Έρμος_Ακαμαντίδας
Τοποθεσία του αρχαίου δήμου
Από τους ερευνητές του 19ου αιώνα ο Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής, αναφέρει αφενός ότι ο δήμος είναι σε άγνωστη θέση και αφετέρου μεταφέρει τις διαφωνίες δύο ομάδων συγγραφέων.Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής, "Τα Ελληνικά, ήτοι περιγραφή γεωγραφική, ιστορική, αρχαιολογική και στατιστική της αρχαίας και νέας Ελλάδος. Συνταχθείσα υπό Ιακώβου Ρ. Ραγκαβή, εις τρεις τόμους. Ων ο Α' διαλαμβάνει την Στερεάν, Ανατολικήν και Δυτικήν Ελλάδα, ο Β' την Πελοπόννησον και ο Γ' τας νήσους τας τε ελευθέρας και μη, και τον πίνακα, και εκδοθείσα υπό Κωνσταντίνου Αντωνιάδου."... τόμοι 1-3, Εκ του τυπογραφείου Κ. Αντωνιάδου. Εν Αθήναις 1853-1854, Ta Hellenkika: etoi perigraphe, geographike, historike, archaiologike, kai statistike tes archaias kai neas Hellados, Iakobos R. Rankabes, Ek tou typ. K. Antoniadou, 1853, Τόμος 1, σελ. 274-275: [...] "Έρμος (το), δήμος φυλής Ακαμαντίδος, εν αγνώστω θέσει• οι δημόται Ερμείοι. Ο Ησύχιος (10 = Ησύχ. Έρμος ή Ερμοί), ο Σουΐδας (11 = Σουίδ. Έρμος), ο Αρποκρατίων (1 = Αρποκρατ. Έρμος) και ο Στέφανος (2 = Στέφ. Βυζάντ. Έρμος ως έρκος ουδετέρως, δήμος της Ακαμαντίδος φυλής.) αναφέρουσι τον δήμον τούτον, ουδείς δε ορίζει την θέσιν αυτού. - Διαφωνία υπάρχει μεταξύ των νεωτέρων περί της θέσεως του Έρμου• ο Μεούρσιος (3 = Μεούρσ. di pop. Atticae εις Έρμος.) αρχαιότερον, ο Λήκιος (4 = Ληκ. Δημ.) μεταγενέστερον και ο Ρος (5 = Ρος Δημ.) επ' εσχάτοις θεωρούσι τον δήμον τούτον ως κείμενον επί της Ιεράς οδού της μεταξύ Αθηνών και Ελευσίνας, εξάγοντες την γνώμην ταύτην εκ τινος χωρίου του Πλουτάρχου, ος ομιλών περί του κατασκευασθέντος υπό του Αρπάλου μνημείου της αποθανούσης εταίρας και ερωμένης αυτού Πυθιονίκης, ην ωνόμασεν Αφροδίτην Πυθιονίκην, λέγει ούτω «Διαμένει γαρ έτι νυν εν Έρμει, η βαδίζομεν εξ άστεος εις Ελευσίνα» (6 = )• κατά δε τον Κρούσιον (7 = Κρούσ. Τ. 2, κ. 6, σ. 233.), μετ' ολίγα λεπτά από της Αιγιλίας νοτίως, επί της προς τον Ανάφλυστον οδού κείται το χωρίον Έλμον, ο υπό του Γκέλλ Έλυμον (8 = Γκελλ, Οδολογ. Ελλ. σ. 75.), υπό δε του Δοδουέλλ Έλιμπος (9 = Δοδουέλλ 1, σ. 547.) ονομάζεται• κείται δε τούτο μεταξύ δύο ταπεινών σειρών ορέων προς δυσμάς του Ελμοβουνίου, ο υπό του Στουάρτου ονομάζεται Έρμος (10 = Στουάρτ. Αρχαιοτ. Αθην. β. 3, κ. 10.), και ο δήμος Έρμος έκειτο πιθανώς ενταύθα". [...] Για την πρώτη ομάδα, καταγράφονται οι απόψεις παλαιότερων συγγραφέων, όπως ο Μεούρσιος, αλλά και συγγραφέων της εποχής εκείνης όπως ο Λήκιος και ο Ρος οι οποίοι «θεωρούσι τον δήμον τούτον ως κείμενον επί της Ιεράς οδού της μεταξύ Αθηνών και Ελευσίνας, εξάγοντες την γνώμην ταύτην εκ τινος χωρίου του Πλουτάρχου, ος ομιλών περί του κατασκευασθέντος υπό του Αρπάλου μνημείου της αποθανούσης εταίρας και ερωμένης αυτού Πυθιονίκης, ην ωνόμασεν Αφροδίτην Πυθιονίκην». Για τη δεύτερη ομάδα αναφέρονται οι απόψεις συγγραφέων όπως ο Κρούσιος, ότι «μετ' ολίγα λεπτά από της Αιγιλίας νοτίως, επί της προς τον Ανάφλυστον οδού κείται το χωρίον Έλμον», το οποίο ο Γκέλλ αναφέρει ως Έλυμον και ο Δοδουέλλ ως Έλιμπος, το οποίο «κείται δε τούτο μεταξύ δύο ταπεινών σειρών ορέων προς δυσμάς του Ελμοβουνίου, ο υπό του Στουάρτου ονομάζεται Έρμος, και ο δήμος Έρμος έκειτο πιθανώς ενταύθα». Ο Διονύσιος Σουρμελής τοποθετεί, αντί για την προηγούμενη ομάδα, η οποία μάλλον έβλεπε το δήμο παράλιο στα νοτιοδυτικά της αρχαίας Αττικής, πιο βόρεια και πιο κοντά στους μεσόγειους δήμους πιστεύοντας ότι «το Έρμος ο δήμος είνε το νυν λεγόμενον Πυτζέρμι».Διονύσιος Σουρμελής, "Αττικά: ή περί δήμων Αττικής εν οις και περί τινων μερών του Άστεως". Υπό Διονύσιου Σουρμελή. Έκδοσις πρώτη. Τύποις Αλεξάνδρου Κ. Γκαρπολά, Εν Αθήναις 1854 και "Attika hē peri dēmōn Attikēs en hois kai peri tinōn merōn asteōs", Dionysios Surmelēs, Gkarpola, 1854, σελ. 71-72: [...] "Έρμος, ουδετέρως• Ερμείος και Έρμειος ο δημότης, και Ερμειεύς εν τη υπ' αρ. 248 επιγραφή της αρχ. εφημ. Ο Αρποκρατίών εις λέξιν Έρμος λέγει ότι• «ζώπυρος εν τοις περί ποταμών έρμον φησίν είναι εν τη Αττική, και δήμον ομώνυμον αυτώ». Ο ποταμός εξηράνθη προ αμνημονεύτων χρόνων, και είνε την σήμερον ξηρός χείμαρρος• φαίνεται όμως ότι ήτο ποτέ ρέων ποταμός. Όλοι σχεδόν οι ποταμοί της Αττικής εξηράνθησαν, και μόνος ρέει, ολίγος όμως, και ουχί ως πρότερον, ο Κηφισός των Αθηνών. Οι νεώτεροι δημογραφούντες την Αττικήν αρχαιολόγοι εθεώρησαν και τον δήμον τούτον αμφισβητούμενον, αφ' ενός ως άμοιροι τοπικών γνώσεων, και αφ' ετέρου παρασυρόμενοι εξ ακρισίας από κακάς διορθώσεις τολμηρών διορθωτών των κειμένων των Ελλήνων Συγγραφέων. Επειδή το ρητόν τούτο του Πλουτάρχου (εις Φωκίωνα) «Διαμένει ετι νυν εν Ερμείω, η βαδίζομεν εξ Άστεως εις Ελευσίνα» Εθεώρησέ τις κακός κριτικός, ότι έχει χρείαν διορθώσεως, έγραψεν Έρμει, ο εστιν η δοτικη του Έρμος, αντί του καλώς κειμένου ερμείω• δια τούτο οι ρηθέντες αρχαιολόγοι παραδεχόμενοι την κακήν διόρθωσιν ως θέσφατον λόγιον, έπρεπε να θέσωσι το έρμος κατά την οδόν Ελευσίνος. Το έρμος παράγεται παρά το έρμα, όπερ προς τοις άλλοις σημαίνει σωρόν λίθων, χαλίκων, και άλλης ύλης, και προσέτι και μνημείον και τάφον. Ο δήμος ούτος εθεμελιώθη εις θέσιν, ένθα έκειντο, ως και μέχρι σημερον κείνται, πληθος οστέων απολιθωμένων και χαλίκων. Οι πρώτοι κάτοικοι του τόπου βλέποντες τα οστά σεσωρευμένα, είκασαν ότι είνε μνήματα και τάφοι• και εκ τούτου εκάλεσαν τόν τόπον Έρμος. Εις εκείνην την αρχαίαν έποχην τα όστα ήσαν βεβαίως εις την επιφάνειαν της γης, και με την πρόοδον των αιώνων εκαλύφθησαν, διότι η γη λαμβάνει στρώματα και επιστρώματα. Το περιστατικόν τούτο των απολιθωμένων οστέων, και των μετ' αυτών χαλικίων ανεκαλύφθη προ ολίγων ετών επί των ημερών ημών δι' ανασκαφής, ην ενήργησεν ανήρ περίεργος παρατηρητής. Ποίος νουν έχων βλέπων τα κείμενα έρματα και ιξεύρων ότι έκαστος των δημων ωνομάσθη ή από ηρώων και οικιστών, ή από θεοτήτων, ή εκ της κειμένης ύλης, δύναται ν' αμφιλογήση ότι το Έρμος ο δήμος είνε το νυν λεγόμενον Πυτζέρμι, όπερ μεταγενεστέρως προφερόμενον Έρμι αντί Έρμοι ούτω λεγόμενον και γραφόμενον υπό του Ησυχίου και Φαβωρίνου, προσέλαβεν εσχάτως το πύτζ εις εποχήν βάρβαρον, και παρωνομάσθη Πυτζέρμι". [...] Η άποψή του μάλλον υιοθετήθηκε για κάποιο χρονικό διάστημα στην περιοχή, τουλάχιστον ως το 1853, καθώς υπάρχουν αναφορές στο Πυτζέρμι και το Έρμα της Αττικής, εως ότου να απορρίψει την ονοματολογία αυτή ο Σπυρίδων Λάμπρος αναφέροντας ότι «είνε τω όντι παράδοξος καί περίεργος, είνε προ παντός εξόχως άκριτος. Και όμως το Πυτζέρμι του Σουρμελή είνε απλούστατα το γνωστόν Πικέρμι, εν τη αττική επιχωρίω προφορά Πιτσέρμι, καθ' ον τρόπον οι ιθαγενείς Αθηναίοι προέφερον και τσεφάλι αντί του κεφάλι. Το δε Πικέρμι ουδέν έχει το δυσερμήνευτον, αν μάλιστα γραφή, καθ' ά επιβάλλεται, Πικέρνη, και ταύτα διότι ήτο προφανώς κτήμα Βυζαντίου τινός επικέρνη (πιγκέρνη)». Οι σύγχρονοι ερευνητές τοποθετούν σήμερα στο Πικέρμι τον αρχαίο δήμο του Τειθρά.