cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1839 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1839, mo invéci 'l an 1839, 't ê da 'ndèr chè) Al 1839 (mileotseinttreintanōv, milleottocentotrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1838 (mileotseinttreintòt) e 'l vin prìma dal 1840 (mileotseintquarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseinttreintanovéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1839 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 613: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Kim Wilde
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Set me free why don't ya babe, get out of my life why don't ya babe, you don't really need me but you keep me hangin' on. Why do you keep a comin' around, playing with my heart, why don't ya get out of my life and let me make a brand new start, let me get over you, the way you've gotten over me yeah. You say although we broke up, you still just wanna be friends but how can we still be friends when seeing you only breaks my heart again.|Làs'um libra teśôr, parcòsa n al fà't minga? Và fóra da la mè vita teśôr, parcòsa n al fà't minga? A dir-la tuta ta n gh'à mia biśógn ad mè, at sē sōl drē a lasàr-'m a spetàr. Parcòsa cuntìnua't a vgnir da mè, śugànd c'n al mè cōr? Parcòsa n sparìs-at minga da la mè vita par lasàr-um tacàr quèl ad nóṿ? Lasa ch'a m daśmént'g ad tè in dla stésa manéra ch't à fat tè, sè. At dì ch'anc s'a s sém mulâ at vō ch'a 'rmagném amìg listés ma cuma psém-j-a ès'r incóra amìg se véd'r-at al m scavśa 'l cōr ad nóṿ?|You Keep Me Hangin' On, 1986|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
La Kim Smith, cgnusùda méj cuma Kim Wilde (Lóndra, 18 ad Nuvémbar dal 1960), l'è na cantànta e atōra ingléśa.
In dla sò caréra 'l à vindû da piò ad trénta-sinc migliòṅ ad disc in tut al mónd, piasànd, fra 'l 1981 e 'l 1993, vint-siē canti in dla Top 75 britànica di sìngui, quàt'r in dla Top 10 e quàt'r in dla Top 3. Fra i sò braṅ più famóś a 'rcurdém Kids in America (1981), Chequered Love (1981), Cambodia (1981), You Keep Me Hangin' On (1986), You Came (1988), If I Can't Have You (1993).
L'à fat vgnir fóra déś àlbum e tri racòlti. In dal 1996 l'à purtâ a teàt'r al musical Tommy.
Culegamènt estéran
}}
La noia (film 1998)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|N'usesiòṅ fóra cuntròl.|Tagline dal film}}
La noia (La nòja) 'l è 'n film dramàtic e eròtic dal 1998 ad Cédric Kahn ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l rumànś umònim 'd Alberto Moravia.
Sunt
Martin (Charles Berling) 'l è 'n prufesōr pariśèṅ ch'l inségna filuśufìa a l'università dla sò sità anc s'al taca a fiacàr-as parchè a gh piaśrév scrìv'r un lìbar. Al s è divìś da sò mujér, la Sophie (Arielle Dombasle), armagnénd però in rapòrt bòṅ sèg. Chi lē la s è arfàta na vita cun Jean-Paul (Oury Milshtein) méntar lò invéci 'l è dimóndi śò.
Na sira 'l incróśa in un night club un pitōr ch'l à pasâ i ssanta ciamâ Meyers (Robert Kramer) e 'l gh paga 'l bijét parchè lò al s éra daśmindgâ i bèsi a cà. In cambi 'l artìsta al gh dà 'n sò quàd'r invidànd-al da lò in di dè a vgnir par dar-'g indrē i sòld abû in prèst. Quànd Martin al s preśénta là, na sò vśina 'd cà la gh diś però che Meyers 'l è péna mòrt, a gh'è vgnû 'n cōlp séc mént'r al s gusàva na sò mudèla ad darsèt-an, la Cécilia (Sophie Guillemin). 'L óm al la cata in cà parchè l'éra vgnuda a far sù la sò ròba e al taca a far-ag mila dmandi. La śōvna, na ragàsa in carna piutòst purcùsa a lèt, la gh cònta che sò màdar (Alice Grey) la tira avànti a fadìga c'n al negòsi méntar sò pàdar al gh'à 'n cànc'r a la góla ch'al n è gnanc più bòṅ ad dascórar. Chi lōr dū i la lasàv'n andàr da Meyers tut i dè parchè i cardìvan che lò al gh dis dal lesiòṅ ad diségn mo invéci la gh'andàva sōl par far sès anc s'la n gh vliva minga bèṅ, piutòst 'l éra véra 'l cuntràri, 'l éra lò ch'al gh tgniva.
Piàn piàṅ Martin al tōś al pòst dal vèć, sia cuma insgnànt par finta che a lèt. Ma la Sophie la fà qvél ch'a gh pâr a lē, quànd l'è libra la s véd c'n un sò amìg ciamâ Momo (Tom Ouedraogo) ch'al vōl far 'l atōr.
1261 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1261, mo invéci 'l an 1261, 't ê da 'ndèr chè) Al 1261 (milduśeintessantùn, milleduecentosessantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1260 (milduśeintessànta) e 'l vin prìma dal 1262 (milduśeintessantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintessantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
411 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 411, mo invéci 'l an 411, 't ê da 'ndèr chè) Al 411 (quaterseintùndeś, quattrocentoundici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 410 (quaterseintdēś) e 'l vin prìma dal 412 (quaterseintdòdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintundicéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Amore e altre catastrofi
{{Metacaixa
Leicester
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Amore e altre catastrofi
{{Film }}
Leicester
Leicester (a s lèś /ˈlɛstər/ in ingléś) l'è na sità dal Régn Unî ch'la s cata in dal sèntar dl'Inghiltèra, in dla cuntèa dal Leicestershire e in dla regiòṅ dal Midlands Urientàli. La gh'à duśènt-utantasìncmìla abitànt a 'l incìrca.
.sale
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Leicester
L'è bagnàda da 'l fiùm Soar e la s cata a ssanta-sèt mét'r ad sōvar dal livèl dal mâr. Al sò sìndig 'l è 'l laburìsta Peter Soulsby. Al sò mòt in latìn 'l è Semper Eadem ch'a vōl dir Sèmpar Cumpàgna.
Amore e altre catastrofi
{{CITAZIONE|Nuàtar a vlém bèṅ parchè 'l amōr 'l è dabòṅ l'ùnic quèl aventuróś.|Tagline dal film}}
Leicester
In dal 2016 la sò squàdra 'd balòṅ, al Leicester City F.C. alenâ par Claudio Ranieri, 'l à vins al campiunâ ingléś.
Amore e altre catastrofi
Amore e altre catastrofi (Amōr e àtar diśàstar) 'l è na cumèdia rumàntica austragliàna dal 1994 dl'Emma-Kate Croghan ch'in alóra la gh'iva sōl vint-a-tri an.
Girâ in tri stmani cun un budget ad 35.000 dòlar, al film 'l è stâ preśentâ a 'l Fèstival ad Venèsia dal 1996.
Sunt
L’Alice (Alice Garner) e la Mia (Frances O'Conner) i èṅ dū studénti ad cìnema ch'i viv'n insém, in 'n apartamènt tirâ fóra da 'n magaśèṅ, par spartìr-'s al spéśi. Par star-ag dèntar méj, i 'n péscan n'atra. Qvala lè la prév èsar la Danni (Radha Mitchell), la muróśa dla Mia, ch'la vrév andàr a vìvar sèg ma la Mia la n è mia 'd acòrd parchè la n vōl briśa impgnàr-as e pò la relasiòṅ fra 'l dū dóni l'è in criśi.
Da 'l cant suo l’Alice, ch'l'è puta da dimóndi tèmp e ch'in cal méntar l'è drē a butàr śò na téśi ch'la dascór dla Doris Day cuma lutadōra p'r i dirìt dal fémni, la pésca un ragàs ch'al la capìsa e ch'al sia sćèt sèg. La pèrd la tèsta p'r Ari (Matthew Dyktynski), un studènt ad létri, sénsa far a mènt che Michael (Matt Day), un tìmid studènd ad madśìna, 'l è inamurâ ad lē. Quànd Ari al gh diś che l’Alice la pésca 'n inquilèṅ, Michael al s fà avànti e al s mét 'd acòrd cun la Mia p'r andàr a star a cà dal dū śóvni. La Danni la 'l vèṅ a savér e la s arlìa dimóndi ma pò la sa spiéga cun la Mia turnànd-'g insém.
Durànt na fèsta in dua i śóvan i gh'aṅ da dir quàl i sìan i sò film preferî e parchè, Michael al cata al curàǵ ad tiràr fóra qvél ch'al sènt. Omnia vincit amor, 'l amōr al vins incòśa.
1608 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 1608, mo invéci 'l an 1608, 't ê da 'ndèr chè) Al 1608 (milseseintòt, milleseicentootto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1607 (milseseintsèt) e 'l vin prìma dal 1609 (milseseintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
An 1830
I an 1830 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1830 infìn a 'l 1839 ciapê dèinter.
Philippe Pinel al fà tōr vìa el cadèini ai mât dl uspidêl 'd Bicêtre 'd Parì
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Philippe Pinel al fà tōr vìa el cadèini ai mât dl uspidêl ’d Bicêtre ’d Parì ’l è ’n quèder piturê a óli ’d metê Otsèint dal pitōr Charles Louis Müller, tgnû da cât in dal salòun di risevimèint dl’Académie Nationale de Médecine ed Parì. Al quèd'r al figùra la deciśiòun tolta da 'l psichiàtra ante litteram Philippe Pinel in dal 1793, tolt 'l incàreg 'd tgnìr adrē a 'l uspidêl, 'd an lasèr minga i mât tgnû perśunér dal cadèini, cum'a era soquànt tèimp ch'a s era drē a fèr. Na libertê cuntgnùda e dal curi mirèdi i s'rèven stèdi méj che tùti cal costrisiòun antìghi lè.
Referèinsi
}}
1120
Al 1120 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.amsterdam
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Simśa di lèt
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Simśa di lèt o Simśa di stramàs (nóm sientìfic Cimex lectularius) 'l è 'n insèt parasìta dla famìja dal Cimicidae che par vìv'r al ciùcia via 'l sangṿ da i óm. Durànt al dè i s lógan tuti insém, anc soquànti sentinàra 'd elemènt par vòlta, in dal sfési dal cà par pò vgnir fóra 'd nòt par pùnśar la gint quànd la dòrum. I èṅ bòni ad vgnir sù p'r i lèt o anc ad far-as crudàr śò a pēś mòrt da 'l sufìt quànd i èṅ a barsàj.
La pōl traśmétar la Spirochaeta duttoni e la Spirochaeta recurrentis, di agînt patògen ch'i faṅ vgnir la févra, o anc al Tripanuśòma cruzi, un parasìta ch'al s cata in di sò pét che lē la fà méntar la magna e la t caga adòs. Gratànd-as par la spiùra 'l óm al s pōl cuntagiàr ad cal mâł lè.
I murśgòt dla Simśa di stramàs i faṅ dimóndi mâł parchè la pèla di cristiàṅ la vèṅ śbuśìda a mōd e pò in dla salìa a gh'è anc di quèi ch'i daṅ fastìdi. La simśa la gh'à 'n culōr rós-maròṅ, l'è lunga 6 mm a 'l incìrca e la gh'à na pansa dimóndi schisàda dònca l'è bòna 'd insfilsàr-as dapartùt. La tèsta la gh'à dū òć cumpòst e dū anténi ch'i gh la càv'n a sintìr al cald e l'anidrìde carbònica anc s'i èṅ luntàṅ di métar da 'l sò vitmi. I pìcui dal simśi i s ciàman ninfi e i pōlan scampàr sénsa magnàr anc par tri méś mént'r i grand par 'n an.
Àtar prugèt
}}
13 d'utóber
Al  l'è al 286śum dè dal calendàri gregoriàn (287śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 79 dè a la fin dl'an.
239
Al 239 (CCXXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Fêr dal dé
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Arzân}}
Al fêr dal dé (aurora in italiân) l'é l'intervâl dal tèimp ch' a vîn dōp la nôt fònda e ch'al vîn préma ed l'alvêr dal Sōl, e ânca l'aspèt che al cēl a matèina al gh'à in cól peréiod ed tèimp.
Per paragòun ed culōr, a gh'é ânch al fenômen dal fêr dal dé dal pôlo, che però la gh'à 'n stôria tóta diferèinta.
Carateréstichi
La lûş dal fêr dal dé préma l'é 'd culōr léla-lavânda, pó la pîga al pêrsegh-arâns.
Al luşôr al deşvîn dal cambiamèint ed diresiòim di râg dal sōl: difâti i râg, che próm cunsidrêr paralēl, int al fêr dal dé a dēven traversêr i fôder pió fònd ed l'âria.
Roma drogata: la polizia non può intervenire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|“In du è-la sò fiōla?” «L'è partìda... la m à dit ch'la gh'iva biśógn ad far un viàś.» “Sè, mo minga 'l viàś ch'a pinsâ vò.”}}
Roma drogata: la polizia non può intervenire (Róma drugàda: la pulisìa la n pōl minga saltàr sù) 'l è 'n film dramàtic dal 1975 ad Lucio Marcaccini, ambintâ in di ambînt rumàṅ dal visi.
A 'l inìsi dal film Sammy Barbot al canta We've Got A Lord.
Sunt
Massimo Monaldi (Bud Cort) 'l è 'n studènt universitàri ch'al fà part 'd un grup ad śōvan cuntestatàri arvèrs ad sinìstra ch'al vrév arbaltàr al sistéma e ch'al n s fà minga prubléma a far-'s ad dròga che Massimo al gh'à la manéra 'd catàr in gir. La sò muróśa, la Cinzia Roldi (Annarita Grapputo), la fà part però dla Róma bèṅ acsè cuma 'l sò amìg Rudy (Settimio Segnatelli), un ragàs pîṅ ad bèsi dimóndi ligâ a sò màdar (Eva Czemerys), na cuntésa.
Par parmét'r a dū sò amìg hippies ad lasàr l'Itàglia, Dominic (Luca Bonicalzi) e la Manuscia (Rossella Or), na sira al pòrta via, cun 'l ajùt dla sò muróśa, na scatla antìga p'r al tabàc da la culesiòṅ dal pàdar dla Cinzia (Mico Cundari) ch'al dmanda a 'l cumisàri De Stefani (Marcel Bozzuffi) ad catàr-la. Chi lò al gh mét pôc a rivàr a Monaldi e 'l vrév druàr cal nutìsi lè par custrìnś'r-al a testimuniàr cónt'r al boss dal narcutràfic Buscemi (Maurizio Arena) dit „Al Sicigliàṅ“. Massimo però al diś a la pulisìa ch'al n al cgnós briśa anc parchè al gh'à biśógn dla sò dròga da cunsgnàr a Rudy par na sò fèsta e par cla drugàda pódga dla sò amìga Stefania (Graziella Scotese). A s trata d'l ùltim viàś ad Rudy méntar la Cinzia la và invéci in overdose.
Culegamènt estéran
}}
E ridendo l'uccise
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
E ridendo l'uccise (E ridénd al 'l à masâ) 'l è 'n film stòric, biugràfic e dramàtic dal 2005 ad Florestano Vancini, 'l ùltim girâ da 'l regìsta fraréś prima 'd murìr.
La pelìcula l'è stada giràda in di dintór'n ad Belgrâd.
Sunt
Taddeo Brugnola dit “Muschìṅ” (Manlio Dovì), amìg ad Ludovico Ariosto (Fausto Russo Alesi), al fà 'l bufòṅ a la cōrt di Èste, sgnōr ad Frara, Mòdna e Réś. Dòp la mòrt 'd Èrcule I 'd Èste, al ducâ esténs 'l éra pasâ a gl'inìsi dal XVI sécul a sò fiōl Fòns I 'd Èste (Ruben Rigillo), marè dla fiōla dal papa Lisàndar VI, la Lucrezia Borgia (Marianna De Micheli), e fradèl dal véscuv Ippolito 'd Èste (Vincenzo Bocciarelli), ad Giùli 'd Èste (Giorgio Lupano), nâ da sò pàdar fóra da 'l matrimòni, e 'd Ferànt 'd Èste (Carlo Caprioli), ch'al vliva dvintàr lò 'l duca.
Quànd Giùli al gh la cava, par via di sò bèi òć, a purtàr via la cuśìna dla Lucrezia, l’Angiola (Victoria Larchenko), a sò fradèl Ippolito, chi lò al s véndica faghénd-al dvintàr mèś òrub a fòrsa 'd far-ag dar di cōlp ad spada in dal grugn. Anc se Fòns al próa a métar paś fra i fardèi, Giùli e Ferànt i strùlg'n un piàṅ par far fóra 'l duca, cun 'l ajùt dal cònt ad San Ceśàri, Albertìṅ V Buschét (Mariano Rigillo), ch'l andàva in a risć ad pèrd'r al sò tèri, e dal capitàṅ De Roberti (Fabio Sartor). Al cònt al manda Muschìṅ da 'n mèdag dal sò bandi, Clodoveo al spesiàł (Enzo Robutti) dit “Spaca-budèl”, a tōr un bućtèṅ ad vlèṅ da druàr par cupàr Fòns. Lung la via Taddeo al salva la vita a 'n làd'r ad faśàṅ, Menato (Marko Petrović), e a sò mujēr, la Martina (Sabrina Colle), ma pò di delinquènt pîṅ ad fam i gh pòrtan via 'l sò cavàl e 'l bućtèṅ. Giùli al s arlìa dimóndi c'n al sò bufòṅ ma pò al prepàra na trapla par sò fradèl, un piaṅ par masàr-al méntar 'l è a lèt cun tri putàni venesiàni a cà dal cantànt ad cōrt, al castrâ Giancantōr (Vladimir Iori). Ma Ippolito, ch'l iva naśâ quèl, al gh la cava prima a far falìr al tragatèṅ e pò, dòp avēr turturâ Muschìṅ par far-as dir i nóm di cuspiradōr, al giustìsia in piàsa Buschét e 'l capitàṅ, srand a vita i sò dū fradèi traditōr in na tór.
Culegamènt estéran
}}
.video
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
874 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 874, mo invéci 'l an 874, 't ê da 'ndèr chè) 'L 874 (otseintestantaquàter, ottocentosettantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 873 (otseintestantatrī) e 'l vin prìma edl 875 (otseintestantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintestantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
688 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 688 (seseintutàntaôt, seicentottantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 687 (seseintutàntasêt) e 'l vin prìma dal 689 (seseintutàntanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCLXXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintutàntaôtéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 688 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 344: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1130
Al 1130 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Spider-Man 2
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Spider-Man 2 (’L Óm-Ragn 2) 'l è 'n film fantàstic americàṅ dal 2004 ad Sam Raimi trat da 'l persunàǵ di fumét dla Marvel Comics creâ in dal 1962 par Stan Lee e par Steve Ditko. 'L è 'l séguit dal film Spider-Man ad dū an prima.
Custàda duśènt migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà dagnóra utsènt, vinsénd 'l Prèmi Òscar p'r i efèt speciài. In dla culòna sunóra dal film Michael Bublé al canta 'l braṅ Theme For Spider-Man.
Sunt
Da quànd 'l è diventâ 'l Óm Ragn, Peter Parker (Tobey Maguire) al gh'à na vita piutòst tribulàda, fra i prubléma ecunòmig ch'al gh'à insém a sò sîna May (Rosemary Harris), al quistiunàdi cun J. Jonah Jameson (J. K. Simmons), diretōr dal giurnàł Daily Bugle, e 'l pōc tèmp ch'al pōl pasàr cun la sò muróśa Mary Jane Watson (Kirsten Dunst). Inólt'r al sò mijōr amìg, Harry Osborn (James Franco), al vōl vindicàr-'s ad Spider-Mar cunsiderâ respunsàbil dla mòrt ad sò pàdar, al Goblin Vérd (Willem Dafoe).
Dvintâ 'l cap dla Oscorp, Harry al finànsia i prugèt dal siensiâ Otto Octavius (Alfred Molina) su la fuśiòṅ a fréd.
Culegamènt estéran
}}
238
Al 238 (CCXXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Piàt (stovìgglia)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al piàt (piatto in itagliàṅ) 'l è cla stovìgglia ch'a s egh magna dèinter cun la fursèina o col cucèr, despès ed ceràmica mo a s in cata anca ed porcelàna o in plàstica per i putèin.
Colegamèint estèren
}}
Getúlio Vargas
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Getúlio Dornelles Vargas (São Borja, 19 d'avrìl dal 1882 - Rio de Janeiro, 24 d'agòst dal 1954) all'è stä un aucà e pulìtic brasigliàn, e all'è stä al Presidëint dal Brasil dal 1930 al 1945 e anca dal 1951 al 1954
Prima da dvantä presidëint brasiliän all'era aucà e presidëint dal Rio Grande do Sul.
Al s'è masä in dal 1954 con un còlp al cör.
All'è stà spusä con la siòra Darcy Lima Sarmanho e i g'hann vìd sèincu fiòi: Lutero, Getulinho, Alzira, Jandira e Manuel. Cuschè al s'è masä tàme sò pèr in dal 1997, con un còlp al cör.
Allè stä al presideint call'è rastä sü püsä teimp ad tüt i'àtar.
Ligàm ad fora
}}
.docs
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
1840 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1840, mo invéci 'l an 1840, 't ê da 'ndèr chè) Al 1840 (mileotseintquarànta, milleottocentoquaranta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1839 (mileotseinttreintanōv) e 'l vin prìma dal 1841 (mileotseintquarantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXL. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintquarantéśim post.
Èter progèt
}}
287 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 287, mo invéci 'l an 287 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 287 (duśeintutantasèt, duecentottantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 286 (duśeintutantasē) e 'l vin prìma dal 288 (duśeintutantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXXVII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintutantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Sesso, bugie e videotape
{{Metacaixa
Il fiore del male
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Sesso, bugie e videotape
{{Film }}
Il fiore del male
{{Film }}
Sesso, bugie e videotape
{{CITAZIONE|Al film ch'l à fat cgnósar Steven Soderbergh.|Tagline dal film}}
Il fiore del male
{{CITAZIONE|Masàr 'l è 'n quèl ad famìja.|Tagline dal film}}
Sesso, bugie e videotape
Sesso, bugie e videotape (Sès, bali e videotape) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1989 ad Steven Soderbergh ch'al 'l à anc scrit e ch'l à ciapâ na nomination par la regìa a i Prèmi Òscar dal 1990. 'L è stâ preśentâ a 'l 42śum Fèstival ad Cannes in dua 'l à vins la “Palma 'd Òr” e anc al prutagunìsta James Spader 'l è stâ premiâ.
Il fiore del male
Il fiore del male (Al fiōr dal mâł) 'l è 'n thriller dramàtic francéś dal 2003 ad Claude Chabrol, al sinquantéśum dla sò caréra, trat da 'l rumànś Qui est criminelle? dla Caroline Eliacheff.
Sesso, bugie e videotape
In dal 2006 'l è stâ sarnî da la “National Film Registry” dla bibliutéca dal cungrès di Stat Unî p'r èsar tgnû dacàt. C'n un budget 'd un migliòṅ e dū ad dòlar, al 'n à fat sù da piò ad vint-sèt.
Il fiore del male
'L è stâ preśentâ in cuncōrs a 'l 53śum Fèstival ad Berlîṅ.
Sunt
Al śōvan François Vasseur (Benoît Magimel) al tórna in dla sò Bordeaux a catàr i suo dòp quàt'r an ch'l è via. Chi lò al n vōl minga bèṅ a sò pàdar Gérard (Bernard Le Coq), ch'l à sèmpar batśâ fals, catìṿ e òṅ ch'al pénsa sōl par lò, e 'd atra part al n créd gnanc 'd èsar sò fiōl dabòṅ. Adès Gérard al s è mis cun na sò èx cugnàda, l’Anne Charpin-Vasseur (Nathalie Baye), ch'l'è na pulìtiga candidàda a gl'elesiòṅ cumunàli. Da 'l prim matrimòni chi lē la gh'à abû na fiōla, la studènta 'd psiculugìa Michèle (Mélanie Doutey), che dònca l'è cuśìna e surelàstra, ma anc amànta in segrét, ad François.
Sesso, bugie e videotape
Sunt
Graham a gh cata gust a tōr śò la gint dascurénd ad ròbi malnéti e i tri i gh finìs'n in mèś.
Il fiore del male
Sunt
Dòp na nòt 'd amōr in dla cà 'd famìja, i dū ragàs i dascóran 'd un vulantèṅ ch'i aṅ catâ ch'l in diś ad còti e 'd crudi su la famìja Charpin-Vasseur, di spetegulés catìṿ che la Michèle la créd i sìan òpra 'd Gérard adiritùra. Al ciàcri scriti lè insìma i dìśan ad pascàr al sasèṅ ad sò pàdar, al marè mòrt dl’Anne, fra i mémbar dla sò famìja.
Sesso, bugie e videotape
Culegamènt estéran
}}
Il fiore del male
Culegamènt estéran
}}
Fasulèt
{{Metacaixa
Al fasulèt (fazzoletto in itagliàṅ) 'l è 'n pcòun quadrê ed stòfa ed cutòun o anch ed cherta sutìla, ch'al servìs per supièrs al nêś, stergèrs al sudōr o, c'ma i fèven de più na volta però, cuacèrs i cavî ed cal dòni.
Referèinsi
}}
Élber
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L élber 'l è cla pianta 'd lègn ch'la crès in dla só altèsa pugènd-es a 'l tròunc. 'L è diferèint da 'l arbùst pròpia p'r al só śvilùp in n'altèsa più granda, indû 'l spiana anca i só ràṁ e 'l só fój per la mijóra espuśisiòun ai ràǵ dal sōl.
I élber gl'ìn dal piànti perèni ch'i vìven soquànt an, a dìr anc un quèlch lùster, na quèlch vòlta soquànt sècol e però mia tant despès, mo a gh'n è 'd quī ch'i stàn al mònd p'r un quèlc milèni.
La só chióma, cumpòsta dai ràṁ e dal fói, la pól èser a fórma 'd piràmid cuma in dl abē, 'd culòuna cum' in dal siprès, 'd un tònd cum' in dal sréś, o a umbrèla c'm' in dal pìṅ ed mèr.
L'utilitê dl élber
I élber gl'ìn di amîg edl òm e dla natùra in generêl: 'l òm e 'l bésti i respìren 'l usìgen ch'i prodùś'n el piànti; 'l òm al pōl druèr-egh la lègna sèca da bruśèr, al lègn per custruìr dal mubìli, la celulóśa per fèr dla cherta. El bésti cichìni i gh mèten sù cà. P'r a n' cuntèr di só frût, dal castàggni, ai pòm, ai pìr, ai fîg, a 'l sréśi, a 'l brùgni, e vìa descurènd, nutrimèint p'r i òm e p'r el bésti. El raìś di élber i van śò in dla tèra e i jùt'n acsè a tgnìrla sòdi al só pòst, quand a vin śò tròpa piōva o di èter só bliśgamèint vers al bâs.
Colegamèint estèren
}}
A letto con Madonna
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'ultma sfida l'è cuntàr la véra.|Tagline dal film}}
A letto con Madonna (A lèt cun la Madonna) 'l è 'n ducumentàri muśicàł americaṅ dal 1991 'd Alek Keshishian, preśentâ fóra cuncōrs a 'l 44śum Fèstival ad Cannes. La pelìcula la mìsćia insém dal séni trati da di cuncèrt dla Madonna durànt al Blond Ambition Tour dal 1990 cun di pès di backstage e dla sò vita privàda girâ in biànc e négar.
Custâ quàtar migliòṅ e mèś ad dòlar, al film al 'n à pò fat sù vint-nóṿ.
Sunt
In d'l Agóst dal 1990, dòp 'l ùltim cuncèrt dal sò tour a Nisa, la Madonna l'è drē a far al valìś in dla sò albêrg quànd i gh vìn'n in mènt un muć 'd epiśòdi sucès in di ùltim quàtar méś quànd la sò tournée l'è partìda da 'l Giapòṅ.
La cantànta l'arcòrda quànd l'iva cgnusû i genitōr di sò balarèṅ, i mumènt c'n al sò muróś Warren Beatty e cun sò pàdar Silvio dit Tony, dal paròli dla pulisìa a Turònt ch'i gh'ìvan prumìs ch'i l'arévan purtàda in parśòṅ s'la s fus parmìsa 'd far-'s un didalèṅ durànt la canta Like a Virgin e dal crìtichi dla céśa in Itàglia ch'i gh dàv'n adòs cuma sèmpar.
Culegamènt estéran
}}
Nùmer tetraédric
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al nùmer tetraédric, o nùmer piramidêl triangolèr, 'l è 'n nùmer intēr (\mathbb{Z}) che, mìs in figùra, al forma na piràmid triangolèra e 'l è pèra a la sóma di nùmer triangolèr di prìm nùmer intēr. Soquànt nùmer tetraédric i ìn: 1, 4, 10, 20, 35, 56, 84, 120, 165, 220, 286, 364, 455, 560, 680, 816, 969, 1140, 1330, 1540, 1771, 2024 ... ...
Colegamèint estèren
}}
News of the World
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Album }}
News Of The World (Nuvitê dal mond) 'l è al sest album 'd stùdi 'd al grup ingléś ed rock Queen, vgnû fora 'l 28 'd utòber dal 1977.
Avènd al só intèren di pes ed sucès cuma We Will Rock You, We Are the Champions (tuti e dū druèdi in di evèint sportìṿ), e Spread Your Wings, 'l album al tulìva 4 disc ed platin in di Stet Unî, e insèm cun 'l album dal 1980 The Game egl' în i disc piò vindû di Queen in dal Nordamérica.
Furmasiòun
}}
Bruce Dickinson
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|I don't want your big city shining, I don't want your silver lining, I don't wanna be a tattooed millionaire, he's got a wife, she ain't no brain child, ex mud queen of Miami, in his stretch Cadillac he keeps her in the back, with his CD player and his bottle of jack, L.A. dude, L.A. attitude, laid back, selfish, getting fat, bodyguards, porn stars, gold credit cards, using each other, running for cover.|A n vój minga i luśōr dla tò sità granda, a n vój briśa èsar quaciâ 'd argìnt, a n vój mia ès'r un migliardàri tatuâ, al gh'à na mujēr, la gh'à 'n sarvèl da putèṅ, èx regìna dla śmalta 'd Miami, in dla sò Cadillac lunga al la pòrta in dal sedìl dadrē, c'n al sò letōr ad CD e la sò butìglia 'd jack, Tisi ad L.A., cumpurtamènt da L.A., eguìsta rilasâ ch'l è drē a dvintàr un ciciòṅ, guàrdi dal còrp, star pòran, carti 'd crèdit duràdi, i s dasfrùtan 'l un cun c'l àtar, tó di pruvedimènt.|Tattooed Millionaire, 1990|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Paul Bruce Dickinson (Worksop, 7 'd Agóst dal 1958) 'l è 'n cantànt e scritōr ingléś, mémbar di Iron Maiden da 'l 1982 e èx di Samson.
Al gh'à na làurea in stòria, ciapàda a la Queen Mary, University of London in dal 1979, e n'atra honoris causa in mùśica. 'L è anc bòṅ ad pilutàr di aparéć e 'l è pruprietàri dla cumpagnìa Cardiff Aviation.
Da 'l 1990 a 'l 1998 'l à purtâ avànti anc na caréra da par lò, mulànd gl'Iron Maiden. In dal 2015 'l à fat savēr 'd avēr-'g un càncar a la léngua, mâł che pò 'l à scampâ soquànt méś dòp.
Culegamènt estéran
}}
599 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 599, mo invéci 'l an 599, 't ê da 'ndèr chè) Al 599 (sincseintnovantanōv, cinquecentonovantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 598 (sincseintnovantòt) e 'l vin prìma dal 600 (sesèint). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintnovantanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
237
Al 237 (CCXXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
23 d'utóber
Al  l'è al 296śum dè dal calendàri gregoriàn (297śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 69 dè a la fin dl'an.
Gravidànsa istèrica
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Gravidànsa istèrica o Pseudociéśi 'l è 'n distùrub mentàl, na fisa ch'la pōl patìr na dóna quànd la vōl dimóndi avér di putèṅ e par cal mutìṿ lè lē la s mét in tèsta 'd èsar gravda anc quànd la n 'l è minga. Raramènt la pōl vgnir anc a i óm.
Descrisiòṅ
Al nóm ad cal mâl chè, ad natùra psiculògica, 'l è stâ invintâ da 'l dutōr John Mason Good in dal 1923 ma anc Ippocrate 'l in dascurìva a i sò tèmp. Difàti la paròla isterìśum in grèc la vōl dir màdar (ad cal dóni).
Al persunàǵ più famóś dla stòria ch'al gh'à abû cal mâl chè l'è stada la regìna 'd Inghiltèra, la Maria Tudor, in dal 1500. In alóra lì lē la pinsàva 'd èsar gravda ma a n éra briśa véra.
Anc al bèsti, cuma i can, i gat, i sórag e i nimài i pōlan patìr-al.
}}
Nine Lives
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al śal ch'al tōś da piò da i tèmp ad „Déś indiàṅ pìcui“|Tagline dal film}}
Sunt
Tim (Patrick Kennedy) al śibìs a òt sò amìg ad pasàr na fiṅ 'd stmana in dla vila ch'al gh'à in Scòsia, par festegiàr i sò vint-i-òṅ an. Dal grup i faṅ part al sò vèć cumpàgn ad cambra di tèmp dl'università Pete (David Nicolle) cun la sò ex muróśa Laura (Amelia Warner), la sò mijór' amìga Emma (Rosie Fellner) cun la sò vècia cumpàgna ad cambra Lucy (Vivienne Harvey), la milurdìna ad New York Jo (Paris Hilton) cun sèg al sò muróś ad Manchester Tom (Lex Shrapnel) e i sò cumpàgn ad college Damien (James Schlesinger) e Andy (Ben Peyton).
Durànt la nòt a vèṅ na timpèsta ad néṿ ch'a i blòca tut lè dèntar. Tom in cal méntar al cata fóra un lìb'r antìg ch'l éra stâ 'd un vèć sgnór dal pòst, ciamâ Murray, òṅ cundanâ a mòrt in dal 1746 durànt l'ultma arvòlta scuséśa. Dòp avér lèt al lìbar, al spìrit ad Murray al salta fóra da 'l paǵni e al ciàpa al cuntròl ad Tom, cun i sò òć ch'i dvéntan négar. Chi lò al và fóra 'd tèsta e, pîṅ 'd arlìa, al và a cupàr prima la Jo in dal lìcit e pò l’Emma ch'l'éra drē a culgàr-as.
Tom al vèṅ pò farmâ da Tim ch'al gh tira na scurtlàda cupànd-al. Ma a cal punt chè, Murray al tōś al cuntròl ad c'l àtar masć e i masamènt i cuntìnuan.
Culegamènt estéran
}}
La nostra terra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Dòp Si può fare, Manfredonia al dirìś na fòla curagióśa a baś ad pamdòr e anti-màfia!|Tagline dal film}}
La nostra terra (La nòstra tèra) l'è na cumèdia dramàtica dal 2014 ad Giulio Manfredonia ch'al la scrita insém a Fabio Bonifacci.
Sunt
In un paéś ad campàggna dla Basitàglia Nicola Sansone (Tommaso Ragno) 'l è padròṅ 'd un sit ch'l à purtâ via dimóndi an prima a la famìja 'd Cosimo Bonavita (Sergio Rubini) a la manéra di mafióś. Quànd al finìs in parśòṅ cla tèra lè la finìs a na cooperatìva misa in pē da 'n vuluntàri vgnû da 'l nòrd, Filippo (Stefano Accorsi). Chi lò al ciàma a lauràr Cosimo, la Rossana (Maria Rosaria Russo), l’Azzurra (Iaia Forte), Vlèṅ (Nicola Rignanese), Piero (Massimo Cagnina), Tore (Giovanni Calcagno), Frul (Giovanni Esposito), Salvo (Silvio Laviano) e 'l africàṅ Michel Leroy (Wuambua).
Al grup al decìd ad cultivàr di pamdòr biulògic ma, quànd i èṅ prònt, ninsòṅ di grusìsta a vōl più cumpràr-i. Inóltar qualchidòṅ al gh stramna insìma di prudót chìmig par cavàr via al marchi dal biulògic a la vardùra.
Cuma s'a n fus minga abàsta, i giùdas i màndan a gl'arèst a dumisìli 'l boss mafióś ch'al gh'à la sò vila pròpria darènt a i camp dla cooperatìva.
Culegamènt estéran
}}
.tires
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
1262 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1262 (milduśeintessantadū, milleduecentosessantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1261 (milduśeintessantùn) e 'l vin prìma dal 1263 (milduśeintessantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintessantaduéśim post.
Èter progèt
}}
Zecchino d'Oro
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Al Zecchino d'Oro 'l è 'n fèstival internasiunàł dla cansòṅ p'r i putèṅ ch'al s tîṅ tut i an da 'l 1959. Al primi dū edisiòṅ i èṅ stadi fati a Milàṅ, pò la manifestasiòṅ la s è spustàda a 'l Antuniàṅ 'd Bulógna. A la televiśiòṅ 'l è traśmìs par la Rai Uno e in dal 2008 'l à ciapâ 'n arcgnusimènt da 'l UNESCO.
'L è stâ ideâ par Cino Tortorella, ch'al 'l à anc preśentâ par 51 vòlti (in fiṅ a 'l 1972 visténd i pagn dal Mâg Zurlì), mént'r a far la diretōra dal côr par trént'an, prima 'd murìr p'r un càncar a 'l téti, a gh'è stada la Mariele Ventre. Da 'l 1996 a 'l sò pòst a gh'è la Sabrina Simoni.
Fra 'l canti più famóśi preśentàdi chè a 'rcurdém Il coccodrillo come fa?, Il valzer del moscerino (cantâ par la Cristina D'Avena), Quarantaquattro gatti, Le tagliatelle di nonna Pina, Volevo un gatto nero, Fammi crescere i denti davanti, Popoff, Torero Camomillo, Il pulcino ballerino e Il caffè della Peppina.
Fra gl'aṿtōr di pès dal fèstival a gh'è di cantànt famóś dal panuràma itagliàṅ cuma Memo Remigi, Sandro Giacobbe, Biagio Antonacci, Dodi Battaglia, Roby Facchinetti, Tony Renis, Edoardo Bennato, Fred Bongusto, Fabio Concato, Mino Reitano, Toto Cutugno, Daniele Fossati, Mario Lavezzi, Lucio Dalla, Bruno Lauzi, Riccardo Fogli, Pupo, Renato Zero, Pino Daniele, Enrico Ruggeri, Amedeo Minghi e Bobby Solo.
In dal 1997 na putìna giapunéśa ciamàda Yumiko Ashikawa l'à cantâ 'n braṅ scrit tut da lē, La pioggia.
Culegamènt estéran
}}
1140
Al 1140 (MCXL in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
689 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 689 (seseintutàntanōv, seicentottantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 688 (seseintutàntaôt) e 'l vin prìma dal 690 (seseintnovànta). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt DCLXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintutàntanōvéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 689 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 13 col 53: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Alda Teodorani
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Rumagnòl}}
Alda Teodorani l'è una scritora rumagnola cnussuda par scrivàr d'i libar dimondi furt, cun un sàc ed murt.
Biugrafia
L'è neda a Lugh, ma la su' fameia l'è d'Masa Lumberda. Cun Carlo Lucarelli e Loriano Macchiavelli l'a mess in pì 'e Gruppo 13, d'i giallesta emilien e rumagnol, pù la s'è avvieda parché l'aveva d'i prublema persunel lè mort su pé (2016) ma la cuntenua à lavuré à Romma int'la scola indov l'insegna à scrivar i libar, la Scuola Internazionale di Comics. A Romma l'a fat pert d'e neo-noir, un gropp ed scritur ch'i scriv "noir" vest "con lo sguardo di Caino", l'a tgnu dal cunferenzi in t'agli université à l'estar e nech in Italia. . L'a scrett d'i romanzi ambienté in Rumagna, comma Sacramenti ch'le dentar a 'e libar I Sacramenti del male e Gramsci in cenere e d'al puisei neca in rumagnòl, ch'agli è in La persistenza dell'amore. L'a scritt una puiseia ch'la s'ciama La Fabbrichina dedicheda al don c'al lavora e a quelli c'la lavurè int'la MassaLombarda: quand su' fradel pitor Marco Teodorani insém a 'e su amigh ceramesta e pitor Antonio Caranti i a fat un monument parché l'è steda tireda zo' la vecia fabrichina d'la Massalombarda i a inserì sta puiseia int'e monument. Insem a d'i musicesta l'a fat d'i desc, e i su' racunt i a ispirè d'i cino. In t'e 2016 l'a vint 'e premi "Ravenna e le sue pagine" d'e cuncors Premio Bancarella nelle scuole.
Ligàmm ad föra
}}
Johnny Depp
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Dòp èsar stâ spuśâ da 'l 1983 a 'l 1986 cun l’Anne Allison e èsar stâ fidansâ cun la Sherilyn Fenn, la Kate Moss, la Jennifer Grey e la Winona Ryder, da 'l 1998 a 'l 2012 al s è cumpagnâ cun la cantànta francéśa Vanessa Paradis avénd-ag sèg dū fiōi, la Lily Rose Melody e John Christopher Depp III dit "Jack". In dal 2015 al s è spuśâ par la secónda vòlta cun l'atōra Amber Heard, cgnusùda in sal set ad The Rum Diary, ma 'l an dòp al divòrsia sèg cun la dóna ch'la dgiva che lò al la piciàva quànd 'l éra imbariàg.
Àtar prugèt
}}
2025
Al 2025 (MMXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.
481 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 481, mo invéci 'l an 481, 't ê da 'ndèr chè) Al 481 (quaterseintutantùn, quattrocentottantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 480 (quaterseintutànta) e 'l vin prìma dal 482 (quaterseintutantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintutantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.dev
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
875 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 875, mo invéci 'l an 875, 't ê da 'ndèr chè) 'L 875 (otseintestantasìnc, ottocentosettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 874 (otseintestantaquàter) e 'l vin prìma dal 876 (otseintestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintestantasinchéśim post.
1055 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1055, mo invéci 'l an 1055, 't ê da 'ndèr chè) Al 1055 (milesinquantasìnc, millecinquantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1054 (milesinquantaquàter) e 'l vin prìma dal 1056 (milesinquantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MLV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesinquantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Pat Fraley
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Patrick Howard Fraley, cgnusû méj cuma Pat Fraley (Seattle, 18 ad Farvàr dal 1949), 'l è 'n ardupiadōr e insgnànt ad disiòṅ americàṅ.
Àtar prugèt
}}
236
Al 236 (CCXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.
.sky
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
14 d'utóber
Al  l'è al 287śum dè dal calendàri gregoriàn (288śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 78 dè a la fin dl'an.
Young People Fucking
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Vgnir insém a n è mai stâ acsè cumplicâ.|Tagline dal film}}
Young People Fucking (Śōvan ch'i ciùlan), cgnusùda anc cuma Y.P.F., l'è na cumèdia eròtica canadéśa dal 2007 ad Martin Gero ch'al l'à scrita insém a Aaron Abrams, òṅ di atōr.
Sunt
Sinc còpi canadéśi durànt i mumènt dla gusàda: la preparasiòṅ, i priliminàr, al sès, la pàusa 'd mèś, al gudiōl e gl'ùltim fōg.
Matt (Aaron Abrams) e la Kris (Carly Pope) i èṅ amìg ma i gh'aṅ vója 'd far sès insém anc parchè i èṅ put. P'r èsar più purcùs i tàc'n a bévar pò lē la 'l ciàp' in bóca ma a lò a gh dà fastìdi che lē la 'l guàrd' in ghigna parchè l'è na sò amìga e lò al n s cata minga bèṅ a incruśàr i sò òć méntar la gh dà dèntar.
Andrew (Josh Dean) e l’Abby (Kristin Booth) i èṅ spuśâ ma lò al s fà avànti sōl na quàlc vòlta a lèt e pò gnanc tant. La ragàsa l'è stufa ad tacàr sèmpar lē e la pénsa a chi furtunâ di sò amìg ch'i ciùlan tut al siri.
Eric (Josh Cooke) e la Mia (Sonja Bennett) i èṅ di èx. Dòp na sira pasàda a séna insém lē la 'l ciàma sù a bévar quèl, adès 'l à anc arfàt ad nóṿ 'l apartamènt dòp la prumusiòṅ. La Mia la vrév sōl divertìr-as, lò al spéra invéci ad turnàr cuma na vòlta anc parchè al và mat p'r al sò téti.
Dave (Peter Oldring) e Gord (Ennis Esmer) i èṅ di amìg cumpàgn ad cambra par spartìr-'s al spéśi. Na sira a riva la muróśa 'd Gord, l’Inez (Natalie Lisinska), e lò al śibìs a Dave ad śuntàr-'s a lèt. Dave al gh astà, pinsànd a 'n quèl a tri, mo invéci Gord al s mét a sēdar su na pultròna parchè al vōl sōl guardàr-i gusàr e far da par lò. Dave 'l è imbarasâ ma la ragàsa la gh diś che lò al gh'è sèmpar piaśû, pò quànd al s cala 'l mudàndi a gh'è anc na surpréśa.
Culegamènt estéran
}}
1150
Al 1150 (MCL in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Matèina (pêrt dal giōren)
Carateréstichi
La durêda ed la matèina l'é variâbila perché l'alvêr dal Sōl, a tèimp sfalsê in ciaschidóna dal dō fâci ed la Tèra, la rîva préma int al dé pió lòngh ed l' istê e pió têrdi int al dé pió cûrt ed l' invêren.
In un significhêt mia adât, al cuncèt ed matèina al pōl èser şlarghê e avèir l'istès significhêt ed "préma ed mezdé", ch' al ciâpa urâri in dó, a latitódin mèdi, a gh'é in etêren la cundisiòun ed la nôt fònda In un significhêt incòra pió cgnusû, al cuncèt ed matèina al pōl èser şlarghê ânch a ciapêr tót l'andamèint dal fêr dal dé
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Mattino trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Babèśia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Babèśia, cgnusùda anc cuma Nuttallia, 'l è 'n protozoo parasìta di vertebrâ dla famìja Babesiidae ch'la gh'à da piò ad sènt spéci, arcurdém la Babèśia bovis, la Babèśia bigemina, la Babèśia canis, la Babèśia equi e la Babèśia cati ch'i culpìs'n al bèsti, ma sōl soquànti i èṅ un perìcul par 'l óm cuma la Babèśia microti (in di Stat Unî) o la Babèśia divergens (in Europa). La tōś al nóm da 'l siensiâ ch'al l'à studiàda par prim, al rumēn Victor Babeș.
La Babèśia, purtàda in dal sangṿ da i murśgòt dal śéchi ch'l è 'l òspit definitìṿ dal protozoo in dua al crés in dal sò budèli, l'è bòna ad far vgnir un brut mâł ciamâ Babeśióśi ch'l arcòrda dimóndi la Malària tant ch'l è fàcil cunfóndar-li. La Babèśia la s insfìlsa in di glòbui rós in dua la s multìplica dvidénd-as a dū a dū in fiṅ tant ch'la cèlula la sćiòpa librànd-li. Na śéca cun dènt'r al protozoo dla Babèśia la 'l traśmét a 'l bèsti, caṅ, bóv, gat e via dascurénd, murśgànd-li e la 'l ciàpa a sò vòlta murśgànd dal bèsti malàdi. Dòp sèt/quatórdas dè 'd incubasiòṅ al mâł al taca a véd'r-as e la milsa la dvènta grôsa méntar la bèstia la pisa maròṅ, la gh'à la févra, gòmit e cagaròt.
In d'l óm la babeśióśi, ch'la pōl rivàr anc faghénd dal trasfuśiòṅ ad sangṿ infèt, la fà vgnir mâł ad tèsta, févra, stufìśia, śgriśōr e dulōr a i mùscui ; da spés la pasa da par lē ma a s pénsa che p'r un 5% la pòsa anc purtàr a la mòrt, specialmènt s'al pasiént al n gh'à piò la milsa.
Àtar prugèt
}}
1609 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1609, mo invéci 'l an 1609, 't ê da 'ndèr chè) Al 1609 (milseseintnōv, milleseicentonove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1608 (milseseintòt) e 'l vin prìma dal 1610 (milseseintdēś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseintnovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Fede e bellezza
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Fede e bellezza (Fidùcia e belèsa) 'l è stê un romàṅś scrìt in dal 1840 da Niccolò Tommaseo.
Sunt
Du śóven, Śvàn e Marìa, i dvèinten murōś e i s còunten tùt tùt quèl ch'a gh'prìla in dla testa, el cunfidèinsi e i quèl più cìc. Anc in dal matrimòni i du spōś i vàn avànti ala stèsa manéra, tender e lighê, fintànt che lò 'l n'armàgn frî ind un duèl cun un francéś ch'l iva descórs mêl edl'Itàglia. Śvàn al n'fà minga óra a guarìr, ch'al gh'à da vèder la mujér malèr-es e murìr ed tîś.
Colegamèint estèren
}}
An 1810
I an 1810 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1810 infìn a 'l 1819 ciapê dèinter.
.doosan
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l dicèmber dal 2014.
Luna Rossa (barca)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Luna Rossa (Luna Rósa) l'è na barca itagliàna ch'l'à tòlt part a soquànti edisiòṅ dl'America's Cup 'd véla in di an 2000 (in dua la s l'è śugàda in finàl cóntar Black Magic dla Śelànda Nóva), 2003, 2007 e 2013. Al sò armadōr 'l è 'l imprendidōr Patrizio Bertelli dal grup Prada.
La Louis Vuitton Cup 1999/2000
L'idéa 'd Patrizio Bertelli ad tōr part a l'America's Cup, dòp al sfidi 'd Azzurra, 'd Italia e 'd Il Moro di Venezia, la nas fra 'l 3 e 'l 4 ad Favràr dal 1997 in dal studi d'l architét navàł German Frérs a Milàṅ. Faghénd dimóndi in présia Bertelli al tōś a lauràr da la sò banda al prugetìsta Doug Peterson, 'l as dla véla braśigliàṅ Torben Grael e 'l skipper Francesco de Angelis. Par far in manéra 'd ès'r-ag, al còmpra tri barchi americàni IACC da śvilupàr: “USA 28” (Kanza), “USA 43” (Might Mary), e “USA 23” (America³). Cuma baś itagliàna al sarnìs Punta Ala in Tuscàna in dua 'l vènt al s davśinàva dimóndi a qvél ch'a gh'è in dal Gōlf 'd Hauraki in dla Śelànda Nóva, teàtar dal regàdi.
Al règhli i dìśan ch'a gh'è da far na prima faś ad regàdi in dua al barchi i gh'aṅ d' incuntràr-as par tri vòlti (18/28 'd Utóbar, 6/20 ad Nuvémbar, 2/15 ad Dicémbar) l'una cóntar cl'atra. Chi a vins al prim incónt'r a s pòrta a cà 1 punt, chi a vins al secónd incónt'r a s pòrta a cà 4 punt, chi a vins al tèrs incónt'r a s pòrta a cà 9 punt, par 30 regàdi a tèsta in tut. A la fiṅ al siē barchi ch'i mùcian sù più punt i pàs'n in semifinàl, chi atri i vàn'n a cà.
La Luna Rossa la taca dimóndi bèṅ i Round Robin vinsénd dasnóṿ dal sò primi vint regàdi (la pèrd sōl cun Stars & Stripes ad Dennis Conner). La surpréśa in negatìṿ l'è la Young America ad New York ch'la vins òt regàdi a 'l inìsi ma pò la s pèrd e durànt al secónd round robin la riva anc a sćiancàr al fónd durànt na regàda c'n i giapunéś par cólpa ad dū óndi élti una adrē a cl'atra. La barca americàna la finìs acsè utàva da drē anc a i spagnōi. Durànt al tèrs tùr'n ad regàdi invéci la barca śvisra la gh'à da ritiràr-as parchè la scavśa 'l àlbar e la n gh 'n à minga òṅ da scòrta.
Par vìnsar la finàl dla Louis Vuitton Cup a gh'è da purtàr a cà sinc regàdi, in prugràma in dal 2000 fra 'l 25 ad Śnar e 'l 6 ad Favràr, su nóṿ. Al barchi sarnìdi da 'l dū squàdri i armàgnan sèmpar qvéli lè, “ITA-45” e “USA-61”.