cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Scrâna
Scrâni per ufési
"Fêr dal scrâni" al va mia cunfûş cun al muntêr al scrâni, opór gestîr la cumbinasiòun di séngol elemèint, mó la va capîda cme 'na vèira e prōpria ativitê ed sèirca e de şvilóp. In sustânsa l'é la cumbinasiòun, int al miōr di môd, tra la necesitê 'd belèsa, ed design ed materiêl, cun al rispèt dal règoli che contròlen la cumbinasiòun òm-mâchina per un bòun rendimèint dal lavōr e la giósta puşisiòun ed sidûda. L'altèsa dal sedîl, i mecanîşem ed muvimèint, la şdindulêda, al muvimèint dal schinêl (sèimper a cuntât ) e al muvimèint ind l'istès mumèint dal sedîl e dal schinêl (synchro), al rōdi ch'a frēnen da per lōr, al sustègn dal fònd ed la schîna, i pôgia brâs, în soquânt ed j aspèt studiê fîn da l'inési dal progèt.
Referèinsi
La scrâna l'è un quèl d'l aredamänt druvè par mètters a sèder, ed sòlit fât d'un piàn pèr ch'al pògia in vatta a quâter gànb e da un piàn vertichèl par pugèr la vétta. I materièl piò druvè i én: laggn, plâstica, fèr, mo anch' l'aluménni e l'azèr.
La fòurma piò vècia cgnossò l'è qualla d'l Egétt antîg, ed laggn naigher o intarsiè con dî giuî cme l'èben o l'avòri. I babilunîs i druvèven däl scrân fât ed pèlma, un materièl duur e fâzil da lavurèr.
}}
Csárdás
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} La csárdás ("cśèrda" in carpśàṅ) l'è un tip ed dansa a cópi tradisionèla ungaréśa, ch'l'avrèv ciapê 'l só nòm dala paróla ungaréśa antìga csárda ch'la starèv per "tavèrna". A s cata che cla dansa chè la deśgnarèv da 'l verbunko dal Setsèint. Dimòndi cumpośidōr ed mùśica clàsica, a partìr dala metê dl Otsèint i tulìven l'ispirasiòun per scrìv'ren di pês, cuma Schubert, Liszt e Vittorio Monti.
Strutùra
La cśèrda la gh'à 'n tèimp "binàri" e la gh'à alméno du sesiòun, prìma quèla in lassu, un tèimp lèint e pecundrìec, pò quèla in friska, più alégra e cuntèinta.
Colegamèint estèren
}}
Hard Candy (Madonna)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|What are you waiting for? Nobody’s gonna show you how, why work for someone else to do what you can do right now? Got no boundaries and no limits, if there’s excitement put me in it, if it’s against the law arrest me, if you can handle it undress me, don’t stop me now, don’t need to catch my breath, I can go on and on and on, when the lights go down and there’s no one left I can go on and on and on, give it to me, yeah, no one’s gonna show me how, give it to me, yeah, no one’s gonna stop me now.|Mo cuśa sē't drē a spetàr? Ninsòṅ at farà védar cum a s fà, parchè gh'à't da lauràr par qualchidòṅ àtar par far qvél ch'at pó far pròpria adès? A n gh'ò cunfìṅ e gnanc di lìmit, s'a gh'è dla śghirigàja mét-um dèntar, s'l è cónt'r a la léǵ arèst-um, s'at pèns 'd èsar bòṅ cav-um śò, minga farmàr-'m adès, a n gh'ò mia biśógn ad tōr fiâ, a pòs andàr avànti incóra, quànd al luś i sa śmòrsan e a n gh armàgn più ninsòṅ mè a pòs andàr avànti incóra, dà-'m-'l a mè, sè, ninsòṅ a m farà védar cum a s fà, dà-'m-'l a mè, sè, ninsòṅ a m farmarà adès.|Give It 2 Me, 2008|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
{{Album }}
Al prim sìngul tirâ fóra da Hard Candy 'l è stâ 4 Minutes, pò i èṅ rivâ Give It 2 e Miles Away. I prim dū i aṅ vindû 'n squantèran (òt migliòṅ e òṅ e siē migliòṅ e mèś in d'l órdan).
Bonus Tracks par 'l edisiòṅ giapunéśa
}}
1528 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Frisón'na
La frison'na l'é una raza ed vaaca originèria ed la Frisia, una léngua ed térà ed tra mez a la Germania e a l'Olaanda,
1528 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Frisón'na
La frison'na l'a pól isór ciasèda ròsà o ciasèda nigra, âlta su par sò 155 bòr e la fèmna la pól rivèr a fär anca pu ed 9000 litor ed laat a l'aan.
Eddie Holman
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Edward Holman, cgnusû méj cuma Eddie Holman (Norfolk, 3 ad Śugn dal 1946), 'l è 'n cantànt americàṅ.
.blanco
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Eddie Holman
Àtar prugèt
}}
Jeremy Piven
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jeremy Samuel Piven (New York, 26 ad Luj dal 1965) 'l è 'n atōr americàṅ, vinsidōr 'd un Golden Globe in dal 2008 par la part 'd Ari Gold in dla série Entourage.
Biugrafìa
Uriginàri dna famìja ebrèja 'd Manhattan, Jeremy al crés pò darènt a Chicago. Al fà 'l sò debùt a 'l cìnema in dal 1986 in Lucas cun la Winona Ryder. In séguit al rècita in dimóndi pelìculi insém a 'l sò amìg John Cusack cuma Non per soldi... ma per amore e Rischiose abitudini.
In dal cōrs dal tèmp al tōś part a soquànti prudusiòṅ cuma I protagonisti, Singles - L'amore è un gioco, Heat - La sfida e Il collezionista. Da 'l 1995 a 'l 1998 'l è prutagunìsta dla sitcom Ellen in du 'l fà Spence Kovak, al cuśèṅ dl'Ellen DeGeneres. Al tórna a 'l cìnema cun Cose molto cattive in du a gh'è anc la Cameron Diaz.
Àtar prugèt
}}
1408 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1408, mo invéci 'l an 1408, 't ê da 'ndèr chè) Al 1408 (milequaterseintòt, millequattrocentootto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1407 (milequaterseintsèt) e 'l vin prìma dal 1409 (milequaterseintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCDVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterseintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1564
Al 1564 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.itv
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Manfredo I Pio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Manfrēd I Pio (?, dôp dal 1282 - Chèrp, 12 ed setèmber dal 1348) 'l era stê 'n condotēr e 'l prìm di sgnōr Pio ed Chèrp. Fiōl ed Fed'rîg e dl'Agnēś ed Matèo da Gorśàṅ, in dal 1318 Manfrēd 'l era dvintê vicàri in Mòdna infintànt ch'al n'fus estê numinê al nōv podestê dla sitê. Cun la forsa e anca p'r un dirìt ereditàri ch'a gh'deśgnìva da la mujér Flandina Brocchi, al Manfrēd al tulìva al cmànd in sìm'a Chèrp al 16 ed mâǵ dal 1319, imperśunènd Śacarìa Tośabèc edla pêrt di miranduléś. Chilōr, sgnōr ed Mòdna, i gh'dàn adôs in 'n asédi ed tri smàni tra 'l dicèmber dal 1319 e 'l śnêr 1320, mo anc cun 'l aiùt dal curśéś Gibêrt, Manfrēd al gh'la chevarà 'd tgnìr a bóta:
{{CITAZIONE2|Manfredo cavaliere generosissimo si diffendeva coraggiosamente avendo ancora fortificata la Terra poco temeva il nemico. Intanto li Pii, e Gorzani fuor usciti di Modena andarono a pregare Giberto di Correggio, Capitano della parte Ghelfa, che si ritrova una gran quantità di Bolognesi e Romagnoli ed altri di sua parte per andare a Brescia in soccorso di Enrico Imperatore, lo, pregarono a voler soccorrere Manfredo assediato. Giberto di buona voglia si commosse, e giunto vicino alla Terra trovò che i Modenesi per di lui paura s'erano fuggiti, e non occorrendo far altro stette con il Pio tre giorni.|Manfrēd cavaliēr dimòndi generōś al s difendìva cun curàģ, ch'l ìva incòri fortifichê i spêlt edla Tera e 'l n'gh'ìva mìa pavùra dal nimîg. In cal mèinter, i Pio e Gorśàni, vgnû fóra da Mòdna, i ér'n andê a preghèr Gibèrt ed Curèś, Capitàṅ di Guélf, che da la só pert al gh'ìva anca dimòndi Bulgnéś e Rumagnól e di èter arèint a lò, p'r andèr a Brésa a socòrer 'l Imp'radōr Arîg, i 'l preghèven ed vlér jutèr Manfrēd sòt'asédi. Gibèrt vluntéra al gh'andèva e, rivê lè, al catèva che i Mudnéś i éren bèle scapê via per pavùra 'd lò, e n'gh'ènd da fer èter, al stèva col Manfrēd Pio per tri dè. |Storia della città di Carpi, da 'l manuscrìt ed Don Girolamo Balugola, Chêrp, 1647, in dl Archìvi cumunêl ed Chèrp, citê da Màrio Bisòchel e da Gianfrànc Gvàitoli in "Carpi e la sua storia", Nōv, 2008|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
{{CITAZIONE2|Che se tanto fece a pro della diletta sua Carpi Manfredo ancor absente, che non avrà poi fatto a favore de' suoi sudditi, allorché, contento di avere empiuto col grido del suo valore, della sua prudenza, e sopraffina politica l'Italia tutta, quivi ritrovossi a finirvi i suoi giorni con tutta pace e quiete. Ma di quel molto che egli negli ultimi anni della lui vita operar dovette, nulla ne sappiamo dire, poiché da tutti gli storici si passano sotto un tranquillo silenzio, che, a ben esaminarlo, forma la più bella corona di quella gloria, cui è tenuto ad aspirare un Principe, amante d'esser qual dee, un buon padre degli uomini al lui governo da Dio commessi.|Che s'l ìva fât dimòndi p'r al bèin dla só Chêrp mèinter che Manfrēd 'l era vìa, ch'al n'ìs pò fàt anc dôp p'r i só sùdit, quànd, cuntèint 'd avér impinî cun la vōś dal só valōr, dla só prudàinsa, e dla só polìtica fìna l'Itàglia 'ntéra, al turnèva chè a finìr i só dè in dla pêś e in dla chiēt. Mo 'd cal dimòndi che in di ùlt'm an dla só vìta lò 'l duvìva avér fât, nuèt'r a n'savòm mìa sa dìr, perchè tùt i stòric i 'n tinen un silèinsi tranqvìl, che a bèin vèder, 'l è al più bêl coronamèint ed cla glòria ch'i vrèven tùt i Prìnsip, vulunt'rōś 'd èser di bòun reśdōr di òm che Dio al gh'à dê. |"Delle origini, progressi, vicende e successivi domini, non che delle diverse serie de' vari Soggetti ad ogni arte e scienza insigni della città di Carpi. Trattato critico-storico", manuscrìt da 'l Pèder Luca Tornini, Chêrp, XVIII séc., cupiê a màṅ da don Pàol Gvàitol in dal séc. XIX, in dl Archìvi comunêl ed Chêrp, citê da M. Bisòchel e da G. Gvàitoli in "Carpi e la sua storia", Nōv, 2008.|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
Manfrēd al murìva 'd pesta al 12 ed setèmber dal 1348 e i só rest i gnìven suplî in dla céśa dla Sègra ed Chêrp. Al lasèva du fiō, l'Agnéś e Galâs, ch'al gh'sucedarà in dla sgnorìa ed Chêrp.
Noti
}}
1565
Al 1565 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Epitaciolândia
Epitaciolândia a l'è una sitä dal Brasil, Stät dal Acre, c'la gh'hava, in dal 2008 15.126 abitant par 1659,131 kmq. L'è stä fundä al 8 d'avrîl dal 1992 quand a l'è dvantä cumoin indipendëint parchè la s'è dastacä da Brasilia.
La sitä l'è stä ciamä adsä in unùr ad Epitácio Pessoa, voin di Presidëint ad'la Republica.
Geugrafia
A l'è abitä da 15.126 parsòni e l'ha gha una suparfìs ad 1.659 km² (8,1 hab./km²). L'è vòin dì sitä ca cunfina diretamëinc cun la Bulìvia.
Francesca Schiavone
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Francesca Schiavone (Milàṅ, 23 ad Śugn dal 1980, a s lèś [franˈtʃeska skjaˈvoːne] in Itagliàn) l'è na tenìsta itagliàna prufesiunìsta da 'l 1998, la sōla bòna ad vìnsar un turnèo dal Gran Slam, a Parì in dal 2010. La milanéśa l'è élta 166 cm e la péśa 64 chilo. Al sò scutmàj 'l è liunésa.
In dla sò caréra l'à purtâ a cà siē tìtui WTA su darsèt finàli śugàdi, rivànd anc a èsar la nùmar quàtar dal mónd, al 31 ad Śnar dal 2011. In tut l'à mis in bisàca da piò ad nóṿ migliòṅ ad dòlar, cavànd-gh-la a bàtar par déś vòlti dal tenìsti ch'i s catàv'n in di prim 10 pòst dla clasìfica, cuma al numri òṅ Justine Henin (Dubai 2008) e Amélie Mauresmo (Fed Cup 2006).
La Schiavone la preferìs śugàr in si camp ad tèra rósa e la dróa 'l arvèrs a na maṅ sōla, un quèl difìcil da védar in dal tènis dal fémni. Chris Fowler e Brad Gilbert i aṅ batśâ cal sò cólp lè "scùria dal cucér". L'è anc cgnusùda p'r i sîg ch'la tira quànd la culpìs la bucìna, ciamâ "grunting" in Ingléś, ch'i sarésan pò i vèrs dla bèstia ciamàda nimàl.
Al 23 ad Śnar dal 2011, śugànd cóntar la rusa Svetlana Kuznecova, l'à dâ vita a la partìda più lunga dla stòria di Gran Slam vinsénd-la 16-14 a 'l tèrs dòp 4 óri e 44 minùt ad śōg.
Caréra
Par la prima vòlta la s qualìfica p'r un turnèo dal Gran Slam (gl'US Open) in dal 2000, rivànd anc a 'l tèrs tùran. 'L an dòp la fà i quàrt a Parì e Róma e la semifinàl a Auckland, dvintànd acsè la nùmar vint-a-tri dal mónd.
In dal 2002 la n gh la cava briśa a rivàr in di utàṿ a Flushing Meadows parchè la s cata in sla sò strada la rusa Elena Bovina ch'la gh mòla lè un 7-6 6-4, mandànd-la a cà. A s véd ch'la Schiavone la n gh la cava pròpria minga a digerìr la Bovina parchè la rusa da spés la s fà un bcòṅ sōl ad lē, èsénd in vantàś 8-2 in di scòntar dirèt sèg.
Un cuć più in élt in clasìfica a gh al dà al turnèo ad Los Angeles dal 2003 (semifinàl pardùda cóntar la Kim Clijsters) e i quàrt a Flushing Meadows (vins da la Jennifer Capriati). La milanéśa la śgranfgna al quaturdicéśum pòst dal ranking WTA. Cun i utàṿ di Australian Open dal 2006 (śugâ cun la Kim Clijsters ch'la gh dà incóra la paga) la riva a far cumpàgn a 'l riśultâ più bèl p'r una tenìsta dal Bèl Paéś, 'l undicéśum pòst dla Silvia Farina Elia. Al 17 ad Setémbar la vins par l'Itâglia la Fed Cup a Charleroi, in cà dla Justine Henin e dla Kirsten Flipkens.
Dòp avér vins al sò prim tìtul in dal 2007 (a Bad Gastein cóntar l'Yvonne Meusburger par 6-1 6-4), in dal 2009 la taca a far dabòṅ. A Wimbledon la riva in di quàrt, pardénd da la rusa Elena Dement'eva, ma cavànd-gh-la a far fóra 'n òs dûr cuma la Marion Bartoli, chè finalìsta in dal 2007. A gl'US Open la pèrd a 'l tèrs tùran da la bielurùsa Viktoryja Azaranka (in alóra nùmar nóṿ dal mónd) ma in Utóbar la riva in finàl a Uśàka (pardénd da la Samantha Stosur) e la stmana dòp la s pòrta a cà al tìtul ad Mósca, 6-3 6-0 a l'Olga Govorcova. In Nuvémbar pò a riva anc na secónda Fed Cup, 4-0 cóntar i Stat Unî a Réś ad Calàbria. In dla squàdra itagliàna i gh'éran sèg anc la Flavia Pennetta, la Sara Errani e la Roberta Vinci. Chi lē la śugarà pò la finàla ad Barcelóna in d'l Avrìl d'l an dòp cóntar la milanéśa, pardénd-la cun al puntéǵ ad 6–1 6–1. In dal turnèo Francesca la mét in riga anc atri dū itagliàni: la parmśàna Alberta Brianti e la Tathiana Garbin.
Cla vìnsita lè la dimóstra ch'la Schiavone la gh'è in sla tèra rósa. Ma a Róma e a Madrid la n al fà minga védar, pardénd in di prim tùran prima da la María José Martínez Sánchez e pò da la Venus Williams in tri sét. A 'l Roland Garros però la śōga a di livèi élt, tacànd cun al bàtar facilmènt tri pès da nuànta cuma la Na Li 6-4 6-2, la Marija Kirilenko 6-4 6-4 e la nùmar tri dal mónd Caroline Wozniacki 6-2 6-3. In semifinàl la cata l'Elena Dement'eva. Dòp avér pardû al prim sét a 'l tie break, la rusa la gh dà sù e par la milanéśa a s vèra la pòrta dla sò prima finàla in un turnèo dal Gran Slam. La s para in frònt l'austragliàna Samantha Stosur, ch'l'iva péna fat fóra la Serena Williams, ma par lē a n gh'è gnint da far: a vins la Schiavone par 6-4 7-6. In dl'éra Open a n éra mai sucès che na śugadōra fóra da 'l primi déś la vinsìs a Parì. A trént'an sunâ, secónda tenìsta più vècia a far-al, la Francesca la dvénta la nùmar siē dal mónd.
L'istâ par lē l'è però 'n diśàstar: la và fóra subìt in sl'èrba 'd Eastbourne e ad Wimbledon e in di secónd tùran a Istanbul e a Cincinnati. A Montreal la vins dū partìdi, cóntar l'Ekaterina Makarova e cóntar na Dinara Safina crudàda śò dimóndi in cal méntar, ma pò la pèrd da la Caroline Wozniacki ch'la gh dà indrē al 6-2 6-3 patî a Parì. In Setémbar la nùmar tri dal seeding, l'americàna Venus Williams, la la para via da 'l turnèo di US Open in di quàrt par 7-6 6-4, faghénd-ag mandàr śò l'utàva scunfìta sèg in òt incóntar śugâ: la più vècia dal Williams l'è pròpria la sò bistiàsa négra. In Utóbar Francesca la gh la cava a śugàr al Masters e pò la finìs l'an pardénd la sò partìda dla finàl ad Fed Cup cóntar la Melanie Oudin ma l'Itâglia la bat listés i Stat Unî purtànd-'s a cà al sò tèrs tìtul.
In dal 2011, dòp avér batû a fadìga la rusa Svetlana Kuznecova 6-4 1-6 16-14, la riva par la prima vòlta in caréra in di quàrt di Australian Open ma la pèrd cun la danéśa Caroline Wozniacki par 6-3 3-6 3-6. Cun i punt purtâ a cà la dvénta la nùmar quàtar dal mónd, faghénd cumpàgn a Adriano Panatta. Al 2 ad Śugn la riva incóra in finàl a 'l Roland Garros, baténd la śugadōra ad cà Marion Bartoli par 6-3 6-3, ma la cinéśa Na Li, mandàda a cà fàcil 'l an prima, 'sta vòlta la gh fà magnàr la pólvra, vinsénd 6-4 7-6. La Francesca la strabùca in śò in clasìfica, turnànd a 'l sètim pòst. La luś la sa śmòrsa par lē: in 'n an la milanéśa la cata sù di prim e di secónd tùran in gir, purtànd a cà sōl al turnèo ad Straśbûrg cun un 6-4 6-4 a la francéśa Alizé Cornet. Quànd a 'l Roland Garros dal 2012 la pèrd a 'l tèrs tùran da l'americàna Varvara Lepchenko par 3-6 6-3 8-6, al sò pòst in clasìfica l'è al 27śum.
A Wimbledon la riva in di utàṿ faghénd sudàr, ma pardénd listés, la campiunésa d'l an prima Petra Kvitová par 4-6 7-5 6-1. 'L è un fōg ad paja parchè prima la pèrd a 'l prim tùran a Cincinnati da la Camila Giorgi par 1-6 3-6 e pò la và fóra subìt a gl'US Open, batùda da la śōvna Sloane Stephens par 3-6 4-6. In Setémbar la bat a Tokyo la Jaroslava Švedova 4-6 7-6 6-4 ma 'l è 'l ùlt'm incóntar vins in d'l an par lē parchè pò la cata sù sōl quàtar scunfìti da la Samantha Stosur, da la Na Li, da l'Ol'ga Pučkova e da l'Urszula Radwańska.
Al mumènt négar par lē al cuntìnua anc in dal 2013 cun àtar quàtar prim tùran ad fila: Hobart (6-2 3-6 6-7 da la Kirsten Flipkens), Australian Open (4-6 6-2 2-6 da la Petra Kvitová), Parì (6-7 2-6 da la Caroline Garcia) e Doha (6-7 3-6 da la Marion Bartoli). La riva in di quàrt a Acapûlc e la pèrd da la canària Carla Suárez Navarro. In di Stat Unî a Indian Wells e a Miami la mùcia sù dū secónd tùran, a n psénd far gnint cóntar la Marija Šarapova e l'Angelique Kerber. Anc a Charleston la pèrd mâl (6-3 4-6 6-7 da la Silvia Soler Espinosa) ma pò la tórna a vìns'r un tìtul WTA a Marrakesh dand la paga in finàl a la galisiàna Lourdes Domínguez Lino 6-1 6-3. Dòp tri turnèo da daśmindgàr a Esturìl, Madrid e Róma, la Francesca la tórna a far la vōś grôsa a 'l Roland Garros in dua la bat prima la Melinda Czink e la Kirsten Flipkens e pò la scanśèla da 'l camp la Marion Bartoli par 6-2 6-1. In di utàṿ però l'incrósa la Viktoryja Azaranka e la gh pèrd par 3-6 0-6, da 'l tri para in dal prim sét. Dòp i quàrt a Birmingham (7-6 4-6 6-7 da la Daniela Hantuchová, pò vinsidōra dal tìtul) e i prim tùran a 'S-Hertogenbosch e a Wimbledon, la milanéśa la śōga in Luj i turnèo americàṅ ad Stanford e ad Carlsbad andànd fóra a 'l secónd tùran ad òpra da 'l numri òṅ di tablòṅ, l'Agnieszka Radwańska e la Viktoryja Azaranka.
Culegamènt estéran
}}
.anz
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Tela
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La tela l' è cal tisû urdinàri ch'l è anca al piò fàcil da tèser, perché al gh' à sól al tresamèint drìt edl urdî cun la trâma in 'dla manéra piò semplifichèda. In di fat la sô armadûra l' è la prìma dagli armadûri baśilèri, e al tlèr per tèserla, al gh' à biśògn sôl dal nùmer mìnim di dū lìs.
Culegamèint estèren
}}
1566
Al 1566 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Mike Lindell
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Michael James "Mike" Lindell (Mankato, 28 ad Śugn dal 1961) 'l è 'n atōr americàṅ.
Àtar prugèt
}}
1567
Al 1567 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
.orientexpress
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
Go Go Tales
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Go Go Tales (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 2007 'd Abel Ferrara.
'L è stâ girâ c'n un budget stimâ ad siē migliòṅ e dū ad dòlar e 'l è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l ssantéśum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Ray Ruby (Willem Dafoe) 'l è 'l prupietàri 'd un night club ciamâ “Paradise” in dua a gh'è di spetàcui ad ragasōli ch'i s càvan śò balànd atàc a 'l pâl cun chi óm ch'in cal méntar i gh insfìlsan di bèsi in mèś a 'l mudàndi. Lè lōr i daśvìnan da tut al mónd: a gh'è la French (Lou Doillon), l'americàna Sugar (Justine Mattera), l’Adrian (Bianca Balti), la Monroe (Asia Argento), na purcùsa ch'la tira dal madóni a tut andàr e che durànt i sò nùmar la baśa in bóca 'l sò caṅ, la Debby (Stefania Rocca), n'atra rója ch'la và a lèt cun Stanley (Andy Luotto) par far-as finansiàr un film, e atr' incóra.
Lè dèntar i gh dànan na maṅ al Baròṅ (Bob Hoskins) e Luigi (Frankie Cee) méntar Sandman (Pras Michel) al cuśìna gl'hot dog e Junior (Johnny Skreli) al sarvìs a 'l bar ma i afâr i n vànan minga tant bèṅ. Al ragàsi i n ciàpan paga da tri méś e anc la padròna dal palàs, la Lilian (Sylvia Miles), la spéta 'l afìt da quàtar méś. Quél ch'l è pèś 'l è che Johnie (Matthew Modine), al fradèl paruchér ad Ray, al s è rót ad tiràr fóra lò tut chi bèsi par pagàr i dèbit e adès al gh vōl dar un taj. Dònca a gh'è sōl na manéra par tiràr avànti: sprar ad vìnsar a 'l lòt puntànd un muć ad sòld. Quànd a la sira l'anunsadōra (Romina Power) la lèś a la televiśiòṅ i nùmar vinsènt, Ray e 'l sò aministradōr Jay (Roy Dotrice) i pōlan festegiàr parchè la furtùna 'sta vòlta l'è stada da la banda lōr ma purtròp al bijét al n s cata piò.
In qvéla ch'la prév èsar l'ultma sira p'r al lucàl, al dutōr Steven (Riccardo Scamarcio), fra i spetadōr, al véd balàr sò mujér in sal palc e al pèrd la tèsta.
Culegamènt estéran
}}
25 ed maz
Al  l'è al 145° dè dal calendàri gregoriàn (146° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 220 dè a la fin dl'an.
Donne facili
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Csa v in fréga a vò ad chi v magna? Óm o lóv, un dè prima o 'n dè dòp, a n gh'è minga tanta difarénsa.|Citasiòṅ ad „La Fontaine“ a 'l inìsi dal film}}
Donne facili (Dóni fàcili) 'l è 'n film dramàtic francéś e itagliàṅ dal 1960 ad Claude Chabrol. 'L è stâ girâ in biànc e négar. In Itàglia 'l è stâ tajâ dimóndi quànd 'l è vgnû fóra, specialmènt in dal part in dua l'Ave Ninchi la tiràva fóra da la sò burséta al fasulét da naś spòrc ad sangṿ ad 'l ùltim cundanâ a mòrt in piàsa e che lē la tgniva dacàt par feticìśum.
A la prima dal film al pùblic, incasâ négar c'n al regìsta par 'l òdi ch'al parìva avér-ag p'r i sò persunàǵ, al 'l à fisćiâ 'd brut e al vliva anc dar-'g-i śò.
Sunt
La Jane (Bernadette Lafont), la Jacqueline (Clotilde Joano), la Ginette (Stéphane Audran) e la Rita (Lucile Saint-Simon) i èṅ quàtar cumési ch'i lavór'n insém a la caséra Louise (Ave Ninchi) in un negòsi ch'al vénd di eletrudumèstic dal sgnōr Belin (Pierre Bertin), più stric 'd un genuvéś, ch'a s cata a Parì davśèṅ a la Bastìa. In dal tèmp lìbar i péscan dal divertimènt e anc 'l amōr, tgnénd a drē a i sò deśidèri, anc parchè al mistēr ch'i fànan 'l i fiàca dimóndi.
La Jane al muróś la gh 'l à, òṅ ch'al fà 'l servìsi militàr (Claude Berri), ma la và listés a lèt c'n un femnàr. Anc la Rita l'è impgnàda avénd-ag na stòria cun Henri (Sacha Briquet), al fiōl 'd un butgàr ad furmàj e salùm, cun di parènt difìcii da cumpatìr-as. La Ginette, la più vècia dal quàtar, ad sira la fà la cantànta. La Jacqueline invéci la créd 'd avér catâ 'l amōr in André Lapierre (Mario David), òṅ ch'al gira in mòta e ch'al pâr un braṿ ragàs, ma 'l al pâr sōl.
983 (nùmer)
{{Metacaixa
Donne facili
Nòti
}}
983 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 983, mo invéci 'l an 983, 't ê da 'ndèr chè) Al 983 (novseintutantatrī, novecentottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 982 (novseintutantadū) e 'l vin prìma dal 984 (novseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintutantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Il medico della mutua
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} {{Film }}
Il medico della mutua 'l è 'n film dal gèner "cumédia a l'itagliàna" dal 1968 ed Luigi Zampa tirê fóra da 'l romànś ed Giuseppe D'Agata e cun protagunìsta Alberto Sordi. La stòria la còunta el fadìghi 'd un dutōr edla mùtua per fèr sù dimòndi sòld tgnènd drē a 'l réghli dla sanitê ed chi an là. Al film al fèva dimòndi incâs, rivènd a tōr sù più 'd 3.000.000.000 ed franc.
Colegamèint estèren
}}
Bresèl
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
{{SCHEDA COMUNE }} Bresèl o Bersèl (Barsèl ind al dialèt dal pôst) (Brescello in italiân) l’é un cmûn ed 5.604 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz. Sistemêda atâch al Po, luntâna 30 chilômeter da Rèz, (lòng a la statêla 358) e circa 20 chilômeter da  Pèrma. Al cmûn l’é l' insèm ed l’uniòun ed trèi localitê: al Cèinter principêl e al frasiòun ed Lentzòun e Sôrb'l a Man, che se şlêrghen, a sîra, vêrs la pruvîncia ed Pèrma.
Stôria
L’é ind al teramêri ed Ravisa ed S. Genesio e Motta Balestri ch’ a’s pōl fisêr la nâsita ed Bresèl, cun i lōr rèst antîgh es dân la prōva che ‘d la gînta, che stêven int al cà insèma al góci, a s’în fermê in sté zôni bèle da l’etê ed la prēda. Int al turnêr indrē, insém a i sègn di nòm Brixellum (Brèsa cèca), Brixia (Brèsa) Brixen (Bresanòun), a’s pōl dîr cun sicurèsa che i prém pôpol a  fermêres in stê i Galli Cenomani ed râsa Cimbrica. Ind al III secolo a.C. i Galli Boi, ch' îven fât ed Bresèl un cèinter impurtânt, àn fât frûnt cun ustinasiòun al j invasiòun ed l’esêrcit rumân, mó intōren al 220 a.C. al Cônsol Quinto Manlio a gh’l’à cavêda a bâter i Cêlti e l’é dvintê padròun ed tót al teritôri Cispâdan, e cme l’arcôrda Plinio al Vèc ind la só Naturalis Historia (III, 15, 115), Bresèl l’é dvintê ‘na colônia ed Ròma e da còl mumèint l’à patî al trasfurmasiòun carateréstichi ed l’ûṣ rumân che j àn bonifichê e divîş al teritôri breselèiş in cardi e decumani ch’ a’s vèden incòra al dé d’incō.
Int al prém sècolo d.C. dòunca, fôrt ed la dinâmica véta lochêla, istitusiònêla, cunômica, socêla, l’é cumincê un peréiod ed grând spiandōr, sgnê ânca da la costrusiòun d’impiânt ed servési póblich cme al pôrt insém al sbòch ed l' Èinsa e al famōṣ acvidòt. Dôp la vicènda ed Marco Savio Ottone, ch’ al s’é masê dôp avèir pêrs la guèra ed Bedriaco per côlpa 'd Aulo Vitelio só aversâri ind la sucesiòun imperiêla, Bresèl al dvèinta ûn di cèinter pió impurtânt ed la zôna per la só poşisiòun stratégica, difèişa in môd naturêl da i râm dal fióm Po. Al III sècolo d.C. al cumbîna per Bresèl cun al calêr pôch a la vôlta ed l'impēr, ch’al mét in prâtica saczédi e şguastamèint, ânca in pideméi ed pèsta che àn şvudê la sitê e al campâgni. Sibèin che la situasiòun l’an fós mìa sicûra, Bresèl l’é dvintê, int al 389, pôst dal Veschév e Sân Genesio (incō Sânt Prutetōr) l’é stê incarichê, cme prém veschév, cun al cûmpit ed cumbâter al reséi purtêdi da i pôpol furastêr. Int al 572 la sitê l’é stêda ocupêda da i Longobêrd e da quisché promòsa a Duchêt.
Tr’ al VI e al VII sècol Bresèl l’é stêda tirêda dèinter in ‘na fadigōşa discusiòun ch' la més in mèz l’Esarchê Bişantèin ed Ravèna e i Potentê Bârber che îven ocupê la Pianûra Padâna. Al trópi guidêdi dal rè longobêrd Agilulfo (int al 603) e ‘na şfîlsa ed disastrôşi aluviòun (int al 589 e intōren al 605-610) àn butê zò quêsi dal tót la sitê cun arduşîrla in ‘na séngia ed pantân e sâbia.
L’é stê acsé ch’l’é finîda la véta ed la Brixellum gâl-rumâna.
Dal Medioēv al dé d’incō
Bisògna spetêr l’època medievêla per vèderla arvivîr, grâsia al gvêren ed Matélda ed Canòsa e a la presèinsa benedetèina: a i frê la cuntèsa la gh’à dê al castèl e, a l’intēra sitê, pîna indipendèinsa dal cuntròl dal veschvêl. Int al XII sècol Bresèl, puliticamèint, al dipendîva da Pèrma, mèinter ind i sècol dôp la stôria dal paèiş la vèd al câmbi dal divêrsi Sgnuréi: i Correggeschi, i Rossi, i Visconti, i Sforza, fîn a j Estèins int al 1479. Al batàli, cun môrt e frî, per cunquistêr al pusès ed la sitê àn cunvînt j Estèins a prugetêr e tirêr só un gîr ed mûri a sînch lê cun fusòun, e fêr ed Bresèl ‘na sitê-furtèsa. Int al 1704 al mûri e la rôca ed Bresèl in stêdi butêdi zò da i Spagnōl e al paèiş l’é andê zò ed nōv cun pôca impurtânsa per pió ‘d un sècol. Al gvêren estèins l’é cuntinvê fîn al 1861, l’ân in dó Bresèl, insèm al j êtri sitê arzâni, l’é andê a fêr pêrta dal Règn d’Itâlia. Ind al 1866 l’éstê fât al famôş pûnt ed barcòun insém al Po, ch’ unîva la rîva Mantvâna cun còla Arzâna ch’ l’ é stê pó cambiê int al 1969. Ind la Reşistèinsa Bresèl l’é impgnêda cun al gróp dal C.L.N. e l’ ativitê ed la  68° Brighêda Garibaldi.
Ind al cinéma
Mó pió che pr’ al só antîgh pasê, Bresèl l’é famōş pr’ èser stêda ind al dôp guèra al teâter ed pôşa ‘d un cōrs dal cinéma chêr a la gînta: còl ed Pepòun e Don Camél, interpretê int al  félm da Gino Cervi e Fernandel e inspirê da i scrét ed Giovanni Guareschi. A i dû personâg, figûri ed l' Emélia quistionadōra dal dôp guèra, Bresèl la gh’à dedichê un vèir e prôpria muşéo, in dōv' în tgnû da cât dimòndi bagâj ed sēna, tra cuisché ânca… un câr armê. (Al Crucifés ch’ al pêrla a Don Camillo l’é invêci, ânca adès, al só pôst, ind la cêṣa ed Sânta Maria Magiōr), davânti a la 'stèsa cēşa a gh'é dō stâtvi di prutagonésta in altêsa naturêla che a’s salóten da luntân; a la fîn, ind al paèiş, dimòndi pôst arcordên etertânti situasiòun ed la stôria dal félm.
Cunuméia
Bresèl cun: Burèt, Gualtēr, Guastâla e Lusêra al fà pêrt ed la fâsa, lònga 20 chilômeter, ed cmûn ed la bâsa arzâna, cèch e mzân, che dân insém al Po. Al pôrt ed Burèt, ch’ l’é més a mèz dal trât navighê, al pemèt ‘n grôsa ativitê mìa sôl turéstica dal fiòm. L’e-cunuméia dal paèiş l’é còla ‘d la Bâsa arzâna: un setōr agrécol tra i pió favurèvel d’Itâlia, in dōv' al şvilóp l’é stê favurî da la preşèinsa ed dimòndi cōrs d’âcva, prém fra tót al Po, e da ‘na sèria ed bunéfichi fâti lòng i sècol (da i Benedetèin ind al Medioēv, da j Estèins int al Rinasimèint e incòra ind l’Itâlia repoblicâna fîn a la metê dal ’900). Dimòndi şvilupê în l’ativitê zotènica, lighêda préma ed tót a l’alevamèint di nimêl, e tót al setōr alimentêr (da i salóm, al pió ed valōr l’é al Culatèl, a i furmâj, an s’ pōl mìa numinêr al Grâna (Parmigiano-Reggiano), al tót compagnê da un bòun bicêr ed vèin, (al Lambrósch Arzân naturalmèint). Ind al secònd dôp guèra l’é andê sèimper pió a şvilupêres al setōr industriêl, lighê a l’indóstria mecânica e metalmecânica. Atâch a un nómer cèch ed grôsi imprèişi, a s’é a drē vèder al fiurîr 'd indóstri céchi e mzâni, soquânti cun prestasiòun sèins’ êter ed celèinsa.
Êtri fotograféi
= Colegamèint d’ed fôra = = Materiêl pr'andêregh in fònda =
}}
.cookingchannel
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
1568
Al 1568 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
530 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 530, mo invéci 'l an 530, 't ê da 'ndèr chè) Al 530 (sincseinttrèinta, cinquecentotrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 529 (sincseintveintnōv) e 'l vin prìma dal 531 (sincseinttreintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseinttrentéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Anna Dmitrieva
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L'Anna Vladimirovna Dmitrieva (Mósca, 10 ad Dicémbar dal 1940, a s lèś Анна Владимировна Дми́триева in Rus) l'è stada na tenìsta rusa, una dal primi vgnudi fóra dla scōla dla capitàla suviética, prima ad śugadōri cuma l'Elena Bovina, la Galina Fokina, la Galina Voskoboeva, la Yana Buchina, l'Anna Čakvetadze, l'Elena Dement'eva, la Vera Duševina, la Marija Kirilenko, l'Alisa Klejbanova, l'Evgenia Kulikovskaya, l'Anna Kurnikova, l'Ekaterina Makarova, l'Anastasija Myskina, l'Anastasija Pavljučenkova, la Nadia Petrova, l'Ol'ga Alekseevna Pučkova, la Julija Putinceva, la Dinara Safina, la Jaroslava Švedova e la Vera Zvonarëva.
In dla sò caréra la gh l'à cavàda a vìnsar dódas tìtui in singulàr e déś in dópi.
Caréra
Fiōla ad dū artìsta, l’Anna la taca a śugàr a tènis a dód'ś an. A Séd'ś an la s fà i òs in di turnèo ad livèl élt e la dvènta la campiunésa ad Mósca in singulàr, dópi e dópi misć. In dal 1958 la riva in finàl in dal turnèo dal śóvni da Wimbledon.
A la fiṅ di an Ssanta la śmét ad śugàr par tacàr a lauràr insgnànd al tènis par quàt'r an prima ad dvintàr na giurnalìsta spurtìva par la televiśiòṅ e la ràddio suviética. Adès la fà la diretōra dal repàrt spurtìṿ dal canàl rus NTV Plus.
The Letter (film 2012)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Gnint 'l è cum a pâr.|Tagline dal film}}
The Letter (La létra) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 2012 scrit e dirèt par Jay Anania, girâ c'n un budget stimâ 'd déś migliòṅ ad dòlar.
Sunt
La Martine (Winona Ryder) l'è na regìsta 'd teàtar ch'l'à scrit n'òpra ch'la gh'à da preparàr insém a i sò atōr Raymond (Josh Hamilton), l’Anita (Marin Ireland), la Julie (Katherine Waterston) e 'l nóṿ arivâ Tyrone (James Franco).
Durànt al próvi la Martine, che da śōvna l'à pardû i suo in 'n incidènt in màchina, la taca a n èsar minga tant in bóla, la n capìs piò se quél ch'la véd al sia véra o sōl imaginasiòṅ. La s arcòrda 'd 'n óm ch'al gh tgniva sèmp'r adrē, 'd un furastēr che par strada al gh'à supiâ quèl in dal grugn, 'd 'n óm ch'al gh mitìva la maṅ sóta la stanèla.
Spagnôl
Al spagnôl (ciamè anch' castigliàn) l'è 'na langua nèda int'la regiån d'la Castégglia, in mèz a la Spagna. L'è bacajè anch'in di mondi ed paîs dal cuntinänt americàn da 500 migliòn ed cristiàn.
Stòria
Ai è di quî int'al castigliàn chi én di mondi cumpagna a la leniziån laténa (latén: vita, spagnôl vida), la palatalizaziån (latén: annum, spagnôl año), al ditongaziòn dal vuchèl srè e/o dal latén vulghèr (latén: terra, spagnôl tierra; latén: novum, spagnôl nuevo); quassti canbiaziòn funètichi as troven anch' in dagli ètri languv d'l Europa.
Al spagnòl (ciamê anch' castiàn) l'è 'na léngua nèda in dla regiòun dla Castìa, in mèz a la Spagna. L'è ciacarê anch in dimòndi paés dal cuntinèint americàn da 330 miliòun ed cristiàn.
L'al fà pèrt dal grópp di léngui indo-europei, gnùdi só da l'evoluziòun dal latèin vulghèr, anch s'agh én dal paròli ch'él vìnen da l'èreb.
Agh én dal paròli in dal spagnòl ch'i én di mòndi cumpàgn al latèin (lat: vita, spa:vida), la palatalisaziòun (latèin: annum, spagnòl año), la ditongaziòun dal vuchèli srèdi e/o d'al latèin vulghèr (latèin: terra, spagnòl tierra; latèin: novum, spagnòl nuevo); sti cambiamèint funètici i-s càten anch in di ètri léngui dl'Europa.
.foodnetwork
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l zógn dal 2016.
26 ed maz
Al  l'è al 146° dè dal calendàri gregoriàn (147° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 219 dè a la fin dl'an.
Corbin Bleu
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Corbin Bleu 'l è un cantànt americàn nâ a New York al 21 ad Favràr dal 1989. Al sò nóm véra 'l è Corbin Bleu Reivers.
1569
Al 1569 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.
Corbin Bleu
Culegamènt estéran
}}
Se (poveśìa)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Se (If— in ingléś), l'è na poveśìa scrìta da 'l Prémi Nobel Rudyard Kipling dintór'n a 'l 1895 e publichèda in del só Rewards and Fairies in dal 1910.
{{CITAZIONE2| If you can keep your head when all about you Are losing theirs and blaming it on you, If you can trust yourself when all men doubt you, But make allowance for their doubting too; If you can wait and not be tired by waiting, Or being lied about, don’t deal in lies, Or being hated, don’t give way to hating, And yet don’t look too good, nor talk too wise:
If you can dream—and not make dreams your master; If you can think—and not make thoughts your aim; If you can meet with Triumph and Disaster And treat those two impostors just the same; If you can bear to hear the truth you've spoken Twisted by knaves to make a trap for fools, Or watch the things you gave your life to, broken, And stoop and build ’em up with worn-out tools:
If you can make a heap of all your winnings And risk it on one turn of pitch-and-toss, And lose, and start again at your beginnings And never breathe a word about your loss; If you can force your heart and nerve and sinew To serve your turn long after they are gone, And so hold on when there is nothing in you Except the Will which says to them: “Hold on!”
If you can talk with crowds and keep your virtue, Or walk with Kings—nor lose the common touch, If neither foes nor loving friends can hurt you, If all men count with you, but none too much; If you can fill the unforgiving minute With sixty seconds’ worth of distance run, Yours is the Earth and everything that’s in it, And—which is more—you’ll be a Man, my son! | S't egh la chêv ed tgnìr da cât i ragionamèint quand tùt chièter i i lasen lè e i s la tóśen tég, S't egh la chêv ed crèder in tè stès quand tùt chièter no, Ma 't mantìn incòr al post p'r i só dùbi; S't egh la chêv 'd aspetèr e 'd an stanchèr-et minga incòr, O, send caluniê, 'd an rispònder col calùni, O, send maledèt, 'd an dèr spasi a 'l maledisiòun, Sèinsa però an parér trôp bòun, e gnanc trôp inteligìnt:
S't egh la chêv 'd insugnèr-et e 'd an fèr di insògn i tó padròun; S't egh la chêv ed pinsèr e 'd an fèr di pinsér al tó traguèrd; S't egh la chêv ed catèr dal Vitòri e di Disaster E 'd tratèr chi du impostōr chè ala stèsa manéra; S't egh la chêv ed sintìr el tó veritê Cuntèdi a 'l cuntràri dai furfànt per tōr in gìr i siôc, O vèder i lavōr ch'i éren la tó vìta, ròt, E pighèr-'t a tōr-i sù e met'r-i in pē incòr coi tó arnēś scasê:
S't egh la chêv ed fèr un mùć ed tùti el tó vitòri E mèt'r-i a rìsć a testa o crōś, E perder, e partìr n'ètra volta da 'l inìsi E gnanc dìr gnìnt 'd avér-i persi; S't egh la chêv ed mèt'r a 'l lavōr al tó cōr, i nèruv e i muscol Per rivèr a 'l tó traguèrd dôp ch'i ìn frùst da cal pês, E tgnìr a bota quand in tè a n'gh'è armêś più gnint Fóra che la volontê ch'la gh'dìś: “Tgnî a bota!”
S't egh la chêv ed ciacarèr coi agìnt e tgnìr da cât al tó valōr, O caminèr col rè e tgnìr da cât al giudìsi, Se nè i nimìg e gnanca i miór amìg i n'pólen fèr-et dal mêl, Se tùti el persòuni i còunten per tè, mo nisùna trôp; S't egh la chêv 'd impinìr tùt i minût ch'i pasen Cun ssanta secònd pìn ed valōr, Tùa la srà la Tèra e tùt quêl ch'a gh'è in sìma, E—ch'l è 'l più—te srê un Òm, fiōl! |If—, Rudyard Kipling, 1985|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{en}}}}
Colegamèint estèren
}}
Luca Toni
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
In dla sò caréra 'l è stâ bòṅ ad vìns'r un campiunâ dal mónd in dal 2006 in Germâgna. C'n al Bayern ad Mònag 'l à vins un campiunâ tedésc (faghénd vint-quàtar gòi e vinsénd al tìtul ad capcanunér), na cópa 'd Germàgna e na cópa 'd liga tedésca. In Itàglia 'l è stâ capcanunér in dla stagiòṅ 2005-2006 cun la maja dla Fiurentìna adòs.
Caréra
Dòp avér śugâ in di pulśèṅ dal Mòdna da 'l 1991 a 'l 1994, 'l atacànt ad Pavùl al vèṅ tòlt in dla róśa dla prima squàdra in dua al fà sù, in dū an, trénta-dū preśénsi e sèt gòi.
In dal 2003 al vèṅ cumprâ da 'l Palèrum. In Sicìglia al gh rèsta par dū an e al fà sinquànta gòi in utànta partìdi. In dal 2005 al pasa pò a la Fiurentìna in dua al vins al tìtul ad capcanunér in Sèrie A e acsè i tedésc dal Bayern ad Mònag i gh bùtan gl'òć adòs. C'n i bavaréś Luca al śōga ssanta incóntar faghénd trént'òt gòi. Al 14 ad Dicémbar dal 2014, sgnand un gòl a l'Udinese, al riva a tarśènt gòi da prufesiunìsta e lò al fà fèsta cun na maja cun scrit insìma in dialét Mudnéś “300 Goool ...Menga pôc!”.
Nòti
}}
Aleksandra Panova
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1529 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Aleksandra Panova
In dla sò caréra l'è rivànda na vòlta in finàl in un turnèo WTA a Bugutà in dal 2012 pardénd cun la spagnōla Lara Arruabarrena Vecino par 2-6 5-7. In bisàca la gh'à sinc tìtui ITF.
La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
1529 (nùmer)
Proprietê matemàtichi
Al 1529 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 11 col 139: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Aleksandra Panova
Caréra
La rusa la taca a śugàr in dal sircùit ITF in dal 2003. In dal Maǵ dal 2005 la vins al sò prim tìtul a Kiev. In dal Luj dal 2008 la śōga al sò prim turnèo WTA a Stucólma ma la pèrd subìt a 'l prim tùran. Sèmp'r in dal 2008 la pasa 'l qualificasiòṅ a Taškent par pò andàr fóra in di utàṿ cun la Sabine Lisicki.
In dal 2012 la bat l'Yvonne Meusburger e l'Anna Tatishvili in dal qualificasiòṅ ad Brisbane e pò la fà sudàr dimóndi la Kaia Kanepi prima ad cédar sèg par 5-7 6-3 2-6. In Favràr la riva in finàl a Bugutà mandànd a cà la Mandy Minella 4-6 7-6 6-1, la Gisela Dulko 7-5 6-2, la Karin Knapp 6-4 6-4 e la Tímea Babos 6-2 6-3. Al tìtul però al và a la Lara Arruabarrena Vecino cun al puntéǵ ad 6-2 7-5. A Indian Wells la pasa 'l qualificasiòṅ (pardénd pò da la Varvara Lepchenko par 6-7 2-6), a Miami nò invéci (3-6 6-7 da l'ingléśa Laura Robson). A Straśbûrg la riva in di quàrt baténd la Mona Barthel e la Lucie Hradecká, minga la Pauline Parmentier. A Baku e a Dallas la pèrd da la Bojana Jovanovski (in semifinàl e a 'l prim tùran). A gl'US Open la Viktoryja Azaranka la la sténd 6-0 6-1 e la rusa la finìs 'l an a 'l nuvantunéśum pòst.
In dal 2013 la pèrd a 'l secónd tùran cun la Sabine Lisicki a Pattaya City e in di quàrt a Cali cun la Paula Ormaechea. A Bugutà l'è l'itagliàna Flavia Pennetta a dar-ag la paga par 4-6 6-3 6-3 a 'l prim tùran, stés quèl in Śugn a Nurimbèrga in dua la gh'à la méj sèg la Galina Voskoboeva par 6-2 6-2. In Setémbar la fà suo dū tìtui ITF geurgiàṅ. Dòp a n ès'r-as minga qualificàda in dal turnèo WTA ad cà ad Mósca, la federasiòṅ dal sò paéś la la ciàma in Nuvémbar par śugàr la finàl ad Fed Cup a Cagliari cóntar l'Itâglia. In dal prim singulàr la fà sudàr dimóndi la Roberta Vinci purtànd-as 6-4 5-2 40-15 e servìsi ma pò la pèrd in tri sét butànd in dal rusc quàtar match-point.
Culegamènt estéran
}}
1977 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1977, mo invéci 'l an 1977, 't ê da 'ndèr chè) Al 1977 (milnovseintestantasèt, millenovecentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1976 (milnovseintestantasē) e 'l vin prìma dal 1978 (milnovseintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCMLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milnovseintestantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
32 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 32, mo invéci 'l an 32 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 32 (treintadū, trentadue in itagliàṅ, triginta duo in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 31 (treintùn) e 'l vin prìma dal 33 (treintatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al treintaduéśim post.
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 32 al vōl dìr "al capitòun" ('o capitone in napoletàṅ).
Saw - L'enigmista
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vìv'r o murìr: sarnìs da par tè.|Tagline dal film}}
Saw - L'enigmista (Śghét - 'L enigmìsta) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 ad James Wan ch'al 'l à anc scrit insém a Leigh Whannell. 'L è stâ girâ in sōi daśdòt dè c'n un budget 'd un migliòṅ e dū ad dòlar e 'l è stâ preśentâ a 'l Sundance Film Festival.
'L à fat sù un muć ad bèsi, da piò ad sènt migliòṅ ad dòlar, e 'l à dâ vita a siē séguit: Saw II - La soluzione dell'enigma (2005), Saw III - L'enigma senza fine (2006), Saw IV (2007), Saw V (2008), Saw VI (2009) e Saw 3D - Il capitolo finale (2010). 'L à fat cgnós'r al persunàǵ ad Jigsaw (Śghét) e 'l putòć ad Billy al Pupàs ch'al gira in tricìcclo.
Sunt
Al futógrafar Adam Faulkner (Leigh Whannell) al s déśda in na vasca da bagn 'd un lìcit pùblic da schiva ligâ a 'n tub cun na cadéna. Da cl'atra banda a gh'è 'l dutōr specialiśâ in càncar Lawrence Gordon (Cary Elwes), anc lò parśunēr, mént'r in dal mèś, in un lâg ad sangṿ, a gh'è 'l cadàvar 'd un tisi ch'al s è tirâ un cōlp in cô. In dla sò maṅ al tîṅ stric un walkman.
Ruigh
Ruigh (in venesian Rovígo, in itajan Rovigo) al é ’n cmon ed 50 434 carstian dal Vènet, capitêl dla sau pruveinsia.
Saw - L'enigmista
Sunt
I dū óm i vèran dal busti ch'i gh'aṅ lè darènt par tiràr fóra dū caséti, pò Adam al mét sù la sua par scultàr al mesàǵ ch'a gh'è registrâ insìma. Na vóś baritunàla la diś a Gordon ch'al gh'à da cupàr Adam prima 'd siē óri dla basōra o sinò lò 'l masarà sò mujér, l’Alison (Monica Potter), e sò fiōla, la Diana (Makenzie Vega). Inólt'r al sàdig al śònta che qvél in dal mèś al s è cupâ da par lò p'r a n patìr piò parchè al gh'iva dal vlèṅ in dal sò véni. I parśunēr i càtan pò dū śghét ch'i dróan par tajàr al cadéni ma Adam al sćiànca 'l suo. Par libràr-'s i gh'aṅ da sarnìr ad tajàr-as via un pē, 'l è par cal mutìṿ chè che lò al gh i à fat catàr. A cal punt lè Gordon al taca a pinsàr ad savēr chi è stâ a srar-i lè dèntar, 'l infarmér John Kramer (Tobin Bell).
C'l óm lè, cgnusû anc c'n al scutmàj ad Jigsaw, 'l iva bèla invintâ dal trapli p'r atar dū sugèt. Al prim 'l éra 'n ciciòṅ burghéś ciamâ Paul Lealy Stallberg (Mike Butters) ch'l iva pruâ soquànti vòlti a tajàr-'s al véni ma sōl p'r avér tut i òć adòs. Jigsaw al 'l iva sarâ in mudàndi in na gàbia 'd fił spinâ dand-ag pôc tèmp par saltàr fóra ma lò 'l éra mòrt par na muragìa. C'l àtar, Mark Wilson Rodriguez (Paul Gutrecht), 'l éra òṅ ch'al gh catàva gust a dar fōg in gir, adès 'l è stâ velenâ e al gh'à da vèr'r in présia na casafòrt cun 'l antìdut prima ch'al vlèṅ al faga efèt ma al gh'à anc tut al còrp nûd pîṅ ad gèl ch'al pōl ciapàr fōg e lò al gh'à da druàr na candéla par far luś. I pulisiòt David Tapp (Danny Glover) e Steven Sing (Ken Leung) i al càtan mòrt bruśâ.
Culegamènt estéran
}}
Galasso I Pio
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al Galàs I Pio (? - Chèrp, 13 ed mèrs 1367) 'l era al fiōl màsć dal prìm sgnōr ed Chèrp al Manfrēd, e al gh'era sucedû in dal guèren dla sitê. Apèina andê sù, al Galàs al dà 'l incàreg ai carpśàn ed scrìver e 'd mèter órdin ai Statût Cumunêl in dal 1352. Prìma amìg di Estèins ed Mòdna, ch'al vlìva anca mantgnìr la stèsa pêś ed só pèder cun 'l Obìs 'd Este, mo però a la mort ed chilò, al n'gh'la chèva mìa ed dvintèr amìg c'n al só sucesór in Mòdna, 'l Aldubrandèin 'd Este, e dòunca présti al làsa i Mudnéś per mèt'r-es da la pert di Viscòunt ed Milàṅ, ch'i éren inimìg ed chî èter là. El lît, i dispèt, el batàj, i n'mànchen, e anca i Este i vìn'n a Chèrp a devastèr fer e fóg. Incòri, in na batàja a Piumàs, la sort la nn'è mia da la pert dal Galàs e chilò al gh'à da céder ai Este al Castèl ed Campgajàn. Al Galàs al mór in dal 1367 e cun la mujér Beatrîs dl Albèrt da Curèś al gh'ìva avû sêt fiō: al Jàcop, al Tadèo, al Ludvîg, l'Ursulèina, al Gibèrt, al Marsìli e 'l Antóni. Sól al Gibèrt e 'l Marsìli i gh'sucedaràn in dal guèren 'd Chèrp.
Noti
}}
Yana Buchina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Yana Alexandrovna Buchina (Mósca, 7 ad Favràr dal 1992, a s lèś Яна Бучина in Rus) l'è na tenìsta rusa ch'la pista i camp dal sircùit ITF da 'l 2007. L'è élta 168 cm e l'à tacâ a śugàr a siē an.
A gh piàś far dal còmpri e scultàr la mùśica. Al sò alenadōr 'l è Pablo Garcia.
In dla sò caréra la gh l'à cavàda a rivàr a 'l 337śum pòst dla clasìfica, al 17 'd Utóbar dal 2011.
Caréra
A 'l inìsi dal 2011 la tōś part a gl'ITF ad Liòṅ e ad Digiòṅ ma la patìs dū scunfìti da l'Anna Remondina. In Avrìl la śōga dū finàli ITF in Turchìa, vinsénd-an una. In Śugn la pèrd in di quàrt in dal turnèo andalùś ad Pozoblanco, 2-6 4-6 da l'Eleni Daniilidou. La s qualìfica pò in dal WTA ad Baku e lè la fà sudàr a 'l prim tùran l'Elena Vesnina prima 'd cédar sèg par 2-6 6-3 5-7.
In dal 2012 la bat in dal qualificasiòṅ ad Midland (Stat Unî) la Madison Keys par 6-4 6-2 ma pò la pèrd a 'l prim tùran da la Vesna Dolonc. In Avrìl la vins al tìtul d'l ITF Antalya 15 da déś-mila dòlar.
In dal 2013 la tōś part a 'l ITF ad Majórca pardénd in semifinàl da l'itagliàna Anastasia Grymalska par 2-6 6-4 2-6.
Culegamènt estéran
}}
L'ombra del dubbio (film 1998)
{{Metacaixa