cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Čeboksary
Čeboksary (in Rüss: Чебоксары, in ciuvàs: Шупашкар), all'è la capitäla ad'la Ciuvàsa. in dal 2008, la gh'ava 441.572 abitànt.
Zucchero Fornaciari
I an Nuànta
In dal 1995 al fà gnir fóra al disc Spirito DiVino che, cun i sìngui X colpa di chi?, Così celeste e Il volo, al vénd da più ad tri migliòṅ ad còpi e al vins al disc ad diamànt.
Čeboksary
La sitä all'è impurtànta par la cultüra (pr'al Teatro statale ciuvascio dell'opera e del balletto e Teatro statale ciuvascio delle marionette, al Munümëint a la Mèr Prutetùra) tre ünivarsitè, e par la religiòn (cèsi a bòta e munastèr),
Zucchero Fornaciari
I an Nuànta
Invitâ par Dan Aykroyd al fà n'eśibisiòṅ a la House of Blues par festegiàr al 46º cumpleàn ad John Belushi faghénd Diavolo in me e You are so beautiful insém a la Blues Brothers Band; in cal mèntar, Jim Belushi e Dan Aykroyd i bàlan cun indòs i vistî di Bues Brothers. Sèmpar in c'l an, al vins al Festivalbar e la sò canta Feels like a woman l'è sarnìda p'r al film French Kiss cun Meg Ryan.
Culegamènt estéran
}}
Čeboksary
Colegamèint estèren
}}
San Felìz
San Felìz (San Felice sul Panaro in italiàn) l'è un cumùn ed 10.800 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna. Al s ciama acsé parché ché a gh'era al Panèr.
Equaziån
Un' equaziån l'è 'na cunpagnänza stra däli espresión matemâtic, ch'al s cunpènsen cun dî valûr ed parameter o variâbil ch'al cunténen. Ed sôlit sti parameter s ciamen incògnit. I valûr ch'äli incògnit àn da tôr par fèr vaira l'espresión as ciamen soluzión d'l equaziån e risolver l'equaziån al vré dîr truèr on ed sti valûr. Par esänpi:
l'è un equaziån cåun un incognita, la x. Cum as pôl fèr vadder fazilmänt, avän dû valûr x = 2 e x = 3 ch'al risolven l'equaziån. Tott i èter valûr risoven l'equaziån. Tott i èter valûr i fàn l'equaziån sbagliè. Un èter esänpi al pôl èser:
che pò l'è una equaziån (brîsa algebrica) d'una variâbil. In sti chès qué äl soluzión én: x = 0, x = 2π, etc. As scrîv anch:.
D'abitudin s drôven anch'äl prémmi letter d'l alfabet latén a, b, c, e vî acsé, par denotèr däl costant int'äli equazión, cura ch'as arserva int'äl letter finèl x, y, z, e vî acsé, par indichèr äli incògnit. Äl dåu espressión cunpâgna s ciamen tèrmin d'l'equaziån.
D'acôrd cun la putänza masuma n elevè a l'incògnita as bacâja d'equaziån ed grèd n, par esänpi equaziån ed prémm grèd, equaziån ed secånd grèd, e vî acsé.
Quassta qué l'è un' equaziån differenzièl, e äl só soluzión én:
1751 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1751, mo invéci 'l an 1751, 't ê da 'ndèr chè) Al 1751 (milsetseintsinquantùn, millesettecentocinquantuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1750 (milsetseintsinquànta) e 'l vin prìma dal 1752 (milsetseintsinquantadū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCLI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milsetseintsinquantunéśim post.
La nuvola
{{dialort | dial=Miranduléś}}
1751 (nùmer)
Colegamèint estèren
}}
La nuvola
{{Telefilm }}
Trama
Dimóndi di abitànt 'd Alpha i tàc'n a 'vér di mancamènt e a star mâł in dal méntar che na nuvla misterióśa la s davśìna a la Luna. Fra i prim a ès'r-an culpî i èṅ al cmandànt Koenig (Martin Landau) e pò anc la dutōra Russell (Barbara Bain) e Alan (Nick Tate). Sōl pôchi parsòni i èṅ bòni ad reśìstar cuma la Maya (Catherine Schell), la Sandra (Zienia Merton), 'l astrunàuta Bill Fraser (John Hug) e Tony (Tony Anholt) ch'al tōś al cmand parchè John al n stà minga in pē.
Christiane F. - Noi, i ragazzi dello zoo di Berlino
{{Metacaixa
La nuvola
Trama
C'n un bras rót durànt la lòta, Tony al diś a la Maya che prima al schersàva quànd al gh'iva dit ad vlér-ag bèṅ e lē la s 'n in và miténd-'g al muś.
Christiane F. - Noi, i ragazzi dello zoo di Berlino
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|A dód'ś an l'éra la Pólvra 'd Àngil. A tréd'ś an l'éra l'eruìna. Pò l'è andàda a bàtar p'r al stradi.|Tagline dal film}}
Christiane F. - Noi, i ragazzi dello zoo di Berlino (Christiane F. - Nuàtar, i ragàs dal zoo ad Berlîṅ) 'l è 'n film biugràfic tedésc dal 1981 'd Uli Edel trat da 'l lìb'r umònim ad Kai Hermann e ad Horst Rieck, dū giurnalìsta ch'i aṅ intervistâ in parśòṅ, cuntànd la sò vita, la Christiane Vera Felscherinow, na drugàda pódga ch'la gh'iva 'd andàr a prucès.
Sunt
La Christiane F. (Natja Brunckhorst) la viṿ in dal quartēr durmitòri ad Gropiusstadt a Berlîṅ cun sò màdar, ch'la s è divìśa da sò marè, e sò surèla. Méntar chi lē la decìd 'd andàr a star cun sò pàdar, la Christiane la taca a 'ndàr ad sira cun sèg la sò amìga Kessi (Daniela Jaeger) in dla discutéca Sound, famóśa parchè lè a gh'è anc un gir ad dròga e ad prustitusiòṅ. La ragasōla la gh cgnós Detlef (Thomas Haustein) ch'al dvènta 'l sò muróś.
Légami!
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Christiane F. - Noi, i ragazzi dello zoo di Berlino
Sunt
La Christiane la taca sèmpar da piò a tōr d'l eruìna insém a Detlef. Quànd i bèsi i finìsan, par śbuśìr-'s incóra, l'è custréta a prustituìr-as e a fà cumpàgn anc al sò murós cun di óm davśèṅ a la stasiòṅ ad Berlîṅ. Un dè, turnànd a cà, i càtan Axel mòrt dastéś par n'overdôś.
Légami!
{{Film }}
{{CITAZIONE|A gh'ò abû da rapìr-at parchè 't pòsa cgnós'r-um a fónd, a sòṅ cunvìnt ch'alóra anca tè ta m vlurà bèṅ cum a t vój bèṅ mè}}
Légami! (Lég'-um!) 'l è 'n film dramàtic dal 1990 ad Pedro Almodóvar ricitâ da dū di sex symbol dal cìnema spagnōl cuma la Victoria Abril e Antonio Banderas. In Spaggna 'l è stâ candidâ par vìnsar 15 Prèmi Goya ma al n à mia purtâ a cà gnint.
Sunt
Cla sira lè, quànd la Marina la tórna a cà sua, la cata Ricky ch'al gh'i dà e pò al la léga cun na lasa dgénd-ag ch'l è custrét a far cal lavōr lè parchè a gh vōl dal tèmp par far-as cgnósar da lē, esénd al sò ubietìṿ quél ad vìvar sèg e dvintàr al pàdar di sò fiōi. Lē la gh rispónd ch'la n gh vurà mai bèṅ ma lò al gh diś «A vadrém». Purtròp lē la patìs al mancamènt dla dròga e Ricky al s fà càrag ad purtàr-gh-la andànd a dascórar cun una ch'la la dà via stand in mòta (Rossy de Palma).
.bcg
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Légami!
Culegamènt estéran
}}
Britney Spears
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Matèria
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Britney Spears
La Britney Jean Spears (McComb, 2 ad Dicémbar 1981) l'è na cantànta pop, balarìna e atōra americàna. In dal sò caréra l'à vindû da piò ad sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd rivànd a èsar la sésta artìsta fémna in fat ad vénditi.
Matèria
La matèria o pus (in latìn pus, derivâ da 'l grèc πύον ch'a vōl dir mars) 'l è 'n lìquid fis ad culōr biànc scûr, vérd, śalàst'r o marunsèṅ ciàr, a secónda di mórub ch'i gh s càtan dèntar, ch'al fà udōr, specialmènt quànd l'è fata da di batēr anaeròbic. La s fórma in dal còrp quànd a gh'è n'infesiòṅ in cōrs.
Britney Spears
Biugrafìa
La Spears, nada a McComb in dal 1981, la crés a Kentwood, in dal stat dla Luiśiàna. L'è la secónda di tri fradèi, Bryan e Jamie Lynn. I sò genitōr Jamie Parnell Spears e Lynne Irene Bridges i la màndan a tri an a studiàr dansa a Kentwood e pò anc ginàstica e cant. Britney la vins soquànti cumpetisiòṅ a livèl statàl e anc dal gari par putèṅ.
Matèria
La matèria la ténd a èsar butàda fóra da 'l còrp e dònca s'la s cata a 'l intèran di òrgan o di mùscui la s fà strada da par lē vrénd dal vòlti dal fìstuli, faghénd di asès o muciànd-as sù in du la cata dal spasi naturàł. I rumàṅ antìg i gh'ìv'n un dit in prupòśit: „Ubi pus, ibi evacua“ (In du a gh'è dla matèria, vōd'-la). Dal vòlti l'è dònca méj far un tajtèṅ par vudàr incòsa ma s'l'è pôca la pōl sparìr da par lē sóta l'asiòṅ di macròfag.
'L è 'n misćiùś ad batēr mòrt, culesterōl, glóbui biànc e tisû dasfàt. Par cumbàtar l'infesiòṅ a gh'è da diśinfetàr bèṅ la frida e far di impàc cald par dasfiàr la bugna.
Àtar prugèt
}}
Britney Spears
Gl'Inìsi
Quànd al spetàcul al vèṅ scanślâ, la Spears la tórna a Kentwood e la s iscrìv a la Parklane Academy.
In dal Śugn dal 1997, la Spears la ś mét in cuntàt cun al manager Lou Pearlman dmandànd ad śuntàr-as a 'l grup fat ad fémni Innosense. In cal mèntar la Lynne la s dà da far mandànd dal foto e na registrasiòṅ ad na canta ad Whitney Houston fata par sò fiōla a 'l amìg manager Larry Rudolph. Chi lò al decìd a dar-gh un cuć faghénd-la cgnósar a soquànti cà discugràfichi ma a gh'éra da preparàr un demo prufesiunàl.
A cal punt lè al śibìs a la Britney un scart dla Toni Braxton e lē la 'l canta in na stmana par pò andàr a purtàr la registrasiòṅ a quàtar cà discugràfichi a New York. Sōl la Jive Records la cata al lavōr interesànt, chi atri tri i pascàvan dal bandi quài Backstreet Boys e al Spice Girls, dgénd ch'a n gh sarés mai stada n'atra Madonna, n'atra Debbie Gibson o n'atra Tiffany.
La Jive la gh manda al prudutōr Eric Foster White p'r un méś e dòp la decìd ad far-ag far 'n àlbum tgnénd a drē a 'l stîl pop, ch'al s psiva anc balàr, e minga a quél dla Sheryl Crow ch'l éra quél ch'l'iva sarnî par lē a 'l inìsi la Britney Spears.
'L è acsè che la Britney la tóś 'n aparéć par vulàr a i Cheiron Studios ad Stucólma par registràr in part al sò prim disc, da Mars a Avrìl dal 1998, cun sèg i prudutōr Max Martin, Denniz PoP, Rami Yacoub e àtar incóra.
...Baby One More Time
Turnàda in di Stat Unî, la Spears la taca un gir prumusiunàl in di sèntar cumerciài, cun 'l ubietìṿ ad far cgnósar al sò disc ch'l éra drē a gnir fóra. Chi spetaculèṅ lè i vdìvan dū balarèṅ śibìr-as mèntar lē la cantàva quàtar pès. La Brintney la vèra anc di cuncèrt di 'N Sync.
In dal Śnar dal 1999 a véd finalmènt la luś al sò prim disc Baby One More Time (Amōr incóra na vòlta) e al finìs subìt a 'l prim pòst in dla Billboard 200 dvintànd dòp sōl un méś disc ad plàtin dòpi.
A livèl mundiàl, 'l àlbum al và in di pòst élt dal clasìfichi in quìndas paéś, vindénd da piò ad déś migliòṅ ad còpi in 'n an e cavànd-gh-la a dvintàr al disc fat da 'n śuvnòt più vindû ad sèmpar. La canta ch'la gh dà 'l tìtul l'è al prim sìngul e al vénd un quèl cuma sincsènt-mila còpi subìt a 'l prim dè, restànd in véta par dū stmani ad fila in dla clasìfica di sìngui. In tut 'l à pò vindû nóṿ migliòṅ ad còpi. Sometimes, (You Drive Me) Crazy e Born to Make You Happy i èṅ i àtar sìngui mèntar la canta From the Bottom of My Broken Heart l'è gnuda fóra da par lē sōl p'r al marcâ americàṅ e austragliàṅ.
Oops!... I Did It Again
Oops!... I Did It Again (Óhi, a 'l ò fat incóra), al sò secónd àlbum, 'l è stâ publicâ in dal Maǵ dal 2000 e 'l à vindû 1,3 migliòṅ ad còpi in dla prima stmana, piasànd-as a 'l prim pòst dla clasìfica americàna, e vint migliòṅ in tut (déś in dal sò paéś), dvintànd un disc ad diamànt. Al prim sìngul al pòrta al stés nóm d'l àlbum e anca lò al vénd bèṅ, specialmènt in Austràglia, Śelànda Nóva e Régn Unî tant che chè al ś mét in véta. Àlbum e sìngul i èṅ stâ numinâ a i Grammy Award cuma "Best Pop Vocal Album" e "Best Female Pop Vocal Performance".
Par cal lavōr chè, a gh dà na maṅ la Shania Twain che, insém a sò marè Mutt Lange, la scriv al sìngul Don't Let Me Be the Last to Know, mèntar i àtar dū sìngui i èṅ Stronger e Lucky.
In dl'Istâ dal stés an al partìs al sò prim tour mundiàl ch'al gh fà ciapàr 40,5 migliòṅ ad dòlar. Insém a sò màdar la Spears la scriv pò al lìbar Britney Spears Heart-to-Heart.
Al 7 ad Setémbar dal 2000, Britney la s śibìs a i MTV Video Music Awards e, mèntar l'éra drē a far al sò pès, la sa sćiànca al vistî négar ch'la gh'iva adòs faghénd védar che 'd sóta la gh 'n iva òṅ culōr carna. La Britney cun al trési tuta cà e cēśa di inìsi la fà al pòst a na Britney più spurcaciòna e malnéta, prònta a tacàr na relasiòṅ cun al sò vèć amìg Justin Timberlake.
Dū muśicìsta, Michael Cottril e Lawrence Wnukowski, i aṅ in séguit fat càuśa a la cantànta e a la sò cà discugràfica dgénd che lì lōr i ìvan cupiâ What U See (Is What U Get) e Can't Make You Love Me parténd da di pès suo.
Britney
Al déś ad Setémbar dal 2001, al dè prima d'l atintâ a 'l Tór Śmèli, la fà un duét cun Michael Jackson a 'l Madison Square Garden ad New York cantànd The Way You Make Me Feel par festegiàr al 30śum aniversàri dal caréra dal rè dal pop. Dòp al diśàstar, la dà a 'l vitmi dal masàcar na part di fónd catâ sù cun al braṅ What's Going On incìś, insém a Gwen Stefani, Christina Aguilera, Beyoncè e àtar, par la lòta còntra 'l AIDS.
In Nuvémbar a véd la luś al tèrs sò disc, Britney, dódas migliòṅ ad còpi vindùdi in tut al mónd e prim pòst in clasìfica in di Stat Unî, Austràglia e Régn Unî.
Al prim sìngul tirâ fóra 'l è stâ I'm a Slave 4 U (A sòṅ na sćiàva par tè). In dal vìddeo a ś véd na Spears mója andgàda ad sudōr strusiàr-as daśnumóśa atàc a di masć. Ma a far scàndal, p'r i animalìsta dla PETA, l'è pò la sò eśibisiòṅ a i MTV Video Music Awards dal 2001 quànd la canta cal braṅ lè in frònt a na tigra in gàbbia e a un pitòṅ śbiàvad pugiâ atàc a 'l sò spàli. La gh và méj cun al sìngul Overprotected numinâ a Grammy Award.
In dal Favràr dal 2002 la fà al sò debùt cum atóra in dal film Crossroads - Le strade della vita. Lē la vèṅ bcada p'r i crìtic ma la pelìcula la ciàpa i sò bèsi listés: 61 migliòṅ ad dòlar muciâ sù quànd l'éra custàda sōl 12.
In dal 2002 i védan la luś soquànt àtar sìngui a partìr da Favràr: I'm Not a Girl, Not Yet a Woman (A n sòṅ minga na baghéta ma gnanc incóra na dóna, druàda anc in dal film Crossroads), I Love Rock 'n' Roll (Al rock'n'roll al m piàś, Maǵ, cover ad Joan Jett), Anticipating (Luj) e Boys (Agóst, braṅ rimixâ par Pharrell Williams e druâ in dal film Austin Powers in Goldmember).
P'r apugiàr al disc, la Spears la partìs p'r al Dream Within a Dream Tour, un pachét ad cuncèrt ch'al gh fruta da piò ad 43 migliòṅ ad dòlar.
In the Zone
In dal Dicémbar dal 2002, Timberlake al fà un vìddeo dal sìngul Cry Me a River, in dua a ś véd na ragasōla ch'la sumìlia a la Spears, faghénd pinsàr la gint ch'la popstar la gh'àppia mis i còran. La cantànta la gh rispónd scrivénd al lènt (e futùr sìngul) Everytime insém a la sò amìga e curìsta Annet Artani.
La Spears la vèra pò i MTV Video Music Awards dal 2003 insém a la Christina Aguilera, cantànd na Like a Virgin dimóndi spurcacióna. A metà dla canta la s śònta anc la Madonna, ch'la fà scàndal dand un basèṅ in bóca a tut al dū. 'L avenimènt al gh'à abû dimóndi sèguit.
.avianca
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Britney Spears
In the Zone
In dal Nuvémbar dal 2003 a vèṅ fóra In the Zone, al sò quàrt àlbum, prudót insém a di artìsta quài Moby, R. Kelly e Puff Daddy. In cal lavōr chè la Spears la taca a scrìvar di pès anca lē, cum al prim sìngul Me Against the Music, cantâ cun la Madonna. R. Kelly invéci al gh dà al braṅ Outrageous, braṅ gnû fóra da par lò anca lò (ma sénsa vìddeo parchè Britney la s éra fata mâl a 'n śnòć durànt a 'l tòlti śò e la n éra briśa bòna ad finìr al filmâ), acsè cuma Toxic, un sucès anc in Itâglia (quàrt pòst, in clasìfica pò par 31 stmani ad fila) e vinsidōr 'd un Grammy Award cuma "Best Dance Recording" e mijór sìngul in fat ad vénditi da quàt'r an a cla banda.
Àtar dū pès i arévan duvû gnir fóra anca lōr cuma sìngui (la sensuàla Breathe on Me e al duét fat insém a Ying Yang Twins I Got That Boom Boom) ma pò l'è andàda diversamènt.
In tut In The Zone 'l à pò vindû da piò ad déś migliòṅ ad còpi in tut al mónd.
Greatest Hits: My Prerogative
Scanślâ al tour dal 2004 p'r èsar-'s fata mâl a 'n śnòć, la Spears l'è custréta a turnàr a cà par far soquànti stmani ad riabilitasiòṅ, cun al śés a na còsa. In d'l Aṿtòṅ dal stés an la spóśa al balarèṅ Kevin Federline e pò la fà gnir fóra un parfùm fat da lē insém a la Elizabeth Arden ciamâ Curious. In Utóbar la fà savér ch'la gh'à vója ad tōr-as na pàuśa par métar sù famìja.
A la fiṅ dal 2004, la Spears la traśmét na sò canta nóva a la ràddio ad Los Angeles KIIS-FM ch'la s ciàma Mona Lisa, un demo 'd un prugèt pò aburtî, sénsa ch'a s in sàppia al mutìṿ, Original Doll.
B in the Mix: The Remixes
In dal Nuvémbar dal 2005 l'è al tùran dna racòlta ad braṅ rimixâ B in the Mix: The Remixes che però la vénd pròpria pôc (a s fà par dir, un migliòṅ ad còpi, e disc ad plàtin listés) parchè la patìs al fat ch'la n gh'àppia minga abû dla prumusiòṅ. In dal Régn Unî e in di Stat Unî al disc a n gh la cava briśa a finìr in di prim sènt pòst in clasìfica. Al và un pó méj dal nòstri bandi parchè 'l àlbum al riva in dla 59śima puśisiòṅ.
In sal disc i gh'aṅ laurâ i più grand remixer mundiài cuma Peter Rauhofer, Jacques Lu Cont (che pò al sarés Stuart Price, prudutōr d'l àlbum Confessions on a dance floor ad Madonna), Justice, Junkie XL e Jason Nevins.
La versiòṅ europea la gh'à dèntar ùndas trasi cun 'l inèdit And Then We Kiss, gnû fóra cuma sìngul in Àśia e in dal DVD ingléś e giapunéś ad Britney & Kevin: Chaotic.
Blackout
Al 10 ad Setémbar dal 2007 la Spears la s preśénta a i MTV Video Music Awards ad Las Vegas par cantàr al sò nóṿ sìngul, Gimme More, ma 'l è tròp ingiangulàda, indulénta, stranìda, imbalsìda e inśdìda par balàr, la par un stucafìs, e la n imbròca gnanc na paròla dla canta, tant che la Rihanna la s la rid da sóta 'l palc, mèntar 50 Cent al n créd a i sò òć. David Willis dla BBC al diś che cl'eśibisiòṅ lè la sarés pasàda in dla stòria cuma una dal più lòfi ad sèmpar 'd MTV.
Quànd però in Utóbar al vèṅ pò fóra al sò quìnt disc da studi, Blackout, al s piàsa listés a i prim pòst dal clasìfichi mundiài (in véta in Cànada e Irlànda, secónda puśisiòṅ in di Stat Unî, Francia, Giapòṅ, Mèsic e Régn Unî) vindénd da piò ad tri migliòṅ dal còpi in tut e 438.000 sōl in dla prima stmana.
'L an dòp Blackout al vinsarà al prèmi "Album of the Year" a i MTV Europe Music Awards dal 2008 e al finìrà a 'l quint pòst di àlbum pop fat méj in chi déś an lè dal Times.
In Śnar dal 2008 a véd la luś al secónd sìngul Piece of Me (canta in dua la Spears la in diś quàtar a tut e ch'la dvénta disc ad plàtin in dal sò paéś e prim pòst in Irlànda). Al tèrs braṅ a gnir fóra da par lò (sénsa prumusiòṅ da part dla cantànta) 'l è Break the Ice, cun un vìddeo fat a cartòṅ animâ.
In dal Mars dal 2008, la Spears la fà la sò cumpàrsa in d'l epiśòdi "Déś sedùdi" dal telefilm "E a la fiṅ la riva la mama" faghénd la part dla dóna dla reception Abby e faghénd-ag far al rècord di spetadōr.
Al 7 ad Setémbar dal 2008 la Spears la và a i MTV Video Music Awards e la vins di prèmi p'r la canta Piece of Me.
Circus
Al sèst àlbum dla popstar 'l è Circus, fat gnir fóra in dal Dicémbar dal 2008 e spricâ fiṅ da subìt a 'l prim pòst in soquànt paéś cuma Stat Unî, Cànada e Repùblica Céca ('l à tucâ la cìffra ad tri migliòṅ e mèś ad còpi vindùdi). Al prim sìngul Womanizer 'l è dvintâ al sò prim braṅ a turnàr al nùmar òṅ dla Billboard Hot 100 da i tèmp ad Baby One More Time vindénd 286.000 còpi in na sōla stmana ad dascargamènt da la réda e ciapànd na nomination a i Grammy Award in dla categurìa "Best Dance Recording". Prim pòst par cla canta lè anc in dimóndi paéś dal nòstar cuntinènt.
In dal Mars dal 2009 la Spears la partìs par na tournée in gir p'r al mónd e la fà sù 131.8 migliòṅ ad dòlar in cla manéra lè (quint tour d'l an in fat ad vénditi). Al secónd sìngul, Circus, al vénd 5,5 migliòṅ ad còpi esénd al dècim braṅ più vindû dal 2009. Al 12 ad Mars dal 2009, in sal sit uficiàl dla cantànta, a vèṅ fat védar al vìddeo dal tèrs sìngul, If U Seek Amy, dirèt p'r al regìsta Jake Nava. Cal braṅ lè 'l à fat discórar dimóndi parchè a livèl vucàl al tìtul, ch'al vōl dir S'at pésc Amy, a par ch'al sia al spelling ad F.U.C.K. ME (Fót-um). A gh'è tèmp anc par far gnir fóra un quàrt sìngul, cal Radar sìngul mancâ ad Blackout che chè al cata al sò pòst cuma bonus track.
Vita privàda e Petegulés
La vita privàda dla cantànta l'è da spés finìda in si giurnài e in dal rivìsti di petegulés, cuma pròpria lē la cònta anc in dal braṅ Piece of me. Par réndar al ròbi ciàri e cuntàr i quèi cuma lē la i véd, la Spears la gira a la fiṅ dal 2008 un ducumentàri dal tìtul Britney: For the Record.
A cavàl di an Nuànta e Dumìla Britney la s éra misa insém a 'l cantànt Justin Timberlake ma cun lì lò al ròbi i finìsan mâl. Soquànt an dòp, al 3 ad Śnar dal 2004, la spóśa al sò amìg ad quànd l'éra pìcula, Jason Allen Alexander, in dla cēśa "The Little White Wedding Chapel" ad Las Végas in dal stat dal Nevàda. Al matrimòni al vèṅ però ściancâ parchè nul sōl sinquantasìnc óri dòp parchè la Spears la n éra briśa bòṅ 'd inténdar quél ch'l'éra drē a far.
In dal Luj dal stés an la ś mét insém a 'l balarèṅ americàṅ Kevin Federline ch'l'va cgnusû tri méś prima. Chi lò 'l iva péna mulâ l'atóra Shar Jackson ch'l'iva da parturìr un putèṅ, faghénd acsè dascórar un muć i mèddia. Dòp dū méś la 'l spóśa al 18 ad Setémbar ma la gh'à da spetàr incóra tri stmani p'r èsar la sò spóśa dabòṅ in frónt a la léǵ parchè la n s éra incóra misa 'd acòrd sèg in di aspèt ligâ a i pat prematrimuniài.
Al 14 ad Setémbar la Spears la dà a la luś al sò prim fiōl, Sean Preston Federline. In dal Favràr dal 2006 i tàcan a giràr dal fòto in dua a ś vdiva la cantànta giràr in màchina cun al sò putèṅ in bras, un quèl dimóndi periculóś che lē la próa a diféndar dgénd ch'la 'l iva fat par scapàr via da i paparàś, dmandànd però pardòṅ ad la casàda fata. Al 12 ad Setémbar dal 2006 al nas Jayden James, al sò secónd putèṅ, ma sōl dū méś dòp la vōl divursiàr listés da sò marè par via dal difarénsi ad caràtar che, a sò dita, a n sa psiva minga mét'r a pòst. Al divòrsi al vèṅ fat dabòṅ in dal Luj dal 2007 cun i dū ch'i ś métan 'd acòrd par tgnir a drē a i fiōi insém.
Par quéi ch'i la cgnósan bèṅ, i festîṅ in du al gìra a tut andàr d'l àlcol i l'aṅ fata dvintàr n'imbariagòsa, bòna ad métar in imbaràs anc la sò amìga Paris Hilton, faghénd-as futugrafàr méntar la dà dal śnum a dal dóni o sénsa mudàndi adòs.
In clìnica la gh tórna da par lē soquànt stmani dòp, faghénd-as curàr e scrivénd in dal sò sit web: «A-j-ò tucâ al fónd dabòṅ. Adès a n péns minga ch'al mè prubléma al fus 'l àlcol o la depresiòṅ. [...] a séra cuma na putìna catìva ch'la cur in gir cun 'l ADD (Sìndrum dal deficit 'd atensiòṅ e dal diav'l adòs)». Al prim 'd Utóbar dal 2007 la pèrd al dirìt ad tgnir sèg i sò fiōi sénsa però ch'al giùdas al cuntìs in pùblic i mutìṿ dla deciśiòṅ tòlta.
In dal Dicémbar dal 2007, la Spears la taca na relasiòṅ cun al paparàś Adnan Ghalib e pò, al 3 ad Śnar dal 2008, la ś mét ad travèrs in dal dar indrē i sò fiōi a i rapresentànt dal marè ch'i éran gnû a tōr-i da lē. La pulisìa, gnuda a cà sua in cal mèntar, nunànd ch'la cantànta la parìva sóta 'l efèt dla dròga, a n capénd gnint, la la manda subìt a 'l Cedars-Sinai Medical Center, e pò a s vèṅ a savér che la Britney l'iva tòlt al clenbuterōl, na dròga p'r i cavài, insém a dla vodka, d'l ecstasy e di anfetamìni. Al dè dòp a gh vèṅ tirâ via al dirìt ad védar i sò fiōi, dâ dal tut a Federline.
A la fiṅ dal méś la vèṅ purtàda cun un tratamènt sanitàri ubligatòri in dal repàrt psichiàtric dal Ronald Reagan UCLA Medical Center. I giùdas i la dànan in afidamènt a sò pàdar James Spears e a 'l prucuradōr Andrew Wallet, dand lōr anc la gestiòṅ ad tut i sò avēr. Britney la pōl gnir fóra da 'd là sōl al 6 ad Favràr dal 2008.
In dal Luj dal 2008 la ś mét 'd acòrd cun sò marè par turnàr a védar i sò fiōi ma pò la và còntra a 'l sò muróś Ghalib e a 'l sò ex manager Sam Lufti parchè la gh'iva timōr che lōr dū i traplàsan par purtàr-ag via i sò bèsi. In dal Śnar dal 2009 al tribunàl 'l ōrdna a chi lōr dū da n dśvinàr-as briśa a la cà dla cantànta e ad mét'r-as minga in cuntàt sèg.
The Singles Collection
Par selebràr al sò dècim aniversàri dal debùt in dal mónd dla mùśica, in dal Nuvémbar dal 2009 la Spears la fà catàr in di negòsi na secónda racòlta di sò darsèt braṅ più famóś, The Singles Collection. Al sìngul sparâ in apòǵ dal disc 'l è 'l inèdit 3, incóra na vòlta na sò canta bòna a piasàr-as a 'l prim pòst in di Stat Unî.
In dal librét ch'a gh'è dèntar al CD a gh'è na paǵna par tuti al canti, cun dal foto tòlti da i vìddeo prumusiunài cun dal nòti ch'i dascóran di record muciâ sù da tut i sìngui.
In cal mèntar la Spears la taca anc a diśgnàr na lìnnea ad vistî par la marca Candie's, un lavōr ch'a s śònta a quél ad far di parfùm firmâ da lē cuma Curious, Fantasy, Believe o Radiance.
In dal Setémbar dal 2010, la tórna a recitàr in 'n epiśòdi ad Glee intitulâ pròpria Britney/Brittany in dua al cast dal telefilm al canta sinc dal sò canti.
Femme Fatale
In dal Mars dal 2011 la cantànta americàna la dà vita a 'l sò sètim disc da studi, Femme Fatale, tìtul in francéś ch'al vōl dir Dóna fatàla. Al prim sìngul, Hold It Against Me, dispunìbil p'r èsar dascargâ da la réda da 'l ùndas ad Śnar, al finìs a 'l prim pòst dal vénditi dal sò paéś, vindénd in dla sóla prima stmana un quèl cuma 411.000 còpi.
Al sécond braṅ dal disc vindû da par lò, al quàtar ad Mars, 'l è Till the World Ends, mèntar a gh'è tèmp anc p'r un tèrs sìngul, I Wanna Go e un quàrt, Criminal, gnû fóra in Setémbar in mèś a 'l pulèmichi par via 'd un vìddèo viulént e spurcaciòṅ, in dua la dróa na rivultèla e la và a lèt cun al sò murōś nóṿ Jason Trawick.
Al disc, ch'l è òṅ di sò lavōr ch'i aṅ vindû da méno ad tut, al gh'à dèntar dódas braṅ ma a gh'è anc na versiòṅ deluxe cun quàtar canti da piò e na versiòṅ giapunéśa cun n'atra bonus track, Scary.
Nòti
}}
Èlp
'Al j Êlpi (Alpi in italiân dal plurêl in latèin Alpes, che pōl vrèir dîr "prēda", "culèina", "muntâgna", "biânch") în la cadèina ed mûnt pió impurtânta ed l'Europa. In francèiş a 's ciâmen Alpes, in ocitân Aups/Alps, in tedèsch Alpen, in rumânich Alps, in sluvèin Alpe. Sesto Pompeo Festo int al só Primo Libro al dichiâra che al nòm al deşvîn da Albus (biânch) che i Sabèin a pronunsiêven Alpus per spieghêr al culôr sèimper biânch ed la cadèina, pîna ed nèiva ânch ind l'istê.
Cme 'd acôrdi al j Êlpi a cumîncen a sîra dal Pâs ed Cadibona e a finésen a sîra ed la sitê ed Vièna, a quâcen 'na distânsa ed cîrca 1.300 chilômeter, a gh'à la fōrma 'd êrch e în tra pêrta êlta ed l'Itâlia, la pêrta tra mezdé e matèina ed la Frância, la Svésra, al Liechtenstein, l' Austria, mezdé ed la Germâgna, la Şlovènia, e matèina ed l' Ungheréia. A gh' àn la larghèsa mâsima tra Veròuna e Monaco ed Baviera.
La séma pió êlta l'é al Munt Biânch che cun i sō 4.810 mēter l'é cunsiderê ânch al "tèg 'd Europa"; a drē a gh'é al Mûnt Rôşa (4.634 m.). al Dom (4.545 m.) al Weisshorn (4.505 m) e al Cervèin (4.476 m.). Êtri sémi impurtânti în: al Grân Paradîş (4.061 m.), al Bernina (4.049 m.), l' Ortles (3.902 m.) e al Monviso (3.842m.).
Int al j Êlpi a ghe stân ed cà 16 miliòun ed persòuni.
Nôti
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Alpi  trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Äli 'Èlp äli én una cadänna d'l Euròpa ed mónt ch'la dsunéss l' Itâglia a mezdé da un insàmm ed naziån d'l Euròpa centrèl: la Fränza, la Svézzra, l'Austria e la Slovéggna, ch'al s estànnden anch'a dî èter stèd cme la Germâgna, la Cruâzia, al Liechtenstein e al Prinzipè ed Monaco.
La vatta pió èlta l'è al Månt bianc a 4810 méter såura al mèr.
Nùmer mia tucàbil
{{Metacaixa
.gmbh
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Nùmer mia tucàbil
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In dla teorìa di nùmer, un nùmer mia tucàbil 'l è 'n nùmer naturêl (\mathbb N) ch'a 'l n's pōl mia scrìver c'ma la sòma di diviśōr propi ed 'n èter naturêl quèl ch'al sia (tolt dèint'r anca lò). A s pōl acsè scrìver che 'l nùmer mia tucàbil n 'l è: n≠ σ(x) - x.
Eśèimpi
P'r eśèimpi, se nuèt'r a tulòm al 4, a vdòm ch'l è la sòma di diviśōr propi dal 9, a dìr dl 1 e dal 3: 4=1+3 e dòunca al 4 al n'è mìa un mia tucàbil. Mo se invéci a stòm a tōr al 5, a psòm vèder ch'l è intucàbil perchè al n'corespònd briśa a la sòma di diviśōr propi 'd 'n èt'r intēr pośitîv: 5=1+4, mo s'a gh'è 'l 4 in di diviśōr propi 'd un nùmer, a gh'avrèv da èser per forsa anc al 2, e chè in dal 5 i 'n ghe stàn brìśa sia 'l 2 che 'l 4, dòunca in dal 5 a n'catòm brìśa cla sòma lè ch'a-j-òm serchê, cum'a vlìven fèr vèder (c.v.d.). Soquànt nùmer mia tucàbil drē in fila j'ìn:
Noti e referèinsi
}}
.locus
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
785 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 785, mo invéci 'l an 785, 't ê da 'ndèr chè) Al 785 (setseintutantasìnc, settecentottantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 784 (setseintutantaquàter) e 'l vin prìma dal 786 (setseintutantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCLXXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al setseintutantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
.stream
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
608
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DCVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
30 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 30, mo invéci 'l an 30 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 30 (trèinta, trenta in itagliàṅ, triginta in latèin) 'l è al nùmer naturèl (\mathbb N) ch'al seguìs al 29 (veintnōv) e 'l vin prìma dal 31 (treintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt XXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al trentéśim post.
Al nùmer 30 in dla Chìmica
Al 30 'l è al nùm'r atómic dal śìnc (Zn).
In dla śmòrfia ed Napol
In dla śmòrfia, al nùmer 30 al vōl dìr "i maròun dal tenèint" ('e palle d' 'o tenente in napoletàṅ).
Colegamèint estèren
}}
Lój
{{Variant|ARZ}}
Lój (luglio in italiân) l'é al sètim mèiş ed l'ân dal Lunâri Gregoriân e l'é al secònd mèiş ed l'istê ind la pêrta d'ed sōver ed la Tèra, ed l'invêren ind la pêrt d'ed sòta, al gh'à 31 dé e l'é ind la secònda metê 'd un ân civîl. Al mèiş l'é stê ciamê acsé in unōr ed Giulio Cesare nê al 13 de sté mèiş. Préma, int al lunâri ed Romolo, l'ēra ciamê Quintile. .
Curiositê
Lój l'é l'ònich mèiş a 'd avèir du "dé imaginâri" druvê int la leteratûra ed fantasiĵnsa e int al gèner pió bâs ed la cansòun ciamêda demenziale: al 32 lój l'é al dé dóve la gînt, 'd un pōpol ch' l'ēra tgnû sòta da un gvêren pruvişôri imaginâri, la vîv acsé, in cla cundisiòun, per sèimper. La stôria l'é cuntêda in un românş cûrt ed Frederik Pohl "Il tunnel sotto il mondo" (1955), més in félm dal 1969 ed Luigi Cozzi, mèinter 38 lój ("38 luglio" in italiân) l'é al tétol dal prém dèsch, cun dō cansòun, dal 1973 dal gróp muşichêl i Squallor.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da  Luglio trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
.gallo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
.shaw
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
.barefoot
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Édith Piaf
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Non, rien de rien, non, je ne regrette rien, ni le bien qu'on m'a fait ni le mal, tout ça m'est bien égal. C'est payé, balayé, oublié, je me fous du passé.|No, par gnint, no, a n m pènt ad gnint, mia dal bèṅ ch'i m aṅ fat e gnanc dal mâl, par mè i èṅ para. A-j-ò pagâ, spasâ via, daśmindgâ, a n m in ciàva gnint dal pasâ.|Non, je ne regrette rien, 1960|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{Fr}}}}
L' Édith Piaf (al sò nóm vēr 'l è Édith Giovanna Gassion) (Parìś, 19 ad Dicémbar dal 1915 - Grasse, 11 'd Utóbar dal 1963) l'è stàda na cantànta e atóra francéśa cgnusùda anc cun al scutmàj ad Paseròt (Piaf 'l è al nóm ad c'l uśèl lè in d'l argot pariśèṅ).
Biugrafìa
Nada in dal 1915 da Line Marsa, na cantànta itagliàna ad Livóran e da Louis Gassion ch'al fava al saltimbànc, Édith la pasa la sò infànsia in un burdèl da sò nóna in Nurmandìa. La sò prima audisiòṅ l'è dal 1935 ma la cata al sucès dū an dòpa quànd la firma un cuntràt cun al teàtar ABC.
Durànt la secónda guèra mundiàla, la Piaf la s éra misa còntra l'invaśiòṅ tedésca e la s éra eśibìda in di campi militàr e in quéi ad cuncentramènt p'r i parśunēr ad guèra. 'L è in cal perìud lè (1944) ch'la cgnós Yves Montand inamurànd-as. La canta sèg a 'l Moulin Rouge ma pò, quand lì lō al taca a dvintàr famóś, i dū i ś mòlan.
In dal 1948 la cgnós al pùgil Marcel Cerdan e la ś mét sèg ma chi lò al cata la mòrt gnénd śò cun al sò aparéć durànt un viàś in di Stat Unî. Dastrùta dal dulōr, Édith la taca a bévar e a druàr dal dròghi. La sò vita l'è stada difàti dimóndi dasfurtunàda e pina ad fat negatìṿ: incidènt stradài, malatìi, intervènt chirùrgic e anc un tentatìṿ ad suicìdi.
La Piaf l'è stata na granda espunénta dal filòṅ realìsta (chanteuse réaliste). La sò vóś, pina da mila sfumadùri, l'éra bòna ad pasàr a 'l impruvìś da di tòṅ àspar e rabî e quéi più dóls e la gh la cavàva a far sintìr in na manéra particulàra la cuntintésa c'n al sòṅ dal sò cant.
L'è la cantànta che cun al sò cansòṅ l'à antisipâ al sèns 'd arvultamènt ad soquànt inteletuài dal sò tèmp cuma Juliette Greco, Roger Vadim, Boris Vian e Albert Camus.
Dimóndi vòlti l'éra lē ch'la scrivìva i tèst dal sò canti.
I sò più grand sucès muśicài i èṅ stâ Milord, Mon légionnaire, La foule, Les amantes d'un jour, La vie en rose e Non, je ne regrette rien na sòrta ad testamènt spirituàl.
L'à anc fat l'atóra in déś film a 'l incìrca.
La Piaf l'è mòrta par na ciróśi epàtica 'l 11 'd Utóbar dal 1963 quand l'éra drē a turnàr in dla sò Parìś.
Culegamènt estéran
}}
Vindrus
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Telefilm }}
La senegiadùra 'l è ad Pip Baker e dla Jane Baker. Al telefilm 'l è stâ pò girâ in d'l Agóst dal 1976. 'L è stâ traśmìs par la prima vòlta in televiśiòṅ al 9 ad Dicémbar dal 1976.
Trama
La Shermeen la s fà scarusàr par Bill Fraser (John Hug) in sal pianéda cun l'Àquila Òṅ cun sèg 'n àtar generadōr. Vindrus al l'ingàna faghénd-la 'ndàr dèntar a 'n trasfuśōr, un machinàri ch'a gh parmét ad dvintàr carna tulénd al sò pòst. I rìvan lè anc Koenig (Martin Landau), Tony e la Maya (Catherine Schell) cun na secónda Àquila par pascàr-la. Vindrus al vōl druàr i còrp lōr par parmét'r al pasàǵ a àtar tri di suo. Ma la Maya la 'l férga trasfurmànd-'s in dla Shermeen faghénd-ag crédar ch'al prucès al n è minga finî bèṅ dal tut e dònca a gh'è biśógn che lò al vaga incóra in dal trasfuśōr par finìr l'òpra.
Italiano per principianti
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Par dascórar la léngua d'l amōr, prima at gh'à da sintìr-la.|Tagline dal film}}
Sèvna
Al Sèvna l'è un fiómm d'la Pruvénzia ed Bulåggna ch'al nass atais a Firenzuola, in Tuschèna da un balatrån in mèz ai mont (Sasso di Castro - 1276 m; Monte Bastione 1190 m, Monte Luario 1140 m, Monte Freddi 1275 m) apanna só d'la Fûta; l'è l'afluänt pió récch d'l Edg', ch'a i dà i 2/3 d'l âcua necesèria, såura tott in estèd. Al Ràggn e al Sèvna i cunfénnen con la cmonna ed Bulåggna a nord e a sud.
Italiano per principianti
Italiano per principianti (Itagliàṅ par prinsipiànt) 'l è na cumèdia danéśa e śvedéśa dal 2000 dla Lone Scherfig ch'al fà part dal Manifèst Dogma. Par cal mutìṿ lè 'l à tòlt al nóm ad Dogme #12, al prim girâ par na dóna.
Sèvna
Etimologî
Quèl da dîr såura a la parôla: l'azänt al câsca sänper int'la terzûltma séllaba: Sàvena. La parôla la véggn da la langua etróssca da una parôla ch'la vôl dîr fiómm e al Dante Alighieri an in dscårr bèli int'la só Divénna Cumêdia:
Italiano per principianti
Al film 'l à purtâ a cà 'l Órs 'd Argìnt, al gran prèmi dla giurìa, a 'l Fèstival ad Berlîṅ dal 2001 e àtar prèmi incóra in tut al mónd. In Itâglia la pelìcula la n è briśa stada ardupiàda (la gh'à sōl i tìtui ad sóta) par parmét'r a i spetadōr ad scultàr i prutagunìsta ch'i próv'n a dascórar in Itagliàṅ.
Sèvna
Al cåurs
Pôch kilòmeter dåpp da la surzrî, al Sèvna l'äntra int'la pruvénzia ed Bulåggna e al tâja una vâl stratta e drétta cun däl paraid ed sbalêrz. Al travêrsa Pianôr e la periferî ed Bulåggna. Al dé d'incû al s câza int'l Edg' atais a San Lâzer, a 55 km da la surzrî.
Italiano per principianti
Sunt
Soquànt persunàǵ tut put, tri dóni e tri óm, 'd un paiśèṅ darènt a Cupenàghen i tàc'n a 'ndàr a 'n cōrs 'd Itagliàn par prinsipiànt.
Sèvna
Al cåurs
<!-- Il corso del torrente è costeggiato, in parte, dalla SS65 della Futa che collega Bologna a Firenze ed in parte dalla Strada Fondovalle che collega Pianoro con Castel dell'Alpi, passando, fra l'altro, per le spettacolari Gole di Scascoli, lunghe circa 2 km, con pareti precipiti a picco sul fiume ed una largezza che, in certi punti, è pochi metri.
I crinali che costeggiano il tratto iniziale sono rivestiti da boschi di latifoglie (faggete). Scendendo, poco dopo l'ingresso nella Provincia di Bologna, il corso d'acqua forma il lago di Castel dell'Alpi (San Benedetto Val di Sambro), formatosi a causa di varie frane, la più recente nel 1951. Più a valle le latifoglie lasciano spazio a una flora meno montana (sambuchi e pioppi).
Storicamente il Savena è stato utilizzato per dare energia a numerosi mulini (Mulino dell'Allocco, nel tratto montano, Mulino Parisio e Mulino di Frino nell'immediata periferia di Bologna) che ne costeggiavano il corso, e forniva acqua anche a canali che passavano per la città di Bologna, come il Canale Fiaccalcollo o Fiaccacollo che costituì per un periodo il fossato esterno alla Cerchia Muraria delle 18 Porte (cosiddetta Cerchia del Mille). A tale scopo, fin dall'Alto MedioEvo fu sbarrato in località San Ruffillo (attualmente alla periferia di Bologna) con una Chiusa che è addirittura più antica della più celebre di Casalecchio, sul Reno. Tra Bologna e San Lazzaro di Savena l'alveo non è naturale ma è stato creato nel XIX secolo per proteggere la città dalle periodiche inondazioni.
In origine il Savena, uscendo dal territorio di Pianoro a San Ruffillo, piegava verso occidente circondando Bologna ed andava ad alimentare le acque del canale Navile (ancora oggi ne rimangono le tracce nella toponomastica della città. La Chiusa di San Ruffillo (caratteristica nella sua morfologia più moderna con la grande scalinata, lo scivolo e le torrette dell'opera di presa del canale) ed il relativo canale di Savena, che si immette nel sotterraneo torrente Aposa a Bologna, sono ancora funzionanti e connesse con il complesso sistema di canali sotterranei che percorre Bologna.
Nel 1776 si decise di convogliare le acque verso nord-est (allontanandole, in tal modo dall'abitato di Bologna) utilizzando l'alveo del Rio Pollo e dirottandolo nell'Idice in località Borgatella, al confine col Comune di Castenaso.
Il territorio è sfruttato anche oggi (cave di ghiaia e sabbia) e più parti l'equilibrio ecologico è in pericolo: in particolare in località Scascoli (Loiano) dove la stretta e suggestiva gola è tormentata da un'enorme frana causata in parte dalla discussa costruzione (negli anni 80) della adiacente strada fondovalle Savena (SP65).
Insieme ai torrenti Zena e Idice, la valle del Savena è costeggiata dal Contrafforte pliocenico ed è interessata dalla Vena del gesso: gode di un interessante patrimonio geologico e naturalistico, con la Grotta della Spipola e la sua dolina, gli affioramenti gessosi del Farneto e della Croara, che formano un complesso carsico di estremo interesse (con grotte e cavità naturali unite da un corso d'acqua ipogeo di ben 6 km, il torrente carsico Acquafredda che nasce alle pendici del Monte Calvo e tributa nel Savena in località Siberia, alla Ponticella). Si tratta del complesso ipogeo gessoso più vasto ed importante d'Italia ed uno dei maggiori d'Europa.
-->
Italiano per principianti
Sunt
L’Olympia (Anette Støvelbæk) l'è na pastiséra fiōla 'd un pàdar padròṅ ch'al gh dà sémp'r adòs. Quànd na sira chi lò al mōr, 'l è al pastōr Andreas (Anders Wodskou Berthelsen), armàś véduv da pôc, a far-'g al funeràl. La Karen (Ann Eleonora Jørgensen) invéci la gh'à na butéga da paruchéra e na màdar alculiśàda misa dimóndi mâl. In un risturànt dal pòst a gh lavóra Halvfinn (Lars Kaalund), un camarēr ch'al tîṅ par la Juventus e ch'al gh'à un caràtar fumantèṅ. I gh'èṅ anc al timuróś purtinàr 'd albêrg Jørgen Mortensen (Peter Gantzler) ch'al gh'à al mâl dla lumàga da quàt'r an e ch'al s è inamurâ dla Giulia (Sara Indrio Jensen), na camarēra itagliàna ch'la s è stablìda in Danimàrca.
Durànt na lesiòṅ, a 'l mìstar Marcello (Matteo Valese) a gh vèṅ un cōlp e al mōr. 'L è Halvfinn, ch'al s la cava in dla léngua ad Dante e ch'in cal méntar 'l iva pardû al sò pòst ad lavōr, a tōr-'n al pòst par purtàr avànti al cōrs listés.
Quànd l’Olympia la s pòrta a cà 'n làsat, la vèṅ a savér 'd èsar la surèla dla Karen. Cun i bèsi mis in bisàca la decìd ad far un viàś a Venèsia cun tut al grup.
Culegamènt estéran
}}
521 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 521, mo invéci 'l an 521, 't ê da 'ndèr chè) Al 521 (sincseintveintùn, cinquecentoventuno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 520 (sincseintvèint) e 'l vin prìma dal 522 (sincseintveintedū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXXI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintveintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Léngua zazaki
Al zazaki (o Kirmanjki o Kirdki o Dimli) l'è na léngua altaica ch'la fà part dal grup dal léngui indoeuropean ch'l'è druàda da 4 migliòṅ ad parsòni stramnàdi in Turchî, Germâgna e àtar pòst incóra.
Franza
La Franza (o Fränza), ufizialmänt Repóbblica franzaiṡa, la cunféṅna col Bêlg', al Lussenbûrg, la Germâgna, la Ṡvézzra, l'Itâglia, Mònaco, Andårra e la Spâgna. Da la Franza a s pôl andèr in Inghiltèra a travêrs dla galerî dla Mândga.
La Franza l é stè un pajaiṡ fundatåur dl Ugnån Européa, dal Naziån uné e un mèmber dla Francofonî, dal G8 e dl Ugnån Latéṅna. La Franza incû l é un pajaiṡ permanänt int al Cunsélli ed sicurazza däl Naziån Uné, e anc óṅna däl putänz nucleèri arcgnossó. L'Eṡâgon l é la destinaziån di viâż pió cgnossó dal månnd.
Barbara Steele
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Barbara Steele (Birkenhead, 29 ad Dicémbar dal 1937) l'è n'atōra ingléśa, cgnusùda cuma la „Regìna ad tuti 'l regìni di sîg“ o anc cuma la „Prima sgnōra britànica dla scarésa“.
In dla sò caréra, pasàda da spés faghénd di film ad scarésa, l'à laurâ cun Mario Bava, ch'al l'à fata cgnósar par la sò part da prutagunìsta in La maschera del demonio, Federico Fellini, Roger Corman, Lucio Fulci, Louis Malle, Joe Dante e David Cronenberg.
In dal 1961 'l à girâ 'n epiśòdi dal telefìlm Alfred Hitchcok presenta.
Culegamènt estéran
}}
1812
Al 1812 (MDCCCXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
.ally
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Egétt antîg
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Bulgnaiṡ}}
{{Abòż}}
L' Egétt antîg al s riferéss a la ziviltè ch'la vivéva int'la vâl dal Nîl stra l 3000 prémma ed Crésst e la romanizaziån. I fèven tott con l'anafiamänt dî cànp e l'è stè on dî pió grand inpêr idraulic.
Agricultûra e arlîv
L'economî d'l Egétt la s basèva såura l'agricultura e l'arlîv. Totta la coltivaziån l'era pussebil såuk parché ai era al Nîl ch'al mujeva i canp 'na volta l'ân e i Egiziàn i éren stè fûrb a strolghèr däl bôr indovv i pseven catèr l'aqua. Ai éren trai stagión dl' inundaziån.
}}
Prima che sia notte
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Pascànd la libertà... artìstica, pulìtica e sesuàla.|Tagline dal film}}
Prima che sia notte (Prima ch'a faga nòt) 'l è 'n drama biugràfic americàṅ dal 2000 ad Julian Schnabel trat da la biugrafìa dal puvéta Reinaldo Arenas vgnuda fóra dòp la sò mòrt da 'l tìtul “Antes que anochezca”.
'L è stâ preśentâ a 'l 57śum Fèstival ad Venèsia in dua 'l à vins al Lèòṅ 'd Argìnt mént'r al prutagunìsta Javier Bardem al s è purtâ a cà la Cópa Volpi p'r al mijór atōr prutagunìsta. In dū part pìculi i s véd'n anc Johnny Depp e Sean Penn.
Sunt
Al śōvan cubàṅ Reinaldo Arenas (Javier Bardem), carsû in na famìja dimóndi pòvra, al fà védar fiṅ da pìcul 'd èsar purtâ par la pueśìa. Durànt i an dla rivulusiòṅ, a vint an, al scriv al sò prim rumànś, 'l ùnic publicâ in dal sò paéś, e pò 'n àt'r incóra ch'al vins un prèmi in Frància. Al fat ch'al lìbar al fus andâ fóra sénsa 'l parmés dal guèran, a gh pòrta di prubléma anc parchè al scritōr 'l è 'n fnòć a la luś dal sōl e là a n s pōl minga. Purtâ in parśòṅ in dal 1973, cun tut i sò lavōr letràri purtâ via, al cgnós al travestî Bon Bon (Johnny Depp). Sèt an dòp al vèṅ mandâ lìbar par lasàr Cuba amprufitànd-as dna léǵ ad Fidel Castro ch'l iva dâ a delinquènt, gay e mat al parmés ad lasàr l'ìśula par sèmpar.
Arenas al riva a New York ma in di Stat Unî la sò vita l'è dimóndi dura anc parchè 'l è in buléta sparàda, da par lò e anc malâ.
Culegamènt estéran
}}
.extraspace
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l mêrs dal 2016.
Queen
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|Adventure seeker on an empty street, just an alley creeper light on his feet, a young fighter screaming with no time for doubt, with the pain and anger can't see a way out, it ain't much I'm asking I heard him say, gotta find me a future move out of my way, I want it all, I want it all, I want it all and I want it now.|Casadōr ad ventùri in na strada vōda, sōl na luśìna 'd 'n andavèṅ in di sò pē, un śóvan cumbatènt al siga, a n gh'è minga tèmp p'r i dùbit, c'n i dulōr e l'arlìa al n véd briśa na scapadóra bòna, a gh'ò sintî dir ch'al n dmanda mia dimóndi, a gh'ò da catàr-'m un futùr ch'al m tira via d'in du sòṅ, a vój incòsa, a vój incòsa, a vój incòsa e a 'l vój adès.|I Want It All, 1988|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{en}}}}
Queen 'l è al nóm 'd un grup muśicàl ingléś pop/rock, ch'l à eśurdî in dal 1971, miténd insém al cantànt e pianìsta Freddie Mercury, al chitarìsta Brian May, al baterìsta Roger Taylor e al basìsta John Deacon. In dla lōr caréra i aṅ vindû fra i 150 e i 300 migliòṅ ad disc finénd anc in dla Rock and Roll Hall of Fame in dal 2001, dòp ch'al cantànt Freddie Mercury 'l éra bèla mòrt.
Al grup 'l à tacâ a 'vér dimóndi sucès vèrs la mità di an Stanta in dal Régn Unî par via 'd àlbum cuma Sheer Heart Attack dal 1974 e A Night at the Opera d'l an dòp. Cun cal lavōr chè i Queen i s faṅ cgnósar anc a 'l èstar, anc in di Stat Unî in fiṅ a i prim an Utànta.