîva ind i setōr ed la teṣdûra, metalmecânich (machinâri per l'indóstria alimentêra), ed l' abiliamèint, dal matèri plâstichi, di materiêl da costrusiòun, ed la lavurasiòun dal lègn (imbalâg).
Vsân
Vsân l'é al cèinter principêl e l'é al pôst dal minucèpi al ' se ṣvilópa a i fiânch ed la Streda Statela 63 in diresiòun dal pâs dal Cerêto. Post dal pêrch póblich Pineta, cnusû in pruvîncia cme La pinetina, cèinter 'd educasiòun abientêla cun la carateréstica dal recóper dal bèsti frîdi. Famōṣa ânca l'ativitê ed la chêva dal ges in localitê Mûnt Gès. La cēṣa dedicheda a Sân Marèin la gh'à 'na bèla facêda a capâna e un intêren a ònica navêda cun vôlta a bòta e capitê urnê in bundânsa che fân pió bê i sê altêr ed fiânch. Restarvêda int al 1990, dōve, d'ed là ed soquânti pitûri asê bèin fâti, în tgnû dacât sê pajôt in scajôla fôrsi fât tr'al XVII e al XVII sècol, é stê arnuvê ânca 'na pôrta ch' la gh'êra bèlo dal 1515 cun d'ed sōver 'na lunèta ed valōr dōve în sculpî i sègn ed la faméja di Canòsa. La localitê Sèdri l'é numinêda ind i documèint dal 1447 e a la fîn dal 1700 l'é 'na véla dal fèdev di Cassoli. Mó la localitê l'é d'urègin rumâna dal têrd peréiod repoblicân. Ind al cèinter dal bōregh a gh'é un impurtânt tòra a trî livê cun al curdòun dal granêr môrt cun i quadrê més a dèint ed sèiga. Pôch luntân a 's vèd un stâbil sgnurîl dal XVII sècol cun dō tòr e davânti un curiōs mûr. A matèina dal turèint Câmpla a gh'é un stâbil sgnurîl dal sincsèit cun 'na lògia tampunêda e 'na tòr a trî livê.
La Vècia
Al nòm ed La Vècia sèmbra ch'al deṣvègna da la preṣèinsa ed 'na vècia stâla druvêda, da ché indrê, pr' al câmbi di cavâi. La cēṣa, dedichêda al Cōr Imacolê ed Maria, l'é stêda costruîda a l' inési ed j ân sinquânta só prugèt ed l'architèt arzân Enea Manfredini, al só intêren dmòndi ôvri ed l'artèsta Renato Valcavi in dōve al pôrti rapreṣèinten un dègn bilièt da vîṣita. Interesânt al bōregh Cà Cesari, dal têrd medioēv, fât da un cèinter cun bèin dêṣ cà òna atâch a cl' êtra. Al cèinter dal bōregh a fà mòstra un bèl fōren urnê cun di sègn ed bòuna furtûna. Al carateréstichi dal bōregh în stêdi in grând pêrt scanṣlêdi dal stablidûri. Mûnchi gustōṣa vâl réca ed piânti, ed pûnt ed vidûda e puntegêda da bōregh, ed valōr stôrich e tgnû dacât discretamèint
Muntêlt
La preṣèinsa di rèst da castèl matéldich, ch' a's vèden incòra ind la séma dal muntarôt Muntêlt, ed la tòra ed l'antîga cēṣa tirêda zò int al 1959 perché l'êra mêl mésa e di bōregh cun di impurtânt fabrichêt cuntadèin ch' al rènden un pôst dimòndi interesânt. Al gh' à un recôrd ch' al mêrita d'èser arcurdêr: la magiōr dal cà a tór unîdi in un sōl pôst. L'é 'na zôna turîda, ch' la gh'à pôch paragòun und al tertôri emiliân. Riôl bōregh d'urègin medievêla cun la preṣèinsa ed soquânt fabrichêt d' urègin antîga ('na cà a tòr cun la clumbêra dal XVII sècol) e'd un bèl pòs cun la quaciadûra a pûnta. Sti pòs, ed sôlit fât in prêda e cun ind la séma 'na sfêra dal bòun avgòri, a's pōlen vèder ânca ind la zôna 'dla burghêda ed Vindé.
Padêrna
Al paèiṣ l'é divîṣ in cèchi burghêdi ciaschedòna ed lôr la preṣèinta un quêlch elemèint 'd interèsi stôrich e architetônich. La cēṣa dedichêda a Sân Michēl l'é in 'na bèla puṣisiòun ed vésta, la tòr la 's vèd bèin da la S.S.63. Restarvêda int al 1988, al só intêren trî bê altêr ed l'otsèint in scajôla, dû ed quî lé ôvra di Fradê Tondelli ed Rèz. Ònica ind al teritori vesanèiṣ a 'd avèirun ôrghen a câni – Riatti 1932- l'é stêda e l'é pôst ed cuncêrt che dân int l'ôc. Ind al pôst in dōve gh'é la cēṣa adèsa 'na vôlta a gh'êra un castèl butê zò int al 1300 da i Sgnōr ed Rèz. In localitê Mlân un uratôri ed l'otsèint e un bèl bōregh in prêda; a Sgnân un uratôri dal XVIII sècol e di stâbil ed bèla fatûra. In localitê Tvajô 'na bèla cà a tòr cun al balchio (baladōr).
Pecorîl
Al nòm de sté frasiòun al deṣvîn da la preṣèinsa, in tèimp indrê, ed dimondi ed pegrêr. Int al XIV sècol al fêva pêrt dal fèdev di Canòsa. Dal 1447 al 1605 l'é stê lighê al fèdev de Vsân, pó l'é pasê al fèdev ed Bedògn fât da Cesare d'Este int al XVIII sècol. Pecorîl al se ṣvilópa lòungh a l' antîga strêda fâta fêr da Dóca ed Mòdna int al 1798. Al bōregh al gh'à tânt fabrichêt ed dimòndi impurtânsa architetônica e stôrica fra quisché 'na cà a tòr dal têrd medioēv (dimòndi ruvinêda). Bōregh 'd urègin medievêla més ind al mèz ed la valêda dal turèint Câmpla al gh'à d'ed sōvra al bōregh ed Chêsla ed Canòsa dōve gh'é la cēṣa ed Sânta Eufèmia, ânca lê 'd urègin medievêla. D' ed dèinter la cēṣa l'é dal sê-setsèint cun al sufét a vôlti. Sibèin al mudéfichi fâti al fabrichêt ind i sècol, la cēṣa, l'à mantgnû la diresiòun e l'impiânt uriginêl. D'ed là ed la cēṣa int al bōregh ed Chêsla în da segnalêr soquânt stâbil cuntadèin; in particulêr còl atâch a la cēṣa la preṣèinta 'na cōrt ed impurtânt interèsi stôrich e architetônich.
Gabriella Germani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lontano da casa (film 1989)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gabriella Germani
La Gabriella Germani l'è n'imitadōra itagliàna.
Lontano da casa (film 1989)
{{Film }}
Gabriella Germani
Biugrafìa
La Gabriella Germani la nas a Sora in pruvìnsa ad Fruśinòṅ al 20 'd Avrìl dal 1969. Carsùda a Arce, laureàda in léǵ, la fà al sò debùt in televiśiòṅ in dal 1996 in dal prugràma ad Canale 5 Sotto a chi tocca, cundót par Pippo Franco. Bèṅ prèst la s dà a l'imitasiòṅ di persunàǵ famóś.
Lontano da casa (film 1989)
{{CITAZIONE|In viàś vèrs la pèrdida dl'inusénsa.|Tagline dal film}}
Gabriella Germani
Biugrafìa
Fra al sò imitasiòṅ i gh'èṅ quéli ad Mara Venier, Simona Ventura, Ela Weber, Barbara Palombelli, Alessandra Mussolini, Michela Vittoria Brambilla, Monica Setta, Emma Bonino, Laura Boldrini, Asia Argento, Maria De Filippi, Serena Dandini, Mara Carfagna e Monica Bellucci. Quand l'ìmita quésta chè, la dascór tuta cumpìda ma quand pò la la ciàma sò màdar a' l telefunèṅ, a gh vèṅ fóra al sò acènt ùmbar dimóndi marcâ e la taca a dascórar cuma una dal pòpul.
Dòp soquànti culaburasiòṅ cun Pier Francesco Pingitore, la lavóra a Viva Radio2 cun Fiorello e Marco Baldini in dal 2001 (la i ciàma da spés tulénd in gir la fiōla ad Dario Argento). La s fà nutàr anc a Domenica in in dal 2002 par pasàr 'l an dòp a Mai dire Domenica.
Lontano da casa (film 1989)
La pelìcula, giràda a Gerlach e a Carson City in Nevàda, la n à fat sù gnanc dódas-mila dòlar.
Sunt
Al giurnalìsta separâ Charlie Cox (Matt Frewer), in viàś vèrs la Califòrgna insém a sò fiōla 'd tréd'ś an, la Joleen (Drew Barrymore), al finìs la benśìna in un pustàs deśèrtic dal Nevàda e 'l è custrét a pasàr la nòt in dla stasiòṅ 'd rifurnimènt ad Duckett (Richard Masur) spetànd ch'i rìv'n i rifurnimènt. Al tōś in afìt na roulotte da l’Agnes Reed (Susan Tyrrell), na dóna rabìda ch'la siga sèmpar e ch'la gh'à in mènt sōl i bèsi da spiuciàr a la gint in viàś. Chi lē la gh'à 'n ragàs ciamâ Jimmy (Andras Jones) e na baghéta ch'la guàrda sèmp'r i cartòṅ animâ in televiśiòṅ, la Sissy (Stephanie Walski).
La Joleen l'incróśa Jimmy in pisìna e la sènt i prim śgriśōr par lò anc se, cum a diś anc al sò amìg “ginger” Pinky Sears (Anthony Rapp), lì lò 'l è 'n śuvnòt piutòst viulènt. Da 'l cant suo Charlie al cgnós dū dóni armàśi a séc anc lōr, la Louise (Karen Austin) e l’Amy (Jennifer Tilly), e 'l decìd ad far-as scarusàr par Duckett p'r andàr a pascàr dla benśìna da la sgnōra Viney Hunt (Connie Sawyer) ch'la stà piutòst luntàṅ lung al deśèrt. Méntar 'l óm 'l è via a vîṅ catâ 'l cadàvar dl’Agnes masàda in dla vasca da bagn méntar sò fiōl al próa a viulentàr la Joleen, salvàda a 'l ùltim da Pinky.
Gabriella Germani
Biugrafìa
A partìr da 'l Avrìl dal 2010 l'è in dal cast còmic dal spetàcul Voglia d'aria fresca, cundót par Carlo Conti su Raiuno.
Culegamènt estéraṅ
}}
14 ed maz
Al  l'è al 134° dè dal calendàri gregoriàn (135° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 231 dè a la fin dl'an.
Lontano da casa (film 1989)
Sunt
Quànd Charlie, la Joleen, la Louise e l’Amy i èṅ prònt a partìr cun la màchina dal dū dóni, cun la benśìna cumpràda da la sgnōra Hunt, qualchidòṅ al gh śbuśìs al serbatòj e pò al gh dà fōg. L’Amy la mōr bruśàda viva méntar chi àt'r i la scàmpan. Al sierìf Bill Childers (Dick Miller) al dà la cólpa a cal làd'r ad Jimmy ma 'l ciàpa na cantunàda parchè, cum i dìśan sèmp'r i vèć ch'i la sànan lunga, „Al piò bòṅ di rós 'l à ficâ sò pàd'r in dal pós“.
Culegamènt estéran
}}
Società Anonima per le Ferrovie di Reggio Emilia
La Società Anonima per le Ferrovie di Reggio Emilia (SAFRE) l'ēra 'na socetê italiâna dóve al sogèt socêl l'ēra la gestiòun dal léni feroviâri
La SAFRE, a capitêl privê, l'è nasûda per la costrusiòun e gestiòun ed ferovéi 'd interèsi cunômich regionêl ed la zôna a mezdé dal Po. Int al 1860 a Rèz un cumitêt sitadèin l'à preparê al progèt ed 'na Rèz - Lóca cun diramasiòun per La Spèsia. La préma trâta fâta l'è stêda la trâta Rèz – Ventōş (frasiòun de Scandiân) ed la Ferovéia Rèz Sasôl. Dôp a gh'è andê a Drê la Rèz Guastâla cun la diramasiòun per Bagnōl – Chèrp e al şlòngh ed la Scandiân Sasôl.
Int al 1900 lì Aministrsasiòun ed la Pruvîncia l'à prupôst a sté socetê ed fêr e gestîr la ferovéia Rèz – Canòsa (alōra ciamêda Ciân) cun la mîra ed fêrlga fêr insèm al coperatîvi. La SAFRE l'à rifiutê sté acôrd e int al 1904 la costrusiòun e l'eşercési ed la lénia în gnûdu dêdi al Consorzio Cooperativo di Produzione e Lavoro, fât cun l'uniòun ed 27 coperatîvi, la ferovéia la vîn finîda int al 1910.
Tr' al 1905 e al 1907 la SAFRE l'à 'vû in gestiòun ânca la Ferovéia Ofantino (da Foggia a Lecce pr' al traspôrt dal sêl). L' acôrd l'è stê firmê a Firèinsa al 12 mêrs dal 1905.
Patricia Mayr-Achleitner
{{Metacaixa
La Patricia Mayr-Achleitner (Rum, 8 ad Nuvémbar dal 1986) l'è na tenìsta austrìaca. La s è stablìda a Innsbruck. L'è élta 169 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
A gh piàś al magnàr itagliàṅ e la dascór in Tedèsch e in Ingléś.
L'è stada la nùmar stanta dal mónd al 4 ad Maǵ dal 2009. In dla sò caréra l'è rivàda in finàl par na vòlta in un turnèo WTA in dal 2011, qvél ad cà ad Bad Gastein, ma l'à pardû par 0-6 5-7 cun la María José Martínez Sánchez. Par cóntar l'è stada bòna ad mét'r-as in bisàca quatórdas tìtui ITF.
Caréra
In dal 2008 la śóga al sò prim turnèo WTA a Bad Gastein par via dna carta salvàdga ch'i gh'ìvan dâ. La pasa dū tùran ma pò la pèrd da la Lucie Hradecká par 3-6 1-6.
In dal 2009 la taca a śugàr in dal sircùit WTA parchè la gh'à di punt asè. Da nùmar 111 dal mónd la tōś part a gl'Australian Open vgnénd batùda a 'l secónd tùran par la Kaia Kanepi. In Favràr la riva in semifinàl a Bugutà ma lè la cata la María José Martínez Sánchez ch'la gh'à la méj sèg par 7-5 7-5. In Avrìl la mùcia sù dū secónd tùran a Ponte Vedra Beach (6-1 3-6 2-6 da l'Elena Vesnina) e a Charleston (1-6 6-2 2-6 da la Nadia Petrova). In Maǵ la gh lasa subìt al péni cun la Galina Voskoboeva a Varsàvia e la fà cumpàgn anc a 'l Roland Garros cun la Marija Korytceva. A Wimbledon invéci l'è la Sabine Lisicki a srar-ag 'l us a 'l secónd tùran (2-6 4-6 al puntéǵ par la tedésca). In Luj la śóga tri turnèo in sla tèra rósa (Bùdapest, Palèrum e Bad Gastein) muciànd sù tri secónd tùr'n ad fila, pardénd 6-0 3-6 4-6 cun la Timea Bacsinszky, 6-7 1-6 cun la Sara Errani e 6-3 4-6 1-6 cun l'Alizé Cornet. La sèra 'l an a 'l 86śum pòst.
'L inìsi dal 2010 'l è negatìṿ ma pò in Śugn la vins dū ITF ad fila. In Luj la bat la Tathiana Garbin a Bad Gastein ma pò la và fóra in di quàrt incóra cun l'Alizé Cornet.
In dal 2011 la fà sudàr la Carla Suárez Navarro a 'l secónd tùran ad Bugutà ma pò la céd 6-1 4-6 2-6. A Acapûlc invéci la pèrd subìt da la Sorana Cîrstea 2-6 4-6. In Avrìl la gh'à da pigàr-as a 'l secónd tùran a Charleston cun la Samantha Stosur dòp avér batû par 6-1 6-4 la cinéśa Shuai Zhang. La fà méj in Luj cun na finàl ITF da sènt-mila dòlar a Biarritz (6-1 4-6 4-6 da la Pauline Parmentier) e una WTA a Bad Gastein (0-6 5-7 da la María José Martínez Sánchez). In c'l àtar tùrneo ad cà ad Linz invéci la và fóra a 'l secónd tùran cun la Petra Kvitová dòp avér mandâ a cà la Stéphanie Foretz Gacon.
Dòp un brut inìsi dal 2012 (la cumbìna quèl sōl a Monterrey in dua la riva in di quàrt) in Maǵ la riva in finàl in d'l ITF da sènt-mila dòlar ad Cagnes-sur-Mer ma lè la vèṅ sćiancàda par 2-6 1-6 da la Julija Putinceva. A la fiṅ ad Śugn la s davśìna a far al cólp cun la Jelena Janković a 'l Roland Garros ma la céd a la sèrba a 'l ùltim par 6-1 1-6 5-7. In Luj la tōś part a 'l turnèo ad Palèrum e chè la fà fóra la Nastassja Burnett par 6-3 6-4 prima ad cédar a la rumagnóla Sara Errani par 3-6 2-6. In chi àtar tri turnèo WTA śugâ in dal méś la mùcia sù tri prim tùran. A Linz la dà la paga a la Sabine Lisicki, spasàda via literalmènt par 6-1 6-3, ma pò la pèrd cun la cruàta Petra Martić par 2-6 6-3 0-6. La finìs 'l an da nùmar 164 dal mónd.
In dal 2013, in dal sò prim WTA d'l an, la riva in di quàrt in dua però la céd 5-7 1-6 a la Karolína Plíšková. In Luj la patìs un brut 0-6 1-6 a 'l prim tùran dal turnèo ad Bùdapest da la ruména Alexandra Cadanțu. A Bad Gastein l'è invéci l'Elina Svitolina a dar-ag la paga par 6-3 6-0 in di quàrt, dòp al vìnsidi cun la Tereza Mrdeža e cun la Petra Martić. L'austrìaca la pasa pò al qualificasiòṅ di US Open e l'è anc bòna ad casàr fóra la nùmar trént'òṅ dal mónd, la Magdaléna Rybáriková, par 7-6 6-3 prima ad cédar a la Jaroslava Švedova par 2-6 3-6. In Setémbar la s mét in bisàca dū ITF bùlgar da vintsìnc-mila dòlar. In Utóbar la śóga (da carta salvàdga) al turnèo ad cà ad Linz e la gh la cava ad bàtar par 1-6 6-3 6-4 la nùmar vint-i-òṅ dal mónd, la Sorana Cîrstea, e pò anc la Maryna Zanevs'ka par 7-5 2-6 6-2 par pò farmàr-as in di quàrt cun l'Angelique Kerber cun al puntéǵ ad 3-6 1-6.
15 ed maz
Al  l'è al 135° dè dal calendàri gregoriàn (136° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 230 dè a la fin dl'an.
Gilberto Gil
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Gilberto Gil, (Salvador Bahia Brasil, 26 ed zógn 1942) l'è un müsicista, cantant e pueta brasilian.
16 ed maz
Al  l'è al 136° dè dal calendàri gregoriàn (137° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 229 dè a la fin dl'an.
Gilberto Gil
Allè stä anca menìstar ad'la Cultüra cùl presidëint Lula.
Ligamm ad föra
}}
Monterrey
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Monterrey (a s lèś [monteˈrei] in Spagnōl) l'è na sità dal Mèsic nòrd-urientàł 'd un migliòṅ e sènt-mila abitànt a 'l incìrca (2014) ch'la s cata in dla regiòṅ dal Lèòṅ Nóṿ. 'L è 'n impurtànt sènt'r industriàł e cumersiàł fundâ in dal 1596 e 'l è divìś in dódas quartēr.
Al méś più fréd 'l è Dicémbar in dua a s riva a na temperadùra mèdia 'd sinc grâd méntar qvél più cald 'l è Luj in du a fà 27,6 grâd (dagnóra trénta-sinc ad dè).
Al sìndac 'l è Adrián de la Garza. La sò muntàgna più impurtànta e sìmbul dla sità l'è 'l Cerro de la Silla. Famóśi i èṅ anc al sò cascàdi Cola de Caballo.
Culegamènt estéran
}}
Brâs
{{Metacaixa
I brâs gl'ìn i dū êrt ed sóver dal corp umàn, ch'i partìsen da 'l spàli e i s pòrten tachê ség el màṅ.
Colegamèint estèren
}}
Rihanna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Rihanna (a s lèś /riˈɑːnə/ anc s'al sò nóm p'r estéś al sarév Robyn Rihanna Fenty) (Saint Michael, 20 ad Favràr dal 1988) l'è na cantànta dal Barbados, prima artìsta dal sò paéś a vìnsar un Grammy Award.
Biugrafìa
Rihanna la s trasferìs in di Stat Unî da baghéta a séd'ś an cun un cuntràt discugràfic in maṅ e Evan Rogers ch'al gh tgniva a drē. La fà al sò debùt in dal 2005 cun 'l àlbum Music of the Sun (Mùśica dal Sōl) e al sìngul ad sucès Pon de Replay.
Dòp pôc méś l'è la vòlta ad A Girl Like Me (Na baghéta cuma mè) e i sìngui S.O.S. (più 'd un migliòṅ ad còpi vindùdi ad cla cansòṅ lè ch'la gh'à dèntar na campiunàda dal braṅ Tainted Love di Soft Cell) e Unfaithful. Par la prima vòlta Rihanna la gh la cava a finìr in di prim sènt pòst in dla clasìfica americàna.
In dal 2007 la fà gnir fóra, in tri versiòṅ difarénti, al disc dla sò cunsacrasiòṅ, Good Girl Gone Bad (La brava baghéta l'è dvintàda catìva) e soquànt sìngui famóś cuma Umbrella (cun Jay-Z) e Don't Stop the Music.
Dal sò eśòrdi a gnir a 'dès, la Rihanna l'à vindû da piò ad vint migliòṅ 'd àlbum e ssanta migliòṅ ad sìngui, sèmpar par l'etichéta Def Jam.
In dal 2011 la taca anc a far la stilìsta (par Giorgio Armani) e l'atóra, in dal film Battleship.
Vita privàda
Dòp na relasiòṅ cun 'l atōr Josh Hartnett, Rihanna la dvénta la muróśa dal cantànt Chris Brown e la rèsta sèg in fiṅ a 'l 8 ad Favràr dal 2009 quànd la fà savér che lì lò al l'iva fata négra, cun na facia pîna ad nis, mulànd-ag di scupasòṅ, di marùc, di sćiafòṅ e di cruc. Da 'l 2010 la s è misa insém a 'l śugadōr ad baseball Matt Kemp.
Lèngva di sègn danéśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La Lèngva di sègn danéśa, scurtèda in DDL l'è na lèngva di sègn druèda per descòrer dala Cumunitê Sorda in Denmèrca. Al só còdes ISO 693 'l è dsl. Cla lèngva chè l'è druèda da quèl cuma 5.000 persòuni. . Al 13 ed mâģ 2014 l'è stèda arcgnusùda cuma lèngva uficèla.
Note
}}
Fiuràn
Fiuràn (Fiorano Modenese in Itagliàn) l'é 'na sitê itagliana ad 16.990 abitant in Pruvincia ad Mòdna, a 17 km da Mòdna.
A lè al cumoin c'al g'ha püsè indüstri ad'la seramica, in Pruvincia ad Mòdna.
Umberto Malchiodi
{{dialort | dial=Piasintëin}}
{{Vèsc catòlic }}
Umberto Malchiodi (Piasëinsa, 9 ad nuëimbar 1889 - Piasëinsa, 11 ad nuëimbar 1974) l'è stä un Arvicèsc e Vèsc católic italián, dal 1938 al 1946 a Camerino e dòpa a Piasëinsa dal 1946 al 1974.
Ligamm ad föra
}}
515 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 515, mo invéci 'l an 515, 't ê da 'ndèr chè) Al 515 (sincseintquìndeś, cinquecentoquindici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 514 (sincseintquatòrdeś) e 'l vin prìma dal 516 (sincseintsèdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquindicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Bòbi
Bòbi (Bobbio in italian) l'é un cumoin italian ad 3.724 abitant in Pruvincia d' Piaṡëinsa.
Denti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|La tò prima vòlta... la prév anc èsar l'ultma!|''Tag-line dal film}}
Denti (Dènt) 'l è na cumèdia négra dal 2007 ad Mitchell Lichtenstein, fiōl ad Roy espunènt dla Pop Art, preśentàda a 'l Sundance Film Festival dal stés an in du 'l à vins al prèmi speciàl dla giurìa par l'atōra Jess Weixler.
Sunt
Dawn O'Keefe (Jess Weixler) l'è na śóvna ch'la créd in di valōr cristiàṅ e ch'la pòrta avànti l'idéa ad rivàr vìrgin a 'l matrimòni tgnénd a drē a l'asuciasiòṅ ciamàda The Promise (La prumésa) insém a dū sò amìg, Alisha (Julia Garro) e Phil (Adam Wagner). Na sira la cgnós là un masć ch'al gh piàś dimóndi, Tobey (Hale Appleman), e la taca a 'ndàr fóra sèg, figurànd-as anc ad spuśar-al. Un dè, dòp ch'i éran andâ a far un bagn in un lâg, i s càtan da par lōr in na spilònca e i tàcan a baśàr-as. Tobey al vrév far na ciuladìna ma Dawn la n è briśa 'd acòrd sèg. Par far-la star sita, lò al gh dà un marùc faghénd-ag śbàtar la tèsta par tèra e acsè lē la pèrd i sèns. Al ragàs al n fà gnanc in tèmp a 'ndàr-ag dèntar ch'a sucèd un fat ad c'l àtar mónd: al sò pigugnìṅ al vèṅ dastacâ ad nét, finénd śò in dla pólvra. Tòlt dla scarésa, Tobey al s in và da 'd lè sigànd cuma 'n mat.
Faghénd un gir in d'l internet par capìr cuśa pōl èsar sucès, Dawn la cata 'n artìcul ch'al dascór dla Vagina dentata (latìn par bernàrda dintàda) e la taca a pinsàr 'd avēr-'g-la anc lē, par via d'l inquinamènt e dal fum butâ fóra da dū siminéri dal pòst a gh'è 'l caś. La decìd acsè 'd andàr-'s a far védar da 'n ginecòlug, al dutōr Godfrey (Josh Pais), ma quànd qvést chè al próa a insfilsàr la maṅ dèntar la sò pèpa, al pèrd quàtar dida. Turnàda a cà, la cata sò màdar malàda, la Kim (Vivienne Benesch), par tèra ma a 'l sò fradlàstar Brad (John Hensley) a n gh'è gnanc indivìś parchè 'l è drē a far dal sès cun la sò muróśa Melanie (Nicole Swahn). Kim la vèṅ purtàda a 'l uśdàl ma a Ryan quél ch'a gh interèsa dabòṅ 'l è 'd purtàr-'s a lèt sò surèla...
Culegamènt estéran
}}
Cimōśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La cimōśa la s' fórma in di du cô 'd urdî dla stófa, perché la navèta dla trama dôp 'd aver pugê 'l fîl in dal só pas, in dal só cô finêl la fa 'l gîr per salìr un gradèin più sù in dla tesdûra e turnèr da cl èter cô.
El só particolaritê
Cla diferèinta qualitê chè dal cimōśi in di cunfròunt dal rêst edla pèsa, i la fan despès difìcil da druèr e a alóra, mèinter ch'a s prepèra un quèlc lavōr sartoriêl, a ghe srà anc da tajèr-la vìa.
Colegamèint estèren
}}
1816
Al 1816 (MDCCCXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Antonio de la Torre
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Antonio de la Torre Martín, cgnusû méj cuma Antonio de la Torre (Màlaga‎, 18 ad Śnar dal 1968) 'l è 'n atōr e giurnalìsta spagnōl.
Culegamènt estéran
}}
1507
Al 1507 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Antichrist Superstar
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Everything turns to shit, the boy that you loved is the man that you fear, pray until you’re number, asleep from all your pain, your apple has been rotting, tomorrow’s turned up dead, I have it all and I have no choice but to, I’ll make everyone pay and you will see.|Tut a s trasfórm' in mèrda, al ragàs ch'a î amâ 'l è 'l óm ch'a gh'î paùra, pargâ in fiṅ tant ch'al vòstar tùr'n a riva, indurminsâ par via dal vòstar dulōr, al vòstar póm 'l è dvintâ mars, 'l admàṅ al nas bèla mòrt, a gh'ò incòśa ma a n pòs far àtar che far-'v-la pagàr a tut, acsè a vadrî.|Man That You Fear, 1996|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Antichrist Superstar (Anticrìst superstàr) 'l è 'l secónd àlbum in studi ad Marilyn Manson, vgnû fóra in d'l Utóbar dal 1996.
'L à vindû dagnóra dū migliòṅ ad còpi in di Stat Unî e sèt in tut al mónd.
Braṅ
Al disc al s divìd in tri capìtui ch'a gh sarév da scultàr-i a 'l arvèrsa: Cycle I: The Heirophant (canti 1/4), Cycle II: Inauguration of the Worm (canti 5/11) e Cycle III: Disintegrator Rising (canti 12/17). Fra i dū ùltim pès a gh 'n è 82 vōd.
61 (nùmer)
{{Metacaixa
Antichrist Superstar
Culegamènt estéran
}}
61 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 61, mo invéci 'l an 61 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 61 (ssantùn, sessantuno in itagliàṅ, sexaginta unus in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 60 (ssànta) e 'l vin prìma dal 62 (ssantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt LXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al ssantunéśim post.
Al nùmer 61 in dla Chìmica
Al 61 'l è al nùm'r atómic dal promèsi (Pm), ùn di lantànid.
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 61 al vōl dìr "al casadōr" ('o cacciatore in napoletàṅ, damànd ch'a gìsen il cacciatore in itagliàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Il Cittadino
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Il Cittadino (in italian al so num cumplet a l'é Il Cittadino - Quotidiano del Lodigiano e del SudMilano) a l'é al giurnäl ad Lod: l'è stä fundä in dal 1890 tant cmé rivista ad la smàna p'r i catòlic dal Ludṡan e d' la pärt sud ad la pruvincia ad Milàn.
In dal 1989 a l'è dvantä giurnäl par sès dì a la smàna (al sàbat e la dmánca a gh'è un nümar sòl).
Ligamm ad föra
}}
Udōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L udōr (odore in itagliàṅ) 'l è n'armisćiànsa 'd segnêl chìmig ch'a gira in dl'ària e ch'i vinen sintî da 'l nêś dal bésti e anc di cristiàṅ.
A gh'è i udōr ch'i pièśen, c'ma i parfùm, e qui minga, c'm' el pùsi, e lè in mêś a gh'è tuti el gradasiòun dla soportasiòun ch'a s egh porta.
Colegamèint estèren
}}
Piccola peste
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Àtila. Ìvan al terìbil, Al Capòṅ. I èṅ stâ putèṅ anc lōr.|Tagline dal film}}
Piccola peste (Pìcula pèsta) l'è na cumèdia americàna dal 1990 ad Dennis Dugan.
Custâ déś migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò un sucès clamuróś e al 'n à fat sù da piò ad stanta-dū cun anc dū séguit: Piccola peste torna a far danni dal 1991 e Piccola peste si innamora dal 1995. I prutagunìsta Michael Oliver, John Ritter e l'Amy Yasbeck i aṅ però tòlt part sōl a 'l secónd capìtul.
Sunt
Junior (Michael Oliver) 'l è 'n putèṅ ad sèt an bandunâ quànd incóra 'l éra in fasi. Adès al crés in 'n urfanutròfi e tut qvéi ch'i próan a 'dutàr-al, trénta famìji, i al màndan sèmp'r indrē parchè 'l è 'n masèl e al gh'à 'l diàv'l adòs. Anc al sōri i n s al cumpatìsan piò parchè lò al gh fà i daspèt ad cuntìnuv. Quànd Ben Healy (John Ritter) e sò mujér Flo (Amy Yasbeck) i capìsan da i dutōr ch'i n pōlan minga avér di fiōi i decìd'n ad tōr-'n òṅ in 'n istitùt. Al sōri, ch'i 'l vōlan śbulugnàr in présia, i tàśan su i prubléma ch'al gh'à 'l baghét e quànd i Healy i al pòrtan sèg, lè lōr i faṅ fèsta.
Adès par Ben e la Flo i tàc'n i guàj.
Silvio Oddi
Silvio Oddi (Murfàs, 14 d'nuëimbar 1910 - Curt Magiùr 29 ad giügn 2001) l'è stä un Cardinäl e Arcivèsc católic itagliàn
Biugrafia
Nasìd a Murfàs, al 14 d'nuëimbar 1910, l'è dvantä prèt in dal 1933 e l'ha fä la sò cariera in d'la Diplumasìa vatichèna: Iran, Libano 1939, Egìtt, Palestina, Belgiu e Lussembûrgh.
Cunsacrä vèsc in dal 1953 e cardinäl in dal 1969. In dal 1979 papa Giuànn Pàul II l'ha numinä Prefett d'la Cungragasiòn dal Clero, fin al 1986.
L'è mort a Curt Magiùr al 29 ad giügn 2001.
Te voglio bene assaje
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Te voglio bene assaje (A 't vój dimòndi bèin in emigliàṅ e Ti voglio molto bene in itagliàṅ) l'è na cansòun napulitàna 'd inìsi Otsèint ch'a n's cgnùs briśa 'l avtōr.
L'è na cansòun popolêr ch'la s è sintìda cantèr da dimòndi cantànt in dimòndi spetàcol, in del piàsi, in di teàter e pò anca in dla televiśiòun, 'd lung a 'l tèimp a rivèr fin a incō.
611
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Te voglio bene assaje
Al têst edla cansòun
«'Nzomma songh'io lo fauzo? Appila, sié' maesta: Ca ll'arta toja è chesta Lo dico 'mmeretá. Io jastemmá vorría lo juorno che t'amaje!
Io te voglio bene assaje... e tu non pienze a me!
Pecché quanno mme vide, te 'ngrife comm'a jatt'? Nenné', che t'aggio fatto, ca nun mme puó' vedé?! Io t'aggio amato tanto... Si t'amo tu lo ssaje!
La notte tutti dormono, ma io che vuó' durmire?! Penzanno a nénna mia, mme sento ascevolí! Li quarte d'ora sonano a uno, a duje, a tre...
Recòrdate lo juorno ca stive a me becino, e te scorréano, 'nzino, le llacreme, accossí!... Deciste a me: "Non chiagnere, ca tu lo mio sarraje..."
Saccio ca non vuó' scennere la grada quanno è scuro... Vatténne muro muro, appòjate 'ncuoll'a me... Tu, n'ommo comm'a chisto, addó' lo trovarraje?
Quanno só' fatto cennere, tanno mme chiagnarraje... Tanno addimmannarraje: Nennillo mio addó' è?! La fossa mia tu arape e llá mme trovarraje... Io te voglio bene assaje... e tu non pienze a me!»
Colegamèint estèren
}}
La mosca
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Incō in dal laburatòri 'l è andâ mâł quèl. Ma dimóndi mâł.|Tagline dal film}}
La mosca (La mósca) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1986 ad David Cronenberg, arfacimènt 'd un vèć film dal 1958 ad Kurt Neumann da 'l tìtul L'esperimento del dottor K. cun Vincent Price. Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al 'n à purtâ a cà da piò ad ssanta.
La pelìcula l'à vins al Prèmi Òscar dal 1987 p'r al truc fat méj dâ a i trucadōr Chris Walas (ch'al s éra preparâ studiànd di lìbar ch'i dascurìvan di mâi dasfurmànt e che pò al s farà càrag ad giràr al séguit La mosca 2 in dal 1989) e Stephan Dupuis.
Sunt
Seth Brundle (Jeff Goldblum) 'l è 'n siensiâ ch'l à mis sù na màchina bòna p'r al teletraspòrt. 'L aparéć al funsióna bèṅ cun di śavàj ma al gh'à di prubléma cun i èsar vivènt. Dòp avér tacâ na relasiòṅ cun la Veronica Quaife (Geena Davis), na giurnalìsta dna rivìsta sientìfica, Seth al gh la cava a mét'r a pòst al sò machinàri, ciamâ telepod, faghénd in manéra ad teletraspurtàr cun sucès al sò babuèṅ. Bèl càrag, a chi lò a gh vèṅ vója ad pasàr la sira insém a la sò muróśa ma chi lē invéci la và via. Seth al gh'à l'usesiòṅ che lē la vója turnàr insém a 'l sò ex amànt, 'l editōr Stathis Borans (John Getz).
Sōl a pinsàr-ag a Seth a gh vèṅ al magòṅ. Imbariàg pódag e fóra ad tèsta par la geluśìa al decìd ad pruàr la sò màchina su 'd lò sénsa dar a mènt ch'in cal méntar la s éra insfilsàda dènt'r anc na mósca. Sót i òć dla sò sìmia, ch'la gh salta adòs dòp ch'l éra vgnû fóra da na màchina misa in 'n àtar cô, Seth al créd 'd avér-'g-la fata anc parchè tut a pâr a pòst.
Dòp soquànti stmani Brundle al dvénta sémpar da può un quèl ad mèś fra 'n óm e 'n insèt, la sò salìa e i sò scaràć i èṅ bòṅ ad dasfàr al magnàr in 'n àtim, pròpria quànd la Veronica la vèṅ a savér 'd aspitàr un fiōl da lò. Par far in manéra 'd avér minga un putèṅ mutànt o dasfurmâ chi lē la decìd 'd aburtìr ma Seth al s mét ad travèrs parchè al pìcul al sarés la sōla manéra ad lasàr in cal mónd chè un quèl umàṅ ch'al daśvgnìs da lò.
Ardùt a cal punt lè a móstar fiśicamènt (al "Brundlemosca"), Seth al vōl fónd'r-as par sèmpar cun la Veronica andànd sèg dènt'r a 'l machinàri.
Culegamènt estéran
}}
Loredana Berté
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Loredana Berté (Bagnàra Càlabra, 20 ad Setémbar dal 1950), l'è na cantànta itagliàna, ex mujér dal tenìsta Björn Borg e surèla più pìcula dla Mia Martini, nada in dal sò stés dè e méś. In dla sò caréra l'à cantâ da piò ad duśènt braṅ, quarànta-sinc scrit da lē, vindénd sèt migliòṅ ad disc cun quìndas sìngui e déś àlbum piasâ in dla Top 20 dla clasìfica itagliàna.
Fra 'l sò canti più impurtànti a 'rcurdém Non sono una signora, Sei bellissima, Il mare d'inverno, Amici non ne ho, Re, E la luna bussò, Acqua, Folle città, Dedicato, In alto mare, Per i tuoi occhi, Mi manchi, Jazz, Così ti scrivo, Fotografando, Luna, Io ballo sola e È andata così scrita par lē da Luciano Ligabue.
In di an Stanta e Utànta l'à anc recitâ in soquànt film.
Nòti
}}
Calindàsch
Calindàsch (Calendasco in italian) l'é un cumoin italian ad 2.412 abitant in Pruvincia d' Piaṡëinsa.
La Cadé
La Cadé (Cadeo in italian) l'é un cumoin italian ad 5.884 abitant in Pruvincia d' Piasëinsa.
L
L l'è la dècima lettra de l'alfabet italian e anche de l'alfabet èmilian. L'è na lettra latena.
.