cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Γ΄ Κατηγορία ποδοσφαίρου γυναικών Ελλάδας
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές διοργανώσεις Ελλάδας (γυναικών)
Επιστροφή από το πανηγύρι
Η Επιστροφή από το πανηγύρι είναι έργο ζωγραφικής που φιλοτέχνησε το 1575 ο Ferdinand Georg Waldmüller.
Περιγραφή
Ο πίνακας απεικονίζει μια σκηνή από την καθημερινή ζωή του χωριού. Πρόκειται για μια κυριακάτικη επιστροφή από την εκκλησία που γιορτάζει. Τα παιδιά και οι μεγάλοι είναι φτωχικοί, αλλά καλοντυμένοι.
Κατηγορία:Γερμανικοί πίνακες
Ρουστού Ρετσμπέρ
Ο Ρουστού Ρετσμπέρ (τουρκικά: Rüştü Reçber [ορθή προφορά:ˈɾyʃty ˈɾetʃbeɾ], 10 Μαΐου 1973) είναι πρώην διεθνής Τούρκος τερματοφύλακας, ο οποίος μεταξύ άλλων έχει αγωνιστεί στις: Φενερμπαχτσέ, Μπαρτσελόνα και την Μπεσίκτας.
Το 2002, κηρύχθηκε από ψηφοφορία ως ο καλύτερος Ευρωπαίος τερματοφύλακας της χρονιάς, και μπήκε στην Ομάδα της Χρονιάς της UEFA. Το 2004, ονομάστε ως ένας από τους 125 καλύτερους ποδοσφαιριστές εν ζωή, από τον Πελέ, και μπήκε στη FIFA 100. Ο Ρουστού αποσύρθηκε από την ΕΘνική του ομάδα μετά το Ευρωπαϊκό του 2008, έχοντας έως τότε 118 συμμετοχές, όμως κλήθηκε ξανά μετά από έναν χρόνο και έπαιξε κόντρα στην Ισπανία στις 28 Μαΐου 2009. Ωστόσο, το οριστικό αντίο φαίνεται να το είπε, μόλις 3 χρόνια αργότερα, σε ένα αγώνα κόντρα στη Φινλανδία τον Μάη του 2012.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Τούρκοι ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Τερματοφύλακες ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Εθνικής Τουρκίας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Μπεσίκτας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Φενερμπαχτσέ Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Μπαρτσελόνα Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 2002 Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 2008 Κατηγορία:FIFA 100 Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Σούπερ Λιγκ Τουρκίας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Πριμέρα Ντιβιζιόν Κατηγορία:FIFA Century Club Κατηγορία:Τούρκοι ποδοσφαιριστές στο εξωτερικό
Λουσίλ Λα Βερν
Η Λουσίλ Λα Βερν (αγγλικά: Lucille La Verne, 7 Νοεμβρίου 1872 - 4 Μαρτίου 1945) ήταν Αμερικανίδα ηθοποιός, γνωστοί για τους κακούς και εκδικητικούς ρόλους της, στις πρώιμες έγχρωμες ταινίες, αλλά και τις πολύ καλές της ερμηνείες στο αμερικανικό θέατρο. Το ντεμπούτο στον κινηματογράφο έγινε το 1914. Αξιομνημόνευτη ερμηνεία της, δεν είναι άλλη, από την Κακία μάγισσα, στην ταινία κινουμένων σχεδίων Η Χιονάτη και οι επτά νάνοι. Πέθανε σε ηλικία 72 ετών στην Καλιφόρνια, από καρκίνο και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο Inglewood Park Cemetery.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αμερικανίδες ηθοποιοί θεάτρου Κατηγορία:Αμερικανίδες ηθοποιοί κινηματογράφου Κατηγορία:Αμερικανίδες ηθοποιοί φωνής
Γεωγραφία της Λιβύης
thumb|325px|Η γεωγραφική θέση της Λιβύης. Η Λιβύη είναι η 4η σε έκταση χώρα της Αφρικής και 17η σε έκταση χώρα της Γης. Βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα και συνορεύει ανατολικά με την Αίγυπτο, δυτικά με την Αλγερία και την Τυνησία, νότια με τον Νίγηρα και το Τσαντ, και νοτιοανατολικά με το Σουδάν. Παρά το ότι οι ανακαλύψεις πετρελαίου τη δεκαετία του 1960 έφεραν τεράστιο πλούτο, την εποχή της αποκτήσεως της ανεξαρτησίας της η Λιβύη ήταν ένα πολύ φτωχό κράτος της ερήμου, του οποίου το μοναδικό φυσικό πλεονέκτημα ήταν η στρατηγική του θέση στο μέσο της βόρειας ακτής της Αφρικής.
Η Λιβύη δεν απέχει πολύ από τις σημαντικές χώρες της Ευρώπης, ενώ ταυτόχρονα συνέδεε τις αραβικές χώρες της βορειοδυτικής Αφρικής με αυτές της Μέσης Ανατολής, κάτι που επί αιώνες είχε καταστήσει τα αστικά της κέντρα πολύβουα σταυροδρόμια αντί για απομονωμένες πόλεις στερούμενες εξωτερικών επιρροών. Ως συνέπεια αναπτύχθηκε ένα τεράστιο κοινωνικό χάσμα ανάμεσα στις πόλεις, κοσμοπολίτικες και με μεγάλα ποσοστά ξένων, και στους καταυλισμούς και τους νομάδες της ερήμου Σαχάρας, όπου οι φύλαρχοι ηγεμόνευαν σε απομόνωση και οι κοινωνικές αλλαγές ήταν αμελητέες.
Γεωγραφική περιγραφή
thumb|355px|Τοπογραφία της Λιβύης. Η μεσογειακή ακτή και η έρημος Σαχάρα αποτελούν τα πλέον εξέχοντα φυσικά χαρακτηριστικά της χώρας. Υπάρχουν αρκετά υψίπεδα, αλλά όχι οροσειρές, εκτός από τη σε μεγάλο μέρος ακατοίκητη νότια έρημο, κοντά στα σύνορα με το Τσαντ, όπου ο ορεινός όγκος του Τιμπεστί υψώνεται σε περισσότερο από 2.200 μέτρα. Μια σχετικώς στενή παραλιακή λωρίδα και λίγο υψηλότερες περιοχές αμέσως νοτιότερα είναι οι παραγωγικές αγροτικές περιοχές. Ακόμα νοτιότερα, μία κτηνοτροφική ζώνη με πολύ περιορισμένη ποώδη βλάστηση δίνει τη θέση της στην απέραντη έρημο Σαχάρα, μία γυμνή έκταση ανοικτόχρωμης άμμου και βραχωδών υψίπεδων. Είναι σχεδόν ακατοίκητη, καθώς η γεωργία είναι δυνατή μόνο σε λίγες διάσπαρτες οάσεις.
Ανάμεσα στις παραγωγικές παράλιες αγροτικές ζώνες στα ανατολικά και στα δυτικά απλώνεται ο Κόλπος της Σύρτης, οι ακτές του οποίου χαρακτηρίζονται από μία έκταση μήκους 500 χιλομέτρων (km) όπου η έρημος φθάνει μέχρι τη θάλασσα. Αυτή η άγονη ζώνη, γνωστή ως Συρτική (Sirtica), έχει μεγάλη ιστορική σημασία. Στα δυτικά της, η περιοχή που είναι γνωστή ως Τριπολίτιδα έχει χαρακτήρα και ιστορία παρόμοια με αυτά της Τυνησίας, της Αλγερίας και του Μαρόκου. Θεωρείται ότι μαζί με αυτά τα κράτη αποτελεί μία ευρύτερη περιοχή γνωστή ως Μαγκρέμπ. Αντιθέτως, ανατολικά της Συρτικής βρίσκεται η έκταση που είναι γνωστή ιστορικά ως Κυρηναϊκή, η οποία αποικίστηκε στην αρχαιότητα από τους Έλληνες και αργότερα συνδέθηκε στενά με τις αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής. Με αυτή την έννοια η Συρτική χωρίζει το Μαγκρέμπ από το Μασρίκ.
Κατά μήκος της ακτής της Τριπολίτιδας, για περισσότερα από 300 km, παραλιακές οάσεις εναλλάσσονται με αμμώδεις περιοχές και λιμνοθάλασσες. Στο εσωτερικό της ακτής υπάρχει η πεδιάδα Τζιφαράχ, μια τριγωνική έκταση περίπου 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Περίπου 120 km από την ακτή η πεδιάδα τελειώνει σε υψώματα που σχηματίζουν τα όρη Ναφούζα, με υψόμετρο έως χίλια μέτρα περίπου, το βόρειο άκρο του Υψιπέδου της Τριπολίτιδας.
Στην Κυρηναϊκή υπάρχουν λιγότερες παραλιακές οάσεις και η πεδιάδα Μαρτζ – η χαμηλή περιοχή που αντιστοιχεί στην Τζιφαράχ της Τριπολίτιδας – καλύπτει μια πολύ μικρότερη περιοχή. Η πεδινή έκταση σχηματίζει ένα τόξο μήκους περίπου 210 km ανάμεσα στη Βεγγάζη και τη Ντέρνα, που εκτείνεται προς το εσωτερικό της χώρας το πολύ 50 km. Σε κάποια μέρη της ακτής της Κυρηναϊκής οι απότομες πλαγιές ενός ξηρού υψιπέδου φθάνουν ως τη θάλασσα. Πίσω από την πεδιάδα Μαρτζ, το έδαφος υψώνεται απότομα στο Τζαμπάλ αλ Αχντάρ (= «Πράσινο Βουνό»), που αποαλείται έτσι από την κάλυψή του από πεύκα, μικρούς κέδρους, κυπαρίσσια και αγριελιές. Είναι ένα ασβεστολιθικό υψίπεδο με μέγιστο υψόμετρο περί τα 500 μέτρα.
Νότια του Τζαμπάλ αλ Αχντάρ, στην Κυρηναϊκή, εκτείνεται μία ζώνη βοσκοτόπων με ελάχιστη βλάστηση, που παραχωρεί τη θέση της στη Σαχάρα. Η έρημος εκτείνεται μέχρι τα σύνορα με το Τσαντ. Αντίθετα με την Κυρηναϊκή, η Τριπολίτιδα δεν εκτείνεται προς τα νότια βαθιά μέσα στην έρημο, καθώς η νοτιοδυτική έρημος της Λιβύης, είναι μία ξεχωριστή περιοχή, η Φεζάν, που είχε ξεχωριστή διοίκηση κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα. Μεγάλες εκτάσεις με κυματιστούς αμμόλοφους, γνωστές ως εργκ, καλύπτουν το περισσότερο Φεζάν.
Το 1969 η επαναστατική κυβέρνηση άλλαξε τις παραδοσιακές ονομασίες της Τριπολίτιδος σε «Δυτική Λιβύη», της Κυρηναϊκής σε «Ανατολική Λιβύη» και του Φεζάν σε «Νότια Λιβύη». Ωστόσο, οι παλιές ονομασίες ήσαν στενά συνδεδεμένες με την ιστορία της περιοχής και συνέχισαν να χρησιμοποιούνται συχνά. Η Κυρηναϊκή αποτελεί το 51%, το Φεζάν το 33% και η Τριπολίτιδα το 16% της εκτάσεως της Λιβύης.
Πριν την ανεξαρτησία της χώρας, το όνομα «Λιβύη» ακουγόταν σπάνια, Οι κάτοικοί της προτιμούσαν να αναφέρονται ως κάτοικοι μιας από τις τρεις παραπάνω περιοχές. Ο διαχωρισμός τους είναι περισσότερο από γεωγραφικός ή πολιτικός, καθώς εξελίχθηκαν ως ξεχωριστές κοινωνικοοικονομικές οντότητες, με διαφορετικό πολιτισμό, κοινωνική δομή και αξίες.
Το σύνορο ανάμεσα στην Τριπολίτιδα και την Τυνησία διασχιζόταν πάντα (και σήμερα ακόμα ελεύθερα) από αμέτρητους νόμιμους και παράνομους μετανάστες, καθώς δεν υπάρχει φυσική διαχωριστική γραμμή (βουνό, ποτάμι, κλπ.), και οι φυλετικές καταβολές, η γλώσσα, ο πολιτισμός και οι παραδόσεις των δύο λαών είναι σχεδόν ταυτόσημες. Από την άλλη, η Κυρηναϊκή επίσης εφάπτεται της Αιγύπτου χωρίς φυσικό διαχωριστικό, με τους νομάδες της ερήμου να διασχίζουν τα σύνορα κατά βούληση. Αντιθέτως, τα σύνορα του Φεζάν με την Αλγερία, τον Νίγηρα και το Τσαντ διασχίζονται σπανιότερα εξαιτίας των απέραντων εκτάσεων της ερήμου.
Κι άλλοι παράγοντες, όπως οι παραδοσιακές μορφές χρησικτησίας της γης, διαφέρουν στις τρεις περιοχές. Μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα, η διαφορετικότητά τους ήταν ακόμα αρκετά έντονη ώστε να συνιστά σημαντικό εμπόδιο στις προσπάθειες για μια πλήρως ενοποιημένη Λιβύη.
Επιφάνεια και σύνορα
thumb|285px|Αμμοθύελλα/ θύελλα σκόνης πάνω από την [[Τριπολίτιδα. Πάνω από το 90% της εκτάσεως της Λιβύης είναι έρημος.]] Έκταση: Συνολική: 1.759.541 km² Ξηρά: 1.759.541 km² Εσωτερικά ύδατα: 0 km²
Χερσαία σύνορα: Συνολικό μήκος: 4.348 km Με τις συνορεύουσες χώρες: Με την Αλγερία 982 km, με το Τσαντ 1.055 km, με την Αίγυπτο 1.115 km, με τον Νίγηρα 354 km, με το Σουδάν 383 km και με την Τυνησία 459 km
Ακτογραμμή: Μήκος 1.770 km
Χωρικά ύδατα: 12 ναυτικά μίλια (22,2 km). Υπάρχει επίσης αποκλειστική ζώνη αλιείας 62 ναυτ. μιλίων (114,8 km). Σημείωση: Το όριο του Κόλπου της Σύρτης θεωρείται το γεωγραφικό πλάτος 32° 30΄ βόρειο.
Κλίμα και υδρολογία
thumb|285px|Χάρτης της Λιβύης με το κλίμα των περιοχών της κατά την κλιματική ταξινόμηση Κέππεν. thumb|285px|Αμμόλοφοι στη Σαχάρα, στην περιοχή [[Φεζάν.]] thumb|285px|Στο Τζαμπάλ αλ Αχντάρ της Κυρηναϊκής η μέση ετήσια βροχόπτωση υπερβαίνει τα 400 mm και το τοπίο θυμίζει την ελληνική ύπαιθρο. thumb|285px|Στρωμένο χιόνι στην [[Αλ Μπάυντα|Μπάυντα, την τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Λιβύης]] thumb|285px|Η ακτογραμμή της [[Βεγγάζης. Η Λιβύη έχει τη μακρύτερη ακτογραμμή στη Μεσόγειο από όλες τις βορειοαφρικανικές χώρες.]] Στο έδαφος της Λιβύης έχουν αναγνωρισθεί μέχρι και 5 διαφορετικές κλιματικές ζώνες, αλλά το κλίμα που κυριαρχεί είναι το θερμό μεσογειακό και το κλίμα θερμής ερήμου (Κλιματική ταξινόμηση Κέππεν Csa και BWh). Στη μεγαλύτερη έκταση των παραλίων το κλίμα είναι μεσογειακό, με πολύ θερμά καλοκαίρια και πολύ ήπιους χειμώνες. Η βροχόπτωση είναι αραιή.
Στα μεγαλύτερα υψόμετρα της χώρας εμφανίζεται περιστασιακά παγετός. Στην εσωτερική έρημο, παρά τα σημαντικά υψόμετρα στο νότο, τα καλοκαίρια είναι εξαιρετικά θερμά και μακρά και η ημερήσια διακύμανση της θερμοκρασίας είναι πολύ μεγάλη, εξαιτίας της αιθρίας και της εξαιρετικά ξηρής ατμόσφαιρας.
Η υψηλότερη επίσημη θερμοκρασία που καταγράφηκε ποτέ ήταν 72 °C, στις 13 Σεπτεμβρίου 1922 στην Αζίζια, τιμή που επί μακρόν ήταν το παγκόσμιο ρεκόρ, αλλά σήμερα αμφισβητείται.
Λιγότερο από το 2% του εδάφους της Λιβύης δέχεται αρκετή βροχόπτωση για να στηρίξει μόνιμη γεωργική δραστηριότητα. Η μεγαλύτερη μέση ετήσια βροχόπτωση, περί τα 500 mm σημειώνεται στο Τζαμπάλ αλ Αχντάρ της Κυρηναϊκής. Οι άλλες περιοχές της χώρας δέχονται λιγότερο από 400 mm βροχής και η Σαχάρα 50 mm ή λιγότερο. Επίσης, οι βροχοπτώσεις συμβαίνουν σε ακανόνιστα διαστήματα, οπότε μια περίοδος ξηρασίας μπορεί να διαρκέσει δύο χρόνια ή και περισσότερο. Π.χ. οι πλημμύρες του 1945 πλημμύρισαν την Τρίπολη για αρκετές ημέρες, αλλά δύο χρόνια αργότερα μία πρωτοφανής ξηρασία είχε αποτέλεσμα την απώλεια χιλιάδων βοοειδών.
Οι περιορισμένες βροχοπτώσεις είναι η αιτία για την απουσία ποταμών ή ρυακιών με συνεχή παροχή νερού, ενώ οι περίπου 20 μόνιμες λίμνες είναι υφάλμυρες ή αλμυρές. Οι συνθήκες αυτές περιορίζουν πολύ τη δυνατότητα να βασισθεί η οικονομία της χώρας στον αγροτικό τομέα. Η διανομή των περιορισμένων ποσοτήτων νερού θεωρείται τόσο σημαντική, ώστε υπάρχει Υπουργείο Φραγμάτων και Υδάτινων Πόρων, ενώ η ζημιά σε πηγή νερού μπορεί να τιμωρηθεί και με φυλάκιση.
Το λιβυκό δημόσιο έχει κατασκευάσει ένα δίκτυο από φράγματα σε ουάντι (ξεροπόταμοι που γίνονται χείμαρροι μετά από μπόρες). Τα μικρά αυτά φράγματα χρησιμεύουν τόσο ως συλλέκτες νερού, όσο και για έλεγχο των πλημμυρών και της διαβρώσεως εδαφών. Πολλοί οικισμοί βρίσκονται δίπλα σε ουάντι, γιατί το έδαφος της κοίτης τους είναι συχνά κατάλληλο για γεωργική εκμετάλλευση, ενώ ο υδροφόρος ορίζοντας σε μικρό βάθος τα καθιστά κατάλληλες τοποθεσίες για την εκσκαφή πηγαδιών. Ωστόσο, σε πολλά ουάντι ο υδροφόρος ορίζοντας χαμηλώνει με ανησυχητικούς ρυθμούς, ιδίως σε περιοχές εντατικής γεωργίας και κοντά σε αστικά κέντρα. Η κυβέρνηση έχει δηλώσει την ανησυχία της για το πρόβλημα αυτό και εξαιτίας του έχει εκτρέψει αναπτυξιακά προγράμματα με βάση το νερό, ιδίως γύρω από την Τρίπολη, προς τοποθεσίες όπου η ζήτηση υπόγειων υδάτων είναι λιγότερο έντονη. Επίσης έχουν ξεκινήσει εκτεταμένα προγράμματα αναδασώσεων.
Υπάρχουν πολυάριθμες πηγές: με μεγαλύτερη μελλοντική σημασία είναι αυτές στις πλαγιές των Τζαμπάλ Ναφουζά και Τζαμπάλ αλ Αχντάρ. Οι πιο πολυσυζητημένοι υδάτινοι πόροι ωστόσο είναι τα μεγάλα υπόγεια αποθέματα νερού της ερήμου. Το γνωστότερο από αυτά βρίσκεται κάτω από την όαση Κούφρα στη νοτιοανατολική Κυρηναϊκή. Μεγαλύτερη χωρητικότητα φημίζεται ότι έχει το απόθεμα κοντά στην κοινότητα και όαση Σαμπά στη νοτιοδυτική έρημο.
Γιάννης Γάκης
Ο Γιάννης Γάκης, γεννημένος στις 30 Οκτωβρίου 1969, είναι Έλληνας πρώην διεθνής καλαθοσφαιριστής και προπονητής καλαθοσφαίρισης. Έχει ύψος 1,86 μ. και αγωνιζόταν στη θέση του πόιντ γκαρντ.
Γεωγραφία της Λιβύης
Κλίμα και υδρολογία
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 ανοίχθηκαν πηγάδια στην Κούφρα και στη Σαμπά στα πλαίσια μεγάλης προσπάθειας για αγροτική ανάπτυξη. Ακόμα μεγαλύτερο πρόγραμμα αποτελεί ο λεγόμενος «Μέγας Τεχνητός Ποταμός», που άρχισε το 1984 και αποσκοπεί να εκμεταλλευθεί τα υπόγεια αποθέματα των οάσεων Κούφρα, Σαρίρ και Σαμπά, και να μεταφέρει το νερό τους μέχρι τις ακτές τις Μεσογείου για χρήση στην άρδευση και σε βιομηχανικά προγράμματα.
Γιάννης Γάκης
Καριέρα
Ο Γάκης ξεκίνησε την καριέρα του από το Νέστωρα, του οποίου υπήρξε ο πρώτος σκόρερ στο πρωτάθλημα της Α2 για το 1991-92, με 432 πόντους σε 23 αγώνες. Λίγα χρόνια νωρίτερα, είχε αγωνιστεί στην ελληνική εθνική ομάδα εφήβων για δεκαεπτά παιχνίδια.
Γεωγραφία της Λιβύης
Εδάφη και χρήσεις γης
Εδάφη: Κυρίως γυμνά, επίπεδα ή χαμηλές λοφοσειρές και αμμόλοφοι, υψίπεδα και βυθίσματα.
Γιάννης Γάκης
Καριέρα
Την σεζόν 1994-95, φόρεσε την φανέλα της ΑΕΚ, ενώ το καλοκαίρι του 1995 συμφώνησε με την ομάδα του Σπόρτιγκ, όπου παρέμεινε για τρία χρόνια. Στην πρώτη του σεζόν με την ομάδα των Πατησίων, κατέλαβε την έκτη θέση του ελληνικού πρωταθλήματος, κερδίζοντας παράλληλα το δικαίωμα συμμετοχής στο κύπελλο Κόρατς της επόμενης χρονιάς. Ο Σπόρτιγκ έφθασε ως την φάση των 16, έχοντας αποκλείσει πιο πριν την Μακάμπι Ρισόν, για να αποκλειστεί τελικά από την Βίρτους Ρόμα.
Γεωγραφία της Λιβύης
Εδάφη και χρήσεις γης
Φυσικοί πόροι: Πετρέλαιο, φυσικό αέριο, γύψος
Γιάννης Γάκης
Καριέρα
Ο Γάκης υπήρξε βασικός για την ομάδα του Σπόρτιγκ και έφθασε στο απόγειο της καριέρας του όταν στις αρχές Ιανουαρίου του 1998, έδωσε τη νίκη με 71-70 στην ομάδα του στον αγώνα εναντίον του ΠΑΟΚ, όταν πέτυχε τρίποντο από το κέντρο του γηπέδου με την λήξη του παιχνιδιού.
Γεωγραφία της Λιβύης
Εδάφη και χρήσεις γης
Χρήσεις γης: Αρόσιμη γη: 0,99% Μόνιμες καλλιέργειες: 0,19% Άγονες εκτάσεις: 98,82% (2011)
Γιάννης Γάκης
Καριέρα
Το καλοκαίρι του 1998, ο Ντράγκαν Σάκοτα τον επέλεξε για να αποτελέσει μέρος του ρόστερ του Ηρακλή, με τον οποίο κατέκτησε την έκτη θέση στο ελληνικό πρωτάθλημα, ενώ την επόμενη χρονιά φόρεσε την φανέλα του Άρη, παίζοντας σε είκοσι αγώνες με μέσους όρους 1,5 πόντων, 1,7 ασίστ και 1,0 ριμπάουντ.
Γεωγραφία της Λιβύης
Εδάφη και χρήσεις γης
Αρδευόμενη γη: 4.700 km² (2003)
Γιάννης Γάκης
Καριέρα
Συνέχισε να αγωνίζεται μέχρι το 2014, αγωνιζόμενος για ομάδες της Α2 και της Β΄ Εθνικής κατηγορίας, όπως ο ΚΑΟΔ, το ICBS, η ΜΕΝΤ και ο Αίαντας Ευόσμου.
Γεωγραφία της Λιβύης
Εδάφη και χρήσεις γης
Ολικοί ανανεώσιμοι υδάτινοι πόροι: 700 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (2011)
Γιάννης Γάκης
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Έλληνες καλαθοσφαιριστές Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Εθνικής Ελλάδας Κ18 Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Άρη Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Ηρακλή Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές ΑΕΚ Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Αίαντα Ευόσμου Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές ΚΑΟΔ Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές ΜΕΝΤ Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Σπόρτιγκ Κατηγορία:Πόιντ γκαρντ
Γεωγραφία της Λιβύης
Περιβαλλοντικά θέματα
Φυσικοί κίνδυνοι: Αμμοθύελλες, καυτός ξηρός νότιος άνεμος γκίμπλι, φορτωμένος με σκόνη που διαρκεί μία ως 4 ημέρες την άνοιξη και το φθινόπωρο.
Τρέχοντα περιβαλλοντικά προβλήματα: Ερημοποίηση, πολύ περιορισμένοι φυσικοί υδάτινοι πόροι.
Διεθνείς περιβαλλοντικές συμφωνίες: Η Λιβύη έχει υπογράψει τις εξής διεθνείς συμφωνίες:
Συμφωνία για τη Βιοποικιλότητα, Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Μεταβολές, Πρωτόκολλο του Κιότο, Συμφωνία για την Ερημοποίηση, Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και συμφωνίες για τα είδη που κινδυνεύουν, για τα επικίνδυνα απόβλητα, για τη ρύπανση από πλοία, και για τους υγρότοπους Υπογράφηκε, αλλά δεν επικυρώθηκε: Δίκαιο της θάλασσας
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Το Ιερό της Ιτσουκουσίμα (厳島神社, Λατινισμός Χέπμπορν:Ιτσουκουσίμα-Τζίντζα) είναι Σιντοϊστικό Ιερό στο νησί Ιτσουκουσίμα (νησί γνωστό και ως «Μιγιατζίμα»), στον κόλπο της Χιροσίμα στην Ιαπωνία. Το λατρευτικό σύμπλεγμα αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και η Ιαπωνική κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει πολλά από τα κτίριά του ως Εθνικούς Θησαυρούς.
Ειδικό βάρος
Με τον όρο ειδικό βάρος χαρακτηρίζεται το βάρος (σε γραμμάρια ανά κυβικό εκατοστόμετρο, g/cm3) ενός σώματος, ή ο λόγος του βάρους ενός σώματος προς τον όγκο αυτού ή προς το βάρος ίσου όγκου απεσταγμένου ύδατος, θερμοκρασίας 4 βαθμών Κελσίου. Πολύ συχνά γίνεται σύγχυση μεταξύ του ειδικού βάρους και της πυκνότητας μιας ουσίας που όμως είναι διαφορετικές έννοιες εκφραζόμενες όμως με τον ίδιο αριθμό σε σχέση με το νερό. Έτσι ο όρος «σχετική πυκνότητα» φέρεται σε πολλές των περιπτώσεων να προτιμάται συχνά στη σύγχρονη επιστημονική χρήση.
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Θρησκευτική σημασία
Τα ιερά (τζίντζα) στο σιντοϊσμό θεωρούνται κατοικίες των κάμι, των υπερφυσικών όντων-ψυχών που περιδιαβαίνουν τον κόσμο μας και αποτελούν τα κεντρικά αντικείμενα λατρείας της ανιμιστικής αυτής πίστης. Το ιερό της Ιτσουκουσίμα είναι αφιερωμένο στις τρεις κόρες του κάμι Σουσάνο-ο, της σιντοϊστικής θεότητας των θαλασσών και των τρικυμιών και αδερφού της μεγάλης ηλιακής θεότητας, Αματεράσου (που είναι επίσης και προστάτιδα θεότητα του Ιαπωνικού Αυτοκρατορικού Οίκου). Επειδή το νησί θεωρούνταν ιερό, η πρόσβαση στο έδαφός του ήταν απαγορευμένη για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του. Για να μπορούν να προσεγγίσουν οι προσκυνητές, το λατρευτικό συγκρότημα χτίστηκε σαν προβλήτα πάνω από το νερό, δίνοντας την εντύπωση ότι επιπλέει, διαχωρισμένο από τη στεριά, ισορροπώντας έτσι ανάμεσα στο ιερό στοιχείο και το κοσμικό. Η χαρακτηριστική κόκκινη πύλη, ή τορίι, του ιερού, χτίστηκε επίσης μέσα στο νερό για τον ίδιο λόγο. Για να πλησιάσουν στο τζίντζα, οι άνθρωποι έπρεπε να περάσουν τη βάρκα τους μέσα από το τορίι.
Ειδικό βάρος
Ορισμός
Το ειδικό βάρος είναι βάρος σε γραμμάρια (βάρους) της μονάδας του όγκου, ενώ πυκνότητα είναι ο λόγος της μάζας μιας ουσίας προς τον όγκο αυτής ή προς την μάζα ίσου όγκου ύδατος θερμοκρασίας 4°C. Έτσι όταν λέμε για παράδειγμα ότι ο σίδηρος έχει ειδικό βάρος 7 εννοούμε ότι το 1 κυβ. εκατοστό αυτού ζυγίζει 7 γραμμάρια βάρους. Εάν όμως θέλουμε να βρούμε την πυκνότητα του σιδήρου λαμβάνοντας 1 κυβικό εκατοστό όγκου του τότε θα πρέπει να διαιρέσουμε τη μάζα ενός κυβικού εκατοστού που είναι ίση με 7 γραμμάρια (μάζας) δια της μάζας του ενός κυβικού εκατοστού ύδατος απεσταγμένου σε θερμοκρασία 4°C που ως γνωστό λαμβάνεται ως μονάδα μάζας και ισούται με 1 γραμμάριο (μάζας). Συνεπώς και η πυκνότητα του σιδήρου εκφράζεται με τον αριθμό 7.
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Θρησκευτική σημασία
Η τήρηση της αγνότητας του ιερού είναι τόσο σημαντική που, από το 1878, δεν επιτρέπονται οι γεννήσεις ή οι θάνατοι κοντά του: οι έγκυες γυναίκες πρέπει να μείνουν στη στεριά απέναντι από το νησί, αν οι μέρες της γέννας πλησιάζουν, όπως και οι σοβαρά άρρωστοι ή οι ετοιμοθάνατοι. Οι ταφές στο νησί επίσης απαγορεύονται.
Ειδικό βάρος
Ορισμός
Έτσι κατά την έννοια της μάζας και όχι του βάρους θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι το (σχετικό) ειδικό βάρος είναι ένα μέτρο της πυκνότητας μιας ουσίας. Ορίζεται ως ο λόγος της πυκνότητας της ουσίας προς την πυκνότητα μιας ουσίας αναφοράς. Είναι αδιάστατο μέγεθος και γι' αυτό έχει την ιδιότητα να έχει την ίδια τιμή ανεξάρτητα από το σύστημα μονάδων που θα χρησιμοποιηθεί για την έκφραση της πυκνότητας της ουσίας.
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Ιστορία
Τα πρώτα κτίρια χτίστηκαν πιθανά τον 6ο αιώνα, και από τότε το ιερό έχει καταστραφεί πολλές φορές. Το σημερινό σύμπλεγμα στέκει από τα μέσα του 16ου αιώνα, και είναι κατασκευασμένο με βάση ένα προγενέστερο σχέδιο του 1168. Κοντα στο ιερό βρίσκεται μια σκηνή θεάτρου Νο, του 16ου αιώνα, η παλαιότερη που υπάρχει σήμερα. Οι παραστάσεις Νο χρησιμοποιουνται παραδοσιακά για να τιμηθούν οι θεότητες, και να αναπαρασταθούν γεγονότα της σιντοϊστικής μυθολογίας.
Η δραματική πύλη, ή τορίι, του ιερού της Ιτσουκουσίμα είναι ένα από τα πιο δημοφιλή τουριστικά αξιοθέατα της Ιαπωνίας, και το πιο γνωστό στοιχείο του ιερού· η θέα της πύλης μπροστά από το όρος Μίσεν, που δεσπόζει στο νησί, αποτελεί μια από τις Τρεις Απόψεις της Ιαπωνίας, των θεωρούμενων ως τριών πιο γραφικών τοποθεσιών της χώρας. Αν και το ιερό διαθέτει πύλη από το 1168, αυτή που υπάρχει σήμερα κατασκευάστηκε το 1875. Φτιαγμένη από ανθεκτικό ξύλο καμφοράς, έχει ύψος περίπου 16 μέτρα, και βάρος 16 τόνων. Στηρίζεται δε μόνο από τους δυο κύριους στύλους της χάρη σε μια παραδοσιακή ιαπωνική κατασκευαστική τεχνική. Η προσθήκη δυο επιπλέον στύλων μπροστά και πίσω από καθέναν απ' τους κύριους υποστηρικτικούς στύλους αντικατοπτρίζει το στυλ Ριόμπου Σίντο (διπλό Σίντο), μιας μεσαιωνικής σχολής εσωτερικού γιαπωνέζικου βουδισμού που προέκυψε από το Σινγκόν.
Ειδικό βάρος
Ουσία αναφοράς
Ως ουσία αναφοράς για υγρά και στερεά χρησιμοποιείται συνήθως το νερό. Έτσι το σχετικό ειδικό βάρος μιας ουσίας είναι ο λόγος της πυκνότητάς της, προς την πυκνότητα του νερού. Για το σχετικό ειδικό βάρος των αερίων, σαν ουσία αναφοράς χρησιμοποιείται συχνά ο αέρας.
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Ιστορία
Το τορίι βρίσκεται πάνω από το νερό μόνο κατά τη διάρκεια της πλημμυρίδας. Όταν τα νερά ειναι σε άμπωτη, είναι προσβάσιμο με τα πόδια από το νησί. Αποτελεί κοινή πρακτική για τους επισκέπτες να τοποθετούν νομίσματα στις ρωγμές των στύλων που στηρίζουν το τορίι, και να κάνουν μιαν ευχή. Η συλλογή οστρακοδέρμων κοντά στην πύλη όταν επικρατεί η άμπωτη είναι ένα επίσης δημοφιλές έθιμο. Πολλοί ντόπιοι χρησιμοποιούν τα θαλασσινά που μαζεύουν προσθέτοντάς τα στη σούπα μίσο. Τη νύχτα, το τορίι φωτίζεται για λίγη ώρα με δυνατούς προβολείς από την παραλία.
Στις 5 Σεπτεμβρίου του 2004 το ιερό έπαθε σοβαρές ζημιές από το πέρασμα του Τυφώνα Σόνγκντα. Οι προβλήτες και η οροφή καταστράφηκαν εν μέρει, και το ιερό έκλεισε προσωρινά για επισκευές.
Ειδικό βάρος
Ουσία αναφοράς
Η πυκνότητα των υγρών μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητη της πίεσης για τους πιο πολλούς υπολογισμούς, αλλά μεταβάλλεται σημαντικά με τη θερμοκρασία. Επομένως, για να οριστεί με ακρίβεια το ειδικό βάρος ενός υλικού, πρέπει να καθοριστούν οι θερμοκρασίες στις οποίες μετρούνται οι πυκνότητες του υλικού και της ουσίας αναφοράς. Έτσι για παράδειγμα:
ειδικό βάρος =
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Ιστορία
center|700px|thumb|Άποψη του ιερού από το τορίι, με τα νερά σε άμπωτη.
Ειδικό βάρος
Ουσία αναφοράς
σημαίνει ότι το ειδικό βάρος της ουσίας στους 20°C ως προς αυτό του νερού στους 4°C είναι 1,243.
Ιερό της Ιτσουκουσίμα
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ιαπωνία Ιτσουκουσιμα
Ειδικό βάρος
Ουσία αναφοράς
Επειδή η πυκνότητα του νερού στους 4°C είναι σχεδόν 1,0 g/cm3 στο σύστημα CGS, οι αριθμητικές τιμές του σχετικού ειδικού βάρους και τις πυκνότητας σε αυτό το σύστημα είναι ουσιαστικά ίσες. Κάτι που δεν συμβαίνει στα άλλα συστήματα μονάδων, όπου για παράδειγμα στο Διεθνές Σύστημα Μονάδων η πυκνότητα του νερού είναι ίση με 1000 kg/m3 και άρα το σχετικό ειδικό βάρος ισούται με την πυκνότητα δια χίλια.
Εξωτερικοί Σύνδεσμοι
Κατηγορία:Θεμελιώδεις έννοιες της φυσικής Κατηγορία:Πυκνότητα
Gravità specifica
Ιστορία της αστρονομίας
right|thumb|[[Αστρικός χάρτης του 1092 σε κυλινδρική προβολή. Οι χάρτες του Σου Σουνγκ είναι οι αρχαιότεροι σωζόμενοι τυπωμένοι αστρικοί χάρτες στον κόσμο.]] Η αστρονομία είναι η αρχαιότερη από τις φυσικές επιστήμες, με τις παρατηρησιακές της ρίζες να χρονολογούνται από την προϊστορική εποχή, ισχυρά συνδεδεμένες με θρησκευτικές, μυθολογικές-κοσμολογικές και αστρολογικές πεποιθήσεις, καθώς και με ημερολογιακές (χρονικοί κύκλοι) πρακτικές. Το ίχνος όλων αυτών εντοπίζεται σήμερα στην αστρολογία, μία πρακτική από μακρού συνυφασμένη με την παρατήρηση των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων, η οποία δεν αποσυνδέθηκε εντελώς από την αστρονομία μέχρι την ύστερη Αναγέννηση στον Δυτικό πολιτισμό.
Οι πρώτοι αστρονόμοι μπόρεσαν να ξεχωρίσουν τους πλανήτες, που φαίνονταν να περι-πλανώνται, και τους (α-πλανείς) αστέρες, που φαίνονταν να είναι ακίνητοι ανά τους αιώνες, σχηματίζοντας τους αστερισμούς.
Οι απαρχές
Οι πρώτοι ανθρώπινοι πολιτισμοί ταύτιζαν τα ουράνια σώματα με θεούς και πνεύματα. Συσχέτιζαν τα φώτα στον ουρανό και τις κινήσεις τους με φαινόμενα όπως η βροχή, η ξηρασία, οι εποχές του έτους και οι παλίρροιες. Πιστεύεται γενικά ότι οι πρώτοι αστρονόμοι ήταν ιερείς και πίστευαν ότι τα ουράνια σώματα και φαινόμενα συνιστούσαν εκδηλώσεις του θεϊκού στοιχείου. Πανάρχαιες δομές με αστρονομικούς προσανατολισμούς (όπως το Στόουνχεντζ) πιθανώς εξεπλήρωναν αστρονομικές, θρησκευτικές και κοινωνικές λειτουργίες ταυτοχρόνως.
Προϊστορική Ευρώπη
thumb|Ο [[Δίσκος της Νέμπρα, Γερμανία, 1600 π.Χ.]] Από το 1990 μέχρι σήμερα η κατανόησή μας για τους προϊστορικούς Ευρωπαίους έχει μεταβληθεί σημαντικά από ανακαλύψεις αρχαίων αντικειμένων αστρονομικού περιεχομένου σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης. Τα τέχνεργα φανερώνουν ότι οι Ευρωπαίοι της Νεολιθικής Εποχής και της Εποχής του Χαλκού είχαν προχωρημένες γνώσεις μαθηματικών και αστρονομίας.
Μεταξύ των ανακαλύψεων αυτών είναι και οι παρακάτω:
Μεσοποταμία
thumb|left|Βαβυλωνιακή πινακίδα που καταγράφει την εμφάνιση του [[Κομήτης του Χάλεϋ|Κομήτη του Χάλεϋ το 164 π.Χ..]] Οι απαρχές της Δυτικής αστρονομίας ανιχνεύονται στη Μεσοποταμία, όπου αναπτύχθηκαν τα αρχαία βασίλεια των Σουμερίων, της Ασσυρίας και της Βαβυλωνίας. Οι γνώσεις μας για τη σουμεριακή αστρονομία είναι έμμεσες, από τους αρχαιότερους βαβυλωνιακούς καταλόγους αστέρων, που χρονολογούνται στο 1200 π.Χ. περίπου. Το γεγονός ότι πολλά ονόματα αστέρων εμφανίζονται στη σουμεριακή γλώσσα υποδεικνύει μια χρονική συνέχεια που φθάνει πίσω μέχρι τις αρχές της Εποχής του Ορείχαλκου. Η θρησκεία τους, που εκχωρούσε στους θεούς των πλανητών σημαντικό ρόλο, πέρασε από τους Σουμέριους στους μεταγενέστερους πολιτισμούς (Ασσύριους και Βαβυλώνιους). Είναι γνωστοί επίσης για τη χρήση του εξηκονταδικού συστήματος θέσεως για την αρίθμηση, κάτι που απλοποιούσε την καταγραφή πολύ μεγάλων και πολύ μικρών αριθμών. Η σύγχρονη πρακτική της υποδιαιρέσεως του κύκλου σε 360 μοίρες με 60 λεπτά η καθεμιά, άρχισε με τους Σουμερίους.
Οι κλασικές πηγές χρησιμοποιούν συχνά τον όρο «Χαλδαίοι» για τους αστρονόμους της Μεσοποταμίας. Στην πραγματικότητα, οι νοούμενοι με αυτό τον όρο ήσαν ιερείς-γραφείς, που ειδικεύονταν στην αστρολογία και άλλες μορφές μαντείας.
Η πρώτη ένδειξη εφαρμογής των μαθηματικών για την πρόβλεψη των περιοδικών ουράνιων φαινομένων έχει βαβυλωνιακή προέλευση. Πινακίδες χρονολογούμενες από την Πρώτη Βαβυλωνιακή Δυναστεία δείχνουν την εφαρμογή μαθηματικών μεθόδων για την εύρεση των μεταβολών στη διάρκεια της ημέρας κατά τη διάρκεια του έτους. Αιώνες βαβυλωνιακών παρατηρήσεων ουράνιων φαινομένων βρίσκονται καταγεγραμμένες σε μία σειρά πινακίδων σφηνοειδούς γραφής που είναι γνωστές ως Enuma Anu Enlil. Το αρχαιότερο σημαντικό αστρονομικό κείμενο που σώζεται είναι η Πινακίδα 63 των Enuma Anu Enlil, γνωστή ως Πινακίδα της Αφροδίτης του Αμμί Σαντούκα, που περιέχει κατάλογο των πρώτων και των τελευταίων ορατών ανατολών της Αφροδίτης σε μία περίοδο 21 ετών περίπου. Αυτή είναι η πρώτη ένδειξη της συνειδητοποιήσεως ότι οι θέσεις ενός πλανήτη είναι περιοδικές. Η επιτομή MUL.APIN περιέχει καταλόγους αστέρων και αστερισμών, καθώς και μεθόδους για την πρόβλεψη ηλιακών ανατολών και δύσεων των πλανητών, τις αυξομειώσεις της ημέρας και της νύκτες μετρημένες με κλεψύδρα, μετρήσεις με γνώμονα, και εμβόλιμες ημέρες. Το βαβυλωνιακό κείμενο GU ομαδοποιεί τους αστέρες σε «ορμαθούς» που βρίσκονται κατά μήκος κύκλων ίσης αποκλίσεως και έτσι μετρούν ορθές αναφορές ή χρονικά διαστήματα, ενώ επιπλέον αξιοποιεί και τους αστέρες κοντά στο ζενίθ, επίσης χωρισμένους από δεδομένες διαφορές ορθής αναφοράς.
Μία σημαντική αύξηση στην ποιότητα και στον αριθμό των βαβυλωνιακών παρατηρήσεων εμφανίζεται κατά τη βασιλεία του Ναβονάσσαρου (747-733 π.Χ.). Οι συστηματικές καταγραφές δυσοίωνων φαινομένων σε βαβυλωνιακά αστρονομικά ημερολόγια που άρχισαν τότε επέτρεψαν την ανακάλυψη ενός επαναλαμβανόμενου 18ετούς κύκλου σεληνιακών εκλείψεων και άλλων. Αργότερα ο Έλληνας αστρονόμος Ptolemy έθεσε τη βασιλεία του Ναβονάσσαρου ως αρχή μιας «αστρονομικής εποχής», καθώς οι παλαιότερες χρήσιμες παρατηρήσεις έγιναν τότε.
Τα τελευταία στάδια στην ανάπτυξη της βαβυλωνιακής αστρονομίας συμπίπτουν με την Αυτοκρατορία των Σελευκιδών (323-60 π.Χ.). Τότε περίπου, ή λίγο αργότερα, οι αστρονόμοι δημιούργησαν τα πρώτα μαθηματικά μοντέλα που τους επέτρεπαν να προβλέπουν ουράνια φαινόμενα σχετικά με την κίνηση των πλανητών (όπως συνόδους σε συγκεκριμένους αστερισμούς) απευθείας, χωρίς να χρειάζεται να συμβουλεύονται αρχεία του παρελθόντος.
Αίγυπτος
thumb|H Νουτ, αιγυπτιακή θεότητα του ουράνιου θόλου, με τον αστρικό χάρτη. Τοιχογραφία στον τάφο του Ραμσή ΣΤ΄ Οι ακριβείς αστρονομικοί προσανατολισμοί των αιγυπτιακών πυραμίδων παρέχουν μια μακραίωνη επίδειξη του υψηλού βαθμού τεχνικών ικανοτήτων και παρακολουθήσεως των ουρανών, που επιτεύχθηκε κατά την 3η χιλιετία π.Χ.. Καθώς έχει αποδειχθεί, οι πυραμίδες ήταν ευθυγραμμισμένες με τον πολικό αστέρα της εποχής τους, που εξαιτίας της μεταπτώσεως δεν ήταν ο σημερινός Πολικός Αστέρας, αλλά ο Θουμπάν, ένας αμυδρός αστέρας στον αστερισμό Δράκοντα. Η αρχαιοαστρονομική διερεύνηση του ναού του Άμμωνος-Ρα στο Καρνάκ (Αίγυπτος), συνυπολογιζόμενης της μεταβολής της λοξώσεως της εκλειπτικής με την πάροδο των αιώνων, έδειξε ότι ο μεγάλος ναός ήταν ευθυγραμμισμένος με την ανατολή του ήλιου κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο. Το μήκος του διαδρόμου που διάνυε το ηλιακό φως περιόριζε πολύ τον φωτισμό σε άλλες εποχές του έτους.
Η αστρονομία διεδραμάτιζε σημαντικό ρόλο σε θρησκευτικά ζητήματα, όπως στον καθορισμό των ημερομηνιών εορτών και των ωρών της νύκτας. Οι τίτλοι αρκετών «βιβλίων των ναών» που διασώζονται καταγράφουν τις κινήσεις του Ήλιου, της Σελήνης και των αστέρων. Η ηλιακή ανατολή του Σειρίου (αιγυπτ. Σοπντέτ, ελλην. Σῶθις), επειδή συνέπιπτε με την αρχή της ετήσιας πλημμύρας του Νείλου (το σημαντικότερο γεγονός στην αρχαία Αίγυπτο), αποτέλεσε την αρχή του έτους στο αρχαίο αιγυπτιακό ημερολόγιο.
Γράφοντας στη ρωμαϊκή περίοδο, ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς μάς δίνει μια ιδέα της σημασίας των αστρονομικών παρατηρήσεων στις ιερές τελετουργίες:
"«Και μετά ο Αοιδός προχωρεί τον ὡροσκόπον, κρατώντας στα χέρια του ένα ὡρολόγιον και έναν φοίνικα, τα σύμβολα της αστρολογίας. Πρέπει να γνωρίζει απ' έξω τα Ερμητικά αστρολογικά βιβλία, που είναι τέσσερα. Από αυτά, ένα αφορά τη διάταξη των ορατών απλανών αστέρων, ένα τις θέσεις του Ηλίου, της Σελήνης και των πέντε πλανητών, ένα τις συνόδους και τις φάσεις του Ηλίου και της Σελήνης, και ένα τις ανατολές τους»."
Τα όργανα του αστρολόγου (ωρολόγιον και φοίνιξ) είναι στην πραγματικότητα ένα νήμα της στάθμης και ένα όργανο διοπτεύσεως. Ταυτοποιήθηκαν ως δύο εικονιζόμενα αντικείμενα στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Βερολίνου: μία κοντή λαβή από την οποία κρέμεται ένα νήμα της στάθμης και ένα κλαδί φοινικιάς με σχισμή διοπτεύσεως στο πλατύ άκρο. Τα «Ερμητικά» βιβλία που αναφέρονται είναι τα αιγυπτιακά θρησκευτικά κείμενα και μάλλον δεν έχουν σχέση με τον ελληνιστικό Ερμητισμό.
Από τους πίνακες αστέρων στην οροφή των τάφων των Ραμσή ΣΤ΄ και Ραμσή Θ΄ φαίνεται ότι για τον προσδιορισμό των ωρών της νύχτας ένας άνθρωπος καθόταν στο έδαφος σε κλίση τέτοια ώστε η γραμμή προς τον πολικό αστέρα περνούσε από την κορυφή της κεφαλής του. Στις διαφορετικές νύχτες του έτους η κάθε ώρα καθοριζόταν από έναν απλανή αστέρα, ο οποίος μεσουρανούσε ή σχεδόν μεσουρανούσε σε αυτή. Η θέση αυτών των αστέρων στη συγκεκριμένη ώρα δίνεται από τους πίνακες της οροφής με όρους όπως «στο κέντρο», «στο αριστερό μάτι», «στον δεξιό ώμο», κλπ.. Σύμφωνα με τα κείμενα, κατά τη θεμελίωση ή ανακατασκευή ναών, ο άξονας του βορρά προσδιοριζόταν με την ίδια μέθοδο, και μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ήταν και η συνήθης για αστρονομικές παρατηρήσεις. Σε προσεκτικά χέρια, θα μπορούσε να δώσει αποτελέσματα υψηλής ακρίβειας.
Αρχαία Ελλάδα και ελληνιστικός κόσμος
thumb|Ο [[Μηχανισμός των Αντικυθήρων, ένας αναλογικός υπολογιστής του 2ου αιώνα π.Χ. για τον υπολογισμό των θέσεων ουράνιων σωμάτων σε διάφορες ημερομηνίες.]] Οι Αρχαίοι Έλληνες ανέπτυξαν την αστρονομία, την οποία αντιλαμβάνονταν ως κλάδο των μαθηματικών, σε επίπεδα υψηλής πολυπλοκότητας. Τα πρώτα γεωμετρικά τριδιάστατα πρότυπα («μοντέλα») για την ερμηνεία των φαινομενικών κινήσεων των πλανητών αναπύχθηκαν τον 4ο αιώνα π.Χ. από τον Εύδοξο τον Κνίδιο και τον Κάλλιππο τον Κυζικηνό. Τα πρότυπα αυτά βασίζονταν σε ομόκεντρες σφαίρες, τη μία φωλιασμένη μέσα στην άλλη και τη Γη στο κέντρο όλων τους. Ο λίγο νεότερός τους Ηρακλείδης ο Ποντικός πρότεινε ότι η Γη περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της.
Μία διαφορετική προσέγγιση των ουράνιων φαινομένων αναπτύχθηκε από τους φιλοσόφους όπως ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, που δεν ενδιαφέρονταν τόσο για την ανάπτυξη μαθηματικών μοντέλων προβλεπτικής ισχύος, όσο για την ερμηνεία των λόγων για τους οποίους υπάρχει αυτή η κίνηση στο Σύμπαν. Στον διάλογο Τίμαιο, ο Πλάτων περιγράφει το Σύμπαν ως σφαίρα υποδιαιρούμενη σε κύκλους που φέρουν τους πλανήτες και κυβερνώμενη σύμφωνα με αρμονικά διαστήματα από μία κοσμική ψυχή. Ο μαθητής του Αριστοτέλης, βασιζόμενος στο μαθηματικό πρότυπο του Ευδόξου, υπεστήριξε ότι το Σύμπαν αποτελείται από ένα πολύπλοκο σύστημα ομόκεντρων σφαιρών, των οποίων οι κυκλικές κινήσεις συνδυάζονταν για να δώσουν την παρατηρούμενη κίνηση των πλανητών γύρω από τη Γη. Αυτό το βασικό κοσμολογικό μοντέλο επεκράτησε, σε διάφορες παραλλαγές του, μέχρι τον 16ο αιώνα.
Τον 3ο αιώνα π.Χ. ο Αρίσταρχος ο Σάμιος υπήρξε ο πρώτος αστρονόμος που είναι γνωστό ότι πρότεινε ένα ηλιοκεντρικό σύστημα, αν και μόνο αποσπασματικές περιγραφές του σώθηκαν. Ο Ερατοσθένης ο Κυρηναίος, μετρώντας τα μήκη των σκιών σε δύο αρκετά διαφορετικούς σε γεωγραφικό πλάτος τόπους, υπολόγισε την περιφέρεια της Γης με μεγάλη ακρίβεια. Επίσης στον ελληνιστικό κόσμο, ο μαθηματικός και αστρονόμος Σέλευκος ο Σελεύκειος στη Βαβυλώνα αναφέρεται ως υποστηρικτής του ηλιοκεντρικού συστήματος.
Ο Ίππαρχος προέβη και σε αρκετές άλλες συνεισφορές, τόσο σημαντικές ώστε να αποκαλείται συχνά και «πατέρας της Αστρονομίας». Σε αυτές περιλαμβάνονται η ανακάλυψη, αλλά και η πρώτη μέτρηση, της μεταπτώσεως του γήινου άξονα, καθώς και η σύνταξη του πρώτου καταλόγου αστέρων στον Δυτικό πολιτισμό (προηγήθηκε μόνο ο Καν Τε στην Κίνα), στον οποίο εισήγαγε το ακολουθούμενο και σήμερα σύστημα ταξινομήσεως των αστέρων κατά τη φωτεινότητά τους: το φαινόμενο μέγεθος.
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, ένας αρχαίος ελληνικός αστρονομικός υπολογιστής για την εύρεση των θέσεων του Ηλίου, της Σελήνης (επομένως και των εκλείψεων) και λίγων πλανητών σε κάθε ημέρα των επομένων δεκαετιών, χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. και ανακαλύφθηκε σε ένα αρχαίο ναυάγιο στα Αντικύθηρα. Η συσκευή αυτή είναι πλέον διάσημη και για την πρώτη χρήση διαφορικού γραναζιού στην ανθρώπινη ιστορία, καθώς και για τις εξαιρετικά μικρές διαστάσεις και την πολυπλοκότητα των εξαρτημάτων του, συγκρίσιμη με ρολογιού του 18ου αιώνα. Ο μηχανισμός εκτίθεται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Αθήνα), ενώ έχουν κατασκευασθεί και πιστά αντίγραφα.
Ανάλογα με την οπτική γωνία του ιστορικού, η ακμή ή η παρακμή της ελληνικής αστρονομίας αντιπροσωπεύεται από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο, ο οποίος συνέγραψε την κλασική επιτομή της γεωκεντρικής αστρονομίας, τη Μεγάλην Μαθηματικήν Σύνταξιν (δηλαδή σύνθεση), γνωστότερη με τον παρεφθαρμένο στην αραβική τίτλο της ως «Αλμαγέστη», έργο με αποτύπωμα διαρκείας στην αστρονομία μέχρι και την Αναγέννηση. Στις «πλανητικές υποθέσεις» του ο Πτολεμαίος επεκτείνεται στο βασίλειο της κοσμολογίας, αναπτύσσοντας ένα φυσικό μοντέλο του γεωκεντρικού συστήματος, σε ένα Σύμπαν πολλές φορές μικρότερο από τη ρεαλιστικότερη σύλληψη του Αριστάρχου 4 αιώνες νωρίτερα.
Ινδία
μικρογραφία|Ο μαχαραγιάς Σαβάι Τζάι Σινγκ άρχισε την κατασκευή πολλών αστεροσκοπείων. Εδώ το αστεροσκοπείο Τζαντάρ Μαντάρ στην [[Τζαϊπούρ.]]
Η αστρονομία στην ινδική υποήπειρο χρονολογείται από την εποχή του Πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού (3η χιλιετία π.Χ.), όταν χρησίμευσε στη δημιουργία ημερολογίων. Επειδή αυτός ο πολιτισμός δεν άφησε γραπτά ντοκουμέντα, το αρχαιότερο σωζόμενο ινδικό αστρονομικό κείμενο είναι το «Βεντάνγκα Τζουότισα», από την Βεδική περίοδο. Το κείμενο αυτό περιγράφει κανόνες για την παρακολούθηση των κινήσεων του Ήλιου και της Σελήνης για χρήση σε θρησκευτικά τελετουργικά. Κατά τον 6ο αιώνα η αστρονομία επηρεάσθηκε από την ελληνι(στι)κή και τη βυζαντινή αστρονομική παράδοση.
Ο Αριαμπάτα (476-550) στο σημαντικότερο έργο του, την Αριαμπατίγια (499), ανακοίνωσε ένα υπολογιστικό σύστημα βασισμένο σε ένα πλανητικό πρότυπο στο οποίο η Γη περιστρέφεται περί τον άξονά της και οι περίοδοι των πλανητών δίνονται σε σχέση με τον Ήλιο. Ο Ινδός σοφός υπολόγισε με ακρίβεια πολλές αστρονομικές σταθερές, όπως τις περιόδους περιφοράς των πλανητών, ημερομηνίες εκλείψεων Ηλίου και Σελήνης, αλλά και τη στιγμιαία κίνηση της Σελήνης. Μεταξύ των πρώτων ακολούθων της θεωρίας του συγκαταλέγονται οι Βαραχαμιχίρα, Βραχμαγκούπτα και Μπάσκαρα Β΄.
Η αστρονομία αναπτύχθηκε στην Αυτοκρατορία Σούνγκα και πολλοί αστρικοί κατάλογοι συντάχθηκαν εκείνη την εποχή, ενώ έγιναν υπολογισμοί για τις κινήσεις και τις θέσεις των πλανητών, τον χρόνο ανατολής και δύσης τους, τις συνόδους και την πρόβλεψη των εκλείψεων.
Οι Ινδοί αστρονόμοι του 6ου αιώνα (Βαραχαμιχίρα, Μπαντραμπάχου) πίστευαν ότι οι κομήτες είναι ουράνια σώματα (και όχι φαινόμενα της γήινης ατμόσφαιρας όπως πίστευε ο Αριστοτέλης), που επανεμφανίζονται περιοδικώς. Ο αστρονόμος του 10ου αιώνα Μπατότπαλα έδωσε τα ονόματα και τις εκτιμώμενες περιόδους περιφοράς ορισμένων κομητών, αλλά δεν είναι γνωστό πώς υπολογίσθηκαν αυτές οι τιμές ή πόσο ακριβείς ήσαν.
Ο Μπάσκαρα Β΄ (1114-1185) ήταν ο επικεφαλής του αστεροσκοπείου στο Ουτζαΐν, συνεχίζοντας τη μαθηματική παράδοση του Βραχμαγκούπτα. Συνέγραψε το Siddhantasiromani, που αποτελείται από δύο μέρη: το Goladhyaya (σφαίρα) και το Grahaganita (μαθηματικά των πλανητών). Υπελόγισε επίσης τον χρόνο που χρειάζεται η Γη για μία πλήρη περιφορά περί τον Ήλιο (αστρικό έτος) με ακρίβεια 9 σημαντικών ψηφίων. Το βουδιστικό Πανεπιστήμιο της Ναλάντα προσέφερε από την ίδρυσή του κανονικά μαθήματα αστρονομίας.
Η Σχολή Αστρονομίας και Μαθηματικών της Κεράλα στον νότο είχε επίσης σημαντικούς αστρονόμους από τον 14ο ως τον 16ο αιώνα, όπως τους Μαντάβα της Σανγκαμαγκράμα, Νιλακάνθα Σομαγιάτζι και Jyeshtadeva. Ο δεύτερος, στο έργο του Αριαμπατιγιαμπασίγια, σχόλιο στην Αριαμπατίγια, ανέπτυξε το δικό του υπολογιστικό σύστημα για ένα μερικώς ηλιοκεντρικό πλανητικό πρότυπο, στο οποίο οι Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Δίας και Κρόνος περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο, ο οποίος με τη σειρά του γυρίζει γύρω από τη Γη, παρόμοια με το σύστημα του Τύχωνος. Ωστόσο, το σύστημα του Νιλακάνθα ήταν μαθηματικώς αποδοτικότερο από το Τυχώνειο, καθώς λάβαινε υπόψη του με σωστό τρόπο την εξίσωση του κέντρου και την κατά πλάτος κίνηση του Ερμή και της Αφροδίτης. Οι περισσότεροι εκ των αστρονόμων της Σχολής της Κεράλα που ακολούθησαν, αποδέχθηκαν το πλανητικό μοντέλο του.
Κίνα
Η αστρονομία της Ανατολικής Ασίας άρχισε στην αρχαία Κίνα. Λεπτομερείς καταγραφές αστρονομικών παρατηρήσεων γίνονταν και φυλάσσονταν από τον 6ο αιώνα π.Χ. περίπου μέχρι και μετά την εισαγωγή του τηλεσκοπίου και της Δυτικής αστρονομίας στη χώρα τον 17ο αιώνα. Οι Κινέζοι αστρονόμοι ήταν σε θέση να προβλέπουν με ακρίβεια τις εκλείψεις.
Αρκετή από την πρώιμη κινεζική αστρονομία είχε ως στόχο την τήρηση του ημερολογίου. Οι Κινέζοι χρησιμοποιούσαν ένα σεληνοηλιακό ημερολόγιο, αλλά το τροποποιούσαν συχνά, καθώς οι κύκλοι του Ηλίου και της Σελήνης δεν ταυτίζονται ποτέ ακριβώς, αλλά υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις.
Η αστρολογία ήταν ένα άλλο σημαντικό κίνητρο για την ανάπτυξη της αστρονομίας. Οι αστρονόμοι σημείωναν προσεκτικά τους «επισκέπτες αστέρες», που εμφανίζονταν ξαφνικά ανάμεσα στους απλανείς αστέρες. Οι Κινέζοι ήταν οι πρώτοι που κατέγραψαν έναν υπερκαινοφανή, το έτος 185 μ.Χ., αλλά και τον γνωστότερο SN 1054, που δημιούργησε το «Νεφέλωμα του Καρκίνου» και δεν καταγράφηκε από κανένα μέρος της Ευρώπης. Τα πλούσια αρχεία αστρονομικών παρατηρήσεων των Κινέζων είναι χρήσιμα και σήμερα στις μελέτες φαινομένων και σωμάτων όπως οι υπερκαινοφανείς και οι κομήτες. Ο πρώτος κατάλογος αστέρων στην ιστορία της ανθρωπότητας συντάχθηκε από τον Καν Τε, έναν Κινέζο αστρονόμο του 4ου αιώνα π.Χ..
Μεσοαμερική
Οι αστρονομικοί κώδικες των Μάγια περιλαμβάνουν λεπτομερείς πίνακες για τον υπολογισμό των φάσεων της Σελήνης, για την επανάληψη των εκλείψεων και για την εμφάνιση και την εξαφάνιση της Αφροδίτης ως Αυγερινού και Αποσπερίτη. Ο πολιτισμός αυτός βάσιζε το ημερολόγιό του στους προσεκτικά υπολογισμένους κύκλους των Πλειάδων, του Ηλίου, της Αφροδίτης, της Σελήνης και άλλων πλανητών, ενώ διέθεταν και μία ακριβή περιγραφή των εκλείψεων, όπως καταγράφεται στον Κώδικα της Δρέσδης, καθώς και της εκλειπτικής ή του ζωδιακού. Ο Γαλαξίας είχε κεντρικο ρόλο στην κοσμολογία τους. Μερικά σημαντικά κτίσματά των Μάγια πιστεύεται ότι είχαν προσανατολισθεί προς τα ακραία αζιμούθια των ανατολών και των δύσεων της Αφροδίτης. Για τους ανθρώπους αυτούς η Αφροδίτη ήταν η προστάτιδα του πολέμου και πολλές καταγεγραμμένες μάχες πιστεύεται ότι είχαν προγραμματισθεί χρονικά σύμφωνα με τις φαινόμενες θέσεις αυτού του πλανήτη. Ο Άρης]] αναφέρεται επίσης σε σωζόμενους αστρονομικούς κώδικες και την αρχαιότερη μυθολογία των Μάγια.
Παρά το γεγονός ότι το ημερολόγιο των Μάγια δεν ήταν ηλιακό, ο Τζων Ε. Τηπλ (John Teeple) υποστήριξε ότι οι Μάγια είχαν υπολογίσει το τροπικό έτος με μεγαλύτερη ακρίβεια από όσο το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Τόσο η αστρονομία, όσο και ένα περίπλοκο αριθμολογικό σχήμα για τη μέτρηση του χρόνου αποτελούσαν ζωτικής σημασίας συνιστώσες της θρησκείας των Μάγια.
Μέση Ανατολή
thumb|Αραβικός [[αστρολάβος του 1208 μ.Χ.]] Ο αραβικός και ο περσικός κόσμος υπό το Ισλάμ είχε γνωρίσει μεγάλη πνευματική και επιστημονική ακμή, που κράτησε μέχρι τις καταστροφικές επιδρομές των Μογγόλων. Πολλά και σημαντικά έργα της αρχαίας ελληνικής, περσικής και ινδικής αστρονομίας μεταφράσθηκαν στην αραβική, διαβάστηκαν και αποθηκεύθηκαν σε πολλές βιβλιοθήκες της Μέσης Ανατολής. Οι αστρονόμοι του αραβικού κόσμου έδιναν, όπως και οι Κινέζοι, έμφαση στην παρατηρησιακή αστρονομία. Αυτό οδήγησε στο κτίσιμο των πρώτων αστεροσκοπείων στον μουσουλμανικό κόσμο ήδη από το 800 μ.Χ. περίπου. Οι αστρικοί κατάλογοι «Ζιτζ» συντάχθηκαν σε αυτά τα ιδρύματα.
Κατά τον 10ο αιώνα ο Αλ-Σούφι παρατήρησε πολλούς αστέρες και κατέγραψε τις θέσεις τους, τις φωτεινότητές τους και τα χρώματά τους, σχεδιάζοντας και τον κάθε αστερισμό στο έργο του Βιβλίο των απλανών αστέρων. Του οφείλουμε επίσης την πρώτη περιγραφή στην ιστορία (και με σχέδια) του «Νεφυδρίου» που είναι γνωστό σήμερα ως Γαλαξίας της Ανδρομέδας. Φαίνεται όμως ότι το γνώριζαν οι αστρονόμοι του Ισφαχάν ήδη πριν από το 905 μ.Χ.. Ο Αλ-Σούφι δίνει και την πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά του Μεγάλου Νέφους του Μαγγελάνου. Το έτος 1006 ο Αλί ιμπν Ριντουάν παρατήρησε τον SN 1006, τον φωτεινότερο υπερκαινοφανή στην καταγεγραμμένη ιστορία, αφήνοντας μια λεπτομερή περιγραφή του.
Στα τέλη του 10ου αιώνα ένα τεράστιο αστεροσκοπείο ανεγέρθηκε κοντά στην Τεχεράνη από τον αστρονόμο Αμπού-Μαχμούντ Χοτζαντί, που παρατήρησε μία σειρά μεσημβρινών διαβάσεων του Ηλίου και από αυτές μπόρεσε να υπολογίσει την λόξωση της εκλειπτικής (την κλίση του γήινου άξονα σε σχέση με τον Ήλιο). Σημείωσε ότι οι αντίστοιχοι υπολογισμοί προγενέστερων (Ινδών και Ελλήνων) αστρονόμων είχαν βρει μεγαλύτερες τιμές για τη γωνία αυτή, και ότι αυτό συνιστούσε πιθανώς απόδειξη ότι δεν ήταν σταθερή, αλλά μειωνόταν αργά με την πάροδο των αιώνων. Κατά τον 11ο αιώνα στην Περσία ο Ομάρ Καγιάμ συνέταξε πολλούς πίνακες και μεταρρύθμισε το ημερολόγιο, σε βαθμό που κατέστη ακριβέστερο από το Ιουλιανό ημερολόγιο και σχεδόν εξίσου ακριβές με το Γρηγοριανό.
Οι αστρονόμοι της Μέσης Ανατολής συνέλεξαν επίσης και διόρθωσαν προγενέστερα αστρονομικά δεδομένα, επιλύοντας έτσι σημαντικά προβλήματα του πτολεμαϊκού συστήματος, ανέπτυξαν (Αρζαχήλ) τον παγκόσμιο (ανεξάρτητο του γεωγραφικού πλάτους) αστρολάβο και εφεύραν αρκετά άλλα αστρονομικά όργανα. Ο Τζαφάρ Μουχάμαντ ιμπν Μουσά ιμπν Σακίρ πίστευε, αντίθετα με τον Αριστοτέλη, ότι τα ουράνια σώματα και σφαίρες υπόκεινται στους ίδιους φυσικούς νόμους με τη Γη. Τα πρώτα πειράματα που σχετίζονται με αστρονομικά φαινόμενα, η εισαγωγή εμπειρικών παρατηρήσεων ακριβείας και πειραματικών τεχνικών και η εισαγωγή της εμπειρικής δοκιμής από τον Ιμπν αλ-Σατίρ, που παρήγαγε το πρώτο μοντέλο της σεληνιακής κινήσεως που ταίριαζε στις πραγματικές παρατηρήσεις, είναι επίσης επιτεύγματα της ισλαμικής αστρονομίας.
Μεσαιωνική Ευρώπη
Η κληρονομιά της αρχαιότητας στην αστρονομία, όπως και στις επιστήμες και τα γράμματα γενικότερα, διασώθηκε και μεταδόθηκε μέχρι σήμερα χάρη στις προσπάθειες κυρίως των μοναχών, τόσο στο Βυζάντιο, όσο και στη Δύση. Στα μοναστήρια όχι απλώς αντέγραφαν, αλλά και έγραφαν σχόλια και μελετούσαν την αρχαία σοφία. Στη Δύση ωστόσο υπήρξε βασικό πρόβλημα το ότι σχεδόν όλα τα αρχαία συγγράμματα ήταν γραμμένα στην ελληνική, η γνώση της οποίας παρήκμασε και τελικά ελάχιστοι μπορούσαν να την καταλάβουν. Μόνο απλοποιημένες περιλήψεις και πρακτικά κείμενα ήταν διαθέσιμα προς μελέτη, καθώς και τα γραμμένα στη λατινική έργα των Μαρτιανού Καπέλλα, του Πλίνιου του Πρεσβύτερου, του Χαλκίδιου και δυο-τριών άλλων.