Αρχαία_Θήβα
Κλασική περίοδος της πόλης
link=https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Map_greek_sanctuaries-el.svg|thumb|Οι κύριες εορτές και ιερά στην [[αρχαία Ελλάδα. Στη Θήβα υπήρχε ιερό όπου τελούνταν λατρεία του Διονύσου]] Μετά τους Περσικούς πολέμους η Βοιωτία ελεγχόταν από την Αθήνα. Το 457 π.Χ οι Σπαρτιάτες είχαν εκστρατεύσει εναντίον των Φωκέων που είχαν καταλάβει μία πόλη της Δωρίδας, περιοχή την οποία οι Σπαρτιάτες θεωρούσαν κοιτίδα τους. Στην επιστροφή οι Σπαρτιάτες προσέγγισαν τους Θηβαίους με στόχο να δημιουργήσουν έναν ισχυρό αντίπαλο εναντίον των Αθηναίων, των οποίων η συνεχής ενίσχυση είχε προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες κατά την παραμονή τους στη Βοιωτία υποχρέωσαν όλες τις Βοιωτικές πόλεις να δεχτούν την ηγεμονία της Θήβας. Οι Αθηναίοι τότε εκστράτευσαν εναντίον των Σπαρτιατών και συγκρούστηκαν με αυτούς στην Τανάγρα το 457 π.Χ. Στη μάχη της Τανάγρας επικράτησαν οι Σπαρτιάτες και οι Βοιωτοί σύμμαχοί τους. Λίγους μήνες μετά όμως οι Αθηναίοι επανήλθαν και νίκησαν τους αντιπάλους τους στα Οινόφυτα. Η Βοιωτία πέρασε για ένα μικρό διάστημα στον έλεγχο της Αθήνας μέχρι το 447 π.Χ. όποτε οι Αθηναίοι ηττήθηκαν από τους Θηβαίους στη μάχη της Κορώνειας. Την περίοδο αυτή ορισμένες πόλεις τις Βοιωτίας όπως ο Ορχομενός και η Χαιρώνεια ελέγχονταν από εξόριστους Θηβαίους ολιγαρχικούς. Οι Αθηναίοι εκστράτευσαν εναντίον τους με επικεφαλής τον Τολμίδη, κατέστρεψαν τη Χαιρώνεια και στην επιστροφή τους συγκρούστηκαν με Βοιωτούς στην Κορώνεια. Στη μάχη αυτή οι Αθηναίοι ηττήθηκαν. Αποτέλεσμα της ήττας τους στη μάχη της Κορώνειας ήταν οι Αθηναίοι να υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν τη Βοιωτία, ενώ η Θήβα ισχυροποιήθηκε και κατέλαβε πάλι ηγετικό ρόλο στη Βοιωτία. thumb|Χάρτης της περιοχής την περίοδο της μάχης του Δηλίου Με το ξέσπασμα του Πελοποννησιακού πολέμου οι Θηβαίοι τάχτηκαν στο πλευρό της Πελοποννησιακής συμμαχίας. Τον πρώτο χρόνο του πολέμου με αρχηγούς τον Πυθάγγελο και Διέμπορο, πολιόρκησαν τις Πλαταιές που παρέμενε σύμμαχος πόλη των Αθηναίων. Οι Πλαταιείς αρχικά πανικοβλήθηκαν αλλά όταν διαπίστωσαν πως η δύναμη των Θηβαίων ήταν μικρή αποφάσισαν να πολεμήσουν και κατόρθωσαν να αποκρούσουν τους εισβολείς. Κατά το τρίτο έτος του πολέμου οι Σπαρτιάτες με τους Πελοποννήσιους συμμάχους τους αποφάσισαν να πολιορκήσουν οι ίδιοι τις Πλαταιές. Οι Πλαταιείς αντιστάθηκαν και ενίσχυσαν την οχύρωση της πόλης τους καταφέρνοντας να αποκρούσουν τις επιθέσεις των Πελοποννήσιων. Τελικά μετά από δύο χρόνια πολιορκίας οι Πλαταιείς, βλέποντας πως δεν είχαν πλέον τη δυνατότητα να συνεχίσουν να αντιστέκονται, πραγματοποίησαν έξοδο από την πόλη καταφεύγοντας στην Αττική (427 π.Χ.). Οι Θηβαίοι στη συνέχεια κατέστρεψαν την πόλη και έκτισαν στα ερείπιά της ναό της Ήρας. Οι Αθηναίοι οργάνωσαν λίγα χρόνια μετά, το 424 π.Χ., επιχείρηση για την κατάληψη της Βοιωτίας. Η επιχείρηση περιλάμβανε ταυτόχρονη επίθεση από τον βορά, τη δύση και τον νότο. Στο νότιο μέτωπο ο Αθηναίος στρατηγός Ιπποκράτης κατέλαβε και οχύρωσε το Δήλιο. Στα υπόλοιπα μέτωπα οι Αθηναίοι δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν το σχέδιό τους με αποτέλεσμα η κύρια αναμέτρηση να γίνει στο Δήλιο. Στη μάχη του Δηλίου, ο Θηβαίος στρατηγός Παγώνδας εφαρμόζοντας το στρατηγικό του σχέδιο νίκησε τους Αθηναίους και στη συνέχεια πολιόρκησε το οχυρό τους. Μετά από είκοσι μέρες πολιορκίας κατέλαβε το οχυρό εκδιώκοντας τους Αθηναίους από τη Βοιωτία. Με τη λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου οι Θηβαίοι δεν έμειναν ικανοποιημένοι από την ηγεμονική πολιτική που ακολούθησε η Σπάρτη και εντάχθηκαν στον αντισπαρτιατικό συνασπισμό που σχηματίστηκε αργότερα και οδήγησε στον Κορινθιακό πόλεμο. Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου οι Θηβαίοι νίκησαν τους Σπαρτιάτες στη μάχη της Αλιάρτου, το 395 π.Χ. Ένα έτος μετά όμως ηττήθηκαν από αυτούς στη μάχη της Κορώνειας. Ο πόλεμος τερματίστηκε το 386 π.Χ. με την Ανταλκίδειο ειρήνη με την οποία οι Θηβαίοι υποχρεώθηκαν να παραιτηθούν από την ηγεμονία της Βοιωτίας. Τέσσερα χρόνια μετά, το 382 π.Χ. τρεις Θηβαίοι ολιγαρχικοί ο Αρχίας, ο Λεοντίδας και ο Φίλιππος ζήτησαν τη βοήθεια της Σπάρτης για να καταλάβουν την εξουσία. Οι Σπαρτιάτες με στρατηγό τον Φοιβίδα κατέλαβαν την Καδμεία και παρέδωσαν την εξουσία στους τρεις ολιγαρχικούς οι οποίοι εγκατέστησαν τυραννικό καθεστώς. Η εξουσία τους διήρκεσε μόνο τρία χρόνια καθώς καθαιρέθηκαν μετά από συνωμοσία που οργάνωσε ο Πελοπίδας και επανήλθε δημοκρατικό καθεστώς. Οι Θηβαίοι τα επόμενα χρόνια με ενέργειες του Πελοπίδα ανέκτησαν την ηγεμονία της Βοιωτίας. Απέμεναν να δεχτούν τη Θηβαϊκή ηγεμονία οι Θεσπιές και ο Ορχομενός. Το 375 π.Χ. οι Θηβαίοι εισέβαλαν στον Ορχομενό τον οποίο υπερασπίστηκαν οι Σπαρτιάτες. Οι δύο στρατοί συγκρούστηκαν στη γειτονική πόλη Τεγύρα και στη μάχη που ακολούθησε οι Θηβαίοι επικράτησαν. Επικεφαλής των Θηβαίων σε αυτή τη μάχη ήταν ο Πελοπίδας. Το 372 π.Χ. κατέλαβαν για μία ακόμα φορά τις Πλαταιές και την επόμενη χρονιά τις Θεσπιές ολοκληρώνοντας την ανάκτηση της ηγεμονίας τους σε ολόκληρη τη Βοιωτία.