cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La sposa turca
Sunt
Cahit Tomruk (Birol Ünel) 'l è 'n turc uriginàri 'd Mersin ch'al viṿ a Ambûrg in Germàgna. Dòp la mòrt ad sò mujér al s è ardùt a 'n stras umàṅ andànd in depresiòṅ e tacànd a bévar cuma 'n puòs. Dòp avēr pruâ anc a tōr-as la vita stablénd-'s atàc a 'n mur cun la màchina, al s salva par miràcul finénd però a 'l uśdàł c'n un brut cōlp ad scùria a 'l còl.
Lè al cgnós na ragàsa turca ciamàda Sibel Güner (Sibel Kekilli) ch'l'à pruâ anc lē a masàr-as tajànd-'s al véni di bras parchè la n s cumpatìva piò la sò famìja a 'l antìga, specialmènt sò pàdar Yunus (Demir Gökgöl) e sò fradèl Yilmaz (Cem Akın) ch'i gh stàvan sèmp'r adòs e ch'i la cmandàv'n in tut. La ragàsa la dmanda a Cahit ad spuśàr-la par psēr andàr via 'd cà, esénd lò 'n turc la sò famìja la n gh'arév da dir gnint. A sarév sōl un matrimòni 'd faciàda e Cahit al gh'astà ma pò tut dū i fànan la vita 'd prima, lò al cuntìnua a gusàr-as na paruchéra, la Maren (Catrin Striebeck), méntar lē la và a pascàr i masć in discutéca.
Un dè Cahit al masa par daśgràsia òṅ di amànt dla sò spóśa, Şeref (Güven Kıraç), finénd in parśòṅ méntar la famìja dla Sibel la la scanśèla da la sò vita p'r un fat 'd unōr e 'd argój.
Culegamènt estéran
}}
José Manuel Imbamba
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
José Manuel Imbamba (Boma, 7 ed znèr dal 1965) all'è n'arcivèsc católic angulán, arcivèsc ad Saurimo dal 12 d’avrìl 2015. ;
All'è dvantä prét in dal 1991 e 'l s'è laureà in dal 1999 a l'Üniversitä Urbaniana ad Rùma e all'è stä prufesùr ad filusufìa e d'purtugheṡ.
In dal 2008 all'è dvantä vèsc ad Dundo e in dal 2011, al prèm arcivèsc ad Saurimo. ; ;
Ligamm ad föra
}}
Sorana Cîrstea
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
XX sécul
Al sécul XX il la ciaman epuca di masàcar, par via ca gh'é mai stä adsé tanti gueri.
Sorana Cîrstea
L'è élta 176 cm e la péśa 59 chilo. La stà a Bucàrest e al sò cólp preferî 'l è al drit.
XX sécul
In Europa e in Asia, al XX secul a l'é anca ciamä al sécul dal sangu; Eric Hobsbawm al dìṡ c'al XX sécul al va dal 1914 al 1991.
Sorana Cîrstea
In dla sò caréra 'l à vins un turnèo dla WTA (al 5 'd Utóbar dal 2008 a Tashkent cóntar la Sabine Lisicki par 2–6 6–4 7–6) e sèt ad qvéi d'l ITF.
Caréra
In dal 2010 la taca mâl 'l an muciànd sù sōl di prim e secónd tùran. A Dubai la pèrd da la Francesca Schiavone par 2-6 5-7 mént'r a Monterrey la céd 2-6 3-6 a la Sara Errani. Finalmènt a Marbella la pasa 'n tùran cóntar la nùmar 31 dal mónd, la rusa Marija Kirilenko, ma pò la pèrd da cl'atra ruména, la Simona Halep. A Estoril la riva par la prima vòlta dimóndi avànti ma la pèrd in semifinàl da la Arantxa Parra Santonja. A Eastbourne la bat la Francesca Schiavone ma pò la ciàpa la paga da la Svetlana Kuznecova ch'la l'iva anc batùda a 'l prim tùran dal Roland Garros. Dòp avér pardû subìt a Wimbledon da la Petra Kvitová, la s cava pò la sudisfasiòṅ ad bàt'r-la a Cupenàghen ma in di quàrt la céd a la Klára Zakopalová. In Setémbar la śōga 'l ITF ad Las Vegas e là la riva in finàl ma la pèrd da la Varvara Lepchenko. La finìs 'l an pardénd in dal qualificasiòṅ dal Lussembûrgh da la Mona Barthel, piasànd-as a 'l 95śum pòst dal ranking.
Anc al 2011 al partìs mâl. La s fà nutàr a 'l Roland Garros pasànd dū tùran prima ad cédar a la Na Li par 2-6 2-6. In Istâ la taca a śugàr in s'l èrba ma a Wimbledon la và fóra subìt, a Eastbourne la n pasa gnanc al qualificasiòṅ e a Birmingham la pèrd a 'l secónd tùran da la Daniela Hantuchová. La gh và méj a Linz parchè prima la pasa al qualificasiòṅ e pò la bat l'Anastasija Pavljučenkova 4-6 6-0 6-4 rivànd a i quàrt in dua la strabùca cóntar la Lucie Šafářová. Cun i 70 punt purtâ a cà in Utóbar vinsénd 'l ITF ad Limoges la finìs 'l an a 'l ssantéśum pòst dla clasìfica.
In dal 2013 la pèrd a 'l tèrs tùran a gl'Australian Open da la Na Li 4-6 1-6 e a Pattaya in semifinàl da la Marija Kirilenko 0-6 2-6. A Doha la pasa 'l prim tùran ma pò la pèrd da la Caroline Wozniacki. Stés quèl anc in Dubai ma chè l'è la Sara Errani a dar-'g al cólp ad gràsia dòp che la ruména l'iva batû la semifinalìsta ad Melbourne, la Sloane Stephens. A Miami l'è bòna ad spasàr via (6-4 6-0) la nùmar siē dal mónd Angelique Kerber ma a 'l quàrt tùran l'è lē ch'la cata sù sōi quàtar śōg da la sèrba Jelena Janković (0-6 4-6). La sa spòsta pò in sla tèra vérda ad Charleston. Chè la cumbàt a 'l tèrs tùran cun la céca Lucie Šafářová ma la céd 3-6 7-5 1-6.
Culegamènt estéran
}}
Galavròṅ
{{Metacaixa
Al galavròṅ (nóm sientìfic Vespa crabro) l'è n'aśióla uriginària d'l Európa, la più granda dla famìja di Vespidae.
A s trata 'd 'n insèt magna-carna ch'al s adàta anc a magnàr la pólpa dla fruta e 'l nètar par ciuciàr al sùcar. Al fà 'l sò gnal druànd dal fibri vegetàli misćiàdi cun la sò salìa, faghénd sù dal strutùri a eśàgun ch'i pàran fati 'd cartòṅ.
Al galavròṅ fémna 'l è bòṅ ad pùnś'r i nemìg o 'l sò vitmi c'n un bśî ch'al gh'à in dal cûl. In d'l óm al sò murśgòt al fà dimóndi mâł, al dà fastìdi e 'l fà infiàr la pèl mo pò a pasa incòsa a part i caś ad shock anafilàtig ch'i pōl'n anc purtàr a la mòrt, specialmènt quànd al puntùri i èṅ soquànti o s'i èṅ qvéli dla vrèspa mandarìna, cgnusùda cuma galavròṅ sasèṅ. Tut i an c'l insèt chè al masa na sinquantìna 'd parsòni sōl in Giapòṅ.
I galavròṅ, ch'i gh'aṅ dal bandi scuri e śali lung tut al sò còrp, i mōr'n in aṿtòṅ a part la regìna gravda ch'la cata di pòst quaciâ par pasàr 'l Invèran par pò dar vita a dal culògni da sènt a tarśènt mémbar. I màgnan la fruta madùra, pir, póm, ua e brugni ruinànd-la, o di insèt più cic e di ragn.
Nòti
}}
506
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
14 ed fervèr
Al  l'è al 45° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 320 dè a la fin dl'an (321 in di an bisestìl).
La poliziotta fa carriera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Mo cuśa sē't drē a sigàr, a sòṅ drē a jutàr cal puvràs chè ch'l à pardû 'l uśèl.}}
La poliziotta fa carriera (La pulisiòta la fà caréra) l'è na cumèdia dal 1976 ad Michele Massimo Tarantini in na quàlc manéra séguit dal film La poliziotta ad Steno cun l'Edwige Fenech che chè la tōś al pòst dla Mariangela Melato. Cal film chè 'l è 'l prim capìtul dna trilugìa 'd film ad Tarantini cun la Fenech cuma prutaginìsta ch'la cuntìnua cun La poliziotta della squadra del buon costume dal 1979 e La poliziotta a New York dal 1981.
In Spaggna l'è vgnuda fóra c'n al tìtul ad “Bella, valiente y buena” mént'r in Frància i la cgnósan cuma “La flic chez les poulets” e in Germâgna cuma “Flotte Teens und das verrückte Polizeirevier”.
Sunt
La Gianna Amicucci (Edwige Fenech) l'è la fiōla dal purtēr Alfredo (Francesco Mulè) e l'è na ragàsa dimóndi bèla ma la gh'à 'n asènt rumàṅ dimóndi fòrt. I gh piàśan dimóndi i lìbar śai e 'l sò sógn 'l è qvél ad dvintàr na pulisiòta cuma 'l sò muróś pugléś Cecè (Michele Gammino) che però par lē 'l è tròp fiàp. Al dutōr Alberto Moretti (Giuseppe Pambieri) al viṿ in dal sò palàs, al dascór cun 'n asènt emigliàṅ pēś e al gh buta sèmpar gl'òć adòs ma quànd al gh mét anc al maṅ in s'al cûl al s ciàpa 'n śmataflòṅ acsè 'l impàra. Piutòst la Gianna la fà la dōlsa cun sò pàdar (Gigi Ballista) ch'al fà 'l questōr e dònca 'l prév dar-'g un cuć. E difàti s'a n fus par lò la ragàsa la n arév minga pasâ 'l selesiòṅ parchè l'è 'n diśàst'r in tut.
Al prim giōr'n ad lavōr la Gianna l'è talmènt imbalsàda che cun la sò Fiat 126 ch'al gh'à tòlt sò pàdar la fà subìt un ciòc cun la màchina dal cumisàri Romolo Antinori (Mario Carotenuto), al sò cap, e la gh fà anc la multa. Chi lò al la manda a lauràr cun 'l agìnt Tarallo (Alvaro Vitali). Durànt un gir in un depòśit 'd fèrvèć la Gianna la véd la màchina d'l unurévul sicigliàṅ Mannello (Gianfranco D'Angelo) e dònca la ciàma sò mujér Rosalia (Clara Bindi) a 'l telèfun par dmandàr s'i l'ìsan par caś rubàda. Lē la diś ad nò ma pò la i dà a sò marè parchè lè davśèṅ a gh'è la cà dna rója che lē la cgnós.
Adès la Gianna la gh'à da 'ndàr a catàr l’Anna Tardioli, la màd'r ad Luigino, un putèṅ lasâ a 'l sōri parchè lē 'd nòt la fà la putàna p'r un papòṅ ad nóm Mojefuma (Nello Pazzafini). P'r a n dar minga in d'l òć la pulisiòta la s vistìs da scaja e la s mét na pirùca biónda in cô, guàrda caś pròpria la nòt ch'al sò muróś, insém a 'n sò amìg (Gino Pagnani), al decìd ad far un “puttan tour” p'r i viài dla sità. Quànd i la védan, Cecè al śmònta śò p'r andàr a dascórar sèg ma da davśèṅ al l'arcgnós e a gh vîṅ un cōlp. Mèntar lē la gh in diś quàtar, Mojefuma al la céd a Federico Innocenti dit Burutàlc (Riccardo Garrone) ch'al vōl na bèla fémna da purtàr a na fèsta, in du a gira anc dla dròga, par far gusàr par la prima vòlta al fnucèṅ Tonino (Gastone Pescucci) ch'invéci 'l iva bèla butâ 'l òć su 'n àt'r òspit risulèṅ (Maurizio Mattioli). Federico al diś a la dóna che s'la gh la cava a far-al dvintàr 'n óm, lò al gh darà sènt-mila franc in cambi. Méntar tut i gh tìn'n adrē p'r a n pèrdar-'s al spetàcul, al cantànt dl'animasiòṅ (Jimmy il Fenomeno) al canta la màrcia nusiàla. Avénd cumpasiòṅ ad lò, la scapa via par la fnèstra e pò la s fà vgnir a tōr p'r Alberto che però al và in biànc anc 'sta vòlta chè.
Culegamènt estéran
}}
Aparecida
Aparecida a l'è 'na sitä dal Brasil in dal dal Stä ad São Paulo cun 40.156 abitant (2007).
1764
Al 1764 (MDCCLXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Alison Van Uytvanck
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Alison Van Uytvanck (Vilvoorde, 26 ad Mars dal 1994) l'è na tenìsta bélga prufesiunìsta da 'l 2010. Al sò ranking più bèl l'è al nùmar sènt, tucâ 'l 11 ad Nuvémbar dal 2013. La tenìsta, rósa ad cavìi, la dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è élta 173 cm e la péśa 63 chilo.
L'è bòna ad dascórar in Ulandéś, Ingléś, Francéś e 'n pôc in Tedèsch. A gh piàś pasàr-'s al tèmp a 'l computer e scultànd dla mùśica.
In dla sò caréra l'à purtâ a cà un tìtul WTA 125 (a Taipèi in dal 2013 cóntar la Yanina Wickmayer) e nóṿ ad qvéi ITF.
Caréra
La Uytvanck la śōga al sò prim turnèo ITF in dal 2009. In dal 2011 la riva in finàl in quàtar turnèo ad fila, vinsénd-an tri da déś-mila dòlar. In Maǵ, baténd la Su-Wei Hsieh 6-4 2-6 6-4, la s qualìfica p'r al sò prim turnèo WTA a Bruxelles in dua la riva a 'l secónd tùran pardénd pò par 6-7 4-6 cun la Yanina Wickmayer. In Nuvémbar la s mét in bisàca anc al tìtul ITF ad Sunderland e la finìs 'l an a 'l 297śum pòst.
In dal Śnar dal 2012 la vins 'l ITF ad Glasgow e la riva in finàl in qvél ad Kaarst (Germâgna). In Maǵ la tōś part a 'l turnèo ad Bruxelles par via dna carta salvàdga. Chè la bat la rusa Ksenija Pervak par 6-3 5-7 6-4 e la Chanelle Scheepers par 4-6 6-4 6-2. In di quàrt la céd a la nùmar tri dal mónd, l'Agnieszka Radwańska, par 2-6 1-6.
In dal 2013 la fà suo al turnèo ITF francéś ad vintsìnc-mila dòlar 'd Andrézieux-Bouthéon sénsa lasàr par strada gnanc un sét. La gh tōś gust e l'ardópia anc in qvél śvìsar ad Ciàs in Avrìl. A Bruxelles però la vèṅ sćiancàda 1-6 0-6 da la Julija Putinceva. A Birmingham la pasa 'l qualificasiòṅ par pò bàtar anc l'Ayumi Morita. A 'l secónd incóntar però la và a cà cun un 6-7 3-6 in sal cupét p'r òpra dl'americàna Maria Sanchez. In Luj la tōś part a 'l turnèo WTA ad Bùdapest ma anca chè la vèṅ spasàda via fàcil da l'Yvonne Meusburger par 0-6 2-6. Dòp dū finàli ITF in Setémbar (una vinsa, una pardùda), in Nuvémbar la gh la cava a mét'r-as in bisàca al tìtul WTA 125 ad Taipèi baténd via via l'Ol'ga Alekseevna Pučkova 6-1 6-3, l'Alla Kudrjavceva 6-2 6-4, l'Ekaterina Bychkova 6-3 6-7 7-5, la Dinah Pfizenmaier 7-6 6-3 e la Yanina Wickmayer 6-4 6-2.
Culegamènt estéran
}}
11 ed zógn
Al  l'è al 162śum dè dal calendàri gregoriàn (163śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 203 dè a la fin dl'an.
An 1970
I an 1970, ciamê an Estànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 1970 infìn a 'l 1979 ciapê dèinter.
20 ed mèrz
Al  l'è al 79° dè dal calendàri gregoriàn (80° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 286 dè a la fin dl'an.
Nùmer pentagonèl sentrê
{{Metacaixa
Proprietê
Soquànt nùmer pentagonèl sentrê egl'ìn: 1, 6, 16, 31, 51, 76, 106, 141, 181, 226, 276, 331, 391, 456, 526, 601, 681, 766, 856, 951, 1051, 1156, 1266, 1381, 1501, 1626, 1756, 1891, 2031, 2176, 2326, 2481, 2641, 2806, 2976, 3151, 3331, 3516, 3706, 3901, 4101, 4306, 4516, 4731, 4951, 5176, 5406 ...
Colegamèint estèren
}}
505
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Homines, nihil agendo, agere consuescunt male
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Homines, nihil agendo, agere consuescunt male l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr "I òm ch' i n' fan gnìnt i tóśen l' abitùdin a fer mel" e la deśvìn dal "Sententiae" ed 'l autōr ed mìm (mimo in Itagliàn) 'd al I sèc. prìma 'd Crist, al Publilius Syrus.
Colegamèint estèren
}}
Annabella Sciorra
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Annabella Gloria Philomena Sciorra, cgnusùda méj cuma Annabella Sciorra (Wethersfield, 29 ad Mars dal 1960, a s lèś /ˈʃoʊrə/ in Ingléś), l'è n'atōra americàna, fiōla ad genitōr cun di urìgini itagliàni.
Biugrafìa
Carsùda a Brooklyn, la Sciorra a tréd'ś an la s iscrìv a 'l famóś studi teatràł Hagen-Berghoff. In séguit la stùdia a la South Shore High School.
Culegamènt estéran
}}
15 ed fervèr
Al  l'è al 46° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 319 dè a la fin dl'an (320 in di an bisestìl).
Piòva
{{Metacaixa
La piòva o piôva (dal lat. pluvĭa) l'è un fenòmen dal clémma pr'al quèl dal novvel al vénen zå dal gózz d'âcua.
Al gózz én fât cme dal lègrum, invézi dagli ètri én scuèsi a fòrma ed bâl.
Al piôv polen advintèr di batedo e èser periculåusi parché al polen provochèr dagli inondazión.
Riferimént
}}
542 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 542, mo invéci 'l an 542, 't ê da 'ndèr chè) Al 542 (sincseintquarantadū, cinquecentoquarantadue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 541 (sincseintquarantùn) e 'l vin prìma dal 543 (sincseintquarantatrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DXLII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al sincseintquarantaduéśim post.
Èter progèt
}}
A Wong Foo, grazie di tutto! Julie Newmar
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|L'aparénsa l'è tut.|Tagline dal film}}
'''A Wong Foo, grazie di tutto! Julie Newmar' (A Wong Foo, gràsie 'd tut! Julie Newmar'') l'è na cumèdia americàna dal 1995 ch'l'è stada bòna ad purtàr a cà da piò ad quarànta-sèt migliòṅ ad dòlar.
In dla culòna sunóra i s càtan di braṅ cantâ da la Patti LaBelle, da la Cyndi Lauper, da i The Commodores, da la Crystal Waters, da la Chaka Khan e àt'r incóra.
Sunt
La Vida Boheme (Patrick Swayze) e la Noxeema Jackson (Wesley Snipes) i èṅ dū drag queen ch' i s śibìsan in soquànt lucài par fnòć ad New York. Un dè i vìns'n un viàś p'r Hollywood par tōr part a l'elesiòṅ dla “Miss Drag Queen d'l an”. Dòp avér cgnusû in un risturànt la Chi-Chi Rodriguez (John Leguizamo), un travestî ispànic, i decìdan ad dar indrē i sò bijét d'l aparéć par tōr a nuléǵ na cadillac vècia dal 1967 par psēr purtàr sèg anca lē, acsè la gh'av'rà la manéra 'd imparàr a dvintar na drag queen cum a s dév.
Al tri chéchi i partìs'n acsè par la Califòrgna cun sèg na foto firmàda da la Julie Newmar che lōr i aṅ purtâ via da 'n bar. Durànt al viàś a gh in sucéd ad tut i culōr. Prima la Vida Boheme la s litga cun sò màdar, pò la gh'à da patìr un tentatìṿ ad viulénsa da part dal sierìf Dollard (Chris Penn), un rasìsta ch'al n s pōl mia cumpatìr i gay. Quànd però al sènt cuś la gh'à in dal mudàndi, al gh rèsta acsè mâl ch'un marùc dla Vida Boheme 'l al mét fóra cumbatimènt. Cardénd-al mòrt, al tri amìghi i scàpan via subìt ma soquànt tèmp dòp la màchina la sa śbraga davśèṅ a 'l paiśèṅ ad Snydersville lasànd-li a pē. In lōr ajùt a riva lè un ragasōl ch'al s ciàma Bobby Ray (Jason London) ch'al li pòrta in d'l albêrg dla Carol Ann (Stockard Channing), spuśàda cun un marè viulènt, Virgil (Arliss Howard).
Spetànd la riparasiòṅ dla cadillac, al tri drag queen i gh'àṅ da 'rmàgnar lè, cun gl'abitànt campagnōi ch'i gh dànan cóntar, a n avénd mai vdû di tisi dal gènar.
Culegamènt estéran
}}
Łobez
Łobez (a s lèś [ˈwɔbɛs] in Pulàc, Uòbès da 'l nòstri bandi, cun 'l asènt su la O e 'l vucàli vèrti) l è na cmónna ed 10.066 (2019) abitànt in pruvénzia ed Zachodniopomorskie in Pulògna.
Superficie: 12,8 km²
1763
Al 1763 (MDCCLXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
Beautiful Thing
{{Metacaixa
Chéri (film 2009)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
Beautiful Thing
{{CITAZIONE|Inamuràr-as l'è na bèla surpréśa.|Tagline dal film}}
Chéri (film 2009)
{{CITAZIONE|Lasâ'v tintàr da 'l śōg malisióś dla sedusiòṅ.|Tagline dal film}}
Beautiful Thing
Beautiful Thing (Un quèl bèl) l'è na cumèdia ingléśa dal 1996 dla Hettie MacDonald trata da 'n lavōr teatràl ad Jonathan Harvey.
Chéri (film 2009)
Chéri (Teśôr) l'è na cumèdia in custùm dal 2009 ad Stephen Frears.
Beautiful Thing
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l 49śum Fèstival ad Cannes in dla categurìa „Quinzaine des Réalisateurs“.
Chéri (film 2009)
La pelìcula, preśentàda a 'l 59śum Fèstival 'd Berlîṅ, l'è custàda vint-a-tri migliòṅ ad dòlar e la 'n à fat sù nóṿ e tri.
Beautiful Thing
Sunt
Jamie Gangel (Glen Berry) 'l è 'n ragàs ch'al viṿ insém a sò màdar Sandra (Linda Henry) in dal quartēr perifèric ad Thamesmead a Lóndra. La dóna la lavóra in un pub e la s è cumpagnàda c'n un pitōr hippy ciamâ Tony (Ben Daniels) ch'al và 'd acòrd cun sò fiōl méntar lē la gh'à di prubléma esénd ch'la vōl sèmpar cmandàr in cà. Jamie, ch'al fà fadìga a tacàr butòṅ cun chi àtar śōvan e ch'al n è minga purtâ p'r i sport, al stà darènt a na ragàsa 'd culōr, la Leah Russell (Tameka Empson), ch'la và mata par la mùśica dla Mama Cass dal quartét di The Mamas & the Papas e ch'la dascór sèmpar franca anc s'la ténd a èsar piutòst śbucàda. L'è anc stada casàda via da scōla.
Chéri (film 2009)
Sunt
A 'l inìsi dal Nuvsènt, dòp avēr mulâ 'l mistēr ad curtigiàna anc par via di sò an, la Léa de Lonval (Michelle Pfeiffer) la dascór cun la Charlotte Peloux (Kathy Bates), na sò èx culéga, ch'la gh dà in afidamènt cal visiâ e vanitóś ad sò fiōl Fred dit Chéri (Rupert Friend) parchè lē la gh pòsa dar dal driti su 'l amōr e 'l sès. Fra i dū a nas la pasiòṅ ch'la và avànti par siē an ma madame Peloux la gh'à di àtar prugèt par lò parchè la vōl cumbinàr un matrimòni cun l’Edmée (Felicity Jones), na vìrgin ad daśdòt an fiōla dna curtigiàna pîna 'd bèsi, la Marie Laure (Iben Hjejle).
Beautiful Thing
Sunt
Un dè al sò amìg Ste Pearce (Scott Neal) al dmanda ajùt a la Sandra parchè al li ciàpa sèmpar da sò pàdar puòs Ronnie (Garry Cooper) e da sò fradèl più grand Trevor (Daniel Bowers) ch'al vénd la dròga. La dóna la gh śibìs ad pasàr la nòt in cà sua e Ste al spartìs al lèt cun sò fiōl ch'al fà a mènt subìt a i nis ch'al gh'à adòs. Jamie al s taca a ligàr dimóndi a chi lò che, da 'l cant suo, al cata finalmènt 'l afèt che da i suo al n gh'à mai abû.
Chéri (film 2009)
Culegamènt estéran
}}
Beautiful Thing
Culegamènt estéran
}}
Giuseppina Strepponi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Pramsân}}
La Giuseppina Strepponi (in dialètt: la Strepon'na), o pu precizament Clelia Maria Josepha Strepponi (Lôd, 8 setembor dal 1815 – Sant'Agata 'd Vilanóva, 14 novembor dal 1897), l'è städa na soprano italiana, primma äd dvintär la mojera 'd Giuseppe Verdi (dal 1859).
Vitta
Nasuda in t'la famija d'un muzicista, l'à studiè a Milàn e l'à fatt 'na béla cariera dal 1834 al 1846. Mo la so voza l'andäva bén par cantär Rosén, Blén, Donizetti, miga il pärti 'd forsa ch'la vrèva fär quand l'a cognossù Verdi, cme l'Abigaille dal Nabucco che, a dir la veritè, l'è stè al so pu gran sucés, a Milàn mo anca al Teator Regio 'd Pärma. Dòpa l'Ernani (dal 1846) la s'è ritiräda par fär la maéstra 'd muzica.
A partir dal 1847 la s'è misa a vivor con Verdi sensa spozäros (parché l'äva avù du fiól col tenor Moriani): l'è stè un scandol. Verdi l'ariss volsù stär con lè a Busé, mo primma al s'era spozè propria lì con Margherita Barezzi (morta dal 1840): l'à dvu andär via, compräros 'na ca a Sant'Agata e stärogh da lu con la Strepon'na.
}}
Matrix
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Cardî in d'l incredìbil.|Tagline dal film}}
Matrix (Matrìś) 'l è 'n film fantàstic 'd asiòṅ americàṅ e austragliàṅ dal 1999 di Fradèi Wachowski, la Lana e la Lilly, ch'i 'l aṅ anc scrit. 'L à vins quàtar Prèmi Òscar e in dal 2012 'l è stâ sarnî par far part dal National Film Registry dla Bibliutéca dal Cungrès di Stat Unî.
In dla culòna sunóra dal film, curàda par Don Davis, i s càtan di pès di Marilyn Manson (Rock Is Dead), di Ministry (Bad Blood), di The Prodigy (Mindfields), ad Rob Zombie (Dragula), di Deftones (My Own Summer (Shove It)), di Monster Magnet (Look To Your Orb For the Warning), di Rammstein (Du hast), di Rage Against the Machine (Wake Up) e di Massive Attack (Dissolved Girl).
La pelìcula la gh'à abû dū séguit ch'i fànan part dna trilugìa, Matrix Reloaded e Matrix Revolutions dal 2003, e l'à fat sù quatarsènt-ssantasincmìla dòlar a frònt 'd un cóst ad ssanta-tri.
Sunt
In dal XXIII sécul al màchini i aṅ tacâ a cmandàr su la Tèra dasfrutànd l'energìa di còrp dal parsòni ch'i èṅ tiràdi sù cuma dal piànti e fati vìv'r in un mónd virtuàł ciamâ Matrix ch'a pâr qvél dal 1999.
A cumbàtar-li a gh pénsa 'n grup ad teréstar a bōrd dla nâṿ spasiàla „Nabucodonosor“, cmandàda par Morpheus (Laurence Fishburne). Chi lò al s è péna mis in cuntàt cun 'n óm ciamâ Neo (Keanu Reeves) che l’Uràcul (Gloria Foster) l'à dit ch'l è destinâ a salvàr-i. Insém a la Trinity (Carrie-Anne Moss) chi lò al taca a cumbàtar gl'agìnt Smith (Hugo Weaving), Brown (Paul Goddard) e Jones (Robert Taylor) ch'i al tìnan 'd òć par cònt dal màchini.
Culegamènt estéran
}}
Olga Budina
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
L’Olga Alexandrovna Budina (Odincovo, 22 ad favràr dal 1975, О́льга Алекса́ндровна Бу́дина in Rus), l'è n'atōra rusa.
Biugrafìa
In dla sò caréra, tacàda in dal 1996, l'à girâ soquànt film, anc par la televiśiòṅ, in mèś a i quài a s pōl tgnir a mènt Il diario di sua moglie (Al diàri ad sò mujér dal 2000, in dua la fà la part dla Galina) 'd Alexei Uchitel e I Romanov: una Famiglia Imperiale (I Romanov: na Famìja Imperiàla dal 2000, in dua la fà la part dl'Anastasia) ad Gleb Panfilov.
In dal 2003 la vèṅ sarnìda par far al giùdas in dal 25śum Fèstival internasiunàl dal cìnema ad Mósca.
La Budina l'è stada spuśàda cun 'l óm 'd afâr Alexander Naumov. Prima ad divid'r-as, la gh'à abû sèg 'n fiōl, ciamâ Naum.
Culegamènt estéran
}}
André Fraigneau
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
André Fraigneau (Nîmes, 30 ed maǵ 1905 - Parì, 30 avrìl 1991) 'l era stê 'n scritōr e curadōr editorièl francéś.
Appennèin piasintëin
L'ünic fiüm c'al pasa in c' la pärt ché ad l'Appennèin a l'é al Trèbia. I en inveci a bota i turëint che i vegnan zu dai mont e che i van in Po: l'Ungëina, l'Ärda, al Ciavëna, al Chero, la Nür, al Stiron, al Lüret, al Tidon.
André Fraigneau
Biografìa
Latinìsta e elenìsta, Fraigneau al scrivìva e 'l era dvintê editōr. Da mêś a 'l só óvri editèdi, i gh'ìn quìli dla Marguerite Yourcenar, ch'la gh'confesèva anca 'd ès'res inamurèda ed lò, mo però a n'gh'era stê vers, per via edla só omosesualitê. In dal 1941 Fraigneau al feva pert dal grup ed scritōr francéś ch'i éren al Congrès ed Weimar. Insèm a lò i gh'feven pert anca Jacques Chardonne, Marcel Jouhandeau, Pierre Drieu La Rochelle, Robert Brasillach, Ramon Fernandez e Abel Bonnard. Dop dal 1944, cal fat chè al gh'custèva 'd èser vist mèl da 'l comitê nasionèl di scritōr.
Dop edl'ùltma Guèra, Fraigneau al dvintèva ùn di scritōr preferî dai ùser, cuma Michel Déon e Antoine Blondin ch'i 'l tgniven cuma mister edla leteratùra.
Vōś lighèdi
Marguerite Yourcenar
Soquànt só artìcol alśìbil in dla reda
}}
1430 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1430 (milequaterśeinttrèinta, millequattrocentotrenta in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1429 (milequaterśeintvèintnōv) e 'l vin prìma dal 1431 (milequaterśeinttrèintaùn). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MCDXXX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milequaterśeinttrèintaéśum post.
Proprietê matemàtichi
Al 1430 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 715: Fatoriśasiòun:
504
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
In nullum hominem avarus bonus est, in se pessimus
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
In nullum hominem avarus bonus est, in se pessimus l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr "'L òm pèla al n' fa 'd al bèin a nisùn mo a sè stès al s fa dimòndi mel" e la deśvìn dal "Sententiae" ed 'l autōr ed mìm (mimo in Itagliàn) 'd al I sèc. prìma 'd Crist, al Publilius Syrus.
Colegamèint estèren
}}
A Touch of Evil: Live
{{Metacaixa
Spetters
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
A Touch of Evil: Live
{{CITAZIONE2|The burning sermons consecrate their sin between the Hammer and the Anvil, storm warning but there's no fear.|Al predicòs bujènt al cunsàcra 'l pcâ lōr fra 'l Lancùs'n e 'l Martèl, la timpèsta l'è drē a rivàr ma a n gh'è mia paùra.|Between the Hammer and the Anvil, 1990|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Spetters
{{Film }}
{{CITAZIONE|La vita l'è cuma na pulpéta: s'at sà cuś la gh'à dèntar, ta n gh 'n à più biśógn.|Tagline dal film}}
101 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 101, mo invéci 'l an 101 dòp ch'l era nê Noster Sgnōr, 't ê da 'ndèr chè) Al 101 (seintùn, centouno in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 100 (sèint) e 'l vin prìma dal 102 (seintdū). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seintunéśim post.
Colegamèint estèren
}}
Spetters
Spetters (Śguìs) 'l è 'n film dramàtic dal 1980 ad Paul Verhoeven, dimóndi vist in Ulànda c'n un migliòṅ e sènt-mila spetadōr e pasa.
A Touch of Evil: Live
A Touch of Evil: Live 'l è 'n disc da 'l viṿ dal grup heavy metal di Judas Priest, vgnû fóra al 14 ad Luj dal 2009. Al mét insém ùndas braṅ registrâ da 'l 2005 a 'l 2008.
Spetters
La versiòn itagliàna la pōl cuntàr su i diàlug dal scritōr arśàṅ Pier Vittorio Tondelli.
A Touch of Evil: Live
Culegamènt estéran
}}
Spetters
Sunt
Eef (Toon Agterberg), Hans (Maarten Spanjer) e Rien (Hans van Tongeren) i èṅ tri amìg śōvan ch'i vìv'n in un quartēr lòfi 'd Rotterdam in du i fànan gl'uperàj. Tut tri i gh'aṅ na pasiòṅ fóra dal cumùn p'r al motocross, specialmènt p'r al campiòṅ Gerrit Witkamp (Rutger Hauer), ma anc par na biónda malnéta ciamàda Fientje (Renée Soutendijk) ch'insém a sò fradèl la gh'à 'n chiòsc ch'al vénd dal magnàr frit da purtàr via. I ragàs i s la tìtgan.
In séguit Rien 'l armàgn paraliśâ dòp 'n incidènt in mòta e 'l decìd ad tōr-as la vita mént'r Eef al capìs 'd ès'r un fnòć dòp èsar stâ viulentâ. La Fientje la vòlta paśna vrénd un pub da par lē.
Culegamènt estéran
}}
David Herman
{{metacaixa
David Herman (New York, 20 'd Farvàr dal 1967) 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
'L è famóś p'r èsar òṅ di mémbar dal cast uriginàł ad MADtv e par la part ad Michael Bolton in Impiegati... male!. Cuma ardupiadōr 'l à dâ la sò vóś in Futurama, King of the Hill, Simpsons e Beavis and Butt-head.
Àtar prugèt
}}
813 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 813, mo invéci 'l an 813, 't ê da 'ndèr chè) 'L 813 (otseinttrèdeś, ottocentotredici in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs 'l 812 (otseintdòdeś) e 'l vin prìma edl 814 (otseintquatòrdeś). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCCCXIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś 'l otseinttredicéśim post.
Èter progèt
}}
Sônia Braga
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Sônia Braga, che in realtä la sa ciama Sônia Maria Campos Braga (Maringá, Braṡil, 8 ed zógn 1950) all'é una atora braṡigliäna.
A l'é stä vüna dil primi a laurä in dil telenovelas. In Italia a l'é cunusì par al film Dona Flor e seus dois maridos, cun Marcello Mastroianni.
21 ed mèrz
Al  l'è l'80° dè dal calendàri gregoriàn (81° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 285 dè a la fin dl'an.
Jim Morrison
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{CITAZIONE2|This is the end, beautiful friend, this is the end, my only friend, the end of our elaborate plans, the end of everything that stands, the end, no safety or surprise, the end, I'll never look into your eyes again.|Qvésta chè l'è la fiṅ, amìga bèla, la fiṅ, l'ùnica amìga ch'a gh'ò, la fiṅ di nòstar piàṅ pinsâ dimóndi, la fiṅ 'd incòsa, la fiṅ, a n gh'è scamp e gnanc surpréśi, a n guardarò mai piò dènt'r i tò òć incóra.|The End, 1967|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
James Douglas Morrison, cgnusû méj cuma Jim Morrison (Melbourne, 8 ad Dicèmber dal 1943 – Parì, 3 ad Luj dal 1971), 'l è stâ 'n cantànt e cumpuśidōr Rock americàṅ, leader dal grup di The Doors.
Al gh'iva soquànt scutmàj cuma Mr. Mojo Risin ('n anagràma dal sò nóm), Rè Luśèrta (da 'n vèrs 'd un sò puéma, "I'm the lizard king, I can do anything"), e incóra: Siamàṅ dal rock, Àngil in pèla da sarpènt e Diunìś incarnâ.
Discugrafia cun i The Doors
}}
Papa
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Piasintëin}}
Al Papa a l'é al càp ad'la cèsa catòlica e càp da Stä ad'la Sitê dal Vaticân.
C'al tìtul chè, al vëign, prubailmëint dal Grèc πάππας ("Páppas"), o anca dl'Àrab با با ("Bába"), che in tütt i mòd vör dì pèr. A l'è al tìtul riservä al vèsc ad Ruma, Patriarca ad'la cèsa latëina.
Anca al Patriarca d'la Cèsa Copta-Urtudòsa al g'ha al tìtul ad Papa: cul d'incö al sa ciäma Tawadros II (in Àrab با با تواضروس الثاني) e l'è càp ad la sò cesa dal 2012.
Elènch ad tütt i Papi
Sanctus Petrus (33(?)-67(?))
Sanctus Linus (67(?)-79(?))
Sanctus Cletus I (79(?)-88)
Sanctus Clemens I (88-97)
Sanctus Evaristus (97-105)
Sanctus Alexander I (105-115)
Sanctus Sixstus I (115-125) aut forsitan Graecice Xystus
Sanctus Telesphorus (125-136)
Sanctus Pius I (140-155)
Sanctus Anicetus (155-166)
Sanctus Soterius (166-175)
Sanctus Eleutherius (175-189)
Sanctus Victor I (189-199)
Sanctus Zephyrinus (199-217)
Sanctus Callixtus I (217-222)
Sanctus Urbanus I (222-230)
Sanctus Anterus (235-236)
Sanctus Fabianus (236-250)
Sanctus Cornelius (251-253)
Sanctus Stephanus I (254-257)
Sanctus Sixtus II (257-258) aut forsitan Graecice Xystus
Sanctus Eutychianus (275-283)
Sanctus Caius (283-296)
Sanctus Marcellinus (296-304)
Sanctus Marcellus I (308-309)
Sanctus Eusebius (309-310)
Sanctus Silvester I (314-335)
Sanctus Marcus (335-336)
Sanctus Iulius I (337-352)
Sanctus Liberius (352-366)
Sanctus Damasus I (366-383)
Sanctus Siricius (384-399)
Sanctus Anastasius I (399-401)
Sanctus Innocentius I (401-417)
Sanctus Zosimus (417-418)
Sanctus Bonifacius I (418-422)
Sanctus Caelestinus I (422-432)
Sanctus Leo I Magnus (440-461)
Sanctus Hilarius (461-468)
Sanctus Simplicius (468-483)
Sanctus Felix III (483-492)
Anastasius II (496-498)
Sanctus Symmachus (498-514)
Sanctus Hormisdas (514-523)
Sanctus Ioannes I (523-526)
Sanctus Felix IV (526-530)
Bonifacius II (530-532)
Sanctus Agapetus I (535-536)
Sanctus Silverius (536-537)
Vigilius (537-555)
Pelagius I (556-561)
Ioannes III (561-574)
Benedictus I (575-579)
Pelagius II (579-590)
Sanctus Gregorius I Magnus (590-604) O.S.B.
Sabinianus (604-606)
Bonifacius III (607)
Sanctus Bonifacius IV (608-615) O.S.B.
Sanctus Adeodatus I (615-618)
Honorius I (625-638)
Ioannes IV (640-642)
Sanctus Martinus I (649-655)
Sanctus Eugenius I (655-657)
Sanctus Vitalianus (657-672)
Donus (676-678)
Sanctus Agatho (678-681)
Sanctus Leo II (682-683)
Sanctus Benedictus II (684-685)
Ioannes V (685-686)
Conon (686-687)
Sergius I (687-701)
Ioannes VI (701-705)
Ioannes VII (705-709)
Sisinnius (708)
Constantinus (708-715)
Sanctus Gregorius II (715-731)
Sanctus Gregorius III (731-741)
Sanctus Zacharias (741-752)
Stephanus II (752)
Sanctus Paulus I (757-767)
Stephanus IV (767-772)
Hadrianus I (772-795)
Stephanus V (816-817)
Sanctus Paschalis I (817-824)
Eugenius II (824-827)
Valentinus (827)
Sergius II (844-847)
Sanctus Leo IV (847-855) O.S.B.
Benedictus III (855-858)
Sanctus Nicolaus I Magnus (858-867)
Hadrianus II (867-872)
Ioannes VIII (872-882)
Marinus I (882-884)
Sanctus Hadrianus III (884-885)
Stephanus VI (885-891)
Formosus (891-896)
Bonifacius VI (896)
Stephanus VII (896-897)
Romanus (897)
Theodorus II (897)
Ioannes IX (898-900) O.S.B.
Benedictus IV (900-903)
Sergius III (904-911)
Anastasius III (911-913)
Lando (913-914)
Ioannes X (914-928)
Leo VI (928-929)
Stephanus VIII (929-931)
Ioannes XI (931-935)
Marinus II (942-946)
Agapetus II (946-955)
Ioannes XII (955-963)
Leo VIII (963-964)
Benedictus V (964)
Leo VIII (965)
Ioannes XIII (965-972)
Benedictus VI (973-974)
Benedictus VII (974-983)
Ioannes XIV (983-984)
Ioannes XV (985-996)
Gregorius V (996-999)
Silvester II (999-1003) O.S.B.
Ioannes XVII (1003)
Ioannes XVIII (1003-1009)
Sergius IV (1009-1012)
Benedictus VIII (1012-1024)
Ioannes XIX (1024-1032)
Benedictus IX (1032-1045)
Silvester III (1045)
Benedictus IX (1045)
Gregorius VI (1045-1046)
Clemens II (1046-1047)
Benedictus IX (1047-1048)
Damasus II (1048)
Sanctus Leo IX (1049-1054)
Victor II (1055-1057)
Stephanus X (1057-1058) O.S.B.
Nicolaus II (1058-1061)
Sanctus Gregorius VII (1073-1085) O.S.B.
Beatus Victor III (1086-1087) O.S.B.
Beatus Urbanus II (1088-1099) O.S.B.
Paschalis II (1099-1118) O.Cist.
Gelasius II (1118-1119) O.S.B.
Callistus II (1119-1124)
Honorius II (1124-1130)
Innocentius II (1130-1143)
Caelestinus II (1143-1144)
Lucius II (1144-1145)
Beatus Eugenius III (1145-1153) O.Cist.
Anastasius IV (1153-1154)
Hadrianus IV (1154-1159) O.S.A.
Alexander III (1159-1181)
Lucius III (1181-1185) O.Cist.
Urbanus III (1185-1187)
Clemens III (1187-1191)
Caelestinus III (1191-1198)
Innocentius III (1198-1216)
Honorius III (1216-1227)
Gregorius IX (1227-1241)
Caelestinus IV (1241) O.S.B.
Innocentius IV (1243-1254)
Alexander IV (1254-1261)
Urbanus IV (1261-1264)
Clemens IV (1265-1268)
Beatus Gregorius X (1271-1276) O.Cist.
Beatus Innocentius V (1276) O.P.
Hadrianus V (1276)
Ioannes XXI (1276-1277)
Nicolaus III (1277-1280) O.S.B.
Martinus IV (1281-1285)
Sanctus Caelestinus V (1294) O.S.B.
Bonifacius VIII (1294-1303)
Beatus Benedictus XI (1303-1304) O.P.
Clemens V (1305-1314)
Ioannes XXII (1316-1334)
Benedictus XII (1334-1342) O.Cist.
Clemens VI (1342-1352) O.S.B.
Innocentius VI (1352-1362)
Beatus Urbanus V (1362-1370) O.S.B.
Gregorius XI (1370-1378)
Urbanus VI (1378-1389)
Bonifacius IX (1389-1404)
Innocentius VII (1404-1406)
Gregorius XII (1406-1415)
Martinus V (1417-1431)
Eugenius IV (1431-1447) O.S.A.
Nicolaus V (1447-1455) O.P.
Callistus III (1455-1458)
Pius II (1458-1464)
Paulus II (1464-1471)
Sixtus IV (1471-1484) O.F.M.
Innocentius VIII (1484-1492)
Alexander VI (1492-1503)
Pius III (1503)
995 (nùmer)
{{Metacaixa
Papa
Elènch ad tütt i Papi
Iulius II (1503-1513) O.F.M.
Leo X (1513-1521)
995 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 995, mo invéci 'l an 995, 't ê da 'ndèr chè) Al 995 (novseintnovantasìnc, novecentonovantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 994 (novseintnovantaquàter) e 'l vin prìma dal 996 (novseintnovantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CMXCV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al novseintnovantasinchéśim post.
Colegamèint estèren
}}
503
(S t î drē a serchèr al nùmer , t ê da 'ndèr chè) Al  (DIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VI sécol dal Calendàri gregoriàṅ.
Papa
Elènch ad tütt i Papi
Hadrianus VI (1522-1523)
Clemens VII (papa) (1523-1534)
Paulus III (1534-1549)
Iulius III (1550-1555)
Marcellus II (1555)
Paulus IV (1555-1559)
Pius IV (1559-1565)
Sanctus Pius V (1566-1572) O.P.
Sixtus V (1585-1590) O.F.M. Conv.
Urbanus VII (1590)
Gregorius XIV (1590-1591)
Innocentius IX (1591)
Clemens VIII (1592-1605)
Leo XI (1605)
Paulus V (1605-1621)
Gregorius XV (1621-1623)
Urbanus VIII (1623-1644)
Innocentius X (1644-1655)
Alexander VII (1655-1667)
Clemens IX (1667-1669)
Clemens X (1670-1676)
Beatus Innocentius XI (1676-1689)
Alexander VIII (1689-1691)
Clemens XI (1700-1721)
Benedictus XIII (1724-1730) O.P.
Clemens XII (1730-1740)
Benedétt XIV (1740-1758)
Clemens XIII (1758-1769)
Clemens XIV (1769-1774) O.F.M. Conv.
Pius VI (1775-1799)
Leo XII (1823-1829)
Pius VIII (1829-1830)
Gregorius XVI (1831-1846) O.S.B. Cam.
Beát Piu IX (1846-1878)
Leo XIII (1878-1903)
San Piu X (1903-1914)
Benedétt XV (1914-1922)
Pius XI (1922-1939)
Veneräbil Piu XII (1939-1958)
San Giuànn XXIII (1958-1963)
Serv ad Dìu Pàul VI (1963-1978)
Serv ad Dìu Giuànn Pàul I (1978-1978)
San Giuànn Pàul II (1978-2005)
Benedétt XVI (2005-2013, al s'è ritirä)
Francèsc (2013)
Ligamm ad föra
}}
Lockdown
{{Metacaixa
Astronomî
L' Astronomî (dal grîg aster strèla, nomia lèz), l'è la siänza ch'la stûdia l'Univêrs e i starlût, dal såul, a la lónna, i pianîd e äl strèl.
Lockdown
{{Film }}
Astronomî
Stòria
Dal cminzéppi, l'astronomî l'era 'na siänza ch'as studièva såura tott a ôc' nûd e i muvmént regulèr däl strèl i éren acsé parfèt ch'i prémm ômen i druvénn pr'interpretèr al månd.
Lockdown
{{CITAZIONE|Scampàr a tut i cóst.|Tagline dal film}}
Astronomî
Stòria
Al cminzéppi dal sècol XVII con Galileo, ai è stè una gran canbiaziån. Col telescòpi as vdé che l'univêrs l'éra pió cunplès e mänc parfèt comm i cardêven. Acsé l'è nèda l'astronomî mudêrna.
L'astronomî dal dé d'incû
Incû l'astronomî la 'n stûdia brîsa såul quall ch'as vadd int'al zîl, mo cun dî strumént specièl, anch'al radiaziån dî râg' gamma, x, äl lûs ultraviulèti e i râg' infraross.
Lockdown
A i butghèṅ di cìnema 'l à muciâ sù quatarsènt-sinquantamìla dòlar.
Sunt
Avery Montgomery (Richard T. Jones) 'l è 'n śōvan ad culōr ch'al gh'à la pasiòṅ p'r al nōd. L'è spuśâ cun la Krista (Melissa De Sousa) e al gh'à anc un putèṅ pìcul. Al fà grup cun dū sò amìg, Dre (De'Aundre Bonds) e Cashmere (Gabriel Casseus), òṅ dal ghét ch'al vénd dla dròga e ch'al s ciùla la Dana (Chrystale Wilson), la dóna dal boss Clean Up (Master P) ch'in cal mént'r al s cata in parśòṅ.
Quànd Avery al vins na gara ch'la prév cambiàr-ag la vita a sucéd un fat ch'a gh la ruìna invéci. Lò, Cashmere e Dre i vènan farmâ da la pulisìa parchè i giràvan cun na màchina cumpàgna a qvéla druàda da dū négar par far un cōlp in un fast food in dua l'éra mòrta na ragàsa. In dal mumènt ch'al sò caṅ Hitler al s arvòlta cun la pulisiòta e lē la 'l cópa, Cashmere al pèrd la tèsta e al tira fóra na pistòla ma al vèṅ farmâ prima ch'al la pòsa druàr. I tri i finìsan in parśòṅ ma i culpévui i éran Broadway (Sticky Fingaz), òṅ ch'al gh'iva da dar di bèsi a Cashmere, e 'n sò amìg pò mòrt cla sira lè.
La vita là dèntar 'l è dimóndi dura. Dre al finìs in sèla cun Graffiti (David "Shark" Fralick), al cap dla gang di biànc ch'la cuntròla 'l gir dla dròga. Chi lò al gh i dà sèmpar e pò 'l al dróa anc cuma śugàtul sesuàł. A Avery a gh và méj parchè al finìs cun 'n óm ch'a s cata lè da daśdòt an ma ch'l è drē a èsar lasâ lìbar, Malachi Young (Clifton Powell). Cashmere invéci al pénsa sōl a scampàr a la méj e acsè al s liga a Clean Up, al cap dla gang di négar.
Culegamènt estéran
}}
Mèrch
{{Metacaixa
{{dialortCass | dial=Bulgnaiṡ |cass=BLG}}
Äl Mèrc (in itagliàn: Regione Marche) én na regiån dl'Itâglia centrèl cun 1,4 miglión d abitànt. La sô capitèl l'é Ancåṅna. Äl cunféṅnen cun l'Emégglia-Rumâgna, la Tuschèna, l'Ónbria, l Abrózz, al Lâzi es al Mèr Adriâtic.
Shrooms - Trip senza ritorno
{{Metacaixa
Mèrch
Geografî
Äl Mèrc, regiån dal zänter dl'Itâglia aj s câten a mèża vî dla côsta adriàtica. La côsta l'é fâta ed dimónndi ed spiâż ed rèna. Al Månt Cònero l é al pió èlt. An i è brîṡa di mónt èlt int i Apenén. Int la cadäṅna di Mónt Sibillini, int la pruvénzia d Âscuel, ai é al Månt Vettore (2.478 m). Di èter mónt impurtànt par la regiån én: Månt Nironi (1.526 m), Månt Càtria (1.702 m), Månt Pennino (1.570 m), Månt Rotondo (2.103 m), Månt Fema (1.575 m), Månt Priore (2.334 m), Månt Bove (2.143 m), Månt Sibilla (2.175 m), Månt Valdilonga (2.221 m), Månt Porco (2.335 m), Månt Argentella (2.201 m). Al clémma l é bån. Estè chèldi, mo frasschi pr al mèr, invêren cun däl piôv regolèri. Int l intéren invézi ai é di estè frasschi e invêren cån grândi pusibilitè ch'al naiva.