cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Σάλβια η ισπανική
Σπόροι
Συνήθως, οι σπόροι κία (chia) είναι μικροί, οβάλ, με διάμετρο περίπου 1 mm (0,039 in). Είναι διάστικτοι με χρώμα καφέ, γκρι, μαύρο και λευκό. Οι σπόροι είναι υδρόφιλοι, απορροφώντας όταν εμποτιστούν 9 έως και 12 φορές το βάρος τους σε υγρό. Κατά τον εμποτισμό τους, οι σπόροι αναπτύσσουν μια κολλώδη επίστρωση, η οποία δίνει στα ποτά με βάση το τσία (chia), μια διακριτική υφή γέλης.
Το κία (chia ή chian ή chien), έχει ως επί το πλείστον αναγνωριστεί ως Salvia hispanica L.
Νέες κατοχυρωμένες -με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας- ποικιλίες τσία (chia), έχουν αναπτυχθεί στο Κεντάκι, για την καλλιέργεια στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά και χρήσεις τροφίμου
Μια μερίδα σπόρων τσία (chia) των 100 γραμμαρίων είναι μια πλούσια πηγή βιταμινών Β, θειαμίνης και νιασίνης (54% και 59%, αντίστοιχα, της Ημερήσιας Αξίας (ΗΑ (DV)) και μια καλή πηγή των βιταμινών Β, ριβοφλαβίνης και φυλλικού οξέος (14% και 12%, αντίστοιχα). Η ίδια ποσότητα των σπόρων τσία (chia) είναι επίσης μια πλούσια πηγή (48–130% DV) διαιτητικών μετάλλων ασβεστίου, σιδήρου, μαγνησίου, μαγγανίου, φωσφόρου και ψευδαργύρου (περισσότερο από 20% DV) (βλ. σχετ. πίνακα).
Οι σπόροι κία (chia) (tokhm-e-sharbatī, που σημαίνει: «το αφέψημα του σπόρου» χρησιμοποιούνται στο Ιράν για την προετοιμασία ενός sharbat (κρύο αφέψημα). Επίσης, μπορούν να γίνουν σε μια σαν-γέλη ουσία ή καταναλώνονται ωμοί.
Η γέλη από τους τριμμένους σπόρους, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αντικαταστήσει έως και το 25% της περιεκτικότητας των κέικ σε αυγό και λάδι, ενώ, παρέχει και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Προκαταρκτική έρευνα για την υγεία
Αν και η προκαταρκτική έρευνα δείχνει πιθανά οφέλη για την υγεία από την κατανάλωση των σπόρων τσία (chia), αυτή η εργασία παραμένει κατακερματισμένη και ασαφής. Σε μια συστηματική ανασκόπηση του 2015, στις περισσότερες από τις μελέτες, δεν προκύπτει στατιστικά, σημαντική επίδραση στην κατανάλωση των σπόρων κία (chia) από τους ανθρώπους, σε παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου.
Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η κατανάλωση των σπόρων τσία (chia) έχει αρνητικές επιπτώσεις ή ότι αλληλεπιδρά με τα συνταγογραφούμενα φάρμακα.
Μεσοαμερικανική χρήση
thumb|250px|left|Εικονογράφηση από τον [[Κώδικας (παλαιογραφία)|Κώδικα Φλωρεντίας, όπου φαίνεται το φυτό Salvia hispanica. ]] Η S. hispanica περιγράφεται και εικονογραφείται στους Κώδικες Μεντόζα (Mendoza Codex) και Φλωρεντίας (Florentine Codex), του δέκατου έκτου αιώνα κώδικες Αζτέκων οι οποίοι δημιουργήθηκαν μεταξύ 1540 και 1585. Και οι δυο κώδικες περιγράφουν και απεικονίζουν τη S. hispanica και τη χρήση της από τους Αζτέκους. Ο Κώδικας Μεντόζα (Mendoza Codex) υποδεικνύει ότι το φυτό καλλιεργείτο ευρύτατα και είχε δοθεί ως ετήσιος φόρος υποτελείας από τον λαό προς τους άρχοντες, σε 21 από τα 38 επαρχιακά συμβούλια των Αζτέκων. Οι ιστορικοί της οικονομίας λένε ότι μπορεί να ήταν το ίδιο σημαντικοί ως καλλιεργούμενο τρόφιμο, όπως και ο αραβόσιτος.
Οι Αζτέκοι φύλασσαν αρχεία από τη Matrícula de Tributos του Κώδικα Μεντόζα (Mendoza Codex) και της Matricula de Huexotzinco (1560)—μαζί με τις αποικιακές εκθέσεις καλλιέργειας και τις γλωσσικές σπουδές—αναλύοντας την γεωγραφική θέση των φόρων υποτελείας και παρέχοντας κάποια γεωγραφική εξειδικεύοντας τις κυριότερες περιοχές όπου αναπτύσσεται η S. hispanica. Οι περισσότερες από τις επαρχίες, αναπτύσσουν το φυτό, εκτός από τις πεδινές παράκτιες τροπικές περιοχές καθώς και τις περιοχές με έρημο. Η παραδοσιακή περιοχή της καλλιέργειας ήταν σε μια ξεχωριστή περιοχή που κάλυπτε τμήματα του βόρειου-κεντρικού Μεξικού, νοτίως της Νικαράγουα. Ένας δεύτερος και ξεχωριστός χώρος καλλιέργειας, προφανώς προ-Κολομβιανός, ήταν στη νότια Ονδούρα και τη Νικαράγουα.
Κλίμα και αυξανόμενη διάρκεια του κύκλου
Η αυξανόμενη διάρκεια του κύκλου των τσία (chia), ποικίλει βασιζόμενη στην τοποθεσία και επηρεάζεται από το υψόμετρο. Για τις παραγωγικές τοποθεσίες οι οποίες βρίσκονται στα διαφορετικά οικοσυστήματα της Αργεντινής, Βολιβίας και Ισημερινού, οι κύκλοι ανάπτυξης βρίσκονται μεταξύ διάρκειας 100–150 ημερών. Ως εκ τούτου, οι εμπορικοί τομείς παραγωγής βρίσκονται στην περιοχή του υψομέτρου των 8–2200 m σε μια ποικιλία οικοσυστημάτων που κυμαίνονται από την τροπική παράκτια έρημο, στο τροπικό δάσος βροχής και τις ξηρές εσωτερικές κοιλάδες των Άνδεων. Στη βορειοδυτική Αργεντινή, το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από την καλλιέργεια μέχρι τη συγκομιδή, είναι 120–180 ημέρες, για αγρούς που βρίσκονται σε υψόμετρο από 900–1500 m.
Η S. hispanica είναι ένα σύντομης διάρκειας ανθοφόρο φυτό, υποδεικνύοντας φωτοπεριοδική ευαισθησία και έλλειψη φωτοπεριοδικής μεταβλητότητας στις παραδοσιακές ποικιλίες, έχει περιορισμένη εμπορική χρήση των σπόρων κία (chia), στα τροπικά και υποτροπικά γεωγραφικά πλάτη έως το 2012. Τώρα, παραδοσιακές οικόσιτες γραμμές της S. hispanica, μπορούν να καλλιεργηθούν στις εύκρατες ζώνες, σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Αριζόνα ή το Κεντάκυ, η ωρίμανση των σπόρων από παραδοσιακές καλλιεργούμενες ποικιλίες τσία (chia), διακόπτεται από τον παγετό πριν ή μετά την εμφάνιση του άνθους, εμποδίζοντας τη συγκομιδή των σπόρων. Ωστόσο, οι πρόοδοι στην αναπαραγωγή των φυτών κατά τη διάρκεια του 2012, οδήγησε στην ανάπτυξη νέων πρώιμης ανθοφορίας τσία (chia) γονότυπων, αποδεικνύοντας ότι υπάρχουν υψηλότερες αποδόσεις στο Κεντάκι.
Απόδοση σπόρου και σύνθεση
thumb|right|250px|Μεξικανικό Aguas frescas παρασκευασμένο από σπόρους τσία (chía). Η απόδοση των σπόρων, ποικίλλει ανάλογα με τις ποικιλίες, τον τρόπο καλλιέργειας και τις συνθήκες καλλιέργειας ανά γεωγραφική περιοχή. Για παράδειγμα, σε εμπορικούς αγρούς στην Αργεντινή και την Κολομβία, η απόδοση διαφέρει και κυμαίνεται από 450 έως 1.250 kg/ha. Μια μικρής κλίμακας μελέτη σε τρεις ποικιλίες που καλλιεργήθηκαν στις εσωτερικές κοιλάδες των Άνδεων του Ισημερινού, παρήγαγαν αποδόσεις έως και 2.300 kg/ha, υποδεικνύοντας ότι το ευνοϊκό περιβάλλον ανάπτυξης και η ποικιλία, αλληλεπίδρασαν στην παραγωγή τόσο υψηλών αποδόσεων. Το γονότυπο έχει μεγαλύτερη επίδραση στην απόδοση από την περιεκτικότητα στην πρωτεΐνη, περιεκτικότητα σε έλαια, λιπαρά οξέα ή φαινολικές ενώσεις, ενώ η υψηλή θερμοκρασία μειώνει την περιεκτικότητα σε έλαιο και το βαθμό ακορεστότητας και αυξάνει την περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη.
Έδαφος, φυτώριο απαιτήσεις και σπορά
Η καλλιέργεια της S. hispanica απαιτεί ελαφρά έως μέτρια αργιλώδη ή αμμώδη εδάφη. Το φυτό προτιμά καλά στραγγιζόμενα, μέτρια εύφορα εδάφη, αλλά δύναται να ανταπεξέλθει όξινα εδάφη και μέτρια ανομβρία. Οι σπόροι τσία (chia), που έχουν σπαρεί, χρειάζονται υγρασία για την δημιουργία τους σε δενδρύλλιο, ενώ το ώριμο φυτό τσία (chia) δεν ανέχεται υγρά εδάφη κατά τη διάρκεια της βλάστησης.
Οι παραδοσιακές τεχνικές καλλιέργειας της S. hispanica περιλαμβάνουν την προετοιμασία του εδάφους, με την αναστάτωση και τη χαλάρωση, ακολουθούμενη από τη μετάδοση των σπόρων. Στη μοντέρνα εμπορική παραγωγή, συνήθως ακολουθείαται ένας τυπικός ρυθμός σποράς των 6 kg/ha και μια απόσταση των σειρών ανά 0.7–0.8 m.
Λίπασμα και άρδευση
Η συχνότητα ύδρευσης στα κτήματα παραγωγής τσία (chia), δύναται να ποικίλει από κανένα έως οκτώ ποτίσματα ανά καλλιεργητική εποχή, που εξαρτάται από τις κλιματικές συνθήκες και τη βροχόπτωση.
Γενετική ποικιλομορφία και αναπαραγωγή
Το ευρύ φάσμα των άγριων και καλλιεργούμενων ποικιλιών της S. hispanica, βασίζεται στο μέγεθος των σπόρων, το θρυμματισμό των σπόρων και στο χρώμα των σπόρων. Το βάρος του σπόρου και το χρώμα, έχουν υψηλή κληρονομικότητα, με ένα απλό υπολειπόμενο γονίδιο υπεύθυνο για το λευκό χρώμα.
Ασθένειες και διαχείριση καλλιέργειας
Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν σημαντικά παράσιτα ή ασθένειες που να επηρεάζουν την παραγωγή κία (chia). Τα αιθέρια έλαια στα φύλλα κία (chia), έχουν εντομοαπωθητικές ιδιότητες, καθιστώντας το, κατάλληλο για βιολογική καλλιέργεια. Μολύνσεις από ιούς, όμως, πιθανόν απαντώνται μεταδιδόμενες από τις λευκές μύγες. Τα ζιζάνια μπορεί να παρουσιάσουν πρόβλημα στην πρώιμη ανάπτυξη της καλλιέργειας των τσία (chia), έως ότου κλείσει ο θόλος τους, αλλά επειδή το κία (chia) είναι ευαίσθητο στα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα ζιζανιοκτόνα, προτιμάται ο μηχανικός έλεγχος των ζιζανίων .
Διακοσμητικές και καινοτόμες χρήσεις
thumb|250px|left|Κατοικίδιο τσία (chia pet). thumb|250px|right|Ειδώλιο καλυμμένο από νεαρούς βλαστούς τσία (chia). Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 στις Ηνωμένες Πολιτείες, το πρώτο μεγάλο κύμα στις πωλήσεις των σπόρων τσία (chia) ήταν συνυφασμένο με τα κατοικίδιο τσία (chia pets). Αυτά τα «κατοικίδια ζώα» έρχονται με τη μορφή αργιλώδους σχήματος και χρησιμεύουν ως βάση για μια κολλώδη πάστα από σπόρους τσία (chia)· εν συνεχεία, τα στοιχεία ποτίζονται και οι σπόροι φυτρώνουν σε μια μορφή η οποία υποδηλώνει μια γούνα που καλύπτει το ειδώλιο. Σε ένα χρόνο πωλούνται στις ΗΠΑ 500.000 περίπου κατοικίδια ζώα κία (chia pets), ως καινοτομίες ή οικιακά φυτά.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η προσθήκη σπόρων τσία (chia) στην ζωοτροφή των κοτόπουλων μπορεί να βελτιώσει την θρεπτική αξία των προϊόντων του κοτόπουλου με την αύξηση της περιεκτικότητας σε ωμέγα-3 και μειώνοντας την περιεκτικότητα σε χοληστερόλη του κρέατος και των αυγών. Σήμερα, οι σπόροι κία (chia) καλλιεργούνται για τις πολύτιμες ιδιότητές τους ως συνδετικό υλικό σε βιομηχανικές ενώσεις, όπως βερνίκια, χρώματα και καλλυντικά.
Σημειώσεις
<references group="Σημ." /> <references group="Παρ. Σημ." />
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Κάρυα και ελαιούχοι σπόροι Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά της Βόρειας Αμερικής Κατηγορία:Χειλανθή Κατηγορία:Χλωρίδα της Γουατεμάλας Κατηγορία:Χλωρίδα του Μεξικού Κατηγορία:Ψευδοδημητριακά
Έλζα Βασιλικού
Η Έλζα Βασιλικού ήταν Ελληνίδα πρωταθλήτρια της αντισφαίρισης από την Καβάλα.
Ήταν κόρη του Νικολάου και της Αικατερίνης Βασιλικού και αδελφή του συγγραφέα Βασίλη Βασιλικού. Σπούδασε στο Κολλέγιο Ανατόλια ενώ από μικρή ηλικία έγινε μέλος του Όμιλου αντισφαίρισης Θεσσαλονίκης κι αργότερα του Όμιλου αντισφαίρισης Αθήνας. Το 1971 παντρεύτηκε με τον Δημήτριο Βλάχο κι απέκτησαν έναν γιό, τον Νικόλαο.
Στην αντισφαίριση ήταν πρωταθλήτρια Ελλάδας στο απλό το 1956, στο μεικτό το 1954, πολλές φορές δεύτερη και τρίτη. Στο Εαρινό πρωτάθλημα ήταν πρώτη στο απλό το 1955 και 1956. το Φθινοπωρινό πρωτάθλημα ήταν πρώτη το 1956 στο απλό γυναικών. Είχε συμμετάσχει σε πολλά διεθνή τουρνουά.
Πηγές
Κατηγορία:Ελληνίδες αθλήτριες της αντισφαίρισης Κατηγορία:Αθλητές του ΟΑΑ Κατηγορία:Αθλητές του ΟΑ Θεσσαλονίκης
Ανθολογία του Κεφαλά
Ανθολογία του Κεφαλά ονομάζεται από τους ερευνητές η ανθολογία επιγραμμάτων που γράφτηκε πιθανότατα κοντά στο 900 μ.Χ. στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία, στην οποία βασίστηκαν η Παλατινή και η Ανθολογία του Πλανούδη. Το όνομά της το οφείλει στον Κωνσταντίνο τον Κεφαλά, ο οποίος αναφέρεται σε αρκετές περιπτώσεις από την Παλατινή Ανθολογία ως ο συντάκτης του βιβλίου στο οποίο είχε βασιστεί το κείμενο της Ανθολογίας. Το περιεχόμενό της θεωρείται ότι είναι τα βιβλία IV-VII και IX-XV της Παλατινής Ανθολογίας. Η ίδια η Ανθολογία του Κεφαλά δεν έχει διασωθεί, αλλά αρκετές αναφορές σε αυτήν υπάρχουν στο λεξικό Σούδα που είχε επίσης γραφεί τον 10ο αιώνα με την ένδειξη «εν Επιγράμμασιν». Τα ποιήματα και επιγράμματα από την Ανθολογία του Κεφαλά όπως διασώθηκαν στην Παλατινή και στην ανθολογία του Πλανούδη είναι η βάση της αποκαλούμενης Ελληνικής Ανθολογίας.
Το περιεχόμενο της Ανθολογίας του Κεφαλά
Δεδομένου ότι η Ανθολογία του Κεφαλά έχει χαθεί, οι πληροφορίες που έχουμε για το περιεχόμενό της είναι εκτιμήσεις των ερευνητών που έχουν ασχοληθεί με το θέμα. Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι την Ανθολογία αποτελούσαν τα παρακάτω κεφάλαια (βιβλία) που βρίσκουμε στην Παλατινή Ανθολογία - όχι απαραίτητα με τη σειρά που αναφέρονται εδώ (η σειρά εδώ είναι αυτή της Παλατινής Ανθολογίας):
Εκτιμάται ότι δεν ήταν μέρος της Ανθολογίας του Κεφαλά τα βιβλία της Παλατινής Ανθολογίας: Ι (Χριστιανικά), ΙΙ (Έκφρασις Χριστοδώρου), ΙΙΙ (Κυζικηνά), VIIΙ (του Γρηγορίου του Ναζιανζηνού) ακόμη και αν κάποιο ή κάποια από αυτά είχε θέση Παραρτήματος σε αυτή την Ανθολογία.
Οι μελετητές εκτιμούν ότι οι γραφείς της Παλατινής Ανθολογίας είχαν στη διάθεσή τους είτε πιστό/ά αντίγραφο/α ή το ίδιο το βιβλίο του Κεφαλά καθώς και ότι το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου είναι πιστό αντίγραφο της Ανθολογίας του Κεφαλά. Θεωρείται ότι η Ανθολογία του Κεφαλά περιείχε τα βιβλία: IV-VII και IX-XV. Από τα υπόλοιπα βιβλία, ίσως το βιβλίο Ι ήταν προοίμιο και παράρτημα τα βιβλία ΙΙ και ΙΙΙ, αλλά η έλλειψη σχολίων από τον Σχολιαστή της Παλατινής Ανθολογίας σε αυτά τα βιβλία και στο βιβλίο VIII (το βιβλίο με τα επιγράμματα του Γρηγορίου του Ναζιανζηνού) δείχνει ότι τα βιβλία αυτά δεν ήταν (ή αν κάποια ήταν παραρτήματα δεν θεωρούνταν) μέρος της Ανθολογίας του Κεφαλά
Αναφορές στον Κεφαλά στην Παλατινή Ανθολογία
Ο Κεφαλάς και το έργο του αναφέρεται μόνο στο χειρόγραφο της Παλατινής Ανθολογίας, στα σχόλια των περιθωρίων του βιβλίου.
Κάποιες από τις αναφορές στο MS. Palatinus gr. 23 (στο τμήμα της Ανθολογίας που βρίσκεται στην Βιβλιοθήκη της Χαϊδελβέργης - το άλλο είναι στο Παρίσι:Par. Suppl. gr. 384) είναι οι ακόλουθες:
Η Ανθολογία του Κεφαλά και η Ανθολογία του Πλανούδη
Οι μελετητές θεωρούν ότι ο Πλανούδης, ενώ βασίστηκε στην Ανθολογία του Κεφαλά, δεν είχε στη διάθεσή του ούτε το πρωτότυπο, ούτε κάποιο πιστό αντίγραφο, αλλά ούτε και την Παλατινή Ανθολογία ή αντίγραφό της. Θεωρούν ότι είχε άλλο ή άλλα αντίγραφα, που δεν ήταν τόσο καλής ποιότητας ή είχαν ελλείψεις (μέρος του περιεχομένου τους είχε χαθεί).
Αντίγραφα της Ανθολογίας του Κεφαλά
Από τους μελετητές αναφέρεται η ύπαρξη τουλάχιστον πέντε ή και έξη αντιγράφων της Ανθολογίας του Κεφαλά :
Αναφορές
Κατηγορία:Ανθολογίες Κατηγορία:Ελληνική Ανθολογία
Νόμος και Δικαιοσύνη
Το Νόμος και Δικαιοσύνη (πολ. Prawo i Sprawiedliwość) είναι πολωνικό εθνικό συντηρητικό πολιτικό κόμμα, το οποίο είναι το κυβερνών κόμμα της Πολωνίας. .
Το κόμμα ιδρύθηκε το 2001 από τους δίδυμους αδερφούς Λεχ και Γιαροσλάβ Κατσίνσκι ύστερα από διάσπαση της Εκλογικής Δράσης Αλληλεγγύης και με τη συμμετοχή της χριστιανοδημοκρατικής Συμφωνίας Κέντρου. Το κόμμα κέρδισε τις εκλογές του 2005, με τον Λεχ Κατσίνσκι να γίνεται πρόεδρος και τον Γιάροσλαβ Κατσίνσκι να γίνεται πρωθυπουργός της χώρας μέχρι το 2007, οπότε και το κόμμα βγήκε δεύτερο μετά την Πολιτική Πλατφόρμα. Ορισμένα ηγετικά στελέχη του κόμματος, μεταξύ αυτών και ο Λεχ Κατσίνσκι, σκοτώθηκαν στην συντριβή αεροσκάφους στο Σμόλενσκ το 2010.
Το πρόγραμμα βασίζεται στις αρχές κατά της διαφθοράς και στον συντηρητισμό, καθώς και στην αρχή του νόμου και της τάξης. Τάσσεται υπέρ του οικονομικού παρεμβατισμού, ενώ διατηρεί και μία κοινωνικά συντηρητική στάση με την οποία πλησίασε περισσότερο την Καθολική Εκκλησία. Η καθολική-εθνικιστική πτέρυγα του κόμματος αποχώρησε από αυτό και ίδρυσε το 2011 το κόμμα Ενωμένη Πολωνία. Το κόμμα είναι ήπια ευρωσκεπτικιστικό, ενώ είναι μέλος των αντι-φεντεραλιστών Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών.
Στις βουλευτικές εκλογές του 2015 αναδείχθηκε νικητής και κέρδισε αυτοδυναμία.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πολωνικά πολιτικά κόμματα Κατηγορία:Συντηρητικά κόμματα
Κάμερον
Με το επώνυμο Κάμερον απαντώνται τα εξής πρόσωπα:
Ως τοπωνύμιο:
Κατηγορία:Επώνυμα
Λύχνα Λήμνου
thumb|right|200px|Ο ανεμόμυλος Τα Λύχνα είναι χωριό της Λήμνου. Διοικητικά ανήκει στον Δήμο Λήμνου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου (πρόγραμμα Καλλικράτης).
Από το 1999 έως το 2010 σύμφωνα με την τότε διοικητική διαίρεση της Ελλάδας ήταν έδρα του ομώνυμου δημοτικού διαμερίσματος του  Δήμου Μούδρου. Παλαιότερα ανήκε στον νομό Λέσβου. Έχει 338 κατοίκους (2001).
Θέση - Όνομα
Τα Λύχνα είναι χτισμένα σε ένα χαμηλό βραχώδη λόφο σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου από τη βαλτώδη ακτή του κόλπου του Μούδρου.
Σύμφωνα με την παράδοση, η ονομασία προήλθε από τους λύχνους των σπιτιών, τους οποίους έβλεπαν οι ναυτικοί που εισέπλεαν νύκτα στον κόλπο, διότι το χωριό είναι το πρώτο που φαίνεται στο βάθος. Δεν αποκλείεται παλιότερα να υπήρχε κάποιο είδος φάρου, από όπου προήλθε το τοπωνύμιο, διότι σε χάρτες του αγγλικού ναυαρχείου επισημαίνεται το μικρό ακρωτήρι που σχηματίζεται στην ανατολική πλευρά της ακτής, κοντά στο τυροκομείο, με την ονομασία Akra Likhna.
Το χωριό αναφέρεται για πρώτη φορά μόλις το 1785 από τον Γάλλο περιηγητή Choiseul-Gouffier. Στο όνομα έχει προσθέσει και το άρθρο: Taligna (τα Λύχνα), ο οποίος σημειώνει το κοντινό ακρωτήρι ως Cap. Blanc (ακρ. Λευκό). Παρομοίως, σημειώνεται στους χάρτες των περιηγητών Conze (1858, Talihna) και De Launay (1898, Talikna). Αντίθετα, ο Fredrich (1904) το σημειώνει σωστά: Lychna.
Ιστορικά στοιχεία
Οι κάτοικοι έστελναν ήταν αγρότες και κτηνοτρόφοι ενώ πολλοί εργάζονταν στη Μικρασία ως κτιστάδες σε συντεχνίες. Στις αρχές του 20ού αιώνα αναφέρεται στην Πέργαμο η συντεχνία του Νέστορα Τσολίσου και του Κουπελάρη από τα Λύχνα.
Έξω από το χωριό, κοντά στο κοιμητήριο υπάρχει πηγή νερού από την οποία υδρεύεται. Στο χώρο αυτό στρατοπέδευσε τμήμα του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος κατά τη διάρκεια του Α΄ παγκοσμίου πολέμου. Στις 24 Ιουνίου, που εορτάζει ο ναός του αγίου Ιωάννου, παλιά γινόταν μεγάλο πανηγύρι.
Στα τέλη της τουρκοκρατίας λειτούργησε στο χωριό ταχυδρομικό γραφείο, του οποίου σώζεται σφραγίδα με ημερομηνία 16-9-1912 και την ένδειξη LYCHNA (MOUDROS), μια και το χωριό ανήκε στο Δήμο Μούδρου.
Ο ναός
Το 1865 κτίστηκε ο ενοριακός ναός του Αγίου Δημητρίου. Το 1905 με πρωτοβουλία των μεταναστών στις ΗΠΑ: Κ. Χλέτσου, Ν. Λάσκαρη, Κ. Αλεξάνδρου, Δ. Κυριακού και Α. Κριαρή συγκεντρώθηκαν 456 δολάρια προς ανακαίνιση του ναού. Τελικά, το 1924 προστέθηκε εντυπωσιακός εξωτερικός νάρθηκας με ενιαία λαξευτή λιθοδομή. Δυο λαξευτοί κίονες με περίτεχνα κιονόκρανα μάλλον ανήκουν σε αρχαιότερο ναό. Την αγιογράφηση και τον εξωραϊσμό έκανε ο Γρηγόριος Παπαμαλής το 1940.
Το σχολείο
Λόγω του μικρού πληθυσμού δεν ιδρύθηκε κοινοτικό σχολείο στο χωριό. Οι φιλομαθείς μαθητές φοιτούσαν στα σχολεία του Ρωμανού ή του Βάρους.
Το 1910 ανεγέρθηκε νέο όμορφο σχολικό κτίριο σε περίοπτη θέση με δαπάνη του Δημήτριου Γ. Μακρή, εμπόρου στην Αίγυπτο. Ό ίδιος ανακαίνισε το υδραγωγείο του χωριού. Έτσι ιδρύθηκε δημοτικό σχολείο με 35 μαθητές. Το 1944 ο δάσκαλος του χωριού Κων/νος Τριανταφυλλίδης εκτελέστηκε από τους Γερμανούς για αντιστασιακή δράση.
Μακροχρόνια θητεία στο σχολείο είχαν οι δάσκαλοι: Σπύρος Μουστάκας (1949-55) και Ηρακλής Κοντέλλης (1955-63).
Νεότερα χρόνια
Το 1912 τα Λύχνα αποτέλεσαν αυτόνομη κοινότητα. Στα χρόνια του μεσοπολέμου το χωριό γνώρισε κάποια πρόοδο και το 1928 είχε 318 κατοίκους. Μεταπολεμικά συρρικνώθηκε λόγω της μετανάστευσης, με αποτέλεσμα το 1981 να απογραφούν μόλις 120 άτομα. Πολλοί έχουν εγκατασταθεί στην Αθήνα, όπου λειτουργεί σύλλογος αποδήμων Λυχνιωτών.
Το 1970 στο σχολείο είχαν απομείνει μόνο πέντε παιδιά και συγχωνεύτηκε με το σχολείο Βάρους. Αργότερα, λειτούργησε για ορισμένες χρονιές, για να κλείσει οριστικά γύρω στα 1995.
Το 1991 στην κοινότητα Λύχνων εντάχθηκε ο νέος οικισμός Ανεμόεσσα, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο πληθυσμός και το 2001 να απογραφούν 338 άτομα.
Εκτός από την αγροτική, κτηνοτροφική και αλιευτική δραστηριότητα, λειτουργούν λίγα ενοικιαζόμενα δωμάτια.
Επιφανείς άνδρες
Από τα Λύχνα κατάγονταν ορισμένοι άνθρωποι που διακρίθηκαν στο δημόσιο βίο, όπως:
Βιβλιογραφία
Λύχνα
Ζίλια
Τα ζίλ(λ)ια ή ζήλια είναι ιδιόφωνα κρουστά όργανα δακτύλων.
Η τωρινή ονομασία τους παράγεται από το τουρκικό zil (κύμβαλο) και είναι πιθανόν περσικής καταγωγής. Στα αραβικά καλούνται sājāt. Ονομάζονται επίσης και "τσίγκλες" ή "σαχάνια ή "σαχανάκια" (επίσης, "παφίλια", "πούλια", "τροχίσκοι", "καστανιέτες", κ.λπ.) και ανήκουν στα όργανα που κατά τη βυζαντινή εποχή απορρίπτονταν από τους Πατέρες της Εκκλησίας (Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Γρηγόριος ο Νύσσης κ.ά.). Παρ' όλα αυτά, έχουν την τιμητική τους στη βυζαντινή εικονογραφία (ιδιαίτερα στις Μονές του Αγίου Όρους).
Κατηγορία:Κρουστά μουσικά όργανα Κατηγορία:Ιδιόφωνα Κατηγορία:Παραδοσιακά μουσικά όργανα
Ακόντιο όρος
250px|right|thumb|Το Ακόντιο όρος (στο βάθος) από το κάστρο της Λιβαδειάς, σε γκραβούρα του 1829 Το Ακόντιο είναι μικρό βουνό της Βοιωτίας που βρίσκεται στα βόρεια της πεδιάδας της Κωπαΐδας. Είναι χαμηλό βραχώδες βουνό με μέγιστο υψόμετρο 502 μέτρα. Παρεμβάλλεται ανάμεσα σε δύο κοιλάδες, την κοιλάδα του Κηφισού και την κοιλάδα του Μέλανα ποταμού (Μαυροπόταμου). Στους πρόποδές του, στην νότια ανατολική πλευρά του βουνού, είναι χτισμένος ο Ορχομενός,στην νοτιοδυτική πλευρά το χωρίο Ακόντιο, ενώ στο μέσων περίπου το χωριό Προσήλιο.
Το βουνό ονομαζόταν Ακόντιο κατά την αρχαιότητα. Στο πρόσφατο παρελθόν το βουνό έφερε την ονομασία Ντουρντουβάνα, αλλά σταδιακά επαναφέρθηκε η αρχαία του ονομασία η οποία πλέον έχει επικρατήσει.
Μορφολογικό χαρακτηριστικό περά από το σχήμα του, στο οποίο οφείλει το όνομα του, είναι ο Κοκκινόβραχος. Ένας βράχος ύψους μεγαλύτερου των 50 μέτρων και με έντονο κόκκινο χρώμα.
Παραπομπές
Κατηγορία:Βουνά της Βοιωτίας
Βακτριανή καμήλα
Η βακτριανή καμήλα είναι αρτιοδάκτυλο θηλαστικό της οικογενείας των Καμηλιδών. Η επιστημονική ονομασία του είδους είναι Camelus bactrianus και αποτελείται τόσο από εξημερωμένα άτομα (C. b. bactrianus), τα οποία απαντώνται σχεδόν αποκλειστικά στην Ασία (κάποιοι λίγοι πληθυσμοί διασκορπίζονται μαζί με την πολυπληθέστερη αραβική καμήλα στην Αυστραλία), όσο και από καμήλες σε άγρια κατάσταση που ανήκουν σε διαφορετικό υποείδος.
Ονοματολογία
Η επιστημονική ονομασία του γένους, Camelus, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, προέρχεται από ρίζα που χάνεται στα βάθη της ιστορίας, και είναι πολύ δύσκολο να προσδιορισθεί με ακρίβεια. Η πιθανότερη εκδοχή είναι ότι έχει σημιτική προέλευση και μέσω των κλάδων των Ανατολικών (Ακκαδική), και Βορειοδυτικών γλωσσών (Χαναανική), πέρασε στην αρχαία Ελληνική και την Λατινική, από όπου την δανείστηκαν όλες οι σημερινές γλώσσες.
Οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι ήταν οι πρώτοι που αναφέρθηκαν στον όρο gammalu, με τους Εβραίους να αναφέρονται στην παραπλήσια λέξη gâmâl γ(κ)αμάλ, όπως μαρτυρείται στην Βίβλο (π.χ. Γεν. 24: 64, 31:34, κ.α.), αλλά και στον Ησύχιο. Αργότερα, καταγράφεται και η αραβική jimal. Ο όρος bactrianus στην επιστημονική ονομασία του είδους, έχει ελληνική προέλευση, σημαίνει «ο αναφερόμενος στην Βακτρία ή Βακτριανή», ιστορική περιοχή της Ασίας, φημισμένη από τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου, όπου διαβιοί το είδος.
Η σύγχρονη λέξη καμήλα προέρχεται από την αρχαία κάμηλος που ήταν σε ευρύτατη χρήση και απαντάται σε πλήθος κειμένων της ελληνικής γραμματείας: (αι δε κάμηλοι ίδιον έχουσι...τον καλούμενον ύβον επί τω νώτω (Αριστοτ.), τη δε καμήλω έπεσθαι τον πεζόν στρατόν εκέλευε (Ηρόδ.), κ.α.). Μάλιστα, επειδή -όπως προαναφέρθηκε- ο αρχικός όρος ήταν γ(κ)αμάλ (γ(κ)αμάλ: η κάμηλος παρά Χαλδαίοις (Ησύχ.)), το -η- του επιθήματος -ηλος ετράπη εκ του πρωταρχικού -α στην ιωνική/αττική διάλεκτο.
Ο νεοελληνικός τύπος γκαμήλα σχηματίστηκε μέσω ηχηροποίησης του -κ σε -γκ λόγω της αιτιατικής πτώσης: ''τη(ν κ)αμήλα > τη (γκ)αμήλα. Η λέξη αποτελεί σημαντικό α’ ή β’ συνθετικό σε πολλές ελληνικές λέξεις, μερικές από τις οποίες με πρωτογενή σημασία, π.χ. καμηλέμπορος, καμηλιέρης, καμηλοπάρδαλη, κ.α., αλλά και στρουθοκάμηλος, προβατοκάμηλος, κ.α.
Συστηματική Ταξινομική
Η βακτριανή καμήλα περιγράφηκε από τον Λινναίο στο περίφημο έργο του Systema Naturae, το 1758 (10th ed. 1:65). Η βακτριανή καμήλα που ζει σε άγρια κατάσταση περιγράφηκε από τον Ρώσο γεωγράφο και εξερευνητή Ν. Πρζεβάλσκι (Nikolay Przhevalsky, 1839-1888), το 1878, ως Camelus ferus.
Σήμερα, επειδή η βακτριανή καμήλα μπορεί να διασταυρωθεί με επιτυχία με την αραβική, μερικοί ερευνητές θεωρούν ότι έπρεπε να υπάρχει μόνον ένα (1) είδος με δύο ποικιλίες (varieties), βάσει των γονίμων υβριδίων. Ωστόσο, μιτοχονδριακή ανάλυση δείχνει ότι τα δύο taxa διαχωρίζονται κατά 10,3%. Μερικά στοιχεία, επίσης, υποδεικνύουν την έναρξη της ειδογένεσης εντός του γένους Camelus, στο Πρώιμο Πλειόκαινο. Εδώ και 1.000 χρόνια, περίπου, η βακτριανή και η αραβική καμήλα έχουν διασταυρωθεί με επιτυχία για να σχηματίσουν υβρίδια. Αυτά, χαρακτηρίζονται είτε από έναν (1) μακρύ και ελαφρώς μονόπλευρο ύβο (καμπούρα), ή δύο (2) ύβους, έναν μικρό και έναν μεγάλο. Μάλιστα, τα υβρίδια είναι μεγαλύτερα και ισχυρότερα από τους γονείς τους, ικανά να φέρουν περισσότερο φορτίο και επομένως είναι πιο χρήσιμα. Οι διασταυρώσεις αυτές συμβαίνουν ιδιαίτερα σε εκείνες τις περιοχές, όπου τα δύο είδη είναι συμπατρικά (Τουρκμενιστάν, Ιράν, Αφγανιστάν). Άλλη επιτυχημένη διασταύρωση συμβαίνει μεταξύ, ενός πρώτης γενιάς υβριδικού θηλυκού και μιας αρσενικής αραβικής καμήλας.
Η βακτριανή καμήλα, σε αντίθεση με την αραβική καμήλα, περιλαμβάνει τόσο εξημερωμένα άτομα -στο μεγαλύτερο ποσοστό- όσο και άτομα που εξακολουθούν να ζουν σε άγρια κατάσταση. Αυτό το στοιχείο, σε συνδυασμό με διαφορές στον σωματότυπό τους, οδήγησε αρκετούς ερευνητές στην υπόθεση ότι, υπάρχουν δύο ξεχωριστά είδη βακτριανής καμήλας και όχι απλώς υποείδη (βλ. Άγρια βακτριανή καμήλα). Η IUCN έχει υιοθετήσει αυτή την άποψη και ταξινομεί την άγρια βακτριανή καμήλα ως Camelus ferus. Προς το παρόν, οι αυθεντίες επί της ταξινομικής, δεν έχουν αποδεχθεί την ύπαρξη ξεχωριστών ειδών και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την οριστική διευθέτηση του προβλήματος (βλ. και Γεωγραφική κατανομή).
Ιστορία
Το Βιβλίο της Γένεσης αναφέρεται, πιθανότατα, στην συγγενική αραβική καμήλα, η οποία είχε χρησιμοποιηθεί από νομαδικές φυλές από την 2η χιλιετία π.Χ., αλλά επειδή γράφηκε σε μεταγενέστερο χρόνο, οι πληροφορίες αυτές δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν. Οι μετέπειτα καταγραφές είναι δύσκολο να εξακριβωθεί σε πιο ακριβώς είδος αναφέρονται, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου τα δύο είδη αλληλοεπικαλύπτονται. Τέτοιο παράδειγμα είναι η χρήση των ζώων στην εξάπλωση της μεγάλης Περσικής Αυτοκρατορίας, τα οποία βοήθησαν καθοριστικά στις επιτυχίες των στρατευμάτων του Καμβύση, του Δαρείου, κ.α. Οι καμήλες από την Περσία, ωστόσο, δεν ήταν ιδιαίτερα επιφορτισμένες για το εμπόριο ή τα ταξίδια, διότι οι -σπάνιες- διαδρομές που γίνονταν στην έρημο, πραγματοποιούνταν πάνω σε ιππήλατα άρματα.
Πιο πιθανό είναι, οι βακτριανές καμήλες να ήσαν εκείνες που βοήθησαν πολύ τον στρατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατά την εκστρατεία του εναντίον των Περσών, κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, αν και ο μεγάλος στρατηλάτης έδινε περισσότερη σημασία στους ελέφαντες.
Γεωγραφική κατανομή
thumb|right|300px|Χάρτης εξάπλωσης της βακτριανής καμήλας (σημ. ο χάρτης αναφέρεται μόνο στην κατανομή του υποείδους Camelus bactrianus ferus) Η βακτριανή καμήλα περιλαμβάνει, τόσο εξημερωμένα άτομα -κατά το μεγαλύτερο ποσοστό- όσο και άτομα που εξακολουθούν να ζουν σε άγρια κατάσταση. Η εξάπλωση της εξημερωμένης «μορφής» (υποείδος Camelus bactrianus bactrianus) είναι αρκετά μεγάλη και περιλαμβάνει όλες τις πεδιάδες και τα ερημικά υψίπεδα στην κεντρική Ασία, ιδιαίτερα στην Κίνα και την Μογγολία, αν και μπορούν να φθάσουν μέχρι το Ιράν, το Καζακστάν, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν και την Ινδία (Grubb 2005). Η έρημος Γκόμπι, αποτελεί το προπύργιο των βακτριανών καμηλών και τα ζώα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την συγκεκριμένη περιοχή, όπου επικρατούν δυσμενείς καιρικές συνθήκες, αντίστοιχες με εκείνες της Σαχάρας για την αραβική καμήλα, μόνον που εδώ οι θερμοκρασίες είναι χαμηλές.
Αντίθετα, η εξάπλωση της άγριας «μορφής» (υποείδος Camelus bactrianus ferus) είναι εξαιρετικά μικρή και περιορίζεται μόνον σε κάποιους υποπληθυσμούς στην Κίνα και στην Μογγολία: Στην Κίνα είναι οι περιοχές Γκασούν Γκόμπι στο Γκανσού, Τάκλα Μακάν στο Σιντζιάνγκ (αυτός ο πληθυσμός έχει μειωθεί και πιθανόν να έχει εξαφανιστεί), βόρειες πλαγιές της οροσειράς Αρτζίν Σαν και της γειτονικής περιοχής Λοπ Νουρ (Κίνα) και η αυστηρά προστατευόμενη περιοχή της Μεγάλης Γκόμπι, στα σύνορα με την Μογγολία (Reading et al. 1999, Mix et al. 2002, Wang et al. 2002). Στην Μογγολία, το υποείδος βρίσκεται στην έρημο Τρανς Αλτάι Γκόβι (Mix et al. 2002), συμπεριλαμβανομένων των προπόδων της οροσειράς Έντρεν προς το Σιβέιτ Ουλάαν, και της οροσειράς Χουκ Τομορτέι προς τα σύνορα με την Κίνα (Mix et al. 2002, Adiya et al. 2004, Adiya και Dovchindorj 2005).
Στους αρχαίους χρόνους, πριν εξημερωθούν, οι άγριες βακτριανές καμήλες εξαπλώνονταν ευρέως και ήσαν κοινές μέχρι την μεγάλη στροφή του Κίτρινου ποταμού, δυτικά προς τις ερήμους της Νότιας Μογγολίας και, περαιτέρω, στην ΒΔ. Κίνα και το Κ. Καζακστάν. Από τότε, οι πληθυσμοί άρχισαν να μειώνονται λόγω του κυνηγιού για το κρέας και το δέρμα τους, για να φθάσουν στην σημερινή κατάσταση που, θεωρούνται Κρισίμως Κινδυνεύοντες.
Μορφολογία
thumb|right|400px|Το χαρακτηριστικό κεφάλι της εξημερωμένης βακτριανής καμήλας Η βακτριανή καμήλα είναι άμεσα αναγνωρίσιμη από τους δύο (2) ύβους (καμπούρες) της, σε αντίθεση με την αραβική καμήλα η οποία διαθέτει μόνον έναν (1). Οι ύβοι αυτοί αποτελούνται από λίπος και ινώδη ιστό, το δε μέγεθός τους εξαρτάται από την διατροφική κατάσταση του ζώου.
Η βακτριανή καμήλα είναι μεγαλύτερη σε διαστάσεις και βαρύτερη από την αραβική και, μάλιστα, είναι το μεγαλύτερο θηλαστικό της περιοχής όπου περιπλανάται. Τα αρσενικά, συχνά, είναι πολύ μεγαλύτερα και βαρύτερα από τα θηλυκά. Χαρακτηριστικό είναι το μακρύ τρίχωμα του σώματος, του οποίου το χρώμα ποικίλλει από σκούρο καφέ έως μπεζ της άμμου. Οι τρίχες αυτές είναι σκληρές και παχιές, φθάνουν σε μήκος μέχρι 25 εκ. και σχηματίζουν χαίτη στην περιοχή του τραχήλου, του λαιμού και του στήθους, ενώ καλύπτουν ακόμη και τους ύβους του ζώου. Το δασύτριχο αυτό κάλυμμα, είναι ιδιαίτερα παχύ κατά τη διάρκεια του χειμώνα, παρέχοντας προστασία από τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες των ενδιαιτημάτων της βακτριανής καμήλας, αλλά αποβάλλεται εξαιρετικά γρήγορα στις περιόδους με καλό καιρό, με τεράστια τμήματα να αποκολλώνται και να δίνουν στο ζώο «ξεφλουδισμένο» παρουσιαστικό.
Εκτός από τους ύβους, το σώμα της δρομάδας χαρακτηρίζεται από τον μακρύ και κυρτό λαιμό, το στενό αλλά βαθύ στήθος, τα λεπτά, μακριά άκρα και, τα σχεδόν τετραγωνισμένα πόδια με πλατιά πέλματα και δύο (2) δακτύλους που μοιάζουν με δερμάτινα «μαξιλαράκια». Το κεφάλι είναι μικρό σε σχέση με το σώμα, ενώ οι οφθαλμοί είναι μεγάλοι και προστατεύονται από διπλή σειρά πολύ πυκνών, μακριών βλεφαρίδων. Πάνω από τα μάτια βρίσκονται προεξέχοντα υπερόφρυα τόξα (supraorbital ridges) που καλύπτονται από πυκνά, «θαμνώδη» φρύδια. Τα αυτιά είναι κοντά και στρογγυλεμένα, και τα ρουθούνια είναι σχισμοειδή. Το άνω χείλος διαιρείται από μέση ραφή σε δύο διακριτά μέρη, τα οποία κινούνται ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, ενώ το κάτω χείλος είναι κρεμάμενο. Η ουρά είναι μακριά και φουντωτή.
Άγρια βακτριανή καμήλα
Το υποείδος Camelus bactrianus ferus, δηλαδή η άγρια βακτριανή καμήλα διαφέρει από την εξημερωμένη στον σωματότυπο. Είναι σαφώς λεπτότερη και μικρότερη σε διαστάσεις, με τριγωνικούς-πυραμιδοειδείς ύβους, σχεδόν με το μισό μέγεθος της εξημερωμένης. Επίσης, έχει λεπτότερες κνήμες, μικρότερα πόδια και το σώμα της εμφανίζεται πλευρικά συμπιεσμένο. Το τρίχωμά της δεν είναι τόσο παχύ όσο της εξημερωμένης μορφής και έχει πάντοτε το χρώμα της άμμου. Έχει πιο πλατύ μέτωπο, γι’ αυτό και η τοπική της ονομασία από τους Μογγόλους νομάδες είναι havtagai «πλατυκέφαλη».
Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν κάποιους ερευνητές να ισχυριστούν ότι η άγρια βακτριανή καμήλα είναι διαφορετικό είδος από την εξημερωμένη βακτριανή καμήλα και την ταξινόμησαν ως Camelus ferus. Αργότερα ήλθαν και τα μοριακά δεδομένα να ισχυροποιήσουν αυτή την άποψη (3% των βάσεων των νουκλεϊκών οξέων στο DNA, διαφέρουν μεταξύ των δύο taxa).
Είναι μεταναστευτικά ζώα, και τα ενδιαιτήματά τους ποικίλλουν από τους βραχώδεις ορεινούς όγκους, μέχρι την επίπεδη άγονη έρημο, τις πετρώδεις πεδιάδες και τους αμμόλοφους. Οι συνθήκες υπό τις οποίες επιβιώνουν είναι εξαιρετικά σκληρές -βλάστηση αραιή, πηγές νερού περιορισμένες- και οι θερμοκρασίες είναι ακραίες, κυμαινόμενες από -40 ° C το χειμώνα έως 55 ° C το καλοκαίρι-. Η κατανομή τους συνδέεται με τη διαθεσιμότητα του νερού, με μεγάλες ομάδες να μαζεύονται κοντά σε ποτάμια μετά από βροχή ή στους πρόποδες των βουνών, όπου μπορεί να ληφθεί νερό από τις πηγές κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, είτε υπό τη μορφή του χιονιού κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Το μέγεθος των κοπαδιών μπορεί να φθάσει μέχρι και 100 καμήλες κοντά στους λόφους αλλά, συνήθως, 2-15 (5 άτομα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, περίπου) είναι ο αριθμός των ατόμων σε μια ομάδα, των οποίων ηγείται ένα (1) αρσενικό.
Οι άγριες βακτριανές καμήλες είναι ημερόβια θηλαστικά, κοιμούνται τη νύκτα σε ανοικτούς χώρους και αναζητούν την τροφή τους κατά τη διάρκεια της ημέρας. Θάμνοι και γρασίδι αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της διατροφής τους, με τα ζώα να είναι καλά προσαρμοσμένα να τρέφονται με αγκαθωτούς θάμνους, ξηρή βλάστηση και αλμυρά φυτά, τα οποία αποφεύγουν άλλα φυτοφάγα ζώα. thumb|right|400px|Άγρια βακτριανή καμήλα με τον χαρακτηριστικό, λεπτότερο σωματότυπο από την εξημερωμένη «μορφή» Εμφανίζουν μεγάλη ανοχή στο αλάτι και, υπό δυσμενείς συνθήκες, είναι ικανές να πίνουν αλμυρό νερό σε σχετικά μεγάλη ποσότητα και συχνότητα, με την εξημερωμένη μορφή να αδυνατεί να πραγματοποιήσει το ίδιο. Η έρευνα μέχρι σήμερα δεν έχει αποδείξει με πειστικό τρόπο, πώς η άγρια καμήλα απορροφά και απεκκρίνει το αλμυρό νερό. Ωστόσο, είναι αυτή η προσαρμοστικότητα που τους επιτρέπει να επιβιώνουν στην Γκόμπι. Το «Ίδρυμα για την Προστασία της Άγριας Καμήλας» (WCPF) πιστεύει ότι η άγρια βακτριανή καμήλα μπορεί να δώσει απάντηση σε πολλά «μυστικά», προς όφελος του ανθρώπου.
Ηθολογία και προσαρμογές
Οι εξημερωμένες βακτριανές καμήλες είναι -όπως και οι άγριες- εξαιρετικά ανθεκτικές στις μεγάλες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας. Εμφανίζουν αξιοσημείωτη ικανότητα να μην πίνουν νερό αλλά, όταν είναι διαθέσιμο, μπορούν να πίνουν μέχρι και 57 λίτρα με τη μία. Όταν τρέφονται καλά, οι ύβοι είναι παχουλοί και όρθιοι, αλλά όσο οι πόροι μειώνονται, συρρικνώνονται και αποκτούν μονόπλευρη κλίση.
Όταν άλλες πηγές θρεπτικών συστατικών δεν είναι διαθέσιμες, οι βακτριανές καμήλες μπορούν να τρέφονται με πτώματα, μασώντας τα οστά, το δέρμα, ή διάφορα μέρη της σάρκας. Σε πιο ακραίες συνθήκες, μπορούν να φάνε οποιοδήποτε υλικό που βρίσκουν, ακόμη και σχοινιά, σανδάλια, ή σκηνές των νομάδων. Η ικανότητά τους να τρέφονται με τόσο ευρύ φάσμα «τροφίμων», τους επιτρέπει να ζουν σε περιοχές με αραιή βλάστηση. Το στόμα τους είναι εξαιρετικά σκληρό και μπορούν να μασάνε αιχμηρά αντικείμενα, όπως αγκάθια.
Κίνηση
Σε αντίθεση με πολλά άλλα ζώα, οι βακτριανές καμήλες βαδίζουν -όπως οι αραβικές- σε δύο «χρόνους», με τα δύο κάτω άκρα της κάθε πλευράς να κινούνται ταυτόχρονα σε κάθε «χρόνο». Αυτή η κίνηση, που παρατηρείται και στις καμηλοπαρδάλεις, προκαλεί χαρακτηριστική «χορευτική» ταλάντωση του σώματος κατά την βάδιση. Τα πόδια διαθέτουν μαλακά πέλματα και είναι άριστα προσαρμοσμένα για κίνηση στην άμμο. Λόγω του βάρους τους, ιδιαίτερα όταν μεταφέρεται φορτίο, τα πέλματα ανοίγουν με ελαστικό τρόπο κατά τη βάδιση. Όμως, είναι παντελώς ακατάλληλα για κίνηση σε γλιστερό ή λασπώδεςέδαφος, ενώ εύκολα μπορούν να τραυματιστούν σε έδαφος με κοφτερές πέτρες. Οι βακτριανές καμήλες όπως και οι αραβικές είναι δακτυλοβάμονα (digitigrade) αρτιοδάκτυλα.
Ταχύτητες έως 65 χιλιόμετρα ανά ώρα έχουν καταγραφεί στις βακτριανές καμήλες αλλά σπάνια τρέχουν τόσο γρήγορα. Επίσης, λέγεται ότι είναι καλές κολυμβήτριες. Η αίσθηση της όρασης είναι καλά ανεπτυγμένη και η αίσθηση της όσφρησης, επίσης, εξαιρετικά καλή.
Ωορρηξία
Οι βακτριανές καμήλες, όπως οι αραβικές, ανήκουν σε εκείνα τα θηλαστικά των οποίων η ωορρηξία «πυροδοτείται» από εξωτερικούς, περιστασιακούς παράγοντες και όχι από εσωτερικό φυσιολογικό κύκλο (induced ovulators). Εάν δεν υπάρξει γονιμοποίηση, το ωοθυλάκιο το οποίο αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια του οίστρου, συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες. Το σπερματικό πλάσμα, και όχι τα σπερματοζωάρια, επάγει την ωορρηξία. Η ωορρηξία λαμβάνει χώρα στο 87% των θηλυκών μετά την γονιμοποίηση: 66% ωορρηξία μέσα σε 36 ώρες και το υπόλοιπο μετά από 48 ώρες. Η ελάχιστη ποσότητα σπέρματος που απαιτείται για την πρόκληση ωορρηξίας είναι περίπου 1.0 ml.
Ζευγάρωμα και γέννα
thumb|right|400px|Κοπάδι από εξημερωμένες βακτριανές καμήλες Η εποχή του ζευγαρώματος είναι το φθινόπωρο. Τα αρσενικά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είναι συχνά αρκετά βίαια και μπορούν να δαγκώνουν, να φτύνουν, ή προσπαθούν να καθίσουν (sic) πάνω σε άλλες αρσενικές καμήλες. Η ηλικία της σεξουαλικής ωρίμανσης ποικίλλει, αλλά συνήθως επιτυγχάνεται σε 3-5 χρόνια. Η κύηση διαρκεί περίπου 13 μήνες, ενώ τα περισσότερα μικρά γεννιούνται από το Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο. Ένα (1) ή -περιστασιακά- δύο (2) μικρά γεννιούνται, με το θηλυκό να είναι σε εγκυμοσύνη κάθε δεύτερη χρονιά. Τα νεογέννητα ζώα, έχουν μέσο βάρος 36 κιλά, είναι ευθύς βαδιστικά (precocial) και μπορούν να σταθούν και να τρέχουν λίγο μετά την γέννησή τους. Μένουν με τη μητέρα τους για 3-5 χρόνια, έως ότου φθάσουν σε σεξουαλική ωριμότητα.
Προσδόκιμο ζωής
Η διάρκεια ζωής της βακτριανής καμήλας εκτιμάται ότι φθάνει στα 50 χρόνια, συχνά 20 έως 40 στην αιχμαλωσία. Τα μόνα αρπακτικά που επιτίθενται τακτικά στις άγριες βακτριανές καμήλες είναι οι λύκοι, που έχουν παρατηρηθεί να ακολουθούν τα ασθενέστερα ζώα, καθώς προσπαθούν να φτάσουν στις οάσεις. Λόγω των ολοένα και πιο ξηρών συνθηκών που επικρατούν στο εύρος κατανομής τους, ο αριθμός των άγριων βακτριανών καμηλών που πέφτουν θύματα στα σαρκοφάγα, φαίνεται να έχει αυξηθεί.
Κατάσταση πληθυσμού
Ενώ η εξημερωμένη βακτριανή καμήλα ανήκει στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (LC), η άγρια βακτριανή καμήλα κατατάσσεται στα Κρισίμως Κινδυνεύοντα είδη, με 600 άτομα να υπάρχουν στην Κίνα και 350 στην Μογγολία, περίπου.
Μέτρα διαχείρισης
Το «Μεγάλο Καταφύγιο Α’ της Γκόμπι» ιδρύθηκε στη Μογγολία το 1982 και, το 2000, το «Καταφύγιο Αρτζίν Σαν» (Arjin Shan) του Λοπ Νουρ (Lop Nur), στην Κίνα. Ωστόσο, η ίδρυση και δεύτερου Φυσικού καταφυγίου στην Κίνα κρίνεται απαραίτητη.
Η δημιουργία προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία για την άγρια βακτριανή καμήλα στη Μογγολία, έχει ήδη εκπονηθεί από το «Ίδρυμα Προστασίας της Άγριας Καμήλας» (Wild Camel Protection Foundation, WCPF). Αυτό αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα τη διατήρηση του taxon. Μόνον 15 άγριες βακτριανές καμήλες βρίσκονται σε αιχμαλωσία στην Κίνα και τη Μογγολία. Με τόσο λίγα ζώα σε αιχμαλωσία, ολόκληρο το taxon θα μπορούσε να εξαφανιστεί, εάν οι φυσικοί οικότοποι στην Κίνα και τη Μογγολία καταστραφούν για κάποιους λόγους. Είναι, επομένως, σημαντικό να αναπαράγονται αρκετά ζώα σε αιχμαλωσία, ως δικλείδα ασφαλείας σε πιθανή καταστροφή. Ωστόσο, επειδή το θηλυκό μπορεί να αναπαράγεται κάθε δύο χρόνια, η υιοθέτηση φυσικών μεθόδων αναπαραγωγής, -και μόνον- θα επιτρέψει στους αριθμούς της καμήλας να αυξάνονται με πολύ αργούς ρυθμούς.
Σημειώσεις
i. Το τρίτο γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου προήλθε από το βορειοσημιτικό γράμμα gimel «γκίμελ» που σήμαινε την καμήλα, τόσο φωνητικά όσο και σχηματικά, με παρόμοιους όρους το εβραϊκό gamal «γκάμαλ» και το αραμαϊκό gamla «γκάμλα». Από την προφορά του αρχικού gimel, συγκεκριμένα από το g-, προήλθε η αρχική προφορά του ελληνικού «γάμμα», ως γκ και όχι ως γ.
ii.  Αφορά αποκλειστικά στο υποείδος Camelus bactrianus bactrianus
Πηγές
Κατηγορία:Καμηλίδες Κατηγορία:Θηλαστικά της Ασίας Κατηγορία:Πανίδα της ερήμου Κατηγορία:Κτηνοτροφία
Πρζνο (Μπούντβα)
Το Πρζνο (σερβικά κυριλλικά: Пржно) είναι χωριό στα νότια του Μαυροβουνίου, εντός του Δήμου της Μπούντβα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Χωριά του Μαυροβουνίου Κατηγορία:Οικισμοί της Μπούντβα
Βασίλισσα Όλγα (θωρακοδρόμων)
Ο θωρακοδρόμων Βασίλισσα Όλγα κατασκευάστηκε στην Τεργέστη από τα ναυπηγεία Stabilimento Tecnico Triestino. Εντάχθηκε στη δύναμη του Στόλου το 1870. Ήταν το μεγαλύτερο μέχρι τότε Ελληνικό πολεμικό πλοίο και συγχρόνως ένα πολύ όμορφο πλοίο. Το ξύλο που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του ήταν κακής ποιότητας και έτσι είχε προβλήματα στεγανότητας.
Κατά τη δεκαετία του 1880 τα πυροβόλα Armstrong που είχε αρχικά αντικαταστάθηκαν με νέα οπισθογεμή πυροβόλα και ταχυβόλα.
Έλαβε μέρος στον πόλεμο του 1897 με την μοίρα του Ιονίου. Μετά τον πόλεμο αντικαταστάθηκε η μηχανή του και μετατράπηκε σε εκπαιδευτικό πλοίο. Διαγράφηκε από τη δύναμη του Στόλου κατά το 1905 και διαλύθηκε το 1925.
Πηγές
Κατηγορία:Ελληνικά πολεμικά πλοία
Ότογιολ 21
thumb|220px|Το σήμα του αυτοκινητοδρόμου 21 thumb|Ο χάρτης του αυτοκινητοδρόμου 21 Ο Ότογιολ 21 ή Αυτοκινητόδρομος 21 στα ελληνικά ή Αυτοκινητόδρομος Άγκυρας-Ταρσού είναι ένας αυτοκινητόδρομος στην Τουρκία. Ξεκινάει από την Άγκυρα και καταλήγει στον Ταρσό. Έχει μήκος 125 χιλίομετρα, ενώ στο μεγάλυτερο μήκος του διαθέτει 6 λωρίδες κυκλοφορίας (3 ανα κατεύθυνση), εκτός σε μερικά σημεία όπου έχει 4 λωρίδες (2 ανα κατεύθυνση). Επίσης είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Οδού 90
Κατηγορία:Αυτοκινητόδρομοι της Τουρκίας
Σουλεϊμάν Φιλίποβιτς
Ο Σουλεϊμάν Φιλίποβιτς {σερβικά : Сулејман Филиповић) (1896 - 1971), ήταν Βοσνιακής καταγωγής αξιωματικός του γιουγκοσλαβικού στρατού, συμμετείχε στην εθνική απελευθέρωσης και μέλος του κομμουνιστικού κόμματος Γιουγκοσλαβίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης,
Γεννήθηκε 28 Φεβρουάριο του 1896 στο Γκλάμορ της τότε Αυστροουγγαρίας, τελείωσε το γυμνάσιο στο Σεράγεβο. Ανήκε στον κύκλο της εθνικοεπαναστατικής νεολαία, η οποία είναι ο λόγος που οι αυστριακές αρχές τον συνέλαβαν το 1914.
Από το 1920 μέχρι το 1941 ήταν εν ενεργεία αξιωματικός του Βασιλικού Γιουγκοσλαβικού στρατού. Με τον βαθμό του συνταγματάρχη πήρε μέρος στην πρώτη απελευθέρωση της Τούζλα, έπειτα εντάχτηκε στην αντίσταση και στο εθνικό απελευθερωτικό στρατό της Γιουγκοσλαβίας. Μετά την απελευθέρωση ήταν υπουργός στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, αναπληρωτής πρωθυπουργός και στο προεδρείο της εθνικής συνέλευσης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Πέθανε στις 22 Δεκέμβριο του 1971 στο Σεράγεβο.
Αναφορές
Κατηγορία:Πολιτικοί της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης Κατηγορία:Αναπληρωτές πρωθυπουργοί της Γιουγκοσλαβίας
Θάνατοι τον Φεβρουάριο του 2012
Παρατίθενται θάνατοι προσωπικοτήτων που συνέβησαν το Φεβρουάριο του 2012, ακολουθούμενοι από τις πηγές μέσω των οποίων μεταδόθηκαν.
29 Φεβρουαρίου
02
Ιός γρίπης
thumb|250px|Ο ίος της γρίπης Α Η1Ν1 Οι ιοί της γρίπης ή Ορθομυξοϊοί (Orthomyxoviridae) είναι μια οικογένεια RNA ιών που περιλαμβάνει έξι γένη: το ιό γρίπης Α, τον ιό γρίπης Β, τον ιό γρίπης C, τον ισαϊό, τον θογκοτοϊό και ένα γένος που ακόμη δεν έχει περιγραφεί. Τα τρία πρώτα γένη περιλαμβάνουν ιούς που μολύνουν τα σπονδυλωτά, συμπεριλαμβανομένων των πτηνών (βλέπε επίσης γρίπη των πτηνών), τους ανθρώπους και άλλα θηλαστικά, ο ισαϊός προσβάλει τους σολομούς, ενώ ο θογκοτοϊός προσβάλει τόσο σπονδυλωτά όσο και ασπόνδυλα.
Μορφολογία
thumb|200px|Απεικόνιση του ιού Το ιοσωμάτιο είναι πλειομορφικό· ο φάκελος μπορεί να έχει είτε σφαιρική και νηματοειδή μορφή. Σε γενικές γραμμές, η μορφολογία του ιού είναι σφαιρικά σωματίδια με 50 έως 120 nm σε διάμετρο ή νηματοειδή ιοσωμάτια διαμέτρου 20 nm και μήκους 200 έως 300 (-3000) nm. Υπάρχουν περίπου 500 διακριτές ακιδόμορφες προβολές στην επιφάνεια του περιβλήματος, οι οποίες προεξέχουν 10 έως 14 nm από την επιφάνεια με μερικούς τύπους (π.χ. εστεράσης αιμοσυγκολλητίνης (HEF)) πυκνά διεσπαρμένους πάνω στην επιφάνεια και με τους άλλους (π.χ. αιμοσυγκολλητίνης (ΗΑ)) απέχοντα πολύ. Η μεγάλη γλυκοπρωτεΐνη (ΗΑ) παρεμβάλλεται ακανόνιστα από συστάδες νευραμινιδάσης (ΝΑ), με αναλογία ΗΑ προς ΝΑ από 4-5 έως περίπου 1. Οι μεμβρανικές λιποπρωτεΐνες επισυνάπτονται στα πυρηνικά καψίδια· νουκλεοπρωτεΐνες διαφόρων κατηγοριών μεγέθους με μια θηλιά σε κάθε άκρο. Η διάταξη εντός του λοιμογόνου παράγοντα είναι αβέβαιη. Τα πυρηνοκαψίδια είναι νηματοειδή και έχουν μήκος από 50 έως 130 nm και διάμετρο 9 έως 15 nm. Έχουν ελικοειδή συμμετρία.
Γονιδίωμα
Οι ιοί αυτής της οικογένειας περιέχουν 6 έως 8 τμήματα του γραμμικού μονόκλωνου RNA με αρνητική πολικότητα.
Το συνολικό μήκος του γονιδιώματος είναι 12000-15000 νουκλεοτίδια (nt). Το μεγαλύτερο τμήμα είναι 2300-2500 nt, το δεύτερο μεγαλύτερο 2300-2500 nt, το τρίτο 2200-2300 nt, το τέταρτο 1700-1800 nt, το πέμπτο 1500-1600 nt, το έκτο 1400-1500 nt, το έβδομο 1000-1100 nt και το όγδοο 800-900 nt. Το γονιδίωμα έχει τερματικές επαναλαμβανόμενες αλληλουχίες, ενώ επαναλαμβάνεται σε αμφότερα τα άκρα. Οι τερματικές επαναλήψεις στο 5'-άκρο έχουν μήκος 12-13 νουκλεοτίδια. Νουκλεοτιδικές αλληλουχίες του 3'-άκρου είναι όμοιες στα γένη της οικογένειας και έχουν μήκος 9-11 νουκλεοτίδια. Το νουκλεϊκό οξύ στο καψίδιο είναι αποκλειστικά το γονιδίωμα. Κάθε τμήμα ιού μπορεί να περιέχει ελαττωματικά αντίγραφα.
Το γονιδίωμα κωδικοποιεί 11 πρωτεΐνες (HA, NA, NP, M1, M2, NS1, ΝΕΠ, PA, PB1, PB1-F2, PB2). Από αυτές οι καλύτερα χαρακτηρισμένες είναι η αιμοσυγκολλητίνη (HA) και η νευραμινιδάση (NA), δύο μεγάλες γλυκοπρωτεΐνες που ανευρίσκονται στο εξωτερικό των ιικών σωματιδίων. Η νευραμινιδάση είναι ένα ένζυμο που εμπλέκεται στην απελευθέρωση των νέων ιών από τα μολυσμένα κύτταρα, με διάσπαση των σακχάρων που δεσμεύουν τα ώριμα ιοσωμάτια. Αντίθετα, η αιμοσυγκολλητίνη είναι μία λεκτίνη που μεσολαβεί πρόσδεση του ιού σε κύτταρα στόχους και την είσοδο του ιικού γονιδιώματος στο κύτταρο στόχο. Η αιμοσυγκολλητίνη (H) και νευραμινιδάση (N) είναι στόχοι για αντι-ιικά φάρμακα. Αυτές οι πρωτεΐνες, επίσης, αναγνωρίζονται από τα αντισώματα, δηλαδή είναι αντιγόνα. Οι αποκρίσεις των αντισωμάτων έναντι αυτών των πρωτεϊνών που χρησιμοποιούνται για την ταξινόμηση των διαφορετικών οροτύπων ιών της γρίπης Α, εξ ου και το Η και Ν στην Η5Ν1.
Αναπαραγωγικός κύκλος
200px|thumb|Ο αναπαραγωγικός κύκλος ενός ιού Τυπικά, η γρίπη μεταδίδεται από μολυσμένα θηλαστικά αερογενώς, από το βήχα ή το φτέρνισμα, δημιουργώντας αερολύματα που περιέχουν τον ιό, καθώς και από μολυσμένα πτηνά μέσω των περιττωμάτων τους. Η γρίπη μπορεί επίσης να μεταδοθεί με το σάλιο, ρινικές εκκρίσεις, περιττώματα και αίμα. Οι λοιμώξεις συμβαίνουν μέσα από την επαφή με αυτά τα σωματικά υγρά ή με μολυσμένες επιφάνειες. Ιοί της γρίπης μπορούν να παραμείνουν μολυσματικοί για περίπου μία εβδομάδα σε θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος, πάνω από 30 ημέρες στους 0°C (32°F), και επ 'αόριστον σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες (όπως λίμνες στη βορειοανατολική Σιβηρία). Μπορούν να απενεργοποιηθούν εύκολα με απολυμαντικά και απορρυπαντικά.