cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La chiesa
Sunt
Soquànt sècui dòp, a i giōran nòstar, al bibliutecàri Evald (Tomas Arana) al taca a lauràr in dal santuàri c'n al còmpit ad mét'r a pòst tut i lìbar ch'a gh'è lè. Insém a lò a gh'è anc la Lisa (Barbara Cupisti) ch'la gh'à da restauràr di afrésc e i dū i dvènt'n anc amànt. A jutàr al vèć canónic (Feodor Chaliapin Jr.) a riva anc un prēt ad culōr, pàdar Gus (Hugh Quarshie).
Lśénd un vèć manuscrìt Evald al vèṅ a savēr ch'ad sóta dla céśa, in sal pavimènt dal fundasiòṅ, a gh'è na cróś ch'l'éra sarvìda par srar dèntar la stria e tut chi àtar maladî. Sénsa vlēr 'l óm al dasquàcia la cróś e acsè al libra tut di demòni e òṅ ad qvi lè al tōś al sò cuntròl. In cal mèntar la céśa la s sèra da par lē e tut qvéi ch'a gh'è dèntar, cumpréś al sagrestàṅ Hermann (Roberto Corbiletto), sò mujér (Alina De Simone) e sò fiōla Lotte (Asia Argento), i finìs'n in trapla.
Culegamènt estéran
}}
The Sisters (film 2005)
{{Metacaixa
Berba
{{Metacaixa
The Sisters (film 2005)
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Tut al famìji i gh'aṅ i sò segrét.|Tagline dal film}}
The Sisters (Al surèli), cgnusû anc c'n al tìtul ad The Sisters - Ogni famiglia ha i suoi segreti, 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2005 ad Arthur Allan Seidelman, scrit par Richard Alfieri e ispirâ a 'l drama teatràł dal 1900 „Al tri surèli“ 'd Anton Pavlovič Čechov.
La pelìcula l'è stada giràda a Eugene e a Cottage Grove in Òregun.
Berba
{{dialort | dial=Carpśàn}}
54
Al 54 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
The Sisters (film 2005)
Sunt
Dòp la mòrt ad sò pàdar August Prior (Greg Foote), al sò tri fiōli e c'l àtar fiōl masć i èṅ andâ via da la cà in du i vivìv'n a Charlotte p'r andàr a star a New York. L’Olga (Mary Stuart-Masterson) l'è la più granda, l'è puta, fórsi lèśbica e l'à fat caréra in àmbit universitàri esénd dvintàda retōra. La Marcia (Maria Bello) l'è qvéla 'd mèś, l'è la più bèla dal tri e la s è spuśàda c'n al psicòlug Harry Glass (Steven Culp) anc s'adès al sò matrimòni 'l è in criśi. L’Irene (Erika Christensen) l'è la più pìcula ma l'è stufa 'd èsar tratàda cuma na putìna. Pò a gh'è 'l masć, Andrew (Alessandro Nivola), ch'al s è mis cun na śbraga-maròṅ patintàda, la Nancy Pecket (Elizabeth Banks), ma fórsi a sarà stâ 'l destîṅ parchè 'l sò surèli i dìśan ch'al gh'à minga i cajòṅ.
Berba
La berba l'è cla parèda 'd pēl ch'a selta fóra in dla ghìgna ed chi òm e anc di ragâs drē a gnìr grand, in dla baślèta e in sìm'a 'l ganàsi.
The Sisters (film 2005)
Sunt
Adès i Prior i dànan na fèsta p'r al cumpleàn dl’Irene, na fèsta a surpréśa cuma tut i an. Fra i òspit a gh'è anc al dutōr Chebrin (Rip Torn), ch'al lèś sèmp'r i murtòri su 'l giurnàł e i fat ad crònaca négra, al prufesōr narvōś mat e sarcàstic Gary Sokol (Eric McCormack), un vèć amìg spuśâ 'd Baltimòra ad quànd i éran pìculi, Vincent Antonelli (Tony Goldwyn), e David Turzin (Chris O'Donnell), inamurâ in segrét dl’Irene acsè cuma Gary.
Berba
A secònda del modi, i śóven i la tinen lunga o curta o raśèda dal tùt. Chè da 'l nostri bandi però, chi òm gl'ìn abituê a ràd'r-es despès.
The Sisters (film 2005)
Sunt
La fèsta la finìs dimóndi mâł parchè tut i partesipànt i gh'aṅ di caràtar minga tant gustóś e dal léngui da bisi. I s dìśan dal cativèri 'l un cun c'l àtar e batùdi ch'i fànan mâł. Turnàda a cà l’Irene la tōś dal metanfetamìni cum la fà 'd sòlit e la finìs a 'l uśdàł. Quànd la s armét, la spóśa David méntar la Nancy l'armàgn gravda e la Marcia la próa a tacàr na stòria cun Vincent. Ch'i prubléma fra lōr i sìan finî a n è però minga véra, specialmènt quànd Andrew al diś a 'l sò surèli ch'l à vindû la cà 'd famìja in Carulìna dal Nòrd, ch'a gh vliva andàr a star l’Irene.
Berba
Colegamèint estèren
}}
.vin
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
Muntàna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Muntàna (a s lèś [mɒnˈtænə], scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1889 e ch'al fà part di Stat Usidentài. Al sò nóm al daśvîṅ dal la paròla spagnōla montaña (ch'a vōl dir muntàgna) pròpria parchè 'l è pîṅ ad muntàgni, al più impurtànti i èṅ qvéli dal Muntàgni Prédóśi ch'i s càt'n in dal sò banda sinìstra.
Al Muntàna 'l è 'l quàrt stat più grand dla federasiòṅ c'n i sò 381.154 km² ma anc òṅ di ùltim in fat ad pupulasiòṅ (44śum pòst) muciànd-an sù pôc da piò 'd un migliòṅ. Al gh'à sinquànta-siē cuntèi e sènt-vintnóṿ cumùṅ.
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a èst c'n al Dakòta dal Nòrd, a sud-èst c'n al Dakòta dal Sud, a sud c'n al Wyoming e a òvest cun 'l Idaho. Al sò mòt in spagnōl 'l è „Oro y Plata“ (Òr e Argìnt) mént'r i sò scutmàj minga ufisiài i èṅ Big Sky Country, The Treasure State e The Last Best Place.
La sò ecunumìa la s baśa su l'agricultùra sōvra 'd tut (famóś chè i èṅ i ranch), specialmènt par la cultivasiòṅ dal graṅ e dal furmintòṅ. Al stat 'l è anc pîṅ ad risórsi naturàli cuma 'l petròli, al gas, al carbòṅ, 'l òr, 'l argìnt, al talc e la léggna. Dimóndi impurtànta chè anc l'indùstria dla bira e 'l turìśum parchè di migliòṅ ad turìsta tut i an i vàn'n a véd'r al Glacier National Park, in du a gh'è 'l munumènt a la batàja 'd Little Bighorn, e 'l Parc Nasiunàł ad Yellowstone c'n i sò sinc ingrès. In Muntàna i gh vìv'n i ōrs grizzly, sōl in Alàska a gh 'n è da piò.
In Muntàna i s pàgan pôc tasi, da 'l 1% a 'l 6,9% su 'l stipéndi, mént'r a n gh'è briśa na tasa su 'l vénditi. Al tas ad diśucupasiòṅ 'l é fér'm a 'l 5,6% (dat dal Favràr dal 2013).
Al sò guvernadōr, da 'l 2013, 'l è 'l demucràtic Steve Bullock.
Culegamènt estéran
}}
Ladro di donne
{{Metacaixa
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al sò fantaśìi più persunàli 'd dóna la i vivìva in di sò diàri... in fiṅ tant ch'un furastēr 'l à cambiâ i sò deśidèri in qvèi véra.|Tagline dal film}}
Ladro di donne (Lad'r ad dóni) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1984 scrit e dirèt par Douglas Day Stewart.
Sunt
Scott Muller (Steven Bauer) 'l è 'n làdar ch'l è sòlit rubàr in dal cà dla gint famóśa e cun di bèsi, cun 'l ajùt dal sò amìg rós ad cavìi Buddy Calamara (David Caruso), camarēr in un risturànt, ch'l al ciàma sèmpar par dir-ag quànd al vili da vudàr i èṅ libri, esénd i pruprietàri lè da lò a magnàr.
Don Jon
{{Metacaixa
Ladro di donne
Sunt
Na nòt Scott al fà 'n cōlp a cà dal scritōr ad lìbar par putèṅ Ray Davis (John Getz) e 'd sò mujēr Mickey (Barbara Williams), aredadōra 'd mistēr insém a la sò culéga Janie Pointer (Christine Ebersole). Turnâ a cà Scott al taca a lèś'r al diàri ch'l à śgranfgnâ via a la dóna e acsè al s rénd cònt che chi lē la gh'à dimóndi segrét eròtic esénd che lè insìma i gh'èṅ scrit tut i sò pinsēr. Al śōvan al taca a inamuràr-'s ad lē tant che c'n al putàni al patìs al mâł dla lumàga pròpria parchè al gh'à la tèsta da n'atra banda. Al taca acsè a far in manéra 'd incruśàr-la dapartùt, pò al gh admànda 'd aredàr la sò cà, faghénd-ag sèmpar di cumplimènt e mandànd-ag dal róśi che la Mickey, trascuràda da sò marè, la gradìs dimóndi. I dū i finìs'n a lèt e Ray, ch'l à naśâ i còran, al s cunfìda c'n al sò editōr, Marty Morrison (George Wendt).
Don Jon
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ladro di donne
Culegamènt estéran
}}
Don Jon
{{Film }}
{{CITAZIONE|Minga pròpria na stòria 'd amōr.|Tagline dal film}}
Don Jon (Don Śvan) l'è na cumèdia dramàtica americàna dal 2013 ad Joseph Gordon-Levitt ch'al l'à anc scrita e recitàda. L'è stada preśentàda a 'l Sundance Film Festival e a 'l 63śum Fèstival ad Berlîṅ.
Custâ tri migliòṅ ad dòlar, al film 'l à pò purtâ a cà déś vòlti tant.
Sunt
Jon Martello Jr. (Joseph Gordon-Levitt), ma tut i al ciàman Don Jon, 'l è 'n ragàs italo-americàṅ ch'al n à minga finî i sò studi e ch'al tîṅ sèmp'r adrē a i stés quèi tut al stmani: al và a mésa e in palèstra, in dua 'l diś al préghi mént'r al fà i pēś, al và a balàr in discutéca c'n i sò amìg Danny (Jeremy Luke) e Bobby (Rob Brown), al magna macaròṅ, spaghét e laśàgni, al và in gir c'n adòs sōl na canutéra biànca o, a 'l màsim, dal camìśi fini scalvìdi o strichi par far véd'r i mùscui, al pòrta i cavìi pîṅ ad gèl a la Pompadour e 'l tîṅ un ruśàri in màchina in du al tira anc di cànc'r a tut mént'r al guìda, in pòchi paròli 'l è pròpria 'n guido patintâ.
I gh piàś'n anc cal dóni che lò al càmbia ad cuntìnuv ma vō't mét'r al gust ch'a gh'è piutòst a guardàr di sit pòr'n a 'l computer? A n gh'è mia paragòṅ c'n al sès qvél véra, par lò 'l è acsè parchè in di filmâ i s càtan dal fémni dimóndi malnéti c'n al diav'l adòs ch'i faṅ incòsa. Quànd al và a cunfesàr-as, dgénd ch'in na stmana al gh'à abû dū gusàdi fóra da 'l matrimòni e ch'l à vdû di vìddeo pòran mnand-as 'l uśèl darsèt vòlti, al prēt 'l al pardòna in cambi ad déś Ave Maria e 'd déś Pàdar Nòstar, dònca lò 'l è a pòst.
Dòp ès'r-as mis insém Jon al la fà cgnósar a sò pàdar (Tony Danza), a sò màd'r Angela (Glenne Headly) e a sò surèla Monica (Brie Larson) che però la pasa tut al sò tèmp, cum la fà sèmpar, a scrìvar di mesaǵ a 'l telefunèṅ, anc a tavla mént'r i màgnan.
Quànd finalmènt i dū muruśèṅ i ciùlan dabòṅ, la Barbara la bèca Jon a 'l computer subìt dòp mént'r al guàrda 'n vìddeo spurcaciòṅ e la s arlìa dimóndi ma lò par diféndar-'s al diś ch'l è tut un schèrs fat da i sò amìg ch'i gh 'l aṅ mandâ sénsa che lò al saìs gnint. La ragàsa la 'l pardòna, anc parchè lò al gh prumét ch'l'è l'ultma vòlta, ma pò la decìd listés ad mulàr-al quànd la véd la crunulugìa dal sò computer e la capìs ch'al gh'à sōl cuntâ dal bali.
Jon in cal méntar 'l iva tacâ 'n cōrs ad sira par ciapàr al diplóma parchè la gh 'l iva dmandâ la Barbara. A scōla al cgnós na dóna più granda 'd lò, l’Esther (Julianne Moore), una ch'la piànś da spés da par lē da quànd l'à pardû in 'n incidènt in màchina sò marè e sò fiōl. Giusà ch'la n sia minga cla milf lè la dóna bòna par lò.
Culegamènt estéran
}}
1092
Al 1092 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.wine
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
.chrysler
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
6 p.d.C.
Al 6 prema d Crest 'l ê 'n ân dal I sēcul dal Calendêri gregoriaṅ.
1890 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1890, mo invéci 'l an 1890, 't ê da 'ndèr chè) Al 1890 (mileotseintnovànta, milleottocentonovanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1889 (mileotseintutantanōv) e 'l vin prìma dal 1891 (mileotseintnovantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXC. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintnovantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 950
I an 950, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 950 infìn a 'l 959 ciapê dèinter.
53
Al 53 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Asylum (Kiss)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
7 p.d.C.
Al 7 prema d Crest 'l ê 'n ân dal I sēcul dal Calendêri gregoriaṅ.
Asylum (Kiss)
{{Album }}
'L è vgnû fóra in dal Setémbar dal 1985, dvintànd disc ad plàtin in di Stat Unî e 'd òr in Cànada.
Culegamènt estéran
}}
Riccardo Fogli
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Un giorno in più che se ne va, un orologio fermo da un'eternità, per tutti quelli così come noi, da sempre in corsa, sempre a metà, un giorno in più che passa ormai, con questo amore che non è grande come vorrei.|Un dè da piò ch'al s in và, 'n arlój férum da n'eternità, par tut qvéi cumpàgn a nuàtar, da sèmp'r in cursa, sèmp'r a mità, un dè da piò ch'al pasa oramài, cun c'l amōr chè ch'al n è minga grand cum a vrév.|Storie di tutti i giorni, 1982|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Cantànt e basìsta di Pooh da 'l 1966 a 'l 1973 (e da 'l 2015 a 'l 2016 p'r al 50śum aniversàri dal grup), da par lò 'l à vins al Fèstival ad Sanremo in dal 1982 c'n al braṅ Storie di tutti i giorni e n'edisiòṅ dal reality show Music Farm.
In tut 'l à fat vgnir fóra trénta-dū àlbum in tut, vint-a-dū in studi.
'L è stâ spuśâ cun la cantànta Viola Valentino e 'l gh'à abû na stòria cun la Patty Pravo.
Culegamènt estéraṅ
}}
503 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 503, mo invéci 'l an 503, 't ê da 'ndèr chè) Al 503 (sincseinttrī, cinquecentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 502 (sincseintdū) e 'l vin prìma dal 504 (sincseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseinttriéśim post.
1109 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1109, mo invéci 'l an 1109, 't ê da 'ndèr chè) Al 1109 (mileseintnōv, millecentonove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1108 (mileseintòt) e 'l vin prìma dal 1110 (mileseintdēś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseintnovéśim post.
.chanel
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
1034
Al 1034 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
1661 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1661, mo invéci 'l an 1661, 't ê da 'ndèr chè) Al 1661 (milseseintessantùn, milleseicentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1660 (milseseintessànta) e 'l vin prìma dal 1662 (milseseintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintessantunésim post.
Colegamèint estèren
}}
The Best of Lita Ford
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|You're like a dagger and stick me in the heart and taste the blood from my blade and when we sleep, would you shelter me in your warm and darkened grave? If I close my eyes forever will it all remain unchanged? If I close my eyes forever will it all remain the same? Will you ever take me? No, I just can't take the pain.|At sē cuma 'n pugnàł e ta m culpìs a 'l cōr e at tast al sangṿ da la mè lama e quànd a s indurminsém, vrév-at prutéś'r-um in dla tò fòsa calda e scûra? S'a srìs i mè òć par sèmpar al ròbi 'rmagnarév'n-i cuma adès? S'a srìs i mè òć par sèmpar i quèi 'rmagnarév'n-i cumpàgn? Gh'ò-j-a spransa ch'ta m turà un dè? Nò, a n pòs mia tōr al dulōr.|Close My Eyes Forever, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
The Best of Lita Ford (Al méj dla Lita Ford) l'è na racòlta dla Lita Ford ch'l'à vdû la luś al 28 ad Luj dal 1992.
Al disc al mét insém soquànt di sò sìngui vgnû fóra fra 'l 1984 e 'l 1991 in di àlbum Dancin' On The Edge dal 1983, Lita dal 1988, Stiletto dal 1990 e Dangerous Curves dal 1991. A gh cala sōl quèl da 'l sò prim lavōr dal 1983, Out for Blood.
Di pès inèdit a gh 'n è briśa ma la racòlta la gh'à dènt'r i sò dū braṅ più famóś, Kiss Me Deadly e 'l duét cun Ozzy Osbourne, Close My Eyes Forever. Inólt'r a s pōl scultàr anc na cover 'd Alice Cooper, Only Women Bleed.
Culegamènt estéran
}}
.boots
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
1033
Al 1033 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
La visione del sabba
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
52
Al 52 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
La visione del sabba
{{CITAZIONE|Al strii i tórnan incóra in d'l ùltim caplavōr ad Marco Bellocchio.|Tagline dal film}}
La visione del sabba (La viśiòṅ dal sabba) 'l è 'n film dramàtic dal 1988 ad Marco Bellocchio ch'al 'l à scrit insém a la Francesca Pirani.
La pelìcula l'è stada giràda in Tuscàna in pruìnsa 'd Grusēt.
Sunt
Davide (Daniel Ezralow) 'l è 'n psicòlug spuśâ cun la Cristina (Corinne Touzet). Par cònt di giùdas al gh'à da far, insém a 'l mèdag cundót (Omero Antonutti), na perìsia p'r un prucès par védar se na ragàsa ciamàda Maddalena (Béatrice Dalle) la n è minga tant a pòst cun la suca esénd ch'l'à péna masâ un casadōr c'n un sćiòp.
La ragàsa la gh cònta ch'i èṅ quatarsènt an ch'la spéta 'd èsar gusàda da 'n óm e quànd finalmènt al 'l iva vdû in dal bòsc la pinsàva ch'l éra rivâ 'l sò tùran. Quànd però chi lò, invéci 'd dar-ag dū cōlp, 'l iva tacâ a far-as na pugnéta guardànd-la, lē la s éra sintìda uféśa e dònca la gh'iva sparâ par vindicàr-as. La śōvna la gh diś anc 'd èsar na stria nada al 1 ad Setémbar dal 1630.
131 (nùmer)
{{Metacaixa
La visione del sabba
Culegamènt estéran
}}
131 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 131, mo invéci 'l an 131 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 131 (seinttreintùn, centotrentuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 130 (seinttrèinta) e 'l vin prìma dal 132 (seinttreintadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seinttreintunéśim post.
.prudential
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
131 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
.banamex
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Icośàgon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Èter progèt
}}
Les Sept Savoirs nécessaires à l'éducation du futur
{{Metacaixa
Les Sept Savoirs nécessaires à l'éducation du futur ("I Sèt Savér indispensàbil a l'educasiòun dal futùr") 'l è 'n scrit ed sociologìa, filośòfic e pedagògic 'd Edgar Morin publichê in dal 1999 da l'UNESCO.
Colegamèint estèren
}}
1110 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1110, mo invéci 'l an 1110, 't ê da 'ndèr chè) Al 1110 (mileseintdēś, millecentodieci in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1109 (mileseintnōv) e 'l vin prìma dal 1111 (mileseintùndeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileseintdècim post.
Èter progèt
}}
Solo se ci sei te
Solo se ci sei te e ûn piccolo bran dul cantôr Fabio Rovazzi,prumä bran publicïtario di BigBoal.
938 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 938, mo invéci 'l an 938, 't ê da 'ndèr chè) Al 938 (novseinttreintòt, novecentotrentotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 937 (novseinttreintasèt) e 'l vin prìma dal 939 (novseinttreintanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseinttreintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Enadecàgon
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla giometrìa evclidéa, 'l enadecàgon 'l è cal polìgon ch'al gh'à 19 cô. Al pōl avéregh i cō e i àngol ed lunghèsi e ampièsi diferèinti e anca ch'i s trèsen tra 'd lōr, mo cl enadecàgon ch'al gh'à i cō e i àngol tut cunpàgn 'l è 'l enadecàgon regolèr.
Èter progèt
}}
728 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 728 (sêtseintvèintôt, settecentoventotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 727 (sêtseintvèintsêt) e 'l vin prìma dal 729 (sêtseintvèintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCCXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sêtseintvèintôtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 728 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 364: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Tâc
{{Metacaixa
I tâc (tacco in itagliàṅ) gl'ìn cal pcòun 'd schèrpa ch'al gh'stà dedrē 'd sòta.
Al vin cómed per jutèr la caminèda e, quand 'l è ēlt, al ślùnga l'altèsa 'd cal dòni.
La tiritéra di tâc
Tè te tac i tâc 'm tach-'t un tâc?
An 940
I an 940, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 940 infìn a 'l 949 ciapê dèinter.
.xperia
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
1036
Al 1036 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.srt
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
51
Al 51 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Made in Heaven
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Album }}
Made In Heaven (Fât in dal Paradîś in Emigliàn) 'l è al quindicéś'm e ùltem àlbum ed studi 'd al grùp ingléś 'd i Queen. C'n el stesi caraterìstig 'd al disc precedèint, cal disc chè 'l è stê 'l ùltem publichê ch' al vdìs i cuntribû 'd al cantànt Freddie Mercury e 'd al basìsta John Deacon. Al vgnìva fòra al 5 ed novèmber 'd al 1995.
Dòp ed la mort 'd al Mercury in dal novèmber 'd al 1991 cauśèda da 'l AIDS, al John Deacon, al Roger Taylor e 'l Brian May i avìven lavurê cun el perti 'd cant e 'd piàṅ che lò 'l ìva già registrê, śuntènd-eg el lór sunèdi.
Tùti e dū 'l pert 'dl' inciśiòun, prìma e dòp ed la mort 'd al Freddie, i éren stèdi cumpletèdi in dal stùdi 'd al grùp a Montreux, in Śvisra. 'L album al rivèva al prìm post in dal Règn Unî e 'l tulìva 4 volti al disc ed plàtin. Al giurnèl The Guardian al scrivìva che 'l disc 'l iva vindû 20 miliòun ed copi in tut al mond.
Furmasiòṅ
}}
.giving
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2015.
1037
Al 1037 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.jeep
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Elèinc del manéri 'd dìr latèini
Nota bèin: el vōś cun 'l asterìsc, *, i nn'în minga propi in latèin, mo la ginta la i dróva pinsènd ch'i 'l sìen.
50
Al 50 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Gary Johnson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gary Earl Johnson, cgnusû méj cuma Gary Johnson (Minot, 1 ad Śnar dal 1953) 'l è un pulìtic americàṅ dal partî libertariàṅ, èx espunènt dal partî republicàṅ in fiṅ a 'l 2011.
'L è 'l candidâ dal sò partî a gl'elesiòṅ dal 2016 par dvintàr al presidènt di Stat Unî.
Biugrafìa
P'r i republicàṅ, Johnson al gh la cava in di an Nuànta a dvintàr al guvernadōr dal Mèsic Nóṿ par dū vòlti, baténd i demucràtic Bruce King in dal 1994 e Martin Chávez in dal 1998.
In dal 2008 al decìd ad dar al sò apòǵ a 'l candidâ presidènt Ron Paul, pò in dal 2011 al s càndida lò a 'l primàri dal partî republicàṅ ma 'l gh dà a muć dagnóra subìt. Al 29 ad Nuvémbar al pasa a 'l partî libertariàṅ in du 'l vins al primàri par dvintàr al presidènt di Stat Unî. In dgl'elesiòṅ dal 2012, cóntar Barack Obama e Mitt Romney, al ciàpa 'l 0.99% di vōt.
Johnson al gh próa incóra quàt'r an dòp e, baténd al prugramadōr John McAfee e Austin Peterson, al fà sèntar.
In dal Setémbar dal 2016, durànt un dibàtit pulìtig su 'l canàł NBC, a la dmanda «Cuśa farév-at tè p'r Aleppo s'at fus elèt?», lò al rispónd «Mo cuś è'l Aleppo?».
Nòti
}}
Cadelbôsch ed Sōver
{{Metacaixa
.pru
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Cadelbôsch ed Sōver
{{Variant|ARZ}}
{{SCHEDA_COMUNE }} Cadelbôsch ed Sōver (Cadelbosco di Sopra in italiân) l’è un cmûn in pruvîncia ed Rèz cun pió ed deṣméla abitânt (al 2013). As câta a 8 chilômeter da Rèz insém a la statêla 63 vêrs Mântva.
Al j urégin
La stôria dal Tragatèin
Da Vico Zoario a Cadelbôsch
L’urégin ed la zôna cumunêla dal dé d’incō l’a s’ arpôrta al 900-950 circa, peréiod  in dōve a nasîva al bōregh ciamê Vico Zoario, dal latèin Vicus ch’a vōl dîr vilâg ed Zearius  da zea ch’al vōl dîr spelta (in dialèt fariōl),  êrba alōra dimòndi comûna ind la zôna. Al pió antîgh documèint in dōve a s’ arcôrda dal bōregh a risûlta éser al rôgit dal 6 Avrîl dal 1032 in dō a ’s documèinta la dunasiòun del Castèl ed Vico Zoario. Int al 1215 risûlta padròun dal Castèl e ‘d la grand pêrt dal trèin arèint, Gherardo del Bosco, dal só nòm deṣvîn (acsé a cûnta la legénda), al nóm dal dé d'incō ed Cadelbôsch. Vêrs al 1219 i trèin in dōve i padròun êren i Benedetèin ed Canòsa (Boschetto e Roarolo) a pasén in properietê di frê Benedetèin dal cunvèint ed S.Zvân ed Pèrma. Chilōr a cumîncen un grôs lavôr ed bunéfica del tréin e àn dê véta al mzadréj ed Roarolo e dal Boschetto. La mzadréia dal Boschetto l'êra mésa tr'al teriângol cuntgnû da la strêda ch' la pôrta a Runsês, da la pruvinciêla fîn al pûnt nōv dal Cròstel, cun al só cèinter ind l'antîga Ustaréia-Albêregh ciamêda Begarola, in ségvit ed properietê dal Marchèis Gherardini. Ed frûnt al véc magaṣèin dal Cunsôrsi Agrâri, ch' l’ é stê trê zò, a gh'é, ânca adès, un antîgh fabrichêt ch'al pécia ind l'ôc pr' i sō trî êrch. An 's cgnós mìa al fîn e al perché l'é stê fât, fōrsi l'êra la préma canônica ‘d la cêsa o 'na quêlch centrêla ed 'n ôrden religiōṣ che ind al véci chêrti al gnîva ciamê Le Delizie, nóm incòra adès arcurdê dai nóster véc, per quânt an ‘s în cgnòsa mìa al fundamèint. Dèinter, ind l’intrêda, a’s câta ‘na pitûra a frèsch intachêda, epór interesânt, ôvra ‘d un pitôr del Quâtersèint, in dō ghé piturê quâter sânt; fra lôr al dmèj tgnû l’è còl ch' l’arvîṣa a un Pêpa, S. Celestèin I,  al prutetōr dal cēsi ed Cadelbôsch.
Int al Rinasimèint
Vêrs la fîn del XIV sec., tr’al 1350 e al 1400, al nóm ed Vicozoaro al sparés dal véci chêrti e al vîn cambiê da còl ed “Domus de Bosco (Cà del Bosco)” ânch pr' al spustamèint ed la gînta pió a matèina (in dō al dé d'incō a ghé al cèinter ed Cadelbôsch ed Sōver). Ché l'é stêda tirêda só la césa intitulêda, cme béle préma còla ed Vicozoario, a S. Celestèin. Al fabrichêt al srà dal tót arfât int al peréiod 1755-64. Int al 1515 a gnîva pó tirêda só, pr' ôvra dal Príncip Ercole d'Este sgnōr ed Sân Martèin in Ré, la Césa a Cadelbôsch ed Sóta, cun la divisiòun ed Cadelbôsch ed Sōver da tóta la gînta ‘d la bâsa. Al Rinasimèint l'é stê un peréiod ed grând spiandōr e ‘d grôsi batàli. Cadelbôsch, cme tót l' arṣân l'êra alōra sóta a la râsa 'd j Este. Cme dét, còst l'é stê un peréiod ed grândi ôvri. D'intōrna, difâti, al 1570 a vînen inviê impurtânt lavōr idrâvlich ed bunéfica, al fîn de 'n sparpagnêr mìa al j acvi di turèint che da j Apenèin a gnîven zò e bagnêven la padusa (al vâli ed Nuvalêra e Guastâla). Al teriângol fât a l’albaṣèin ed Cadelbôsch ed Sót e ‘d la Sèida dal Cròstel e dal Canalâs l’armagnîva, però, quacê dal j acvi e dòunca, per avrîr ‘na vìa ânca a sté acvi, as è fât lònga la vìa “Bresciana” – l’êra la strêda vécia préma dla Strêda Statêla 63 - al schêv che l’à ciapê al nóm ed la vìa, purtànd acsé al j acv fîn a la Pramsâna, da pôch tirêda só paralēla al Po. La grôsa pèsta del 1630, còla ch’la impî al pagîni di Promessi Sposi dal Manzoni, la ciâpa ânca Cadelbôsch;  în môrti 60 persòuni. Per dmandêr la Grâsia Celèsta a's é més zó, atâch a la cêṣa ed S.Celestèin, i fundamèint ed l' Oratôri ciamê da la gînta al Ceṣulèin , dedichê a la Beâta Vêrgin ed la Gêra e a i S.S. Sebastiân e Rôch. L’è stê trê zó int al 1940 per fêr pôst al nôv imbòch ed Via Muns. Sacân. L’è còst al sécolo in dō, per un peréiod mìa precisê, Cadelbôsch l’è stêda al pôst e la cà ‘d un Capitân (l’êra cme un Maresciêl di Carabinêr dal dé d’incô) ch' al gh’îva sót ed ló l’Èrṣen, Cadelbôsch ed Sòt, la Sèida, Sèss, Mancaṣêl  e S.Prôsper. Cadelbôsch a 's pōl fêres grând per óna dal prémi scōli campagnôli fâti mìa a benefési di réch, di nôbil o dal clâs pió fortunêdi mó di pió pôver. Fundêda int al 1679 cme Scōla Péja da don Pelegrèin Da Oglio, pâroch ed Cadelbôsch ed Sōver, l’à dê alôg in magiurânsa a i ragasō dal clâs mêno benestânt ch' a 'gh gnîva insgnê al prémi cgnusèinsi dal calcôl, ed luchêla e 'd gramâtica. Per incuragêr la frequèinsa don Pelegrèin al dêva a i pió biṣognōs 'na quêlch munèida cgnusûda da la gînta cme ferlèin. Al vacânsi estîvi, fât curiōṣ, an gnîven mìa fâti a benefési di sculêr mó per fêr arpunsêr al mèister. La Scōla Péja, dvintêda dôp Seminâri Celestiân, la cuntinvê la só ativitê ânca ind i sécol dôp e la srà sarêda dal tót ind al 1961.
Vêrs l’unitê d’Itâlia
L’è ind al mèz dal 1700 che a 's méten zó i fundamèint ed la nōva Cēşa dal Cèinter (còla dal dé d’incō) nêda int al 1769. La cēşa vécia, cumprèis la tòra dal campâni, l’è stêda pó mésa dèinter a còla nōva dimòndi pió lònga e pió lêrga. A la fîn dal 1700, cun lèg 19 Messidoro ân VI ed la Repòblica Francèisa a gnîva fât al distrét ed Gualtēr ch’al gh’ îva la gînta ed Gualtēr, Pēve Salṣêr, S.Vitôria e Cadelbôsch. Int al 1810 in conseguèinsa d’j ôrden napoleônich che urdnêven  l'ôbligh ed fêr i simitèri luntân da la burghêda, l’è gnû só a mezanôt ed la Cêṣa dal Cèinter al simitèri ciamê ed S. Francèsch. Tr’al 1800 e al 1830 ‘na sfîlza ed diṣâster a 's botén adôs a la zôna cadelboschèiṣa, tra còsti al pió dulōroṣi j-în: ‘na pideméia ed tîfo, un taramôt dimòndi fôrt e ‘n’ inundasiòun dimòndi grôsa. L’é còst ânch al peréiod in dō la gînta la cumîncia arblêres al preputèint gvêren duchêl  fîn a rivêr a la costitusiòun del Gvêren pruvisôri ed Rèz  del 1848, nê a sègvit ed la fûga del Dóca, Francèsch IV spavintê dal nutèsi ed la rivolusiòun ed Vièna e dal 5 giurnêdi ed Milân. Tra i vuluntâri êren preṣèint ânca sèt cunsitadèin ed Sèida, ‘d l’ Èrṣen, e ’d Cadelbôsch. Int al 1859 a’s cumbât la grând batâlia ed Solferèin e S. Martèin e al 19 d ‘agóst, la gînta ed Cadelbôsch l’à picê al mân a Giuseppe Garibaldi ch’al pasêva d’ ed lé. Al 4/12/1859 per decrēt dal Guvernadôr Farini, a vîn més insèm al Cmûn ed Cadelbôsch ed Sōver ind la giuriṣdisiòun dal dé d’incō. Int al nōv cmûn ed Cadelbôsch a vînen tôti só £ 203,57 per la sotoscriòun Pro spedisiòun ed Garibaldi in Sicélia . In di dêṣ ân dal 1860 al 1870 al prém Sendéch, Enrico Terrachini, al mèt in pē al scōli elementêri pòblichi, per mas'c e fèmni, ind al quâter frasiòun dal Comûn. Int al 1876 a vîn mésa insèm ‘na regulêra cundòta médica dal Cmûn. Int al 1889 a nâs la préma Societê Coperatîva ciamêda:  Associazione Operai Braccianti . A l’ j-elesiòun aministratîvi dal 1899 i socialésta ed i radichêl unî cunquésten per la préma vôlta al Cmûn, fîn alōra amministrê da i monarchîch-liberêl.
Dal ‘900 al dé d’incô
A i prém dal 1900 a vîn fundê a Cadelbôsch la préma Coperatîva ed Cunsóm, a vîn inavgurê ânch un salòun per spetacôl ciamê: Teatro Catellani, ṣlarghê pó ind al 1953. La préma Guêra mundiêla la fa di môrt ânca tra i cadelboschèiṣ, 150 sitadèin dal Cmûn a mōren, tra quisché dō mdaj d'argînt: Luigi Panini e Alpenore Melli. Pr’ arcurdêr i môrt in guéra ind al 1922 a vîn scuacê in Municépi ‘n târga ed mêlmer cun scrét i nóm. A la fîn dal 1920 a’s tîra só al fabrichêt ed la scōla davânt al Municépi. Int al 1925, al 13 Dicèmber a l’Èrṣen a 's tîn clandestinamèin al têrz Cungrès ed la Federasiòunn Arṣana dal Partî Cumunésta. Tr’ al 1919 e al 1926 a vîn fâta la grôsa Bunéfica Pramsâna-Molia ch’l' interésa ânca al cmûn ed Cadelbôsch inséma i trèin a matèina dal Cròstel. Int al 1936 a vîn inavgurê al Palâs Comunêl ôvra ed l' Inz. De Sanctis. Int al 1939 la Bânca Agrécola Comercêla ed Rèz l’arvés al prém spurtél a Cadelbôsch ed Sōver, in sté peréiod a’s fân i prém impiânt ed lûṣ elètrica. Int al 1940 a scòpia la secònda Guéra mundiêla. J ân tr’ al 1941 e al 1945 în j ân ed la Resistèinsa e la gînta cadelboschèşa l’è intrevgnûda in môd gajêrd cun bèin 232 óm e 27 dóni. Al dóni cadelboschèiṣi în stêdi ânca còli ch' ân dê l’ideja ‘d la famōṣa Adunêda Sedisiòsa ‘d l' Otobér 1941, óna dal manifestasiòun pió grândi ‘d la rivôlta al fâsio ch' l’à més insèm, davânti al Municépi, pió ed 1.000 dòni. Finî la guéra ind la sêla dal Municépi è stê numinê al Cumitêt ed Liberasiòun e la Giûnta ch’ l’è nasûda cun Marastòun séndech, l’è stêda apruvêda dal Perfèt ed Rèz cun al Decrêt dal 12 ed lój 1945. In ricôrd ed tót i Môrt in guéra dal peréiod ed la Resistèinsa a vîn inavgurê al 26 Setémber 1965, int la Piâsa ‘d la Libertê, al monumèint dedichê a la Resistèinsa, ôvra impurtânta ed valōr artéstich dal scultôr Marino Mazzacurati. Per unurêr i Môrt in guéra ind al cōrs ed la lôta per la Liberasiòun, a Cadelbôsch a vînen tirê só di pilastrèin ind i divêrs pôst in dōve é gnû di masamèint. La brōta aluviòun dal Po dal 1951 la fa véder la solidarietê di sitadèin ind i confrûnt ed la gînta dla bâsa arṣana. Int al 1958 a vîn inavgurê l'eşîlo comunêl a Cadelôsch intitulê a i Môrt ed la Liberasiòun. Al 1959 l’é l'ân ed l' inavgurasiòun ed la Bibliotêca Comunêla ind la sêla Rotonda dal Municépi. Int al 1961, a l’ Èrṣen, a vîn inavgurê al ricôver pr’ j-ansiân e inâbil ciamê Casa della Carità.
La Cēşa ed S. Celestèin
La gh’à ‘n elegânt facêda in stîl têrd sesèint e un intêren a tréi navêdi cun al sufét a vôlta e sînch altêr. I quêder di trî altêr laterêl în stê piturê da Lorenzo Franchi (1565-1632) e arfân al figûri ed S. Âna, la Madòna dal Rusâri e la B.V. ed Lorêto; insèm al quêrt altêr laterêl, intitulê a la Madòna ‘d la Véta, gh’ è ‘na pitûra a frèsch dal XVI sècol ch’ l’é stêda ind i sècol pasê elemèint ed duvisiòun e ‘d ufêrti vutîvi. D‘impurtânt valōr artéstich în ânch: al côro ed lêgn ed l'âbsida, intajê e cun dû ōrden ed bânc, dal secolo XVII,  l'ôrghen dal setesèint dal famōṣ Traeri més int al côro ed mansèina e l'antîgh Altêr Magiōr, in lègn intajê ed per intêr  indurê dal XVII sécol. Int la sagrestèia l’è tgnû da cât un altêr cun ‘na figûra sâcra in lègn dal sècol XVI, ch’al deṣvîn da l'uratôri dla Côrte del Tragatèin; int al mûr d'ed sōver ‘na pitûra a frèsch dal rinascimèint bèin fâta l’arfà la figûra ed Michēl, S. Luséia e S. Andrèa. A tâch a la cēşa ed S. Celestèin a gh’êra l’uratôri tirê só int al 1632, per schivṣêr j-efèt ed la pèsta che gh’êra alōra. L’é stê tirê zó int al 1940 per fêr al pôst al nōv imbòch ed la strêda per Castelnōv ed Sòt.
La stôria dal frasiòun
A tâc al distrèt ed Ruarōl, sòta al cunvèint ed S. Zvân e al distrèt ed Vicozoaro, sòta al cunvèint ed S Prôsper, a gh’êra int l’ època medievēl un têrz distrèt ciamê Cōrt Mantvâna, cun ‘na grandèsa  ed circa 40.000 biōlchi, al ciapêva grân pêrt la zôna ed  l’ Èrṣen, Cadelbôsch ed Sòt e ‘d la  Sèida. Al fèdev l’é stê: ind al 1141 di Malaprèisa da Gès, int al 1142 dal comûn ed Rèz, int al 1143 di Da Curès e int al sécol dôp ed nōv dal comûn ed Rèz. Al cèinter aministratîv dal fèdev l’êra int al castèl ed l’Èrṣen, sgnê int al 1141 e trê zò da l'esêrcit ed la Cêṣa int al 1329.
Véla Èrṣen
Véla Èrṣen la ciâpa al nòm da la fôrt arznadura lasêda dal Cròstel dôp al só pasâg  sucès in zôna (via Mazzini) tr’al VII e al IX sécol d.C. Via Mazzini l’ è incòra incō sgnêda da un lòngh mó sensébil sêlt (da i 29 mêter i.l.m. ed la Rôca as pâsa a i 24 in via Cantòun Mèli) che fân da testimòni ed l'antîgh cōrs dal turèint. Al sît ed Véla Èrṣen l’é numinê in un diplôma dal 963 ed Utòun I Imperadōr; al gh’îva al tetól ed Cōrt e a gh’êra un castèl di Malprèisa che l’ân vendû int al 1142 al cmûn ed Rèz. Còst ocupê da l’esêrcit ed la Cêṣa, l’é stê probabilmèin butê zò perché an ghé armagnés memôria. La cêṣa ed S.Giustèina e S.Sipriân, mèsa in urègin in via Vialêt, l’è sgnêda in véta int al 1149, la srà arfâta a sincsèint mêter ed distânsa tr’ al 1448 e al 1451, l'é numinêda tra còli ed S.Prôsper in un documèint dal vèschev Berto. Arfâta in manêra grēc-rumân int al 1681 insèm a la tòra dal campâni e a la canônica dal Retōr Fiurèinsa, só disèign ed l’ architèt Pietro Ferretti di Cavasôl e finîda dal priōr Fonso Tedèsch. La cēşa l’é badzêda ai Sânt Giustèina e Siperiân. Al d' ed dèinter a gh’é ‘na stimêda pitûra a frèsch dal 1400 arviṣânt la Madòna Dal Cârmine.
Cadelbôsch ed Sòt
A sèmbra che al vèiri "Cà dal bôsch", ch' ân dê al nòm al Cmûn, a n’ êren mìa a Vicozoaro (incō Cadelbôsch ed  Sōver) mó a Cadelbôsch ed Sòt. Mési int i bôsch ed la Cōrt Mantvâna a l'j în numinêdi a partîr dal 1141, la "Véla Domorum de Boscho" l' a’s vèd, cme impurtânsa secònd la lèg,  bèin spièghêda in 'na scritûra dal 1267. La cêṣa ed la SS. Nunsiêda la srà tirêda só int al 1513. Al prîncip Ercole d’Este fevdatâri ‘dla Cōrt Mantâna, cun ‘n scritûra dal 1513 fâta int al cunvèint ed S.Prôsper, l’à fundê un benefési sòt al tetòl ed la SS. Nunsiêda per la fabricasiòun ed la cēşa ind al sît ed “Cà ed Mèister” Cadelbôsch ed Sòt dal dé d’incō. La costrusiòun ed la parôchia ed Cadelbôsch ed  Sòt l'é sucèsa al 2 d'avrîl dal 1515. Ind l’istès 1515 l’é avgnûda la divisiòun di parochiân ed la zôna da la parôchia ed S. Celestèin. La cêṣa la gh’à incòra l’impalcadûra uriginêla dal sec. XVI, a pêrt pôchi mudéfichi, mèinter in câmbi dl’ antîga canônica, n’é stê fâta ‘na nōva cun al concōrs dal Cmûn e di parochiân.
Véla Sèida
Al nòm Sèida (Seta) al duvrè deṣvgnîr da “Salisetam" (bôsch ed sâleṣ).Al prémi infurmasiòun che dân nutèsia dal sît a’s câten ind al 1265 che zibesèn un sègn che ind la zôna  a gh'êra un fôs o un câmp ciamê  “La Sèida ed l'Èrṣen”, In 'na chêrta dla préma metê dal XV sèc. a gh'êra sgnê un bôsch ciamê “ Sèida int la Véla” ed Véla l'Èrṣen.  Tra i bôsch dla Cōrt Mantvâna la catarà al sît, int al 1450, ânca la cēṣa ed  S.Bernardèin ed Véla Sèida. In zôna an gh'êra mìa né cêṣa o uratôri préma ed còla ed S.Bernardèin ch' l'é stêda cunsacrêda int al 1454, la cēṣa dòunca l'à ‘vû urègin dôp st' època. Difâti, insém a soquânt scrèt dal 1466, ind l'archévi veschvêl né stê catê cunfèirma. La cēṣa le dimòndi mudèsta; dènter a 's pōl amirêr 'na bèla pitûra, ôvra ed valōr figurànt S. Cecèlia. In urégen, la cēṣa, l'êra girêda in sèins cuntrâri a còl dal dé d'incō cun la facêda a mezdé e cun al fònd ed la navêda ed mèz a l'albasèin. Al fabrichêt dal dé d'incō l' é stê finî ind la secònda metê dal XVII sècol; la campâna pió grânda, ciamêda “Bernardèina" in unōr dal sânt prutetôr, l’ê dal 1682.
La Côrt Mantvâna
La Cōrt Mantvâna, dal XV sècol e fîn a la Rivolusiòun francèisa, l’armâgn int al mân di marchèis ed S.Martèin in Ré, râm pió cèch d’ j-Estèins, i marchèis ed S.Martèin in Ré, int al XVI sécolo, ân tirê só a la Madunèina ed Cadelbôsch ed Sót ‘na véla sgnurîl, da destinêr a cà estîva, cun di fabrichêt destinê a la racôlta di prodòt che ògni afitvâri l’êra tgnû a dêr (generalmèint un quêrt dal racôlt). La véla l’êra circundêda da di fusòun, pêrch e giardèin mèinter dō stâtvi a grandèsa umâna, mési insèma a la pôrta d'ingrès, salutêven cun la mân avêrta j invidê che arivêven. La tradisiòun popolêr la ‘s fêrma insèma al credér che a 'gh sia dal galèrei sòt tèra che partirèn da la cà indivêrsi diresiòun e ‘d un ”pòs raṣōr” o "di mél taj", pîn ed lâmi, in dōve égh gnîven fâti caschêr al persòuni melvésti.
La nâsita dal Cmûn
Al 4 dicèmber dal 1859, cun decrêt dal governadôr  Farini, l’é stê fundê al cmûn ed Cadelbôsch ed Sōver, unènd j antîgh distrèt ed Ruarōl, Vicozoaro e la pêrt d’ed sōver dla Cōrt Mantvâna. La pêrt d’ed sòta, de stà cōrt, incō l’as pōl arcgnòser cun al zôni ed S.Rôch e S.Bernardèin, ch’êren bèle stê, da tèimp, tôt al cmûn ed Rèz e dê ai sgnōr ed Guastâla e ai Gunṣêga ed Nuvalêra. Al prém sendéch l'é stê Enrico Terrachini, ch' l'é armês in cârica dal 1864 al 1866. Al fabrichêt dal nōv Municépi, fât da l' Inzgnēr Raffaele De Sanctis, l'é stê inavgurê int al 1936
Materiêl pr'andêregh in fònda
}}
1306 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1306, mo invéci 'l an 1306, 't ê da 'ndèr chè) Al 1306 (mileterśeintsē, milletrecentosei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1305 (mileterśeintsìnc) e 'l vin prìma dal 1307 (mileterśeintsèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCCVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileterśeintseéśim post.
10 p.d.C.
Al 10 prema d Crest 'l ê 'n ân dal I sēcul dal Calendêri gregoriaṅ.
1038
Al 1038 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.glade
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l lój dal 2016.
Stria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La stria (da 'l grèc strigx, barbagiàṅ) l'è na dóna catìva dla mitulugìa e dal cardénsi di pòpui cun di putēr màgic e bòna 'd tiràr dal striarìi o di incantéśum par far dal mâł a chi àtar. Ligàda a la figùra dal Diàvul, la s śibìs a lò balànd nûda cun di atri strìi durànt di incóntar ciamâ saba che da spés i finìvan cun dgl'òrgi.
L'è bòna 'd viaśàr p'r i cēi insìma a na masarìna o a na granàda (anc s'la n và minga cunfùśa cun la Befàna) e la gh'à sèmpar sèg na bèstia a dar-ag di cunsìli diabòlic cuma 'n gat négar, un ròsp, un grandòć, un córuv, na sivéta o 'n sórag. Dal vòlti l'è figuràda cun la pèla vérda, un naśòṅ a punta, di pòr su la ghigna, di vistî nég'r e 'n caplàs grôs in cô ch'al finìs a côn arbaltâ.
Durànt al Mèdi éṿ i tribunài catòlic dla Santa Inquiśisiòṅ i aṅ cundanâ e bruśàdi vivi ssanta-mila dóni a 'l incìrca parchè batśàdi cuma strìi. In Germàgna, da 'l 1450 a 'l 1550, i 'n aṅ fat fóra sènt-mila. Prima 'd èsar bruśàda viva p'r ereśìa anc dla Śvàna 'd Arc i ìvan dit ch'la faghìs dal striarìi.
La figùra dla stria l'è druàda dimóndi in dal fòli par spavintàr chi putèṅ o anc in di film ad scarésa. A 'l dè 'd incō dar dla “stria” a na dóna a vōl dir ch'l'è catìva e sénsa cōr.
939 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 939, mo invéci 'l an 939, 't ê da 'ndèr chè) Al 939 (novseinttreintanōv, novecentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 938 (novseinttreintòt) e 'l vin prìma dal 940 (novseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseinttreintanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Crazy Nights
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Everyone’s thinkin’ they’re so hot tonite but there’s a fire in your eyes, everybody wants you girl but I want you more than any other guy, you got what I want, I got what you need, fire below, so if you know it, show it, don’t let me go, whooah, turn on the night, I can’t wait, can’t wait any longer.|Tut i pénsan 'd èsar acsè sexy stanòt ma a gh'è un fōg in di tò òć, tut i t vōlan ragàsa ma mè a t vój da piò ad tut chi àtar ragàs, at gh'à qvél ch'a vój, mè a gh'ò qvél ch'a t vōl, al fōg sóta, dònca s't al sà, fà-'m-al védar, minga lasàr-'m andàr, whooah, impìsa la nòt, a n pòs minga spetàr incóra.|Turn On The Night, 1987|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Crazy Nights 'l è 'l quatordicéś'm àlbum in studi di Kiss, al prim dal grup cun dèntar dal tastéri e di sintetiśadōr.
'L è vgnû fóra in dal Setémbar dal 1987, dvintànd disc ad plàtin in di Stat Unî e in Cànada.
Culegamènt estéran
}}
An 930
I an 930, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 930 infìn a 'l 939 ciapê dèinter.
Fabrizio De André
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Dicono poi che mentre ritornavi, nel fiume chissà come scivolavi e lui che non ti volle creder morta bussò cent'anni ancora alla tua porta, questa è la tua canzone Marinella che sei volata in cielo su una stella e come tutte le più belle cose vivesti solo un giorno, come le rose.|I dìśan pò ch'in dal méntar ch'at turnàṿ, in dal fiùm giusà cuma at śliciàṿ e lò ch'al n t vliva minga crédar mòrta 'l à busâ par sènt an a la tò pòrta, qvésta chè l'è la tò canta Marinella ch'at sē vulàda in cēl su na stéla e cuma tut i quèi più bèi 't à visû 'n dè sōl, cuma 'l róśi.|La canzone di Marinella, 1964|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{It}}}}
Fabrizio Cristiano De André (Génuva, 18 ad Favràr dal 1940 - Milàṅ, 11 ad Śnar dal 1999, a s lèś [faˈbrittsjo de anˈdre] in itagliàṅ) 'l è stâ 'n cantànt e sunadōr itagliàṅ, espunènt dla scóla genuvéśa.
Cunsiderâ da na bòna part dla crìtica òṅ di cantaṿtōr più grand dl'Itàglia ad tut i tèmp, in dla sò caréra 'd dagnóra quarànt'an 'l à fat vgnir fóra tréd'ś àlbum in studi. C'n al sò canti 'l à dascōrs da spés di ùltim, di arvèrs, dal putàni, di emarginâ e i sò tèst i aṅ catâ spasi in dgl'antulugìi 'd literadùra p'r al scóli.
Culegamènt Estéran
}}
Buś négar
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Un buś négar l'è na regiòṅ dal spasitèmp c'n un camp gravitasiunàł acsè fòrt che gnint da 'l sò intéran a pōl saltàr fóra, gnanc la luś. La śveltésa 'd fuga da 'n buś négar la gh'arév da èsar più granda dla śveltésa dla luś ma qvést chè 'l è 'n quèl impusìbil parchè 'l è 'n lìmit ch'a n s pōl minga pasàr dònca gnanc na partisèla 'd matèria o 'd energìa la pōl śluntanàr-as da 'n buś négar. Gl'ugèt celèst ch'i gh'ìsan da pasàr-ag davśèṅ i èṅ tirâ dènt'r a 'l buś négar par via dla sò masa dimóndi élta.
Culegamènt estéran
Un bûṡ naigher l é na regiån dal spazitänp cn un canp gravitaziunèl acsé fôrt che gnínta a pôl saltèr fòra da l sô intêren, gnanc la lûṡ. Di cûrp ch'i vôlen andèr fòra d lé i àn d andèr a bóss, pió ṡvêlt dla velozitè dla lûṡ, un lémmit inpusébbil da pasèr. Dånca, s un côrp, óṅna partiṡèla o n èter ugèt qualóncv al và däntr al bûṡ in questiån, al vén brîṡa pió fòra d lé.
}}
49
Al 49 'l è 'n an edl I sécol dal Calendàri gregoriàn.
Laura Boldrini
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Da 'l 1998 a 'l 2012 l'à fat la portavóś d'l Élt cumisariâ dal Nasiòṅ Unìdi p'r i rifugiâ par 'l Európa dal Sud.
L'è stada spuśàda c'n al giurnalìsta Luca Nicosia e da 'l matrimòni sèg l'è nada na fiōla.
Biugrafìa
Fiōla 'd 'n avucàt e dn'insgnànta 'd art, tut dū 'd Matélica in dal Marchi, da pìcula la crés in dla campàggna 'd Jéśi andànd a scōla a Ancóna insém a na surèla e a tri fradèi più cic. In séguit la spatìna c'n i suo a Jéśi in du la ciàpa anc al diplòma a 'l lìceo clàsic.
In dl'Istâ dal 1981, a vint an, la decìd 'd andàr a lauràr par tri méś in un camp ad riś in Venesuéla e pò la s fà un gir in dl'Amèrica Sentràla tucànd anc Mèsic e Stat Unî. La Laura la decìd ad cuntinuàr i sò studi a l'università miténd-'g in mèś di viàś in gir p'r al mónd. In dal 1985 la s làurea in Giurisprudénsa a La Sapienza 'd Róma.
In dal 1989, dòp avēr vins un cuncōrs, la taca a lauràr par 'l ONU faghénd al servìsi stampa par la FAO pò da 'l 1993 a 'l 1998 l'è impgnàda in dal Prugràma alimentàr mundiàł e la fà soquànti misióni a 'l èstar. Da 'l 1998 a 'l 2012 l'à fat invéci la portavóś d'l Élt cumisariâ dal Nasiòṅ Unìdi p'r i rifugiâ par 'l Európa dal Sud (UNHCR, Regional Representation Southern Europe).
In dgl'Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013 la s càndida cuma indipendènta in dal listi 'd Sinìstra Eculugìa Libertà, vgnénd elèta a la cambra in dla circuscrisiòṅ Sicìglia 2. Al 16 ad Mars dal 2013, a surpréśa, la vîṅ elèta presidènta dla Cambra di deputâ cun 327 vōt su 618.
Atàc persunài
Da cal mumènt lè a la Boldrini i gh in dìś'n ad tut i culōr, cun la réda ch'la gh dà dla putàna buchinàra, dla bruta rója e dgénd ch'l'à tacâ la caréra faghénd di buchèṅ a Umberto Smaila. 'L èx cunsilēr dla Léga Nòrd ad Caśalgrànd Luciano D'Arcio al 23 ad Luj dal 2013 al dà adòs a la Cécile Kyenge, a Nicky Vendola e a la Boldrini dgénd "La minìstra négra, uciàda cumpàgna a 'n parasìta. Vendola abituâ a star a 90 grâd, la Boldrini i dìśan ch'la s prustituìs e ch'a gh'è la fila par ciulàr-la e a gh'è 'l caś ch'a sia mè ch'a n gh la caṿ minga a mandàr śò chi fat chè véra! Ma a n capìs briśa parchè gh'ò-j-a da prustituìr-um mè p'r al perversiòṅ sesuàli ad lì lōr, cajùsi".
In dal Luj dal 2016 al leader dla Léga Nòrd Matteo Salvini al diś ch'l'è cumpàgna a na bàmbula ch'la s infìa. In Nuvémbar la Boldrini la fà védar su facebook un campiunàri dgl'uféśi ch'la ricév (cuma “Ma n sucéd-al mai ch'un qualchidòṅ al la cópa a 'sta terurìsta chè?”, “A cōlp ad béga in ghigna a t turév!!!! Milf”, “Boldrini at sē na buchinàra andicapàda, và mò a cà, fà 'n quèl giùst na vòlta”), dmandànd-as se qvéla lè la s pōl batśàr libertà 'd espresiòṅ.