cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rispòsta ala dmanda: Cuś ē-'l 'l iluminìśem?
La Rispòsta ala dmanda: Cuś ēl 'l iluminìśem? ("Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?" in tudèsc) l'è 'n pês scrìt da 'l filòśof Kant ed spiegasiòun, per rispònder ala stèsa dmanda ch'a s'era alśû in dal giornèl tedèsc ed cal perìod lè "Berlinische Monatsschrift". {{CITAZIONE2|Aufklärung ist der Ausgang des Menschen aus seiner selbstverschuldeten Unmündigkeit. Unmündigkeit ist das Unvermögen, sich seines Verstandes ohne Leitung eines anderen zu bedienen. Selbstverschuldet ist diese Unmündigkeit, wenn die Ursache derselben nicht am Mangel des Verstandes, sondern der Entschließung und des Muthes liegt, sich seiner ohne Leitung eines anderen zu bedienen. Sapere aude! Habe Muth, dich deines eigenen Verstandes zu bedienen! ist also der Wahlspruch der Aufklärung.|'L iluminìśem 'l è la gnuda fóra edl òm dala só minoritê deśgnùda da lò medéśum. Minoritê ch'l'è l'incapacitê ed druèr la só testa sàinsa tgnìr adrē a di èter. Cla minoritê chè la deśvìn da nuèter medéśum, quand a nn'è minga che a nuèter a s chèla l'inteligìnsa, mo l'è che nuèter a nn'es decidòm minga e a n'gh'òm gnanc al curàǵ ed druèrla sàinsa che di èter i n's in dìghen la manéra. Sapere aude! Cata al curàǵ ed druèr la tó inteligìnsa! Queschè 'l è al cmand edl iluminìśem.|Inìsi edla Rispòsta ala dmanda: Cuś ē-'l 'l iluminìśem? ed Kant, 1784|DIALETTO={{carpś}}|LINGUA={{de}}}}
Colegamèint estèren
}}
Abåurd
{{Metacaixa
{{dialortBlg | dial=Bulgnaiṡ}}
Int i mamméffer, un abåurd, o abåurt, l é quand c 'na gravdanza la finéss prèst sänza la nâsita d ón cinno. L'abåurd a l pôl capitèr naturalmänt, ed sòlit parché quèl a l é andè mèl int la gravdanza. In ste chès qué as dscårr ed abåurd ed só pà.
Äl dòni i pôlen anc fèr finîr la gravdanza ed propòsit prémma dla nâsita. Quasst invêzi a s ciâma abåurd provochè.
La legalitè dl abåurd provochè al pôl dipànnder da condiziån cme incèst, viulänza, difèt fetèl gròs o prîguel par la salûd dla mèder. Intinimôd la legalitè dl abåurd la dipànnd däl léżż dal sît.
Riferimént
}}
1324
Al 1324 (MCCCXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
24 ed lói
Al  l'è al 205śum dè dal calendàri gregoriàn (206śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 160 dè a la fin dl'an.
1446 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1446 (milequaterśeintquaràntasē, millequattrocentoquarantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1445 (milequaterśeintquaràntasìnc) e 'l vin prìma dal 1447 (milequaterśeintquaràntasêt). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXLVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeintquaràntasēéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1446 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 723: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Manaus
Manaus a l'è una sitä dal Brasil, capitäla dal Stät adl'Amasònia. La gh'ha 1.738.641 abitant (2009), e l'è stä fundä in dal 1669.
Par la sò belèsa e al sò ambiëint, i g'hann dä al scutmâj ad Parìs Trupiacäla.
455 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 455, mo invéci 'l an 455, 't ê da 'ndèr chè) Al 455 (quaterseintsinquantasìnc, quattrocentocinquantacinque in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 454 (quaterseintsinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 456 (quaterseintsinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintsinquantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
438
Al 438 'l è 'n an edl V sécol dal Calendàri gregoriàn.
Nightmare - Nuovo incubo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|'Sta vòlta armàgnar daśdâ a n t salvarà briśa.|Tagline dal film}}
Nightmare - Nuovo incubo (Arbgàt nóṿ) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1994 ad Wes Craven ch'al 'l à anc scrit. 'L è 'l sèt'm e ùltim capìtul dla saga 'd Nightmare dòp Nightmare - Dal profondo della notte dal 1984, Nightmare II: La rivincita dal 1985, Nightmare III: I guerrieri del sogno dal 1987, Nightmare IV: Il non risveglio dal 1988, Nightmare V: Il mito dal 1989 e Nightmare VI: La fine dal 1991, prima d'l incróś c'n al persunǵ ad Jason Voorhees ad Venerdì 13, Freddy vs. Jason dal 2003, e d'l arfacimènt Nightmare dal 2010.
Custâ òt migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà dagnóra vint.
Sunt
L’Heather Langenkamp (Heather Langenkamp), ch'in dal 1984 l'iva recitâ cuma prutagunìsta in dal film ad scarésa Nightmare - Dal profondo della notte, adès la s è spuśàda e la gh'à abû 'n fiōl, Dylan (Miko Hughes). Purtròp l'è dimóndi in pinsēr parchè un qualchidòṅ al la ciàma da spés a 'l telèfun e lē la créd c'a sia Freddy Krueger in parsòna, al persunàǵ masadōr manìac interpretâ par 'l atōr Robert Englund (Robert Englund). Anc al regìsta Wes Craven (Wes Craven) al n pōl minga srar i òć ad nòt parchè al gh'à sèmpar di arbgàt e al taca a pinsàr che un quàlc ès'r antìg al vója far-'g-la pagàr a tut qvéi ch'i aṅ tòlt part a cal film là.
Méntar Freddy al taca a pasàr i cunfîṅ di insùni, al pìcul Dylan al dà di ségn ad schisufrenìa.
Culegamènt estéran
}}
652 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 652, mo invéci 'l an 652, 't ê da 'ndèr chè) Al 652 (seseintsinquantadū, seicentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 651 (seseintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 653 (seseintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintsinquantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Superior stabat lupus
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Superior stabat lupus l'è na manéra 'd dìr latèìna tolta in prêst da na fòla dal Féder ch'la còunta c'ma 'n lōv al gh'la cavìs, dôp ed soquànt pretèst, a saltèr adôs a 'n agnêl ingiustamèint. La fòla, acsè c'ma la manéra 'd dìr, la farèv vèder, anc a dìta dl avtōr, c'ma la prepotèinsa la n's lasa minga indrē gnìnt, e ansi la vōl sàimper vìns'r el partìdi a tùt i còst. {{CITAZIONE2|Ad rivum eundem lupus et agnus venerant, siti compulsi. Superior stabat lupus, longeque inferior agnus. Tunc fauce improba latro incitatus iurgii causam intulit: "Cur - inquit - turbulentam fecisti mihi aquam bibenti?" Laniger contra timens: "Qui possum - quaeso - facere quod quereris, lupe? A te decurrit ad meos haustus liquor." Repulsus ille veritatis viribus: "Ante hos sex menses male - ait - dixisti mihi". Respondit agnus: "Equidem natus non eram!" "Pater, hercle, tuus - ille inquit - male dixit mihi!" Atque ita correptum lacerat iniusta nece. Haec propter illos scripta est homines fabula qui fictis causis innocentes opprimunt.|A 'n rîv i éren gnû un lōv e 'n agnêl ch'i gh'ìven sē. Al lōv al stèva più in élta e 'n pô più in là 'd sòta a gh'stèva 'l agnêl. Dòunca 'l lōv, cucê dala só faṁ sàinsa fin, al serchèva la manéra 'd litighèr: "Perchè - al dgiva - 'm stê-'t a spurchèr l'àqua ch'a bèv?" 'L agnêl, cun la termarìa adôs: "Cuma prèv-j-a - a dmand - fèr quêl te dî, lōv? L'àqua la scòr śò da 'l tô a 'l mé bbùdi." Pùnt in dal vîv dala forsa dla veritê: "Sē mēś fà - al dîś - 't ìv ciacarê mêl ed mè". 'L agnêl al rispònd: "Mo se mè a nn'era incòr nê! "Alóra tó pèder, 'd un dìo, - al gh' dìś - al 'm ìva ciacarê mêl! E dgènd acsè 'l al masa ingiustamèint. Cla fòla chè l'è scrìta per chi òm ch'i mèten sòta di inosèint cun dal scuśi felsi.|La fòla Al lōv e 'l agnêl dal Féder, I sécol dôp Crìst|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{la}}}}
Colegamèint estèren
}}
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
{{Metacaixa
Vacanze di sangue
{{Metacaixa
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Vacanze di sangue
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
{{Film }}
Vacanze di sangue
{{Film }}
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
{{CITAZIONE|Al śal ch'al s insfìlsa là in dua Dario Argento al n s sarév gnanc tintâ!|Tagline dal film}}
Vacanze di sangue
{{CITAZIONE|Na vacànsa da murìr.|Tagline dal film}}
Vacanze di sangue (Vacànsi 'd sangṿ) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2004 ad Jay Chandrasekhar.
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
In di Stat Unî 'l è cgnusû anc cuma “Bad Girls”, “Confessions of a Sex Maniac”, “The Slasher”, “So Naked, So Dead”, “So Sweet, So Dead” e cuma “Penetration”, versiòṅ armuntàda 'd nóṿ cun di pès pòran śuntâ cun prutagunìsta Harry Reems e la Tina Russell.
Vacanze di sangue
La pelìcula, giràda in Mèsic e custàda òt migliòṅ e siē 'd dòlar, l'è stada scrita p'r al grup còmig di Broken Lizard, gl'aṿtōr ad Super Troopers.
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
Sunt
I cadàv'r i finìsan sèmp'r a 'l ubitòri in dua 'l infarmēr Gastone (Luciano Rossi) al giùsta i tàj e al dróa 'l truc par mét'r a pòst i còrp p'r i funerài. P'r al fat ch'a pâr ch'al gh cata gust, Mario al dmanda a 'l dutōr Casali (Chris Avram) s'a gh'è da suspetàr ma chi lò al diś ad nò, piutòst par lò al sasèṅ al prév ès'r un fnòć invidióś, 'n óm imputènt umigliâ da cal dóni là o 'n marè curnificâ incasâ négar.
Vacanze di sangue
Sunt
L’Ìśula dal piaśēr 'l è 'n pòst a 'l lârg dal còsti dla Còsta Rica in du 'n muśicìsta famóś, Coconut Pete (Bill Paxton), 'l à vèrt un vilàǵ turìstic. Tri mémbar d'l animasiòṅ, Rolo (Dan Montgomery Jr.), la Stacy (Elena Lyons), e la Kellie (Tanja Reichert) i s lōg'n in dal bòsc par gusàr ma na figùra cun na mascra adòs e c'n un machete in maṅ al i cópa.
Rivelazioni di un maniaco sessuale al capo della squadra mobile
Culegamènt estéran
}}
Vacanze di sangue
Sunt
I àtar ragàs dal persunàł i n fàn'n a mènt a gnint in fiṅ tant ch'a salta fóra 'l cadàv'r ad Carlos (Julio Bekhor) in cuśìna. Dave (Paul Soter) al cònta che na vòlta 'n èx dipendènt dla strutùra, dòp èsar dvintâ mat e èsar-'s tajâ via 'l uśèl, 'l iva pò fat fóra tut i mémbar dal staff sò amìg ma Pete al salta sù dgénd ch'l'éra tuta na burla par spavintàr i turìsta. Foravìa 'l fat che qualchidòṅ 'l à scanślâ i nóm di mémbar mòrt da 'n cartèl al fà pinsàr ch'al sasèṅ seriàł al gh sia dabòṅ e difàti subìt dòp al rasta Putman (Jay Chandrasekhar), ch'al mét sù i disc par far balàr la gint, al cata 'l còrp ad Cliff (Richard Perello).
Hank (M.C. Gainey), èx agìnt d'l FBI ch'l iva cumbatû anc in Niucaràgua, al cunvìns al persunàł a cuntinuàr a lauràr cuma s'a n fus sucès gnint ch'a catàr al sasèṅ a gh pénsa lò mo invéci a sucéd pròpria 'l cuntràri e Hank al pèrd la vita insém a la Yu (Lindsay Price). A pâr ch'al killer mascrâ al masa la gint tgnénd adrē a 'l paròli dna vècia canta 'd Pete.
Juan (Steve Lemme) al taca a suspetàr dla Penelope (Jordan Ladd), na ginàsta ch'la 'l vrév purtàr-'s a lèt, méntar chi àtar i créd'n invéci ch'al respunsàbil di masamènt al sia Lars (Kevin Heffernan), un ragàs ciciòṅ ch'al fà i sfrēg e ch'l è 'n fan sfegatâ 'd Pete. Chi lò al vîṅ sarâ dènt'r a na cambra ma 'l manìac al tórna a far-as viṿ tintànd ad masàr la Jenny (Brittany Daniel) in pisìna.
Culegamènt estéran
}}
377 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 377, mo invéci 'l an 377, 't ê da 'ndèr chè) Al 377 (terśeintestantasèt, trecentosettantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 376 (terśeintestantasē) e 'l vin prìma dal 378 (terśeintestantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCCLXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al terśeintestantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Barbianêl
Barbianêl (Barbianello in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 888 abitànt, cun na superfìsi ed 11,71 km² e na densitê 'd 75,83 ab./km².
'L è atēś ai cumûn 'd Albaredo Arnaboldi, Broni, Campospinoso, Casanova Lonati, Pinarolo Po, Redavalle, Santa Giuletta.
L’Uspési (Rèz)
L'Uspési ( Villa Ospizio in italiân) l ‘é un popolôṣ quartêr a matèina dal cèinter stôrich ed Rèz. Còsta l’é ‘na vècia véla ciamêda acsé per un Uspési, fundê int al 1668 da i Pêder Ménim, dóve gh’êra al Ricôver. Al fà pêrta ed la Circoscrisiòun Nord-Est (vècia N.6)
Pôst religiōṣ
La cēṣa parochiêla ed l’Uspési l’é stêda tirêda só int al 1769 insém a ‘na capèla pió vècia dedichêda a Sân Francèsch da Paola. Arfâta tr’al 1815 e al 1839 ind la fōrma dal dé d’incō, la facêda l'é stêda finîda int al 1906, tóta la cēṣa l’é stêda restarvêda int al 1920. Sōvra 'l purtêl d’ingrès a gh’é ‘na bèla côpia só tèila dal Crést in Crōṣ ed Reni.
Curiositê
Insém a la via Emélia ed frûnt al ristorânt “Mac Donalds” a gh’é ‘na vèla in mèz al vèird, l’éra la cà dal famōṣ tenôr arzân Ferruccio Tagliavini. Fîn a la fîn ed la guèra a l’Uspési a gh’êra la cà dal fâsio. Sté fabrichêt, cambiê e mudê ind al cōrs di ân, al gh’é incòra. L’é ind l’ângol tra la via Emélia e via Maria Melato, ed fiânch al “Mac Donalds”.
Parenti serpenti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|At fà dal ridùdi furmâ famìja cun cal film chè!|Tagline dal film}}
Parenti serpenti (Parènt sarpènt) l'è na cumèdia dramàtica itagliàna dal 1992 ad Mario Monicelli giràda a Sulmóna.
In dla culòna sunóra dal film i s càtan di pès ad cantànt itagliàṅ impurtànt cuma la Loredana Berté (Iris), i Matia Bazar (Piccoli Giganti), Jovanotti (Muoviti Muoviti), Toto Cutugno (Ocio), Enzo Jannacci (Vivere) e Eros Ramazzotti (Libero dialogo).
Sunt
P'r al fèsti 'd Nadâł, cuma da tradisiòṅ, al carabinēr in pensiòṅ Saverio Colapietro (Paolo Panelli) e sò mujēr Trieste (Pia Velsi) i ciàm'n a magnàr i sò parènt da lōr in dla sò cà in Abrùs. A gh'è la Lina (Marina Confalone), ch'la lavóra in bibliutéca a Téram, insém a sò marè geométar e casadōr demucristiàṅ Michele (Tommaso Bianco) e a sò fiōl Mauro (Riccardo Scontrini), la còpia furmàda par la raśdóra Milena (Monica Scattini) e par sò marè maresiàl dl'Aeronàutica Filippo (Renato Cecchetto), la famìja 'd Alessandro (Eugenio Masciari), pustèṅ cumunìsta ad Mòdna, dla sò spóśa Gina (Cinzia Leone), ch'a s diś ch'la gh méta i còran da spés, e 'd sò fiōla budlòna Monica (Eleonora Alberti), e dal put Alfredo (Alessandro Haber), prufesōr 'd itagliàṅ a Còm.
Durànt al pranś, Saverio e sò mujēr i sàltan sù dgénd ch'i n gh la càvan piò a 'rmàgnar da par lōr par via di sò an, utànta pasâ, ch'i n vōlan minga andàr a 'l ricòvar e ch'i gh'aṅ intensiòṅ 'd andàr a star da òṅ di sò fiōi.
Quànd i dū pensiunâ i vàn'n a far dū pas, a gh in salta fóra na gamba, un masèl fra tut i parènt ch'i n li vōlan minga in cà sèg e ch'i tàc'n a litgàr-as e a dir-'s-'n ad tut i culōr, anc dal cativèri e di petegulés.
Culegamènt estéran
}}
134 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 134, mo invéci 'l an 134 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 134 (seinttreintaquàter, centotrentaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 133 (seinttreintatrī) e 'l vin prìma dal 135 (seinttreintasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seinttreintaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
La regina dal karaté
{{Metacaixa
{{Film }}
{{dialort | dial=Piasintëin}}
La regina dal karaté (in Inglés Queen of Fist) all'è un film dal 1972 dirigì da Lung Chien.
La culòna sunòra ll'è ad Zhou Liang.
Storia
Una mujèr ad Canton la và a Shangai, a sarcà i sò fiöi sparì. Par guadnàs la vita la fà l'artista da strä; ma ag piàs mìa a Lin Hie, boss ad la zona francèsa ad Shangai. Quand la sà ca Lin Hie all'ha masà sò fiöl e alla tëign ascundìda sò fiöla, alla vòl masà al boss.
Ligamm ad föra
}}
Teàtar cumunàł Webben Facchini
{{Metacaixa
Apocalypse Now
{{Metacaixa
Teàtar cumunàł Webben Facchini
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Apocalypse Now
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Teàtar cumunàł Webben Facchini
Al teàtar cumunàł Webben Facchini 'l è 'n teàt'r ad Mdóla in pruìnsa 'd Mòdna. Al s cata in dal sò piàsa prinsipàla, la Piàsa dal Pòpul, e 'l gh'à 248 pòst a sēdar.
'L è stâ inaugurâ al 27 'd Utóbar dal 1928 cun l'òpra Lusìa 'd Lammermoor ad Gaetano Donizetti.
Apocalypse Now
{{Film }}
Teàtar cumunàł Webben Facchini
Stòria
Al teàt'r ad Mdóla, in alóra ciamâ Teàtar dal Litòri, 'l è stâ fat in dal 1927 in èpuca fasìsta, darènt a 'l munisìpi. 'L edifìsi al pō cuntàr su 'n còrp sōl a piànta retangulàra. La fasàda l'arciàma 'l stîł mudernìsta dal tèmp.
'L è stâ prugetâ par 'l architét miranduléś Araldo Vincenzi e par 'l inśgnēr Renzo Bertolani. Al gh'à 'n àndit, na sala a l'itagliàna a fèr ad cavàl cun na galerìa sōla su tri bandi e 'n palc c'n al sò sót-palc.
Apocalypse Now
{{CITAZIONE|La scarésa... La scarésa.|Tagline dal film}}
Teàtar cumunàł Webben Facchini
Stòria
In dal secónd dòp-guèra, fra 'l 1946 e 'l 1948, 'l è stâ intitulâ a 'l śōvan partiśàṅ mduléś Webben Facchini, masâ in dal 1945 da i naśi-fasìsta. In séguit, a la fiṅ di an Sinquànta, 'l è stâ ristruturâ e a gh'è stada fata na sala p'r al cìnema.
Apocalypse Now
Apocalypse Now (L'Apucalìs l'è adès) 'l è 'n film ad guèra dal 1979 ad Francis Ford Coppola ch'al tōś ispirasiòṅ libra da 'l rumànś “Cuore di tenebra” ad Joseph Conrad. 'L à vins la Palma 'd òr a 'l 32śum Fèstival ad Cannes e dū Prèmi Òscar, par la futugrafìa e p'r al sunôr. In dal 2001 al regìsta 'l à fat vgnir fóra na versiòṅ dimóndi ślungàda ad cla pelìcula chè da 'l tìtul Apocalypse Now Redux.
'L à muciâ sù sènt-sinquànta migliòṅ ad dòlar in tut esénd-an custâ trènt'òṅ e mèś. In dla culòna sunóra a s càta anc al braṅ The End di Doors.
Teàtar cumunàł Webben Facchini
Culegamènt estéran
}}
Apocalypse Now
Sunt
'L uficiàl d'l eśèrcit americàṅ, al capitàṅ Benjamin L. Willard (Martin Sheen), al s cata a Saigòn in Vietnam par na misiòṅ speciàla su incàrag dal generàł Corman (G.D. Spradlin) e dal culunèl Lucas (Harrison Ford): un viàś lung al fiùm Nung in Cambògia par catàr e cupàr al culunèl Walter E. Kurtz (Marlon Brando), da dimóndi tèmp diśertōr e dvintâ mat in cal mént'r a s pōl dar. Al prubléma 'l è ch'al cmand' anc na sò legiòṅ in dla furèsta, cuma 'n sgnōr dla guèra, e 'l uficiàł di còrp speciài Richard M. Colby (Scott Glenn) 'l è pasâ da la sò banda.
Benjamin al partìs acsè insém a George Phillips (Albert Hall), al capitàṅ dla barca, a 'l surfer dla Califòrgna Lance B. Johnson (Sam Bottoms), a Tyrone Miller dit "Clean" (Laurence Fishburne) e a Jay Hicks (Frederic Forrest) ch'al vrév dvintàr un cōg di prim. Al grup al riva pò in dla śòna sóta cuntròl dal tenènt culunèl William Kilgore (Robert Duvall). Lò e i sò óm i tàc'n a bumbardàr un vilàǵ ad vietcong darènt a la spiàgia méntar la barca la vèṅ purtàda via in elicòtar.
Culegamènt estéran
}}
1560 (nùmer)
{{Metacaixa
Al 1560 (milesincseintssànta, millecinquecentosessanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1559 (milesincseintsinquantanōv) e 'l vin prìma dal 1561 (milesincseintssàntaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintssàntaéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1560 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 780: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Il sipario strappato
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al v scavśa in dū da la suspense.|Tagline dal film}}
Il sipario strappato (Al sipàri sćiancâ) 'l è 'n film ad spiunàǵ americàṅ dal 1966 'd Alfred Hitchcock. L'è custâ tri migliòṅ ad dòlar e al 'n à fat sù trédas.
I dū prutagunìsta dal film i èṅ Paul Newman, ch'al n piaśìva minga tant a 'l regìsta ingléś, e la Julie Andrews, sarnìda da i prudutōr par via dal sucès dal film Mary Poppins.
Sunt
Durànt la guèra fréda, al fìśic americàṅ Michael Armstrong (Paul Newman) al và a Cupenàghen p'r un cungrès internasiunàl in dua al decìd, lasànd sénsa paròli i sò culéga e anc la sò muróśa Sarah (Julie Andrews), ad pasàr c'n i cumunìsta par lauràr sèg. A dir-la tuta però qvést chè 'l è sōl un truc par dasquaciàr, par cònt di Stat Unî, i segrét 'd un prugèt misilìstic dla Germàgna d'l Èst e tōr-an śò la fórmula.
Dòp avér savû par caś ch'al bijét d'l aparéć ad Michael al n è minga par Stucólma, cuma lò al gh'iva dit, ma par Berlîṅ d'l Èst, la Sarah la decìd ad tgnir-'g adrē, sénsa dir-ag gnint. Michael al fà 'l viàś insém a 'l prufesōr Karl Manfred (Günter Strack) e, quànd i rìvan a destinasiòṅ, al pòpul al gh fà fèsta. 'L agìnt di servìsi ad sicurésa Herrmann Gromek (Wolfgang Kieling) però al n è minga parsuàś dal tut ch'al fìśic al sia pasâ da la sò banda e al taca a tgnir-al 'd òć ad nascòst p'r andàr-'g a fónd.
Rivâ in albêrg, spetànd 'd èsar trasferî a Lìpsia par lauràr insém a 'l prufesōr Gustav Lindt (Ludwig Donath) a 'n prugèt ad mìsii cóntar-misii, Armstrong al s litga cun la sò muróśa parchè al vrév che lē la turnìs indrē ma a n gh'è mia vèrs. La matìna dòp Michael al và a far dū pas ma invéci al gh'à in mènt 'd andàr a catàr un mémbar dl'urganiśasiòṅ segréta "Pi-grèc" ch'la s fà càrag ad jutàr la gint a scapàr via da 'l blòc sucialìsta. Chi lò al gh'à da butàr śò un piàṅ par turnàr in di Stat Unî quànd tut a sarà finî. Ma Gromek, ch'al gh astà sèmp'r in di calcàgn, al capìs incòsa.
Culegamènt estéran
}}
Ku Klux Klan
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Ku Klux Klan, cgnusû anc cun 'l acrònim ad KKK da 'l grèc antìg κύκλος ch'a vōl dir “sércia”, 'l è 'l nóm druâ da soquànti urganiśasiòṅ segréti ad dèstra di Stat Unî nadi in dal XIX sécul par purtàr avànti dgl'idéi pulìtichi rasìsti e da spés di at ad terurìśum e 'd masamènt. Al sò ciòld fis 'l éra qvél ad diféndar 'l èsar superiōr dla rasa biànca e prutestànta (i WASP) e dar adòs a i négar, a i furastēr, a gl'ebrèj, a i fnòć, a i catòlic, a i cumunìsta e a tut al categurìi ad parsòni difarènti da lōr e da qvéi ch'i ìvan fundâ la nasiòṅ americàna.
Al muimènt al gh'à abû tri faś in dal cōrs dla stòria. La prima, qvéla dla sò fundasiòṅ in dal 1866 a Pulaski (Tennessee) ad òpra dal generàł Nathan Bedford Forrest, al mitìva insém di mémbar d'l eśèrcit di Stat Cunfederâ 'd Amèrica, ch'i ìvan péna pardû la guèra sìvil americàna. Lì lōr i n vlìvan pròpria briśa dar di dirìt a i négar ch'i ér'n i séruv ch'i sunàvan sù 'l cutòṅ e 'l tabàc in di stat dal sud cuma la Geòrgia, la Carulìna dal Sud, 'l Alabàma, la Flòrida, la Luiśiàna e 'l Missisìpi. La secónda, qvéla ch'l'à butâ śò i sò ségn distintìṿ mudèran, l'è tacàda in dal 1915 da gl'idéi ad William Joseph Simmons ch'l iva cunvìs i biànc pòvar che tut i sò prubléma ecunòmic i daśvgnìvan da i négar, da i banchēr ebrèj e da gl'atri minurànsi, in na manéra cumpàgna a qvél ch'a sarév sucès in Germàgna soquànt an dòp in dla Repùblica 'd Weimar dand inìsi a 'l naśìśum. In di an Vint i sò mémbar i pasàv'n i siē migliòṅ. La tèrsa l'è nada par rispónd'r a 'l pulìtighi dal „muimènt p'r i dirìt sivìl“ (Civil rights movement) di an Ssanta quànd al presidènt demucràtic Lyndon B. Johnson, ch'l iva ciapâ 'l pòst cuma vice ad John Fitzgerald Kennedy fat fóra a Dallas in dal 1963, 'l à dâ par léǵ a i nég'r al dirìt ad vutàr, 'd andàr in dal stési scōli di biànc e 'l à spasâ via i cumpurtamènt discriminatòri in di pòst ad lavōr e in di pòst pùblic (ma minga in di sìrcui privâ par far pasàr la léǵ). D'in alóra i stat dal sud di Stat Unî i aṅ dal tut vultâ 'l spali a 'l partî demucràtic, ch'i ìvan sèmpar vutâ, spustànd-as da la banda di republicàṅ. Johnson al l'iva vista giùsta quànd l'iva dit «A-j-ém pardû al Sud par na generasiòṅ».
Par festegiàr la vìnsida 'd Donald Trump a gl'elesiòṅ presidensiàli dal 2016 al muimènt di “Cavalēr biànc leàl dal KKK” i aṅ urganiśâ na paràda in dla Carulìna dal Sud p'r al 3 ad Dicémbar.
Nòti
}}
Fombi
Fombi (Fumbi in dialët ludṡan, Fombio in italian), a l'é un cumoin italiàn ad 2.202 abitànt in Pruvincia d' Lôd.
Śluvègna
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
La Śluvègna (a s diś Republika Slovenija in Śluvèṅ) l'è na repùblica parlamentàra dl'Európa sentràla, subìt ad sōvar dla penìśula balcànica. La sò pupulasiòṅ l'è 'd dū migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi 'd 20.273 km². L'è divìśa in dódas regiòṅ e òt pruìnsi méntar la sò munéda, da 'l 1 ad Śnar dal 2007, l'è 'l euro.
La capitàł l'è Lubiàna méntar gl'àtar sèntar più impurtànt i èṅ Màribor, Kranj e Capdìstria. La cunfìna a òvest cun l'Itàglia, a nòrd cun l'Àustria, a èst cun l'Ungherìa e a sud cun la Cruàsia. P'r un cunsèṅ ad tèra, ch'la divìd la Venèsia-Giùglia da l'Ìstria cruàta, l'è bagnàda p'r al mâr Adriàtic in dla sitadìna 'd Pòrtrōś.
Culegamènt estéran
}}
Il pornografo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1325
Al 1325 (MCCCXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIV sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Il pornografo
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un film degenerâ ma cun dla dignità.|Tagline dal film}}
Il pornografo (Al purnógraf) l'è na cumèdia dramàtica britànica dal 1975 scrita e dirèta par John Byrum.
L'è stada giràda a Shepperton, in dla cuntèa ingléśa dal Surrey.
1008 (nùmer)
{{Metacaixa
Il pornografo
Sunt
Baby Prodigio (Richard Dreyfuss) 'l è 'n èx regìsta 'd film mut c'n al mâł dla lumàga che par scampàr in dla Hollywood di an Trénta 'l è custrét a giràr dal pelìculi pòran in dla sò vila par cònt dal prudutōr Big Mac (Bob Hoskins). P'r al sò ùltim lavōr 'l à tòlt cuma atōr na drugàda pódga, l’Harlene (Veronica Cartwright), e 'n becamòrt buletàri gay ch'al vrév giràr invéci di film più impgnâ, Rex (Stephen Davies) dit „the Wonder Dog“.
1008 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1008, mo invéci 'l an 1008, 't ê da 'ndèr chè) Al 1008 (mileòt, milleotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1007 (milesèt) e 'l vin prìma dal 1009 (milenōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotèv post.
1788 (nùmer)
{{Metacaixa
Il pornografo
Culegamènt estéran
}}
1008 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
1788 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1788, mo invéci 'l an 1788, 't ê da 'ndèr chè) Al 1788 (milsetseintutantòt, millesettecentottantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1787 (milsetseintutantasèt) e 'l vin prìma dal 1789 (milsetseintutantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintutantotéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1788 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 con 'l 894: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Luna di fiele
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Un viàś visióś a tut andàr.|Tagline dal film}}
Luna di fiele (Luna 'd fêla) 'l è 'n film dramàtic dal 1992 ad Roman Polański trat da 'l rumànś umònim ad Pascal Bruckner. Custâ sinc migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà gnanc dū.
La culòna sunóra la pōl cuntàr su dal canti cuma Fever dla Peggy Lee, Sweet Dreams di Eurythmics, Faith ad George Michael, I Will Survive dla Gloria Gaynor e atri incóra.
Sunt
Nigel Dobson (Hugh Grant) e la Fiona (Kristin Scott Thomas) i èṅ na còpia ingléśa in viàś in cruśéra. In dla nâṿ i càtan 'n atra còpia, Oscar Benton (Peter Coyote) e la Micheline Bouvier (Emmanuelle Seigner), dita Mimi. Al prim 'l è 'n scritōr americàṅ cun dimóndi an in sal cupét ardùt a vìvar in sna scrana a rudèli, cl'atra invéci l'è na francéśa ch'la cava via 'l fiâ. Vdénd che Nigel 'l iva tacâ a butàr 'l óć adòs a sò mujér, Oscar al decìd ad cuntàr-'g incòsa dla sò vita.
Soquànt an prima a Parì chi lōr dū i ìvan dâ vita a na stòria 'd amōr e ad pasiòṅ, in dua i n s èṅ fat mancàr gnint, da 'l sadumàś a 'l voyerìśum, ma c'n al pasàr dal tèmp 'l interès 'd Oscar par la Mimi 'l éra sparî dal tut tant che lò 'l iva decìś ad mulàr-la, dòp avér-la anc fata aburtìr. Chi lē, daspràda e cun al magòṅ adòs, la gh dmanda ad cuntinuàr la relasiòṅ prumiténd-ag ch'la sarév dispòsta a far da tut par lò, anc traśàr par tèra, ma a n gh'è vèrs. In séguit la Mimi la s fà viva sèg, dòp avér patî 'n incidènt in màchina, e par vindicàr-as la mét in at un sò tragatèṅ faghénd-ag patìr un quèl cumpàgn, cun lò ch'al n è più bòṅ ad giràr. Avénd-ag biśógn ad lē, 'l óm 'l iva decìś ad turnàr-'g insém.
Nigel 'l è daśgustâ da 'l cumpurtamènt dla Mimi ma 'l sò interès par lē al crés listés. E la fà cumpàgn anc sò mujér, la Fiona, ch'in dla nòt dal Cavdàn la finìs a lèt sèg.
Culegamènt estéran
}}
Il raggio verde
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ch'a véggna 'l tèmp in dua i cōr i s 'namóran.|“Chanson de la plus haute tour”, Arthur Rimbaud}}
Il raggio verde (Al raś vérd) 'l è na cumèdia rumàntica dal 1986 diréta p'r Éric Rohmer ch'la fà part dal cicclo Cumèdi e pruvèrub (Comédies et proverbes) dal regìsta francéś, dòp Le notti della luna piena dal 1984 e prima ad L'amico della mia amica dal 1987.
Al film, ch'al tōś al nóm da 'n rumànś dal 1882 ad Jules Verne, 'l à vins al Lèòṅ 'd Òr a la 43śma edisiòṅ dal Fèstival ad Venèsia. Al raǵ vérd 'l è cal luśōr ad culōr vérd/aśùr ch'a s véd dal vòlti 'd istâ quànd al sōl al cala a 'l tramònt, prima ad sparìr dal tut.
Sunt
La Delphine (Marie Rivière) l'è na ragàsa ch'la viṿ da par lē a Parì. In Luj la n sà minga cuma pasàr-'s al vacànsi parchè na sò amìga, ch'la gh'iva 'd andàr sèg in Grécia, la s tira indrē a 'l ùltim minùt.
Di amìg e di parènt i gh śibìsan soquànt pòst, mâr e muntàgna, ma lē la n s cata bèṅ in 'sòṅ sit, quél ch'la gh manca dabòṅ 'l è 'l amōr p'r impinìr al vōd ch'la gh'à dèntar.
Pròpria quànd l'è drē a dar-ag sù, la cgnós in dla stasiòṅ di trèn un sóvan simpàtic, Jacques (Vincent Gauthier), ch'al dvènta sò amìg e al gh śibìs ad pasàr dū o tri dè sèg. Dòp avér sintî da soquànt vèć dascórar in strada a Biarritz dal fenòmen dal "raś vérd" che, a dita lōr, al prév rèndar ciàr i sentimènt che òṅ al gh'à dèntar e anc ad qvéi dla gint ch'i gh'èṅ davśèṅ, lē la decìd 'd andàr a véd'r-al a 'l mâr insém a Jacques. Giusà s'al raǵ vérd al gnarà fóra anc par lōr...
Culegamènt estéran
}}
Sabadell
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sabadell (pruninsiâ [saβaˈðel] in spagnōl e [səβəˈðeʎ] in catalàṅ) l'è na sità dal nòrd-èst dla Spaggna ad duśènt-mila abitànt a 'l incìrca, caplōg dla pruìnsa dal Vallès Occidental insém a Terrassa. 'L è 'n sènt'r industriàł dimóndi impurtànt, specialmènt in dal camp dal tèsil, dla lana e dal metàl. Al Banc Sabadell, ch'l à da pôc spustâ la sò sēd a Alicànt p'r i perìcui ligâ a 'l Referéndum su l'indipendénsa dla Catalógna dal 2017, 'l è nâ chè in dal 1881 dvintànd pò una dal banchi più impurtànti dal paéś.
La sità la s divìd in sèt distrét e in sinc quartēr: Berard, Sabadell, La Salut, Sant Nicolau e Togores.
Al sò sìndig, da 'l 2017, 'l è Maties Serracant Camps dal CUP (Candidatura de Unidad Popular), partî dla sinìstra radicàla.
Culegamènt estéran
}}
Melissa Panarello
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Biugrafìa
Nada a Catàgna in dua l'à anc fat al lìceo clàsic Mario Cutelli, la Melissa la crés pò a Aci Castèl. In dal 2003, a darsèt an, la scriv al sò prim lìbar, al rumànś eròtic e malnét autobiugràfic 100 colpi di spazzola prima di andare a dormire (Sènt cōlp ad spaséta prima 'd andàr a durmìr) ch'al vénd dimóndi e ch'a vèṅ distribuî in 42 paéś in dal mónd. Dū an dòp al regìsta Luca Guadagnino al gh fà 'n film, Melissa P., pròpria méntar lē la fà vgnir fóra la sò secónda òpra, L'odore del tuo respiro.
In d'l Avrìl 2006 la scriv In nome dell'amore, na sòrta 'd létra vèrta a 'l cardinàł Camillo Ruini (in alóra presidènt dla CEI) ch'la denùnsia 'l fat ch'la Céśa Catòlica la mét da spés al bèc in di fat pulìtic dl'Itàglia. In dal 2010 l'è la vòlta ad Tre, al sò prim lìbar par la Giulio Einaudi Editore.
In dal 2011 la pùblica 'l sò sèst lavōr, In Italia si chiama amore, ch'al trata 'l argumènt dal sès e dgl'itagliàṅ. In dal 2013 'l è la vòlta dal sò quàrt rumànś, La Bugiarda con Fandango.
}}
252 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 252, mo invéci 'l an 252 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 252 (duśeintsinquantadū, duecentocinquantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 251 (duśeintsinquantùn) e 'l vin prìma dal 253 (duśeintsinquantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al duśeintsinquantaduéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Timothy Olyphant
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Timothy David Olyphant, cgnusû méj cuma Timothy Olyphant (Honolulu, 20 ad Maǵ dal 1968) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
Spuśâ cun l’Alexis Knief da 'l 1991, al gh'à tri fiōi. Dal vòlti al lavóra cuma cumentadōr spurtìṿ par na ràddio 'd Los Angeles.
Àtar prugèt
}}
1217 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1217, mo invéci 'l an 1217, 't ê da 'ndèr chè) Al 1217 (milduśeintdersèt, milleduecentodiciassette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1216 (milduśeintsèdeś) e 'l vin prìma dal 1218 (milduśeintdeśdòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintdersetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Bethanie Mattek-Sands
{{Metacaixa
Cēşa ed Sân Girôlem
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Arzân |cass=ARZ}}
Bethanie Mattek-Sands
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Cēşa ed Sân Girôlem
La cēşa di Sânt Girôlem e Vitêl (chiesa dei Santi Girolamo e Vitale in italiân) l'é un fabrichêt religiôş, int al cèinter stôrich ed Rèz.
Un pô de stôria e spiegasiòun
Numinêda per la préma vôlta in un documèint ed l' 857, in urégin la cēşa l'ēra dedichêda sōl a Sân Vitêl. Arfâta int al 1350, pôch tèimp dôp al sōri dal cunvèint ed Sân Rafaēl a la Cumpagnéia ed Sân Girôlem, ch' la gh'à dê al nòm dal dé 'd incō. Int al 1600, un òm, Ippoliti Pratoneri, sôci ed la cumpagnéia, ed ritōren da un pelegrinâg in Tèra Sânta, l'à purtê un disègn e al j amzûri dal Sânt Sepûlcher ed Geruşalèm e la vrîva arfêrel dèinter a la cēşa. Int al 1646 un nōbil, Simone Resti, al l'à fât fêr a só spèişi e p'r al progèt l'à incarichê l'architèt arzân Gaspare Vigarani. Chiló l'à pinsê a 'na curiōşa e cumplichêda costrusiòun ch'l' unés cun schêli e curidōr trèi cēşi divêrsi. La presèinta 'na facêda in quadrē ròs, int la pêrta bâsa a gh'è trî êrch a tót tònd cun un pôrdegh, int la pêrta un êlta invēci a gh'é trèi fnèstri finîdi in êlta da un curnişòun retangolêr. La schêla centrêla ch'la partés da l'ingrès e la pôrta a la cēşa d'ed sōve l'é ciamêda "Schêla Sânta", imitasiòun ed còla ed Ròma. Al trèi cēşi d' ed dèinter în deichêdi a: "Sânt Vitêl e Girôlem", "Sânt Sepûlcher "e óna ciamêda normalmèint "la Rotònda".
Bethanie Mattek-Sands
La stà a Miami (Flòrida) insém a sò marè Justin Sands, spuśâ in dal 2008, e a 'l sò cagnàs Ruger ma la fà gl'alenamènt a Phoenix (Ariśòna). A gh piàś dimóndi far dal còmpri, tgnir a drē a la mòda, balàr e guardàr al partìdi ad futból americàṅ. Da pìcula al sò tenìsti preferìdi i éran la Steffi Graf e la Monica Seles.
Cēşa ed Sân Girôlem
Ss. Vitêl e Girôlem
A s'égh rîva o da la "Schêla Sânta", côpia ed la Sânta Schêla ed la Başélica ed Sân Zvân in laterân ed Ròma, o da óna ed còli ed fiânch, a gh' é 'n afrésch dal Quâtersèint tôt da l'antîgh uratôri butê zò int al 1646, cun la figûra ed la Madòna cun al Pót piturê in un stîl ch' l'arcôrda dimòndi còl ed Gentile da Frabriân. La cēşa la preşèinta un intêren a retângol, cun sōl un altêr int al lê pió lòngh.
La Rotònda
L'é dedicheda a i "Sânt Simòun e Tadeo" la gh'à 'na piânta rutònda cun l'altêr al cèinter. Al parèidi a gh'é treintedō clòuni, còli da bâs scanlêdi, còli d'ed sōver a spîra, ch' a tînen só la cópla, urnêda da fâsi lêrghi che partésen dal só ōrel a vân vêrs al cèinter. Int al parèidi ed la cópla a gh'în ânca sèdeş stâtvi ed Pietro Ancini
Bethanie Mattek-Sands
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar trénta dal mónd 'l 11 ad Luj dal 2011 e la nùmar sinc in dópi, in dua l'à vins sédas tìtui WTA, in mèś a i quài a gh'è anc dū Ślam purtâ a cà in dal 2015 insém a la céca Lucie Šafářová. A s trata di turnèo di Australian Open (6-4 7-6 a la Yung-Jan Chan e a la Jie Zheng) e dal Roland Garros (3-6 6-4 6-2 a la Casey Dellacqua e a la Jaroslava Švedova).
Cēşa ed Sân Girôlem
Sân Sepûlcher
Int al soterâni, a gh'é 'na côpia dal Sânt Sepûlcher. A gh'é ânca 'na Cucifisiòun in teracôta dal Quatersèin.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Chiesa di San Girolamo (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr. }}
Bethanie Mattek-Sands
'D arcurdàr anc al tìtul ad qvél misć purtâ a cà a gl'Australian Open dal 2012 insém a Horia Tecău cóntar la còpia Elena Vesnina/Leander Paes, finàla vinsa c'n al puntéǵ ad 6-3 5-7 [10-3].
Caréra
La taca a śugàr da prufesiunìsta in dal Nuvémbar dal 1999, mancànd la qualificasiòṅ in dal turnèo WTA ad Philadelphia p'r òpra dla giapunéśa Nana Smith. In dal 2000 la i và a śugàr anc a Miami e a gl'US Open ma al riśultâ 'l è cumpagn.
In dal 2001 la próa a qualificàr-as p'r al turnèo WTA americàṅ ad Miami ma la và fóra a 'l secónd tùran. A Amelia Island i gh dànan na carta salvàdga ma lē la n pasa briśa 'l prim tùran pardénd in tri sét da la Jill Craybas. La tōś part anc a gl'US Open ma anca lè la và a cà subìt p'r òpra dl'austragliàna Alicia Molik ch'la vins sèg 4-6 6-2 6-4.
La vèra al 2003 a la granda vinsénd 'l ITF ad Fullerton baténd in finàl l'ulandéśa Seda Noorlander par 6-4 3-6 6-4 e prima incóra al tèsti ad série nùmar tri Mashona Washington e nùmar siē, l'itagliàna Maria Elena Camerin. In Mars la tōś part a i turnèo 'd Indian Wells e Miami dasfrutànd na carta salvàdga ma la và fóra subìt sóta i cólp dla Flavia Pennetta e dla Meilen Tu. A Charleston la pasa al qualificasiòṅ ma la fà incóra prim tùran (2-6 2-6 da la Laura Granville). In Luj la bat l'Alberta Brianti, la Jelena Janković e la Ansley Cargill in d'l ITF 'd Oyster Bay ma pò la céd in finàl a l'Anna-Lena Groenefeld. In Agóst la pèrd in tri sét a 'l inìsi di US Open da la francéśa Nathalie Dechy.
In dal 2004 la pasa i prim méś a pruàr a pasàr al qualificasiòṅ in soquànt turnèo WTA ma la n gh la cava mai. A la fiṅ 'd Śugn a pâr ch'la sia la vòlta bòna a Wimbledon dòp la partìta vinsa 6-2 6-2 cun la Melanie South ma a n è briśa acsè parchè l'è l'Eva Birnerová a métar fiṅ a i sò sógn in tri sét. In Luj la tōś par a 'l turnèo ITF ad Schenectady in di Stat Unî e la 'l pòrta a cà in finàl cun la Maureen Drake par 6-3 6-1. Finàlmènt la pōl śugàr dū turnèo WTA canadéś a Montreal e a Vancouver e in tut i dū i caś la riva a 'l secónd tùran, pardénd prima da la nùmar quatórdas dal mónd Vera Zvonarëva par 2-6 6-7 e pò da la Laura Granville par 3-6 6-7. A gl'US Open, da carta salvàdga, la céd a 'l prim tùran a l'Iveta Benešová, nùmar quarànta-tri dal mónd, par 4-6 6-3 3-6. In Setémbar la s fà strada in d'l ITF ad Troy rivànd in semifinàl e pardénd da la Shenay Perry par 4-6 6-3 1-6. La finìs 'l an a 'l 166śum pòst dal ranking.
In dal 2005 la s fà nutàr a Cincinnati in dua, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la bat subìt la Marion Bartoli 1-6 6-4 7-6 (lasànd-la a śèr in dal tie-break), la Camille Pin 6-3 2-0 bandòṅ e la Jelena Janković par 6-1 0-6 6-2, prima ad cédar in semifinàl a la śvisra Patty Schnyder par 4-6 1-6. In Agóst la śōga al qualificasiòṅ a Los Angeles ma la pèrd in d'l ùltim tùran da l'itagliàna Tathiana Garbin par 7-6 5-7 1-6. La śōga listés in dal tablòṅ prinsipàl cuma pardénta furtunàda ma pò la pésca incóra la Garbin ch'la la mét in riga in na manéra incóra più ciàra: 6-4 6-2. A la fiṅ dal méś, cun na carta salvàdga in bisàca, la tōś part a gl'US Open ma la gh pèrd subìt cun la Mariana Díaz-Oliva par 4-6 3-6. A la fiṅ d'l an la pòrta a cà al tìtul ITF ad Palm Beach Gardens baténd in finàl l'ungheréśa Melinda Czink 4-6 6-4 6-4.
In dal 2006 la próa a pasàr al qualificasiòṅ a Tokyo e a Pattaya City ma la n gh la cava minga. In Favràr la riva invéci in di quàrt a Bugutà ma la ciàpa la paga da la Flavia Pennetta 3-6 1-6. A Indian Wells la bat in d'l ùltim tùran dal qualificasiòṅ la Viktoryja Azaranka e pò la pasa anc un tùran cun la Nicole Pratt prima ad pèrdar da l'indiàna Sania Mirza 2-6 6-3 5-7. A 'l Roland Garros la patìs incóra un 3-6 1-6 da la Flavia Pennetta a 'l prim tùran. A Birmingham la pórta via 'n sét a la Marion Bartoli a 'l secónd tùran ma a Wimbledon la vèṅ asfaltàda subìt da la Venus Williams 1-6 0-6. A Cincinnati la pasa 'n tùran ma pò la sa stablìs atàc a la Serena Williams. A Los Angeles la Bethanie la s tōś l'arvìnsida cun la Pennetta baténd-la 6-4 2-6 7-5 e pò la riva in di quàrt pardénd 6-4 1-6 1-6 da l'Elena Dement'eva. A la fiṅ 'd Agóst la śōga gl'US Open ma la và fóra subìt p'r òpra dla Daniela Hantuchová. In Utóbar la pèrd la finàl d'l ITF ad Houston. La finìs 'l an da nùmar 104 dal mónd.
La vèra al 2007 śugànd al qualificasiòṅ a gl'Australian Open ma la n i pasa minga parchè la Stéphanie Cohen-Aloro la s mét in mèś a 'l tèrs tùran, avénd la méj sèg par 2-6 7-6 6-1. La gh và méj a Tokyo: faghénd fóra par 6-4 1-6 6-3 la Meilen Tu la finìs in dal main draw dal turnèo giapunéś ma pò la ciàpa la paga da la cinéśa Jie Zheng par 2-6 1-6. A Memphis la pèrd in di quàrt da la Shahar Peer par 0-6 3-6 mént'r a Indian Welles la gh'à da pigàr-as a 'l secónd tùran a la nùmar déś dal mónd, la Nicole Vaidišová, par 4-6 1-6. In Mars e Avrìl la śōga al qualificasiòṅ a Miami, Amelia Island e Charleston ma la n i pasa briśa. In Maǵ la vins 'l ITF 'd Indian Harbour Beach baténd in finàl l'Ol'ga Govorcova 7-5 1-6 6-1. La pèrd pò in dū sét in di secónd tùran a Wimbledon (da la Svetlana Kuznecova par 6-7 4-6) e a gl'US Open (incóra da la Shahar Peer). In d'l ITF ad Pittsbourgh la bat a 'l prim tùran la cruàta Petra Martić ma pò la céd a la Ol'ga Pučkova. La sèra 'l an a 'l 112śum pòst.
Al 2008 al taca mâl par lē ch'la mùcia sù sōl di prim e di secónd tùran. A Bugutà la và a cà subìt pardénd da la qualificàda Carla Suárez Navarro par 5-7 2-6 mént'r a Memphis l'è la Julia Görges a dar-'g un daśpiaśēr dòp ch'l'americàna l'iva fat fóra la nùmar trédas dal mónd, la francéśa Tatiana Golovin. In Avrìl la Bethanie la tōś part a i turnèo 'd Amelia Island e ad Charleston. In dal prim la fà 'l valìś cun la Sorana Cîrstea par 3-6 6-2 4-6 mént'r in sla tèra vérda, dòp avér batû in tri sét la cinéśa Meng Yuan, la vèṅ sćiancàda literalmènt da la Marija Šarapova 0-6 0-6. La stmana dòp però l'americàna l'è bòna ad vìnsar al tìtul ITF ad Dothan cóntar la Varvara Lepchenko par 6-2 7-6. La n s ripét minga a Indian Harbour Beach parchè la céd in finàl 4-6 6-7 a la bélga Yanina Wickmayer. L'ucaśiòṅ par far-gh-la pagàr a la Marija Šarapova la s preśénta a 'l secónd tùran dal Roland Garros. La nùmar òṅ dal mónd però la s la cava p'r al śbrag dla scùffia 6-2 3-6 6-2. Par la Mattek-Sands a pâr finalmènt ch'la mòla la sia scrucàda. La riva acsè in semifinàl a Birmingham, in dua la pèrd incóra da la Yanina Wickmayer par 5-7 6-7, e a 'l quàrt tùran ad Wimbledon in dua la lasa strada a la Serena Williams 3-6 3-6 dòp però avér batû la Marion Bartoli 6-4 6-1. Anc a Los Angeles l'è 'n òs dimóndi dûr par chi atri, sōl la Flavia Pennetta la gh la cava a bat'r-la a fadìga 3-6 6-2 7-5. A gl'US Open la pasa sōl un tùran prima ad pèrdar da l'Alizé Cornet par 6-7 1-6. La Bethanie la sèra 'l an cun la finàl a Quebec City, pardùda 6-4 4-6 1-6 da la Nadia Petrova, e cun al 39śum pòst dla clasìfica in bisàca.
In dal 2009 la taca a śugàr tard (in Mars) e la n è più bòna ad far i riśultâ d'l an prima. La pèrd sèmp'r in di prim o in di secónd tùran, catànd par strada dal bruti ghigni cuma la Daniela Hantuchová (6-3 7-5 a Ponte Vedra Beach), la Caroline Wozniacki (6-1 7-5 a Róma), l'Elena Dement'eva (6-4 6-1 a Madrid), la Venus Williams (6-1 4-6 6-2 a 'l Roland Garros), la Samantha Stosur (6-4 6-7 6-2 a Wimbledon), la Nadia Petrova (6-3 3-6 6-3 a Stanford) e incóra la Venus Williams (6-4 6-2 a gl'US Open). In Avrìl la pèrd anc i sò dū singulàr ad Fed Cup cun al céchi Petra Kvitová e Lucie Šafářová. La pasa dū tùran sōl a Quebec City (cun la Varvara Lepchenko e cun la Vania King) ma la Lucie Šafářová la la manda pò a cà 3-6 4-6. L'americàna la ślìcia śò a 'l 152śum pòst.
Anc al 2010 al tōś na bruta piga. L'americàna la n pasa minga 'l qualificasiòṅ a gl'Australian Open parchè la céd a l'Yvonne Meusburger 6-3 5-7 4-6. A Memphis la patìs na scòpla a 'l secónd tùran da la Marija Šarapova, 6-1 6-1 al puntéǵ par la siberiàna. A Indian Wells la bat la Jaroslava Švedova 7-5 7-5 ma pò la gh'à da pigàr-as a la Shahar Peer 2-6 3-6. A Ponte Vedra Beach la pasa 'l qualificasiòṅ (baténd l'Andrea Hlaváčková 6-2 6-2, la Mónica Puig 2-6 6-2 6-1 e la Varvara Lepchenko 6-4 6-1) e la riva pò a 'l secónd tùran in dua la lòta ma la pèrd da l'Anastasija Pavljučenkova par 6-7 6-4 2-6. A Róma la s qualìfica incóra ma la céd in tri sét a la Jelena Janković a 'l secónd tùran. A Birmingham la bat subìt la parmśàna Alberta Brianti par 4-6 6-4 6-2 ma pò la n pōl far gnint cóntar la Marija Šarapova. A Wimbledon la sprava ad far méj ma la Karolina Šprem la n éra briśa 'd acòrd sèg. A Montreal l'è custréta incóra a far al qualificasiòṅ e lē la i pasa (baténd anc la Roberta Vinci 6-4 6-3) ma pò a 'l secónd tùran la nùmar quàtar dal mónd Kim Clijsters la la mét in riga cun al puntéǵ ad 4-6 6-4 6-3. A Quebec City, turnèo ch'a gh piàś dimóndi stand a i riśultâ, la riva in finàl ma a n è incóra par lē al mumènt ad vìnsar al sò prim tìtul WTA, difàti la qualificàda Tamira Paszek la gh al pòrta via baténd-la p'r un pēl 7-6 2-6 7-5. La finìs 'l an śugànd in cà la finàl dla Fed Cup cóntar l'Itâglia ma la pèrd al sò sìngulàr 6-7 2-6 dand al punt dal 2-0 a la Flavia Pennetta che pò la bat anc la Coco Vandeweghe 6-1 6-2 srand i cònt 3-1 e dand al secónd tìtul cunsecutìṿ a 'l sò paéś.