cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Βιθυνία και Πόντος
Πριγκιπάτο
Οι συγκλητικές επαρχίες, αντίθετα, ήταν επικεντρωμένες κατά μήκος της Μεσογείου και δεν διέθεταν σημαντική στρατιωτική δύναμη: η επαρχία της Βιθυνίας και του Πόντου, που βρισκόταν κατά μήκος της νότιας ακτής τού Εύξεινου Πόντου, αποτελούσε εξαίρεση, αν και δεν διέθετε σημαντική φρουρά. Ο Αύγουστος επέτρεψε στη Σύγκλητο να διορίσει τους κυβερνήτες αυτών των επαρχιών, όπως είχε κάνει με όλες τις επαρχίες στο πλαίσιο του Δημοκρατικού συστήματος: χρησιμοποιήθηκε μία κλήρωση για να επιλεγεί ένας ανθύπατος, που θα είχε το imperium στην επικράτεια και θα τον βοηθούσε ένας απεσταλμένος (legatus) ως υποδιοικητής, και ένας ταμίας (quaestor) που χειριζόταν τα οικονομικά θέματα.
Ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Νεότερος ήταν κυβερνήτης της επαρχίας το 110-113 μ.Χ. Οι Επιστολές του («Εpistulae») προς τον Αυτοκράτορα Τραϊανό (βασ. 98-117) αποτελούν σημαντική πηγή για τη ρωμαϊκή επαρχιακή διοίκηση.
Δεσποτεία
Κάτω από τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, π. 295, η Βιθυνία-Πόντος χωρίστηκε σε 3 μικρότερες επαρχίες: τη Βιθυνία, την Ονοριάδα και την Παφλαγονία (αντικαταστάθηκε από το θέμα της Παφλαγονίας γύρω στο 820). Αυτά ανήκαν στη διοίκηση Ποντικής (ιδρύθηκε c. 314), με τη σειρά τους μέρος της πραιτωριανής επαρχίας της Ανατολής (ιδρύθηκε c.  337).
Μετέπειτα έτη
Μετά τις μουσουλμανικές επιδρομές της δεκαετίας του 640 μ.Χ., η Βυζαντινή Αυτοκρατορία αναδιοργάνωσε την επαρχιακή της δομή σε θέματα. Η επαρχία της Βιθυνίας και του Πόντου αναδιοργανώθηκε στα θέματα Βουκελλαρίων, Οψίκιον και Οπτιμάτων.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Κατηγορία:Ρωμαϊκά υποτελή βασίλεια Κατηγορία:Ιστορία της Μαύρης Θάλασσας Κατηγορία:Ρωμαϊκές επαρχίες της Μικράς Ασίας Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Απόδραση από το Αλκατράζ
Η Απόδραση από το Αλκατράζ (πρωτότυπος τίτλος: Escape from Alkatraz) είναι Αμερικανική ταινία δράσης παραγωγής 1979,  η οποία διαδραματίζεται σε φυλακή, και σκηνοθετήθηκε από τον Ντον Σίγκελ. Αποτελεί προσαρμογή του ομώνυμου βιβλίου του Τζ. Κάμπελ Μπρους που κυκλοφόρησε το 1963, στο οποίο δραματοποιεί την απόδραση κρατούμενου από τις φυλακές υψίστης ασφαλείας της νήσου Αλκατράζ το 1962.
Στην ταινία πρωταγωνιστει ο Κλιντ Ίστγουντ πλαισιωμένος από τους Πάτρικ ΜακΓκούχαν, Φρεντ Γουόρντ, Τζακ Τιμπό και Λάρι Χάνκιν. Στην ταινία κάνει επίσης το κινηματογραφικό του ντεμπούτο ο Ντάνι Γκλόβερ. Η Απόδραση από το Αλκατράζ αποτελεί την πέμπτη και τελευταία συνεργασία ανάμεσα στους Σίγκελ και Ίστγουντ, μετά τη συνεργασία τους στις ταινίες Το δίκιο σου το παίρνεις με αίμα (1968), Οι γύπες πετούν χαμηλά (1970), Ο προδότης (1971) και Ο επιθεωρητής Κάλαχαν (1971).
Πλοκή
Στις αρχές του 1960, ο Φρανκ Μόρις, ένας κρατούμενος με εξαιρετικό δείκτη νοημοσύνης (I.Q.) ο οποίος έχει καταφέρει να αποδράσει αρκετές φορές από άλλες εγκαταστάσεις, μεταφέρεται στις ομοσπονδιακές φυλακές υψίστης ασφαλείας που είναι χτισμένες στο νησί Αλκατράζ. Σύντομα μετά την άφιξή του, καλείται στο γραφείο του αρχιφύλακα των φυλακών, ο οποίος τον ενημερώνει κοφτά πως το Αλκατράζ είναι μοναδικό στο αμερικανικό σύστημα φυλάκισης για το εξαιρετικά υψηλό επίπεδο ασφάλειάς του και κανένας κρατούμενος δεν έχει καταφέρει να αποδράσει από εκεί επιτυχώς.
Κατά τις επόμενες μέρες, ο Μόρις γνωρίζεται με μερικούς άλλους κρατούμενους, συμπεριλαμβανομένων και του εκκεντρικού Λίτμους, του Ίνγκλις, ενός μαύρου κρατούμενου που εκτίει ποινή δις ισόβια για τη δολοφονία δύο λευκών αντρών ενώ βρισκόταν σε αυτοάμυνα, και του ηλικιωμένου Ντοκ, ο οποίος ζωγραφίζει πορτραίτα και καλλιεργεί χρυσάνθεμα. Πέραν όμως των φίλων, ο Μόρις αποκτά κι έναν εχθρό, τον Γουλφ, ο οποίος είναι βιαστής κι επιχειρεί να παρενοχλήσει τον Μόρις στο μπάνιο χωρίς επιτυχία, με αποτέλεσμα να του επιτεθεί αργότερα με ένα μαχαίρι στο προαύλιο. Εξαιτίας αυτού του περιστατικού, και οι δύο άντρες μεταφέρονται στην απομόνωση.
Ο Μόρις βγαίνει από την απομόνωση νωρίτερα από τον Γουλφ, ενώ ο αρχιφύλακας ανακαλύπτει πως ο Ντοκ ζωγράφισε μία άκομψη καρικατούρα τόσο εκείνου όσο και άλλων φυλάκων του νησιού, με αποτέλεσμα να διατάξει να του αφαιρεθούν τα δικαιώματα ζωγραφικής. Ο Ντοκ πέφτει σε κατάθλιψη και ως αντίποινα, κατά τη διάρκεια των εργασιών σε ένα εργαστήρι των φυλακών, και κόβει τα δάχτυλά του με ένα τσεκούρι και απομακρύνεται από τους φύλακες.
Στο μεταξύ, μία μέρα κατά τη διάρκεια του μεσημεριαού, ο Μόρις τοποθετεί ένα χρυσάνθεμο στο τραπέζι τους προς τιμή του Ντοκ, αλλά ο αρχιφύλακας που περνάει από εκεί το βλέπει και το συνθλίβει, λέγοντας πως τα λουλούδια είναι ενάντια στους κανονισμούς. Αυτό εξαγριώνει τον Λίτμους ο οποίος στην προσπάθειά του να επιτεθεί στον αρχιφύλακα, παθαίνει καρδιακή ανακοπή και πεθαίνει. Αργότερα, υποψιαζόμενος πως ο Μόρις κατι κρύβει, ο αρχιφύλακας διατάζει εξονυχιστικό έλεγχο του κελιού του αλλά δεν βρίσκει τίποτα ασυνήθιστο. Παρόλα αυτά, διατάζει τη μεταφορά του Μόρις σε άλλο κελί το συντομότερο δυνατό.
Εκείνο το βράδυ, οι κρατούμενοι αποφασίζουν πως είναι έτοιμοι για να αποδράσουν. Ο Μόρις, οι Άνγκλιν και ο Μπατς κανονίζουν, αφού βγουν από τα κελιά τους, να συναντηθούν στον διάδρομο από όπου και θα συνεχίσουν από κοινού. Ο Μπατς όμως χάνει την ψυχραιμία του και δυσκολεύεται να αφαιρέσει τη σχάρα του κελιού του, με αποτέλεσμα να τα παρατήσει. Αργότερα αλλάζει γνώμη και προσπαθεί εκ νέου, αλλά δεν φτάνει εγκαίρως στο σημείο συνάντησης με αποτέλεσμα οι άλλοι τρεις να φύγουν χωρίς εκείνον. Έτσι, επιστρέφει στο κελί του και κλαίει για την ευκαιρία που μόλις έχασε.
Στο μεσοδιάστημα, οι Μόρις και Άνγκλιν κουβαλώντας τον εξοπλισμό της αυτοσχέδιας σχεδίας που κατασκεύασαν, καταφέρνουν να φτάσουν στην οροφή και να αποφύγουν τους προβολείς αναζήτησης της φυλακής. Έπειτα, κατεβαίνουν από το πλαί του κτιρίου στην αυλή της φυλακής, σκαρφαλώνουν πάνω από τον φράκτη συρματοπλέγματος και φτάνουν στην ακτή του νησιού. Εκεί, φουσκώνουν τη σχεδία και αναχωρούν από το Αλκατράζ μερικώς βυθισμένοι στο νερό και προσκολλημένοι στη σχεδία, χρησιμοποιώντας τα πόδια τους για προώθηση.
Το επόμενο πρωί, η απόδραση γίνεται αντιληπτή και ξεκινάει ένα μεγάλο ανθρωποκυνηγητό. Κομμάτια από αδιάβροχο υλικό με το οποίο ήταν κατασκευασμένη η σχεδία, συμπεριλαμβανομένων και προσωπικών αντικειμένων των ανδρών, ανευρίσκονται να επιπλέουν στον κόλπο. Ψάχνοντας το κοντινό νησί Έιντζελ, ο αρχιφύλακας επιμένει πεισματικά πως τα προσωπικά αντικείμενα που βρήκαν είναι σημαντικά για τους τρεις άντρες και δεν θα τα άφηναν πίσω, οπότε συμπεραίνει πως πνίγηκαν. Ωστόσο, ένας άλλος φύλακας έχει τις αμφιβολίες του για αυτό, επισημαίνοντας πως μπορεί να τα άφησαν επίτηδες πίσω ώστε να φαίνεται σαν να είχαν πνιγεί. Ο αρχιφύλακας πληροφορείται από τον βοηθό του πως τον έχουν καλέσει να παρουσιαστεί στους ανωτέρους του στην Ουάσιγκτον, με την προοπτική να αποδεχτεί πρόωρη αφυπηρέτηση για την αποτυχία του να αποτρέψει την απόδραση. Σε έναν βράχο, ο αρχιφύλακας βρίσκει ένα χρυσάνθεμο και ρωτώντας αν καλλιεργούνται χρυσάνθεμα στο νησί Έιντζελ, ο βοηθός του του λέει πως όχι.
Η ταινία κλείνει με ένα κείμενο το οποίο αναφέρει πως οι φυγάδες δεν εντοπίστηκαν ποτέ και πως οι φυλακές του Αλκατράζ έκλεισαν μέσα στην επόμενη χρονιά.
Παραγωγή
Το Αλκατράζ έκλεισε λίγο μετά την πραγματοποίηση των πραγματικών γεγονότων στα οποία βασίστηκε η ταινία. Ο σεναριογράφος Ρίτσαρντ Ταγκλ πέρασε έξι μήνες ερευνώντας και γράφοντας ένα σενάριο το οποίο βασίστηκε στο βιβλίο του Τζ. Κάμπελ Μπρους που κυκλοφόρησε το 1963 και δραματοποιούσε την απόδραση από τις φυλακές. Πήγε στη Συντεχνία των Σεναριογράφων Αμερικής και έλαβε μία λίστα λογοτεχνικών πρακτόρων, οι οποίοι αποδέχονταν αυτόκλητα χειρόγραφα. Παρέδωσε στον καθένα από αυτούς από ένα αντίγραφο του σεναρίου του, αλλά και σε οποιονδήποτε άλλον που βρισκόταν στον χώρο και που θα μπορούσε να τον δελεάσει για να το διαβάσει. Όλοι το απέρριψαν λέγοντας πως το σενάριο περιείχε φτωχούς διαλόγους και χαρακτήρες, πως δεν υπήρχε ρομαντική ιστορία και πως το κοινό δεν ενδιαφερόταν για ιστορίες φυλακής. Τότε, ο Ταγκλ αποφάσισε να παρακάμψει τους παραγωγούς και να απευθυνθεί απευθείας σε σκηνοθέτες. Κάλεσε τον ατζέντη του σκηνοθέτη Ντον Σίγκελ λέγοντας ψέματα πως είχε συναντήσει τον σκηνοθέτη σε ένα πάρτι κι εκείνος είχε δείξει ενδιαφέρον στο να διαβάσει το σενάριό του. Ο ατζέντης προώθησε το σενάριο στον Σίγκελ, ο οποίος το διάβασε, του άρεσε και το προώθησε στον Κλιντ Ίστγουντ.
Στον Ίστγουντ άρεσε ο ρόλος του αρχηγού της συμμορίας, Φρανκ Μόρις, και δέχθηκε να πρωταγωνιστήσει, παρέχοντας στον Σίγκελ τη δυνατότητα να σκηνοθετήσει κάτω από τη σημαία της εταιρίας παραγωγής Malpaso. Ο Σίγκελ επέμεινε πως το πρότζεκτ θα ήταν μία ταινία Ντον Σίγκελ, κινήθηκε στρατηγικά αποφεύγοντας τον Ίστγουντ και αγόρασε τα δικαιώματα της ταινίας για $100,000. Αυτό δημιούργησε ένα ρήγμα στη φιλία των δύο αντρών και παρόλο που ο Σίγκελ συμφώνησε η παραγωγή να είναι από κοινού, Malpaso-Siegel, αργότερα εργάστηκε στην Paramount Pictures, ένα αντίπαλο στούντιο, και δεν σκηνοθέτησε ποτέ ξανά ταινία του Ίστγουντ.
Παρόλο που το Αλκατράζ είχε δικό του σταθμό παραγωγής ενέργειας, ο σταθμός αυτός δεν λειτουργούσε πια και έτσι χρησιμοποιήθηκε ένα καλώδιο 15 μιλίων για να συνδεθεί ηλεκτρικά το νησί με το Σαν Φρανσίσκο. Καθώς οι Σίγκελ και Ταγκλ εργάζονταν πάνω στο σενάριο, οι παραγωγοί πλήρωσαν $500.000 για να αποκαταστήσουν την εγκαταλελημμένη φυλακή και να επαναδημιουργήσουν την ψυχρή της ατμόσφαιρα. Ωστόσο, κάποιοι εσωτερικοί χώροι έπρεπε να αναδημιουργηθούν σε στούντιο. Αρκετές από τις βελτιώσεις διατηρήθηκαν ανέπαφες μετά την ολοκλήρωση της ταινίας.
Το αρχικό τέλος που είχε δώσει ο Σίγκελ ήταν η σκηνή όπου οι φρουροί ανακαλύπτουν το ψεύτικο κεφάλι στο κρεβάτι του Μόρις, αφήνοντας το γεγονός για το αν η απόδραση ήταν επιτυχής ή όχι ασαφές. Αυτό δεν άρεσε στον Ίστγουντ και επέκτεινε το τέλος, βάζοντας τον αρχιφύλακα να ψάχνει τους φυγάδες στο νησί Έιντζελ και να ανακαλύπτει στα βράχια ένα χρυσάνθεμο, ένα είδος λουλουδιού που δεν ευδοκιμούσε στην περιοχή αλλά το καλλιεργούσε ο Ντοκ στις φυλακές, και το οποίο χρησιμοποιήθηκε αργότερα από τον Μόρις. Ωστόσο, δεν διευκρινίζεται αν το χρυσάνθεμο βρέθηκε εκεί επειδή το άφησε ο Μόρις βγαίνοντας από τη θάλασσα μετά την απόδραση, άρα επέζησε, ή αν απλά ξεβράστηκε στα βράχια επειδή ο Μόρις πνίγηκε. Οπότε, το αν οι τρεις άντρες επέζησαν ή όχι, είναι κάτι το οποίο αφήνεται ανοικτό στο κοινό να το αποφασίσει.
Box Office
Η ταινία κατά το πρώτο Σαββατοκύριακο προβολής στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε έσοδα $5,306,354. Συνολικά, η ταινία είχε έσοδα $43 εκατομμύρια στις Ηνωμένες Πολιτείες, τερματίζοντας στη 15η θέση της λίστας των ταινιών με τις περισσότερες εισπράξεις για το 1979.
Κριτικές
Η Απόδραση από το Αλκατράζ έλαβε θετικές κριτικές από τους κριτικούς και θεωρείται από πολλούς ως μία από τις καλύτερες ταινίες του 1979. Η σελίδα συλλογής κριτικών Rotten Tomatoes δίνει ποσοστό αποδοχής 96% βασισμένο σε 27 κριτικές, ενώ στο τμήμα ομοφωνίας αναφέρεται: «Η Απόδραση από το Αλκατράζ χρησιμοποιεί λαμπρά την τεταμένη κλειστοφοβία του περιβόητου σκηνικού της, καθώς και τη θρυλική, φλογερή αποφασιστικότητα του πρωταγωνιστή της».
Ο Φρανκ Ριτς από το περιοδικό Time περιγράφει την ταινία ως «άνετη, κινηματογραφική χάρη», ενώ ο Στάνλεϊ Κόφμαν από το περιοδικό The New Republic την αποκάλεσε «κρυσταλλικό κινηματογράφο». Ο Βίνσεντ Κάνμπι από την εφημερίδα The New York Times την αποκάλεσε «μία πρώτης τάξεως ταινία δράσης», σημειώνοντας: «Ο κύριος Ίστγουντ εκπληρώνει τις απαιτήσεις του ρόλου της ταινίας όπως πιθανότατα κανένας άλλος ηθοποιός θα μπορούσε. Είναι υποκριτική; Δεν ξέρω, αλλά αποτελεί την πιο ψηλή φιγούρα στο τοπίο της ταινίας». Στην κριτική του περιοδικού Variety η ταινία αναφέρεται ως «μία από τις καλύτερες ταινίες με φυλακές που γυρίστηκαν ποτέ».
Ο Ρότζερ Ίμπερτ βαθμολόγησε την ταινία με 3,5/4 γράφοντας: «Για σχεδόν όλη τη διάρκειά της, η Απόδραση από το Αλκατράζ είναι μία τεταμένη και σκληρή απεικόνιση της ζωής στη φυλακή. Είναι επίσης ένα αριστουργηματικό κομμάτι αφήγησης, στο οποίο οι χαρακτήρες δε λένε πολλά και αφήνουν την κάμερα να εξηγήσει τη δράση». Ο Τζιν Σίσκελ της εφημερίδας Chicago Tribune βαθμολόγησε την ταινία με 3/4, αποκαλώντας την «πολύ διασκεδαστική και καλοφτιαγμένη. Το βασικό πρόβλημα είναι το πολύ γρήγορο τέλος της το οποίο μας αιφνιδιάζει». Ο Κέβιν Τόμας από την εφημερίδα Los Angeles Times έγραψε: «Απόλαυση για τους σινεφίλ, η Απόδραση από το Αλκατράζ θα μπορούσε να αποτελέσει ένα παράδειγμα εγχειριδίου σε εκπληκτικά οικονομική, γρήγορη και κομψή αφήγηση ιστορίας στην οθόνη».
Ο Κουέντιν Ταραντίνο την αποκάλεσε «τόσο μαγευτική όσο και συναρπαστική... κινηματογραφικά μιλώντας, αποτελεί την πιο εκφραστική ταινία του Σίγκελ».
Κληρονομιά
Το 2001, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου είχε συμπεριλάβει την ταινία ανάμεσα στις υποψηφιότητες για τη λίστα AFI 100 Χρόνια... 100 Τρόμοι.
Ιστορική ακρίβεια
Η τελευταία σκηνή της ταινίας υπονόησε κάποια ένδειξη πως η απόδραση ήταν επιτυχημένη, αλλά στην πραγματικότητα παραμένει μυστήριο το αν οι φυγάδες τα κατάφεραν ή όχι. Έμμεσα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία αποκαλύφθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2010, φάνηκε να δείχνουν πως οι άντρες επέζησαν και πως μία σχεδία ανακαλύφτηκε κοντά στο νησί Έιντζελ με πατημασίες να οδηγούν μακριά από αυτήν (παρόμοια με τη φανταστική σκηνή της ταινίας όπου ο Αρχιφύλακας βρίσκει ένα χρυσάνθεμο και το οποίο πιθανότατα άφησαν εκεί επίτηδες οι φυγάδες), ενώ μετά την απόδραση κλάπηκε ένα μπλε Chevrolet από τρεις άντρες, οι οποίοι μπορεί να ήταν ο Μόρις και οι Άνγκλιν. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την επίσημη αναφορά του FBI η οποία αναφέρει πως η σχεδία των φυγάδων δεν ανευρέθηκε ποτέ και πως δεν υπήρξε καμία κλοπή αυτοκινήτου μετά την απόδραση.
Ο χαρακτήρας του Τσάρλι Μπατς βασίστηκε στον τέταρτο κρατούμενο, Άλεν Γουέστ, ο οποίος συμμετείχε στο σχέδιο της απόδρασης, αλλά ξέμεινε πίσω όταν δεν μπόρεσε να αφαιρέσει τη σχάρα του εξαερισμού από το κελί του το βράδυ της απόδρασης. Στη συνέχεια, βοήθησε στην επίσημη έρευνα του FBI για την απόδραση.
Ο αρχιφύλακας στην ταινία παραμένει ανώνυμος και αποτελεί φανταστικό χαρακτήρα. Η ταινία τοποθετείται χρονικά ανάμεσα στην άφιξη του Μόρις στο Αλκατράζ τον Ιανουάριο του 1960 και στην απόδρασή του τον Ιούνιο του 1962. Λίγο μετά την άφιξή του, ο Μόρις συναντά τον αρχιφύλακα, ο οποίος παραμένει στη θέση του καθόλη τη διάρκεια της ταινίας. Στην πραγματικότητα όμως, ο αρχιφύλακας Πολ Τζ. Μαντίγκαν αντικαταστάθηκε από τον Όλιν Τζ. Μπλάκγουελ το 1961. Ο χαρακτήρας του αρχιφύλακα αναφέρει τους προκατόχους του, Τζέιμς Α. Τζόνστον (1934–48) και (λανθασμένα) τον Μπλάκγουελ (1961–63). Ο Μπλάκγουελ υπηρέτησε ως αρχιφύλακας στο Αλκατράζ την πιο δύσκολη περίοδο των φυλακών από το 1961 μέχρι το 1963, όταν οι φυλακές ήρθαν αντιμέτωπες με το κλείσιμό τους ως μία αποσυντιθέμενη φυλακή με αρκετά προβλήματα χρηματοδότησης, αλλά και κατά την περίοδο που έλαβε χώρα η απόδραση. Τη στιγμή της απόδρασης, ο Μπλάκγουελ βρισκόταν σε διακοπές στη λίμνη Μπεριέσσα, στην κομητεία Νάπα της Καλιφόρνιας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ταινίες του 1979 Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες δράσης Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Σαν Φρανσίσκο Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Paramount Pictures Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Ντον Σίγκελ Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στο Σαν Φρανσίσκο Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες σε φυλακές
Βιομηχανικά ορυκτά
Βιομηχανικά ορυκτά είναι υλικά τα οποία εξορύσσονται για την εμπορική τους αξία και τα οποία δεν είναι καύσιμα («ορυκτά καύσιμα») ούτε πρώτες ύλες για μέταλλα. Χρησιμοποιούνται στη φυσική τους μορφή, ή μετά από εμπλουτισμό, είτε σαν πρώτες ύλες είτε σαν πρόσθετα σε μεγάλη ποικιλία εφαρμογών.
Σημειώνεται ότι τα βιομηχανικά ορυκτά συνήθως είναι μίγματα ορυκτών και σπάνια είναι καθαρά ορυκτά.
Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του [http://www.elinyae.gr/el/lib_file_upload/a241_77.1141134104438.pdf Ν. 669/77]: Στην κατηγορία των βιομηχανικών ορυκτών μπορούν να υπαχθούν όλα τα λατομικά ορυκτά εκτός των κατηγοριών των μαρμάρων και των αδρανών υλικών. Αναφέρονται ιδιαιτέρως ως βιομηχανικά ορυκτά ο καολίνης, ο μπεντονίτης, η κιμωλία, ο γύψος, ο περλίτης, η κίσσηρις, η θηραϊκή, γη, ο χαλαζίας, η χαλαζιακή άμμος, αι άργιλοι και οι μάργες πλινθοποιίας, κεραμοποιίας, τσιμεντοβιομηχανίας, ως και εν γένει τα αργιλικά και μαργαϊκά πετρώματα που χρησιμοποιούνται στην τσιμεντοβιομηχανία.
Τα λατομεία βιομηχανικών ορυκτών, τόσο η αδειοδότησή τους όσο και η λειτουργία τους, διέπονται από ειδικό νομοθετικό καθεστώς, ανάλογο με εκείνο των λατομείων μαρμάρων.
Βιομηχανικά ορυκτά στην Ελλάδα
Η Ελλάδα είναι σημαντική παραγωγός βιομηχανικών ορυκτών, ορισμένων με μεγέθη αποθεμάτων και ύψη παραγωγής που κατέχουν υψηλότατη θέση στη παγκόσμια κατάταξη. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η Ελλάδα, σε παγκόσμια κλίμακα, είναι η μοναδική χώρα παραγωγής χουντίτη-υδρομαγνησίτη, πρώτη χώρα παραγωγής περλίτη, δεύτερη χώρα παραγωγής κίσσηρης (ελαφρόπετρας) και μπεντονίτη καθώς και πρώτη στην εξαγωγή προϊόντων λευκόλιθου/μαγνησίτη στην ΕΕ. Όλα τα παραπάνω ορυκτά είναι μοναδικά σε ποιότητα, με ευρεία χρήση σε πολλές βιομηχανικές εφαρμογές. Πολλά από τα ελληνικά βιομηχανικά ορυκτά αξιοποιούνται σε καινοτόμες εφαρμογές, εξειδικευμένες χρήσεις με υψηλή προστιθέμενη αξία και ακόμη έχουν περιβαλλοντικό προσανατολισμό δηλ. χρησιμοποιούνται με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος (π.χ. ατταπουλγίτης, αμφιβολίτης, ολιβινίτης, μπεντονίτης, περλίτης, ζεόλιθος, διατομίτης, ελαφρόπετρα, ανθρακικό ασβέστιο, βιομηχανικοί άργιλοι ειδικών χρήσεων κλπ).
Παραπομπές
*
Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου Ουγγαρίας
Η Α' Κατηγορία του Ουγγρικού Πρωταθλήματος (ουγγρικά: Nemzeti Bajnokság I) είναι η ανώτερη κατηγορία των επαγγελματικών ποδοσφαιρικών ομάδων της Ουγγαρίας. Αναφέρεται και ως OTP Bank Liga για εμπορικούς λόγους. Η Φερεντσβάρος είναι η πιο επιτυχημένη ομάδα του θεσμού με 34 κατακτήσεις, με τις άλλες παραδοσιακές δυνάμεις, την ΜΤΚ Βουδαπέστης και την Ούιπεστ ΦΚ, να ακολουθούν με 23 και 20 κατακτήσεις αντίστοιχα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πρωταθλήματα ποδοσφαίρου ανά χώρα Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές διοργανώσεις Ουγγαρίας Κατηγορία:Ανώτατα εθνικά ποδοσφαιρικά πρωταθλήματα
Εθνική Αρμενίας (καλαθοσφαίριση γυναικών)
Συμμετοχή σε διεθνείς διοργανώσεις
Μέχρι τη διακήρυξη ανεξαρτησίας της χώρας το 1991 οι αθλήτριες με καταγωγή από την Αρμενία διέθεταν το δικαίωμα συμμετοχής στην Εθνική Σοβιετικής Ένωσης. Η Ομοσπονδία της χώρας εντάχθηκε στους κόλπους της FIBA το 1992, αν και η πρώτη επίσημη συμμετοχή της γυναικείας ομάδας σε κάποια διοργάνωση έλαβε χώρα 6 χρόνια μετά και συγκεκριμένα το 1998.
Την τελευταία δεκαπενταετία η ομάδα μετρά συμμετοχές μόνο στο κατώτερο τη τάξει πρωτάθλημα ευρωπαϊκής εμβέλειας, γνωστό ως «Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Μικρών Κρατών FIBA».
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Αρμενια Γυναικων Κατηγορία:Καλαθοσφαίριση στην Αρμενία
Πρόωρη εκσπερμάτιση
thumb|Μαγνητική Τομογραφία εγκεφάλου με σημεία δράσης ορμονών του έρωτα|300px|right Η πρόωρη εκσπερμάτιση αποτελεί συχνή διαταραχή της σεξουαλικής λειτουργίας του ανδρός, κατά την οποία η εκσπερμάτιση γίνεται πρόωρα, και συγκεκριμένα είτε γίνεται πριν την είσοδο του πέους στον κόλπο, είτε σε χρονικό διάστημα κάτω των 60 δευτερολέπτων εντός του κόλπου. (Ορισμός Παγκόσμιας Ουρολογικής Εταιρείας). Η πρόωρη εκσπερμάτωση είναι η πιο συχνή δυσλειτουργία των ανδρών, αφού εκτιμάται ότι περίπου το 33% των ανδρών (1 στους 3) με ηλικία μικρότερη των 50 ετών πάσχουν από αυτή, σύμφωνα με στατιστικά των πιο αναγνωρισμένων σεξολόγων σε όλο τον κόσμο. Περίπου το 40% των ανδρών θα υποφέρουν από πρόωρη εκσπερμάτωση σε κάποια φάση στη ζωή τους.
Αιτιολογία
Μέχρι πρόσφατα, επικρατούσε η άποψη ότι τα βασικά αίτια πρόωρης εκσπερμάτισης είναι ψυχολογικά και εξωγενή. Άγχος, ακατάλληλες συνθήκες, νέα σύντροφος, ακατάλληλη ώρα ερωτικής επαφής, φόβος αποτυχίας, κλπ. Σε χρόνιες σχέσεις σπανιότατα εμφανίζεται πρόωρη εκσπερμάτιση. Πρόσφατα προστέθηκαν και κάποιες οργανικές αιτίες όπως διαβήτης, βλάβες νωτιαίου μυελού, κλπ.
Όμως, πρόσφατα (2011) Ολλανδοί ερευνητές ανακοίνωσαν ότι το βασικό αίτιο είναι κάποια γονιδιακή μετάλλαξη που σχετίζεται με τα επίπεδα της σεροτονίνης. Μελετώντας 200 εθελοντές από την Ολλανδία ανακάλυψαν ότι όσοι εκσπερμάτωναν πολύ γρήγορα στη διάρκεια της ερωτικής επαφής έφεραν μία μεταλλαγμένη μορφή ενός γονιδίου που ελέγχει την ορμόνη σεροτονίνη, η οποία χρησιμεύει για τη μετάδοση μηνυμάτων μεταξύ των κυττάρων του εγκεφάλου και ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, την ταχύτητα της εκσπερμάτωσης. Όπως γράφουν σε ιατρικό περιοδικό στη μελέτη τους συμμετείχαν 89 άνδρες οι οποίοι είχαν την επονομαζόμενη «πρώιμη πρόωρη εκσπερμάτιση» - με άλλα λόγια πάντοτε εκσπερμάτωναν πρόωρα. Οι ερευνητές, ζήτησαν από τις συντρόφους των εθελοντών να χρησιμοποιούν ένα χρονόμετρο στο σπίτι, για να καταγράφουν πόσο σύντομα έπειτα από την έναρξη της σεξουαλικής επαφής είχε ο σύντροφός τους οργασμό. Τα αποτελέσματα των χρονομετρήσεων συγκρίθηκαν με αυτά 92 ανδρών, οι οποίοι δεν είχαν ανάλογο ιστορικό προβλήματος. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες υπέβαλλαν όλους τους άνδρες σε εξειδικευμένες εξετάσεις, διαπιστώνοντας ότι στους άνδρες που εκσπερμάτωναν γρήγορα η σεροτονίνη φαινόταν να είναι λιγότερο δραστήρια στο τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει την εκσπερμάτωση. Η μειωμένη δραστηριότητα της σεροτονίνης υποδηλώνει ότι τα νευρικά μηνύματα δεν μεταδίδονται με φυσιολογικό τρόπο σε αυτούς τους άνδρες. Το εύρημα αυτό αντικρούει την επικρατούσα άποψη, που θέλει ως κύρια αιτία της πρόωρης εκσπερμάτωσης κάποια ψυχολογική διαταραχή, ενώ υποδηλώνει ότι θα ήταν ίσως εφικτό να θεραπεύεται στο μέλλον η πρόωρη εκσπερμάτωση με γονιδιοθεραπεία. Η συσχέτιση της σεροτονίνης με την πρόωρη εκσπερμάτωση είναι καλά τεκμηριωμένη και ήδη αναπτύσσονται φάρμακα τα οποία θα παρατείνουν τη δράση της στους άντρες που έχουν αυτή τη διαταραχή. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει κυκλοφορήσει κάποιο εξειδικευμένο σκεύασμα πέραν των κλασσικών αντικαταθλιπτικών αναστολέων επαναπρόσληψης της Σεροτονίνης SSRI. Έτσι, οι θεραπείες της συμπεριλαμβάνουν ψυχολογική υποστήριξη και λήψη αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, τα οποία όμως δεν χορηγούνται επειδή οι πάσχοντες από πρόωρη εκσπερμάτωση έχουν κατάθλιψη αλλά επειδή έχουν ως παρενέργεια την επιβράδυνση της εκσπερμάτωσης. Υπολογίζεται ότι ένας στους τρεις άντρες πάσχει από πρόωρη εκσπερμάτωση.
Πέτρα Μεσσηνίας
Η Πέτρα Μεσσηνίας είναι χωριό στο νομό Μεσσηνίας. Το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 800 μέτρων και κοντά σε αυτό βρίσκονται οι πηγές του ποταμού Νέδα. Υπάγεται στον δήμο Οιχαλίας, στην δημοτική ενότητα Είρας.
Παραπομπές
Κατηγορία:Χωριά του νομού Μεσσηνίας Κατηγορία:Δήμος Οιχαλίας
Νέστορ Κίρχνερ
Ο Νέστορ Κίρχνερ (ισπανικά: Néstor Kirchner, 25 Φεβρουαρίου 1950 - 27 Οκτωβρίου 2010) ήταν Αργεντινός πολιτικός ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Αργεντινής από το 2003 έως το 2007. Στις 25 Μαΐου του 2003, ο Περονιστής με αριστερά ερείσματα Κίρχνερ, ορκίστηκε Πρόεδρος της χώρας. Πριν εκλεγεί σε αυτή τη θέση ήταν Κυβερνήτης της επαρχίας Σάντα Κρους.
Προφίλ
Γεννήθηκε στο Ρίο Γκαγιέγος στις 25 Φεβρουαρίου 1950 και σπούδασε Νομικά. Ο πατέρας του ήταν ελβετικής καταγωγής. Παντρεύτηκε με τη δικηγόρο Κριστίνα Φερνάντες, επίσης μέλος του Κόμματος Justicialist (JP). Στη διάρκεια της χούντας του Βιδέλα, φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε μετά το 1983 και την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Το 1987 εξελέγη δήμαρχος του Ρίο Γκαγιέγος. Το κόμμα του έχασε τις εκλογές του 1999. Η επάνοδος του Κίρχνερ στο προσκήνιο έγινε στις 27 Απριλίου 2003. Τότε, στον α΄ γύρο των προεδρικών εκλογών, ο Κάρλος Μένεμ πέτυχε πύρρεια νίκη με 24%, μόλις 2% μπροστά από τον Κίρχνερ. Ο τελευταίος εξελέγη Πρόεδρος στον τελικό γύρο, με διαφορά 30%-40%.
Τον Οκτώβριο του 2007 εξελέγη στο προεδρικό αξίωμα με 47% η σύζυγός του, Κριστίνα Φερνάντες, και τον διαδέχτηκε.
Στις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στις 28 Ιουνίου του 2009 ηττήθηκε στο Μπουένος Άιρες από τον υποψήφιο της αντιπολίτευσης, Φρανσίσκο ντε Ναρβάες, έναν κεντροδεξιό επιχειρηματία. Η απώλεια αυτή θεωρείται ταπεινωτική, καθώς το Μπουένος Άιρες ήταν προπύργιο των Περονιστών.
Στις 4 Μαΐου 2010 εξελέγη γενικός γραμματέας του νεοσύστατου οργανισμού UNASUR (Ένωση Χωρών της Νοτίου Αμερικής).
Πέθανε στις 27 Οκτωβρίου του 2010 στο Ελ Καλαφάτε, από καρκίνο του εντέρου.
Παραπομπές
Κατηγορία:Πρόεδροι της Αργεντινής
Νέα Φώκαια Χαλκιδικής
Η Νέα Φώκαια είναι μεγάλος οικισμός και έδρα του ομώνυμου Δημοτικού διαμερίσματος στο Δήμο Κασσάνδρας του νομού Χαλκιδικής. Αριθμεί 1.944 κατοίκους το 2011 και απέχει από τη Θεσσαλονίκη 80 χιλιόμετρα. Ιδρύθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή από Μικρασιάτες που προέρχονταν από τη Φώκαια των μικρασιατικών παραλίων. Οι κάτοικοι ασχολούνται με τις τουριστικές επιχειρήσεις και με την αλιεία. Παράγονται επίσης κηπευτικά και μέλι. Η Νέα Φώκαια πανηγυρίζει στις 29 Ιουνίου, ημέρα μνήμης των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Ανάμεσα στα άλλα υπάρχουν 2 νηπιαγωγεία, 1 Δημοτικό Σχολείο, γυμνάσιο, αστυνομικός σταθμός, και αγροτικό ιατρείο. Το καλοκαίρι αποτελεί τουριστικό προορισμό. Για τον σκοπό αυτό υπάρχει τουριστική υποδομή με ξενοδοχεία, ταβέρνες και παραδοσιακά καφενεία.
Ιστορικά στοιχεία
μικρογραφία|356x356εσ|Πύργος Νέας Φώκαιας (15ος αιώνας μ.Χ.) και το «Παλιό σχολείο», Νέα Φώκαια Χαλκιδικής Στα υψώματα δυτικά της Νέας Φώκαιας έχει εντοπιστεί, με βάση την επιφανειακή κεραμική, η θέση ρωμαϊκού οικισμού, ο οποίος ταυτίζεται πιθανώς με το αρχαίο πόλισμα Κλίται (Clitae). Το χωριό αποτελεί προσφυγικό οικισμό, ο οποίος χτίστηκε στη θέση παλιών αγιορείτικων μετοχιών. Αυτοί που ίδρυσαν τον οικισμό κατάγονταν από τη Φώκαια της Μικράς Ασίας, πόλη κοντά στη Σμύρνη, εξ ου και το σημερινό όνομα. Μετά την καταστροφή της Σμύρνης το 1922 το κράτος παραχώρησε(για την ακρίβεια πούλησε στους πρόσφυγες μέσω της Ε.Α.Π, και τα δάνεια που τους είχαν χορηγηθεί είχαν ρήτρα χρυσής λύρας Αγγλίας)   την περιοχή που αποτελείτο από μονές στους πρόσφυγες.Ο τόπος κατοικούνταν από την προϊστορική περίοδο. Στην παραλία του χωριού σώζεται πύργος του 15ου αιώνα. Πιθανολογείται ότι κτίστηκε το 1407. Ο ρόλος του πύργου αυτού ήταν ότι χρησίμευε στην προστασία του μετοχιού της Μονής Αγίου Παύλου. Ως το 1930 σώζονταν και τα υπόλοιπα κτίσματα του Μετοχιού. Το Αγίασμα του Αγίου Παύλου είναι ένας υπόσκαφος θάλαμος, πιθανώς αρχαίος τάφος και μετέπειτα βυζαντινό ξωκλήσι. Σύμφωνα με την παράδοση, εκεί βάφτιζε κρυφά χριστιανούς ο Απόστολος Παύλος, όταν βρισκόταν στη Χαλκιδική.
Πρόεδροι της Κοινότητας
Η κοινότητα ιδρύθηκε στις 4 Ιουλίου 1925 με την απόσπαση του οικισμού Νέα Φώκαια από την κοινότητα Αθύτου και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας. Καταργήθηκε το 1997 και προσαρτήθηκε στο δήμο Κασσάνδρας.
Fiat G.50
Το FIAT G.50 «Freccia» (Βέλος) ήταν ένα Ιταλικό καταδιωκτικό αεροσκάφος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπήρξε το πρώτο Ιταλικό «χαμηλοπτέρυγο» μονοπλάνο μαχητικό με κλειστό κουβούκλιο και ανασυρόμενο σύστημα προσγείωσης που μπήκε σε παραγωγή (αν και χωρίς το κλειστό κουβούκλιο, καθώς οι Ιταλοί πιλότοι ένιωθαν δυσφορία με αυτό).
Σχεδίαση και ανάπτυξη
Το Fiat G.50 άρχισε να σχεδιάζεται από τον Τζουζέπε Γκαμπριέλλι στα 1935. Το πρωτότυπο έκανε την παρθενική του πτήση στις 26 Φεβρουαρίου του 1937. Αποτέλεσε το πρώτο Ιταλικό καταδιωκτικό παραγωγής με ανασυρόμενους τροχούς, μα παρόλες τις καινοτομίες του ήταν μόλις 33 km/h ταχύτερο από τον προκάτοχό του, το διπλάνο Fiat CR.42. Συγκεκριμένα, το G.50 χρησιμοποιούσε τον ίδιο κινητήρα με το CR.42, τον Fiat «A.74 RC38» των 840 hp, ένα αντίγραφο του Βρετανικού «Mercury VII».
Το Σεπτέμβριο του 1940 εμφανίστηκε μια ελαφρά βελτιωμένη έκδοση, το G.50 bis. Το κύριο πλεονέκτημά του ήταν η αυξημένη ακτίνα δράσης.
Επιχειρησιακή ιστορία
Τα πρώτα υπηρεσιακά αεροσκάφη παραδόθηκαν στην Ιταλική Βασιλική Αεροπορία (Regia Aeronautica) στα 1938.
Εξαιρετικά ευέλικτο, ήταν ένα από τα καλύτερα καταδιωκτικά κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, αλλά ήδη με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θεωρούνταν πως υστερούσε σε κινητήρια ιπποδύναμη και οπλισμό. Κάπου 780 κατασκευάστηκαν, εκ των οποίων τα 35 εξήχθησαν στη Φινλανδία.
Κατά την είσοδο της Ιταλίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, 118 Freccia ήταν διαθέσιμα, στην 51η Stormo (Πτέρυγα Μάχης) και μέρος της 52ης. 48 αεροσκάφη είδαν περιορισμένη δράση κατά τη Μάχη της Αγγλίας σαν μέρος του Ιταλικού Αεροπορικού Σώματος με βάση το Βέλγιο, μα η χρήση τους παρακωλύθηκε από την εξαιρετικά μικρή ακτίνα δράσης τους. Τα υπόλοιπα αεροσκάφη χρησιμοποιήθηκαν στη Βόρειο Αφρική και τη Μεσόγειο. Αναγνωρισμένα κυρίως για την αντοχή τους, χρησιμοποιήθηκαν ως επί το πλείστον σαν επιθετικά αεροσκάφη κατά το δεύτερο μισό του πολέμου. Κατά την Ιταλική ανακωχή, λίγα G.50 απέμεναν ακόμα σε υπηρεσία στην Ιταλία. Ελάχιστα χρησιμοποιήθηκαν από την Ιταλική Συμμαχική Αεροπορία (Aeronautica Cobelligerante del Sud) στο πλευρό των Συμμάχων, ενώ 4 υπηρέτησαν σαν εκπαιδευτικά μαχητικά με την Εθνική Δημοκρατική Αεροπορία (Aeronautica Nazionale Repubblicana ή A.N.R) της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας (Repubblica Sociale Italiana ή RSI), που συντάσσονταν με τη Ναζιστική Γερμανία.
Το G.50 είδε την εκτενέστερη και πιο επιτυχημένη χρήση του κατά τους δύο Φινλανδικούς πολέμους κατά της Σοβιετικής Ένωσης, το Χειμερινό Πόλεμο στα 1939-1940 και το Συνεχιζόμενο Πόλεμο στα 1941-1944. τα καταδιωκτικά έφτασαν πολύ αργά για να επηρεάσουν την έκβαση των Χειμερινών μαχών στα 1940, αλλά κι έτσι 13 καταρρίψεις σημειώθηκαν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Εναπομείναντα
Το Γιουγκοσλαβικό Μουσείο Αεροπορίας στο Βελιγράδι αυτή την περίοδο υποβάλει σε εργασίες αποκατάστασης ένα G.50 bis.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
G.50 Κατηγορία:Αεροσκάφη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου Κατηγορία:Μαχητικά αεροσκάφη
Αυτοκράτορες Γιαν και Χουάνγκ
Τα αγάλματα των Αυτοκρατόρων Γιαν και Χουανγκ είναι τα πέμπτα ψηλότερα αγάλματα του κόσμου με ύψος 106 μέτρων. Απεικονίζουν δύο από τους πρώτους αυτοκράτορες της Κίνας. Τον Γιαν Ντι και τον Χουάνγκ Ντι. Η κατασκευή τους κράτησε 20 χρόνια και ολοκληρώθηκε το 2007. Βρίσκονται στην Τσεντσόου την πρωτεύουσα της επαρχίας Χενάν. Οι τουρίστες που έρχονται για να επισκεφτούν τα αγάλματα είναι μια από τις κύριες πηγές εισοδήματος για την περιοχή.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αγάλματα Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στην Κίνα
Ανθούριο
Το ανθούριο είναι γένος φυτών με πάνω από 700 είδη και ανήκει στην οικογένεια των Αροΐδών. Από τα δάση της τροπικής Αμερικής προερχόμενο, ανακαλύφτηκε από τον βοτανολόγο Heinrich Wilhelm Schott το 1829. Πολυετή φυτά, ποώδη , αναρριχώμενα και έρποντα με μακριά και πλατιά φύλλα. Τα ανθούρια με το πολύ πλούσιο φύλλωμα τους και τα χρωματιστά μεγάλα άνθη τους που μοιάζουν με κρίνα είναι σήμερα από τα πολύ κοινά διακοσμητικά φυτά εσωτερικού χώρου. Στις ταξιανθίες τους βρίσκει κανείς μεγάλη ποικιλία εντυπωσιακών χρωματισμών.
Κατηγορία:Αγριολούλουδα Κατηγορία:Αροειδή Κατηγορία:Καλλωπιστικά φυτά Κατηγορία:Χλωρίδα της Νότιας Αμερικής
Φορμαλδεΰδη
Η μεθανάλη ή φορμαλδεΰδη (αγγλικά: methanal) είναι οργανική χημική ένωση, που αποτελεί την απλούστερη αλδεΰδη αλλά και τον απλούστερο υδατάνθρακα, αφού έχει μοριακό τύπο CH2O. Επίσης, παριστάνεται συχνά με τον ημισυντακτικό της τύπο HCHO. Το εμπειρικό της όνομα («φορμαλδεΰδη») προέρχεται από τη σχέση της με το μεθανικό οξύ, του οποίου μια εμπειρική ονομασία είναι φορμικό οξύ (formic acid).
Η χημικά καθαρή μεθανάλη, στις «κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος», δηλαδή θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, είναι άχρωμο εύφλεκτο αέριο, με χαρακτηριστική έντονη, ερεθιστική και εξαιρετικά αποπνικτική οσμή, που έχει την τάση να αυτοπολυμερίζεται σε παραφορμαλδεΰδη. Για το λόγο αυτό αποθηκεύεται και διακινείται εμπορικά με τη μορφή υδατικού της διαλύματος, με την ονομασία φορμαλίνη (ή φορμόλη). Χρησιμοποιούνταν παλαιότερα ως απολυμαντικό για τη διατήρηση βιολογικών δειγμάτων, αλλά στην πραγματικότητα η φορμόλη αποτελείται κυρίως από μεθανοδιόλη, δηλαδή ενυδατωμένη μεθανάλη.
Στη βιομηχανία, η φορμόλη τυπικά αποτελείται από ένα διάλυμα φορμαλδεΰδης (37% κατά μάζα), το οποίο λέγεται 100% φορμαλίνη. Το διάλυμα αυτό είναι ουσιαστικά 40% κατ' όγκο φορμαλδεΰδη το οποίο περιέχει μικρές ποσότητες μεθανόλης, η οποία δρα ενάντια στον πολυμερισμό της.
Είναι πρόδρομη ένωση πολλών άλλων ενώσεων, κυρίως διαφόρων ρητινών για προϊόντα ξύλου και για επικαλύψεις, και είναι ένωση που, μαζί με την ουρία, την μελαμίνη ή/και τη φαινόλη, χρησιμοποιείται για την παραγωγή τους. Το 2017, η ετήσια παγκόσμια παραγωγή της φορμαλδεΰδης εκτιμήθηκε σε 52 εκατομμύρια τόνους. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την παραγωγή βιομηχανικών ρητινών, που με τη σειρά τους χρησιμοποιήθηκαν για συγκολλημένα προϊόντα ξύλου π.χ. μοριοσανίδες, ινοσανίδες, κόντρα-πλακέ, και για επικαλύψεις.
Εξαιτίας της ευρύτατης χρήσης, της σημαντικής τοξικότητας και ευφλεκτότητας, η έκθεση στη μεθανάλη αποτελεί ένα σημαντικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Το 2011, το Εθνικό Τοξικολογικό Πρόγραμμα των ΗΠΑ (US National Toxicology Program), περιέγραψε τη μεθανάλη, ως ένα «...γνωστό ανθρώπινο καρκινογόνο...» («...known to be a human carcinogen...»).
Μορφές της φορμαλδεΰδης
thumb|Παραφορμαλδεΰδη: Είναι μια συνηθισμένη μορφή μεθανάλης για βιομηχανικές εφαρμογές. Η μεθανάλη είναι πιο πολύπλοκη από πολλές άλλες απλές ανθρακούχες ενώσεις. Η πολυπλοκότητά της έγκειται στο ότι συχνά μπορεί να αυτοσχηματίσει ενώσεις με διαφορετικούς μοριακούς τύπους, που αποτελούν διαφορετικές μορφές ή και παράγωγά της, και οι οποίες ομοίως συχνά χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατά της.
Η ονομασία «φορμαλδεΰδη» ήταν το πρώτο γενικά χρησιμοποιούμενο εμπορικό όνομα και άρχισε να χρησιμοποιείται το 1893. ακολουθώντας το προηγούμενο εμπορικό όνομα «φορμαλίνη».
Φυσική παρουσία
Η μεθανάλη είναι μια ουσία που υπάρχει στο φυσικό περιβάλλον. Σχηματίζεται με φυσιολογικές διεργασίες στην ανώτερη ατμόσφαιρα της Γης. Από τις διεργασίες αυτές προέρχεται, σύμφωνα με εκτιμήσεις, μέχρι και το 90% της συνολικής παρουσίας της ένωσης στην ατμόσφαιρα, ενώ το υπόλοιπο 10% από ανθρώπινες δραστηριότητες. Είναι ένα ενδιάμεσο προϊόν της φωτοχημικής οξείδωσης του ατμοσφαιρικού μεθανίου σε διοξείδιο του άνθρακα. Άλλες πηγές παρουσίας μεθανάλης στη φύση αποτελούν οι δασικές πυρκαγιές, τα καυσαέρια (κυρίως) αυτοκινήτων και ο καπνός των τσιγάρων (και των άλλων μέσων καπνίσματος του καπνού). Όμως, η μεθανάλη δεν συσσωρεύεται στο περιβάλλον, γιατί διασπάται μέσα σε λίγες ώρες από το ηλιακό φως αλλά επίσης και με βιοχημικές αντιδράσεις, από βακτήρια του εδάφους και της υδρόσφαιρας. Όταν παράγεται στην ατμόσφαιρα, αυτό συμβαίνει από τη συνδυασμένη επίδραση του ηλιακού φωτός και του ατμοσφαιρικού οξυγόνου στο ατμοσφαιρικό μεθάνιο και τους άλλους υδρογονάνθρακες, όταν αυτοί βρεθούν στην ατμόσφαιρα. Με τις παραπάνω αναφερόμενες διεργασίες, η μεθανάλη γίνεται συστατικό της αιθαλομίχλης. Έχει ανιχνευθεί, επίσης, και στο διάστημα (δείτε παρακάτω).
Η μεθανογένεση γίνεται μέσω ισοδύναμης μεθανάλης, αλλά αυτό το μονοανθρακικό χημικό είδος καλύπτεται ως μεθυλενομάδα στη μεθανοπτερίνη. Η μεθανάλη είναι ο κύριος λόγος της τοξικότητας της μεθανόλης, αφού η τελευταία μεταβολίζεται σε μεθανάλη από την αλκοολική δεϋδρογονάση:
Ομοίως με τη αιθανάλη, η μεθανάλη φυσιολογικά μεταβολίζεται γρήγορα σε μεθανικό οξύ στο ανθρώπινο σώμα:
Μικρές ποσότητες μεθανάλης παράγονται με ατελή καύση μεθανίου, καπνού και ξύλου.
Η φορμαλδεΰδη στο διάστημα
Η μεθανάλη ήταν η πρώτη πολυατομική οργανική ένωση που ανιχνεύθηκε στο διαστρικό ενδιάμεσο. Από την πρώτη της ανίχνευση, το 1969, έχει ξαναπαρατηρηθεί η παρουσία της σε πολλές περιοχές του Γαλαξία μας. Εξαιτίας του ευρύτατου ενδιαφέροντος στη διαστρική μεθανάλη, το θέμα έχει (σχετικά) πρόσφατα μελετηθεί εκτεταμένα, γεγονός που απέδωσε και νέες (ακόμη και) εξωγαλακτικές πηγές. Ένας προτεινόμενος μηχανισμός σχηματισμού της είναι η υδρογόνωση στερεού μονοξειδίου του άνθρακα:
Η μεθανάλη φαίνεται ότι είναι μια χρήσιμη δοκιμή για τους αστροχημικούς, εξαιτίας της (σχετικά) μικρής δραστικότητάς της στην αέρια φάση και του γεγονότος ότι οι Κ-διπλές απορροφήσεις της 110←111 και 211←212 είναι σχετικά καθαρές.
Στις 11 Αυγούστου 2014, αστρονόμοι δημοσίευσαν μελέτες, χρησιμοποιώντας το Atacama Large Millimeter Array (ALMA) για πρώτη φορά, που απέδωσαν λεπτομέρειες στην κατανομή υδροκυανίου, υδροϊσοκυανίου και μεθανάλης στην εσωτερική σκόνη της κόμης των κομητών C/2012 F6 (Lemmon) and C/2012 S1 (ISON).
Ιστορία
Η μεθανάλη παράχθηκε τυχαία για πρώτη φορά το 1855 από το Ρώσο χημικό Αλεξάντρ Μιχάηλοβιτς Μπούτλεροβ (Бутлеров, Александр Михайлович,1828–1886), αλλά η πρώτη αναφορά του δημοσιεύθηκε το 1859. Τελικά ταυτοποιήθηκε το 1869 από το Γερμανό Αυγκούστ Γουΐλχελμ βον Χόφμαν (August Wilhelm von Hofmann). Η πρώτη τεχνική παρουσίαση παραγωγής της, με αφυδρογόνωση μεθανόλης, πραγματοποιήθηκε το 1867, από τον ίδιο. Για την παραγωγή της μεθανάλης, ο Χόφμαν χρησιμοποίησε μίγμα ατμών μεθανόλης και ατμοσφαιρικού αέρα, το οποίο πέρασε πάνω από ένα σπιράλ λευκόχρυσου ως καταλύτη.
Αυτή η μέθοδος, δηλαδή η οξείδωση μεθανόλης με αέρα, χρησιμοποιώντας κάποιο μέταλλο ως καταλύτη, είναι μέχρι σήμερα η βάση για το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής παραγωγής μεθανάλης. Εναλλακτικά, όμως, εφαρμόζεται και η καταλυτική οξείδωση μεθανίου, προερχόμενο από το φυσικό αέριο. Με την ανακάλυψη των ρητινών ουρίας και των φαινολικών ρητινών, από την αρχή του 20ού αιώνα, αυξήθηκε απότομα η ζήτηση για μεθανάλη. Ως απάντηση στη ζήτηση αυτή, η εμπορική της παραγωγή ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1900, ενώ σήμερα τοποθετείται ανάμεσα στα 25 πρώτα χημικά προϊόντα στις ΗΠΑ. από πλευράς όγκου παραγωγής.
Δομή
Η μοριακή δομή της μεθανάλης είναι επίπεδη, γιατί ο υβριδισμός των τροχιακών του ατόμου του άνθρακα σε αυτήν είναι sp².
Βιομηχανική
Η μεθανάλη παράγεται βιομηχανικά (σχεδόν αποκλειστικά) με καταλυτική οξείδωση της μεθανόλης. Η μεθανόλη που χρησιμοποιείται πρέπει να είναι υψηλού βαθμού καθαρότητας, γιατί οι (ατυχείς) προσμείξεις «δηλητηριάζουν» τους καταλύτες. Οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενοι καταλύτες είναι ο άργυρος (Ag) ή κάποιο οξείδιο μετάλλου, όπως οξείδιο του σιδήρου (FeO) σε μίγμα με οξείδια με βανάδιου (V) και μολυβδαίνιου (Mo). Σύμφωνα με τη συχνά χρησιμοποιούμενη διεργασία formox, η μεθανόλη και το οξυγόνο αντιδρούν γύρω στους 250-400 °C παρουσία οξειδίου του σιδήρου, σε συνδυασμό με οξείδια μολυβδαινίου ή και βαναδίου, παράγοντας μεθανάλη, σύμφωνα με την ακόλουθη στοιχειομετρική εξίσωση :
Ο άργυρος ως καταλύτης για την παραγωγή μεθανάλης λειτουργεί σε υψηλότερη θερμοκρασία, περίπου στους 650 °C. Σε αυτήν την περίπτωση λειτουργούν δυο χημικές αντιδράσεις ταυτόχρονα, παράγοντας αμφότερες μεθανάλη. Η μια είναι η παραπάνω αναφερόμενη αντίδραση μεθανόλης - οξυγόνου, ενώ η άλλη είναι η αφυδρογόνωση μεθανόλης:
Στις βιομηχανικές μονάδες, οι δύο παραπάνω αντιδράσεις συμβαίνουν ταυτόχρονα, χωρίς μεγάλα έξοδα ενέργειας, καθώς η αντίδραση της οξείδωσης είναι εξώθερμη και παρέχει την απαραίτητη ενέργεια, για λάβει χώρα η αντίδραση της αφυδρογόνωσης. Στη συνεχή παραγωγική διαδικασία, η θερμοκρασία στον καταλυτικό αντιδραστήρα είναι της τάξεως των 450 – 650°C, αλλά με πολύ μικρό χρόνο παραμονής (~0,01 sec). Ο βαθμός μετατροπής σε κάθε πέρασμα φτάνει στο 65% της μεθανόλης, ενώ στη συνέχεια το μίγμα διαχωρίζεται, η μεθανόλη που απέμεινε ανακυκλώνεται, ενώ το προϊόν (μεθανάλη και λίγη μεθανόλη) αραιώνεται με νερό, για να προκύψει το διάλυμα που προωθείται στο εμπόριο, η γνωστή φορμόλη.
Θεωρητικά η μεθανάλη θα μπορούσε να παραχθεί με οξείδωση του μεθανίου, αλλά αυτή η παραγωγική οδός δεν είναι βιομηχανικά βιώσιμη, γιατί η μεθανάλη οξειδώνεται πιο εύκολα απ' ό,τι το μεθάνιο :
Με έμμεση μερική αναγωγή μεθανικού οξέος
1. Αρχικά το μεθανικό οξύ μετατρέπεται σε μεθανοϋλοχλωρίδιο :
2. Το μεθανοϋλοχλωρίδιο ανάγεται καταλυτικά άμεσα προς μεθανάλη:
Με οζονόλυση αιθενίου
Με οζονόλυση αιθενίου παράγεται τελικά μεθανάλη :
Με πυρόλυση μεθανικού ασβεστίου
Με πυρόλυση μεθανικού ασβεστίου παράγεται μεθανάλη. Είναι η μόνη αλδεΰδη που μπορεί να παραχθεί με αυτήν τη μέθοδο :
Φυσικές ιδιότητες
Στις κανονικές συνθήκες είναι άχρωμο και εύφλεκτο αέριο, με έντονη αποπνικτική οσμή. Έχει σημείο βρασμού τους -21°C. Είναι εξαιρετικά πολική ένωση (διπολική ροπή: 2,3 Debye) και είναι διαλυτή στο νερό, στην ακετόνη, στο βενζόλιο και στην αιθανόλη.
Χημικές ιδιότητες και παράγωγα
Η μεθανάλη αποτελεί δομική μονάδα για τη σύνθεση πολλών άλλων ενώσεων με ειδική και βιομηχανική σημασία. Διαθέτει τις γενικές χημικές ιδιότητες των αλδεϋδών, αλλά είναι η πιο δραστική από όλες. Για παράδειγμα, μπορεί να οξειδωθεί ταχύτερα από το ατμοσφαιρικό οξυγόνο, σχηματίζοντας μεθανικό οξύ. Γι' αυτό τα εμπορικά δείγματα μεθανάλης περιέχουν συχνά μεθανικό οξύ, σε επίπεδο μερικών ppm. Η μεθανάλη είναι ένα καλό ηλεκτρονιόφιλο αντιδραστήριο, λαμβάνοντας μέρος σε αντιδράσεις ηλετρονιόφιλης υποκατάστασης σε αρωματικές ενώσεις, αλλά και ηλεκτρονιόφιλης προσθήκης σε αλκένια και αρωματικές ενώσεις. Η μεθανάλη παρουσία βασικών καταλυτών δίνει την αντίδραση Κανιτζάρο, σχηματίζοντας μεθανικό οξύ και μεθανόλη.
Αναγωγή προς μεθανόλη
Μπορεί να αναχθεί προς μεθανόλη με τις ακόλουθες μεθόδους
1. Με λιθιοαργιλιοϋδρίδιο (LiAlH4):
2. Με καταλυτική υδρογόνωση:
Αναγωγή προς μεθάνιο
Μπορεί να αναχθεί προς μεθάνιο με την μεθόδο Wolff-Kishner
Οξείδωση προς μεθανικό οξύ
Μπορεί να οξειδωθεί προς μεθανικό οξύ :
1. Με υπερμαγγανικό κάλιο:
2. Με τριοξείδιο του χρωμίου:
3. Με οξυγόνο:
4. Με αντιδραστήριο Tollens (αμμωνιακό διάλυμα νιτρικού αργύρου):
5. Με αντιδραστήρια Fehling:
Οξειδοαναγωγή Canizzaro
Με επίδραση υδροξειδίου του καλίου γίνεται οξειδοαναγωγή Cannizzaro, οπότε παράγεται μεθανόλη και μεθανικό κάλιο :
Προσθήκη 1,2-αιθανοδιόλης
Με προσθήκη 1,2-αιθανοδιόλης παράγεται 1,3-διοξολάνιο : 50 px
Προσθήκη 1,2-αιθανοδιθειόλης
Με προσθήκη 1,2-αιθανοδιθειόλης παράγεται 1,3-διθειολάνιο : 50 px
50 px
Αντιδράσεις με αζωτούχες ενώσεις
Αντιδρά με αρκετά είδη αζωτούχων ενώσεων, με γενικό τύπο NH2A, όπου το A μπορεί να είναι υδρογόνο, αλκύλιο, υδροξύλιο, αμινομάδα και διάφορα άλλα. Με βάση το γενικό τύπο, η γενική αντίδραση είναι η ακόλουθη :
1. Με αμμωνία παράγεται μεθανιμίνη. Προκύπτει από την παραπάνω γενική αντίδραση, με A = H:
2. Με πρωτοταγείς αμίνες (RNH2) παράγεται Ν-αλκυλομεθανιμίνη. Προκύπτει από την παραπάνω γενική αντίδραση, με A = R, δηλαδή υδροκαρβύλιο:
3. Με υδροξυλαμίνη παράγεται μεθανοξίμη. Προκύπτει από την παραπάνω γενική αντίδραση, με A = OH:
4. Με υδραζίνη παράγεται αρχικά μεθανυδραζόνη και με περίσσεια μεθανάλης διμεθυλεναζίνη. Προκύπτει από την παραπάνω γενική αντίδραση,  με A = NH2:
5. Με φαινυλυδραζίνη παράγεαι 1-μεθυλενο-2-φαινυλυδραζόνη. Προκύπτει από την παραπάνω γενική αντίδραση, με A = NHPh:
6. Με υδραζινομεθαναμίδιο παράγεται (2-μεθυλενυδραζινο)μεθαναμίδιο. Προκύπτει από την παραπάνω γενική αντίδραση, με A = NHCONH2:
Αλδολική συμπύκνωση
Με επίδραση βάσης έχουμε τη λεγόμενη αλδολική συμπύκνωση, η οποία όταν γίνεται με τον εαυτό της, παράγεται υδροξυαιθανάλη :
Συμπύκνωση με «ενεργές» μεθυλενομάδες
Με την επίδραση «ενεργών» μεθυλενομάδων, δηλαδή ενώσεων του γενικού τύπου XCH2Y, όπου X,Y ηλεκτραρνητικές ομάδες όπως π.χ. κυανομάδα (CN), καρβαλκοξυομάδα (COOR), έχουμε την αντίδραση Knoevenagel :
Συμπύκνωση με α-αλεστέρες
Με επίδραση α-αλεστέρων (R'CHXCOOR) έχουμε την αντίδραση Darzen. Π.χ. με αλαιθανικό αλκυλεστέρα (XCH2COOR) τελικά παράγεται οξιρανοκαρβονικό αλκυλεστέρα : 100 px
Επίδραση φωσφοροϋλιδίων
Με επίδραση φωσφοροϋλιδίων [Ph3P+C-(R)R'] έχουμε τη λεγόμενη αντίδραση Wittig, με την οποία παράγεται 1,2-διαλκυλο--1-αιθένιο :
Προσθήκη διαφόρων πυρηνόφιλων αντιδραστηρίων
Είναι δυνατή η προσθήκη διαφόρων πυρηνόφιλων αντιδραστηρίων στο διπλό δεσμό C=Ο που περιέχει η αιθανάλη. Π.χ.: :
1. Με προσθήκη υδροκυανίου παράγεται αρχικά 2-υδροξυαιθανονιτρίλιο, από το οποίο με υδρόλυση μπορεί να παραχθεί υδροξυαιθανικό οξύ:
2. Με προσθήκη όξινου θειικού νατρίου παράγεται υδροξυμεθανοσουλφονικό οξύ:
3. Με προσθήκη αλκυλομαγνησιοαλογονιδίου (RMgX) παράγεται πρωτοταγής αλκοόλη:
Επίδραση διαζωμεθανίου
Με επίδραση διαζωμεθάνιου παράγεται οξιράνιο : 30 px
Επίδραση υδραζωτικού οξέος
Με επίδραση υδραζωτικού οξέος παράγεται υδροκυάνιο και μεθαναμίδιο :
Προσθήκη αλκοολών
Με προσθήκη αλκοόλης (ROH) παράγεται αρχικά αλκοξυμεθανόλη και έπειτα, με περίσσεια αλκοόλης διαλκοξυμεθάνιο :
Αντίδραση Stracker
Με επίδραση υδροκυανίου (HCN) και αμμωνίας (NH3) σε μεθανάλη παράγεται αρχικά αμιναιθανονιτρίλιο και στη συνέχεια, με υδρόλυση, γλυκίνη :
Πολυμερισμός
1. Τριμερισμός προς 1,3,5-τριοξάνιο: 300 px
2. Ολιγομερισμός προς παραφορμαλδεΰδη:
Τριμερισμός με υδρόθειο
Με επίδραση υδροθείου παράγει 1,3,5-τριθειάνιο : 100 px
Φωτοχημική προσθήκη σε αλκένια
Με επίδραση μεθανάλης σε αιθένιο σχηματίζεται φωτοχημικά οξετάνιο (Αντίδραση Paterno–Büchi) : |40 px
Επίδραση καρβενίων
Παρεμβολή καρβενίων, π.χ. με μεθυλενίου παράγονται αιθανάλη και οξιράνιο : 30 px
Εφαρμογές
thumb|Δυο στάδια για το σχηματισμό ρητνης ουρίας-φορμαλδεΰδης, που χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα για την παραγωγή νοβοπάν.
Η μεθανάλη είναι μια συνηθισμένη πρόδρομη ένωση για πολλές συνθετότερες ενώσεις και υλικά. Για παράδειγμα, προϊόντα που παράγονται από μεθανάλη συμπεριλαμβάνουν τη ρητίνη ουρίας-φορμαλδεΰδης, τη ρητίνη μελαμίνης, τη ρητίνη φαινόλης-φορμαλδεΰδης, τα πλαστικά πολυοξυμεθυλενίου, την 1,4-βουτανοδιιόλη και το μεθυλενοδιφαινυλοδιισονιτρίλιο. Στην υφαντουργία οι ρητίνες με βάση τη μεθανάλη χρησιμοποιούνται για το φινίρισμα των προϊόντων για να αντιστέκονται στο τσαλάκωμα. Τα προϊόντα με βάση τη μαθανάλη είναι κομβικής σημασίας και για την αυτοκινητοβιομηχανία, γιατί χρησιμοποιούνται σε τμήματα του συστήματος μετάδοσης, του ηλεκτρικού συστήματος, της ίδιας της μηχανής, στις πόρτες, στους άξονες και στο σύστημα πέδισης. Η αξία των πωλήσεων μεθανάλης και παραγώγων προϊόντων αυτής ήταν πάνω από 145 δισεκατομμύρια δολλάρια το 2003, παρέχοντας εργασία σε πάνω από 4 εκατομμύρια ανθρώπους σε 11.900 παραγωγικές μονάδες στις ΗΠΑ και στον Καναδά.