cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ιστορία της τέχνης
Αμερική
Στο Περού, η κατασκευή μεγάλων ναών τεκμηριώνεται ακόμη και πριν από την εφεύρεση της κεραμικής, την 3η χιλιετία π.Χ. (πολιτισμός Σετσίν, Κουντούρ Ουασί). Ξεχωρίζει το Τσαβίν ντε Χουάνταρ (900 π.Χ.), ένα θρησκευτικό συγκρότημα χτισμένο σε διάφορες φάσεις, με δομή σχήματος U. Σε αυτήν την περιοχή εμφανίστηκε μια αξιοσημείωτη κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία, ίσως η πρώτη στον κόσμο, όπου χρησιμοποιήθηκαν νήματα σχεδόν 200 διαφορετικών χρωμάτων, αναδεικνύοντας ιδιαίτερα τους μάλλινους μανδύες της πόλης Παράκας. Άλλοι αξιόλογοι πολιτισμοί της περιοχής ήταν οι Μότσε και οι Νάζκα - με τις αινιγματικές γραμμές Νάζκα. Στην περιοχή του Αμαζονίου, ξεχώρισε ο πολιτισμός Μπαράνκας, με κεραμικά με χαραγμένα σχέδια, καθώς και ο πολιτισμός Σαν Αγκουστίν στην Κολομβία.
Αφρική
αριστερά|μικρογραφία|271x271εσ|Γλυπτό [[Πολιτισμός Νοκ|πολιτισμού Νοκ.]] Η αφρικανική τέχνη είχε πάντα έναν έντονο μαγευτικό-θρησκευτικό χαρακτήρα, προοριζόμενη περισσότερο για τελετουργικά και τελετές των διαφόρων αφρικανικών ανιμιστικών και πολυθεϊστικών πεποιθήσεων παρά για αισθητικούς σκοπούς, αν και υπάρχουν και διακοσμητικές παραγωγές. Τα περισσότερα από τα έργα της είναι κατασκευασμένα από ξύλο, πέτρα ή ελεφαντόδοντο, με μάσκες και φιγούρες λίγο πολύ ανθρωπόμορφου χαρακτήρα, με τον τυπικό κανόνα μεγάλου κεφαλιού, ίσιου κορμού και κοντών άκρων. Την εποχή αυτή παράχθηκαν επίσης κεραμικά, κοσμήματα και υφάσματα, καθώς και μεταλλουργικά αντικείμενα - ο σίδηρος ήταν γνωστός από τον 6ο αιώνα π.Χ. Η πρώτη παραγωγή με ενδιαφέρουσα σημασία ήταν ο πολιτισμός Νοκ, την 1η χιλιετία π.Χ., ο οποίος βρισκόταν στα βόρεια της σημερινής Νιγηρίας. Τα γλυπτά από τερακότα ξεχωρίζουν, με ανθρώπινες φιγούρες - μερικές φορές μόνο το κεφάλι - ή με ζώα (ελέφαντες, πίθηκοι, φίδια). Προκαλούν μεγάλη νατουραλιστική αίσθηση, ενώ εμφανίζουν εξατομικευμένες εκφράσεις του προσώπου, με διαφορετικά χτενίσματα, μερικές φορές με κολιέ και βραχιόλια. Στο Σουδάν αναπτύχθηκαν οι πολιτισμοί Κέρμα και Μερόη, που χαρακτηρίζονται από τις μνημειώδεις κατασκευές από λάσπη, από τα όπλα και από την κεραμική τους. Στην Αιθιοπία, ξεχωρίζει η πόλη Αξούμ, το κέντρο ενός βασιλείου που έφτασε στο απόγειό του τον 4ο αιώνα π.Χ. Με έναν αξιόλογο πολιτισμό - ανέπτυξε μία γραφή στη γλώσσα Ge'ez και δημιούργησε ένα νομισματικό σύστημα -, με αξιοσημείωτες στήλες με τη μορφή μονολιθικών πυλώνων, ταφικού χαρακτήρα, ύψους έως 20 μέτρων.
Ινδία
μικρογραφία|250x250εσ|[[Μοχέντζο-ντάρο, Επαρχία Σινδ, Πακιστάν.]] Η ινδική τέχνη έχει κυρίως θρησκευτικό χαρακτήρα, χρησιμεύοντας ως όχημα για τη μετάδοση των διαφορετικών θρησκειών που έχουν σημαδέψει την Ινδία: ινδουισμός, βουδισμός, ισλάμ, χριστιανισμός κ.λπ. Ως διακριτικό γνώρισμα της ινδικής τέχνης θα πρέπει να αναφερθεί η επιθυμία της για ενσωμάτωση των στοιχείων της φύσης, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα περισσότερα από τα στοιχεία αυτά (βουνά, ποτάμια, δέντρα) έχουν ιερό χαρακτήρα για τους Ινδούς.
Πολιτισμός της κοιλάδας του Ινδού: ο πρώτος μεγάλος ινδικός πολιτισμός αναπτύχθηκε μεταξύ του 26ου και 13ου αιώνα π.Χ., γνωστός σήμερα από τις ανασκαφές που πραγματοποίησε το 1920 ο σερ Τζον Μάρσαλ στο Μοχέντζο-ντάρο, μια αρχαία πόλη που σε διαδοχικές τοποθεσίες δείχνει μια προγραμματισμένη αστικοποίηση, με δημόσια κτίρια χτισμένα με ψημένα τούβλα από πηλό. Εξίσου σημαντικές είναι οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στη Χαράππα, όπου βρέθηκαν υπολείμματα κεραμικών, γλυπτών και μεταλλικών εργαλείων (χρυσό, ασήμι, χαλκό και ορείχαλκο). μικρογραφία|250x250εσ|[[Στούπα Σάντσι (Μάντια Πραντές, Ινδία).]] Βεδική περίοδος (13ος-6ος αιώνας π.Χ.) και περίοδος πριν την Αυτοκρατορία των Μαουρύα (6ος-3ος αιώνας π.Χ.): σε αυτό το στάδιο κάνουν την εμφάνισή τους οι Άριοι (Ινδοϊρανοί), με τις παραδοσιακές ινδικές θρησκείες. Τον 6ο αιώνα π.Χ. εμφανίστηκαν ο βουδισμός και ο τζαϊνισμός, δημιουργώντας στενούς δεσμούς με την περσική τέχνη. Η αποστολή στην Ινδία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (326-325 π.Χ.) τους έφερε σε επαφή με την ελληνιστική τέχνη, που ανδείχθηκε με ελληνοβουδιστικές μορφές.
Αυτοκρατορία των Μαουρύα (3ος-2ος αιώνας π.Χ.): η δυναστεία αυτή, βουδιστικής θρησκείας, κατέλαβε ολόκληρο το μεσαίο τμήμα του Ινδού και το κεντρικό τμήμα του οροπεδίου Ντέκκαν. Η πέτρινη αρχιτεκτονική αντικαθιστά το τούβλο, όπως στο παλάτι του Ασόκα στην πόλη Παταλίπουτρα. Το χαρακτηριστικό μνημείο αυτής της περιόδου είναι η στούπα, ένας αναμνηστικός ταφικός τύμβος, γενικά καλυμμένος με ανάγλυφα με σκηνές από τη ζωή του Βούδα, όπως η Στούπα στην πόλη Σάντσι.
Περίοδος Γανδάρα (2ος αιώνας π.Χ.-1ος μ.Χ.): η τέχνη περιόδου Γανδάρα είναι ελληνοβουδιστικής παράδοσης, με ελληνιστική και σασσανιδική επιρροή, που ξεχωρίζει για την άμεση αναπαράσταση της εικόνας του Βούδα. Η τυπολογία της στούπα εξελίχθηκε, η οποία περιέχει θόλο από πάνω σε ένα ψηλό κυλινδρικό θολοβάτη τοποθετημένο σε τετράγωνη βάση, όπως αυτό στο Κανίσα στο Πεσαβάρ.
Πόλεις Ματουρά και Αμαράβατι (1ος-4ος αιώνας): στην πόλη Ματουρά, που βρίσκεται στην άνω λεκάνη του Γάγγη, αναπτύχθηκε μια σημαντική σχολή τέχνης που θα εξαπλωθεί σε όλη την υπόλοιπη Ινδία και θα επηρεάσει την τέχνη της αυτοκρατορίας Γκούπτα. Το στυλ Ματουρά ανάμειξε παραδοσιακά ινδικά στοιχεία με ελληνορωμαϊκά μοτίβα, ωστόσο λίγες αναπαραστάσεις αυτής της περιόδου έχουν φτάσει μέχρι τις μέρες μας λόγω της καταστροφής που προκλήθηκε από την ισλαμική εισβολή. Η τέχνη της πόλης Αμαράβατι έχει επίσης ελληνορωμαϊκή επιρροή, όπως αποδεικνύεται από τα απομεινάρια που βρέθηκαν στο Βιραπατνάμ (Πουντουτσερί). Όπως και τα προηγούμενα στυλ, τα κύρια έργα της είναι τα μοναστήρια και οι στούπες, αναδεικνύοντας τη μεγάλη στοά Αμαράβατι, ύψους 50 μέτρων. αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Η μάχη Κουρουκσέτρα, από το έπος [[Μαχαμπαράτα.]] Η ινδική λογοτεχνία ξεκίνησε γύρω στο 2500 π.Χ. γραμμένη στα σανσκριτικά. Η πρώτη της εκδήλωση ήταν η βεδική λογοτεχνία (από veda, «γνώση»), με γραπτά που επικεντρώνονται στη θρησκεία και στον πόλεμο, με έναν ποιητικό και υποβλητικό τόνο ενός μαγικού κόσμου. Χωρίζεται σε τρεις ομάδες: τις Σαμχιτά (ή «συλλογές»), οι οποίες περιλαμβάνουν την ίδια τη Ριγκβέντα (λειτουργικοί ύμνοι με μυθολογικό θέμα, με ποιητική γλώσσα και εξύψωση της φύσης), τις Μπράχμανα, επίσης λειτουργικού χαρακτήρα, αλλά με περισσότερη εσωτερικότητα, συμπεριλαμβανομένων των Ουπανισάδων, που είναι γραπτά για μυστικά δόγματα που αντιπροσωπεύουν το πρώτο έργο φιλοσοφικού τύπου στην Ινδία, και τις Σούτρα, σειρά γνωμικών για τη θρησκεία, τη γραμματική, τη φιλοσοφία και άλλες πτυχές του βραχμανισμού. Σε μια μεταβεδική περίοδο (γύρω στον τρίτο αιώνα π.Χ.) αναδύονται τα μεγάλα ινδικά επικά ποιήματα: η Μαχαμπαράτα που είναι το τρίτο πιο εκτεταμένο λογοτεχνικό έργο στον κόσμο, με διακόσιες χιλιάδες στίχους που συγκεντρώθηκαν σε δεκαοκτώ βιβλία (όπου ξεχωρίζει η Μπαγκαβάτ Γκίτα), για θρύλους και έπη της ινδουιστικής μυθολογίας, αλλά με έντονο φιλοσοφικό και ηθικό υπόβαθρο, και η Ραμαγιάνα, το έργο του Βάλμικι, μια νέα σύνθεση ποίησης και έπους με θεολογικά και φιλοσοφικά στοιχεία.
Το ινδικό θέατρο έχει την προέλευσή του από τη Νάτια Σάστρα, το ιερό βιβλίο του Μπράχμα που κοινοποιήθηκε στους ανθρώπους από τον ρίτσι Μπαράτα Μούνι, όπου γίνεται λόγος για τραγούδι, χορό και μίμη. Γενικά, το θέμα είναι μυθολογικό, για τις ιστορίες των Ινδών θεών και ηρώων. Η αναπαράσταση είναι βασικά υποκριτική, χωρίς σκηνικό, αναδεικνύοντας μόνο τα κοστούμια και το μακιγιάζ. Υπήρχαν διάφορες μέθοδοι: Σακουνταλά, από επτά πράξεις, και Μριτσακατίκα, από δέκα πράξεις. Οι θεατρικοί συγγραφείς που ξεχώρισαν ήταν οι Καλιντάσα και Σουντράκα.
Η ινδική μουσική έχει έντονη εκλεκτική σφραγίδα λόγω της εθνικής πολλαπλότητας των διαφόρων λαών που ήρθαν στην ινδική υποήπειρο: οι βέδες είχαν μελωδίες μόνο με δύο νότες, οι δραβίδες είχαν πιο περίτεχνη μουσική και χορό, σχετιζόμενοι με λατρείες γονιμότητας, οι πρωτομεσογειακοί λαοί παρουσίασαν νέα όργανα, όπως το μαγκούντι, το διάσημο φλάουτο των γητευτών των φιδιών, οι άριοι εισήγαγαν θρησκευτικούς ύμνους στους βέδες. Η Ριγκβέντα καταγράφει τρεις τύπους επιτονισμών: ουντάτα (οξεία), ανουντάτα (βαρεία) και σβαρίτα (ενδιάμεση). Η Σαμαβέντα πέρασε από πέντε σε επτά νότες, χρησιμοποιώντας γενικά ένα τετράχορδο σε φωνητικές μελωδίες, το οποίο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε μέρη των Ιμαλαΐων.
Κίνα
μικρογραφία|270x270εσ|Ο [[στρατός από τερακότα στο Σιάν (210 π.Χ.), που βρίσκεται μέσα στο Μαυσωλείο Τσιν Σι Χουάν.]] μικρογραφία|259x259εσ|Στο στρατό από τερακότα, δόθηκε μεγάλη προσοχή στην ακρίβεια στη φυσιογνωμία και στη λεπτομέρεια των πολεμιστών. Η κινεζική τέχνη είχε μια πιο ομοιόμορφη εξέλιξη από τη δυτική τέχνη, με κοινό πολιτιστικό και αισθητικό υπόβαθρο στα διαδοχικά καλλιτεχνικά στάδια, που χαρακτηρίστηκαν από τις κυρίαρχες δυναστείες τους. Όπως και η περισσότερη ανατολίτικη τέχνη, έχει σημαντικό θρησκευτικό φορτίο (κυρίως ταοϊσμό, κομφουκιανισμό και βουδισμό) και επικοινωνία με τη φύση. Σε αντίθεση με τη Δύση, οι Κινέζοι εκτιμούσαν την καλλιγραφία, την κεραμική, το μετάξι ή την πορσελάνη εξίσου με την αρχιτεκτονική, τη ζωγραφική ή τη γλυπτική, ενώ η τέχνη ενσωματώθηκε πλήρως στη φιλοσοφία και στον πολιτισμό τους.
Δυναστεία Σανγκ (1600-1046 π.Χ.): διακρίνεται για τα χάλκινα αντικείμενα και τα γλυπτά της, ειδικά τα αγγεία διακοσμημένα με ανάγλυφες και ανθρωπόμορφες μάσκες και αγάλματα, όπως αυτά που βρέθηκαν στην περιοχή Τσενγκτού, στο άνω Γιανγκτσέ, από περίπου 1200 π.Χ. Αρχαιολογικά κατάλοιπα αρκετών πόλεων έχουν βρεθεί στην περιοχή Χενάν, περιτειχισμένα και με ορθογώνιο πλέγμα, όπως στο Τσεντσόου και στο Ανιάν. Σε αυτούς τους οικισμούς έχουν βρεθεί επίσης τάφοι με μεγάλο αριθμό όπλων, κοσμήματα και διάφορα σκεύη από μπρούτζο, νεφρίτη, ελεφαντόδοντο και άλλα υλικά.
Δυναστεία Τζόου (1045-256 π.Χ.): εξελίσσοντας την τέχνη των Σανγκ, οι Τζόου δημιούργησαν ένα διακοσμητικό και περίτεχνο στυλ, από στυλιζαρισμένες και δυναμικές φιγούρες, συνεχίζοντας τη χρήση του χαλκού. Μια νομαδική εισβολή το 771 π.Χ. κατακερμάτισε την αυτοκρατορία σε μικρά βασίλεια, μια περίοδο στην οποία, ωστόσο, η γεωργία και η μεταλλουργία άκμασαν, με διάφορα τοπικά καλλιτεχνικά στυλ να εμφανίζονται στη λεγόμενη Περίοδο των Εμπόλεμων Κρατών. Τότε ήταν που εμφανίστηκε ο ταοϊσμός και ο κομφουκιανισμός, που θα επηρέαζαν πολύ την τέχνη. Τα έργα με νεφρίτη ξεχώρισαν, διακοσμημένα με ανάγλυφα και με τη χρήση του βερνικιού.
Δυναστεία Τσιν (221-206 π.Χ.): η Κίνα ενώθηκε υπό τη βασιλεία του Τσιν Σι Χουάν, το Σινικό Τείχος χτίστηκε για να αποτρέψει τις εξωτερικές εισβολές, με μήκος 2.400 χιλιόμετρα και ύψος κατά μέσο όρο 9 μέτρα, με πύργους φρουράς ύψους 12 μέτρων. Ξεχωρίζει το μεγάλο αρχαιολογικό εύρημα του στρατού από τερακότα του Σιάν (210 π.Χ.), που βρίσκεται μέσα στο Μαυσωλείο Τσιν Σι Χουάν. Αποτελείται από εκατοντάδες αγαλμάτια από τερακότα, πολεμιστών που κατασκευάστηκαν κατά παραγγελία, συμπεριλαμβανομένων διαφόρων αλόγων και αρμάτων, με μεγάλο νατουραλισμό και ακρίβεια στη φυσιογνωμία και στη λεπτομέρεια.
Δυναστεία Χαν (206 π.Χ.-220 μ.Χ.): εποχή ειρήνης και ευημερίας, εισήχθη ο βουδισμός, ο οποίος είχε μια αργή αλλά προοδευτική αποδοχή. Η τέχνη στη δυναστεία αυτή ξεχώρισε για τα ταφικά παρεκκλήσια της, με φτερωτά αγάλματα λεόντων, τίγρεων και αλόγων. Η ζωγραφική επικεντρώθηκε σε θέματα της αυτοκρατορικής αυλής, ευγενών και αξιωματούχων, με κομφουκιανή αίσθηση επισημότητας και ηθικής αρετής. Αξιοσημείωτα είναι επίσης τα ανάγλυφα στα ιερά και στους θαλάμους προσφοράς, που έχουν ένα γραμμικό ύφος μεγάλης απλότητας.
Περίοδος των έξι δυναστειών (220-618): ο βουδισμός εξαπλώθηκε ευρύτερα, χτίστηκαν μεγάλα ιερά με κολοσσιαία αγάλματα του Βούδα (Σπήλαια Γιουνγκάν, Λονγκμέν). Μαζί με αυτή τη νέα θρησκεία, και χάρη στον Δρόμο του Μεταξιού, υπήρξαν διάφορες επιρροές από τη Δυτική Ασία. Στη ζωγραφική διατυπώθηκαν οι έξι αρχές από τον Σιέ Χε στις αρχές του 6ου αιώνα και η καλλιτεχνική καλλιγραφία ξεκίνησε από τον Γουάν Σιαντζί. αριστερά|μικρογραφία|400x400εσ|Το πρώτο τραγούδι από Τα Κλασικά της Ποίησης (Σι Τσιν), χειρόγραφο από τον αυτοκράτορα Τσιανλόν, με συνοδευτική ζωγραφική. Η κινεζική λογοτεχνία ξεκίνησε με έργα θρησκευτικού και φιλοσοφικού χαρακτήρα, που εμφανίστηκαν μεταξύ του 10ου και του 5ου αιώνα π.Χ. Τα λεγόμενα Πέντε Κλασικά: το Λι Κι, μια συλλογή τελετουργιών και εθίμων που επεκτάθηκε αργότερα, φτάνοντας τους εκατό τόμους, το Ι Τσιν, ένα μαντικό εγχειρίδιο βασισμένο στην έννοια των οκτώ τριγραμμάτων που αποδίδεται στον μυθικό αυτοκράτορα Φου Σι, το Σου Τσιν, ένα χρονικό γραμμένο σε επίσημη και τελετουργική γλώσσα που είναι τυπικό για την κινεζική λογοτεχνική παραγωγή, το Σι Τσιν (Τα Κλασικά της Ποίησης), μια συλλογή ποιημάτων, και το Σουάν Σιου, το πρώτο χρονικό (722-481 π.Χ.). Γύρω στον 5ο αιώνα π.Χ. προέκυψαν τα κύρια έργα της κινεζικής σκέψης, μεγάλες συλλογές φιλοσοφίας και ηθικής: το Λουν Γιου (Ανάλεκτα) του Κομφούκιου και το Τάο Τε Τσιν (Βιβλίο του Τάο) του Λάο Τσε. Η Τέχνη του Πολέμου του Σουν Τζου ήταν επίσης πολύ δημοφιλής. Στην εποχή των Χαν, εμφανίστηκε ένα νέο είδος, το φου, διδακτική ποίηση που συνδέεται με μια μουσική σύνθεση, ενώ στην πεζογραφία ξεχωρίζει το Σε Κι (Ιστορικές Αναμνήσεις) του Σίμα Τσιέν.
Η κινεζική μουσική είναι πεντατονική (πέντε νότες), σε αντίθεση με το δυτικό επτατονικό σύστημα (επτά νότες). Αρκετά όργανα καταγράφονται από την προδυναστική περίοδο, όπως το τσιν (κύμβαλο), το ζουν (φλάουτο), το κου (τύμπανο) και το τσουν (καμπάνα). Από τη δυναστεία Σανγκ είναι το Σι Τσιν (Βιβλίο των Τραγουδιών), το οποίο περιλαμβάνει μουσικές δημιουργίες από το 1600 έως το 600 π.Χ. Κατά τη διάρκεια της δυναστείας Τζόου, τέθηκαν τα θεμέλια της παραδοσιακής κινεζικής μουσικής, τα οποία συγκεντρώθηκαν στο Λιούσι Τσουντσιού (Ανάλεκτα του κυρίου Λιου) από τον Λιού Μπουβέι (239 π.Χ.). Ο «βασικός τόνος» (χουάν τσουν) δημιουργήθηκε από ένα καλάμι από μπαμπού, όπου οι υψηλότεροι τόνοι προέκυψαν από αποκοπή του σωλήνα κατά ένα τρίτο χαμηλότερα από το προηγούμενο, αποκτώντας τις πέντε νότες: κιν, σαν, τσιάο, σι, γιου. Τα κύρια όργανα ήταν το πιέν τσιν (κύμβαλο), το σεν (όργανο σωλήνων από μπαμπού), το παϊσιάο (φλάουτο) και το τσιν (σαντούρι).
Ιαπωνία
μικρογραφία|350x350εσ|Σελίδα από ένα [[Νιχόν Σόκι (Χρονικά της Ιαπωνίας) της περιόδου Χεϊάν.]] μικρογραφία|Νταϊζέν Κοφούν, όπου βρίσκεται ο τάφος του αυτοκράτορα [[Νιντόκου, Οσάκα.]] Η ιαπωνική τέχνη χαρακτηρίζεται από τη νησιωτικότητά της, αν και κατά διαστήματα έχει επηρεαστεί από ηπειρωτικούς πολιτισμούς, ιδιαίτερα την Κίνα και την Κορέα. Μεγάλο μέρος της τέχνης που παρήχθη στην Ιαπωνία ήταν θρησκευτικού χαρακτήρα: η σιντοϊκή θρησκεία, η βασική ιαπωνική, εισήχθη περίπου τον 1ο αιώνα, ο βουδισμός προστέθηκε γύρω στον 5ο αιώνα, και μαζί σφυρηλάτησαν έναν θρησκευτικό συγκρητισμό που υπάρχει ακόμα και σήμερα.
Περίοδος Γιομόν (5000-200 π.Χ.): κατά τη Μεσολιθική και τη Νεολιθική περίοδο, κατασκευάστηκαν όργανα από οστά και γυαλισμένες πέτρες, κεραμικά και ανθρωπόμορφα σχήματα. Η Ιαπωνία παρέμεινε απομονωμένη από την ήπειρο, επομένως όλη η παραγωγή της ήταν γηγενής, αν και μικρής σημασίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι η κεραμική της περιόδου Γιομόν είναι η παλαιότερη που έχει παραχθεί από άνθρωπο, χειροποίητη και διακοσμημένη με τομές ή αποτυπώσεις σχοινιού.
Περίοδος Γιαγόι (200 π.Χ.-200 μ.Χ.): από τον 1ο αιώνα π.Χ. άρχισε να εισάγεται ο πολιτισμός της ηπείρου, λόγω των σχέσεων με την Κίνα και την Κορέα. Εκείνη την εποχή, διαδόθηκε ένας τύπος μεγάλου ταφικού χώρου με θάλαμο και τύμβο διακοσμημένο με κυλίνδρους από τερακότα, με μορφές ανθρώπων και ζώων. Η κεραμική παραγόταν με τόρνο.
Περίοδος Κοφούν (200-600): ξεχωρίζουν οι μεγάλοι τάφοι των αυτοκρατόρων Οτζίν (200-310) και Νιντόκου (310-399), όπου εμφανίστηκαν διάφορα κοσμήματα, όπλα, κεραμικά και φιγούρες από τερακότα, οι λεγόμενες χανίβα. Σε αυτή την περίοδο βρίσκουμε τα πρώτα δείγματα ιαπωνικής ζωγραφικής (τάφοι Κιούσου, 5ος-6ος αι., βασιλική ταφή του Οτσούκα). Όσον αφορά στη θρησκευτική αρχιτεκτονική, αξίζει να αναφερθεί το μεγάλο Ιερό της Ισέ. αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Άποψη του κεντρικού ιερού Ναϊκού, της πιο ιερής περιοχής του [[Μεγάλο Ιερό της Ίσε|ιερού Ισέ. Η πρόσβασή του είναι περιορισμένη και είναι δυνατή μόνο η παρατήρησή του από μια ορισμένη απόσταση πίσω από έναν φράχτη.]] Η ιαπωνική λογοτεχνία έχει ισχυρή κινεζική επιρροή, κυρίως λόγω της υιοθέτησης της κινεζικής γραφής. Η παλαιότερη διατηρητέα μαρτυρία είναι τα Κοτζίκι (Ιστορίες αρχαίων πραγμάτων), ένα είδος μυθικής και θεογονικής παγκόσμιας ιστορίας. Μια άλλη σχετική μαρτυρία είναι τα Νιχόν Σόκι (Χρονικά της Ιαπωνίας). Η ποίηση εκπροσωπείται από το Μανιόσιου (Συλλογή δέκα χιλιάδων φύλλων), μια ανθολογία ποιημάτων διαφόρων ειδών, με μεγάλη θεματική και στιλιστική ποικιλία, γραμμένη από διάφορους συγγραφείς, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν οι Οτόμο νο Γιακαμότσι και Γιαμανούε νο Οκούρα.
Η ιαπωνική μουσική είχε τις πρώτες της εκδηλώσεις στο χονκιόκου ("πρωτότυπα κομμάτια"), που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα π.Χ., καθώς και τα μινιό, λαϊκά ιαπωνικά τραγούδια. Οι σιντοϊκές ιεροτελεστίες είχαν χορωδίες όπου απαγγελόταν μια αργή τριλογία συνοδευόμενη από φλάουτο από μπαμπού (γιαμάτε μπούε) και εξάχορδο σαντούρι (γιαμάτο γκότο). Η κύρια μορφή της σιντοϊκής μουσικής και χορού ήταν η καγκούρα, για τον μύθο της Αματεράσου, θεάς του ήλιου. Ερμηνεύεται με τα προαναφερθέντα όργανα, και άλλα όπως το χιχιρίκι (όμποε) και τύμπανα όπως το ο-κάκκο και το ο-ντάικο.
Ωκεανία
αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Βραχογραφία των Αυστραλών ιθαγενών. Η τέχνη της Ωκεανίας χαρακτηρίζεται από την πληθώρα των νησιωτικών εδαφών που ευθυγραμμίζονται με τον Ειρηνικό Ωκεανό, αναδεικνύοντας τα νησιά της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας και τρεις κύριες περιοχές νησιών και αρχιπελάγων: την Πολυνησία, τη Μελανησία και τη Μικρονησία. Ο πρώτος πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην περιοχή ήταν ο πολιτισμός Λάπιτα (1500-500 π.Χ.), ξεκίνησε από τη Νέα Καληδονία και εξαπλώθηκε σε όλη τη Νέα Γουινέα και τη Δυτική Πολυνησία (κυρίως Νήσοι Σολομώντα, Βανουάτου, Φίτζι, Τόνγκα και Σαμόα). Χαρακτηρίζεται από τα κεραμικά του διακοσμημένα με οδοντωτά μοτίβα φτιαγμένα με χτένες ή αιχμές, καθώς και αντικείμενα από οψιανό και κοχύλια. Μεταξύ 500 π.Χ. και 500 μ.Χ. συνέχισε ο αποικισμός προς τη Μικρονησία, τη Μελανησία και την Ανατολική Πολυνησία (Νήσοι Σοσιετέ, Νήσοι Μαρκέζας, Νησί του Πάσχα, Χαβάη), αν και σε αυτές τις πρώτες φάσεις δεν έχουν βρεθεί πολλά απομεινάρια, εκτός από ορισμένα σκεύη και χάντρες, κυρίως από όστρακα. Στην Αυστραλία, ξεχωρίζουν οι ζωγραφιές των σπηλαίων, οι οποίες είναι αρκετά σχηματικές, φτάνοντας σε γεωμετρική απλούστευση.
Άλλες εκδηλώσεις
μικρογραφία|250x250εσ|Η Πύλη των Λεόντων, [[Χαττούσα, Τουρκία.]] μικρογραφία|250x250εσ|[[Σαρκοφάγος του Αχιράμ, που φέρει την παλαιότερη επιγραφή του φοινικικού αλφαβήτου. Εθνικό Μουσείο της Βηρυτού.]] μικρογραφία|318x318εσ|Η Κυρία του Σέρο δε λος Σάντος, Ιβηρική τέχνη, [[Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Μαδρίτη)|Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Μαδρίτη, Ισπανία).]] Χετταϊκή τέχνη: οι Χετταίοι κατοικούσαν στην χερσόνησο της Ανατολίας, στην Αρμενία και στη Συρία, μεταξύ της 3ης και 2ης χιλιετίας π.Χ. Η χετταϊκή τέχνη επηρεάστηκε από την τέχνη της Μεσοποταμίας και, με τη σειρά της, επηρέασε την περσική, τη μινωική και την ετρούσκικη τέχνη. Η αρχιτεκτονική της ήταν μνημειώδης, με τα παλάτια να έπονται των λεωφόρων με γλυπτά από σφίγγες, όπως στην Χαττούσα (σημερινό Μπογιάζκιοϊ), όπου εμφανίζονται διάφορα ανάγλυφα με σκηνές πολέμου και κυνηγιού. Αξιοσημείωτα είναι επίσης τα γλυπτά της Καρχεμίς και της Τελ Χαλάφ (Συρία).
Φοινικική τέχνη: οι Φοίνικες, άτομα με ναυτική παράδοση, αφιερωμένα κυρίως στο εμπόριο, έπλεαν σε όλη τη Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική, ιδρύοντας την πόλη της Καρχηδόνας στη σημερινή Τυνησία. Μετέδωσαν την επίδραση της ανατολίτικης τέχνης σε όλη τη Μεσόγειο. Ξεχωρίζουν τα γλυπτά τους, ασσυριακής και αιγυπτιακής επιρροής, με κάποια αρχαϊκή ακαμψία και έλλειψη φυσικότητας. Η φοινικική τέχνη εμφανίστηκε επίσης σε διάφορες περιοχές της Μεσογείου, ιδιαίτερα στην Κύπρο, στη Σαρδηνία και στην Ίμπιζα.
Σκυθική τέχνη: ονομάζεται επίσης "τέχνη των στεπών", είναι αυτή που αντιστοιχεί στους νομαδικούς λαούς που κατοικούσαν στις ευρασιατικές πεδιάδες, κυρίως μεταξύ της 2ης και της 1ης χιλιετίας π.Χ. Η τέχνη των Σκυθών ήταν κυρίως κινητή, εύκολη στη μεταφορά, καθώς ήταν νομαδικός λαός. Συνδεδεμένοι με τη μεταλλουργία, ξεχωρίζουν αντικείμενα από μπρούτζο, σίδηρο και πολύτιμα μέταλλα (όπλα, ασπίδες, περόνες, ζώνες, κοσμήματα), καθώς και έργα σε ξύλο, κόκαλο, δέρμα, υφάσματα και χαλιά. Στα έργα τους ξεχωρίζουν τα ζωώδη μοτίβα, πιθανώς τοτεμικής προέλευσης. Η σκυθική τέχνη επηρέασε την τέχνη των γερμανικών, Βίκινγκ και πρώτοχριστιανικών λαών.
Περσική τέχνη: ένας σημαντικός πολιτισμός αναπτύχθηκε στην Περσία κατά τη διάρκεια δύο σημαντικών δυναστειών: των Αχαιμενίδων (560-331 π.Χ.) και των Σασσανιδών (226-640 μ.Χ.). Η περσική αρχιτεκτονική ένωσε τις μεσοποταμικές μορφές με την αιγυπτιακή, χρησιμοποιώντας την πέτρα για πρώτη φορά σε μεγάλα παλάτια όπως αυτά στα Σούσα, στην Περσέπολη και στις Πασαργάδες. Εκεί η χρήση του παραθύρου εμφανίστηκε για πρώτη φορά - σε αντίθεση με τον εναέριο φωτισμό που χρησιμοποιούνταν μέχρι τότε, ενώ ξεχωρίζουν τα μεγάλα δωμάτια ή απαδάνες, με ψηλές στήλες και κιονόκρανα. Στην εποχή των Σασσανιδών, εμφανίστηκαν παλάτια (Κτησιφών, Φιρουζαμπάντ) με θολωτά συστήματα με αρχιτεκτονική ιβάν που θα επηρεάσει την ισλαμική τέχνη. Στην περσική γλυπτική, ξεχωρίζουν τα ανάγλυφα, από πέτρα ή σμάλτο κεραμικής, με σκηνές πολεμιστών, μάχες με τέρατα ή ζώα όπως ταύροι και λιοντάρια.
Ναβαταϊκή τέχνη: οι Ναβαταίοι ήταν άνθρωποι σημιτικής καταγωγής που κατοικούσαν στη συροπαλαιστινιακή περιοχή μεταξύ του 6ου και του 2ου αιώνα π.Χ. Η πόλη της Πέτρας ξεχωρίζει ιδιαίτερα, η οποία βρίσκεται ανάμεσα σε ορεινά φαράγγια, όπου έχουν βρεθεί ποικίλοι ναοί, παλάτια και τάφοι που ανασκάφηκαν στο βράχο, ελληνιστικού ρυθμού. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει το Χαζνέ Φαραούν ("ο θησαυρός του Φαραώ"), με μια μνημειώδη πρόσοψη με εξάστιλο πρόναο και αέτωμα, και το πάνω μέρος με στρογγυλό θόλο και δύο πλευρικούς μισούς ναούς.
Εβραϊκή τέχνη: οι Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στην Παλαιστίνη τον 13ο αιώνα π.Χ. Η εβραϊκή τέχνη επηρεάσκε από την αιγυπτιακή, φοινικική και μεσοποταμική τέχνη, καθώς και μεταγενέστερη ελληνιστική. Η θρησκεία τους δεν αποδέχεται τις εικόνες, επομένως το μεγαλύτερο μέρος της τέχνης τους είναι διακοσμητικό. Στην αρχιτεκτονική, υπάρχουν μαρτυρίες για τη μεγάλη μεγαλοπρέπεια του Ναού της Ιερουσαλήμ, ο οποίος δεν έχει διασωθεί μέχρι σήμερα. Εκτός αυτού, ξεχωρίζουν οι συναγωγές, γενικά με σχέδιο βασιλικής και τριμερή πρόσοψη, όπως στους ναούς της Συρίας. Στην εβραϊκή λογοτεχνία, ξεχωρίζει η Βίβλος (ή Τανάκ ή Παλαιά Διαθήκη, που ονομάζεται επίσης Τορά, «νόμος»), ένα σημαντικό έγγραφο όχι μόνο θρησκευτικού αλλά και λογοτεχνικού χαρακτήρα, που συντάχθηκε μεταξύ του 10ου αιώνα π.Χ. και του 2ου αιώνα μ.Χ. σε διάφορα στυλ και είδη (ιστορικά, θρυλικά, μυθολογικά, ποιητικά, προφητικά, σοφικά και επιστολικά). Στη συνέχεια, γράφτηκε η Μισνά, το Ταλμούδ και η Καμπάλα.
Κλασική περίοδος
μικρογραφία|300x300εσ|Πρόσοψη του [[Παρθενώνας|Παρθενώνα, Ακρόπολη Αθηνών.]] Κλασική τέχνη ονομάζεται η τέχνη που αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα και στη Ρώμη, της οποίας οι επιστημονικές, υλικές και αισθητικές εξελίξεις συνέβαλαν στην ιστορία της τέχνης με ένα στυλ βασισμένο στη φύση και στον άνθρωπο, όπου κυριαρχούσε η αρμονία και η ισορροπία. Ο ορθολογισμός των σχημάτων και των όγκων, και μια αίσθηση μίμησης της φύσης έθεσαν τα θεμέλια της δυτικής τέχνης, με τέτοιο τρόπο ώστε η επανάληψη στις κλασικές μορφές να είναι σταθερή σε όλη την ιστορία του δυτικού πολιτισμού.
Ελλάδα
Οι κύριες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις που σηματοδότησαν την εξέλιξη της δυτικής τέχνης αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα. Μετά από μια αρχή όπου ο μινωικός και ο μυκηναϊκός πολιτισμός ξεχώρισαν, η ελληνική τέχνη αναπτύχθηκε σε τρεις περιόδους: την αρχαϊκή, την κλασική και την ελληνιστική. Με κύρια χαρακτηριστικά τον νατουραλισμό και τη χρήση του λόγου με μέτρο και αναλογία, και με αισθητική αίσθηση εμπνευσμένη από τη φύση, η ελληνική τέχνη ήταν η αφετηρία της τέχνης που αναπτύχθηκε στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Στην αρχιτεκτονική ξεχώρισαν οι ναοί, όπου τρεις ρυθμοί διαδέχτηκαν ο ένας τον άλλο: ο δωρικός, ο ιωνικός και ο κορινθιακός. Οι ναοί ήταν πέτρινες κατασκευές, με βάση, με ή χωρίς στοά (ή με στοά μπροστά και πίσω, δηλαδή αμφιπρόστυλο), με κίονες (που μπορεί να ήταν μετωπικοί, πλευρικοί ή να περιέβαλλαν ολόκληρο το κτίριο, περίπτερος ναός), και συνήθως είχαν αέτωμα, που βρισκόταν πάνω από τον επιστύλιο, του οποίου η ζωφόρος εμφάνιζε συνήθως γλυπτά ανάγλυφα. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι το συγκρότημα της Ακρόπολης Αθηνών, με τον δωρικό ναό του Παρθενώνα και τον ιωνικό ναό του Ερεχθείου και τον Ναό της Αθηνάς Νίκης. Άλλα σημαντικά έργα ήταν το Θέατρο της Επιδαύρου και το Μνημείο Λυσικράτους, ενώ η πολεοδομία αναπτύχθηκε από τον Ιππόδαμο τον Μιλήσιο.
Στη γλυπτική κυριαρχούσε η αναπαράσταση του ανθρώπινου σώματος, βασισμένη στην αρμονία των αναλογιών. Στην αρχαϊκή εποχή, υπήρχαν άκαμπτες και σχηματικές μορφές, που ξεχωρίζουν για ένα είδος χαμόγελου στο πρόσωπο. Χαρακτηριστικά επίσης αυτής της εποχής είναι αγάλματα γυμνών αθλητών (κούροι) και ντυμένων γυναικών (κόρες). Τον 5ο αιώνα π.Χ. ("χρυσός αιώνας") ο κλασικισμός καθιερώθηκε, φέρνοντας τον κανόνα στην τελειότητα στις αναλογίες του ανθρώπινου σώματος, με μεγαλύτερο νατουραλισμό και μια διανοητική μελέτη στην έκφραση της αντιπροσωπευόμενης μορφής. Τα έργα που ξεχώρισαν ιδιαίτερα ήταν αυτά του Μύρωνα, του Φειδία, και του Πολύκλειτου. Σε μια δεύτερη κλασικιστική φάση, η φυσιοκρατική γαλήνη υποχώρησε προκειμένου να τονιστεί η έκφραση, η οποία ήταν πιο έντονη, όπως βλέπουμε στα έργα του Σκόπα, του Πραξιτέλη και του Λύσιππου. Τέλος, στην ελληνιστική περίοδο, η αναλογία και η αρμονία δίνουν τη θέση τους στον βίαιο δυναμισμό της μορφής και στην έκφραση του συναισθήματος, όπως είναι εμφανές στο Σύμπλεγμα του Λαοκόοντος και στον Ταύρο των Φαρνέζε, αν και οι κλασικές μορφές συνέχιζουν να εμφανίζονται σε έργα, όπως η Αφροδίτη της Μήλου και η Νίκη της Σαμοθράκης.
Η ζωγραφική αναπτύχθηκε κυρίως στην κεραμική, στις καθημερινές σκηνές ή με ιστορικά ή μυθολογικά θέματα. Δύο εποχές καθορίζονται συνήθως, ανάλογα με την τεχνική που χρησιμοποιείται για την κατασκευή βαμμένων κεραμικών: "μαύρες φιγούρες σε κόκκινο φόντο" (μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ.) και "κόκκινες φιγούρες σε μαύρο φόντο" (από τον 6ο αιώνα π.Χ κι έπειτα). Αν και δεν έχουν φτάσει μέχρι σήμερα πολλά δείγματα, υπάρχουν στοιχεία από ιστορικές πηγές για τα ονόματα αρκετών διάσημων Ελλήνων ζωγράφων, όπως ο Ζεύξις, ο Απελλής, ο Παρράσιος ο Εφέσιος, ο Ευφράνωρ, ο Πολύγνωτος, κ.λπ. αριστερά|μικρογραφία|300x300px|Έναρξη της [[Οδύσσεια|Οδύσσειας, του Ομήρου.]] Η ελληνική λογοτεχνία έφτασε σε μεγάλα ύψη ποιότητας, θέτοντας τις βάσεις για τη δυτική λογοτεχνία. Τα λογοτεχνικά είδη (επικά, λυρικά και δραματικά), αποτέλεσαν τη βάση πλοκής των θρησκευτικών και μυθολογικών έργων. Από την αρχή της προφορικής παράδοσης (το έπος), η γραπτή λογοτεχνία προέκυψε με την ανάπτυξη του ελληνικού αλφαβήτου γύρω στον 8ο αιώνα π.Χ. Αρχικά, ο ελληνικός μύθος ήταν μια εξηγημένη ιστορία, προφορικής παράδοσης, που θεωρούνταν αξιόπιστη. Με τα έπη και την ποίηση, ο μύθος πέρασε στη λογοτεχνία, κυρίως με τα δύο μεγάλα έργα του Όμηρου: την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Η ποίηση ξεχώρισε για έναν λυρισμό που εξέφραζε συλλογικά συναισθήματα, όπως φαίνεται στα έργα του Ησίοδου, του Πίνδαρου, της Σαπφούς και του Ανακρέωνα. Η πεζογραφία αναπτύχθηκε επίσης, ειδικά στο ιστορικό είδος, αναδεικνύοντας τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη και τον Ξενοφώντα, η ρητορική εκπροσωπήθηκε από τον Σωκράτη, τον Δημοσθένη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, και ο μύθος από τον Αίσωπο.
Στην Ελλάδα, γεννήθηκε το θέατρο που εννοείται ως «δραματική τέχνη», όπου μαζί με ένα κείμενο - όπου κυριαρχεί ο διάλογος, η βάση της σκηνικής αναπαράστασης - παρεμβαίνουν ηθοποιοί, σκηνογραφία, φώτα και ηχητικά εφέ, κοστούμια, μακιγιάζ κ.λπ., ενώ επιπλέον είναι απαραίτητη η παρουσία ενός κοινού που παρακολουθεί την παράσταση. Το ελληνικό θέατρο εξελίχθηκε από τις αρχαίες θρησκευτικές τελετουργίες (κώμος), σε μύθο και, μέσω της μίμησης, δημιουργήθηκε η τραγωδία. Ταυτόχρονα, το κοινό πέρασε από τη συμμετοχή στην ιεροτελεστία σε παρατηρητή της τραγωδίας, η οποία είχε εκπαιδευτικό συστατικό, μετάδοση αξιών, καθώς και κάθαρση συναισθημάτων. Αργότερα, εμφανίστηκε η κωμωδία, με ένα πρώτο συστατικό της σάτιρας και της πολιτικής και κοινωνικής κριτικής, που αργότερα οδήγησε σε παραδοσιακά θέματα και αρχετυπικούς χαρακτήρες. Οι βασικοί Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς ήταν ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης στην τραγωδία, ενώ στην κωμωδία ξεχώρισαν ο Αριστοφάνης και ο Μένανδρος.
Η ελληνική μουσική είναι άγνωστη σε ακουστικό επίπεδο, έχουμε μόνο μια ιδέα για το πώς θα μπορούσε να είναι μέσω γραπτών εγγράφων. Οι Έλληνες έγραψαν μουσική με τα γράμματα του αλφαβήτου, αλλά δεν είναι γνωστό πόσο κρατούσε κάθε νότα, οπότε ο ρυθμός είναι άγνωστος. Ένας από τους πρώτους τρόπους ήταν ο διθύραμβος, που σχετίζεται με τη λατρεία του Διονύσου. Το θέατρο και οι επικές αφηγήσεις τραγουδήθηκαν, αν και όταν χάθηκαν οι μουσικές σημειώσεις έμειναν ως έγγραφα. Στην Ελλάδα ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που η μουσική μελετήθηκε επιστημονικά: ο Πυθαγόρας τη συσχέτισε με τα μαθηματικά και γράφτηκαν θεωρητικές πραγματείες για τη μουσική, η πρώτη ήταν αυτή του Αριστόξενου του Ταραντίνου τον τέταρτο αιώνα π.Χ. Τα κυριότερα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν στην Ελλάδα ήταν: η λύρα, ο αυλός, το τυμπάνιο, το κρόταλο, το κύμβαλο, το σείστρο κ.λπ. Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα όπου ο χορός θεωρούνταν τέχνη, έχοντας μια μούσα αφιερωμένη σε αυτόν, την Τερψιχόρη. Τα πρώτα απομεινάρια προέρχονται και πάλι από τις λατρείες του Διόνυσου, ενώ ήταν στις τραγωδίες - κυρίως του Αισχύλου - όπου αναπτύχθηκε ως τεχνική, στις ρυθμικές κινήσεις του χορού.
Ρώμη
μικρογραφία|300x300εσ|[[Κολοσσαίο, Ρώμη.]] μικρογραφία|400x400εσ|Οι [[Θέρμες του Καρακάλλα, Ρώμη.]] Με σαφές προηγούμενο στην ετρουσκική τέχνη, η ρωμαϊκή τέχνη επηρεάστηκε πολύ από την ελληνική τέχνη. Χάρη στην επέκταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η κλασική ελληνορωμαϊκή τέχνη έφτασε σχεδόν σε κάθε γωνιά της Ευρώπης, της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, θέτοντας την εξελικτική βάση για τη μελλοντική τέχνη που αναπτύχθηκε σε αυτές τις περιοχές.
Η αρχιτεκτονική ξεχώρισε για τον πρακτικό και χρηστικό της χαρακτήρα: σπουδαίοι μηχανικοί και οικοδόμοι, οι Ρωμαίοι ξεχώρισαν στην αστική αρχιτεκτονική, με την κατασκευή δρόμων, γεφυρών, υδραγωγείων και αστικών έργων, καθώς και ναών, παλατιών, θεάτρων, αμφιθεάτρων, ιπποδρόμων, λουτρών, καμάρων θριάμβου κ.λπ. Στο ελληνικό αρχιτεκτονικό σύστημα πρόσθεσαν τη χρήση της αψίδας και του θόλου, με τη χρήση μεγάλης πέτρας, τούβλου και λίθου. Μεταξύ των κύριων έργων είναι το Κολοσσαίο, το Πάνθεον του Αγρίππα, το Θέατρο της Μέριδα, οι Θέρμες του Καρακάλλα, το Υδραγωγείο της Σεγόβια, η Αψίδα του Κωνσταντίνου, ο Πύργος του Ηρακλή κ.λπ.
Η γλυπτική, εμπνευσμένη από τους Έλληνες, επικεντρώθηκε εξίσου στην ανθρώπινη φιγούρα, αν και πιο ρεαλιστική, που εδείχνε τα ελαττώματα που αγνοήθηκαν από την εξιδανικευμένη ελληνική γλυπτική. Ένα πολύ διαδεδομένο είδος ήταν η προτομή, με μεγάλη λεπτομέρεια και πιστότητα στα χαρακτηριστικά. Πιο εξιδανικευμένα είναι τα πορτρέτα των αυτοκρατόρων, φτιαγμένα σε τρεις εκδοχές: τογκάτα, ως πατρίκιος, θορακάτα, ως στρατιωτικός, και αποθέωση, ως θεότητα. Το ανάγλυφο, σε ιστορικά ή θρησκευτικά θέματα, ξεχώρισε ιδιαίτερα, όπως βλέπουμε στον Βωμό της Ειρήνης του Αύγουστου, στην Αψίδα του Τίτου και στη Στήλη του Τραϊανού. μικρογραφία|Η θυσία της Ιφιγένειας ([[Εμπόριο (Ιβηρία)|Εμπόριο), ψηφιδωτό περ. 1ος αι. π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Καταλονίας.]] μικρογραφία|[[Ψηφιδωτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου (Πομπηία)|Η Μάχη της Ισσού, ψηφιδωτό περ. 1ος αι. π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης. ]] Η ζωγραφική είναι γνωστή κυρίως για τα απομεινάρια που βρέθηκαν στην Πομπηία, όπου γίνονται αντιληπτά τέσσερα στυλ: το ένθετο, το οποίο μιμούταν τη μαρμάρινη επένδυση, το αρχιτεκτονικό, που ονομάστηκε έτσι γιατί αναπαριστούσε αρχιτεκτονικές δομές, το διακοσμητικό, με γιρλάντες και έρωτες, και το φανταστικό, ένα μείγμα των δύο προηγούμενων, με διάφορα τοπία, ποικίλες αρχιτεκτονικές δομές και μυθολογικές σκηνές. Αξιοσημείωτα ήταν επίσης τα ψηφιδωτά, με μεγάλα ανομοιόμορφα πλακάκια (opus sectile), ή με μικρά ομοιόμορφα πλακάκια (opus tessellatum) που σχημάτιζαν εικονιστικές σκηνές, όπως Η θυσία της Ιφιγένειας (Εμπόριο) ή Η Μάχη της Ισσού (Νάπολη).
Η ρωμαϊκή λογοτεχνία έλαβε, όπως και στις υπόλοιπες τέχνες, την ελληνική επιρροή, από την οποία υιοθέτησε την τεχνική και τα είδη. Η κύρια λατινική καινοτομία ήταν η έννοια του "στυλ" που οι Ρωμαίοι εφάρμοζαν στα έργα τους. Αν και η παραγωγή τους δεν ήταν εξαιρετικής ποιότητας από αισθητικής-λογοτεχνικής άποψης, το έργο των Ρωμαίων συγγραφέων άσκησε μεγάλη επιρροή στη δυτική λογοτεχνία, λόγω της υπεροχής της στη χριστιανική και μεσαιωνική λογοτεχνία και λόγω του ότι ήταν λατινική η προέλευση των ρομανικών γλωσσών που αργότερα μιλήθηκαν σε πολλά μέρη της Ευρώπης. Καλλιέργησαν τα ίδια είδη με τους Έλληνες, αναδεικνύοντας στην ποίηση τον Λουκρήτιο, τον Βιργίλιο, τον Οράτιο και τον Οβίδιο, στην πεζογραφία τον Πετρώνιο και τον Απουλήιο, στη ρητορική τον Κικέρωνα και τον Σενέκα, και στην ιστοριογραφία τον Σαλλούστιο, τον Τάκιτο και τον Τίτο Λίβιο.
Το ρωμαϊκό θέατρο δέχθηκε την ελληνική επιρροή, αν και αρχικά προερχόταν από αρχαίες ετρουσκικές επιδράσεις, όπου αναμείχθηκε η σκηνική τέχνη με τη μουσική και τον χορό: έτσι έχουμε τους ηθοποιούς που χόρευαν στο ρυθμό ενός είδους αυλού - αργότερα, όταν προστέθηκε η φωνητική μουσική, προέκυψαν οι χορευτές, οι οποίοι συνδύαζαν το τραγούδι και τη μίμη (σάτιρα). Ήταν ο Λίβιος Ανδρόνικος - ελληνικής καταγωγής - αυτός που τον 3ο αιώνα π.Χ. εισήγαγε σε αυτές τις επιδείξεις την αφήγηση μιας ιστορίας. Ο ρωμαϊκός χρόνος αναψυχής χωρίστηκε στην παρακολούθηση ιπποδρομιών (ludi circenses) και στην παρακολούθηση του θεάτρου (ludi scaenici), με τον τελευταίο να κυριαρχείται από μίμη, χορό και τραγούδι (παντομίμα). Οι συγγραφείς κωμωδιών που ξεχώρισαν ήταν ο Πλαύτος και ο Τερέντιος. Η ρωμαϊκή μουσική είναι άγνωστη σε μας, όπως και η ελληνική. Μόνο ο Κικέρων αναφέρεται σε αυτήν για λίγο στα γραπτά του. Προφανώς, η εποχή της μεγαλύτερης λαμπρότητας ήταν η βασιλεία του Νέρωνα, ο οποίος ευνοούσε πολύ τη μουσική - ο ίδιος έπαιζε λύρα. Η ρωμαϊκή μουσική πέρασε μετέπειτα στην παλαιοχριστιανική εκκλησία.
Μεσαίωνας
μικρογραφία|300x300εσ|[[Ο Καλός Ποιμένας, ψηφιδωτό πρώτου μισού του 5ου αιώνα. Μαυσωλείο της Γάλλας Πλακιδίας, Ραβέννα, Ιταλία.]] Η πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σηματοδότησε την αρχή του Μεσαίωνα στην Ευρώπη, ένα στάδιο ορισμένης πολιτικής και κοινωνικής παρακμής, αφού ο κατακερματισμός της αυτοκρατορίας σε μικρά κράτη και η κοινωνική κυριαρχία της νέας στρατιωτικής αριστοκρατίας οδήγησε στη φεουδαρχία όλων των εδαφών που διαχειριζόταν προηγουμένως η αυτοκρατορική γραφειοκρατία. Η κλασική τέχνη θα επανερμηνευτεί από τους νέους κυρίαρχους πολιτισμούς, γερμανικής προέλευσης, ενώ η νέα θρησκεία, ο χριστιανισμός, θα διαποτίσει το μεγαλύτερο μέρος της μεσαιωνικής καλλιτεχνικής παραγωγής.
Παλαιοχριστιανική τέχνη
Παλαιοχριστιανική τέχνη ονομάζεται η τέχνη των πρώτων ακολούθων αυτής της νέας θρησκείας, την οποία παρήγαγαν αρχικά με κρυφό τρόπο, ενώ εξακολουθούσαν να διώκονται από την αυτοκρατορική δύναμη, ώστε αργότερα, μετά τη μεταστροφή του βυζαντινού αυτοκράτορα Κωνσταντίνου στον χριστιανισμό, να αποτελεί το επίσημο στυλ της Αυτοκρατορίας. Οι κλασικές μορφές επανερμηνεύτηκαν για να χρησιμεύσουν ως όχημα για την έκφραση της νέας επίσημης θρησκείας, ενώ υπήρξε μια διάσπαση των στυλ ανά γεωγραφική περιοχή.
Στην αρχιτεκτονική, οι πρώτες εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή των νεκροταφείων, των λεγόμενων «κατακομβών», οι οποίες ταυτόχρονα χρησίμευαν ως χώροι συνάντησης των διωκόμενων χριστιανών πιστών. Με τη νομιμοποίηση της θρησκείας, στην αρχιτεκτονική ξεχώρισε η βασιλική ως τυπολογία, προσαρμοσμένη από το ομώνυμο ρωμαϊκό κτίριο που, ωστόσο, πέρασε από την αστική λειτουργία σε θρησκευτική. Γενικά αποτελείτο από τρία μέρη: το αίθριο της πρόσβασης, το σώμα της βασιλικής, χωρισμένο σε τρία κλίτη, και το ιερό βήμα, όπου βρίσκεται η Αγία Τράπεζα. Οι βασιλικές της εποχής που ξεχωρίζουν είναι η βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, του Αγίου Ιωάννη του Λατερανού, του Σαν Λορέντσο εκτός των Τειχών και του Σαν Κλεμέντε του Λατερανού στη Ρώμη και του Σαν Απολλινάρε του Νέου στη Ραβέννα. μικρογραφία|300x300εσ|Μικρογραφία του Δούρειου Ίππου, από τον Vergilius Romanus σε χειρόγραφο της [[Αινειάδα|Αινειάδας του Βιργιλίου, αρχές 5ου αιώνα μ.Χ. Η μικρογραφία χρησιμοποιείτο σε ένα φωτισμένο χειρόγραφο, στο οποίο το κείμενο συμπληρώνονταν με διακόσμηση, όπως τα αρχικά του δημιουργού, περιγράμματα και μικρογραφίες.]] Οι εικονιστικές τέχνες ξεκινούν το μονοπάτι της μεσαιωνικής τέχνης, κατεξοχήν θρησκευτικής, δίνοντας υπεροχή στον συμβολισμό των σκηνών που αντιπροσωπεύονται από τον ρεαλισμό της αφήγησης ή τον αισθητικό της χαρακτήρα. Στη γλυπτική, ξεχώριζουν οι σαρκοφάγοι, οι οποίες εξελίχθηκαν από την απλή διακόσμηση με κοίλα καλούπια στην αφήγηση σκηνών σε ζωφόρο. Η ζωγραφική χρησιμοποιήθηκε κυρίως στις κατακόμβες, με θρησκευτικές και αλληγορικές σκηνές, όπου προέκυψε η μικρογραφία (σε φωτισμένο χειρόγραφο), με δύο κύριες σχολές: την ελληνιστική-αλεξανδρινή και τη συριακή. Το ψηφιδωτό πήρε ιδιαίτερη σημασία, το οποίο είχε μεγάλη ανάπτυξη, επηρεάζοντας τη βυζαντινή τέχνη. Αντιπροσωπευτικά δείγματα βρίσκονται στη Σάντα Μαρία Ματζόρε στη Ρώμη και στο Σαν Βιτάλε στη Ραβέννα.
Η παλαιοχριστιανική μουσική προήλθε από τη ρωμαϊκή μουσική, καθώς και την εβραϊκή λειτουργία. Η λειτουργία αποδόθηκε με μορφή χορωδίας. Τον 4ο αιώνα, ο Αμβρόσιος ο Μεδιολάνων εισήγαγε το αμβροσιανό μέλος, με φωνητικό κυματισμό χωρίς ρυθμό ή άλματα ανάμεσα στις νότες. Αργότερα, τον 7ο αιώνα, ο Πάπας Γρηγόριος Α' δημιούργησε το γρηγοριανό μέλος, με μια συνεχή μελωδική γραμμή, και με τη χρήση του βιβλίου λειτουργικής (missale romanum). Υπάρχουν τρία είδη γρηγοριανής μελωδίας, τα οποία ταξινομούνται ανάλογα με τον αριθμό των διαφορετικών νοτών που τραγουδιούνται ανά συλλαβή: όταν υπάρχει μία νότα ανά συλλαβή ονομάζεται "συλλαβικό" ύφος, όταν υπάρχουν 2 έως 5 νότες ανά συλλαβή ονομάζεται "νευματικό" ύφος, και από 6 έως περισσότερες νότες ανά συλλαβή ονομάζεται "μελισματικό" ύφος.
Γερμανική τέχνη
μικρογραφία|250x250εσ|[[Βασίλειο των Βησιγότθων|Βησιγοτθική εκκλησία του Αγίου Ιωάννη, Μπάνιος δε Θερράτο, Παλένθια, Ισπανία.]] μικρογραφία|250x250εσ|Εικονιστική γλυπτική στην εκκλησία Σαν Πέδρο δε λα Νάβε, [[Ισπανία.]] Η εισβολή των γερμανικών φύλων στα εδάφη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας οδήγησε στον κατακερματισμό της επικράτειας σε διάφορα βασίλεια, όπου οι εισβολείς έγιναν η κυρίαρχη τάξη, αν και ο ρωμαϊκός πολιτισμός διατηρήθηκε μεταξύ των κατώτερων τάξεων. Αυτή η πολιτιστική συνύπαρξη δημιούργησε την εμφάνιση των ρομανικών γλωσσών και τη δημιουργία νέων πολιτικών και πολιτιστικών οντοτήτων, οι οποίες θα εδραιωθούν σε όλο τον Μεσαίωνα για να σχηματίσουν τις διάφορες εθνικότητες που υπάρχουν σήμερα στον δυτικό κόσμο.
Οι πρώτες αρχιτεκτονικές εκδηλώσεις αυτών των πόλεων είχαν μικρή αρχιτεκτονική αξία, λόγω της έλλειψης των πρώτων υλών και ανυπαρξίας μεγάλου κατασκευαστικού προγράμματος. Οι λαοί αυτοί συνήθιζαν να εκμεταλλεύονται τις ρωμαϊκές εγκαταστάσεις και υλικά, γενικεύοντας τη χρήση της ημικυκλικής αψίδας και του θόλου. Στην Ιταλία ξεχώρισαν οι οστρογοτθικές κατασκευές, όπως το Μαυσωλείο του Θεοδώριχου στη Ραβέννα. Στη γλυπτική ανεδείχθη το ανάγλυφο, όπως αυτά του Πουατιέ στη Γαλλία. Η ζωγραφική αναπτύχθηκε στη μικρογραφία, όπως στην Ιερά Σύνοψη του Τζελαζιάνο στο Βατικανό.
Μεταξύ των γερμανικών λαών, οι Βησιγότθοι, οι οποίοι ήταν εγκατεστημένοι στην Ιβηρική χερσόνησο, ανέπτυξαν δικό τους ξεχωριστό στυλ. Η αρχιτεκτονική τους ξεχώρισε για τη χρήση της πεταλοειδούς αψίδας και του ημικυλινδρικού ή του σταυρωτού θόλου. Ανέπτυξαν τρεις τύπους εκκλησιών: τη βασιλική με τρία κλίτη, με μία κλίτη με πλευρικούς θαλάμους, και σε σχήμα σταυρού. Στη γλυπτική ενσωμάτωσαν την εικονιστική γλυπτική στις εκκλησίες, ειδικά στις ζωφόρους και στα κιονόκρανα, όπως στην εκκλησία του Σαν Πέδρο δε λα Νάβε (Ισπανία). Στη χρυσοχοΐα επίσης ξεχώρισαν, ειδικά σε στέμματα και σταυρούς, όπως αυτά που βρέθηκαν στους θησαυρούς του Γκουαραζάρ και του Τορρεδονχιμένο.
Προρομανική τέχνη
αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Βασιλικό παλάτι, αργότερα εκκλησία της [[Σάντα Μαρία ντελ Ναράνκο|Σάντα Μαρία δελ Ναράνκο, ένα παράδειγμα αστουριανής αρχιτεκτονικής της περιόδου της βασιλείας του Ραμίρο Ι (842-850).]]
Αυτός είναι ο όρος που δόθηκε στους πολλαπλούς ρυθμούς που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη από τη στέψη του Καρλομάγνου (έτος 800) έως το έτος 1000, όπου η εμφάνιση της ρoμανικής τέχνης θα σημάνει τη διάδοση ενός ενιαίου ρυθμού σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Με αυτόν τον τρόπο έγινε η ένωση ανεξάρτητων ρυθμών με λίγους ή καθόλου κοινούς παρονομαστές, με το κύριο χαρακτηριστικό στοιχείο ότι κατάγονταν από τη ρωμαϊκή τέχνη. αριστερά|μικρογραφία|387x387εσ|Η [[εκκλησία του Μποργκούντ. Ξύλινη κατασκευή, περ. 1200, Νορβηγία.]] Καρολίγγεια τέχνη: η στέψη του Καρλομάγνου σήμαινε με έναν ορισμένο τρόπο την αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία οδήγησε σε μια πολιτιστική αναγέννηση και μια πρώτη επιστροφή στον κλασικό πολιτισμό ως πηγή έμπνευσης, αν και επηρεασμένη από τη χριστιανική θρησκεία. Η καρολίγγεια αρχιτεκτονική βασίστηκε στη χρήση του πυλώνα, με ημικυκλικές αψίδες και ξύλινες στέγες ή ημικυλινδρικούς θόλους. Παραδείγματα αποτελούν το Παλατινό Παρεκκλήσιο στο Άαχεν και τα μοναστήρια των Βενεδικτίνων όπως το Αββαείο του Σεν Γκάλλεν (Ελβετία), και το Πριγκιπικό Αββαείο στο Κόρβεϊ (Γερμανία). Τα γλυπτά αποτελούνταν ως επί το πλείστον από ελεφαντόδοντο και χαλκό, όπως το Ιππικό Αγαλματίδιο του Καρλομάγνου (Λούβρο). Η ζωγραφική περιορίστηκε στη μικρογραφία.
Οθωνική τέχνη: ονομάζεται έτσι γιατί συμπίπτει με τη βασιλεία του Όθωνα Α', του Όθωνα Β' και του Όθωνα Γ' (Δυναστεία των Οθωνιδών). Η αρχιτεκτονική είναι κληρονομιά της καρολίγγειας τέχνης: το μοντέλο του Άαχεν φαίνεται στη χορωδία του Αββαείου του Έσσεν, ενώ το βασιλικό μοντέλο των Βενεδικτίνων είναι εμφανές στη Συλλογική Εκκλησία του Αγίου Κυριάκου στο Γκερνρόντε, και στον Καθεδρικό Ναό του Σπάιερ. Στη γλυπτική και στη ζωγραφική γίνεται αντιληπτή η βυζαντινή επιρροή, λόγω του γάμου του Όθωνα Β' με τη Θεοφανώ της Κωνσταντινούπολης: στη γλυπτική ξεχωρίζουν τα χάλκινα έργα, όπως οι πόρτες στην Εκκλησία του Αγίου Μιχαήλ στο Χίλντεσχαϊμ, στη ζωγραφική ξεχωρίζουν οι τοιχογραφίες του Αγίου Γεωργίου του Όμπερντζελ.
Κελτική τέχνη: η κελτική τέχνη άκμασε στα βρετανικά νησιά. Στην αρχιτεκτονική έχουν διατηρηθεί λίγα απομεινάρια, καθώς οι κατασκευές γενικά ήταν χτισμένες σε ξύλο: αξίζει να αναφερθούν οι εκκλησίες Ντίρχιρστ και Μπράντφορντ-ον-Άβον. Στη γλυπτική, ξεχωρίζουν οι μεγάλοι ιρλανδικοί σταυροί, διακοσμημένοι με ανάγλυφα, όπως αυτοί του Μουν, Κελς και Μοναστερμπόις. Η μικρογραφία είχε καρολλίγνεια επιρροή, αναδεικνύοντας τη σχολή του Ουίντσεστερ, στην οποία ανήκει το Ευχολόγιο του Σαν Εθελγουόλντ (Βρετανικό Μουσείο).
Τέχνη Βίκινγκ: η αρχιτεκτονική ήταν σε ξύλο, αναδεικνύοντας τις εκκλησίες σε σχήμα πυραμίδας, με μυτερά στέγαστρα και εξαιρετικά κάθετες προεξοχές, στο στυλ των δωματίων συνεδριάσεων των Βίκινγκ, όπως η νορβηγική εκκλησία του Μποργκούντ. Ξεχωρίζουν επίσης τα έργα από χρυσό, ειδικά οι περόνες με μακριές βελόνες και τα σπαθιά με ιδιαίτερη λαβή.
Αστουριανή τέχνη: μετά την ισλαμική εισβολή στην Ιβηρική χερσόνησο, οι χριστιανοί περιορίστηκαν στις Αστούριες, όπου σημειώθηκε ιδιαίτερη άνθηση στις τέχνες, ειδικά στην αρχιτεκτονική, όπου διακρίνονται τρία στάδια, ανάλογα με τη βασιλεία του Ραμίρο Α΄ (842-850): πριν από τη βασιλεία του, κατά τη διάρκεια, και μετά τη βασιλεία του. Χαρακτηρίζεται από τη χρήση άσπρης πέτρας, ημικυκλικών αψίδων με ημικυλινδρικούς θόλους και εξωτερικά στηρίγματα. Ο κύριος τύπος είναι η βασιλική με τρία κλίτη, με ευρύ εγκάρσιο και τρία ορθογώνια παρεκκλήσια. Στην πρώτη περίοδο, ξεχωρίζει η εκκλησία του Σαν Χουλιάν δε λος Πράδος, στη δεύτερη περίοδο, η εκκλησία της Σάντα Μαρία δελ Ναράνκο, του Σαν Μιγέλ δε Λίγιο και της Σάντα Κριστίνα δε Λένα, και στην τρίτη περίοδο, η εκκλησία του Σαν Σαλβαδόρ δε Βαλδεδιός.
Μοζαραβική τέχνη: Οι χριστιανοί που ζούσαν υπό την ισλαμική κυριαρχία ονομάζονταν Μοζάραβες, και οι οποίοι, όταν επέστρεψαν στην περιοχή που ανακτήθηκε από τους χριστιανούς, άσκησαν ένα είδος τέχνης με μεγάλη ισλαμική επιρροή. Αναπτύχθηκε κυρίως τον 10ο αιώνα, κυρίως βόρεια του Δούρου, στον άνω Έβρο, νότια της Γαλικίας, της Κανταβρίας και των Πυρηναίων. Η αρχιτεκτονική ξεχωρίζει για τη χρήση της ισλαμικής πεταλοειδούς αψίδας, πιο κλειστής από τη βησιγοτθική, καθώς και για τη χρήση δύο τύπων θόλου. Περιείχε γενικά μικρές εκκλησίες, με μεγάλη ποικιλία στην τυπολογία του σχεδίου τους, αναδεικνύοντας τη Σάντα Μαρία δε Μέλκε (Τολέδο). Αξιοσημείωτες επίσης είναι οι μικρογραφίες σε χειρόγραφα, όπως στο Σχόλιο για την Αποκάλυψη του μοναχού Μπεάτο δε Λιέμπανα.
Η μεσαιωνική λογοτεχνία είναι κληρονόμος της κλασικής ελληνορωμαϊκής παράδοσης, αν και με σαφή θεοκεντρική συνιστώσα και ανύψωση της χριστιανικής θρησκείας. Πλαισιωμένη από τα εκκλησιαστικά στοιχεία, τα οποία είναι υπεύθυνα για τη διατήρηση της αρχαίας πολιτιστικής κληρονομιάς, η λογοτεχνική παραγωγή είναι γραμμένη εξ ολοκλήρου στα λατινικά, γενικά σε ηθικά και ρητορικά θέματα, όπως φαίνεται στα έργα των Σιδώνιου Απολλινάριου, Βοήθιου, Κασσιόδωρου, Ισίδωρου της Σεβίλλης, Πάπα Γρηγόριου Α΄, Βενάντσιου Φορτουνάτο κ.λπ. Επίσης ξεχώρισαν η ιρλανδική σχολή (Κολουμβάνος, Βέδας) και η καρολίγγεια (Αλκουίνος της Υόρκης, Θεοδούλφος της Ορλεάνης, Ράβανος Μαύρος).
Αυτή την εποχή, η μουσική γνωρίζει αλλεπάλληλες εξελίξεις: η καρολίγγεια μουσική ήταν η πρώτη που ενσωμάτωσε μουσικά όργανα στο γρηγοριανό μέλος. Τότε ήταν που εμφανίστηκαν τα πρώτα μουσικά κομμάτια χωρίς κείμενο, σε παραγράφους των λειτουργικών τραγουδιών (τρόποι (ή τροπάρια) στη μέση του κειμένου και ακολουθίες στο τέλος). Τον 8ο αιώνα, ξεκίνησε ένας τύπος μουσικής γραφής διαφοροποιημένος από την αλφάβητο, με μια σειρά γραφικών, που όμως δεν έχουν διασωθεί.
Βυζαντινή τέχνη
μικρογραφία|250x250εσ|[[Αγία Σοφία (Κωνσταντινούπολη)|Αγία Σοφία, Κωνσταντινούπολη.]] μικρογραφία|250x250εσ|Βυζαντινό περιδέραιο, τέλη 6ου - 7ου αιώνα από [[Χρυσός|χρυσό, σμαράγδια, ζαφείρια, αμέθυστους και μαργαριτάρια. Κατασκευασμένο σε κωνσταντινουπολίτικο εργαστήριο. Συλλογή αντικών (Βερολίνο, Γερμανία).]] Παρά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στην Ανατολή διήρκεσε - γνωστή ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία - μέχρι την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 από τους Οθωμανούς Τούρκους. Κληρονόμος της ελληνιστικής τέχνης, η βυζαντινή τέχνη συγκέντρωσε τις κύριες ανατολίτικες καλλιτεχνικές παραδόσεις, από τις οποίες ήταν η πύλη προς την Ευρώπη, όπου η βυζαντινή τέχνη επηρέασε την προρομανική και τη ρομανική τέχνη. Τρεις «χρυσές εποχές» διακρίνονται στη βυζαντινή τέχνη: η πρώτη τον 6ο αιώνα, που συμπίπτει με τη βασιλεία του Ιουστινιανού, η δεύτερη από τον 9ο αιώνα μέχρι την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, και η τρίτη τον 14ο αιώνα, με τη δυναστεία των Παλαιολόγων.