cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Κέβιν Λιντς
Το έργο του
Ο Λιντς συνεισέφερε στον τομέα του αστικού σχεδιασμού μέσω εμπειρικής έρευνας για τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται και προσανατολίζονται στο αστικό τοπίο. Τα βιβλία του ερευνούν την παρουσία του χρόνου και της ιστορίας στο αστικό περιβάλλον, το πώς τα αστικά περιβάλλοντα έχουν επιπτώσεις στα παιδιά, και το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η ανθρώπινη αντίληψη για τη φυσική μορφή πόλεων και περιοχών, ως εννοιολογική βάση για καλό αστικό σχέδιο. Η διασημότερη εργασία του Λιντς, "η εικόνα της πόλης", που δημοσιεύθηκε το 1960, είναι το αποτέλεσμα πενταετούς έρευνας για τον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες αντιλαμβάνονται και οργανώνουν τις χωρικές πληροφορίες καθώς προσανατολίζονται μέσα στις πόλεις. Χρησιμοποιώντας τρεις ανόμοιες πόλεις για παραδείγματα (Βοστώνη, πόλη του Τζέρσεϋ, και Λος Άντζελες), ο Λιντς αναφέρει ότι οι χρήστες κατανοούν το περιβάλλον με τρόπους συνεπείς και προβλέψιμους, οι οποίοι δυνητικά διαμορφώνουν «νοητικούς χάρτες». Στο ίδιο βιβλίο ο Λιντς δημιούργησε επίσης τις λέξεις "imageability" και "Wayfinding". Αναλύοντας (αυτόν) τον τρόπο ανάγνωσης μιας πόλης, ο Λιντς συνετέλεσε στο να συνδέσει τις αφηρημένες ιδέες που έχει ο κάθε άνθρωπος για την πόλη με την εμπειρία που αποκτά βιώνοντας την, αποδεσμεύοντας τον έτσι από τα περιοριστικά όρια και την αυστηρότητα ενός χάρτη. «Η εικόνα της πόλης» είχε σημαντική και μακροχρόνια επιρροή στους τομείς του αστικού σχεδιασμού και της περιβαλλοντικής ψυχολογίας.
Νοητικοί Χάρτες
Κατά τον Λιντς οι άνθρωποι κατανοούν την πόλη και προσανατολίζονται σε αυτήν χρησιμοποιώντας νοητικές αναπαραστάσεις όλων των στοιχείων που περιέχει η πόλη. Οι νοητικές αναπαραστάσεις των αστικών στοιχείων ομαδοποιούνται σε πέντε κατηγορίες: Σύμφωνα με τον Λιντς, οι νοητικοί χάρτες συνίστανται από ένα δίκτυο των παραπάνω στοιχείων.
Παρότι οι νοητικοί χάρτες είναι απαραίτητοι στον καθένα για πρακτικούς λόγους, ταυτόχρονα αποτελούν και υποκειμενικές αναγνώσεις του χώρου καθώς είναι τμηματικές (περιλαμβάνοντας μόνο μερικές περιοχές και όχι άλλες), απλουστευτικές (περιλαμβάνοντας μόνο μερικές πληροφορίες για το περιβάλλον και όχι άλλες) και παραμορφωτικές (υποκειμενικές ερμηνείες του χώρου).
Για τον καθορισμό των νοητικών χαρτών, ο Λιντς χρησιμοποίησε τη μέθοδο των συνεντεύξεων. Το δείγμα του αποτελούταν από 30 ανθρώπους από το κέντρο της Βοστώνης, και δεκαπέντε από το Νιου Τζέρσεϋ και Λος Άντζελες. Η συνέντευξη περιλάμβανε περιγραφή της πόλης, της σχεδίαση ενός σκίτσου αυτής, και περιγραφή ενός φανταστικού ταξιδιού στην πόλη.
Γενικά, για την κατασκευή ενός ατομικού νοητικού χάρτη, μπορεί να ζητηθεί: Δείγμα μιας τέτοιας ερώτησης θα μπορούσε να είναι η εξής: Παρακαλώ σχεδιάστε μας την περιοχή της Πανεπιστημιούπολης Θεσσαλονίκης και ευρύτερα, συμπεριλαμβάνοντας όσες λεπτομέρειες θεωρείται σημαντικές Κατά τη διαδικασία, είναι σημαντικό να σημειώνονται από τον ερευνητή η σειρά αναφοράς των στοιχείων καθώς και η συναισθηματική ή άλλη έμφαση σε αυτά.
Από την εφαρμογή της έρευνας του Λιντς, πέρα από την διακρίβωση ότι το σύνολο των ανθρώπων χρησιμοποιούν τα πέντε παραπάνω στοιχεία, προκύπτουν επιπλέον διαπιστώσεις όπως:
Συν τω χρόνο, η προσέγγιση του Λιντς χρησιμοποιήθηκε για την δημιουργία θεματικών νοητικών χαρτών των πόλεων, όπως π.χ. (νοητικοί) χάρτες περιοχών που προκαλούν φόβο, άγχος κτλ.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αμερικανοί επιστήμονες Κατηγορία:Χωροταξία - Πολεοδομία
Διβοράνιο(6)
Ιστορία
Το διβοράνιο(6) συνθέθηκε για πρώτη φορά το 19ο αιώνα, με υδρόλυση βοριούχων μετάλλων, αλλά δεν είχε (τότε) ποτέ αναλυθεί (και ταυτοποιηθεί). Από το 1912 ως το 1936, ο Άλφρεντ Στοκ (Alfred Stock), που ήταν ο μεγάλος πρωτοπόρος στη χημεία των υδριδίων του βορίου, ανέλαβε την έρευνα που οδήγησε στις μεθόδους σύνθεσης και χειρισμού των πολύ δραστικών, πτητικών, και συχνά τοξικών υδριδίων του βορίου. Πρότεινε μια πρώτη δομή, που έμοιαζε με αυτήν του αιθανίου, για το διβοράνιο(6). Κάποιες μετρήσεις με περίθλαση ηλεκτρονίων από τον Σ. Χ. Μπάουες (S. H. Bauer) αρχικά φάνηκαν να υποστηρίζουν αυτήν την προτεινόμενη δομή.
Εξαιτίας μιας προσωπικής επικοινωνίας με τον Λάινους Πόλινγκ (L. Pauling), που υποστήριξε την όμοια με του αιθανίου δομή για το βοράνιο(6), ο Χέρμαν Ίρβινγκ Σχλέσινκερ (Hermann Irving Schlesinger) δεν συζήτησε ειδικότερα τη δεσμολογία τριών κέντρων-δύο ηλεκτρονίων στη μεταγενέστερη κλασσική επανεξέτασή του, στις αρχές της δεκαετίας του 1940. Η επανεξέταση, ωστόσο, συζήτησε τη δομή C2v σε κάποιο βάθος: «Έχει αναγνωριστεί ότι αυτή η τυπολογία αντιπροσωπεύει εύκολα για πολλές από τις χημικές ιδιότητες του διβορανίου(6)...» ("It is to be recognized that this formulation easily accounts for many of the chemical properties of diborane...").
Το 1943, ο (τότε) προπτυχιακός φοιτητής στο Κολλέγιο Μπάλλιολ της Οξφόρδης (Balliol College, Oxford), ο Χ. Κρίστοφερ Λόγκαετ-Χίγκινς (H. Christopher Longuet-Higgins), δημοσίευσε τη δομή που είναι πλέον (προς το παρόν τουλάχιστον) δεκτή, μαζι με τον Ρόνυ Μπελλ (Rοny P. Bell). Αυτή η δομή είχε ήδη περιγραφεί από το 1921. Στα χρόνια που ακολούθησαν παρατηρήθηκε μια έντονη συζήτηση για το αν η πρόταση Λόγκαετ-Χίγκινς/Μπελλ αντιστοιχεί με τη σωστή δομή. Η διαφωνία αυτή τερματίστηκε μετά από τις μετρήσεις με περίθλαση ηλεκτρονίων που έγιναν το 1951 από τους Κ. Χέντμπεργκ (K. Hedberg) και Β. Σχομέικερ (V. Schomaker), που επιβεβαίωσε τη δομή αυτή«Hedberg, K.; Schomaker, V. (1951). "A Reinvestigation of the Structures of Diborane and Ethane by Electron Diffraction". Journal of the American Chemical Society 73 (4): 1482–1487. doi:10.1021/ja01148a022.».
Ο Γουΐλιαμ Νουν Λίπσκομπ ο Νεώτερος (William Nunn Lipscomb, Jr.) επιβεβαίωσε τη μοριακή δομή των βορανίων χρησιμοποιώντας κρυσταλλογραφία ακτίνων X κατά τη δεκαετία του 1950 και ανέπτυξε θεωρίες για την επεξήγηση αυτής της δεσμολογίας. Αργότερα, εφάρμοσε τις ίδιες μεθόδους για συγγενικά προβλήματα, που περιλάμβαναν τη δομή των καρβοβορανίων, πάνω στα οποία κατευθύθηκε η έρευνα που οδήγησε στο Βραβείο Νόμπελ τον Ρόαλντ Χόφμαν (Roald Hoffmann). Ο Γουΐλιαμ Νουν Λίπσκομπ ο Νεώτερος έλαβε επίσης το Βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1976, για τις προσπάθειές του.
Δομή
Το διβοράνιο υιοθετεί μια δομή συμμετρίας D2h, που περιέχει τέσσερα (4) «τερματικά» και δυο (2) άτομα υδρογόνου «γέφυρας», τα οποία περιβάλλουν τα δυο (2) άτομα βορίου που δεν συνδέονται μεταξύ τους με δεσμούς. Το μοντέλο αυτό καθορίστηκε από τη θεωρία των μοριακών τροχιακών. Δίνει κλασσικούς και τυπικούς ομοιοπολικούς δεσμούς μεταξύ των ατόμων βορίου και των τερματικών ατόμων υδρογόνου, δηλαδή δεσμούς τύπου σ (1s - 2sp²) μήκους 119 pm και πόλωση 5‰ (B+-H-). Μεταξύ, όμως, των ατόμων βορίου και των ατόμων υδρογόνου γέφυρας. σχηματίζονται ομοιοπολικοί δεσμοί «μπανάνας», δηλαδή 3 πυρήνων (B Η B) και 2 ηλεκτρονίων. Η απόσταση μεταξύ των πυρήνων είναι 131 pm. Οι γωνίες για τα άτομα της γέφυρας είναι 83° η BHB και 97° η (HBH). Η διαφορά μήκους στα δυο είδη δεσμών αντικατοπτρίζει και τη διαφορά ισχύος, άρα και της σταθερότητάς τους. Οι δεσμοί των τερματικών υδρογόνων είναι ισχυρότεροι και πιο σταθεροί. Η δομή είναι ισοηλεκτρονική με του ιόντος [C2H6]2+ που προκύπτει από τη διπρωτονίωση του αιθενίου. Το διβοράνιο είναι μία από τις πολλές ενώσεις με τέτοια ασυνήθιστη δεσμολογία.
Από τα άλλα χημικά στοιχεία της 3ης ομάδας του Περιοδικού Συστήματος, το γάλλιο σχηματίζει μια ανάλογη σταθερή ένωση, το διγαλλάνιο (Ga2H6). Το αργίλιο σχηματίζει μια ασταθή, αλλά απομονώσιμη, ανάλογη ένωση που παίρνει το όνομα διαργιλάνιο (Al2H6). Μέχρι τώρα δεν έχουν ανακαλυφθεί υδρίδια του ίνδιου και του θάλλιου.
Παραγωγή
Οι εκτεταμένες μελέτες πάνω στο διβοράνιο(6) οδήγησαν στην ανάπτυξη πολλών μεθόδων συνθέσεώς του. Οι περισσότερες περιλαμβάνουν αντιδράσεις δοτών υδριδίου από τη μια και αλογονιδίων του βορίου ή αλκοξειδίων του από την άλλη.
1. Η βιομηχανική μέθοδος σύνθεσης του διβορανίου(6) περιλαμβάνει την αναγωγή τριφθοριούχου βορίου (BF3) από υδρίδιο του νατρίου (NaH) ή από υδρίδιο του λιθίου (LiH):
1. Η βιομηχανική μέθοδος παραγωγής του περιλαμβάνει την αναγωγή τριφθοριούχου βορίου (BF3) από υδρίδιο του νατρίου (NaH): ή
2. Δυο εργαστηριακοί μέθοδοι αρχίζουν α) με τριχλωριούχο βόριο (BCl3) και λιθιοαργιλιοϋδρίδιο (LiAlH4) και β) με τριφθοριούχο βόριο (BF3) και νατριοβοριοϋδρίδιο (NaBH4). Και οι δυο αυτές μέθοδοι δίνουν μέχρι 30% απόδοση:
ή
3. Παλαιότερες μέθοδοι περιλάμβαναν την απευθείας επίδραση αλάτων του βοριουδριδίου (BH4-) με ένα μη οξειδωτικό οξύ, όπως το φωσφορικό οξύ (H3PO4) ή το αραιό θειικό οξύ (H2SO4):
4. Παρομοίως, η οξείδωση των αλάτων του βοριοϋδριδίου (BH4-) έχει επίσης επιδειχθεί και παραμένει βολική για μικρής κλίμακας παραγωγή διβορανίου(6). Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η χρήση στοιχειακού ιωδίου ως οξειδωτικό. Χρησιμοποιείται τετραϋδροφουράνιο ως διαλύτης:
5. Μια άλλη, μικρής κλίμακας μέθοδος σύνθεσης διβορανίου(6) χρησιμοποιεί (ομοίως με τη #3) καλιοβοριοϋδρίδιο (KBH4) και φωσφορικό οξύ, ως αρχικές ύλες :
6. Υπάρχει επίσης και η ακόλουθη μέθοδος Χέστελλουνγκ (Herstellung method):
Αντιδράσεις
Το διβοράνιο(6) είναι πολύ δραστικό και ευέλικτο αντιδραστήριο που έχει ένα μεγάλο αριθμό από χημικές εφαρμογές
1. Το διβοράνιο(6) υδρολύεται δίνοντας υδρογόνο και βορικό οξύ:
2. Το διβοράνιο(6) αντιδρά με αλκοόλες (ROH) δίνοντας τριμεθοξυβορικούς εστέρες [B(OR)3] :
3. Με επίδραση αμάγαλματος νατρίου σε διβορανίο(6) σε σηματίζονται νατριοβοριοϋδρίδιο (NaBH4) και Na[B3H8]. Όταν υδρίδιο του λιθίου διαλυμένο σε διαιθυλαιθέρα επιδράσει σε διβοράνιο(6) σχηματίζεται λιθιοβοριοϋδρίδιο :
4. Με επίδραση άνυδρου υδραλογόνου (HX, όπου X χλώριο ή βρώμιο) παράγεται το αντίστοιχο αλοδιβοράνιο(5) :
5. Η πιο σημανυική κατηγορία αντιδράσεων είναι η δημιουργία συμπλόκων με βάσεις κατά Lewis. Συχνά τέτοια άμεσα παράγωγα χρησιμοποιούνται για την ταχεία παραγωγή άλλων. Αξιοσημείωτη υποπερίπτωση είναι τα σύμπλοκα με τετραϋδροφουράνιο (THF) και διμεθυλοθειαιθέρα (Me2S), που είναι και οι δυο δημοφιλείς υγρά οργανικά αναγωγικά αντιδραστήρια. Σ' αυτά τα 1:1 σύμπλοκα το βόριο αποκτά τετραεδρική γεωμετρία, ενωμένο τα τρία (3) άτομα υδρογόνου και το άτομο του οξυγόνου του THF ή του θείου του Me2S, αντίστοιχα.
ή
Τα αμφίβολης σταθερότητας σύμπλοκα που λαμβάνονται διατηρούνται σε ατμόαφαιρα αζώτου και σε θερμοκρασία δωματίου (20 °C).
6. Αντιδρά με την αμμωνία (NH3), με την οποία δίνει βοραζάνιο (BH3NH3) ή διβοραδιαζάνιο (Η3ΝΒ2Η6ΝΗ3, DADB), ανάλογα με τις χρησιμοποιούμενες συνθήκες.
7. Το διβοράνιο, δίνει επίσης προϊόντα προσθήκης σε διπλούς ή τριπλούς δεσμούς, που οδηγούν σε παραπέρα αντιδράσεις και παράγωγα. Π.χ. :
8. Το διβοράνιο δρα, ακόμη, ως αναγωγικό αντιδρατήριο, ανάγοντας π.χ. καρβονικά οξέα (RCOOH) στις αντίστοιχες αλκοόλες (RCH2OH):
Παρατηρήσεις, υποσημειώσεις και αναφορές
Κατηγορία:Ανόργανα βοράνια
Ελληνοβουδιστική τέχνη
Η ελληνοβουδιστική τέχνη είναι η καλλιτεχνική έκφραση του Ελληνοβουδισμού, που είναι ουσιαστικά πολιτισμικός συγκρητισμός ανάμεσα στην κλασική ελληνική κουλτούρα και τον βουδισμό.
Ιστορικά στοιχεία
εναλλ.=|αριστερά|μικρογραφία|430x430εσ Η ελληνοβουδιστική τέχνη αναπτύχθηκε σε μια περίοδο μεγαλύτερη της χιλιετίας στην Κεντρική Ασία, ανάμεσα στις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου στον 4ο αιώνα π.Χ, και στις ισλαμικές κατακτήσεις του 7ου αιώνα. Η ελληνοβουδιστική τέχνη χαρακτηρίζεται από τον ισχυρό ιδεαλιστικό ρεαλισμό της ελληνιστικής τέχνης και τις πρώτες αναπαραστάσεις του Βούδα με ανθρώπινη μορφή, πράγμα που βοήθησε στον ορισμό του καλλιτεχνικού (και ειδικότερα του γλυπτικού) κανόνα για τη βουδιστική τέχνη διαμέσου της ασιατικής ηπείρου έως σήμερα. Αποτελεί επίσης ένα ισχυρό παράδειγμα πολιτισμικού συγκρητισμού ανάμεσα στις ανατολικές και δυτικές παραδόσεις.
Kαταγωγή
Η καταγωγή της ελληνοβουδιστικής τέχνης θα πρέπει να αναζητηθεί στο Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής (250 π.Χ – 130 π.Χ), που βρίσκονταν στο σημερινό Αφγανιστάν, από το οποίο δημιουργήθηκε το μετέπειτα Ινδοελληνικό βασίλειο (180 π.Χ-10 π.Χ). Υπό την κυριαρχία των ινδοελληνικών βασιλέων και μετέπειτα της αυτοκρατορίας των Κουσάν, η αλληλεπίδραση της ελληνικής και βουδιστικής κουλτούρας άνθισε στην περιοχή της Γανδάρα, στο σημερινό βόρειο Πακιστάν, πριν εξαπλωθεί περαιτέρω μέσα στην Ινδία, επηρεάζοντας την τέχνη της περιοχής Μαθούρα του Ουτάρ Πραντές, και στη συνέχεια την Χίντου τέχνη της αυτοκρατορίας Γκούπτα, η οποία επρόκειτο να επεκταθεί στην υπόλοιπη νοτιοανατολική Ασία.
Eπίδραση
Η επίδραση της ελληνοβουδιστικής τέχνης απλώθηκε επίσης βόρεια  προς την Κεντρική Ασία, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό την τέχνη του Ταρίμ, και ουσιαστικά τις τέχνες στην Κίνα, την Κορέα και την Ιαπωνία
Iron Monger
Iron Monger είναι ταυτότητα που χρησιμοποιήθηκε από αρκετούς φανταστικούς υπερκακούς που δημοσιεύθηκαν από την Marvel Comics.
Ο πρώτος και ο πιο αξιοσημείωτος που πήρε αυτή την ταυτότητα ήταν ο Ομπαντάια Στέιν. Πρωτοεμφανίστηκε στο Iron Man #200 (Νοέμβριος 1985) και δημιουργήθηκε από τον Ντένις Ο'Νιλ και τον Λουκ ΜακΝτόνελ.
Ο Τζεφ Μπρίτζες υποδύθηκε τον Iron Monger στην ταινία Iron Man.
Δυνάμεις και ιδιότητες
Ο Ομπαντάια Στέιν, ως Iron Monger, χρησιμοποίησε τον Θραύστη Κυκλωμάτων, ένα ιπτάμενο ρομποτικό όπλο που εκτοξεύει πυραύλους. Η πανοπλία του Iron Monger, φτιαγμένη από την Stane International, με κωδικό όνομα I-M Mark One, είναι μια οπλισμένη στολή μάχης από "ατσάλι omnium" (ένα φανταστικό κράμα), που περιέχει ποικίλο επιθετικό οπλισμό, περιλαμβάνοντας έναν ισχυρό εξωσκελετό που ενισχύει την δύναμη του χρήστη, οι ακτίνες του αντιδραστήρα τροφοδοτούνται από τα γάντια, και μία έντονη ακτίνα λέιζερ που βρίσκεται στον θώρακα της στολής. Η στολή παρέχει στον χρήστη την ικανότητα της πτήσης, χάρη στις μαγνητικά τροφοδοτημένες τουρμπίνες. Από τότε που η πανοπλία του Iron Monger βασίστηκε σε μία τροποποιημένη έκδοση του σχεδιασμού του Iron Man του Τόνι Σταρκ, οι ικανότητες της πανοπλίας είναι παρόμοιες με της αρχικής κόκκινης και χρυσής πανοπλίας, αλλά με αυξημένη δύναμη. Οι αντιδραστήρες ήταν πιο δυνατοί και η πανοπλία ήταν επίσης πιο μεγάλη από την πανοπλία του Iron Man. Ήταν πιθανώς αναλογικά δυνατότερη. Ο Iron Monger (εκτός από την πανοπλία του Iron Man) ήταν επίσης εξωτερικά ελεγχόμενη από υπολογιστή. Ο Στέιν, στην προσπάθειά του να χρησιμοποιήσει τον χειροκίνητο έλεγχο για να αντισταθμιστεί με την έλλειψη εμπειρίας του στην χρήση της πανοπλίας, προέκυψε μια αδυναμία και έτσι ο Στάρκ την εκμεταλλεύτηκε για να απενεργοποιήσει την στολή.
ΡΣΣ Βιζέ
Η Ρουαγιάλ Σερκλ Σπορτίφ Βιζέ ήταν μια βελγική ποδοσφαιρική ομάδα από την πόλη Βιζέ της Επαρχίας της Λιέγης. Συμμετέχει στη δεύτερη κατηγορία του βελγικού ποδοσφαίρου. Ιδρύθηκε το 1924. Έδρα της ομάδας είναι το Σταντ ντε λα Σιτέ ντε λ'Ουά, χωρητικότητας 5.400 θέσεων. Καλύτερη επίδοση της ομάδας στο Κύπελλο Βελγίου (ποδόσφαιρο ανδρών) είναι στο γύρο των 32 τον Ιούλιο του 1994.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ιδρύσεις ποδοσφαιρικών ομάδων το 1924 Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομάδες Βελγίου Κατηγορία:ΡΣΣ Βιζέ
Body shaming
Body shaming αποτελούν πράξεις ή εκφράσεις χλευασμού της εξωτερικής εμφάνισης ενός ατόμου. Το εύρος του body shaming μπορεί να περιλαμβάνει χλευασμό για παχύσαρκους, λιποβαρείς ανθρώπους, ύψους, υπερβολικής τριχοφυίας, χρώματος μαλλιών, σχήμα σώματος, μυϊκότητας, χαρακτηριστικών του προσώπου, όπως η μύτη,  ύπαρξη δερματοστιξίας και τρυπήματα ή ασθένειες που αφήνουν κάποια σημάδια, όπως η ψωρίαση. Ορισμένες μορφές body shaming έχουν αρχαία προέλευση ή αποτελούν δεισιδαιμονίες, όπως η προκατάληψη για τα κόκκινα μαλλιά.
Παραπομπές
Κατηγορία:Ρατσισμός
ΦφΡ Νοϊμύνστερ
Η ΦφΡ Νοϊμύνστερ (γερμανικά: VfR Neumünster) είναι γερμανική ποδοσφαιρική ομάδα με έδρα το Νοϊμύνστερ του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν. Η ομάδα ιδρύθηκε στις 3 Μαρτίου 1910 σαν ΦΒ Νοϊμύνστερ από μέλη της ΦΚ Τζερμάνια 1907 Νοϊμύνστερ και της ΦΚ Βικτόρια 1909 Νοϊμύνστερ''. Το 1924, στην ομάδα εντάχθηκε η ΦΦΡ 1923 Νοϊμύνστερ, η οποία ήταν το ποδοσφαιρικό τμήμα της ΤΒ Γκατ-Χειλ Νοϊμύνστερ, δημιουργώντας τη σημερινή ομάδα. Έδρα της ομάδας είναι το Grümmi-Arena, χωρητικότητας 10000 θεατών.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομάδες Γερμανίας Κατηγορία:Ιδρύσεις ποδοσφαιρικών ομάδων το 1910
Δακία
Στην αρχαία γεωγραφία, ιδιαίτερα σε Ρωμαϊκές πηγές, η Δακία ήταν η χώρα που κατοικείτο από τους Δάκες. Οι Έλληνες αναφέρονταν σ' αυτούς ως Γέτες, που ήταν συγκεκριμένα ένας κλάδος των Θρακών, βόρεια της οροσειράς του Αίμου.
Η Δακία οριζόταν νότια περίπου από τον Δούναβη ποταμό, στις Ελληνικές πηγές Ίστρος, ή στη μέγιστη έκταση της από τον Αίμο. Η Μοισία (Δοβρουτσά), μια περιοχή νότια του Δούναβη, ήταν μια βασική περιοχή, όπου ζούσαν οι Γέτες και αλληλεπιδρούσαν με τους Αρχαίους Έλληνες. Στα ανατολικά οριζόταν από τον Εύξεινο Πόντο (Μαύρη Θάλασσα) και τον ποταμό Δάναστρι (Δνείστερο), σε Ελληνικές πηγές και Τύρα, και από τον Τίσα στα δυτικά. Αλλά έχουν καταγραφεί αρκετοί Δακικοί οικισμοί μεταξύ των ποταμών Δνείστερου και Ύπανι (Νότιου Μπουγκ).
Κατά καιρούς η Δακία περιελάμβανε περιοχές μεταξύ του Τίσα και του Μέσου Δούναβη. Τα Καρπάθια Όρη βρίσκονταν στο μέσο της Δακίας. Έτσι αντιστοιχεί στα σημερινά κράτη Ρουμανία και Μολδαβία, καθώς και μικρότερα τμήματα των Βουλγαρίας, Σερβίας, Ουγγαρίας και Ουκρανίας.
Οι Δάκες (ή Γέτες) ήταν Βόρειες Θρακικές φυλές. Οι Δακικές φυλές είχαν τόσο ειρηνικές όσο και πολεμικές σχέσεις με άλλες γειτονικές φυλές όπως οι Σαρμάτες, οι Σκύθες και οι Κέλτες.
Ενα Δακικό Βασίλειο μεταβαλλόμενου μεγέθους υπήρχε μεταξύ του 82 π.Χ. και της Ρωμαϊκής κατάκτησης το 106 μ.Χ. Η πρωτεύουσα της Δακίας Ζαρμιζεγεθούσα, που βρισκόταν στη σημερινή Ρουμανία, καταστράφηκε από τους Ρωμαίους, αλλά το όνομά της προστέθηκε σε εκείνο της νέας πόλης (Ulpia Traiana Sarmizegetusa) που χτίστηκε από αυτούς ως νέα πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής επαρχίας της Δακίας.
Ονοματολογία
Οι Δάκες αναφέρονται για πρώτη φορά στα γραπτά των Αρχαίων Ελλήνων στον Ηρόδοτο(Ιστορίαι Βιβλίο IV XCIII: "[Οι Γέτες] η ευγενέστερη καθώς και η δικαιότερη από όλες τις Θρακικές φυλές") και στον Θουκυδίδη(Πελοποννησιακοί πόλεμοι, Βιβλίο ΙΙ: "[Οι Γέτες] συνορεύουν με τους Σκύθες και είναι οπλισμένοι κατά τον ίδιο τρόπο, όντας όλοι έφιπποι τοξότες").
Γεωγραφία
Η έκταση και η θέση της Δακίας διέφερε στις τρεις παρακάτω ιστορικές περιόδους της:
1oς αιώνας μ.Χ.
Ο Στράβων στα Γεωγραφικά του, γραμμένα γύρω στα 20 μ.Χ., αναφέρει :
"Όσο για το νότιο μέρος της Γερμανίας πέρα από τις Αλπεις, το τμήμα που συνορεύει με τον ποταμό αυτό κατέχεται από τους Σουηβούς, τότε αμέσως παρακείμενη είναι η χώρα των Γετών, που, αν και αρχικά στενή, απλώνεται κατά μήκος του Ίστρου στη νότια πλευρά της και στην αντίθετη πλευρά της κατά μήκος της βουνοπλαγιάς του Ερκυνίου Δάσους (γιατί η χώρα των Γετών περιλαμβάνει επίσης τμήμα των βουνών) και μετά διευρύνεται προς βορράν μέχρι τις Πύλες του Τύρα (Δνείστερου), αλλά δεν μπορώ να πω τα ακριβή σύνορα.
Βάσει αυτών οι Λέγκιελ και Ράνταν (1980), Χόντινοτ (1981) and Mάουντιν (1998) θεωρούν ότι οι Γετοδάκες κατοικούσαν και τις δύο πλευρές του ποταμού Τίσα πριν την εμφάνιση των Κελτών Βόιων και εκ νέου μετά την ήττα τους από τους Δάκες. Η κατοχή των Δακών μεταξύ Δούναβη και Τίσα δεν ήταν σημαντική. Πάντως ο αρχαιολόγος Πάρντους υποστήριξε παρουσία των Δακών δυτικά του Τίσα από την εποχή του Βυρεβίστα. Σύμφωνα με τον Τάκιτο (56 μ.Χ. – 117 μ.Χ.). Οι Δάκες συνόρευαν με τη Γερμανία στα νοτιοδυτικά και τους Σαρμάτες στα ανατολικά. Τον 1ο αιώνα μ.Χ. στα δυτικά της Δακίας εγκαταστάθηκανοι Ιαζύγοι (Σαρματικό φύλο), στην πεδιάδα μεταξύ Δούναβη και Τίσα, σύμφωνα με την ερμηνεία των μελετητών του κειμένου του Πλινίου : "Τα υψηλότερα μέρη μεταξύ του Δούναβη και του Ερκυνίου Δάσους (Μέλανα Δρυμού) μέχρι τα χειμερινά καταλύματα της Παννονίας στο Κάρνουτουμ και οι πεδιάδες και η επίπεδη χώρα των Γερμανικών συνόρων κατέχονται από τους Σαρμάτες Ιαζύγκες, ενώ οι Δάκες, τους οποίους έχουν εκδιώξει, κατέχουν τα βουνά και τα δάση μέχρι τον ποταμό Θάι (Τίσα)".
2ος αιώνας μ.Χ.
Γραμμένη λίγες δεκαετίες μετά τη Ρωμαϊκή κατάκτηση της Δακίας το 105–106 μ.Χ., η Γεωγραφία του Πτολεμαίου περιελάμβανε και τα σύνορα της Δακίας. Σύμφωνα με ερμηνεία των μελετητών του Πτολεμαίου (Χρουσέφσκι 1997, Μπάνμπερι 1879, Μόκσι 1974, Μπαρμπουλέσκου και Νάγκλερ 2005) η Δακία ήταν η περιοχή μεταξύ των ποταμών Τίσα, Δούναβη. άνω Δνείστερου και Σερέτη. Οι συμβατικοί ιστορικοί δέχονται αυτή την ερμηνεία.
Ο Πτολεμαίος αναφέρει επίσης δύο Δακικά τοπωνύμια στην άνω Πολωνία, στην κοιλάδα του Άνω Βιστούλα : Σουσουντάβα και Σετιντάβα (με την παραλλαγή σε χειρόγραφο Γετιντάβα). Αυτά μπορεί να ήταν απόηχος της επέκτασης του Βυρεβίστα. Φαίνεται ότι αυτή η βόρεια επέκταση της Δακικής γλώσσας, μέχρι τον ποταμό Βιστούλα διήρκεσε μέχρι το 170–180 μ.Χ., οπότε η μετανάστευση των Βανδάλων Χάστιγκς απώθησε αυτή τη βόρεια Δακική ομάδα. Αυτή η Δακική ομάδα, πιθανόν οι Κοστοβώκοι/πολιτισμός Λίπιτσα, συσχετίζεται από τον Γκούντμουντ Σούτε (1872-1958, Δανός φιλόλογος και ιστορικός) με πόλεις που έχουν την ειδική Δακική γλωσσική κατάληξη "νταβα", π.χ. Σετιντάβα.
Η Ρωμαϊκή επαρχία Dacia Traiana, ιδρυθείσα από τους νικητές των Δακικών Πολέμων (101–102 aκαι 105–106), αρχικά περιελάμβανε μόνο τις σημερινές περιοχές Βανάτο, Ολτένια (δυτική Βλαχία) και Τρανσυλβανία και στη συνέχεια επεκτάθηκε σταδιακά σε τμήματα της Μολδαβίας, ενώ η Δοβρουτσά και το Μπουντζάκ ανήκαν στη Ρωμαϊκή επαρχία της Μοισίας.
Τον 2ο αιώνα μ.Χ., μετά τη Ρωμαϊκή κατάκτηση, ο Πτολεμαίος θέτει τα ανατολικά σύνορα της Dacia Traiana (της Ρωμαϊκής επαρχίας) στον ποταμό Hierasus (Σερέτη), στη σημερινή Ρουμανία. Η Ρωμαϊκή κυριαρχία επεκτάθηκε στη νοτιοδυτική περιοχή του Δακικού Βασιλείου (αλλά όχι το μεταγενέστερα γνωστό ως Μαραμούρες), σε τμήματα του μεταγενέστερου Πριγκιπάτου της Μολδαβίας ανατολικά του Σερέτη και βόρεια του Άνω Τραϊανίου Τείχους και σε περιοχές της σημερινής Μουντενίας (ανατολική Βλαχία) και Ουκρανίας, εκτός των ακτών της Μαύρης Θάλασσας.
Μετά τους Μαρκομανικούς Πολέμους (166–180 μ.Χ.), είχαν αρχίσει να κινούνται Δακικές ομάδες έξω από τη Ρωμαϊκή Δακία. Ηταν 12.000 Δάκες από την περιοχή της Ρωμαϊκής Δακίας, διωγμένοι από τη χώρα τους. Πατρίδα τους μπορεί να ήταν η περιοχή του Άνω Τίσα, αλλά δεν μπορούν να αποκλεισθουν άλλα μέρη.
Η μεταγενέστερη Ρωμαϊκή επαρχία Dacia Aureliana οργανώθηκε εντός της πρώην Άνω Μοισίας μετά την αποχώρηση του Ρωμαϊκού στρατού από τη Δακία, επί της βασιλείας του αυτοκράτορα Αυρηλιανού (271–275 μ.Χ.). Αναδιοργανώθηκε ως Dacia Ripensis (ως στρατιωτική επαρχία) και Dacia Mediterranea (ως πολιτική επαρχία).
Πόλεις
Ο Πτολεμαίος δίνει ένα κατάλογο 43 ονομάτων πόλεων της Δακίας, εκ των οποίων αναμφίβολα 33 ήταν Δακικής προέλευσης. Τα περισσότερα από αυτά περιείχαν την κατάληξη ΄ντάβα΄, (που σημαίνει οικισμός, χωριό). Αλλα όμως Δακικά ονόματα στον κατάλογο δεν έχουν αυτή την κατάληξη (π.χ. Ζερμιζεγκετούσα). Ακόμη εννέα άλλα ονόματα Δακικής προέλευσης φαίνεται να έχουν εκλατινισθεί.
Οι πόλεις των Δακών ήταν γνωστές ως -dava, -deva, -δαυα, -δεβα ή -δαβα, κλπ. Ακολουθεί κατάλογος Δακικών δαβα.
Γιλδόβα, χωριό στη Θράκη, άγνωστης θέσης.
Θερμιδάβα, πόλη στη σημερινή Δαλματία, πιθανόν εξελληνισμένη μορφή του Γκερμιντάβα.
Πουλπουντέβα, σημερινή Φιλιππούπολη στη Βουλγαρία.
Ρουβοβόστης
Οι Γετοδάκες κατοικούσαν και τις δύο πλευρές του ποταμού Τίσα πριν την εμφάνιση των Κελτών Βόιων και εκ νέου μετά την ήττα τους από τους Δάκες υπό τον βασιλιά Βουρεβίστα. Φαίνεται πιθανό το Δακικό κράτος να προέκυψε ως μια ασταθής φυλετική συνομοσπονδία, που ενοποιήθηκε μόνο ευκαιριακά από χαρισματική ηγεσία τόσο στο στρατιωτικοπολιτικό όσο και στον ιδεολογικό-θρησκευτικό τομέα. Στις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. υπό την εξουσία του Ρουβοβόστη, Δάκα βασιλιά στη σημερινή Τρανσυλβανία, η ισχύς των Δακών στη λεκάνη των Καρπαθίων αυξήθηκε αφότου νίκησαν τους Κέλτες, που προηγουμένως κυριαρχούσαν στην περιοχή.
Ορόλης
Βασίλειο της Δακίας υπήρχε επίσης το πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. υπό τον Βασιλιά Ορόλη. Οι συγκρούσεις με τους Βαστάρνες και τους Ρωμαίους (112–109 π.Χ., 74 π.Χ.), εναντίον των οποίων είχαν βοηθήσει τους Σκορδίσκους και τους Δάρδανους, αποδυνάμωσαν τους τελευταίους.
Βυρεβίστας
Ο Βυρεβίστας (Βοιρεβίστας), σύγχρονος του Ιούλιου Καίσαρα, κυβέρνησε τις Γετοδακικές φυλές μεταξύ 82 και 44 π.Χ. Αναδιοργάνωσε πλήρως τον στρατό και προσπάθησε να ενισχύσει το ηθικό και την υπακοή του λαού, πείθοντάς τους να ξεριζώσουν τα αμπέλια τους και να σταματήσουν να πίνουν κρασί. Επί της βασιλείας του τα όρια του Δακικού Βασιλείου επεκτάθηκαν στο μέγιστό τους. Οι Βαστάρνες και οι Βόιοι κατακτήθηκαν και ακόμη και οι Ελληνικές πόλεις Ολβία και Απολλωνία στον Εύξεινο Πόντο (Μαύρη Θάλασσα) αναγνώριζαν την εξουσία του. Το 53 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρ ανέφερε ότι οι χώρες των Δακών άρχιζαν στις ανατολικές παρυφές του Ερκυνίου Δάσους.
Ο Βυρεβίστας κατάργησε την εντόπια κοπή νομισμάτων από τις τέσσερις μεγάλες φυλετικές ομάδες υιοθετώντας ως νόμισμα εισαγόμενα ή αντιγραμμένα Ρωμαϊκά δηνάρια. Επί της βασιλείας του ο Βυρεβίστας μετέφερε την πρωτεύουσα των Γετοδακών από το Αργέδαυον στη Ζαρμιζεγεθούσα. Για ενάμιση τουλάχιστον αιώνα η Ζαρμιζεγεθούσα ήταν πρωτεύουσα της Δακίας και η ακμή της κορυφώθηκε υπό τον Βασιλιά Δεκέβαλο. Οι Δάκες φαίνονταν τόσο απειλητικοί, που ο Καίσαρ σχεδίασε μια εκστρατεία εναντίον τους, την οποία απέτρεψε ο θάνατός του το 44 π.Χ. Την ίδια χρονιά ο Βυρεβίστας δολοφονήθηκε και το βασίλειο διαιρέθηκε σε τέσσερα (αργότερα πέντε) τμήματα με ξεχωριστούς ηγεμόνες.
Κότισων
Οι Δάκες μνημονεύονται συχνά ως υπό τον Αύγουστο, σύμφωνα με τον οποίο είχαν υποχρεωθεί να αναγνωρίσουν τη Ρωμαϊκή κυριαρχία. Όμως επ' ουδενί ήταν υποταγμένοι και σε μεταγενέστερες εποχές για να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους εκμεταλλεύονταν κάθε ευκαιρία να διασχίσουν τον παγωμένο Δούναβη τον χειμώνα και να λεηλατούν τις Ρωμαϊκές πόλεις στην επαρχία της Μοισίας.
Ο Στράβων αναφέρει : "Αν και οι Γέτες και οι Δάκες είχαν κάποτε αποκτήσει πολυ μεγάλη δύναμη, ώστε να μπορούν στην πράξη να πραγματοποιούν εκσατρατεία διακοσίων χιλιάδων ανδρών, τώρα έχουν απομειωθεί σε μόνο σαράντα χιλιάδες και λίγο θέλουν για να δηλώσουν υπακοή στους Ρωμαίους, αν και ακόμη δεν είναι εντελώς ενδοτικοί, λόγω των ελπίδων που βασίζουν στους γερμανούς, εχθρούς των Ρωμαίων". Αυτό συνέβη γιατί η αυτοκρατορία του Βυρεβίστα χωρίστηκε μετά τον θάνατό του σε τέσσερα και αργότερα πέντε μικρότερα κράτη, όπως εξηγεί ο Στράβων, "Μόνο πρόσφατα, όταν ο Αύγουστος Καίσαρ διοργάνωσε μια εκστρατεία εναντίον τους, ο αριθμός των μερών στα οποία η αυτοκρατορία είχε διαιρεθεί ήταν πέντε, αν και τον καιρό της εξέγερσης ήταν τέσσερα. Τέτοιες διαιρέσεις, να είστε βέβαιοι, είναι προσωρινές μόνο και διαφέρουν κατά καιρούς.
Δεκέβαλος
Ο Δεκέβαλος κυβέρνησε τους Δάκες μεταξύ 87 και 106 μ.Χ. Τα σύνορα της Δακίας του Δεκέβαλου ορίζονταν από τον ποταμό Τίσα στα δυτικά, τα Καρπάθια στα βόρεια και τον Δνείστερο Ποταμό στα ανατολικά. Το όνομά του σημαίνει "δυνατός σαν δέκα άνδρες".
Οι Δακικοί πόλεμοι του Τραϊανού
Οι Δακικοί πόλεμοι (101-102, 105-106) ήταν δύο στρατιωτικές εκστρατείες κατά τις οποίες πολέμησε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ενάντια στη Δακία κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Αυτοκράτορα Τραϊανού. Οι συγκρούσεις είχαν ως αφορμή τη συνεχή απειλή της Δακίας στη Μοισία, επαρχία του Δούναβη και επίσης την αυξανόμενη ανάγκη για προμήθειες από την οικονομία της Αυτοκρατορίας.
Ο Τραϊανός έστρεψε την προσοχή του στη Δακία, μια περιοχή βόρεια της Μακεδονίας και της Ελλάδας και ανατολικά του Δούναβη η οποία βρισκόταν στη Ρωμαϊκή ατζέντα από πριν τις μέρες του Καίσαρα όταν οι Δάκοι νίκησαν ένα ρωμαϊκό στράτευμα στη Μάχη της Ιστρίας. Το 85 μ.Χ. οι Δάκοι μαζεύτηκαν πάνω από τον Δούναβη και λεηλάτησαν τη Μοισία και αρχικά νίκησαν το στράτευμα το οποίο ο Αυτοκράτορας Δομιτιανός έστειλε εναντίον τους. Οι Ρωμαίοι νικήθηκαν στη Μάχη του Τάπαι το 88 και καθορίστηκε ανακωχή.
Ο Αυτοκράτορας Τραϊανός ξεκίνησε εχθροπραξίες εκ νέου ενάντια στη Δακία και, έπειτα από έναν αριθμό μαχών ο οποίος δεν είναι επιβεβαιωμένος, νίκησε των Δάκο βασιλιά Δεκέβαλο στη Δεύτερη Μάχη του Τάπαι το 101. Με τους στρατιώτες του Τραϊανού να πιέζουν προς την πρωτεύουσα της Δακίας, τη Ζαρμιζεγεθούσα, ο Δεκέβαλος επιδίωξε όρους για άλλη μια φορά. Ο Δεκέβαλος ανέκτησε εκ νέου τη δύναμή του στα χρόνια που ακολούθησαν και επιτέθηκε στα ρωμαϊκά φρούρια ξανά το 105. Ως απάντηση ο Τραϊανός εισέβαλε ξανά στη Δακία, πολιορκώντας τη Δακική πρωτεύουσα στην Πολιορκία της Ζαρμιζεγεθούσας και την κατεδάφισε. Με τη Δακία καταπνηγμένη, ο Τραϊανός ακολούθως εισέβαλε στην αυτοκρατορία της Παρθίας στην ανατολή, με τις κατακτήσεις του αυτές, να επεκτείνουν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στη μεγαλύτερη έκτασή της. Τα ανατολικά σύνορα της Ρώμης κυβερνούνταν έμμεσα από ένα σύστημα πελατικών κρατών για μια περίοδο, οδηγώντας σε λιγότερο άμεσες εκστρατείες απ’ ότι στη δύση σε αυτή την περίοδο.
Αρχικές συγκρούσεις
Από την εποχή της κυβέρνησης του Βυρεβίστα, ο οποίος θεωρείται ευρέως ως ο καλύτερος βασιλιάς της Δακίας -που κυβέρνησε ανάμεσα στο 82 π.Χ. και 44 π.Χ.- οι Δάκοι αποτελούσαν απειλή για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο ίδιος ο Καίσαρας είχε οργανώσει ένα σχέδιο για να ξεκινήσει εκστρατεία ενάντια στη Δακία. Η απειλή μειώθηκε όταν δυναστικές δυσκολίες στη Δακία οδήγησαν στη διαχώριση της σε τέσσερα (ή πέντε, εξαρτάται από την πηγή) φυλετικά κράτη που κυβερνούνταν ξεχωριστά μετά τον θάνατο του Βυρεβίστα το 44 π.Χ. Ο Αύγουστος αργότερα ήρθε σε σύγκρουση με τη Δακία αφότου έστειλε απεσταλμένους προσφέροντας την υποστήριξή της ενάντια στον Μάρκο Αντώνιο σε αντάλλαγμα με «απαιτήσεις», η φύση των οποίων δεν έχει καταγραφεί. Ο Αύγουστος αρνήθηκε την προσφορά και η Δακία προσέφερε την υποστήριξή της στον Αντώνιο. Το 29 π.Χ., ο Αύγουστος έστειλε αρκετές τιμωρητικές εξορμήσεις στη Δακία με αρχηγό τους τον Μάρκο Λικίνιο Κράσσο, τον πρόξενο του προηγούμενου χρόνου, ο οποίος προκάλεσε σοβαρές απώλειες και απ’ ότι φαίνεται σκότωσε τρείς από τους πέντε βασιλιάδες τους. Παρόλο που οι Δακικές επιδρομές στην Παννονία και στη Μοισία συνέχισαν για αρκετά χρόνια παρά την ήττα τους, η απειλή της Δακίας είχε ουσιαστικά τελειώσει.
Τότε, μετά από 116 χρόνια σχετικής ηρεμίας κατά μήκος του Ρωμαϊκού συνόρου, τον χειμώνα του 85 μ.Χ. μέχρι το 86 μ.Χ. ο στρατός του βασιλιά Ντύρα με αρχηγό τον στρατηγό Διουρπανέο επιτέθηκε στη Ρωμαϊκή επαρχία της Μοισίας, σκοτώνοντας τον κυβερνήτη της, Όππιο Σαβίνο, ο οποίος ήταν πρώην πρόξενος.
Αιτίες του πρώτου πολέμου
Καθ’ όλο τον 1ο αιώνα, ρωμαϊκή πολιτική επέβαλλε ότι απειλές από γειτονικά κράτη και επαρχίες έπρεπε να περιοριστούν αμέσως. Η συνθήκη ειρήνης που ακολούθησε μετά την Πρώτη Μάχη του Τάπαι, η οποία ακολουθήθηκε από μια ασαφή και δαπανηρή ρωμαϊκή νίκη στα ίδια εδάφη τον επόμενο χρόνο, δεν σύμφερε την Αυτοκρατορία. Μετά την ειρήνη του 89 μ.Χ., ο Δεκέβαλος έγινε υπάλληλος της Ρώμης, με την αποδοχή του Δεκέβαλου ως βασιλιά (rex amicus). Απέκτησε ένα εφάπαξ ποσό χρημάτων, ετήσιους οικονομικούς μισθούς, τεχνήτες σαν αντάλλαγμα αφιερωμένοι και στην ειρήνη και στον πόλεμο, και μηχανές πολέμου ώστε να προστατέψει τα σύνορα της αυτοκρατορίας. Οι τεχνήτες χρησιμοποιούνταν από τους Δάκους για να αναβαθμίσουν τις δικές τους άμυνες. Κάποιοι ιστορικοί πιστεύουν ότι αυτή ήταν μια ειρήνη η οποία δεν σύμφερε και ότι μπορεί να οδήγησε στη δολοφονία του Δομιτιανού τον Σεπτέμβριο του 96. Εκτός από κάποια συνεργασία στο διπλωματικό μέτωπο με τον Δομιτιανό, ο Δεκέβαλος συνέχισε να πηγαίνει ενάντια στη Ρώμη.
Εκείνη την εποχή, η Ρώμη υπέφερε από οικονομικές δυσκολίες για τις οποίες ευθύνονταν σε μεγάλο βαθμό οι στρατιωτικές εκστρατείες στην Ευρώπη και εν μέρει λόγω του χαμηλού ποσοστού χρυσού στα ρωμαϊκά χρήματα έπειτα από διαταγή του Αυτοκράτορα Νέρωνα. Επιβεβαιωμένες φήμες για Δακικό χρυσό και άλλες πολύτιμες προμήθειες για εμπόριο όξυναν τη διαμάχη, όπως επίσης έκανε και η εριστική συμπεριφορά των Δάκων, αφού ήταν «ανυπότακτοι και αδιάσπαστοι».
Όμως, άλλοι επείγοντες λόγοι τους έδωσαν το κίνητρο για να δράσουν. Ερευνητές εκτιμούν ότι μόνο το δέκα τοις εκατό των βαρβάρων όπως οι Ισπανοί και οι Γάλλοι πολεμιστές είχαν πρόσβαση σε σπαθιά, συνήθως η αριστοκρατία. Εν αντιθέσει η Δακία είχε πλούσιες προμήθειες σιδήρου και χαλκού και ήταν πολυγραφότατοι μεταλλουργοί. Ένα μεγάλο ποσοστό Δάκων είχαν σπαθιά, μειώνοντας έτσι σημαντικά το στρατιωτικό πλεονέκτημα της Ρώμης. Οι Δάκοι είχαν 250.000 πιθανούς πολεμιστές, αρκετούς για να κάνουν εισβολή. Είχαν συμμαχίες με αρκετούς από τους γείτονές τους και είχαν φιλικές σχέσεις με άλλους τους οποίους η Ρώμη θεωρούσε εχθρούς. Η Ρώμη δεν είχε χειροπιαστή αμυντική πολιτική και δεν θα μπορούσε να επιβιώσει έναν αμυντικό πόλεμο. Γι’ αυτό, ο νέος Αυτοκράτορας Τραϊανός, ο οποίος ήταν έμπειρος στρατιώτης και ειδικός στην τακτική, ξεκίνησε να ετοιμάζεται για πόλεμο. Το ότι η Δακία θεωρούταν σημαντική απειλή φαίνεται από το γεγονός ότι ο Τραϊανός απέσυρε στρατιώτες από άλλα σύνορα αφήνοντας τα επικίνδυνα πολύ απροστάτευτα.
Ο πρώτος πόλεμος
Αφότου απέκτησε την ευλογία της γερουσίας για πόλεμο, μέχρι το 101 ο Τραϊανός ήταν έτοιμος να κάνει κίνηση προς τη Δακία. Αυτός ήταν ένας πόλεμος κατά τον οποίο η ρωμαϊκή στρατιωτική ευφυία και μηχανική επιδείχτηκαν καλά. Η ρωμαϊκή επίθεση ηγούταν από δύο σειρές λεγεωνάριων, πηγαίνοντας ευθεία προς την καρδιά της Δακίας, καίγοντας πόλεις και χωριά στον δρόμο. Ο Τραϊανός νίκησε ένα δακικό στράτευμα στη Δεύτερη Μάχη του Τάπαι.
Τον χειμώνα του 101-2, ο ρωμαϊκός στρατός υπό τον Τραϊανό είχε συγκεντρωθεί κοντά στην πόλη που αργότερα έγινε η Νικόπολη στη διασταύρωση του Ιατρού και στους ποταμούς Ροζίτσα σε ετοιμότητα για την επίθεση από τη Σαρματική φυλή Ροξολάνι από τα βόρεια του Δούναβη οι οποίοι ήταν σύμμαχοι των Δάκων, και κατέληξε σε ρωμαϊκή νίκη για την οποία η πόλη πήρε το όνομά της.
Το 102 ο Δεκέβαλος επέλεξε να κάνει ειρήνη έπειτα από επιπλέον μικρότερες συγκρούσεις. Ο πόλεμος είχε ολοκληρωθεί με μια σημαντική ρωμαϊκή νίκη. Μια γέφυρα αργότερα γνωστή ως η γέφυρα του Τραϊανού χτίστηκε απέναντι από τον Δούναβη στην Ντρομπέτα για να βοηθηθούν οι λεγεωνάριοι στη μετακίνησή τους. Αυτή η γέφυρα, πιθανότατα η μεγαλύτερη εκείνη την εποχή αλλά και για πολλούς επόμενους αιώνες, σχεδιάστηκε από τον Απολλόδωρο της Δαμασκού και ο σκοπός της ήταν να βοηθήσει τον ρωμαϊκό στρατό να μετακινηθεί γρηγορότερα προς τη Δακία στην περίπτωση μελλοντικού πολέμου. Σύμφωνα με τους όρους της ειρήνης, ο Δεκέβαλος απέκτησε τεχνική και στρατιωτική ενίσχυση από τους Ρωμαίους με σκοπό να δημιουργήσει μια ισχυρή συμμαχική ζώνη ενάντια στις επικίνδυνες πιθανές εξορμήσεις από τις βόρειες και ανατολικές περιοχές από εχθρικούς μεταναστευτικούς λαούς. Οι προμήθειες αντ’ αυτού χρησιμοποιήθηκαν για να χτιστούν εκ νέου Δακικά φρούρια και για την ενίσχυση του στρατού. Λίγο αργότερα ο Δεκέβαλος στράφηκε ενάντια στους Ρωμαίους ξανά.
Ο δεύτερος πόλεμος
Μετά τον πρώτο πόλεμο, ο Δεκέβαλος συμμορφώθηκε με τη Ρώμη για ένα διάστημα, αλλά σύντομα υποκινούσε εξέγερση ανάμεσα στις φυλές ενάντια τους και λεηλατούσε ρωμαϊκές αποικίες απέναντι από τον Δούναβη. Πιστός στη θαρραλέα και αισιόδοξη φύση του, Ο Τραϊανός συγκέντρωσε τις δυνάμεις του το 105 μ.Χ. για έναν δεύτερο πόλεμο.
Όπως και η πρώτη σύγκρουση, ο δεύτερος πόλεμος περιείχε αρκετές συγκρούσεις που κόστισαν για τον ρωμαϊκό στρατό. Αντιμέτωποι με μεγάλους αριθμούς σύμμαχων φυλών, οι λεγεώνες δυσκολεύτηκαν να αποκτήσουν μια σαφή νίκη, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας δεύτερης προσωρινής ειρήνης. Εν τέλει, αφού προκλήθηκε από τη συμπεριφορά του Δεκέβαλου και τις συνεχείς του παραβάσεις της συνθήκης, η Ρώμη έφερε ξανά ενισχύσεις, πήρε την επίθεση και τα κατάφερε το 105. Τον επόμενο χρόνο σταδιακά κατέκτησαν το σύστημα φρουρίων στα βουνά που περικύκλωνε τη Δακική πρωτεύουσα, Ζαρμιζεγεθούσα. Η τελευταία αποφασιστική μάχη έλαβε χώρα κοντά στα τείχη της Ζαρμιζεγεθούσας, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 106, με τη συμμετοχή των λεγεώνων II Adiutrix και IV Flavia Felix και μια διμοιρία (vexillatio) από την VI Ferrata.
Οι Δάκοι απώθησαν την πρώτη επίθεση, αλλά οι Ρωμαίοι, που είχαν τη βοήθεια ενός προδοτικού ντόπιου αριστοκράτη, βρήκαν και κατέστρεψαν τους υδροσωλήνες της Δακικής πρωτεύουσας. Ξεμένοντας από νερό και τρόφιμα η πόλη έπεσε και κατεδαφίστηκε. Ο Δεκέβαλος ξέφυγε, αλλά ακολουθήθηκε από το ρωμαϊκό ιππικό και αυτοκτόνησε ώστε να μην υποταχθεί. Παρόλα αυτά, ο πόλεμος συνεχίστηκε. Χάρη στην προδοσία ενός έμπιστου στον Δάκο βασιλιά, τον Βίκιλη, οι Ρωμαίοι βρήκαν τον θησαυρό του Δεκέβαλου στον ποταμό της Σαργεσίας/Σαργετίας –μια περιουσία που εκτιμήθηκε από τον Καρκοπίνο κάπου στα 165.000 κιλά χρυσάφι και 331.000 κιλά ασήμι. Η τελευταία μάχη έλαβε χώρα στο Πορολίσσιο.
Ολοκλήρωση και συνέπειες
Η ολοκλήρωση του Δακικού πολέμου σημειώθηκε ως επιτυχία για τη Ρώμη και τον στρατό της. Ο Τραϊανός ανακοίνωσε 123 μέρες γιορτής για όλη την Αυτοκρατορία. Τα πλούσια σε χρυσό ορυχεία της Δακίας ασφαλίστηκαν και εκτιμάται ότι η Δακία τότε έκανε δωρεά 700 εκατομμύρια δηνάρια ετησίως στη ρωμαϊκή οικονομία, παρέχοντας χρηματοδότηση για τις μελλοντικές εκστρατείες της Ρώμης και βοηθώντας στον ταχύτατο πολλαπλασιασμό των ρωμαϊκών πόλεων σε όλη την Ευρώπη. Τα απομεινάρια των μεταλλευτικών δραστηριοτήτων φαίνονται ακόμα, ειδικά στη Roșia Montană. Εκατό χιλιάδες αρσενικοί σκλάβοι στάλθηκαν πίσω στη Ρώμη, η Δακία έγινε παράρτημα, έγινε επαρχία ενώ το βόρειο κομμάτι παρέμενε ελεύθερο αλλά ποτέ δεν σχημάτισε κράτος.
Οι δύο πόλεμοι ήταν αξιοσημείωτες νίκες στις διαχρονικές επεκτατικές εκστρατείες της Ρώμης, χάρη στις οποίες ο Τραϊανός απέκτησε τον θαυμασμό και την υποστήριξη του λαού. Το τέλος των Δακικών πολέμων σημείωσε την αρχή μιας περιόδου σταθερής ανάπτυξης και σχετικής ειρήνης στη Ρώμη. Ο Τραϊανός ξεκίνησε εκτενή σχέδια για χτίσιμο και ήταν τόσο δημιουργικός που περηφανευόταν ότι του δόθηκε το παρατσούκλι Κισσός. Ο Τραϊανός έγινε ένας σεβαστός δημόσιος ηγέτης, βελτιώνοντας τις αστικές υποδομές της Ρώμης, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για εσωτερική ανάπτυξη και ενδυνάμωση της Αυτοκρατορίας σαν σύνολο.
Ρωμαϊκή κατάκτηση
Ο Τραϊανός έστρεψε την προσοχή του στη Δακία, περιοχή με την οποία η Ρώμη είχε ήδη ασχοληθεί από τον καιρό του Ιούλιου Καίσαρα, οπότε ένας Ρωμαϊκός στρατός είχε ηττηθεί στη Μάχη της Ιστρίης (αρχαία Ελληνική αποικία κοντά στις εκβολές του Δούναβη).
Από το 85 έως το 89 οι Δάκες υπό τον Δεκέβαλο ενεπλάκησαν σε δύο πολέμους με τους Ρωμαίους.
Το 85 μ.Χ. οι Δάκες είχαν περάσει τον Δούναβη και λεηλατούσαν τη Μοισία. Το 87 μ.Χ. τα Ρωμαϊκά στρατεύματα που εστάλησαν από τον Αυτοκράτορα Δομιτιανό εναντίον τους υπό τον Κορνέλιο Φούσκο ηττήθηκαν και ο Κορνέλιος Φούσκος φονεύθηκε από τους Δάκες με εντολή του ηγεμόνα τους Διουρπάνεου, που με τά τη νίκη του αυτή πήρε το όνομα Δεκέβαλος. Τον επόμενο χρόνο, 88 μ.Χ. νέα ΡωμαΙκά στρατεύματα υπό τον Τέτιο Ιουλιανό νίκησαν στη Μάχη των Ταπών (κοντά στις Σιδηρές Πύλες, αλλά αναγκάσθηκαν να συνάψουν ανακωχή μετά την ήττα του Δομιτιανού από τους Μαρκομάνους, αφήνοντας στην πράξη τους Δάκες ανεξάρτητους. Στον Δεκέβαλο απονεμήθηκε το καθεστώς του "βασιλιά υποτελούς της Ρώμης" και με αυτό στρατιωτικοί ειδήμονες, τεχνίτες και χρήματα από τη Ρώμη.
Για να αυξήσει τη δόξα του βασιλείου του, να αποκαταστήσει τα οικονομικά της Ρώμης και να θέσει τέρμα σε μια συνθήκη που θεωρείτο ταπεινωτική ο Τραϊανός αποφάσισε την κατάκτηση της Δακίας, την κατάληψη του περίφημου Θησαυρού του Δεκέβαλου και τον έλεγχο των ορυχείων χρυσού της Δακίας στην Τρανσυλβανία. Αποτέλεσμα της πρώτης του εκστρατείας (101-102) ήταν η πολιορκία της Δακικής πρωτεύουσας Ζαρμιζεγεθούσα και η κατάληψη τμήματος της χώρας : ο Αυτοκράτορας Τραϊανός ξανάρχισε εχθροπραξίες κατά της Δακίας και μετά από αρκετές μάχες και με τα στρατεύματά του να πιέζουν προς τη Δακική πρωτεύουσα Ζαρμιζεγεθούσα ο Δεκέβαλος, για μια ακόμη φορά, ζήτησε ανακωχή.
Ο Δεκέβαλος ανέκτησε την ισχύ του τα επόμενα χρόνια και επιτέθηκε πάλι σε Ρωμαϊκές φρουρές το 105 μ.Χ. Αντιδρώντας ο Τραϊανός βάδισε πάλι κατά της Δακίας προσβάλλοντας τη Δακική πρωτεύουσα και ισοπεδώνοντάς τη. Ο ηττημένος Δάκας στρατηγός Δεκέβαλος αυτοκτόνησε για να αποφύγει τη σύλληψη. Εχοντας υποτάξει τη Δακία ως Ρωμαϊκή επαρχία Dacia Traiana, ο Τραϊανός στη συνέχεια εισέβαλε στην Παρθική Αυτοκρατορία στα ανατολικά. Οι κατακτήσεις του προσέδωσαν στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τη μέγιστη έκτασή της. Τα σύνορα της Ρώμης στην ανατολή κυβερνώντο έμμεσα αυτή την περίοδο, μέσω ενός συστήματος υποτελών κρατών, με αποτέλεσμα λιγότερο άμεσες εκστρατείες από ότι στη δύση. Η ιστορία του πολέμου μας έχει δοθεί από τον Δίωνα Κάσσιο αλλά ο καλύτερος σχεδιασμός για αυτόν είναι στην περίφημη Στήλη του Τραϊανού στη Ρώμη.
Αν και οι Ρωμαίοι κατέκτησαν και κατέστρεψαν το αρχαίο Βασσίλειο της Δακίας, μεγάλο υπόλοιπο της χώρας παρέμενε έξω από τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορική εξουσία. Ακόμη η κατάκτηση άλλαξε την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και ήταν ο καταλύτης για την ανανέωση της συμμαχίας Γερμανικών και Κελτικών φυλών και βασιλείων κατά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εντούτοις τα υλικά ωφελήματα του Ρωμαϊκού αυτοκρατορικού συστήματος ήταν ελκυστικά για την επιβιώνουσα αριστοκρατία. Στη συνέχεια πολλοί από τους Δάκες εκρωμαίσθηκαν. Το 183 π.Χ. ξέσπασε στη Δακία πόλεμος, για τον οποίο λίγες λεπτομέρειες είναι γνωστές, αλλά φαίνεται ότι σε αυτόν διακρίθηκαν δύο μελλοντικοί διεκδικητές του θρόνου του αυτοκράτορα Κόμμοδου, ο Κλόδιος Αλβίνος και ο Πεσένιος Νίγηρ.
Σύμφωνα με τον Λακτάντιο ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Δέκιος (249–251 μ.Χ.) έπρεπε να ανακαταλάβει τη Δακία από τους Καρποδάκες του Ζώσιμου "αναλαμβάνοντας μια εκστρατεία κατά των Κάρπων, που είχαν τότε καταλάβει τη Δακία και τη Μοισία".
Ακόμη και έτσι τα Γερμανικά και Κελτικά βασίλεια, ιδιαίτερα τα Γοτθικά φύλα, μετακινούντο αργά προς τα Δακικά σύνορα και μετά από μία γενιά πραγματοποιούσαν επιθέσεις στην επαρχία. Τελικά οι Γότθοι πέτυχαν να εκτοπίσουν τους Ρωμαίους και να αποκαταστήσουν την "ανεξαρτησία" της Δακίας μετά την αποχώρηση του Αυτοκράτορα Αυρηλιανού, το 275.
To 268-269 μ.X. στη Ναϊσσό ο Κλαύδιος Β΄ (Γοτθικός Μάξιμος) κέρδισε αποφασιστική νίκη κατά των Γότθων. Καθώς την εποχή αυτή οι Ρωμαίοι κατείχαν ακόμη τη Ρωμαϊκή Δακία συμπεραίνεται ότι οι Γότθοι δεν πέρασαν τον Δούναβη από τη Ρωμαϊκή επαρχία. Οι Γότθοι που επέζησαν της ήττας τους δεν προσπάσθησαν καν να διαφύγουν μέσω της Δακίας αλλά μέσω της Θράκης. Στα σύνορα της Ρωμαϊκής Δακίας οι Κάρποι (Ελεύθεροι Δάκες) ήταν ακόμη αρκετά ισχυροί για να δώσουν πέντε μάχες σε οκτώ χρόνια κατά των Ρωμαίων, 301-308 μ.Χ. Η Ρωμαϊκή Δακία εγκαταλείφθηκε το 275 μ.Χ. από τους Ρωμαίους πάλι στους Κάρπους και όχι στους Γότθους. Υπήρχαν ακόμη Δάκες το 336 μ.Χ., εναντίον των οποίων πολέμησε ο Κωνσταντίνος ο Μέγας.
Η επαρχία εγκαταλείφθηκε από τα Ρωμαϊκά στρατεύματα και, σύμφωνα με το Breviarium historiae Romanae του Ευτρόπιου, Ρωμαίοι πολίτες "από τις πόλεις και τις χώρες της Δακίας" μετεγκαταστάθηκαν στο εσωτερικό της Μοισίας. Υπό τον Διοκλητιανό το 296 π.Χ. για την άμυνα των Ρωμαϊκών συνόρων κατασκευάστηκαν από τους Ρωμαίους οχυρώσεις και στις δύο όχθες του Δούναβη. Το 336 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος ο Μέγας ανακατέλαβε την απωλεσθείσα επαρχία, αλλά μετά τον θάνατό του (337) οι Ρωμαίοι εγκατέλειψαν οριστικά τη Δακία.
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ως Δακική Αυτοκρατορία
Σύμφωνα με τον Λακτάντιο ο αυτοκράτορας Γαλέριος (260 – Απρίλιος ή Μάιος 311), από τη στιγμή που ανέβηκε στον θρόνο δήλωσε τη Δακική του ταυτότητα και ανακήρυξε τον αυτό του εχθρό της Ρωμαϊκής ταυτότητας και πρότεινε ακόμη και η αυτοκρατορία να μην ονομάζεται Ρωμαϊκή αλλά Δακική Αυτοκρατορία, προακαλώντας φρίκη στους πατρίκιους και τους συγκλητικούς. Επέδειξε αντιρωμαϊκή συμπεριφορά, από τη στιγμή που απέκτησε την ανώτατη εξουσία, αντιμετωπίζοντας τους Ρωμαίους πολίτες με αδίστακτη σκληρότητα, όπως οι κατακυητές τους κατακτημένους, και όλα αυτά στο όνομα της ίδιας μεταχείρισης που είχε εφαρμόσει ο νικητής Τραϊανός στους κατακτημένους Δάκες, προγόνους του Γαλέριου, πριν δύο αιώνες.
Η Δακία μετά τους Ρωμαίους
Οι Βικτόλοι, οι Ταϊφάλοι και οι Θερβίγγιοι είναι φυλές που μνημονεύεται ότι κατοίκησαν τη Δακία το 350, μετά την αποχώρηση των Ρωμαίων. Αρχαιολογικές μαρτυρίες δείχνουν ότι οι Γέπιδες διεκδικούσαν την Τρανσυλβανία από τους Ταϊφάλους και τους Θερβίγγιους. Οι Ταϊφάλοι, άλλοτε ανεξάρτητοι Γότθοι, έγιναν ομόσπονδοι των Ρωμαίων, από τους οποίους πήραν το δικαίωμα να εγκατασταθούν στην Ολτένια.
Το 376 η περιοχή κατακτήθηκε από τους Ούννους, που την κράτησαν μέχρι τον θάνατο του Αττίλα το 453. Η φυλή των Γεπίδων, υπό τον Αρδάριχο, τη χρησιμοποίησε ως βάση της μέχρι το 566, οπότε καταστράφηκε από τους Λομβαρδούς. Οι Λομβαρδοί εγκατέλειψαν τη χώρα και οι Άβαροι (δεύτερο μισό του 6ου αιώνα) κυριάρχησαν στην περιοχή επί 230 χρόνια, μέχρι που το βασίλειό τους καταστράφηκε από τον Καρλομάγνο το 791. Την ίδια εποχή έφθασαν ειρηνικά Σλαβικοί λαοί, που θεωρούντο κατώτερης τάξης και υπηρέτης και τους επιτράπηκε να μπουν στη χώρα και να εργάζονται στη γη.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αρχαίες Αυτοκρατορίες - Χώρες Κατηγορία:Ιστορία της Ρουμανίας Κατηγορία:Ιστορία της Μολδαβίας Κατηγορία:Ιστορία της Βουλγαρίας Κατηγορία:Πρώην κράτη των Βαλκανίων
Ιωάννα Κωνσταντίνου
Η Ιωάννα Κωνσταντίνου (Αθήνα,1907 - 11 Μαρτίου 1989), ήταν Ελληνίδα αρχαιολόγος του 20ού αιώνα.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1907. Σπούδασε στην Αθήνα και τη Γερμανία. Διετέλεσε Επιμελήτρια Αρχαιοτήτων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Δημοσίευσε αρκετές αρχαιολογικές μελέτες στην Αρχαιολογική Εφημερίδα. Σε συνεργασία με τον διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Χρήστο Καρούζο, υπήρξαν οι υπεύθυνοι για την τρίτη κατα σειρά μουσιακή έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Δελφών, η οποία ολοκληρώθηκε το 1963. Την περίοδο εκείνη υπηρετούσε στη θέση του εφόρου Δελφών.
Η Ιωάννα Κωνσταντίνου κατά τη δεκαετία του 1950 ερεύνησε το ναό του Δαφνηφόρου Απόλλωνα, στην περιοχή της Ερέτριας. Το 1956, με τη συνεργασία του αρχαιολόγου Γιάννη Τραυλού αποκάλυψαν μέρος της μνημειώδους "Κρήνης", που βρίσκεται ανατολικά του ναού του Δαφνηφόρου Απόλλωνα.
Πηγές
Κατηγορία:Έλληνες αρχαιολόγοι
Όντερ
μικρογραφία|Ο ποταμός Όντερ στο Στσέτσιν
Ο Όντερ (γερμανικά: Oder, τσέχικα/πολωνικά: Odra) είναι ποταμός της Κεντρικής Ευρώπης, φυσικό σύνορο Πολωνίας και Γερμανίας κατά μήκος 187 χιλιομέτρων. Πηγάζει από τα Σουδητικά όρη στην Τσεχία και ρέει κυρίως βόρεια και βορειοδυτικά, μέσα από τη δυτική Πολωνία. Ο ποταμός κατευθύνεται προς τη λιμνοθάλασσα Στσέτσιν και, εν τέλει, εκβάλλει στη Βαλτική Θάλασσα μέσω των τριών καναλιών Τζίβνα, Σβίνα και Πεένεστρομ.
Ονομασίες
Ο Όντερ είναι γνωστός με πολλές ονομασίες σε αρκετές γλώσσες, αλλά οι σημερινές μοιάζουν πολύ μεταξύ τους· στα Αγγλικά και τα Γερμανικά ονομάζεται Oder («Όντερ»), ενώ στα Τσέχικα και τα Πολωνικά Οdra («Όντρα»). Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος είχε δώσει το όνομα «Σύηβος» στον σημερινό Όντερ, ονομασία που προσιδιάζει στη σημερινή «Σβίνα», όπως αποκαλείται ένα από τα τρία κανάλια που μεταφέρουν τα νερά του ποταμού στη Βαλτική. Οι εκβολές ενός ποταμού που ονομάζεται Οὐιαδούα (ή Οὐιλδούα, λόγω της ομοιότητας των γραμμάτων Α και Λ, στα Λατινικά είναι Viadua ή Vildua) και εντοπίζεται στο 1/3 της απόστασης του Σύηβου και του Βιστούλα, πιθανόν ανήκουν στον σημερινό Βιέπτς. Στην Αρχαία εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα αναφέρεται ως Βιόντρ (Vjodr).
Γεωγραφικά στοιχεία
Ο Όντερ έχει μήκος 854 χλμ. Τα 112 εξ αυτών βρίσκονται στην Τσεχία και τα 742 στην Πολωνία (συμπεριλαμβανομένων των 187 χλμ στα σύνορα με τη Γερμανία). Είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ποταμός στην Πολωνία μετά τον Βιστούλα. Έχει λεκάνη απορροής 118.861 τ.χλμ, 106.056 των οποίων είναι στην Πολωνία (89%), 7.217 στην Τσεχία (6%) και 5.587 είναι στη Γερμανία (5%). Κανάλια τον συνδέουν με τους ποταμούς Χάβελ, Σπρέε, Βιστούλα και Κλοντνίτσα. Διασχίζει τα βοϊβοδάτα Σιλεσία, Οπόλε, Κάτω Σιλεσία και Λούμπους στην Πολωνία καθώς και τα κρατίδια Βραδεμβούργο και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία στη Γερμανία. Η μεγαλύτερη πόλη πάνω στον Όντερ είναι η πολωνική πόλη Βρότσουαφ.