cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1050 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1050, mo invéci 'l an 1050, 't ê da 'ndèr chè) Al 1050 (milesinquànta, millecinquanta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1049 (milequarantanōv) e 'l vin prìma dal 1051 (milesinquantùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt ML. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesinquantéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1281
Al 1281 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
.party
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Culuràdo Springs
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Culuràdo Springs l'è na sità di Stat Unî ad quatarsènt-sinquantamìla abitànt a 'l incìrca, la secónda più granda dal stat dal Culuràdo dòp Denver. La s cata in dla cuntèa 'd El Paso.
La sità la gh'à na superfìsi ad 504,8 km² e i sò abitànt i s divìd'n in un 78,8% ad biànc, un 6,3% ad négar e 'n 3,0% 'd aśiàtic tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010. Da 'l 2015 al sò sìndig 'l è 'l republicàṅ John Suthers.
La sò ecunumìa la pōl cuntàr su l'indùstria militàra e tecnulògica e su 'l turìśum cun sinc migliòṅ ad parsòni ch'i gh vànan tut i an. Al fìśic sèrb Nikola Tesla 'l à mis sù chè al sò laburatòri in dal 1899.
Culegamènt estéran
}}
282
Al 282 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Pearl Jam
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|Son, she said, have I got a little story for you, what you thought was your daddy was nothin' but a, while you were sittin' home alone at age thirteen your real daddy was dyin', sorry you didn't see him but I'm glad we talked, oh I, oh, I'm still alive.|Fiōl, l'iva dit, a gh'ò na sturièla par tè, qvél ch'at pisàv al fus tò pàd'r al n éra gnint àtar che..., in dal méntar ch'at sēr sintâ da par tè a cà ch'at gh'îv tréd'ś an tò pàdar, qvél véra, 'l éra drē a murìr, a m daspiàś ch'ta n 'l àppia mai vdû ma a sòṅ cuntènta ch'a in ém dascōrs, oh, mè, oh a sòṅ incóra viṿ.|Alive, 1991|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
I Pearl Jam i èṅ un grup grunge e 'd rock alternatìṿ americàṅ mis in pē in dal 1990 a Seattle. I sò mémb'r i èṅ al cantànt e chitarìsta Eddie Vedder, i chitarìsta Stone Gossard e Mike McCready, al basìsta Jeff Ament e 'l baterìsta Matt Cameron ch'l à tòlt al pòst ad soquànt àt'r in dal 1998.
In dla sò caréra i aṅ vindû da piò ad ssanta migliòṅ ad disc (la mità in di Stat Unî), faghénd vgnir fóra déś àlbum in studi, e i aṅ catâ dimóndi sucès in tut al mónd, specialmènt in di an Nuànta. In dal 2017 i gh l'aṅ cavàda a finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame.
Culegamènt estéran
}}
Sine sole sileo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Sine sole sileo l'è na manéra 'd dir latèina ch'la vōl significhèr "sàinsa 'l sōl mè a stag in silèinsi", e difât cla frêś chè la s cata scrìta atâc a dal meridiàni ch'i gh'àn biśògn dla luś dal sōl per sgnèr l'ombra in sìm'a 'l só óri.
Colegamèint estèren
}}
Criśèide
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Criśèide (Χρυσηίδα in gréc), 'l è 'l patronìmic ch'a s dróva in dla mitulugìa gréca per ciamèr la fiōla 'd Criśe, dal nom invéci 'd Astìnome.
Durànt la guèra 'd Tróia, i gréc, per catèr quel ch'i gh'ìven biśògn, i rasièven in di dintórna di lor acampamèint. Mèinter ch'i fèven rasìa a Tebe, i tulìven anca soquànti ragàsi e tra chi lōr a gh'éra la Criśèide e dagli ètri. A 'l mumèint edla spartisiòun dal butèin, la Criśèide la tòca in sorta al rè 'd Micéne, 'l Agamènon. Adèsa la ragàsa la gh'ìva da servìr al re e da durmìr-eg ség in dla tenda.
Só pèder Criśe però al ne s dà mìa pêś ed la bruta sort tuchèda a la fiōla e acsè al va da 'l Agamènon a perghèr-el ed dèr-'gh-la indrē, purtènd-egh anca di rigài. 'L Agamènon, ispirê anca dal Śèus, al ne vōl mìa cuntintèr al vèć e 'l al trata anca mêl. Turnê 'l Criśe in dal tèimpli dal dio Apòl, in dû lò al feva al prēt, al ghe dmànda giustìsia, e acsè al dio al manda la pesta in dl acampamèint di gréc.
'L Agamènon, capî 'd ès'r in dal tort, al dà 'l incàreg a 'l Ulìse 'd restituìr la śóvna a 'l vèć pèder.
{{CITAZIONE2| Crise sacerdote d’Apollo, essendo venuto alle navi de’ Greci per riscattare Criseide sua figlia, è villanamente discacciato da Agamennone. Nel ritornare a Crisa egli supplica Apollo di vendicarlo del ricevuto oltraggio. Il Dio manda la peste nel campo dei Greci. Achille chiama i duci a parlamento; e Calcante indovino, rassicurato da lui, palesa la cagione dell’ira del Nume, cui dice non potersi placare che col restituire Criseide. Risentimento d’Agamennone, a cui è acerbamente risposto da Achille. Agamennone monta nelle furie e minaccia di rapire ad Achille Briseide in compenso della schiava ch’egli acconsente di rendere al padre. Achille adirato protesta che più non combatterà pei Greci. Il parlamento è disciolto. Briseide è consegnata agli araldi d’Agamennone. Lamenti d’Achille. Tetide sua madre lo consola. Criseide è restituita al padre, e la peste cessa dal fare strage de’ Greci. Tetide salita al cielo prega Giove di concedere vittoria ai Troiani finche i Greci non abbiano rintegrato l’onore del suo figlio. Giove acconsente col cenno del capo. Giunone viene per questo a contesa con lui; ma Vulcano con accorte parole compone l’ire de’ coniugi, e votando da bere in giro agli Dei, ne suscita il riso. Al fine della giornata tutti gli Dei ritiransi ne’ loro palagi a prender riposo.|Criśe, prēt dal dio Apòl, andê in di paràǵ di gréc per riscatèr só fiōla Criśèide, al vin mandê vìa col brùti manéri da 'l Agamènon. Turnê a Criśa, al vèć al préga 'l dio Apòl ed vendichèr al tort subî. Al dio al manda la pesta in dal camp di gréc. 'L Achìl al ciama i cmandànt in cunsìli; al stròleg Calcànt al ghe spiéga ch'a gh'è i só perchè se 'l dio 'l è arliê e a s pōl cuntintèr-el sōl cun la restitusiòun a só pèder edla śóvna Criśèide. Arlìa dl Agamènon e rispòsta catìva dl Achìl. Infurièda dl Agamènon e la só prumèsa 'd tōr vìa la Briśèide a 'l Achìl in cambi dla restitusiòun a 'l pèder dla Criśèide. Rabia dl Achìl e só tolta indrê da la misćia dal cumbatimèint. Fin dal Cunsìli. Briśèide la vin purtèda a 'l Agamènon. I lamèint dl Achìl. Só mèder Teti la gh'fa curàǵ. La Criśèide la vin purtèda indrê a la cà 'd só pèder. La pésta la lasa lè ed masèr i suldê gréc. La Teti la salìs in dal cēl per perghèr al Śèus ed fèr vinser i trujàn infintànt che i gréc i nn'àpien ripristinê 'l unōr ed só fiōl Achìl. Al dio Śèus al dîś ed sè cun la testa. A só mujér Giunòun la n gh'va minga śò; mo 'l dio Vulcàṅ col só manéri al fa fèr la pêś ai dū spōś, al vóda da bèver in gir per tùt i bicér di dìo, fend-i rider. A la fin dal dè tut quant i dio i tórnen in di só palâs a 'rpunsèr-es.|Sùnt 'd al prìm lìber 'dl' Ilìade da la pert 'd al Vincenzo Monti, in dal 1825|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{it}}}}
Colegamèint estèren
}}
Malcolm in the Middle
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Malcolm in the Middle 'l è 'n progràma dla televiśiòun americàna, tachê in dal 2000.
Vōś lighèdi
televiśiòun
Èter progêt
}}
Jason Marsden
{{dialort|dial=Miranduléś}}
Jason Christopher Marsden (Providence, 3 ad Śnar dal 1975), 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
In dla sò caréra 'l à tòlt part a soquànt telefìlm cuma General Hospital, I racconti della cripta, Star Trek: The Next Generation, Peter Pan and the Pirates, Baywatch, Blossom, Gli amici di papà, Una bionda per papà e Will & Grace.
Àtar prugèt
}}
.lds
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Sospesi nel tempo
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A n gh'è mia paś p'r i danâ.|Tagline dal film}}
Sunt
In dla sitadìna ad Fairwater la gint la taca a murìr par via 'd un strâṅ mâł a 'l cōr dòp che trént'an prima un purtantèṅ ch'al lauràva in un manicòmi ad nóm John Charles Bartlett (Jake Busey) 'l iva masâ dódas parsòni cun 'l ajùt dla sò muróśa ad quìnd'ś an Patricia Bradley (Dee Wallace), fiōla dal diretōr d'l uśdàł.
Adès la dutōra Lucy Lynskey (Trini Alvarado), péna rivàda in sità, la và in dla vila di Bradley par curàr na frida a la Patricia che, madàda libra cun la cundisiunàł, la viṿ srada in cà cun sò màdar (Julianna McCarthy) ch'la la tîṅ schisa. Insém a sò marè Ray (Peter Dobson), la Lucy la fà a mènt ch'in dla cà a gh'è 'n fantàśma e alóra la ciàma 'n casadōr patintâ ad poltergeist, Frank Bannister (Michael J. Fox).
Culegamènt estéran
}}
281
Al 281 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
683 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 683, mo invéci 'l an 683, 't ê da 'ndèr chè) Al 683 (seseintutantatrī, seicentottantatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 682 (seseintutantadū) e a vin prìma dal 684 (seseintutantaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintutantatriéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Morra cinéśa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Lunbardie stôrica
La Lunbardie stôrica l’é cal teritôri ch’al é cunsidrê storicamaint lunbêrd par cultura, laingua, stôria o guêren. Al cunprènd la regioun Lunbardie ’d incau, l’Emeja, al Piemount, pêrt dal Trentein, dal Vènet, dla Xvesra e la Liguria. Queidon aj zonta pur la Rumagna.
Lunbardie linguestga
El têr indov as dscoar lunbêrd incau ej en:
Morra cinéśa
La morra cinéśa 'l è 'n śōg ch'al s fà druànd al maṅ, da spés fat da i baghét. 'L è cgnusû anc cuma carta-fòrbśa-giaròṅ da 'l nóm dal tri cumbinasiòṅ ch'i s pōlan far, a difarénsa dal śōg dal pâr e dìspar ch'l è praticamènt cumpàgn ma cun sōl dū cumbinasiòṅ.
Lunbardie stôrica
Lunbardie linguestga
Aj s dscoaran dialet ed tranxisioun ed grèma clasificasioun a:
Al lunbêrd l é na laingua gal-italga es el laigv pió axveini en al piemuntaix e al emijan.
Morra cinéśa
Règhli dal śōg
I dū śugadōr i tìnan śò 'l pugn e òṅ al taca a dir «Mor-...ra-...ci-...né-...śa!». Finìda la fraś i śugadōr i gh'aṅ da far védar subìt la maṅ sarnénd una dal cumbinasiòṅ dal śōg ch'i èṅ:
Lunbardie stôrica
Lunbardie linguestga
Toti el têr dla Lunbardie linguestga ej en stê dedsoata dl’influjainsa dla Lunbardie d incau par ân.
Apartgnainsa dl’Emeja
Al teritôri emijan l é stê guarnê de i lunbêrd par ân: Rèz, ciamè fin a l’unitê dal stê itajan Rèz ed Lunbardie, al eira cunsidrê in tot e par tot na sitê lunbêrda.
Morra cinéśa
Règhli dal śōg
Se i dū śugadōr i aṅ sarnî na cumbinasiòṅ cumpàgna, al śōg 'l è para e a gh'è da tacàr da cap o sinò a gh'è da guardàr chi à fat la cumbinasiòṅ ch'la vins su cl'atra, tgnénd cònt che la fòrbśa la vins su la carta, la carta la vins su 'l giaròṅ e 'l giaròṅ al vins su la fòrbśa.
Lunbardie stôrica
Apartgnainsa dl’Emeja
Str’el tastmugnans dl’Etê ’d Mêz al frè Selinbain d Adam (1221-1288), ed Pêrma, ’l à druvê ’n gran repertôri ed cont in latein, in duv al ciama la têra de indov a veign cn al nom ed Lunbardie, e al s defines de par lo lunbêrd.
Il cervello che non voleva morire
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE|Viva... sénsa 'n còrp... nutrìda da na scarésa da 'l Infèran ch'la n s pōl gnanc cuntàr!|Tagline dal film}}
Il cervello che non voleva morire (Al sarvèl ch'al n vliva briśa murìr) 'l è 'n film ad scarésa dal 1962, girâ in biànc e négar, ad Joseph Green ch'al 'l à scrit insém a Rex Carlton. 'L è stâ girâ c'n un budget stimâ ad ssanta-dumìla dòlar.
La pelìcula l'è dvintàda 'd dumìni pùblic in di Stat Unî.
Sunt
Al dutōr Bill Cortner (Jason Evers) 'l è 'n cirùśig 'd New York specialiśâ in trapiànt esénd ch'l à mis a punt na sustànsa ch'l'è bòna 'd cumbàt'r al rigèt di òrgan.
Un dè al salva 'n pasiènt 'd sò pàdar (Bruce Brighton), dichiarâ mòrt a 'l prònt sucōrs, faghénd-ag dal scarghi elètrichi diretamènt in dal sarvèl dòp avēr-ag vèrt al crani, un quèl minga dal tut parmés da i manuài 'd madśìna ma che lò 'l fà listés parchè al n s fà minga di prubléma quànd a s trata 'd avēr di sucès in dal sò àmbit.
In séguit al mèdag al gh'à 'n brut incidènt in màchina in du lò al n s fà gnint a 'l cuntràri dla sò muróśa, la Jan Compton (Virginia Leith), ch'in dal ciòc a gh s dastàca la tèsta.
Bill 'l è davśèṅ a cà e 'l fà in tèmp a culegàr-la a di machinàri ch'al gh'à in laburatòri par tgnir-la in vita.
'L óm 'l è sicûr ad psēr tacàr al sò cô a 'l còrp dn'atra dóna anc se lē la preferirév murìr. Bill al taca acsè a 'ndàr a pascàr dal bèli dóni in gir par psēr tajàr-ag via la tèsta e far al trapiànt cun qvél dla sò muróśa méntar lē, da par lē su 'n tàvul in laburatòri, la próa a dascórar c'n un móstar (Eddie Carmel) fat da 'l cirùśig miténd insém di pès difarènt ad cadàvar.
Al daśgrasiâ 'l è stâ mis dènt'r a na cambra saràda a ciàṿ parchè 'l è dimóndi periculóś. Finalmènt Bill al cata la dóna giùsta, na mudèla ciamàda Doris Powell (Adele Lamont) ch'la s è scutàda in ghigna tant ch'a gh'è armàś un brut ségn che lē la ténd a quaciàr c'n i cavìi.
Cun la scuśa 'd studiàr al sò caś par n'uperasiòṅ ad plàstica a la pèl, 'l óm al la cunvìns a vgnir a cà sua, pò al gh dà dla śdòrmia par psēr druàr al sò còrp.
Culegamènt estéran
}}
Śvèsia
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Miranduléś |cass=MUD}}
La Śvèsia (denuminasiòṅ uficiàla: Régn dla Śvèsia, in śvedéś Sverige, a s lèś /ˈsvæːɾ(i)jə/) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal nòrd ch'la s cata in dla penìśula scadinàva. La gh'à na pupulasiòṅ ad nóṿ migliòṅ e mèś 'd abitànt, dagnóra tut muciâ in dal sità mént'r a 'l intèr'n a gh'è dimóndi furèsti, e na superfìsi ad 450.295 km² ch'la la mét a 'l quìnt pòst di paéś più grand dal cuntinènt dòp la Rùsia, l'Ucraìna, la Frància e la Spaggna.
In di tèmp antìg l'éra abitàda p'r al pòpul di Vichìng méntar l'à tacâ a fat part dl'Ugnòṅ Européa da 'l 1 ad Luj dal 1995.
La cunfìna cun la Nurvégia e òvest e cun la Finlàndia nòrd-èst. Da 'l an 2000 un pònt 'l unìs la sità 'd Malmö cun la sità danéśa ad Cupenàghen. La Śvèsia la gh'à tri regiòṅ, al Norrland (Tèra dal nòrd), al Svealand (Tèra di Śvedéś) e 'l Götaland (Tèra di Gôt), e vint-i-òṅ cuntèi ciamàdi län.
La sò capitàla l'è Stucólma mént'r àtar sènt'r impurtànt i èṅ Göteborg, Malmö e Uppsala. La léngua ufisiàla de facto dal stat 'l è 'l Śvedéś ma cuma léngui minuritàri i èṅ arcgnusùdi anc al Finlandéś, al Meänkieli, al Sami, al Romani e 'l Yiddish.
Fra i sò piàt più famóś a 'rcurdém al Köttbullar, pulpéti 'd carna, e la Nässelsoppa, na supa 'd urtìghi cun di óṿ sôd.
Persunàǵ famóś
In dal mónd dal cìnema i èṅ al regìsta Ingmar Bergman e gl'atōr Max von Sydow, la Greta Garbo, l'Ingrid Bergman e l'Anita Ekberg.
Dimóndi fòrt i ér'n anc i sò tenìsta masć cuma Bjorn Borg, èx marè dla Loredana Berté, Mats Wilander, Stefan Edberg, Joakim Nyström, Anders Järryd, Jonas Björkman, Thomas Enqvist, Magnus Gustafsson, Peter Lundgren, Magnus Norman e Robin Söderling. Soquànt di sò grup muśicài i aṅ fat furtùna in tut al móndi cuma gl'ABBA, gl'Europe e i Roxette. Gh'è anca Greta Thunberg, ativista.
Culegamènt estéran
}}
Manuel Bandera
{{Metacaixa
1282
Al 1282 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Manuel Bandera
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Manuel Bandera (Màlaga, 12 ad Dicémbar dal 1960) 'l è 'n atōr e balarèṅ spagnōl. Spuśâ da 'l 1988 cun la Marisol Muriel, al gh'à 'n fiōl nâ in dal 1992 ciamâ Miguel.
In dla sò caréra, tacàda a teàtar, 'l à laurâ anc in televiśiòṅ e a 'l cìnema in du 'l à recitâ par Pedro Almodóvar, Carlos Saura e Bigas Luna.
Àtar prugèt
}}
Vìrus Zika
{{Metacaixa
Al Vìrus Zika l'è 'n RNA vìrus dla famìja Filoviridae iśulâ par la prima vòlta in dal 1974 in Ugànda in dla furèsta Zika anc s'adès al s è stramnâ in tut al mónd, anc in Europa.
In di ès'r umàṅ al fà vgnir la févra Zika, un mâł ch'al sumìlia dimóndi a la dengue, a la févra śala, a l'encefalît dal Nîl ucidentàł e a l'encefalît giapunéśa. Al s ciàpa c'n al murśgàdi dal sinsàli, specialmènt qvéli dal gènar Aedes cuma la sinsàla tigra o l'Aedes aegypti. A s è vdû anc di caś in dua la gint la s è bcada la Zika insém a la Dengue e a la Chikungunya.
Al vìrus al viṿ in dal còrp di óm, dal simi e ad soquànt mamìfar, pò a gh pénsa la sinsàla a purtàr-'l in gir.
La févra Zika la n è minga 'n mâł ch'al faga patìr tròp però a n gh'è minga na cura, a gh'è sōl da spétar ch'al pasa da par lò dòp soquànt dè. Al pōl far vgnir dal maci rósi in sla pèla diti rash, na févra alśēra, mâł a la tèsta e la cungiuntivìte. Al 25% di malâ però al n gh fà gnanc a mènt.
A s pénsa ch'al vìrus Zika al pòsa ès'r un perìcul p'r al dóni ch'i gh'aṅ 'd avér fiōl parchè i putèṅ i pōlan nàsar c'n al sarvèl pìcul o dasfurmâ. In dal 2015 in Braśìl a 'n è nâ trimìla-òtsènt.
Nòti
}}
.mormon
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Daria
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} Daria 'l è 'n progràma dla televiśiòun americàna, tachê in dal 1997.
Vōś lighèdi
televiśiòun
10 ed setèmber
Al  l'è al 253śum dè dal calendàri gregoriàn (254śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 112 dè a la fin dl'an.
Campanèr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al campanèr (campanaro in itagliàṅ) 'l era cal cristiàn ch'al gh'iva da tgnìr adrē a 'l canpani dla céśa, ch'a gh'fùs da sunèr i tòc dagli óri dal dè, da ciamèr la ginta a mèsa, da festegèr di matrimóni o sunèr i tòc 'd un funerèl.
Referèinsi
}}
1833 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1833, mo invéci 'l an 1833, 't ê da 'ndèr chè) Al 1833 (mileotseinttreintatrī, milleottocentotrentatré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1832 (mileotseinttreintadū) e 'l vin prìma dal 1834 (mileotseinttreintaquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseinttreintatriéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1833 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 3 col 611: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Bóri
Bóri (Bore in italiân) l'è n c'mòn äd 800 abitant in d'la provênsa d' Pärma.
1283
Al 1283 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Madagascar (film)
{{Metacaixa|id=0|color=|bt1=Carpśàn|bticona1=|ps1=
{{dialort | dial=Carpśàn}}
{{Cartòun animê }}
Madagascar 'l è 'n cartòun animê dal 2005 disgnê e prodòt da l'americàna DreamWorks Animation.
Sunt
In dal śoo ed Central Park a New York, da mèś a cagli ètri bésti, a gh'è anc al grùp 'd amìg Alex, Marty, Gloria e Melman. Alex 'l è 'n liòun abàsta śóven e al cata dimòndi sodisfasiòun in dal fères rimirèr acsè tant tirê a lùcid, acsè tant arpunsê e argiulî damànd un rè. Alex 'l è anc dimòndi aplavdî da 'l pùblic in tùti el só eśibisiòun ed dansa e 'd arghìgn da liòun che lò al śibìs da stèr dèintr in dal só recìnt. Quand a tòca la só óra ed fèr spetàcol per i agìnt ch'a pasa dedlè, lò al s prìla in piroèti e movèinsi da balarèin ed dimòndi brevitù e cun dimòndi gràsia e beltê. La gint ch'l'al và a vèder la 'l plaudìs, la gh'tira di bêś, la gh'fà 'l tifo e i cunplimèint, e i putèin i stravèden per tut quèl che lò al fà. A s pōl pròpia dìr che Alex al sìa la stèla 'd cal śoo lè: che lò 'l dorma, o ch'al magna o ch'al faga i só spetaculèin ed dansa, tut i 'l vólen vèder e tgnìregh la pèrt. Minga sōl Alex al stà da pèpa, lè in dal śoo, perchè anc a 'l só amìg Marty la śébra, a nn egh chèla minga gnint in dal só recìnt. Al gh'à tut al prê ch'a gh'servìs per biasèr l'erba, i ghe ślùnghen el bali ed fèin da magnèr, al gh'à l'atrès da paléstra per caminèr in sìma a 'l tapì rulàṅ col velocitê che più a gh'pièś e in dal mèinter ch'al guèrda lè 'd fròunt un murales ed mośàic grandìsim cun disgnèda la savàna e 'n ambìnt naturèl colorê e belìsim. A s prèv dìr ch'a nn'egh'chèla gnanc al lat ed galèina. Cla sira lè, i só amìg dal cōr Alex, Gloria e Melman i gh'àn preparê na sorpréśa perchè i gh'àn da festegèr al só dècim conpleàn. Marty 'l è dimòndi cuntèint che i só amìg i àpien pinsê a lò e ch'i 'l festègen. Insèm i s espartìsen dal fèti 'd na turtlèina ed pana tùt pin ed cuntintèsa, i s fàn i cunplimèint a vicènda, i desquàcen i pactèin di reghèl ch'i gh'àn purtê e i schèrsen in alegrìa. Marty 'l è dimòndi cuntèint anca lò 'd èser acsè tant evlû bèin, mo però a gh'vìn anc un mumèint ed malincunìa perchè a gh'vin dìt che a lò, a dēś an sunê, la metê dal camìn 'd la só vìta, a gh'chèla incòr ed vìver in dla natùra qvèla véra, minga quèla ch'i gh'śibìsen per finta lè in dal śoo. I gh'chèlen i prê grandìsim e la salvadgherìa che lò al n'à mài cgnusû da stèr lè dàinter in dal recìnt: "A dēś an sunê, ajò incòr da capìr s'a sun biànc a strìssi négri, o négr a strìssi bianchi... A 'm piaśrèv ed vèdr al mond fóra ed cal śoo chè", al dìś Marty ai só amìg. "Mo và là!" i gh'rispònden chièter, "Chè a sòm da mêś ala civiltê, a psòm cantèr la cansòun New York, New York, a nn'es chèla gnint, tut i dè i guardiàn i s preòcupen ed purtères da magnèr, a gh'òm un tèǵ da durmìregh 'd sòta e tùti el curi di dutōr s'a gh' in fùs biśògn". La giràfa Melman, ch'l è 'n pecundrìec, al gh'śunta che fóra dal śoo bèin dificilmèint lò al catarà chi medicamèint, el medśèini e 'l TAC ch'i gh'śibìsen lè dèinter e che a lò i gh'pièśen acsè tant.
Charlize Theron
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Charlize Theron (Benoni, 7 'd Agóst dal 1975) l'è n'atōra, mudèla e prudutōra 'd film sudafricàna naturaliśàda americàna.
In dal 2004 l'à vins al Prèmi Òscar cuma atōra prutagunìsta faghénd la ciciòna sasìna lèśbica in Monster, pelìcula prudóta anc c'n i sò bèsi, pò in dal 2005 la gh'è andàda davśèṅ, esénd numinàda, recitànd in North Country - Storia di Josey.
La gh'à dū fiōi adutâ: Jackson Theron e l’August.
Culegamènt estéran
}}
Burdèl
Un burdèl (bambino in italièn) l'è 'na persona tra gli un e i dès an. L'è ciameda neca bastèrd.
280
Al 280 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
Matàsa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La matàsa l'è 'n arvujamèint urdnê 'd un quelch tîp ed filê, a forma 'd spirêl ch'la tin sēg al fîl prilê più volti su sè stès. P'r an perder 'l órdin fat sù in dl arvujamèint, la matàsa la vin lighèda ùna o più volti in manéra da tgnìr-egh strìc i gîr dal fîl lè atâc. Per fèr e disfèr el matàsi a màṅ, a gh'è biśògn dal dvanadōr. La matàsa la gh'à sàimper du cô, quêl ed 'l inìsi e quêl edla fîn.
Referèinsi
}}
Tranvâi ed Bulåggna
Al tranvâi ed Bulåggna (tram di Bologna in itagliàn) l é stè fundè dal 1880.
Dåpp la guèra, i dezidénn ch’al tranvâi êra un quèl pôc prâtic e, alåura, é stè la pinsè ed métter i àutobus in pòst di tranvâi, int al 1963.
Int al 2018, int al Piano Urbano della Mobilità Sostenibile (PUMS), i an dezîṡ ed métter al tranvâi. Al tranvâi ai tåurnarà int al 2026.
284 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 284, mo invéci 'l an 284 edla nostra éra, 't ê da 'ndèr chè) Al 284 (duśeintutantaquàter, duecentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 283 (duśeintutantatrī) e 'l vin prìma dal 285 (duśeintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CCLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintutantaquatréśim post.
Colegamèint estèren
}}
1257 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1257 (mileduśeintsinquantasèt, milleduecentocinquantasette in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1256 (mileduśeintsinquantasē) e 'l vin prìma dal 1258 (mileduśeintsinquantòt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCLVII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileduśeintsinquantasetéśim post.
Colegamèint estèren
}}
1603 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1603, mo invéci 'l an 1603, 't ê da 'ndèr chè) Al 1603 (milseseinttrī, milleseicentotré in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1602 (milseseintdū) e 'l vin prìma dal 1604 (milseseintquàter). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milseseinttreéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1603 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 7 col 229: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Nomen omen
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Nomen omen, o anca a 'l plurèl nomina omina l'è na manéra 'd dìr latèina ch'la vōl significhèr "Al nòm al prevèd quèl ch'a gnarà". La fraśtèina la s dróva quand a càpita che 'n cristiàṅ, 'd lung ala só vìta, al spècia i lavór che 'l só nòm al sugerìs.
Colegamèint estèren
}}
Strungilòid stercuràlis
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Delphine (romàṅś)
{{Metacaixa
Strungilòid stercuràlis
Al Strungilòid stercuràlis (nóm sientìfic Strongyloides stercoralis) 'l è 'n bêg parasìta dimóndi pìcul, dū o tri mm, dla famìja Strongyloididae ch'la gh'à sinquànta-dū spéci difarénti. Al vérum l è bòṅ ad śbuśìr la pèl di óm ch'i gìran dascàlsa, p'r insfilsàr-as dèntar dòp avér sintî 'l udōr d'l àcid urucànig, anc s'l'è sénsa taj. Quànd 'l è dèntar al finìs in dal sangṿ e pò al sa spòsta a 'l cōr dèstar, a i palmòṅ, a gl'avléui, a la farìnśa, a la larìnśa e a 'l budèli in dua, ciuciànd al sangṿ, al dvènta grand faghénd di óṿ chi vènan librâ cun la mèrda.
Delphine (romàṅś)
{{dialort | dial=Carpśàn}} Delphine 'l è 'l tìtol dal prìm romàṅś ed Madame de Staël, publichê a Ginévra e pò a Parì in dal 1802 in sē evlùm.
Scrìt in dla forma dal romàṅś epistolêr, che in chi tèimp là la nn'era minga na nuvitê, al liber al descòr di lìmit edla libertê 'd cal dòni in na socetê 'd sgnōr coi sòld. Anc se la scritóra l'iva protestê 'd ann'avér-egh minga avû dal miri polìtichi, mo però al Napoleòun al la vdiva diversamèint e 'l tulìva l'ocaśiòun per mandèr la Staël in eśìli vìa da Parì.
Strungilòid stercuràlis
Al viṿ anc in Itàglia, specialmènt in Padàgna, ma in gènar al s cata bèṅ dapartùt.
Delphine (romàṅś)
Sunt
Al còunt al descòr 'd avenimèint ch'i acadìven tra 'l 1789 e 'l 1792 a Parì. La śóvna vèdva Delphine la gh'ìva da cunbinèr al matrimòni tra la só luntàna parèinta Matilde de Vernon e 'l śóven Léonce de Mondoville, mo gnanc a fèr-'l apòsta, pròpia lē la gh'iva da inamurèr-es dal śóven e dòunca, disperèda 'd ruinèr acsè tant i progêt di du ragâs a lē acsè tant chêr, la finìs per masèr-es.
Serena Grandi
{{Metacaixa
Strungilòid stercuràlis
Àtar prugèt
}}
Delphine (romàṅś)
"Quelques réflexions sur le but moral de Delphine"
'D in fròunt a soquànti crìtichi ch'i gh'fèven, la Madame de Staël la publichèva più tèrdi "Quelques réflexions sur le but moral de Delphine", a dìr "Soquànt pinsér in sìm'a la morêl ch'a stà dedrē a 'l còunt Delphine", un pês indû l'avtóra la vliva spieghèr 'l intèint edla só óvra. La scritóra la butèva śò finànc un finêl diferèint per cal romàṅś chè, indû la Delphine la s lasèva murìr 'd apecundrìa e Léonce al s fèva sparèr in na batàja in Vandèa. Però cal finêl chè al n'persuadìva minga l'avtóra ch'l'al tgniva sarê sù ind un casèt, mèinter ch'al gnarà pò tolt fóra sōl dôp la mort edl'avtóra, che i só fiō i 'l sfruciaràn dàint'r a 'l só Óvri conpléti.
Colegamèint estèren
}}
Serena Grandi
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Serena Faggioli, cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Serena Grandi (Bulógna, 23 ad Mars dal 1958), l'è n'atōra e 'n persunàǵ televiśìṿ emigliàṅ, dvintàda famóśa dòp avér fat al film Miranda ad Tinto Brass.
Da 'l 1987 a 'l 1993 l'è stada spuśàda c'n al playboy Beppe Ercole avénd-ag sèg un fiōl masć nâ in dal Dicémbar dal 1989, Edoardo.
Biugrafìa
C'n un diplòma da prugramadōra in bisàca la Serena la taca a lauràr in un laburatòri 'd anàliśi ma 'l sò sógn 'l è qvél ad far l'atōra e dònca la partìs par Róma par far di cōrs ad disiòṅ e 'd recitasiòṅ. In dal 1980 la tōś part a soquànti pelìculi cuma Tranquille donne di campagna ad Claudio Giorgi, La cicala 'd Alberto Lattuada, Mia moglie è una strega ad Castellano e Pipolo cun l'Eleonora Giorgi e Renato Pozzetto e Sono fotogenico ad Dino Risi.
Sèmp'r in c'l an lè, druànd al nóm ad Vanessa Steiger, la recìta par Joe D'Amato in dal film cult ad scarésa Antropophagus in dua un móst'r al gh śgranfgna via da la pansa 'l putèṅ ch'la gh'iva dèntar. In dal 1982 la gira dū film ad Pierino, Pierino colpisce ancora (c'n Alvaro Vitali) e Pierino la peste alla riscossa (cun Giorgio Ariani). In dal 1983 la lavóra in dū cumèdi, Tu mi turbi ad Roberto Benigni e Acapulco, prima spiaggia... a sinistra ad Sergio Martino insém a di àtar bulgnéś sò para cuma Gigi Sammarchi e Andrea Roncato. A 'l inìsi di an Utànta la lavóra anc in na televiśiòṅ dl'Emìglia-Rumàgna, Telesanterno.
Al sucès par lē a riva dabòṅ c'n al film eròtic ad Tinto Bras Miranda in dua la fà finalmènt la prutagunìsta. In dal 1987 la gira soquànti cumèdi: Teresa insém a Luca Barbareschi, lè a 'l sò debùt, Rimini Rimini, Roba da ricchi e Abbronzatissima. Insém a la Sabrina Salerno e a la Daria Nicolodi la gira anc al thriller eròtic 'd Lamberto Bava Le foto di Gioia in dua la s cava śò da spés e la fà sès malnét cun George Eastman, pròpria 'l móstar 'd Antropophagus.
Martin Weinek
Martin Weinek (Leoben, 11 lój 1964) l'é un atōr, dupiadōr, anôlegh, regésta, vignarōl, imprentitōr avstrîach. Al lavōra pr' al cínema, al teâter e la televisiòun. Al póblich italiân l'é cgnusû per la pêrta ed l' Ispetōr Fritz Kunz ind la sèria "Il Commissario Rex".
Serena Grandi
Biugrafìa
La tórna a recìtar a 'l cìnema in dal 2008 c'n un film ad Pupi Avati, Il papà di Giovanna. In dal 2013 la fà la part dla Lorena in dal film Prèmi Òscar La grande bellezza ad Paolo Sorrentino.
Martin Weinek
Carēra
L'é gnû só tr' al 1983 e al 1986 dal Pruf. Peter P. Jost, al 's dà al teâter dal 1986 in soquânti prudusiòun vienèişi. La só préma pêrt in un félm l'é còla ed l'asensorésta int al félm Nachsaison (Bâsa stagiòun).
Serena Grandi
Culegamènt estéran
}}
Martin Weinek
Carēra
Int al 1987 al gh'à 'na pêrt ind l'ôpra teatrêla Der Lechner Edi schaut ins Paradies ed Jura Soyfer sòta la regía ed Georg Mittendrein ind al festivâl Ruhrfestspiele Recklinghausen e la pêrt 'd un spasèin int al félm Müllomania ed Dieter Berner.
Tr' al 1988 e al 1989, al gh'à un ingâg al Jura-Soyfer-Theater a Vièna e 'd j êter ingâg in teâter pió céch, al lavôra etertânt cme regésta, diretōr artéstich e produtōr. Pó l'é int al 1989 ind la sèria ed la televisiòun avstríaca Calafati Joe. Dal 1990 al 1991 l'é diretōr artéstich dal Hernalser Stadttheater a Vièna.
Dal 1989 al rîva a 'd esèr cgnusû in Itâlia grâsia ânca a la sèria ed la televisiòun Il Commissario Rex in dóve l'é un atōr fés.
Martin Weinek l'é un pasionê ed vèin e 'd la cultivasiòun ed la vîda: difâti dal 1993 al gh' à 'na végna a Hagensdorf ('na frasiòun in pîna campâgna int al cmûn ed Heiligenbrunn) curêda da ló insèm a só mujêra Eva, ânca lê artésta e scritrîce ed comèdi. L' aşiènda l'é in 'na vècia cà da cuntadèin arnuvêda e modernişêda sòta la diresiòun ed la sgnòura Eva Weinek, la proprietê Weinek l' é ed cîrca trî èter. L' 8 ed mêrs 2008 l'é muderadōr pr' al Genusse Burgenland dal 2008, al gh' îva pêrt al manifestasiòun serêli.
Dupiadōr italiân
I dupiadōr italiân ed Martin Weinek în préma ed tót Massimo Rinaldi per Il Commissario Rex. Pino Amendola, Riccardo Peroni, Luca Bottale, Luigi Ferraro, Riccardo Rovatti e dal vōlti Mino Caprio e Tony Fuochi per al pêrt pió céchi.
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Martin Weinek trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
A morte Hollywood
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd al star i fàn'n i caprìs qualchidòṅ al gh'à da mét'r a pòst al ròbi...|Tagline dal film}}
A morte Hollywood (A mòrt Hollywood) 'l è na cumèdia négra americàna e francéśa dal 2000 scrita e dirèta par John Waters. Par la part dla prutagunìsta Honey Whitlock, la Melanie Griffith l'è stada numinàda in dla categurìa “atōri lòfi” a la 21śma edisiòṅ di Razzie Awards ma l'è stada batùda par la Madonna vinsidōra par la pelìcula Sai che c'è di nuovo?. Al persunàǵ ad Cecil B. DeMented, interpretâ par Stephen Dorff, al fà riferimènt a 'l regìsta Cecil B. DeMille.
Al film, preśentâ fóra cuncōrs a 'l 53śum Fèstival ad Cannes e ambintâ a Baltimòra, 'l à fat sù sōl dū migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad déś.
Sunt
Al regìsta Cecil B. DeMented (Stephen Dorff), cunsiderâ un “terurìsta dal cìnema” par la sò manéra 'd giràr al sò òpri e parchè al lòta cóntar qvéi 'd Hollywood chi faṅ di lavōr dimóndi brut a sò giudìsi, al fà di film indipendènt insém a i sò culaburadōr dla troupe fóra 'd tèsta di Śbuśî 'd asàł. Chi lōr i gh'aṅ tatuâ su i bras i nóm di sò regìsta preferî cuma Otto Preminger, Andy Warhol, David Lynch, Pedro Almodóvar e Rainer Werner Fassbinder. Par la pelìcula nóva ch'al gh'à da giràr al vōl dar la part dla prutagunìsta, na dóna pruprietària dna sala cinematugràfica ch'la cumbàt cónt'r al prudusiòṅ migliardàri ch'i faṅ vgnir al lat a i śnòć, a na diva śnòb in udōr 'd Òscar, la Honey Whitlock (Melanie Griffith).
Cecil al decìd ad rapìr-la. Chi lē a 'l inìsi la fà i caprìs ma pò la s cunvìs decidénd ad lauràr sèg.
Brèghi
{{Metacaixa
408 (nùmer)
{{Metacaixa
A morte Hollywood
Culegamènt estéran
}}
Brèghi
El brèghi (pantaloni in itagliàṅ)egl'ìn 'n indumèint ch'al tîn cuacê 'l gàmbi, l'ùna separèda da cl'ètra, purtèdi da chi òm e anc da 'l dòni.
408 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 408, mo invéci 'l an 408, 't ê da 'ndèr chè) Al 408 (quaterseintòt, quattrocentootto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 407 (quaterseintsèt) e 'l vin prìma dal 409 (quaterseintnōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintotéśim post.
Brèghi
La só fórma cum'a la cgnusòm al dè 'd incō la deśvin da 'l brèghi ch'i s éren cumincèdi a druèr intór'n a 'l 1850, e che in dal tèimp i gh'àn avû sōl di cambiamèint cìc ed soquànti cuśdùri un pòc diferèinti.
408 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
Fullerton (Califòrgna)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Fullerton (a s lèś /ˈfʊlərtən/ in ingléś) l'è na sità americàna in dal nòrd dla Cuntèa 'd Orange in Califòrgna. L'è stada fundàda in dal 1887 e l'è divìśa in sinc distrét. La mùcia sù dagnóra sènt-quarantamìla abitànt.
TeleVallata
TeleVallata l'è 'na webtv rumagnòla del cumon di Borg Tusgnen. L'è nè nel 1999 ciameda TVSosta.
Tutto molto interessante
{{Metacaixa
Una tragica scelta
{{Metacaixa
Fullerton (Califòrgna)
La s cata a daśdòt km da Santa Ana, a quarànta km da Los Angeles e a darsèt da 'l Ucéan Pasìfic. Al sò clima 'l è mediteràni cun na temperadùra mèdia 'd 16,8 °C.
Tutto molto interessante
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Una tragica scelta
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Tutto molto interessante
{{Album }}
Fullerton (Califòrgna)
In sità a gh'è la fàbrica di amplificadōr e dal chitàri dla Fender Musical Instruments Corporation. In agricultùra i frut più impurtànt chè i èṅ i purtugài e i cìtrus. L'indùstria più impurtànta l'è qvéla dla carta e dl'estrasiòṅ dal petròli.
Tutto molto interessante
{{CITAZIONE2|...attenta che ti mostro il ca... che me ne frega|Atèinta ch'a 't śibìs al ca... sa 'm in frega a mè|Tutto molto interessante, 2016|DIALETTO={{Carpś}}|LINGUA={{It}}}}
Una tragica scelta
{{Film }}
Fullerton (Califòrgna)
Storicamènt, in di elesiòṅ presidensiàli, Fullerton l'è stada sèmpar na ròcafòrt dal partî republicàṅ, foravìa in dal 2016 l'èx segretària 'd Stat, la Hillary Clinton, l'à vins chè c'n al 53,41% di vōt cónt'r al 38,97% ad Donald Trump, un quèl ch'a n è mai sucès in di ùltim quarànt'an e pasa.
.madrid
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l novèmber dal 2014.
Fullerton (Califòrgna)
La cantànta di No Doubt, la Gwen Stefani, l'è nada chè.
Tutto molto interessante
Tutto molto interessante (Tut dimòndi interesànt) 'l è 'l secònd sìngol, dal dicèmber dal 2016, ch'a gniva fóra cantê da Fàbio Rovàsi, da 'l cà dla Newtopia e dla Universal Music Group.
Una tragica scelta
{{CITAZIONE|Quànt in là t cuciarév-at par salvàr na vita?|Tagline dal film}}
Una tragica scelta (Na sélta tràgica) 'l è 'n thriller dramàtic dal 2010 ad Baltasar Kormákur.
Custâ déś migliòṅ ad dòlar, al n gh l'à minga cavàda a mét'r i cònt in para parchè al 'n à fat sù sōl sinquànta-sincmìla.
Sunt
Csa cósta'l 'n palmòṅ? Sènt-mila dòlar èṅ-i abàsta p'r andàr-'l a cumpràr a 'l èstar? 'L è qvél ch'i s admàndan Paul Stanton (Dermot Mulroney), prucuradōr distretuàł, e sò mujér Diane (Diane Kruger) parchè sò fiōla Chloe (Mia Stallard) la gh'à 'n brut mâł e la fà fadìga dal vòlti a tiràr fiâ s'i n gh fùsan minga ch'i sprusèṅ da dar a 'l naś. La fila p'r i trapiànt l'è lunga e a n tóca mai a lē.
La dutóra Rubin (Rosanna Arquette), ch'la gh l'à in cura, la diś a i sò genitōr ch' a sém rivâ a 'l stadi finàł, 'l ùnic quèl ch'a s pōl far 'l è pruàr al „turìśum di trapiànt“, in soquànt paéś fóra da i Stat Unî a gh'è dal léǵ difarénti, a s pōl dar ch'al l'àppia fat anc al pulìtig James Harrison (Sam Shepard) parchè al s è scanślâ in cal méntar da i pasiènt ch'i spét'n al sò tùran. James al fà 'n nóm, al dutōr Navarro, ch'al 'l iva ciamâ p'r un trapiànt ad cōr da far a Juárez.
Paul al partìs subìt p'r al Mèsic par pascàr cal dutōr là. Al cgnós invéci al dutōr Martinez (Vincent Pérez), ch'al lavóra par n'urganiśasiòṅ umanitària, e 'n pulisiòt ciamâ Aguilar (Jordi Mollà) ch'al n la cònta minga giùsta. P'r al prucuradōr cal viàś lè al s trasfórma in 'n infèran e a la sò putìna a gh armàgn sōl na stmana 'd vita.
Culegamènt estéran
}}
Tutto molto interessante
La cansòun, demensièla anc questa chè cuma la prìma dal stès cantànt, la gh'iva dimòndi sucès in Itàglia insèm ala só cumpàgna Andiamo a comandare.
Referèinsi
}}
Fullerton (Califòrgna)
Culegamènt estéran
}}
Frequèinsa cardìeca
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La frequèinsa di batit dal cōr (frequenza cardiaca in itagliàṅ) l'è la quantitê di batit che 'l cōr al fà ind un minût. La frequèinsa cardìeca, cun la teimperadùra dal corp, la presiòun dal sanghev e la frequèinsa dal respîr gl'ìn chel funsiòun vitèli ch'i s diśen se na persòuna la stà bèin o s'la gh'à 'n quêl ch'al prèv ann andèr mìa p'r al vers giùst.
In generêl, cla frequèinsa chè la dipènd da l'etê dla persòuna e da 'l sês. L'è abàsta élta in di putèin, pò a decrèser man a màṅ ch'i dvèinten ragasōl e pò ragâs, infîn a 'l persòuni grandi, indû la s cata in na média 'd 70 batit al minût per chi òm e 'd 75 per cal dòni, a méno ch'i nn'àpien curs o ch'i n'staghen mìa bèin, e via descurènd.
Colegamèint estèren
}}
869 (nùmer)
{{Metacaixa
'L 869 (otseintessantanōv, ottocentosessantanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 868 (otseintessantòt) e 'l vin prìma edl 870 (otseintestànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCLXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseintessantanovéśim post.
Proprietê matemàtichi
'L 869 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica edl 11 col 79: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
279
Al 279 'l è 'n an edl III sécol dal Calendàri gregoriàn.
20 ed setèmber
Al  l'è al 263śum dè dal calendàri gregoriàn (264śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 102 dè a la fin dl'an.
1284
Al 1284 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Estelle Reiner
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Ebrèja, l'è stada la mujēr dal regìsta Carl Reiner e màdar d'l atōr Rob Reiner.
Culegamènt estéran
}}
Arcunèd
Arcunèd (Itagliàn: Arconate e lunbèrd: Arcunaa) l'è una cmónna ed 5440 abitànt ch'la s câta int'la Pruvénzia ed Milàn, ed såtta dal chèplôgh.
Sìngia 'd castitê
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
La singia o sintùra 'd castitê (cintura di castità in itagliàṅ) l'è na manéra strulghèda in di tèimp indrē per sarèr sù, inciavardê, 'l sês dal partner e, secònd quêl ch'a s còunta, 'n quelcdùn al la psiva druèr na quelc volta s'al n'vlìva minga che la mujér la frulìs fóra dala cópia. La singia l'a s l'avrèv fata sfrucèr ala só dòna, p'r eśèimpi, s'a s duìva fèr di viâś lung, e cla bardèda lè adôs in dal pèrti basi, l'avrèv tgnû da cât méj la fedeltê dla spóśa. La stèsa utilitê, 'd ann andèr mìa atâc a 'l sês, l'a s l'avrèv catèda s'a n'se vliva mìa che 'n quelcdùn al s tuchìs in na manéra spurcaciòuna pròpi là sòta.
A 'l dè 'd incō la sìngia 'd castitê la vin druèda ind un quêlc śōg eròtic di BDSM.
Èter progêt
}}
Iago
{{Metacaixa
{{dialort|dial=Carpśàn}}
Iago Novèmber 25, 1992. Will Finn, John Musker, Ron Clements, and Howard Ashman. The Walt Disney Company.
Noti e referèinsi
}}
Empirìśem
{{dialort | dial=Carpśàn}}
'L empirìśem 'l è na corèinta filośòfica nèda in dal Sesèint in Inghiltèra ch'la pèinsa che la manéra 'd cgnùser dal persòuni la deśvìn solamèint da l'esperiìnsia.
I più gnusû filòśof ch'i descurìven edl empirìem i éren John Locke, George Berkeley, David Hume. Chelōr i given che 'l persòuni i n'gh'avìven minga dagli idèi bèle prìma dl'esperiìnsia, secònd lōr 'l era impusìbil cgnùser i lavōr sèinsa prìma avéri sperimentê.
Colegamèint estèren
}}
Nosferatu a Venezia
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Al più mat di vampîr in dla sità più bèla dal mónd.|Tagline dal film}}
Nosferatu a Venezia (Nosferatu a Venèsia) 'l è 'n film ad scarésa dal 1988 'd Augusto Caminito, girâ insém a àtar sinc regìsta, soquànt licensiâ durànt la laurasiòṅ dla pelìcula.
Sunt
La patrìsia venesiàna Helietta (Barbara De Rossi) l'invìda 'n prufesōr espèrt ad vampirìśum ciamâ Paris Catalano (Christopher Plummer) par jutàr-la a dar-'g un taj cun la maledisiòṅ ch'a sò dita l'à culpî 'l palàs in du la viṿ insém a sò surèla più pìcula, la Maria Canins (Anne Knecht). A s diś che dū sécui prima na sò nunòna, la Letizia (Barbara De Rossi), l'éra stada vitma dal vampîr Nosferatu (Klaus Kinski) ch'al s catàva in dla sità di Doge a i tèmp dla pèsta.
Insém a na medium (Clara Colosimo) l’Helietta la fà na sidùda spirìtica e Nosferatu al riva a Venèsia e a n gh'è pròpria briśa la manéra ì'd paràr-al via, gnanc Don Alvise (Donald Pleasence) e 'l amànt dl’Helietta, al mèdag Giuseppe Barnabò (Yorgo Voyagis), i èṅ bòṅ.
Nosferatu al próa subìt a gusàr-as l’Helietta e pò sò surèla che, esénd vìrgin, la 'l prév liberàr da la sò sē 'd sangṿ ma a 'l ùltim a riva Giuseppe ch'al gh tira na sćiuptàda bcand invéci la Maria. Chi lē però la scampa listés esénd dvintàda in cal mèntar na vampîra.
Culegamènt estéran
}}
684 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 684 (seseintutantaquàter, seicentottantaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 683 (seseintutantatrī) e 'l vin prìma dal 685 (seseintutantasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXXIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintutantaquatréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 684 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 342: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Caṡalàcc’
Caṡalàcc' l é 'na cmónna ed 36.233 abitànt ch'as trova int la pruvénzia ed Bulåggna, in Emégglia-Rumagna.
Stòria
Al nomm ed Casalàcc' al vén da Casaliculum ('n insàmm ed caslén) såura al "Raggn". Al sît l'à di quî prezius chi än uréggin int'al Paleoléttic e chi arànn fâtt i Vilanoviàn. Ai é anch quèl che fénn i Etròssc.
La batàja ed Casalàcc' l'è suzèsa qué al 26 ed zòggn dal 1402.
Cuśdùra ocipitomastoidèa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
El cuśdùri ocipitomastoidèi (suture occipitomastoidee in itagliàṅ) gl'ìn un tesû conetìv ciùnt e fibrōś ch'al cuśìs in dal dedrē dal crani i du ôs temporêl cun quèl ocipitêl, in na continuasiòun 'd ligna cun la cuśdùra lambdòida ch'la gh'stà arèint in dal dedrē dal crani.
Colegamèint estèren
}}
Gus Van Sant
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Gus Green Van Sant Jr. (Louisville, 24 ad Luj dal 1952) 'l è 'n regìsta, senegiadōr, muntadōr, pitōr, futógrafar, sunadōr e scritōr americàṅ.
Nâ cuma artìsta viśìṿ e regìsta ad film indipendènt, par via dla sò manéra sćèta ad dascórar di prubléma di śōvan al gh'l'à cavàda in séguit a sfundàr anc a Hollywood. 'L è stâ numinâ par dū vòlti par vìns'r al Prèmi Òscar cuma regìsta, la prima par Will Hunting - Genio ribelle in dal 1998 e la secónda par Milk in dal 2009. 'L à vins la Palma 'd òr a 'l Fèstival ad Cannes dal 2003 p'r Elephant e al prèmi dla giurìa par Paranoid Park in dal 2007.
Biugrafìa
Fiōl 'd un cumés viaśadōr, al pasa la sò infànsia a giràr p'r i Stat Unî insém a i sò genitōr. Durànt i an dal culéǵ al taca a dar-as da far cun la pitùra par pò davśinàr-'s anc a 'l cìnema girànd acsè soquànt curtumétraǵ in Super 8.
Al s fórma definitivamènt a la scōla 'd art 'd avanguàrdia Rhode Island School of Design in dua 'l impàra a druàr al tècnichi dal cìnema sperimentàł che pò al n mularà piò. Dòp al diplóma, Van Sant al fà soquànt curtumétraǵ in 16 mm e pò in séguit al spatìna a Hollywood in dua al lavóra insém a Ken Shapiro in dū di sò film. Durànt al tèmp pasâ a Los Angeles al gh'à la manéra ad cgnós'r al mónd di aspirànt atōr e di drugâ e al gira al mèdimetràǵ Alice in Hollywood (1981).
An Utànta e inìsi di an Nuànta
In dal 1985 al gira 'l sò prim film Mala Noche e pò in dal 1989 Drugstore Cowboy cun Matt Dillon. In dal 1991 'l è 'l tùran ad Belli e dannati cunsiderâ al sò caplavōr cun prutagunìsta Keanu Reeves e River Phoenix. Quànd chi lò al mur'rà in dal 1993, Gus al gh dedicarà al sò film péna girâ Cowgirl - Il nuovo sesso trat da 'l rumànś cult “Even Cowgirls Get the Blues” ad Tom Robbins cun na śōvna Uma Thurman. Al film 'l è stâ però 'n fiàsc, anc in dla sò versiòṅ armuntàda 'd nóṿ dal 1994.
Perìud hollywoodiàṅ
Cun Da morire dal 1995 Van Sant  al sèra p'r al mumènt la faś indipendènta e al partìs p'r Hollywood in dua in dal 1997 al gira òṅ di sò film più famóś, Will Hunting - Genio ribelle, andànd in a risć ad vìns'r al Prèmi Òscar par la regìa. La pelìcula la pòrta a cà listés dū statṿi, par 'l atōr minga prutagunìsta (a Robin Williams) e par la senegiadùra (a Matt Damon e a Ben Affleck). Tut àtar dascórs invéci p'r al sò arfacimènt figùra par figùra dal film Psyco 'd Alfred Hitchcock. Par Psycho dal 1999 al regìsta dal Kentucky al vins un Razzie Award. Van Sant al s tōś dal sudisfasiòṅ invéci c'n al film a vgnir: Scoprendo Forrester dal 2000 cun Sean Connery al fà sù utànta migliòṅ ad dòlar.
Àtar prugèt
}}
491 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 491, mo invéci 'l an 491, 't ê da 'ndèr chè) Al 491 (quaterseintnovantùn, quattrocentonovantuno in itagliàṅ) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 490 (quaterseintnovànta) e 'l vin prìma dal 492 (quaterseintnovantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDXCI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintnovantunéśim post.
Colegamèint estèren
}}