cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Costi quel che costi
Costi quel che costi (A tut i cóst) l'è na cumèdia americàna dal 2000 ad David Raynr ch'la tōś ispirasiòṅ in na ciàṿ mudèrna da n'òpra teatràla ad Cyrano de Bergerac.
Al film al n è mia stâ bòṅ ad far cònt para parchè 'l à fat sù sōl nóṿ migliòṅ a 'l incìrca esénd-an custâ trénta-dū.
Sunt
Ryan Woodman (Shane West) 'l è 'n śuvnòt a 'l ùlt'm an dal licèo ch'al s divertìs a sunàr al mandśét e ch'l à pardû la tèsta par la bèla figa dla scōla, l’Ashley Grant (Jodi Lyn O'Keefe), ma al n sà in du tacàr. Sò cuśèṅ Chris Campbell (James Franco) al s śibìs ad jutàr-al ma in cambi al vōl na maṅ par cunquistàr la sò amìga Maggie Carter (Marla Sokoloff).
Ryan al taca a scrìvar di pinsēr pîṅ ad sentimènt par Chris méntar chi lò al cunsìlia ad tratàr mâł cla visiàda dl’Ashley parchè quàla lè a pâr l'ùnica manéra p'r insfilsàr-'s in dal sò cōr.
A 'l inìsi al ròbi i vànan bèṅ ma pò Ryan al taca a 'vér di dubi ch'la dóna giùsta par lò a sia invéci pròpria la Maggie ma 'l bal finàł dla scōla 'l è drē a davśinàr-as.
Culegamènt estéran
}}
Shadow of Fear - L'ombra della paura
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Masàr l'è stada la part più fàcila.|Tagline dal film}}
Shadow of Fear - L'ombra della paura (Shadow of Fear - L'òra dla paùra) 'l è 'n thriller dal 2004 ad Rich Cowan girâ c'n un budget stimâ ad sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
Harrison French (Matthew Davis) 'l è drē a turnàr a cà. L'è nòt e a piōṿ fòrt e lò 'l è dimóndi śò parchè a gh'è péna saltâ 'n afâr ch'al prév mandàr-al falî. A n sèrt punt 'l incróśa 'n tisi férum in mèś a la strada e 'l al mét sóta masànd-al. Spavintâ al decìd ad lugàr-'l in dal bòsc e 'd quaciàr-al cun di spróc, pò al tórna a cà da sò mujēr Wynn (Robin Tunney).
La matìna dòp 'l óm al sènt a la televiśiòṅ ch'in sità i aṅ rapinâ na banca e ch'i malvivènt i èṅ scapâ via c'n i bèsi. Quànd al fradèl drugâ 'd sò mujēr, Chris (Andrew Harris), al n s fà minga viṿ, Harrison al taca a pinsàr ch'al sia lò la vitma. Pascànd ajùt, al śōv'n al và a dascórar cun 'l avucàt William Ashbury (James Spader), 'n óm ch'l à péna jutâ di àtar sugèt ch'i ìvan fat di śbali a saltàr-'g-an fóra. Al cònta d'l incidènt a William e lò al decìd ad dar-ag na maṅ.
In séguit la pulisìa la cata 'l cadàvar e a pâr ch'a s trata pròpria 'd Chris par via 'd un tatuàǵ a 'n pē arcgnusû par sò surèla e par via d'l eśàm dal DNA esénd ch'la sò ghigna 'l è tuta dasfurmàda e uféśa. Al detective Scofield (Aidan Quinn) 'l è sicûr ch'a masàr-'l a sia stâ pròpria Harrison parchè su 'l pòst i aṅ catâ un sò fujét adeśìṿ par tèra.
In cal méntar William al śibìs un piàṅ a Harrison che pò al fà dabòṅː chi lò al gh'arév da métar i bèsi dla rapìna in na caséta 'd sicurésa darènt a la stasiòṅ di trêṅ, pò un sénsa téǵ pascâ in mèś a la strada al gh'arév d'andàr a tōr-i giùst p'r incastràr-al tulénd-al śò in segrét in manéra 'd far crédar a la pulisìa ch'al sia lò c'l àtar delinquènt dla rapìna, ch'l arév masâ Chris par tgnir-as tut lò.
Purtròp par Harrison a s trata sōl dna fargadùra ligàda a 'n ricàt da part ad William.
Culegamènt estéran
}}
278 (nùmer)
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 278 (duśeintstantaôt), ("duecentosettantotto" in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 277 (duśeintstantasêt) e 'l vin prìma dal 279 (duśeintstantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt 	CCLXXVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al duśeintssantaôtéśum post.
Colegamèint estèren
}}
1822 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1822, mo invéci 'l an 1822, 't ê da 'ndèr chè) Al 1822 (mileotseintveintedū, milleottocentoventidue in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1821 (mileotseintveintùn) e 'l vin prìma dal 1823 (mileotseintveintetrī). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MDCCCXXII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al mileotseintveinteduéśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1822 'l è 'n nùmer cumpòst, send la moltìplica dal 2 col 911: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
Houston
{{Metacaixa
Houston (a s lèś /ˈhjuːstən/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad dū migliòṅ e tri 'd abitànt a 'l incìrca, la più granda dal Tèxas e la quàrta dal paéś. La fà part dla cuntèa 'd Harris e in dal 2004 l'à ciapâ 'l tìtul ad sità cun più budlòṅ dal paéś parchè chè i rìv'n a 'l 25%. In dal 2010 al 50,5% dla sò pupulasiòṅ l'éra 'd rasa biànca, al 23,7% ad négar, al 6,0% 'd aśiàtic e 'l 43,7% 'd ispànig.
Houston l'è famóśa in dal mónd p'r al sò indùstri energètichi (specialmènt qvéla dal petròli) e p'r èsar la baś dla NASA.
Da 'l punt ad vista pulìtig la sità l'è dimóndi divìśa e la bala fra republicàṅ (specialmènt fra i biànc pîṅ ad bèsi) e demucràtic (in gènar uperàj e minurànsi). In dal 2009 Houston l'è stada la prima sità americàna c'n almànc un migliòṅ 'd abitànt a elèś'r un sìndig gay, l'Annise Parker. Da 'l 2011 in dla scrana dal prim sitadèṅ a gh'è sintâ 'l demucràtic Sylvester Turner.
Culegamènt estéran
}}
Pink
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Virginie Razzano
{{Metacaixa
Pink
{{CITAZIONE2|I don't know if i can yell any louder, how many times have i kicked you outer here? Or said something insulting? I can be so mean when I wanna be, I am capable of realy anything, I could cut you into pieces but my heart is broken. Please don't leave me.|A n sò minga s'a pòs sigàr più fòrt, quànti vòlti t ò-j-a butâ fóra da 'd chè? O t ò-j-a dit di quèi d'uféndar? A sòṅ bòna ad far incòsa, a prév tajàr-'t a féti ma 'l mè cōr 'l è dastrùt. Par piaśér minga mulàr-um.|Please don't leave me, 2008|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Virginie Razzano
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Virginie Razzano (Digiòṅ, 12 ad Maǵ dal 1983) l'è na tenìsta francéśa prufesiunìsta da 'l 1999 ch'l'è stada la nùmar sédas dal mónd in singulàr al 14 ad Setémbar dal 2009. La s è stablìda a Nîmes.
Pink
La Alecia Beth Moore, in art Pink, dal vòlti scrit P!nk (Doylestown, 8 ad Setémbar dal 1979), l'è na cantànta e atóra americàna.
Virginie Razzano
L'è élta 174 cm e la péśa 67 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al film ch'la preferìs 'l è Il sesto senso.
Pink
In dal córs dla sò caréra l'à muciâ sù dimóndi sucès in tut al mónd, vindénd da piò ad quarànta migliòṅ 'd àlbum e ssanta-sinc migliòṅ ad sìngui, dvintànd anc una dal vóś più grintóśi e puténti dal mónd muśicàl mundiàl di an Dumìla. La gh'à abû anc dimóndi arcgnusimènt, cuma 5 MTV Video Music Awards e 2 Grammy Awards.
Virginie Razzano
In dla sò caréra l'à vins dū tìtui WTA (pardénd-an quàtar) e sinc ad qvéi ITF. L'è stada bòna ad rivàr in di utàṿ a gl'US Open (in dal 2006), a gl'Australian Open e a 'l Roland Garros (in dal 2009).
.ing
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Pink
Par la Billboard, la Pink la s è misa a 'l 13śum pòst dla lista di artìsta di prim déś an dal Dumìla e a 'l prim pòst in quéla dal canti pop, sèmp'r ad chi an lè. Dū di sò àlbum i aṅ tucâ la sima dla clasìfica in di Stat Unî, Europa, Giapòṅ e Austràglia.
Virginie Razzano
Caréra
La francéśa la śōga la sò prima finàla WTA al 17 'd Utóbar dal 2004 a Taškent ma la la pèrd cun la Nicole Vaidišová par 7-5 3-6 2-6.
Pink
Una dal sò cansòṅ più cgnusùdi, So What, 'l è òṅ di sìngui più dascargâ da la réda ad tut i tèmp (12śum pòst).
Jim Davis
{{metacaixa
{{dialort|dial=Miranduléś}}
James Robert Davis, cgnusû méj cuma Jim Davis (Marion, 28 ad Luj dal 1945), 'l è 'n scritōr ad fumét americàṅ, famóś p'r avēr creâ 'l persunàǵ dal gat Garfield.
Pink
Biugrafìa
Da putìna Alecia la patìs la separasiòṅ di sò genitōr quànd la gh'iva sèt an e la taca a drugàr-as a tréd'ś an in fiṅ a 'l 1995. Da śóvna la fà la camaréra par Pizza Hut, McDonald's e in na stasiòṅ ad servìsi. In cal mèntar la taca anc a cantàr in soquànt grup cuma i Middleground e i Choice.
Jim Davis
Àtar prugèt
}}
Pink
Biugrafìa
In dal 1998 la firma al sò prim sìngul da par lē, sóta 'l nóm 'd art ad Pink (Róśa). Al tìtul 'l è Gonna Make Ya Move (Don't Stop), na canta house/trance ch'l'armàn in dla top 200 dal Régn Unî par na stmana.
2000-01: Can't Take Me Home
La Pink la taca dabòṅ la sò caréra cuma cantànta R&B cun al sò prim disc Can't Take Me Home, publicâ al 4 'd Avrìl dal 2000. Dū di sò sìngui (al disc 'd òr There You Go e Most Girls) i finìsan in di prim déś pòst in clasìfica e i gh daṅ un cuć deciśìṿ. Un tèrs sìngul (You Make Me Sick) a véd la luś a la fiṅ dal 2000, dvintànd na hit a 'l inìsi dal 2001, anc p'r al fat 'd èsar stâ sarnî par la culòna sunóra dal film Save the Last Dance.
La Pink la vèṅ acsè numinàda a i MTV Video Music Award cuma mijóra artìsta a 'l debut. In dla Primavéra dal 2001, la Pink la canta insém a Lil'Kim, Mya e Christina Aguilera la cover ad Patti LaBelle Lady Marmalade (druàda in dal film Moulin Rouge) vinsénd un Grammy Award.
2001-02: M!ssundaztood
Stufa 'd èsar vindùda cuma 'n prudót dal marketing muśicàl, Alecia Moore la taca a scrìvar dal cansòṅ più sêri, cambiànd diresiòṅ a 'l sòṅ dal sò secónd àlbum. La dmanda ajùt a la Linda Perry di 4 Non Blondes e insém i scrìvan dimóndi di pès dal disc M!ssundaztood, gnû fóra al 20 ad Nuvémbar dal 2001. Al prim sìngul a védar la luś 'l è Get the Party Started ch'al finìs spidî in di prim 5 pòst dla clasìfica americàna. Anc i àtar sìngui sarnî (Don't Let Me Get Me e Family Portrait) i èṅ di sucès mundiài, ma specialmènt Just Like a Pill al 'l è, anc parchè al parmét a la P!nk ad cgnósar al prim pòst in dal clasìfichi ingléśi in dal Setémbar dal 2001.
2003-05: Try This
Al tèrs disc dla Pink, Try This, al vèṅ publicâ 'l 11 ad Nuvémbar dal 2003, cun òt pès su trédas scrit par Tim Armstrong di Rancid. 'L àlbum al gh la cava a piasàr-as in dla Top 10 in U.S.A., Cànada, UK e Austràglia ma i sìngui invéci i n vaṅ minga acsè bèṅ. A s trada ad Trouble, God Is a DJ e Last to Know. Gnanc dū àtar sìngui śuntâ in séguit (Catch Me While I'm Sleeping e Humble Neighborhoods) i càmbian al ròbi. Un po' méj al braṅ Feel Good Time druâ in dal film Charlie's Angels - Più che mai dal 2003.
2008-10: Funhouse
Al quìnt disc ad Pink al gh'à al tìtul ad Funhouse e 'l è d'l Utóbar dal 2008. Cuciâ in élt da di sìngui ad sucès cuma So What (prim pòst in USA e UK), Sober, Please Don't Leave Me e Bad Influence, 'l àlbum al vénd siē migliòṅ ad còpi.
In di negòsi a s pōl anc catàr na versiòṅ dal disc cun dèntar un dvd cun un cuncèrt dal viṿ.
La sò caréra in dal cìnema
La Pink la gh'à abû anc tri part da atóra a 'l cìnema:
Vita privàda
La Pink l'è spuśàda da 'l 7 ad Śnar dal 2006 cun al curidōr ad mòti Carey Hart. Dòpa na separasiòṅ 'd 'n an, la cantànta e al spurtìṿ i èṅ turnâ incóra insém e al 3 ad Śugn dal 2011 i aṅ dâ a la luś la pìcula Willow Sage Hart.
Ligàm ad fóra
}}
Virginie Razzano
Caréra
In dal 2007 la Razzano la s pòrta a cà finalmènt, in dal gir dna stmana, i sò prim dū tìtui WTA dla caréra a Cantón (6-0 6-3 a la Tzipora Obziler) e a Tokyo (4-6 7-6 6-4 a la Venus Williams). In d'l an la riva anc in di quàrt a Auckland (in dua la gh'à da bandunàr cun la Vera Zvonarëva in sal puntéǵ ad 5-7 0-2), a Los Angeles (7-6 4-6 1-6 da la Nadia Petrova) e a Turònt (5-7 2-6 da la Jelena Janković), in semifinàl a Barcelóna e in finàl a Forest Hills (2-6 2-6 da la Gisela Dulko), ma la fà sù anc di prim tùran a Indian Wells, Esturìl (6-7 5-7 da la Viktoryja Azaranka), Fès e Roland Garros (muciànd sù dū scòpli da la venesuelàna Milagros Sequera), Wimbledon (4-6 5-7 da l'Yvonne Meusburger) e Palèrum (in dua la ciàpa na patnàda 'd arcurdàr da la Sara Errani, 2-6 0-6).
Dòp un 2008 sóta tòṅ (la riva in di quàrt sōl a Amelia Island), in dal 2009 la Virginie la śōga la semifinàl a Hobart cun la Petra Kvitová (6-4 6-2 al puntéǵ par la céca) e la finàl dal turnèo dal Dubai miténd in riga la Kateryna Bondarenko 7-5 6-2, la Dinara Safina 6-4 6-2, la Daniela Hantuchová 6-2 1-6 6-2, la Vera Zvonarëva 7-6 7-5 e la Kaia Kanepi 6-1 6-2. La pèrd pò cun la Venus Williams 4-6 2-6. La francéśa la riva in séguit in di quàrt a Charleston (2-6 0-6 da la Caroline Wozniacki) e in di utàṿ a 'l Roland Garros (1-6 2-6 da la Samantha Stosur). In Luj la bat quàtar dal primi vint-a-dū śugadōri dal mónd a Eastbourne (l'Alizé Cornet, l'Elena Dement'eva, l'Agnieszka Radwańska e la Marion Bartoli) ma pò la céd in finàl a la Caroline Wozniacki 6-7 5-7. A Wimbledon la và fóra in di utàṿ cun la Francesca Schiavone par 2-6 6-7 mént'r a Turònt e a New Haven la pèrd a 'l tèrs tùran da la Samantha Stosur e da la Caroline Wozniacki, la sò bistiàsa négra (sèg l'è 0-5 in di cunfrònt dirèt).
In dal 2010 la śōga na finàl ITF a Vancouver pardénd-la cun la Jelena Dokić 1-6 4-6 e pò pôc àtar. In dal 2011, dòp un secónd tùran pardû cun la Na Li a Sydney, la śōga sinc pardìdi ad fila cun dal rusi. A gl'Australian Open la bat subìt l'Elena Vesnina 4-6 6-3 6-3 par pò pèrdar cun la Marija Šarapova 6-7 3-6. In Fed Cup la Razzano la bat invéci la siberiàna 6-3 6-4 ma la gh'à da pigàr-as cun la Svetlana Kuznecova 4-6 4-6. In dal turnèo ad Parì a 'l quèrt pò la và fóra subìt cun la Nadia Petrova par 1-6 3-6. In Avrìl la cata la Roberta Vinci in di quàrt a Barcelóna e la gh pèrd par 4-6 1-6. In Agóst la bat la Lucie Hradecká e la Marina Eraković a Carlsbad ma minga l'Andrea Petković, anc par via 'd un bandòṅ da part sua. La finìs 'l an cun gl'utàṿ a Pechîn (6-4 1-6 2-6 da la Monica Niculescu), un prim tùran in Lussembûrgh (6-7 4-6 da l'Ana Ivanović) e un secónd tùran in d'l ITF ad Poitiers (4-6 4-6 da la scuséśa Elena Baltača).
Dòp un 2012 da schiva, in dua la fà sù quàtar prim tùran fra turnèo WTA e ITF, tri mancàdi qualificasiòṅ e dū secónd tùran, in Maǵ l'è invéci bòna ad far fóra (da nùmar 111 dal mónd) la Serena Williams in dal prim tùran dal Roland Garros dòp èsar stada sóta 4-6 1-5, vinsénd pò par 4-6 7-6 6-3. L'americàna la n iva mai pardû subìt in un turnèo major prima 'd adès ma la francéśa la n mét mia a frut cal quèl lè parchè la và a pèrdar pò cun l'ulandéśa Arantxa Rus (nùmar utànt'òt dal mónd) in dal tùr'n a vgnir par 3-6 6-7. P'r al rèst d'l an, gnint in tut. Crudàda śò a la fiṅ d'l an a la puśisiòṅ sènt-a-ssantanóṿ, la francéśa la riva in semifinàl in d'l ITF ad Nantes ma la la pèrd però cun la Monica Niculescu par 6-3 3-6 2-6.
L'alba dei morti dementi
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Virginie Razzano
Caréra
In dal 2013 la sò śliciàda a péś mòrt la cuntìnua in fiṅ a tucàr dagnóra 'l 200śum pòst e purtàr a cà un ITF da déś-mila dòlar a Amiens a n è minga asè par farmàr al sò strabùc. La s tira sù un pôc cun al tèrs tùran a 'l Roland Garros, śugâ par via dna carta salvàdga, in dua la pèrd da l'Ana Ivanović par 3-6 2-6. In Luj la riva in di quàrt a Båstad ma in Śvèsia la patìs na scòpla da la Flavia Pennetta ch'la la manda a cà cun un 1-6 3-6 in sal cupét. Qvéi ad Carlsbad i gh dànan n'ucaśiòṅ śibénd-ag na carta salvàdga e lē la la mét a frut baténd la Svetlana Kuznecova 6-2 6-4, la Carla Suárez Navarro 6-1 6-4 e la Petra Kvitová 6-7 7-5 7-6 in tri óri e quarànta minùt ad śōg. In semifinàl però la gh'à da pigàr-as a la Samantha Stosur par 6-7 3-6.
L'alba dei morti dementi
{{Film }}
Virginie Razzano
Culegamènt estéran
}}
L'alba dei morti dementi
{{CITAZIONE|Cafè cumprâ, mama ciamàda, śómbi parâ via!|Tagline dal film}}
L'alba dei morti dementi (L'alba di deficènt mòrt) l'è na cumèdia ingléśa e francéśa dal 2004 'd Edgar Wright, prima part dla „trilugìa dal Curnét“ ch'l'è cuntinuàda pò cun Hot Fuzz dal 2007 e cun La fine del mondo dal 2013.
Al film 'l à fat sù da piò ad trénta migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sōl siē.
Sunt
Shaun (Simon Pegg) 'l è 'n impiegâ ingléś in un negòsi ch'al vénd di eletrudumèstic ch'l à pasâ da pôc i trénta. Al s divertìs la sira andànd a bévar quèl a 'l pub “Winchester” sèmp'r insém a 'l sò amìg Ed (Nick Frost), un budlòṅ bòṅdagnìnt ch'al n fà gnint tut al dè a part śugàr a i śōg vìddeo stravacâ in sal divàṅ. Chi lò al viṿ sèg in 'n apartamènt insém anc a Pete (Peter Serafinowicz), un lavuradōr sèri, sèmpar cun la camìśa e la cruàta adòs, ch'al n s cumpatìs minga Ed, tròp pìgar p'r i sò gust. Anc la muróśa ad Shaun, la Liz (Kate Ashfield), la n al pōl védar parchè 'l è gréś cum la śmalta e pò al tira ad cal scuréśi da 'rmàgn'r-ag séc.
Un dè p'r al stradi ad Lóndra i tàcan a véd'r-as di śómbi. Shaun al gh'à 'd andàr a tōr sò màdar Barbara (Penelope Wilton), al sò padrìgn Phillip (Bill Nighy) e la Liz par mét'r-i a 'l sicûr. Chi lē la divìd la cà cun la Dianne (Lucy Davis) e cun David (Dylan Moran), na còpia 'd muróś fra n'atōra da quàtar sòld e òṅ ch'al sà tut lò.
Culegamènt estéran
}}
316
Al 316 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Stmâna
{{Metacaixa
La stmâna (settimana in italiân) cme peréiod ed tèimp ch' al tōrna, regolêr e a l'istèsa manēra ed sèt giōren al dipènd dal lunâri ed j efèt cumbinê 'd la Lûna e dal Sōl, dâto che l'unitê ménima in ōrdin ed tèimp, 'na sōla fêş ed la luna dal quâter principêli int al mèiş, int l'asiòun cumbinêda tra stì dû côrp celèst. La gh' à ânch un valōr sâcher in tóta la zôna ed la Mesopotamia, cûna ânch ed la cultûra ed j ebrèj a dal só lunâri in dó la stmâna la rişûlta óna dal j istituisiòun pió antîghi. Al rispèt dal sâbet (al sètim giōren) e l'anquâna 'd la stmâna în verifichêdi sōl dôp l'eşéli da Geruşalèm in dó j ebrèj în stê custrèt da la cunquésta di Babilonèiş dal 586 p.C., mó prubabilmèint al gnîva druvê da dimòndi tèimp préma.
Stôria
La stmâna e al rispèt dal sâbet cme dé ed l' arpûnsa da cunsacrêr a Dio, as pôgen insém a la Bébia (Genesi) e insém a i cumandamèint («Ricordati del giorno di sabato per santificarlo»: Esodo (20, 8).
La stmâna l'é stêda druvêda ânca da i Caldei, mó, cme l'ēra carateréstich ed la lōr cultûra, cun 'na letûra astrolôgica. I Caldei àn unî ógni ôra dal giōren a un pianēta, che a n' în stabilés la qualitê; acsé l'uniòun a un pianēta stabilî la rènd un' ôra adâta a l'irasiòun e a la religiòun, ed j êter pianēta a cuntròlen j afâri, a i sentimèint, a via acsé.La véta ed quî che gh' andêven a drē la cumparîva un pōó cumplichêda vést al şvêlt sucesiòun, cun al pasêr dal j ōri, dal diferèint pusébili ativitê.
I pianēt, oséia i côrp luşèint ch'a s mōven int al cēl dal strèli fési (dal grēch πλανασθαι, ch' al vōl dîr "girundlêr") în, per l' astronoméia antîga:
Chi nòm ché în 'd urégin latèina e în i nòm rumân cumpâgn a quî grēch. Ânca l'ōrdin l'é còl druvê da j astrônom grēch, e l'é cumpâgna a l'ōrdin di peréiod di gîr o dal distânsi in câl da la Tèra, stabilî a Alessandria 'd Egét prubabilmèint int al II sècol p.C..
A vdòm che Satûren l'é pêder ed Giôve e Giôve l'é pêder 'd Apòl (ch' al gh'à unî al Sōl), ed Vèner e 'd Mercóri. Un rōl a pêrt l' al gh'à la Lûna int l' Olimpo grēch (Selene) e rumân.
A la bòuna l'ōrdin ed la sucesiòun di giōren ed la stmâna a 's utîn s' es và a drē i lê 'd la strèla a sèt pûnti ed cla figûra ché int al sèins ed la frècia. Da i Caldei atravêrs i grēc i nòm di giōren ed la stmâna în rivê a i rumân in latèin in cla fōrma ché:
Il lunâri ed la stmâna l'é stê fâta cnòser int la Ròma antîga e in tót l' Impēr Rumân; l' é stê al só valōr astrolôgich a decretêren al sucès e a fêren 'n' istitusiòun dal lunâri; int al I sècol p.C. l'ēra bèle druvê a Ròma; ed sicûr al l'ēra dōp la cunquésta ed l' Egét per mêrit 'd Augusto (30 p.C.) se mia prémna.
I prém cristiâşn ēren 'd urégin ebràjca, a druvêven la stmâna ebràjca e a rispètêven al sâbet. Al şluntanêrs da l'uriginêla sôca ebràjca ch'l'à caraterişê al şvilóp dal cristianèişêm antîgh, al s'é fât vèder in dimòndi sistēma e ânch int la funsiòun ed la cēşa per la fèsta. Al giōren sâcher l'é còl in dó Crést l'é turnê al mònd e còst secònd i Vangēl l'é sucès in un giōren dōp al sâbet; d'ed ché la decişiòun ed fêr dvintêr giōren festîv al dé dôp al sâbet, oséia al dies Solis ch'l'é dvintê al dies Domini.
I cristiân àn cuntinvê a druvêr la stmâna, ânca per lōr un istitût ed Dio, mó àn cambiê al giōren dedichê al Sgnōr e dôp àn pruibî ed festegêr al sâbet (cuncéli ed Laodicea, 360 cîrca)
La stmâna ed j Ebrèj la se spustêda dòunca, cun i cambiamèint citê, in còla cristiâna, che a Ròma la s'é şmercêda cun còla astrolôgica. L' astrologéia la s'é sparpagnêda int l'Impēr rumân préma e pió a la şvêlta dal cristianèişem, e, quând la Cēşa l'à cunquistê la superioritê int la religiòun int l' Impēr (inési dal IV sècol) l'ûş l'ēra bèle bèin piantê. I cristiân àn serchê 'd impòner di nòm nōv in pôst di nòm pagân mó a gh'l' àn mia cavêda a cambiêr 'n uşansa popolêra bèle rinfursêda. A gh'l'àn cavêda invēci i Cristiân ortodôs, ch'àn mantgnû di nòm quêşi cumpâgn a quî ebràjch.
A i cunfîn ed l'Impēr, per eşèimpi Britannia e in Germâgna, al sparpagnamèint dal cristianèişem l'é sucès pió têrdi, e ché, i nòm astrolôgich, în scampê: né al sâbet né la dumènica în stê druvê. I pôpol ed l' êlta Germâgna e quî pió in êlta àn tradòt i nòm di dio latèin int i nòm di dio cumpâgn dal pôst:
Int l' Inglèiş dal dé d' incō al sâbet l'é dedichê al dio rumân Satûren (Saturday), mèinter int al tedèsch la parôla "mercordé" (Mittwoch) al vōl dîr "metê 'd la stmâna" (a cumincêr a cuntêr da la Dumènica).
Dòunca la stmâna astrolôgica che nuêter a druvòm incō l'é nasûda da un insèm 'd ajót:
J Ebrèj a ciâmen al pianēta Satûren Shabtai, oséia al pianēta dal sâbet: àn druvê un critèri a l'arvêrsa ed còl di Caldei, àn dê al pianēta al nòm dal giōren ed la stmâna.
Ânca l' Islam l'à druvê la stmâna, ânca se cun cambiamèint dal giōren festîv e dal só nòm, cumpâgn a còl ch' àn fât i cristiân.
La stmâna adesa
Int i lunâri modêren la stmâna l'é cumpâgn a sèt giōren.
Un ân l'é fât ed 52 stmâni e pôch ed pió:
Secònd al standard internasionêl ISO 8601, in un ân agh'é 52 o 53 stmâni.
La stmâna 01 ed l'ân l'é la préma stmâna ch'la gh'à dèinter quâter o pió giōren dal nōv ân.
A pōl èser cumpâgn s' la vîn spieghêda ânca cme:
A n'în deşvîn che se al 1° de znêr l'é lunedé, martedé, mercordé o giovedé alōra l'é la stmâna 01. Se venerdé, sâbet o dumènica alōra l'é 'd l'ûltma stmâna (52^ o 53^) ed l'ân préma.
Êter prugèt
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed  Settimana trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
}}
Richard Steven Horvitz
{{metacaixa
Richard Steven Horvitz, dal vòlti acreditâ cuma Richard Wood (Los Angeles, 29 ad Luj dal 1966), 'l è 'n atōr e ardupiadōr americàṅ.
'L è spuśâ cun la senegiadōra Kristen Lazarian ch'la gh'à dâ tri fiōi: Cole, Jake e Wyatt.
Àtar prugèt
}}
.frl
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Fesùra longitudinèla
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Colegamèint estèren
}}
6 gradi di separazione
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Par Paul tut al parsòni i èṅ 'n ingrès nóṿ in un mónd nóṿ.|Tagline dal film}}
6 gradi di separazione (6 grâd ad separasiòṅ) l'è na cumèdia dramàtica americàna dal 1993 ad Fred Schepisi trata da la cumèdia umònima ad John Guare ispiràda a la vita d'l artìsta dla trufa David Hampton. La prutagunìsta Stockard Channing, par cla part chè, l'è stada candidàda a i Prèmi Òscar.
La pelìcula, ch'in dal tìtul al fà riferimènt a la teurìa suciulògica di siē grâd ad separasiòṅ, l'è custàda quìndas migliòṅ ad dòlar muciànd-an sù siē e quàtar.
Sunt
Flan Kittredge (Donald Sutherland) e sò mujēr Ouisa (Stockard Channing) i èṅ di mercànt 'd art ad New York. Na sira, mént'r i èn drē a 'ndàr a séna c'n al sò amìg Geoffrey (Ian McKellen), i incróś'n un śuvnòt ad culōr frî a la pansa (Will Smith) ch'al gh diś ad ciamàr-as Paul, 'd ès'r-al fiōl ad Sidney Poitier e 'd ès'r amìg di sò fiōi ch'i stùdian a Harvard. I Kittredge i gh śibìs'n ad durmìr in dal sò apartamènt, a Central Park, e lò 'l cuśìna par lōr e 'l taca a dascórar sèg faghénd védar 'd avēr-ag na cultùra élta.
Al dè dòp però la Ouisa la 'l bèca a lèt c'n un ragàs biànc (Lou Milione) che lò 'l à fat vgnir dèntar sénsa dir-ag gnint. Arliàda e spavintàda, la dóna e sò marè i al càsan via. In séguit la còpia la vîṅ a savēr da di sò amìg, Larkin (Bruce Davison), la Kitty (Mary Beth Hurt) mo anc al dutōr Fine (Richard Masur), ch'al śuvnòt 'l è 'n cuntabàli, ch'al s aprufìta dla gint cun di bèsi par far la bèla vita.
Culegamènt estéran
}}
Hanna Schygulla
L’Hanna Schygulla (Chorzów, 25 ad Dicémbar dal 1943) l'è n'atōra e cantànta tedésca, cgnusùda specialmènt p'r i film ch'l'à girâ cun Rainer Werner Fassbinder, vint-a-tri in tut.
Biugrafìa
La Schygulla la nas in dla Ślèśia Élta a Königshütte, un teritòri davśèṅ a Katowice ch'l éra sóta 'l cuntròl di naśìsta in alóra ma ch'adès al fà part dla Pulògna.
In di an Stanta, prima dal sucès 'd Il matrimonio di Maria Braun, la lavóra dimóndi da spés cun Fassbinder cuma in di film Dei della peste (1970), Perché il signor R. è colto da follia improvvisa? (1970), Attenzione alla puttana santa (1971), Il mercante delle quattro stagioni (1972), Le lacrime amare di Petra von Kant (1972), Selvaggina di passo (1973) e Effi Briest (1974). Sèmp'r in chi an lè l'è impgnàda cun Wim Wenders in Falso movimento.
In di an Utànta la và a star a Parì e l'è la prutagunìsta dal film Lili Marleen insém a Giancarlo Giannini. 'L an dòp la gira Il mondo nuovo p'r Ettore Scola e Passion par Jean-Luc Godard. In séguit l'è sarnìda da Marco Ferreri p'r al sò òpri Storia di Piera dal 1983, ch'la gh fruta 'n prèmi a Cannes, e Il futuro è donna dal 1984. In dal 1991 la gh'à na part piculìna in L'altro delitto ad Kenneth Branagh.
Culegamènt estéran
}}
315
Al 315 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Boxing Helena
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Quànd 'l amōr al dvènta usesiòṅ.|Tagline dal film}}
Boxing Helena (Inscatlànd l'Helena) 'l è 'n thriller dramàtic dal 1993 dla Jennifer Chambers Lynch, chè a 'l sò debùt.
Prima 'd sarnìr cuma prutagunìsta la Sherilyn Fenn, dòp avér pruâ a tōr la Madonna, la prudusiòṅ la s éra misa 'd acòrd in paròla cun la Kim Basinger che però a 'l ùltim la s éra tiràda indrē. Dòp che la questiòṅ l'è finìda in maṅ a gl'avucàt, l'atōra l'è stada custréta a vèr'r al burslèṅ e a pagàr a la Main Line dagnóra quàtar migliòṅ ad dòlar faghénd anc bancaróta.
La pelìcula, ch'l'è stada preśentàda a 'l Sundance Film Festival in dal Śnar dal 1993 e a 'l 50śum Fèstival ad Venèsia, l'à fat sù un migliòṅ e òt ad dòlar.
Sunt
Un dè la dóna la finìs sóta 'n furgunsèṅ armagnénd frida. Nick al decìd ad curàr-la da par lò cavànd-'g al gambi durànt l'uperasiòṅ par pò tgnir-la in cà sua. Par far in manéra ch'la n pòsa minga scapàr via al dastàca 'l telèfun e pò al decìd ad tiràr-ag via anc i bras. L’Helena la dvènta acsè la sò „bambulìna imbambulàda“.
Culegamènt estéran
}}
1039 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1039, mo invéci 'l an 1039, 't ê da 'ndèr chè) Al 1039 (miletreintanōv, milletrentanove in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1038 (miletreintòt) e 'l vin prìma dal 1040 (milequarànta). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MXXXIX. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al miletreintanovéśim post.
Colegamèint estèren
}}
La seduzione del male
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
La seduzione del male (La sedusiòṅ dal mâł) 'l è 'n film dramàtic dal 1996 ad Nicholas Hytner trat da l'òpra „Al griśōl“ 'd Arthur Miller.
Sunt
In dal 1692, in dla sitadìna dal Massachusetts ad Salem, soquànti ragàsi, cmandàdi par l’Abigail Williams (Winona Ryder), na nòt i decìdan 'd andàr a balàr tuti nudi in dal bòsc, bacajànd di incantéśum 'd amōr girànd intór'n a 'l fōg in dal méntar ch'la Tituba (Charlayne Woodard), la sérva négra dal reverénd Parris (Bruce Davison), la fà di cant tribài dal Barbàdos.
Bcadi da 'l pastōr in parsòna, la Betty, fiōla dal prevòstar, la pèrd i sèns p'r al spaj e la n è più bòna 'd daśdàr-as. In dal vilàǵ, in du a gh'è da ludàr al nòstar Sgnōr in tut i mumènt, a s taca a dascórar ad striarìa. Parris al manda a ciamàr in ajùt al reverénd John Hale (Rob Campbell), espèrt in strìi e dèmun. Chi lò prima al déśda la Betty, pò al diś che a Salem a gh'è 'l Diàvul.
Al ragàsi i tàc'n a dar la cólpa a dal dóni dal paéś anc s'a n è minga véra, in manéra 'd psēr purtàr-ag via i óm ch'i gh piàś'n a lōr. In particulàr l’Abigail la dà adòs a l’Elizabeth (Joan Allen), la mujēr dal cuntadèṅ John Proctor (Daniel Day-Lewis) ch'al gh'à abû na stòria 'd sès sèg fóra da 'l matrimòni ma che pò al l'iva paràda via.
In cal mént'r a Salem i rivan par far giustìsia insém a Parris e a Hale al vice-guvernadōr dla pruìnsa Thomas Danforth (Paul Scofield) e 'l giùdas Hathorne (Robert Breuler). Dòp i prim masamènt p'r impicagiòṅ, Proctor al próa a mét'r-as cónt'r a la Cōrt dgénd 'd ès'r inusènt acsè cuma sò mujēr ch'la spèta anc un putèṅ. Al reverénd Hale, rindénd-as cònt dal masèl ch'l éra drē a far, al próa a dar-'g un taj prumiténd a i cundanâ 'd salvàr-'s in cambi dna cunfesiòṅ, anc s'la gh'is d'èsar frut dna bala. Ma Proctor al và fiṅ in fónd.
1239
Al 1239 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
La seduzione del male
Culegamènt estéran
}}
Jana Čepelová
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Jana Čepelová (Košice, 29 ad Maǵ dal 1993, a s lèś [ˈjana ˈt͡ʃɛpɛlɔva:]) l'è na tenìsta śluvàca. L'è élta 168 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
A gh piàś dimóndi śugàr in sla tèra. Al 17 ad Śugn dal 2013 l'è rivàda a èsar la nùmar ssant'òṅ dal mónd.
In dla sò caréra l'à vins quàtar tìtui IFT.
Caréra
In dal 2010 la śluvàca la pèrd na finàl 'd un turnèo ITF iśraegliàṅ in Favràr. In Utóbar la śōga dū finàli ITF a Munastìr, vinsénd-an una.
In dal 2011 la part subìt cun un secónd tìtul ITF a Stucàrda. La fà di àtar punt bòṅ in Istâ in Śvèsia purtànd a cà àtar dū turnèo ITF da vintsìnc-mila dòlar, baténd l'Alexandra Cadanțu 6-4 3-6 6-4 e la Dia Evtimova 6-3 6-4 e faghénd acsè al sò ingrès in dal primi tarśènt śugadōri dal mónd. Dòp 'n àtar ITF a Praga in Agóst, la śluvàca la pasa 'l qualificasiòṅ a Taškent, tacànd cun un sucès su la Yana Buchina in tri sét, e la tōś part a 'l sò prim turnèo WTA ma pò la và a cà subìt cun l'Urszula Radwańska par 1-6 4-6. La finìs 'l an cun la finàla ITF pardùda a Helsinki cóntar la Tímea Babos 3-6 1-6.
In dal 2012 la riva in semifinàl in d'l ITF ad Rabàt (3-6 2-6 da la Kirsten Flipkens) e ad Poza Rica (4-6 6-2 1-6 da la Jaroslava Švedova). In Maǵ la và a śugàr al qualificasiòṅ a 'l Roland Garros ma la céd subìt cun l'Erika Sema. In Śugn invéci la i pasa a Bad Gastein ma pò la pèrd a 'l prim tùran 4-6 6-7 cun la Johanna Larsson. In Luj la pasa dū tùr'n a Wimbledon cun la Kristina Mladenovic e cun la Anabel Medina Garrigues par pò lasàr strada a la Viktoryja Azaranka par 3-6 3-6. In Luj la riva in di quàrt a Washington in dua la ciàpa un 2-6 4-6 da la Magdaléna Rybáriková. La stmana dòp la tōś part a 'l turnèo ad Montreal, pasànd p'r al qualificasiòṅ, e la i bèca da la Sara Errani a 'l secónd tùran par 3-6 2-6. A gl'US Open la pèrd in di tùran preliminàr da cl'atra itagliàna, la Nastassja Burnett, e la sèra pò 'l an a la puśisiòṅ sènt-sèt dal mónd.
In dal 2013 la n pasa minga 'l qualificasiòṅ a Sydney, ciapànd un 7-5 0-6 2-6 da la Svetlana Kuznecova, e pò a Melbourne la pèrd a 'l secónd tùran da la Yanina Wickmayer. Dòp i quàrt a Flurianòpulis, la céd a 'l prim tùran a Miami (7-5 4-6 4-6 da la Francesca Schiavone), a Monterrey (0-6 1-6 da l'Ayumi Morita) e a Katowice (6-7 3-6 da la Maria Elena Camerin). A 'l Roland Garros la fà 'n tùran da piò ma pò la pèrd par 2-6 2-6 da l'Angelique Kerber e la fà al stés quèl anc in d'l àtar Gran Slam lundinéś finénd cun al pèrdar par 1-6 6-4 7-9 da la Roberta Vinci.
Culegamènt estéran
}}
Cavàl
Al cavàl (Equus ferus caballus) l'è 'na bistia granda con dî zòcol ònnic. I èn da sänper äl bisti piò impurtant par l'omen, parché î gnéven druvé par trèr i biruzén e par fèr la guèra. La dimensiån d'un cavàl la canbia da l'alimentaziån. I magnen såura tòtt l'érba ch'la crass int'i pastùr e én di ruminànt, propi cumpagna i bù.
Atri dal cōr
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
I atri dal cōr (atri cardiaci in itagliàṅ) j ìn chel do cambri 'd tesû muscolêr ch'i stan ed sóver a quìli di du vaintrìcol. I du atri i comùnichen solamèint coi só vaintrìcol rispetîv, grasi a dal vàrvori apòsta, e col só vèini, la vèina chèva superióra per 'l atri ed drìta e 'l vèini pulmonèri per quêl ed manca.
In dal màinter che 'l cōr al pòumpa, in dla diàstola, i atri i ciàpen dàint'r al sanghev ch'a gh'deśvìn da 'l vèini pò, atravèrs el só vàrvri, in dla sìstola, i 'l cùcen só vers i só rispetîv vaintrìcol.
Colegamèint estèren
}}
Varais
Varais (par lunbèrd Vares e pr'itagliàn Varese) l'è una cmónna d'la Lunbardî con pió ed 80.000 abitànt, chèplôg d'la pruvénzia ch'la g'à al stèss nómm.
La periferî d'la zitè la s ciâma Varesòt.
Ligâm
A Varais a gh'én dåu staziån dal treno: Varais, däl Feruvî statèl, e Varais nord, dal grópp FNM.
E po Varais l'è anch, insamm a Milàn, al cminzéppi d'l Autostrè dî lègh, la prémma autostrè dal månd.
Geografî
La zitè ed Varais la s câta int'una posiziån inpurtanta, ai pî dal Sacro Monte ch'al fà pèrt dal Massécc' dal canp dî fiûr, indòvv a g'h è un oservatòri par guardèr al strèl e una staziån indóvv i stûdien al clémma. Int'la bâsa d'la zitè a truvän un lègh col stèss nómm ch'al mójja dî pajîs dî dintûren.
Cultûra e monumént
A Varais, dal 1998, a gh'è i ufézzi dl'Universitè d'l Insûbria, insamm a la zitè ed Còm.
Dal 1960, a gh'è anch' ka Scôla Européa ed Varais méssa insamm pr' i fiû dî funzionèr d'l Euròpa dal Zänter d'arzairca.
.day
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
The Fog
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Sèra 'l pòrti, mét al cadnàs a 'l fnèstri, a gh'è quèl in dla fumàna!|Tagline dal film}}
Sunt
La sità ad Sant Antóni Bay in Califòrgna l'è drē a festegiàr i sò sènt an quànd i tàc'n a sucédar di fat da armàgn'r-ag cuma la mòrt ad tut i pescadōr dna barca ch'l'éra lè lè par turnàr a 'l pòrt pròpria quànd l'éra vgnuda śò la fumàna. Al minìstar dal pòst, Pàdar Malone (Hal Holbrook), al cata 'n diàri in dua sò nunòṅ 'l iva tgnû lugâ 'n fat segrét: i siē fundadōr ad Sant Antóni (lò par prim) i ìvan fat andàr a fónd ad prupòśit, puntànd-ag còntar al luś dla luméra dal pòrt, na barca ch'l'éra drē a rivàr da lōr, cun insìma un grup ad lebróś. Cun 'l òr catâ sù in dal śdòṅ, chi siē lè i gh'aṅ abû pò i bèsi par tiràr sù la céśa dal paéś.
Adès, par purtàr a cumpimènt la sò vindéta, chi mòrt là, pîṅ 'd arlìa in di cunfrònt di abitànt dla sità, i tórn'n in cal mónd chè lugâ in dla fumàna par cupàr-an siē.
Culegamènt estéran
}}
Carrie, lo sguardo di Satana
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE2|They're all gonna laugh at you!|I rid'ràṅ tut ad tè!|La Piper Laurie la mét in s'l avìś la Sissy Spacek ma chi lē la n gh dà gnanc a mènt|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
Carrie, lo sguardo di Satana (Carrie, l'uciàda 'd Sàtana) 'l è 'n film dramàtic e ad scarésa dal 1976 ad Brian De Palma e 'l è trat, par la prima vòlta, da 'n rumànś ad Stephen King.
Al gh'à abû 'n séguit in dal 1999 da 'l tìtul Carrie 2: la furia‎.
Sunt
La Carrie White (Sissy Spacek) l'è na ragàsa tìmda ch'la fà 'l ùlt'm an dal scōli superióri: la fà fadìga a far-as di amìg parchè l'è sèmpar stada tgnuda a cà da sò màdar Margaret (Piper Laurie), una cun la fisa dla Cèsa Catòlica. Dòp na partìda ad vóley, méntar l'è drē a far-as na dócia, la gh'à al sò primi mestruasiòṅ e, a n savénd briśa quél ch'l éra drē a sucéd'r-ag, la rèsta lè squasàda dal tut, sóta al ridùdi dal sò cumpàgni ch'i la tōś'n in gir. Sōl la Sue (Amy Irving) la s tōś a cōr al sò caś, cunvinsénd al sò murōś Tommy Ross (William Katt) a 'nvidàr-la a 'l bal dal licèo.
In cal méntar la Carrie la capìs 'd èsar bòna ad mōv'r i quèi cun al pinsér e la dasfrùta cal putēr lè par far in manéra 'd andàr a 'l bal listés, anc cónt'r al vlēr ad cla dasciòldacrìst ad sò màdar. Ma ad nascòsc la Chris Hargenson (Nancy Allen) e al sò ragàs Billy Nolan (John Travolta) i s inśégnan par tiràr-'g un tragatèṅ dimóndi catìṿ. I vōlan difàti butàr-'g adòs un séć pîṅ ad sangṿ ad nimàl durànt al bal. E 'l è quél ch'a sucéd dabòṅ: méntar la Carrie l'è in sal palc par ricévar al prèmi dla còpia più bèla dla sira, in dal dè più bèl dla sò vita, la Chris la tira la lasa dal séć e la Carrie la s impinìs ad rós, pròpria méntar tuta la gint la taca a rìd'r ad lē, anc i prufesōr.
Antonio Michela
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Carrie, lo sguardo di Satana
Sunt
Vilìda e dastrùta ad dèntar, la Carrie la tira fóra tuta la sò arlìa e, druànd la sò telecinéśi, la i cópa tut. Turnàda a cà par lavàr-as, la gh'à da patìr anc la matéria ad sò màdar.
Antonio Michela
Antonio Michela 'l era stê 'n inventōr e 'n arsercadōr ed fonostenografìa (San Giòrgi Canavéś 1815 - Quasōl 1886). In dal 1862 'l invintèva e 'l fèva custruìr na màchina per stenografèr, dìta la "fonostenogràfica", scurtèda in la michéla da 'l nòm da 'l só inventōr. La màchina la tulìva 'l apresamèint e 'l favōr ed dimòndi rètor e polìtic, e la vgniva subìt tolta in dal 1881 p'r el registrasiòun di discōrs edla Cam'ra dal Senê, in dû l'armagnarà anch'infìn a incō, anca s'la s arnovarà pian pian un po' a la volta.
Bavéra
{{Metacaixa
Antonio Michela
Colegamèint estèren
}}
Carrie, lo sguardo di Satana
Culegamènt estéran
}}
Bavéra
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Bavéra (Bayern in tedésc, a s lèś [ˈbaɪɐn]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata in dal sud-èst dal paéś. L'è 'l Bundesländer più grand dal paéś c'n i sò 70.551 km² méntar la sò pupulasiòṅ ad dódas migliòṅ e siē, catòlica par dagnóra al 60%, l'è la secónda par nùmar dòp la Renàgna Setentriunàla-Vestfàglia. L'è cgnusùda dimóndi p'r al fèstival ch'a gh s tîṅ tut i an ciamâ Oktoberfest.
La cunfìna cun l'Àustria e cun la Śvisra a sud (lâg ad Custànsa), cun la Repùblica Céca a èst, cun la Sasògna a nòrd-èst, cun la Turìngia a nòrd, cun l'Àsia a nòrd-òvest, e c'n al Baden-Württemberg a òvest. La sò capitàla l'è Mònag 'd Bavéra cun Nurimbèrga, Augùsta, Würzburg, Ingolstadt, Ratiśbóna atri sità impurtànti.
Al rèdit par parsòna dla Bavéra l'è più élt dal 36% rispèt a qvél mèdi in dgl'Ugnòṅ Européa mént'r al sò PIL 'l è 'l secónd dla Germàgna. La sò ecunumìa la s pògia dimóndi su 'l tersiàri (banchi, turìśum, asicurasiòṅ, divertimènt), su l'indùstria (màchini, mòti, letrònica, chìmica e vistî) e su l'agricultùra (prim prudutōr tedésc). In cla regiòṅ chè i s càt'n al sédi dl'Audi, dla BMW, dla Siemens, dl'Allianz, dl'Adidas e dla Puma.
La Bavéra l'è divìśa in stant'òṅ sircundàri (Landkreis) e in vint-sinc sità extra-sircundàri. Al sò prim minìstar, da 'l 2018, 'l è Horst Seehofer dla CSU.
314
Al 314 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
Bavéra
Persunàg famóś dla regiòṅ i èṅ al cumpuśidōr Richard Strauss, al papa Banadéd XVI, al scritōr Bertolt Brecht, 'l industriàł Levi Strauss, al siensiâ Alois Alzheimer e 'l śugadōr ad fólbar Franz Beckenbauer.
.dad
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Baśìlic
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al baśìlic (basilico in itagliàṅ, Ocimum basilicum p'r al Linnaeus in dal 1753 ) 'l è na piànta dagli èrbi anuèla edla famìja dal Lamiaceae, ch'la s tira sù 'd sòlit per druèr-la a insavurìr i piât ed cuśèina.
Noti e referèinsi
}}
Vita mutatur non tollitur
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Vita mutatur non tollitur l'è na manéra 'd dir latèina ch'la vól significhèr "La vita la vin cambièda, piutòst che tolta vìa", e la vin dìta in dla praefatio dal discórs di prēt edla Céśa catolica quand i descòren edla mort.
Noti e referèinsi
}}
3 ed setèmber
Al  l'è al 246śum dè dal calendàri gregoriàn (247śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 119 dè a la fin dl'an.
675 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 675, mo invéci 'l an 675, 't ê da 'ndèr chè) Al 675 (seseintestantasìnc, seicentosettantacinque in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 674 (seseintestantaquàter) e 'l vin prìma dal 676 (seseintestantasē). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt DCLXXV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al seseintestantasinchéśim post.
Èter progèt
}}
.boo
'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l agòst dal 2014.
Kim Basinger
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
La Kimila Ann Basinger (Athens, 8 ad Dicémbar dal 1953), cgnusùda méj cuma Kim Basinger, l'è n'atōra americàna.
Dvintàda famóśa par la sò part ad prutagunìsta in 9 settimane e ½, l'à vins al Prèmi Òscar cuma atōra minga prutagunìsta in dal 1998 par L.A. Confidential.
Culegamènt estéran
}}
Scrìt ed matemàtica
Chè 'd sòta a gh'è 'n elèinc ed soquànt escrìt matemàtic (liber, artìcol, ...) ch'i àn fat la stòria 'd cla sìnsia chè.
1242
Al 1242 'l è 'n an dal XIII sécol dal Calendàri gregoriàn.
313
Al 313 'l è 'n an edl IV sécol dal Calendàri gregoriàn.
1594 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}
Al 1594 (milesincseintnovàntaquater, millecinquecentonovatanaquattro in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1593 (milesincseintnovàntatrī) e 'l vin prìma dal 1595 (milesincseintnovàntasìnc). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt MDLXCIV. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milesincseintnovàntaquateréśim post.
Proprietê matemàtichi
Al 1594 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 797: Fatoriśasiòun:
Èter progèt
}}
1248 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga al nùmer 1248, mo invéci 'l an 1248, 't ê da 'ndèr chè) Al 1248 (milduśeintquarantòt, milleduecentoquarantotto in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 1247 (milduśeintquarantasèt) e 'l vin prìma dal 1249 (milduśeintquarantanōv). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt MCCXLVIII. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al milduśeintquarantotéśim post.
Colegamèint estèren
}}
476 (nùmer)
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}} (S 't î drē a serchèr minga 'l nùmer 476, mo invéci 'l an 476, 't ê da 'ndèr chè) Al 476 (quaterseintestantasē, quattrocentosettantasei in itagliàṅ) 'l è 'l nùmer naturèl (\mathbb N) ch'a seguìs al 475 (quaterseintestantasìnc) e 'l vin prìma dal 477 (quaterseintestantasèt). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CDLXXVI. In dla numerasiòun ordinèla al tōś al quaterseintestantaseéśim post.
Gloria Gaynor
{{Metacaixa
{{CITAZIONE2|I should have changed that stupid lock, I should have made you leave your key, if I had known for just one second you'd be back to bother me, go on now go walk out the door, just turn around now 'cause you're not welcome anymore, weren't you the one who tried to hurt me with goodbye, did you think I'd crumble, did you think I'd lay down and die, oh no, not I, I will survive, oh as long as I know how to love, I know I will stay alive.|A sarév stâ méj cambiàr cla ciavadùra lè dal càvul, l'éra méj far-at métar śò 'l ciàṿ, se sōl par 'n àtim a is pinsâ ch'at sarév turnâ a fiacàr-um, adès và fóra da 'l us và mò là, tó-'t sù adès parchè ta n sē piò bèṅvgnû chè, n sēr-at minga tè qvél ch'l iva pruvâ a ferìr-um cun 'l arvéd'r-as? Pinsàv-at ch'a crudìs? Pinsàv-at ch'a m pighìs e ch'a murìs? Oh nò, minga mè, a scamparò, oh in fiṅ ch'a sarò bòna 'd vlēr bèṅ, a sò ch'a 'rmagnrò viva.|I Will Survive, 1978|DIALETTO={{Mud}}|LINGUA={{En}}}}
In dla sò caréra l'à publicâ trént'òṅ disc e l'è dvintàda famóśa p'r al sò canti disco music I Will Survive, Let Me Know (I Have a Right), Reach Out I'll Be There, I Am What I Am e la cover ad Never Can Say Goodbye.
In dal 1979 l'à tòlt part a 'l film Pinay, American Style.
Culegamènt estéran
}}
Emanuelle nera
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
{{Film }}
{{CITAZIONE|Ninsòṅ a sarà più qvél da prima dòp l'Emanuelle négra.|Tagline dal film}}
Emanuelle nera (Emanuelle négra) 'l è 'n film eròtic dal 1975 ad Bitto Albertini.
Sunt
La Mae Jordan, ch'la s fà ciamàr Emanuelle (Laura Gemser), l'è na futógrafa americàna in viàś par Nairóbi in du la gh'à da far un reportage. La dóna l'è uspitàda in dla vila dla giurnalìsta pîna 'd bèsi Ann Danieli (Karin Schubert) e 'd sò marè itagliàṅ Gianni (Angelo Infanti). Durànt na fèsta da i Danieli l’Emanuelle la cgnós Richard Clifton (Gabriele Tinti), un scuséś sòci in afâr ad Gianni, sò mujēr Gloria (Isabelle Marchall), al pitōr naturalìsta William Meredith (Venantino Venantini), ch'al fà di quàd'r astràt cun dal mudèli nudi, e 'l prufesōr Kamau (Don Powell), amìg dla padròna 'd cà.
Fra 'n safàri e 'n gir a 'l ruìni dla sità, l’Emanuelle la taca a céd'r a i arciàm dla carna, prima cun Gianni, dòp che l’Ann la s è fata dar da 'n benśinàr négar, pò cun Richard e par finìr cun l’Ann e anc cun la Gloria. Gianni al vrév tacàr na stòria sèg ma l'americàna, ch'la s è sèmpar cumpurtàda cuma na gata mòrta sèg, la decìd invéci ad turnàr a cà.
Culegamènt estéran
}}
Jareb Dauplaise
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Miranduléś}}
Jareb Dauplaise (Melbourne, 24 ad Maǵ dal 1980) 'l è 'n atōr americàṅ, prutagunìsta dal telefìlm Hard Times - Tempi duri per RJ Berger.
Biugrafìa
Jareb al fà 'l sò debùt a 'l cìnema in un film ad scarésa dal 2002 ad Ric La Monte, Night Terror, pò sinc an dòp al fà la part ad Nacho Libre in dla pelìcula 'd cretinìśia Epic Movie. Sèmp'r in dal 2007 al tōś part a 'l telefìlm Zack e Cody al Grand Hotel faghénd al persunàǵ 'd Wayne Wormser.
In dla 2008 'l è in dal cast dal film parudìa 3ciento - Chi l'ha duro... la vince! e 'l gira anc 'n epiśòdi dal telefìlm E.R. - Medici in prima linea. 'L an dòp al gira la cumèdia Le mie grosse grasse vacanze greche e 'l film 'd asiòṅ Transformers - La vendetta del caduto cun Shia LaBeouf e la Megan Fox.
In dal 2015 al tōś part a 'n curtumetràǵ ad Bennet Silverman ciamâ Handjob Cabin in du 'l fà 'n turìsta che cun la sò muróśa e dū amìg al pasa 'n fiṅ 'd stmana in na bàita in di bòsc in du però a gh'è na fantàśma ch'la masa i óm faghénd-ag dal pugnéti.
Àtar prugèt
}}
Friedrich Schiller
{{Metacaixa
{{dialort | dial=Carpśàn}}