cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ο Ηλίθιος και ο Πανηλίθιος
Αποδοχή
Η ταινία συγκεντρώνει 63% από την βαθμολογία της ιστοσελίδας Rotten Tomatoes. Η Metacritic, η οποία αποδίδει μια κανονικοποιημένη βαθμολογία από 100 σχόλια από τους κριτικούς κινηματογράφου και έχει βαθμολογία 39% με βάση τα σχόλια από τους 13 κριτικούς, με την ένδειξη "Γενικά δυσμενή σχόλια».
Ενώ ο Ρότζερ Έμπερτ έδωσε μόνο 2 αστέρια στη βαθμολογία (παρά τους επαίνους για τις επιδόσεις του Κάρεϊ και την μεταγλώπιση ως αυθεντικός, και το νεκρό παπαγαλίστικο αστείο), οι περισσότερες κριτικές ήταν θετικές.Ο Στέφεν Χόλντεν από τη Νέα Υόρκη αποκάλεσε τον Τζιμ Κάρεϊ τον νέο Τζέρι Λούις και ο Πίτερ Στάκ από το Σαν Φρανσίσκο τον αποκάλεσε ταραχώδη και διασπαστή πλευρών και έδωσε στην ταινία επαίνους επειδή είναι και αργή και χοντροκομμένη αλλά και μια έξυπνη κωμωδία την ίδια στιγμή.
Βραβεία
Η ταινία δεν κέρδισε κανένα κύριο Αμερικάνικο βραβείο ταινίας. Όμως είχε επιτυχία στα MTV Movie Awards 1995.Ο Κάρεϊ κέρδισε το βραβείο της Καλύτερης Κωμικής Απόδοσης, ο Κάρεϊ και η Λόρεν Χόλι, ένα ζευγάρι το οποίο θα μπορούσε να ζήσει ένα βραχύβιο γάμο κέρδισαν το βραβείο Καλύτερου Φιλιού και επίσης ο Κάρεϊ και ο Ντάνιελς προτάθηκαν το βραβείο Καλύτερου επι της οθόνης ντουέτο.
Το 2000 αναγνώστες του περιοδικού Total Film ψήφισαν το Ήλίθιος και Πανηλίθιος η 5η καλύτερη κωμωδία όλων των εποχών.Η ταινία παίρνει την θέση 445 στο περιοδικό Empire Magazine στη λιστά των 500 καλύτερων ταινιών όλων των εποχών.
Box Office
Η ταινία ήταν μια κινηματογραφική επιτυχία συγκεντρόνωντας 127.175.374 δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες και 247.275.374 παγκοσμίως και ολόκλήρωσε την εορταστική περίοδο με τα έσοδα της ταινίας.
Κινούμενα σχέδια
Το 1995, οι Hanna-Barbera (Joseph Barbera-William Hanna) δημιούργησαν μια σειρά κινουμένων σχεδίων που προβάλλονταν στο κανάλι ABC. Ο Ματτ Φρούερ έκανε τη φωνή του Λόιντ, ενώ ο Μπιλ Φάγκερμπέικ έκανε τη φωνή του Χάρι. Στο καρτούν,ο Λόιντ και ο Χάρι επαναπόκτησαν το αυτοκίνητο τους. Το καρτούν χαρακτηρίζει ακόμα έναν νέο χαρακτήρα την Κίττυ ένα θηλυκό κάστορα που φαίνεται να είναι πιο έξυπνος από τον Λόιντ και τον Χάρι a new character, Kitty. Τα κινούμενα σχέδια είχαν σεναριογράφο τους τον Μπένετ Γέλιν ο οποίος ήταν συνσυγγραφέας της ταινίας.
Θεατρική παράσταση βασισμένη στην ταινία
Το 2003 μια θεατρική παράσταση με τίτλο Ηλίθιος και Πανηλίθιος: όταν ο Λόιντ γνώρισε τον Χάρι (Dumb and Dumberer: When Lloyd met Harry). Η θεατρική παράσταση είχε διαφορετικούς ηθοποιούς από την ταινία. Είχε ένα μεγάλο ποσοστό βαθμολογίας στο Rotten Tomatoes (10%) και ήταν μόνο μια μέτρια επιτυχία συγκεντρώνοντας περίπου 39.2 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως κατά έναν προϋπολογισμό των 19 εκατομμυρίων δολαρίων σε αντίθεση με την ταινία η οποία είχε 279 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως κατά έναν προϋπολογισμό των 17 εκατομμυρίων δολαρίων
Συνέχεια
Στις 26 Οκτωβρίου 2011 ο Σον Άντερς και ο Τζον Μόρις πληρώθηκαν για να γράψουν το σενάριο. Οι δυο τους είχαν συνεργαστεί για να συγγράψουν το, σε σκηνοθεσία του Σον Άντερς, Sex Drive και πρόσφατα είχαν συνεργαστεί για να σκηνοθετήσουν την κωμωδία That's my Boy με τον Άνταμ Σάντλερ.
Στις 1 Απριλίου 2012 ανακοινώθηκε ότι ο Τζιμ Κάρεϊ και ο Τζεφ Ντάνιελς είχαν υπογράψει για τη συνέχεια και ότι η κύρια φωτογραφία θα ξεκινήσει το Σεπτέμβριο. Οι Αδερφοί Φαρέλι θα συνέγραφαν και θα σκηνοθετούσαν το σενάριο. Διαπιστώθηκε πως οι Αδελφοί Φαρέλι και ο Τζεφ Ντάνιελς ήταν πάντα ενδιαφερόμενοι για τη συνέχεια και για ένα μεγάλο μέρος της καθυστέρησης ευθυνόταν ο Κάρεϊ διότι εκτός από το Ace Ventura: When Nature Calls είχε αποκτήσει μια φήμη η οποία τον θέλει να μην επιθυμεί να κάνει συνέχειες στις ταινίες (ήταν απών λόγω των συνεχειών των ταινιών The Mask και Bruce Almighty) και είχε ενδιαφέρον πρόσφατα για τη συνέχεια της ταινίας Ηλίθιος και Πανηλίθιος.
Πηγές
Άρθρο από μετάφραση από την Αγγλική Βικιπαίδεια
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες του 1994 Κατηγορία:Αμερικανικές κωμικές ταινίες Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες Κατηγορία:Αμερικανικές buddy ταινίες Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Κολοράντο Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Ρόουντ Άιλαντ Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Σολτ Λέικ Σίτι
Τήρης
Με το όνομα Τήρης ή Τίρις ήταν γνωστοί τέσσερις βασιλείς των Οδρυσών και άλλα πρόσωπα βασιλικών οικογενειών της Θράκης.
1. Τήρης Α΄ (βασίλευσε 460-445 π.Χ.), ιδρυτής του βασιλείου. Πρώτος συνένωσε τους Οδρύσες σε βασίλειο και, υποτάσοντας άλλα Θρακικά φύλα, επέκτεινε τα όρια τού βασιλείου από τον Στρυμόνα μέχρι τον Βόσπορο.
Η Θράκη ήταν κατ' όνομα τμήμα της Περσικής Αυτοκρατορίας από το 516 π.Χ. επί της βασιλείας τού Δαρείου του Μεγάλου και υποτάχθηκε πάλι από τον Μαρδόνιο το 492 π.Χ..
Το κράτος των Οδρυσών ήταν το πρώτο Θρακικό, που απέκτησε τον έλεγχο της περιοχής, με τη συνένωση πολλών Θρακικών φυλών υπό έναν ενιαίο ηγεμόνα, τον βασιλιά Τήρη Α΄ κατά πάσα πιθανότητα το 470, μετά την ήττα των Περσών στην Ελλάδα. Ο Τήρης Α΄, που ένωσε τις 40 ή περισσότερες θρακικές φυλές, ήταν γνωστός για τις στρατιωτικές ικανότητές του και πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στο πεδίο της μάχης. Πέθανε κατά τη διάρκεια μίας στρατιωτικής εκστρατείας το 445 π.Χ. Οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι αυτή ήταν κατά των Τριβαλλών, μίας θρακικής φυλής που καταλάμβανε μία μεγάλη περιοχή στα βόρεια της Θράκης. Απεβίωσε σε ηλικία 92 ετών και τον διαδέχτηκε ο δεύτερος γιος του, Σιτάλκης, που φαίνεται να διέθετε την πολεμική ανδρεία τού πατέρα του και να χρησιμοποίησε όλες τις φυλές για πόλεμο κατά της Μακεδονίας.
Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη δεν έχει καμία σχέση με τον μυθικό βασιλιά Τήρη η Τηρέα και το Τήρης πιθανόν δεν ήταν το πραγματικό του όνομα. Γιος του Τήρη Α΄ ήταν και ο Σπαράδοκος, που βασίλευσε ως υποτελής τού Σιλτάκη.
Είχε τέκνα:
2. Τήρης Β΄, βασίλευσε σε ένα τμήμα του βασιλείου των Οδρυσών, στα υπόλοιπο βασίλειο βασίλευσαν οι Μήτοκος και Μαισάδης.
3. Τήρης Γ΄ (ή Σκοστόδοκος), γιος και διάδοχος τού Αμάδοκου Β΄. Συμμάχησε με τον Κερσοβλέπτη εναντίον του Φιλίππου Β΄ χάνοντας τέλος το βασίλειό του το 353 π.Χ.
4. Τήρης Δ΄ γιος τού Κότυος Δ΄, που βασίλευσε το 149 π.Χ.
5. Τίρις αναφέρεται σαν ηγεμών Θραξ
Παραπομπές
Κατηγορία:Βασιλείς των Οδρυσών
Κομήτης Χολμς
thumb|250px|Ο κομήτης Χολμς κατά το ξέσπασμα του 2007 Ο κομήτης Χολμς ή 17Ρ/Χολμς (17P/Holmes) είναι περιοδικός κομήτης του Ηλιακού Συστήματος, ο οποίος ανακαλύφθηκε από τον ερασιτέχνη αστρονόμο Έντουιν Χολμς τις 6 Νοεμβρίου 1892. Αν και συνήθως παραμένει αχνός, ο κομήτης έγινε εύκολα ορατός με γυμνό οφθαλμό τον Οκτώβριο του 2007, όταν αύξησε τη λαμπρότητά του περίπου μισό εκατομμύριο φορές σε μια περίοδο μόλις 42 ωρών, η μεγαλύτερη αύξηση που έχει παρατηρηθεί σε κομήτη. Επίσης, η κόμη του ήταν για ένα σύντομο χρονικό διάστημα το μεγαλύτερο αντικείμενο στο Ηλιακό Συστήμα, μεγαλύτερο ακόμη και από τον Ήλιο, αν και η μάζα της ήταν απειροελάχιστη. Πιθανότερη αιτία θεωρείται η απόσπαση μεγάλων κομματιών από το πυρήνα του κομήτη.
Ανακάλυψη
thumb|220px|left|Ο κομήτης τις 10 Νοεμβρίου 1892, κοντά στο γαλαξία της Ανδρομέδας Ο κομήτης Χολμς ανακαλύφθηκε από τον Έντουιν Χολμς στις 6 Νοεμβρίου 1892, ενώ παρατηρούσε το διπλό σύστημα αστέρων Μι Ανδρομέδας. Στην αρχή νόμιζε ότι ήταν ο γαλαξίας της Ανδρομέδας, αλλά όταν παρατήρησε το αντικείμενο καλύτερα είδε ότι ήταν κάτι διαφορετικό. Παρατήρησε ότι ο κομήτης είχε λαμπρό πυρήνα και η κόμη είχε διάμετρο 5 λεπτών της μοίρας. Η ανακάλυψή του το 1892 ήταν δυνατή λόγω της μεγάλης αύξησης στο φαινόμενο μέγεθος του κομήτη, η οποία ήταν παρόμοια με το ξέσπασμα του 2007. Έφτασε κατά προσέγγιση σε φαινόμενο μέγεθος 4 ή 5 πριν να ξεθωριάσει ύστερα από μία περίοδο αρκετών εβδομάδων.
Η ανακάλυψη του κομήτη επιβεβαιώθηκε από τον Έντουαρτ Γουόλτερ Μάουντερ (Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γρήνουιτς, Αγγλία), Ουίλιαμ Χένρυ Μάου (Αγγλία) και Κίντ (Αγγλία). Ο κομήτης επίσης ανακαλύφθηκε ανεξάρτητα από τον Τόμας Ντείβιντ Άντερσον (Εδιμβούργο, Σκωτία) στις 8 Νοεμβρίου και από τους Μάικ Μπράουν (ΗΠΑ) και Τζον Ντάβιντσον Έουεν (Αυστραλία) στις 9 Νοεμβρίου.
Επειδή το περιήλιο του κομήτη βρίσκεται σε απόσταση 2 ΑΜ από τον Ήλιο, οι εκτιμήσεις της τροχιάς του κομήτη ήταν δύσκολες. Οι πρώτοι υπολογισμοί της ελλειπτικής τροχιάς του 17P/Χολμς έγιναν ανεξάρτητα από τον Χάινριχ Κρόιτς και τον Τζορτζ Μέρυ Σηρλ. Οι τροχίες που προτάθηκαν ήταν διαφορετικές με το περίηλιο να μπορούσε να λάβει χώρα σε ένα μεγάλο εύρος ημερομηνιών. Μετέπειτα παρατηρήσεις τελικά έδειξαν ότι η ημερομηνία περιηλίου ήταν τις 13 Ιουνίου του 1892, δηλαδή περίπου πέντε μηνές πριν την ανακάλυψη. Ο κομήτης είχε τότε τροχιακή περίοδο 6,9 χρόνων. Αυτοί οι υπολογισμοί απέδειξαν ότι ο κομήτης δεν ήταν η επιστροφή του κομήτη Μπιέλα, όπως αρχικά είχε ειπωθεί από κάποιους επιστήμονες.
Το ξέσπασμα του 2007
Κατά τη διάρκεια της επιστροφής του το 2007, ο Χολμς πέρασε από το περιήλιό του στα μέσα Μαΐου και μετά άρχισε να εξασθενεί σε λαμπρότητα, όπως ήταν αναμενώμενο. Όμως, 172 μέρες μετά το περιήλιο, ο κομήτης αύξησε απροσδόκητα το μέγεθός του από περίπου 17 σε περίπου 2,8 σε μια περίοδο μόνο 42 ωρών, καθιστώντας τόν ορατό με γυμνό μάτι. Αυτό αντιπροσωπεύει μια αλλαγή στη φωτεινότητα κατά περίπου μισό εκατομμύριο φορές και είναι το μεγαλύτερο γνωστό ξέσπασμα κομήτη. Το ξέσπασμα έλαβε χώρα από τις 23 έως 24 Οκτωβρίου 2007. Το πρώτο πρόσωπο που φέρεται να παρατηρήσε την αλλαγή ήταν ο Ενρίκες Σαντάνα στην Τενερίφη των Καναρίων Νήσων. Ο Σαντάν παρατήρησε τον κομήτη τις 24 Οκτωβρίου και υπολόγισε ότι είχε μέγεθος 8,4. Λεπτά αργότερα, ο Ραμόν Νάβες στη Βαρκελώνη παρατηρήσει τον κομήτη σε μέγεθος 7,3. Ο ρυθμός με τον οποίο αύξανε τη φωτεινότητά του ήταν κατά μέσο όρο 0,5 βαθμοί/ώρα. Έγινε εύκολα ορατός με γυμνό μάτι σαν ένα φωτεινό κίτρινο «αστέρι» στον Περσέα, και στις 25 Οκτωβρίου ο 17P/Χολμς εμφανίστηκε ως το τρίτο πιο λαμπρό «αστέρι» στον εν λόγω αστερισμό, με φαινόμενο μέγεθος μεταξύ 2,6 και 2,8.
Ενώ τα μεγάλα τηλεσκόπια είχαν ήδη δείξει τις μικρής κλίμακας λεπτομέρειες του κομήτη, με γυμνό μάτι οι παρατηρητές είδαν απλώς το Χολμς ως ένα αστεροειδές αντικείμενο μέχρι τον Οκτώβριο του 26. Μετά την ημερομηνία αυτή, ο 17P/Χολμς άρχισε να μοιάζει περισσότερο με κομήτη στους παρατηρητές δια γυμνού οφθαλμού. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος του κομήτη, η τροχιά του βρισκόταν στο κοντά στο σημείο της αντίθεσης με τη Γη, με αποτέλεσμα η ουρά, που έδειχνε μακριά από τον Ήλιο, ήταν ευθυγραμμισμένη με την Γη, και έτσι ο κομήτης φαινόταν σαν μια φωτεινή σφαίρα.
Ο κομήτης όχι μόνο έγινε πιο φωτεινός, αλλά επίσης διογκώθηκε σε μέγεθος, καθώς η κόμη του επεκτάθηκε. Στα τέλη του Οκτωβρίου του 2007, η φαινόμενη διάμετρος της κόμης του αυξήθηκε από 3,3' για πάνω από 13', περίπου το μισό της διαμέτρου της Σελήνης στο νυχτερινό στον ουρανό. Σε απόσταση περίπου 2 ΑΜ, αυτό σημαίνει ότι η πραγματική διάμετρος της κόμης ήταν πάνω από 1 εκατομμύριο χιλιόμετρα, ή περίπου το 70% της διαμέτρου του Ήλιου. Συγκριτικά, η Σελήνη απέχει 380.000 χιλιόμετρα από τη Γη. Ως εκ τούτου, κατά το ξέσπασμα του 2007 του κομήτη Χολμς η κόμη ήταν μια σφαίρα μεγαλύτερη από τη διάμετρο της τροχιάς της Σελήνης γύρω από τη Γη. Το Νοέμβριο του 2007, η κόμη είχε διάμετρο 1,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα και είχε μεγαλύτερο όγκο από τον Ήλιο, δίνοντας για μικρό χρονικό διάστημα στο κομήτη το τίτλο του ουρανίου σώματος με τη μεγαλύτερη εκτεταμένη ατμόσφαιρα στο ηλιακό σύστημα. Η κόμη συνέχισε να επεκτείνεται και τον Ιανουάριο του 2008 είχε διάμετρο ίση με πέντε ηλιακές διαμέτρους, αλλά είχε επίσης και πολύ χαμηλή επιφανειακή λαμπρότητα.
Ο κομήτης παρέμεινε ορατός μέχρι τον Φεβρουάριο του 2008 αν και είχε γίνει ένας δύσκολος στόχος με μέγεθος περίπου 5 στον αστερισμό του Περσέα. Η κόμη του είχε διάμετρο μεγαλύτερη από 2 μοίρες όπως φαινόταν από τη Γη, και έτσι είχε πολύ μικρή φωτεινότητα επιφάνειας.
Ερωφίλη (θεατρική παράσταση, 1934)
μικρογραφία|250px|Από το πρόγραμμα της παράστασης, σκίτσο του [[Γιάννης Τσαρούχης|Γιάννη Τσαρούχη]] Η παράσταση του έργου του Γεωργίου Χορτάτζη, Ερωφίλη, - η πρώτη παράσταση της «Ερωφίλης» στο ελληνικό θέατρο - δόθηκε από την Λαϊκή Σκηνή του Κάρολου Κουν, στις 20, 21, και 22 Απριλίου του 1934, στο θέατρο Ολύμπια των Αθηνών.
Κομήτης Χολμς
Επιστημονικά αποτελέσματα
Κατά το ξέσπασμα του 2007 η παρατήρηση του κομήτη ήταν δύσκολη, εξαιτίας της μεγάλης λαμπρότητας της κόμης. Το ΔΤΧ φωτογράφησε το πυρήνα του κομήτη τις 4 Νοεμβρίου 2007 και εν συνεχεία έγινε επεξεργασία στην εικόνα ώστε να γίνουν ορατές οι διαφορές στην κατανομή σκόνης γύρω από τον πυρήνα. Η εικόνα έδειξε ότι η σκόνη είναι περισσότερη σε δύο εκ διαμέτρου αντίθετες περιοχές δίνοντας στο πυρήνα εμφάνιση παπιγιόν. Με χρήση φίλτρων Λαπλάς έγιναν ορατά μέσα στη κόμη του κόμητη 16 θράσματα με διάμετρο από 10 μέχρι 100 μέτρα, τα οποία έφεραν τη δική του κόμη, καθώς και λωρίδες σκόνης. Αυτά τα θράσματα με το πέρασμα του χρόνου γίνονταν όλο και λιγότερο λαμπρά και στο τέλος έγιναν ανενεργά. Οι λωρίδες σκόνης, όπως και η ύπαρξη θραυσμάτων, υπονοούν ότι ο κομήτης διασπάστηκε από ένα μη-παλιρροϊκό γεγονός.
Ερωφίλη (θεατρική παράσταση, 1934)
Η παράσταση χαρακτηρίστηκε θεατρικό γεγονός τόσο από τους συγχρόνους της όσο και από τους μεταγενέστερους, καθώς πρώτη φορά στα ελληνικά θεατρικά χρονικά, χρησιμοποιήθηκαν μορφές και στοιχεία του λαϊκού θεάτρου, όπως η Παντομίμα και η δημοτική (κρητική) μουσική προκειμένου «σε μια στιγμή κομβική για το ελληνικό θέατρο του πρώτου μισού του 20ου αιώνα να καταστρατηγηθεί συνειδητά η ιστορική και γεωγραφική πιστότητα, πρακτική που αργά ή γρήγορα θα αναγνωρίσει ως νόµιµη αρχικά ο θεατρικός και κατόπιν ο φιλολογικός κόσµος της χώρας.».
Κομήτης Χολμς
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Χολμσ
Ερωφίλη (θεατρική παράσταση, 1934)
Ο Κάρολος Κουν αναφερόμενος στις θεατρικές του αναζητήσεις της εποχής εκείνης καθορίζει την τεχνοτροπία του ως λαϊκό εξπρεσσιονισμό (στυλιζάρισμα ορισμένων εκφραστικών μέσων προκειμένου να αποδοθεί το πριτιμίβ λαϊκό στοιχείο) εξηγώντας ότι «Τα αισθητικά στοιχεία που με συνεπήραν τότε, συνδέονταν με το Ελληνικό Λαϊκό, το κάπως σχηματοποιημένο, όπως φανερωνότανε στη ζωή τη γνήσια χωριάτικη και νησιώτικη, στα δημοτικά μας τραγούδια και πιο πίσω, στις Βυζαντινές αγιογραφίες και στα αρχαία αγγεία».
Το χρονικό της παράστασης
Ο Τσαρούχης είχε ήδη συγκεκριμένη εικόνα για το πως θα παρουσιαζόταν η Ερωφίλη : Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, εκείνος εισηγήθηκε στο Κάρολο Κουν, την χρονική και γεωγραφική μεταφορά του δράματος, από την Αίγυπτο που το είχε τοποθετήσει ο ποιητής, στην Ελλάδα του 1930.
Συγκεκριμένα, είχε προτείνει στον Κουν: '«[...] Θέλει µακριά µαλλιά, στριµµένα µουστάκια σαν τον Αθανάσιο Διάκο, περικεφαλαίες και θώρακες σαν το Μέγα Αλέξανδρο του Καραγκιόζη και τους αρχαίους ήρωες του Θεόφιλου, χαρτονένιες πανοπλίες όπως το γαϊτανάκι. Οι γυναίκες πρέπει να είναι ανδροπρεπείς σαν τις ηρωίδες της παντοµίµας που είχα δει στο θέατρο του Πειραιώς.»'''
Ο ίδιος ο Τσαρούχης παραδέχτηκε ότι την οπτική του διαμόρφωσε ο Φώτης Κόντογλου και συγκεκριμένα οι περίφημες εικονογραφήσεις του για το λήμμα του «Ερωτόκριτου» στην «Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού» το 1929, που εκτός από τα κοστούμια καθόρισε και τα σκηνικά της παράστασης. Αλλά και στην επιλογή της μουσικής υπήρξε μια σημαντική καινοτομία, άμεσα συνδεδεμένη όμως με τον χαρακτήρα της παράστασης. Την παράσταση συνόδευε ζωντανή μουσική από δυο περίφημους τότε Κρητικούς οργανοπαίκτες, το Νικόλα Κουφιανό (λύρα) και τον Αντωνάκης Τσεσµές (σαντούρι), που έπαιξαν παραδοσιακούς κρητικούς σκοπούς.
Οι ηθοποιοί δε, είχαν ανταποκριθεί σχεδόν ένα χρόνο πριν, στο κάλεσμα της Λαϊκής Σκηνής με την ίδρυση δραματικής σχολής. Μετά την πάροδο 7 μηνών, που οι νεαροί μαθητές - στην πλειοψηφία τους, προερχόμενοι από τα εργατικά στρώματα της Αθήνας (όπως εξάλλου ήθελαν οι δημιουργοί του νέου αυτού θεάτρου) -μάθαιναν την υποκριτική ταυτόχρονα με την προετοιμασία της παράστασης, η Ερωφίλη παρουσιάστηκε τελικά στο κοινό, τον Απρίλιο του 1934 στο νοικιασμένο για την περίπτωση θέατρο Ολύμπια (έδρα της Λυρικής Σκηνής).
Κρίσεις και σχολιασμοί
Σύμφωνα με τον θεατρολόγο Βάλτερ Πούχνερ η Ερωφίλη επιβιώνει στην λαϊκή προφορική παράδοση πολλών περιοχών της Ελλάδας, με την μορφή σύντομων θεατρικών παραστάσεων (αποσπάσματα  του θεατρικού έργου)  και στις «Ομιλίες» (το λαϊκό θέατρο των Επτανήσων στον 18ο αιώνα) αλλά και στα αποκριάτικα δρώμενα στο Καρπενήσι και στα Ζαγοροχώρια.
Πριν από τον Πούχνερ ωστόσο για την λαϊκότητα της Ερωφίλης είχε κάνει πρώτος λόγο ο Νίκος Βέης, με αφορμή τη συγκεκριμένη παράσταση.
Στην παραπάνω άποψη υπερθεμάτισε και ο Γεράσιμος Άννινος που στην εφημερίδα «Πρωία» κάνει λόγο  για τις προσωπικές του αναμνήσεις από δρώμενα σχετικά με την Ερωφίλη την περίοδο των Απόκρεων και μέσα στην Αθήνα. Αν και η μαρτυρία του Άννινου δεν έχει διασταυρωθεί ακόμα και σήμερα, ωστόσο συνδέει το Κρητικό θέατρο με το παραδοσιακό λαϊκό θέατρο της εποχής, και την Παντομίμα (που  ο συν-δημιουργός τη παράστασης την ανακάλυψε  σε ένα λαϊκό θέατρο στο Πασαλιμάνι, στο «Θέατρο  Παντομίμας του Αλέκου Χρυσοστομίδη»).
Πηγές - Παραπομπές
Κατηγορία:1934 Ε
Επαναστατικός Εξεγερσιακός Στρατός Ουκρανίας
Ιστορία
αριστερά|μικρογραφία|290x290εσ|Το Tachanka που χρησιμοποιήθηκε από στρατιώτες του Μαύρου Στρατού στο μουσείο της [[Χουλιαϊπόλε.]]
Ο Νέστορ Μαχνό και ο Αντάρτικος Αναρχικός Στρατός
Η κυβέρνηση των Μπολσεβίκων και οι διοικητές του Κόκκινου Στρατού αναφερόταν συχνά στον Μαύρο Στρατό ως «δυνάμεις Μαχνοβιστών», επειδή αρνούνταν κατηγορηματικά να παραχωρήσουν στους Ουκρανούς αναρχικούς το καθεστώς του να έχουν στρατό ή αναγνωρισμένο θεσμικά πολιτικό κίνημα. Ο Βολίν περιέγραφε τον Ανατρεπτικό Μαύρο Στρατό της εποχής (λιγότερο το ιππικό του, που συνήθως δραστηριοποιούνταν μακριά στις πεδιάδες) ως εξής: Το πεζικό, όταν δεν πολεμούσε, ηγούνταν της πορείας του στρατού. . . [Ο Μαύρος Στρατός χρησιμοποιούσε επίσης ιππήλατες άμαξες] тачанка ή tachanka. Κάθε μια από αυτές τις άμαξες σύρονταν από δύο άλογα, μετέφεραν τον οδηγό στο μπροστινό κάθισμα και δύο στρατιώτες πίσω τους. Σε ορισμένες απ΄αυτές, είχε τοποθετηθεί ένα πολυβόλο στη μέση του καθίσματος. Ακολουθούσε στη σειρά κατά τη πορεία το πυροβολικό. Μια τεράστια μαύρη σημαία ανέμιζε πάνω στη πρώτη άμαξα. Ήταν κεντημένα σε ασήμι στις δύο πλευρές της τα συνθήματα Ελευθερία ή Θάνατος και Η Γη στους Αγρότες ή τα Εργοστάσια στους Εργάτες.
Ένα βασικό εμπόδιο για τον αναρχικό στρατό, και αυτό που ποτέ δεν ξεπέρασε καθ 'όλη τη διάρκεια της ύπαρξής του, ήταν η έλλειψη πρόσβασης σε πρωτογενείς βιομηχανικούς πόρους παραγωγής, ειδικά εργοστάσια ικανά να παράγουν μεγάλες ποσότητες όπλων και πυρομαχικών. Το αίτημα μεγάλης κλίμακας εξοπλισμού από την κυβέρνηση των Μπολσεβίκων στη Μόσχα, απορρίφθηκε και χωρίς τα δικά του κέντρα κατασκευής οπλοστασίων, ο Μαύρος Στρατός αναγκάστηκε να βασιστεί σε συλλήψεις αποθηκών πυρομαχικών και προμήθειες από εχθρικές δυνάμεις και να κατάσχει τρόφιμα και άλογα από τον ντόπιο άμαχο πληθυσμός.
Ανταρσίες στο Κόκκινο Στρατό στην Ουκρανία
Μέχρι τον Μάιο του 1919, η κυβέρνηση των Μπολσεβίκων είχε αποσύρει τις περισσότερες δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού από την Ουκρανία μετά τις επιτυχίες του Λευκού στο νότο. Τα εναπομείναντα στρατεύματα του Ερυθρού Στρατού που είχαν μείνει σε διάφορα μέρη της Ουκρανίας υποπτεύονταν τους διοικητές τους και ήταν οργισμένοι για τις αποσύρσεις στρατού από την Ουκρανία, τις οποίες θεώρησαν αφαίρεση από τον επαναστατικό αγώνα. Στα τέλη Ιουλίου του 1919, τα αποσπάσματα του Ερυθρού Στρατού που αριθμούσαν περίπου 40.000 στρατεύματα στην Κριμαία, στασίασαν και έδιωξαν τους διοικητές τους. Πολλοί πήγαν να ενταχθούν στον αναρχικό Μαύρο Στρατό του Μαχνό. Η ανταρσία διοργανώθηκε από μερικούς αναρχικούς συντρόφους του Μαχνό που είχαν παραμείνει διοικητές στις τάξεις του Ερυθρού Στρατού, συμπεριλαμβανομένων των Καλάσνικοφ, Ντερμέντζι και Μπούντανοφ. Αυτοί ήταν που οργάνωσαν τη μεταβίβαση δυνάμεων. Μεγάλος αριθμός στρατιωτών του Ερυθρού Στρατού προχώρησε από το Novi Bug στην Pomoshchnaya αναζητώντας τον Μαύρο Στρατό του Μαχνό, φέρνοντας μαζί τους, ως αιχμάλωτους, τους πρώην διοικητές τους: Kochergin, Dybets και άλλους. Οι στασιαστές εντάχθηκαν στις δυνάμεις του Μαύτου Στρατού στο Dobrovelychkivka του δήμου της Χερσώνας στις αρχές Αυγούστου 1919. Για την κυβέρνηση των Μπολσεβίκων στη Μόσχα, αυτή η λιποταξία ήταν ένα μεγάλο πλήγμα, καθώς σχεδόν τίποτα πλέον δεν έμενε από το Κόκκινο Στρατό στη νότια Ουκρανία και την Κριμαία, και η επιρροή των Μπολσεβίκων στην περιοχή εξαφανίστηκε.
Εκστρατεία κατά του Ντένικιν και του Λευκού Στρατού
Ο Μαχνό και ο Ουκρανικός αναρχικός Μαύρος Στρατός, που είχαν αρχικά κηρυχτεί ως «ληστές» και «παράνομοι» από την Μπολσεβίκικη κυβέρνηση της Μόσχας, καλωσορίστηκαν απ' αυτήν όταν ο στρατηγός Αντόν Ντενίκιν απείλησε να καταλάβει τη Μόσχα σε μια κίνηση προς την πόλη το 1919. Αφού συνήψε συμφωνία με την Προσωρινή Επαναστατική Επιτροπή της νεοκηρυχθήσης Ουκρανικής Λαϊκής Δημοκρατίας, ο Μαχνό και οι υφιστάμενοι διοικητές του σχεδίασαν να στρέψουν τον Μαύρο Στρατό ανατολικά και να επιτεθούν στον Εθελοντικό Στρατό του Ντενίκιν και στις γραμμές προμήθειάς του, ελπίζοντας να διαλύσουν τις γραμμές του.
Ο Μαύρος Στρατός είχε υποχωρήσει προς τα δυτικά σε όλη την Ουκρανία. Αλλά το απόγευμα της 25ης Σεπτεμβρίου 1919, στράφηκε ξαφνικά ανατολικά, επιτιθέμενος στις κύριες δυνάμεις του στρατού του Στρατηγού Ντενίκιν. Η πρώτη σύγκρουση πραγματοποιήθηκε αργά το βράδυ κοντά στο χωριό Kruten'koe, όπου η πρώτη ταξιαρχία πεζικού του Μαύρου Στρατού προχώρησε προς τις θέσεις του Λευκού Στρατού. Τα στρατεύματα του Ντενίκιν υποχώρησαν για να πάρουν καλύτερες θέσεις. Αρχικά, ο Ντενίκιν πίστευσε ότι η κίνηση ήταν παραπλανιτική ή αναγνωριστική, και δεν ανταπόδωσε, έχοντας καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το μεγαλύτερο μέρος του αναρχικού στρατού ήταν ακόμα αποσυρμένο στα δυτικά. Ωστόσο, στη μέση της νύχτας, όλα τα στρατεύματα του Μαχνό άρχισαν μια επίθεση προς τα ανατολικά. Οι κύριες δυνάμεις του Λευκού Στρατού στην περιοχή ήταν συγκεντωμένες κοντά στο χωριό Peregonovka, το οποίο χωριό ήταν κατειλημμένο από αναρχικές μονάδες. Ξεκίνησε μια σφοδρή μάχη, και οι αναρχικές δυνάμεις στο χωριό άρχισαν να χάνουν έδαφος, πιεζόμενες από ενισχύσεις του Λευκού Στρατού, συμπεριλαμβανομένων συνταγμάτων πεζικού αποτελούμενων κυρίως από νέους και φανατικούς αντικομμουνιστικούς αξιωματικούς. Το αρχηγείο του Μαχνό, καθώς και όλοι στο χωριό που μπορούσαν να χειριστούν ένα τουφέκι, οπλίστηκαν και μπήκαν στη μάχη. Με την προσέγγιση των δυνάμεων ιππικού του Μάχνο, τα στρατεύματα του Λευκού Στρατού υποχώρησαν από το χωριό της Peregonovka. Έγινε μια σφοδρή μάχη έξω από την πόλη, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων μάχης σώμα-με-σώμα. Ένα Λευκό σύνταγμα αναγκάστηκε να υποχωρήσει, αρχικά αργά και με ομαλό τρόπο, αλλά καθώς οι μάχες κινήθηκαν κοντά στον ποταμό Sinyukha, η υποχώρηση μετατράπηκε σε άτακτη φυγή. Άλλα συντάγματα που το είδαν αυτό, πανικοβλήθηκαν, και άρχισαν να υποχωρούν άτακτα και αυτά, ακολουθούμενα στο τέλος από όλα τα στρατεύματα του Ντενίκιν εκεί. Οι περισσότεροι διέφυγαν κολυμπώντας στον ποταμό Sinyukha, αλλά εκατοντάδες πέθαναν στο ποτάμι και στις όχθες του.
Πρώτη αποκήρυξη της συμμαχίας
Μέχρι το 1920, ο Λεον Τρότσκι, ως Πολεμιστής του Ερυθρού Στρατού, είχε καταφύγει σε τακτικές τρομοκρατίας, διατάσσοντας το θάνατο χιλιάδων Ουκρανών χωρικών και αγροτών πιστών στον Μαύρο Στρατό του Μαχνό. Ο Τρότσκι απέσυρε επίσης σκόπιμα τα στρατεύματα του Κόκκινου Στρατού από τις θέσεις τους στο νότιο μέτωπο, επιτρέποντας στις δυνάμεις των Τσαρικοών Κοζάκων να κατακλύσουν τη νότια Ουκρανία. Αρχικά, ο Μαχνό και ο Μαύρος Στρατός υποχώρησαν, ακολουθούμενοι από ένα καραβάνι Ουκρανών προσφύγων. Επιτιθέμενοι και πάλι, οι δυνάμεις του Μαχνό εξέπληξαν τα αντεπαναστατικά συντάγματα του στρατηγού Πιότρ Νικολάιεβιτς Βράνγκελ στη νότια Ουκρανία, συλλαμβάνοντας 4.000 αιχμαλώτους και καταλαμβάνοντας αποθήκες όπλων και πυρομαχικών, και εμποδίζοντας τον Βράνγκελ να επιτάξει τη συγκομιδή σιτηρών εκείνης της χρονιάς στην Ουκρανία.
Μπολσεβίκικη-Μαχνοβιστική Συνθήκη Πολιτικής και Στρατιωτικής Συμμαχίας
Ο Τρότσκι προσέφερε για άλλη μια φορά συμμαχία, στέλνοντας μια πληρεξούσια αντιπροσωπεία από την Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος των Μπολσεβίκων, με επικεφαλής τον σύντροφο Ιβάνοφ για να προτείνει μια στρατιωτική και πολιτική συνθήκη συμμαχίας. Ο Μαχνό συμφώνησε υπό τη ρήτρα αμνήστευσης όλων των αναρχικών κρατουμένων σε ολόκληρη τη Ρωσία. Η συνθήκη συντάχθηκε και υπογράφηκε στις 15 Οκτωβρίου 1920 στο Starobel'sk από αναρχικούς στρατιωτικούς και πολιτικούς εκπροσώπους και την μπολσεβίκικη κομμουνιστική αντιπροσωπεία. Η συνθήκη, μαζί με μια αντιπροσωπεία Μαχνοβιστών ταξίδεψαν στη συνέχεια στην πόλη του Χάρκοβο που κατέχονταν από τους Μπολσεβίκους, για επίσημη επικύρωση και για τον σχεδιασμό μιας κοινής στρατιωτικής στρατηγικής. Χρησιμοποιώντας τα όπλα και τα πυρομαχικά που είχαν καταληφθεί προηγουμένως από τις ταξιαρχίες πεζικού του στρατηγού Βράνγκελ στη νότια Ουκρανία, ο Μαχνό και ο Μαύρος Στρατός συνέχισαν τις εκκαθαρίσεις του Κοζάκικου ιππικού στη Κριμαία, και βοήθησαν στον εξαναγκασμό σε υποχώρηση των υπολοίπων ταξιαρχιών πεζικού του Βράνγκελ. Μετά από μια αποτυχημένη βόρεια επίθεση εναντίον του Ερυθρού Στρατού, ο Βράνγκελ και οι τελευταίες από τις δυνάμεις του εκκενώθηκαν από τη Σεβαστούπολη από το Λευκό και Γαλλικό Ναυτικό στις 14 Νοεμβρίου 1920.
Ωστόσο, η Μπολσεβίκικη Κομμουνιστική κυβέρνηση στη Μόσχα αρνήθηκε αρχικά να δημοσιεύσει τη Μπολσεβίκικη-Μαχνοβική Συνθήκη ή να αναγνωρίσει την ύπαρξη επίσημης συμμαχίας εκτός της Ουκρανίας. Συνέχισε επίσης να καταγγέλλει τον αναρχισμό ως παράνομο πολιτικό κίνημα αλλού στη Ρωσία, επιταχύνοντας μαζικές συλλήψεις και κρατήσεις αναρχικών σε όλες τις περιοχές της χώρας υπό τον έλεγχο των Μπολσεβίκων και του Κόκκινου Στρατού. Μετά την πίεση του Μαχνό, η Κεντρική Επιτροπή στη Μόσχα δημοσίευσε τελικά το στρατιωτικό τμήμα της συνθήκης Μπολσεβίκων-Μαχνοβιστών, ακολουθούμενο μια εβδομάδα αργότερα από το πολιτικό τμήμα. Παραλείφθηκε μια τέταρτη ρήτρα σχετικά με τη σύσταση αυτόνομων επιτροπών αποτελούμενων από εργαζομένους και αγρότες για αυτοδιοίκηση περιοχών που κατέχει ο Μαύρος Στρατός.
Δεύτερη αποκήρυξη
Σύντομα κατέστη σαφές γιατί η Μόσχα αντιστάθηκε στη δημοσιοποίηση της συνθήκης Μπολσεβίκων-Μαχνοβιστών. Στις 26 Νοεμβρίου 1920, λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της επιτυχημένης επίθεσής τους εναντίον του Λευκού Στρατού του Στρατηγού Βράνγκελ στην Κριμαία, το προσωπικό του αρχηγείου του Μαχνό και αρκετοί υφιστάμενοι διοικητές του Μαύρου Στρατού έφτασαν στο αρχηγείο του Νότιου Μετώπου του Κόκκινου Στρατού για να συμμετάσχουν μαζί με διοικητές του Κόκκινου Στρατού σε ένα κοινό συνέδριο προγραμματισμού. Κατά την άφιξή τους, συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν επιτόπου από εκτελεστικό απόσπασμα του Κόκκινου Στρατού. Συνελήφθη επίσης και εξετελέσθη η αντιπροσωπεία των Μαχνοβιστών για τη συνθήκη, η οποία βρίσκονταν ακόμη στο Χάρκοβο. Στη συνέχεια, οι Μπολσεβίκοι έστειλαν 5 τακτικούς στρατούς με αριθμό άνω των 350.000 με θωρακισμένα αυτοκίνητα, πυροβολικό, αεροσκάφη και θωρακισμένα τρένα, με σκοπό την καταστροφή του κινήματος των Μαχνοβιστών. Ο μαχνοβιστικός στρατός που μόλις αριθμούσε τους 10.000 άντρες, συνέχισε να μάχεται και επιδράμει σε όλη την Ουκρανία και τη Νότια Ρωσία, πολεμόντας συνεχώς κατά πολύ μεγαλύτερων και καλύτερα εξοπλισμένων μονάδων του κόκκινου στρατού. Τον Αύγουστο του 1921, ο μαχνοβικός στρατός έπαψε να είναι οργανωμένη δύναμη, με αριθμό μόνο 1.200-2.000 ανδρών διάσπαρτα σε όλη την Ουκρανία. Ένας άσχημα τραυματισμένος Μαχνό διέσχισε με 77 άντρες του τον ποταμό Δνείστερο προς τη Ρουμανία στις 28 Αυγούστου 1921. Οι τελευταίες δυνάμεις των Μαχνοβιστών καταστράφηκαν στα τέλη του 1922, αλλά μια υπόγεια παρουσία Μαχνοβιστών θα παρέμενε μέχρι μέσα στη δεκαετία του 1940.
Οργάνωση
Στα μέσα της δεκαετίας του 1919, ο Επαναστατικός Ανατρεπτικός Στρατός της Ουκρανίας (ΕΑΣΟ) είχε μια δύναμη περίπου 15.000 ανδρών, οργανωμένος σε μία ταξιαρχία ιππικού και τέσσερις ταξιαρχίες πεζικού, ένα σύνταγμα πολυβόλων με 5000 όπλα, και ένα απόσπασμα πυροβολικού. Στο αποκορύφωμά του τον Δεκέμβριο του 1919, είχε περίπου 83.000 πεζικάριους, 20.135 στο ιππικό, 1.435 πολυβόλα, και 118 κανόνια, καθώς και επτά θωρακισμένα τρένα και μερικά θωρακισμένα αυτοκίνητα. Ήταν οργανωμένος σε τέσσερα Σώματα και το στρατηγικές εφεδρείες. Κάθε Σώμα είχε μια ταξιαρχία πεζικού και μια ταξιαρχία ιππικού. Κάθε ταξιαρχία είχε 3-4 συντάγματα κατάλληλα διαμορφωμένα.
Η δομή του ΕΑΣΟ δεν ήταν αυτή ενός παραδοσιακού στρατού. Αντ 'αυτού, η ΕΑΣΟ ήταν μια δημοκρατική πολιτοφυλακή βασιζόμενη σε στρατιωτικές επιτροπές και γενικές συνελεύσεις. Οι αξιωματικοί με τη συνήθη έννοια καταργήθηκαν. Αντ 'αυτού, όλοι οι διοικητές ήταν εκλέξιμοι και ανακλήσιμοι. Πραγματοποιούνταν τακτικές μαζικές συνελεύσεις για να συζητήσουν τα θέματα πολιτικής. Ο στρατός βασιζόταν στην αυτοπειθαρχία και όλοι οι πειθαρχικοί κανόνες του στρατού ήταν εγκεκριμμένοι από συνελεύσεις στρατιωτών.
Αυτή η οργανωτική δομή χρησιμοποιήθηκε αργότερα στην οργάνωση πολιτοφυλακών που δημιουργήθηκαν από αναρχικούς στην Ισπανική Επανάσταση και τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο.
Διοικητές
δεξιά|μικρογραφία|290x290εσ|Διοικητές του Μαύρου Στρατού, 1919: Simon Karetnik (3ος αριστερή πλευρά), [[Νέστορ Μαχνό ('Πατερούλης') (κέντρο) και Fedir Shchus (1ος δεξιά πλευρά).]]
Πισοδέρι
Το Πισοδέρι είναι χωριό χτισμένο στις πλαγιές του όρους Βαρνούντα σε υψόμετρο περίπου 1.420 μέτρων και αποτελεί τον πιο ορεινό οικισμό του Νόμου Φλώρινας και ανήκει στον Δήμο Πρεσπών. Στην κοινότητα Πισοδερίου ανήκει και ο οικισμός Βίγλα, πολύ γνωστός για τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες που επικρατούν εκεί τον χειμώνα αλλά και για το Χιονοδρομικό Κέντρο που λειτουργεί εκεί.
Τοπωνύμιο
Η ονομασία Πισοδέρι είναι Αρχαιομακεδονική και προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων [α] πίσος = λιβαδότοπος, βατή τοποθεσία ή πίσσον = όρος, βουνό και [β] δέρα, δέρη, δέρις= υπερβολή όρους, τράχηλος Άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι προήλθε από τη Μεσαιωνολατινική λέξη passatorium = στενό πέρασμα, αυχενοδιάβαση. Και οι δύο εκδοχές αφενός ανταποκρίνονται πλήρως στην τοπογραφία ολόκληρης της περιοχής γύρω από τον οικισμό αλλά και ότι πρόκειται για τοπωνυμία που καθιερώθηκε πριν από την κάθοδο των Αβάρων το 580 μ.Χ. στη Βαλκανική Χερσόνησο.
Δημογραφία
Πρωτοαναφέρεται σε ένα οθωμανικό «τεφτέρι» του 1481 με την ονομασία Ipsoder και με πληθυσμό 12 οικογένειες. Το 1876 ζούσαν 200 οικογένειες που μειώθηκαν το 1905 σε (170), το 1971 σε (48), το 1981 σε (30) και σύμφωνα με την Απογραφή του 2011 ο πληθυσμός του ανέρχεται σε μόλις (7) μόνιμους κατοίκους. Οι κάτοικοί του είναι Βλαχόφωνοι απόγονοι εκλατινισμένων Μακεδονό-Δωριέων, κλεισουροφύλακες από την εποχή των Αρχαιo-Μακεδόνων που συνέχισαν τόσο επί Βυζαντινοκρατίας όσο και επί Τουρκοκρατίας και είχαν τα ίδια προνόμια με τους Ντερβενοχωρίτες του Ισθμού της Κορίνθου. Το 1748 ο βαλής της Ρούμελης [ολόκληρη η σημερινή Ελλάδα] Γιάγκα πασάς ανέθεσε απ΄ ευθείας στους χριστιανούς να φυλάττουν την τάξη και τα ντερβένια. Έτσι οι Πισοδερίτες έγιναν ντερβδεντζήδες [ένοπλοι φύλακες στενωπών] αλλά και χαντζήδες [πανδοχείς] και τζελέπηδες [ενοικιαστές φόρων]. Δεν ασχολήθηκαν ποτέ με τη γεωργία ούτε με την κτηνοτροφία. Μετά την καταστροφή της Νικολιτσάς απο τους Αλβανούς το 1700 οι Πισοδερίτες ανέλαβαν το παντοπωλειακό μικρεμπόριο υπερδιακοσίων οικισμών των περιοχών Φλώρινας, Πρέσπας, Κορεστιών και Ντεβολέας (σήμερα ανήκει στην Αλβανία). Ο πληθυσμός του Πισοδερίου άρχισε να φθίνει όταν άρχισαν να σχηματίζονται εμπορικές παροικίες τους, στη διπλανή Φλώρινα, στο Άργος Ορεστικό, στην Καστοριά, στις Σέρβικες πόλεις Νις, Παζάρεβατς, Ρέσνα και Μοναστήρι, καθώς και στις Ευρωπαϊκές πόλεις Χάρκοβο (Ουκρανία), Κίσνιεβο (Βεσσαραβία), Βουδαπέστη, Βουκουρέστι, Τεργόβιστα (Ρουμανία) και Πλέβνα (Βουλγαρία), αλλά και εκτός Ευρώπης, στην Αίγυπτο και στις ΗΠΑ. Μέχρι το 1876 η γη που εκτείνεται από το χωριό Άλωνα Φλωρίνης μέχρι το χωριό Ανταρτικό Φλωρίνης ανήκε στη βαλιντέ Σουλτάνα. Όταν το θησαυροφυλάκιό της αποφάσισε να πωλήσει την έκταση οι κάτοικοι του Πισοδερίου ζήτησαν να αγοράσουν τη γη που ήταν κτισμένο το χωριό τους και τα γύρω του δάση. Μετά από περιπέτειες τον Αύγουστο του 1876 ο Αλβανός [καθολικός] Εδουάρδος Τζιβανάκις πώλησε έκταση 17.000 περίπου στρεμμάτων στους οκτώ εκπροσώπους των κατοίκων του Πισοδερίου. Η δασική έκταση μετατράπηκε το 1924 σε Συνεταιρισμό Διαχειρίσεως Συνιδιοκτησίας Δάσους Πισοδερίου με αρχικά [363] συνεταιριστικά μερίδια και συνεχίζει να λειτουργεί έως σήμερα 2021.
Ιστορία
Το Πισοδέρι κτίσθηκε στην αρχή της μήκους 70 περίπου χιλιομέτρων στενωπού, η οποία χωρίζει την οροσειρά του Βαρνούντα από τον ορεινό όγκο του Βιτσίου αλλά και ενώνει τον Λυγκηστικό [κατά την αρχαιότητα] και σήμερα κάμπο της Φλώρινας με τις περιοχές της Πρέσπας, Καστοριάς, Ντεβόλι [σήμερα Αλβανία]. Ο αυχένας της Βίγλας Πισοδερίου με υψόμετρο 1.553 μ. είναι από τους πρωτο-χρησιμοποιηθέντες αυχένες της Βαλκανικής Χερσονήσου και ο οικισμός του Πισοδερίου είναι ένας από τους υψηλότερους μόνιμα κατοικούμενους οικισμούς των Βαλκανίων με υψόμετρο 1420 μ.
Το 337 π.Χ. ο Αλέξανδρος επιστρέφοντας από τον βασιλιά της Ιλλυρίας Γλαυκία πήρε τον ευθύτερο και λιγότερο κοπιαστικό δρόμο δηλαδή το πέρασμα της Λύγκου.
Ο Αρριανός ιστορώντας τη διαδρομή του Μ. Αλεξάνδρου, το θέρος του 335 π.Χ., από τη Θράκη προς το μεθοριακό φρούριό το, το Πήλιο [σήμερα Πηλjουρι στην Αλβανία], για να το σώσει από επίθεση των Ταυλάντιων, αναφέρει την πορεία του μέσω του κάμπου της Λυγκηστίδος [σήμερα Φλώρινας] προς τη Βρυγιά [σήμερα Πρέσπα] που υποχρεωτικά περνά από τον αυχένα της Βίγλας και αρχίζει η στενωπός που ξεκινά από το Πισοδέρι. Μετά τη διάσωση του Πηλίου ο Μ. Αλέξανδρος δια μέσου της ιδίας οδού σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα επέστρεψε, κτύπησε και κατέστρεψε την επαναστατήσασα Θήβα.
Το 100 π.Χ. ο Ρωμαίος ύπατος Σουλπίκιος Γάλβας χρησιμοποιώντας την ίδια στενωπό [αλλά με αντίθετη φορά δηλαδή από Κορυτσά προς Φλώρινα] …… και πορευθείς κατά Λύγκον εύπορον και ραδίαν οδόν……ανέβηκε την στενωπό μέχρι το Πισοδέρι και έφθασε στην τοποθεσία Κλεινές του κάμπου την Φλωρίνης, στα νώτα του στρατού του Φιλίππου του Ε΄ που τον περίμενε στην περιοχή του Μοναστηρίου [Bitola] και έτσι κατέκτησε την Άνω Μακεδονία
Από τη στενωπό του Πισοδερίου, που βρίσκεται στο μέσον της διαδρομής Αδριατική [Απολλωνία] - Αιγαίο [Θεσσαλονίκη] πέρασαν εκστρατεύοντας το 202 μ.Χ. ο Σέπτιμος Σεβήρος, το 217/8 μ.Χ. ο Οπέλλιος Μακρίνος, το 231/2 ο Σεβήρος Αλέξανδρος, το 242 μ.Χ. ο Γορδιανός ο Γ΄ που πήγε στους επαρχιακούς αγώνες "Ολύμπια" στη Βέροια, το 246 μ.Χ. ο Φίλιππος ο Άραψ και το 249/51 ο Δέκιος Τραϊανός κατά τους αγώνες του κατά τον Γότθων.
Το 475 μ.Χ. ο ιστορικός του Βυζαντίου Μάλχος αναφέρει ότι οι Γότθοι μετά την καταστροφή της Ηράκλειας [σημερινό Μπίτολα] διέφυγαν προς το Δυράχιο μέσω της διαβάσεως Πισοδερίου αφού κατέλαβαν αιφνιδιαστικά το φυλάκιο που ήταν στη θέση Βίγλα.
Το 976 μ.Χ. ο ιστορικός του Βυζαντίου Κεδρηνός αναφέρει ότι …άρχειν αυτών [Βουλγάρων] προχειρίζονται τέσσαρες αδελφοί, Δαβίδ, Μωυσής, Ααρών και Σαμουήλ .... Δαβίδ δε αναιρεθείς μέσου Καστορίας και Πρέσπας εις τας λεγομένας Καλάς Δρύς παρά τινων Βλάχων οδιτών Αυτοί οι βλάχοι οδίται [passatorio= οδίτης] που σκότωσαν τον αδελφό του τσάρου Σαμουήλ Δαυίδ Κομητόπουλο, ήταν οι φύλακες της στενωπού Πισοδερίου - Καστοριάς Πισοδερίτες στην τοποθεσία Καλαί δρύς που είναι η εξελληνισμένη εκδοχή του βλάχικού Cale di riss = οδός του λύγκου και.
Οι μεταλλικοί δίσκοι που βρέθηκαν στη Μονή της Αγίας Τριάδας [και σήμερα ευρίσκονται στο Εθνικό Μουσείο Αθηνών], φέρουν, ο πρώτος λατινική επιγραφή [MARCUS TULLIUS CICERO CONSUL], ο δεύτερος κουφική γραφή δηλ. γραφή που ξεκίνησε από την πόλη Κούφα του Ιράκ τον 6ο αιώνα μ.Χ. και εκφυλίσθηκε στα Βαλκάνια τον 13ο αιώνα και ο τρίτος με γοτθικά γράμματα την απεικόνιση του Χριστού ως αμνού, που απαγόρευσε το 629 μ.Χ. η Πενθέκτη εν Τρούλλω Σύνοδος στην Ανατολική Εκκλησία αλλά συνέχιζε να χρησιμοποιεί η Δυτική Εκκλησία. 'Ομοιες απεικονίσεις του Χριστού υπάρχουν στη Βενετία και στο Μουσείο του Μονάχου. Οι δίσκοι αυτοί πιθανόν να προέρχονται από λάφυρα των ενόπλων [αρματωλών] του Πισοδερίου στους οποίους το 1453 ο Σουλτάνος παραχώρησε [όπως σε όλους τους Βλάχους] το εξαιρετικό προνόμιο να φέρουν όπλα και να αυτοδιοικούνται επειδή.....είναι αλαφροί και γρήγοροι σαν ζαρκάδια ...κανείς δεν ριψοκινδυνεύει πόλεμο μαζί τους ούτε μπορεί να τους υποτάξει .....όπως τους χαρακτηρίζει από το 1159 ο Ραββίνος Βενιαμίν ο εκ Τουδέλας Κατά την εκστρατεία του Σουλεϊμάν Α΄ το 1529 κατά της Βιέννης, ανέθεσε στους Βλάχους τη φύλαξη των κλεισουρειών για να έχει ασφαλείς γραμμές επικοινωνίας. Οι δίσκοι αυτοί αποδεικνύουν ότι ένοπλοι Πισοδερίτες μετείχαν στις εκστρατείες των Τούρκων κατά της Βουδαπέστης και της Βιέννης, είχαν ενταχθεί στον στρατό του Σουλεϊμάν και ήταν τμήμα των λαφύρων που κράτησαν για την αμοιβή τους.
Ο αρματωλός Μεγδάνης [1660-1710] είχε την καταγωγή του από το Πισοδέρι.
Στην Επανάσταση των Ελλήνων του 1821 πρωταγωνίστησε ο Κωνσταντίνος Κασομούλης που αντιστάθηκε μέχρι θανάτου στην πολιορκία και πτώση της Νάουσας όπου και αιχμαλωτίσθηκε η δεύτερη σύζυγός του Αλεξάνδρα Κωνσταντίνου Τσάμη εκ Πισοδερίου. Τον αγώνα συνέχισαν ο γιός του Νικόλαος Κασομούλης που θεωρεί ως .....προπατορική πατρίδα [του] την κωμόπολιν Πισοδέρι... και επέζησε της Εξόδου του Μεσολογγίου και τα αδέλφια του, Γεώργιος και Δημήτριος. Επίσης εθελοντής στον αγώνα υπέρ της ανεξαρτησίας πήρε μέρος και ένα μέλος της Πισοδερίτικης οικογένειας Παπαδάμου που έκτοτε είχε την προσωνυμία επανάστασης.
Βλάχικο τραγούδι του Πισοδερίου περιγράφει την επιδρομή Τουρκαλβανών στο χωριό το 1877, την επιδειχθείσα διπλωματικότητα των κατοίκων και εν τέλει την αποφυγή της λεηλασίας του χωριού.
Πρό της επανάστασης του 1878 στη Δυτική Μακεδονία, το Πισοδέρι και γειτονικά χωριά, σύμφωνα με αναφορά του Έλληνα Προξένου, ο Γεώργιος Δούμας εκ Πισοδερίου συνδεδεμένος δια συγγενειών και συμφερόντων μετά του χωρίου τούτου και μετά των παρακείμενων χωρίων, βουλγαροφώνων αλλά ελληνιζόντων, Ζελόβου, Σμαρδεσίου, Κωστανεζίου συνεννοήθη και γίνεται εν αυτοίς ικανή ενέργεια προς παρασκευή ανδρών... συμπράττει και ο Μητροπολίτης Καστορίας.
Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης της Μακεδονίας τo 1878 ο ξακουστός αρματολός Βασίλης Ζιούρκας είχε ορμητήριό του το Πισοδέρι και συναγωνιστές του τους Πισοδερίτες Κ. Βλάχο, Μ. Βλάχο, Κ. Ντίμα, Ν. Καράντζια, Ν. Μάτσο κ.ά. Το καλοκαίρι του 1878, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης της Μακεδονίας, τάγμα Οθωμανικού Στρατού υπό τη διοίκηση του Ντελή Αχμέτ, έπεσε σε ενέδρα Ελλήνων επαναστατών με αρχηγούς τους Πισοδερίτες Φώτη Σπέρκο και Φώτη Οσντόλα στη Βίγλα Πισοδερίου με αποτέλεσμα την εξόντωση του τάγματος. Οι Έλληνες αντάρτες επέστρεψαν στο Πισοδέρι φέρνοντας 36 κεφάλια Οθωμανών, το μπαϊράκι [σημαία] και το ταμείο του τάγματος και πολλά όπλα και πυρομαχικά. Οι Πισοδερίτες από τον φόβο των αντιποίνων εγκατέλειψαν το χωρίο τους για αρκετό χρόνο.
Τον Ιούλιο του 1896 ήλθε και κρύφθηκε στο Πισοδέρι ο Ιωάννης Τσάμης και η ομάδα των επιζησάντων από το σώμα του Αθανασίου Μπρούφα. Ένα μήνα αργότερα αυτό το ανταρτικό σώμα κινήθηκε προς την Πρέσπα όπου οι οπλαρχηγοί του, Ιωάννης Τσάμης, Τάκης Περήφανος και Βάρτζης, διακήρυξαν: "ημείς Έλληνες όντες, Ελληνικήν την Μακεδονίαν θέλομεν και προς τούτο αγωνιζόμεθα". Μετά από πολλές περιπέτειες ο Ιωάννης Τσάμης πέρασε τον Οκτώβριο του 1896 τα ελληνοτουρκικά σύνορα και επέστρεψε στην Ελεύθερη Ελλάδα.
Το καλοκαίρι του 1897 Έλληνες αντάρτες με αρχηγούς τους Δημήτριο Νταλίπη, Καραγεώργη και Στέφο οχυρώθηκαν στο Πισοδέρι και διέκοψαν την επικοινωνία Μοναστηρίου-Κορυτσάς. Οι αντάρτες ενισχύθηκαν σε λίγες ημέρες με 160 άνδρες που τους εξόπλισε και διοικούσε άνδρας από τη Δυτική Μακεδονία που έκρυβε το όνομά του.
Κατά τον Μακεδονικό Αγώνα [1900 -1908] το Πισοδέρι θεωρείται από τον Μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανό Καραβάγγέλη ....πιστόν χωρίον της επαρχίας Πρεσπών.... ο Παύλος Γύπαρης θεωρεί το Πισοδέρι ως ..... το χωριό όπου δεν έχει ταίρι.... ο Daikin το χαρακτηρίζει ......ως σκαλοπάτι για τους Έλληνες αντάρτες....... ή ....απόρθητον φρούριον του Μακεδονικού Αγώνος.... όπου σχεδόν όλοι οι κάτοικοι είχαν οργανωθεί εις την Ελληνικήν Υπόθεσιν ως ένοπλοι, πράκτορες, οδηγοί, σύνδεσμοι, τροφοδότες .... Στο Πισοδέρι ενταφιάσθηκε κρυφά από τον παπά -Σταύρο Τσάμη το κεφάλι του Π. Μελά για να μην το βρούν οι Οθωμανοί και παραδόθηκε στη χήρα του, Ναταλία Μελά, μετά από χρόνια. Σπουδαίος Μακεδονομάχος και παράγοντας του Ελληνισμού της περιοχής ήταν και ο αδελφός του παπά-Σταύρου, Λάζαρος Τσάμης.
Στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στις 3 Οκτωβρίου 1915 Γάλλοι και Ρώσοι ανέβηκαν από τη Φλώρινα προς τη Βίγλα ... από φιδογυριστό δρόμο που κατασκεύασθηκε από Γάλλους μηχανικούς ..... πέρασαν από τη στενωπό του Πισοδερίου και προέλασαν προς Πρέσπες πιέζοντας τα Γερμανό-Βουλγαρικά στρατεύματα που υποχωρούσαν. Ο Βουλγαρικός Στρατός πήρε ως ομήρους επτά Πισοδερίτες όπου οδηγήθηκαν στην Πλέβνα, σε καταναγκαστικά έργα. Από τις κακουχίες και τις στερήσεις απεβίωσαν οι τέσσερεις και οι εναπομείναντες τρείς επέστρεψαν στο Πισοδέρι μετά από έξη χρόνια.
Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο περιήλθε στην Ιταλική ζώνη κατοχής και μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας οι Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής στην προσπάθειά τους να κρατήσουν ανοιχτή τη διάβαση/στενωπό του Πισοδερίου που τους επέτρεπε τη έξοδο στην Αδριατική επέβαλαν σκληρά στρατιωτικά μέτρα εκ των οποίων χάθηκαν αρκετοί άμαχοι κάτοικοι του χωριού και οι υπόλοιποι είτε μετακόμισαν στη Φλώρινα είτε κατέφυγαν σε πρόχειρες κατασκευές στα γύρω δάση.
Κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφύλιου και ειδικότερα τον Μάϊο του 1947, μετά τη μάχη της Βίγλας, ο Δημοκρατικός Στρατός (ΔΣ) απέκτησε το έλεγχο της περιοχής μέχρι τις λίμνες των Πρεσπών και τον διατήρησε μέχρι τον Αύγουστο του 1949. Στο διάστημα αυτό ο ΔΣ εγκατέστησε πυροβολαρχίες ορεινού πυροβολικού στο Πισοδέρι κάτω από την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής καθώς και στη Βίγλα, που έβαλαν κατά της Φλώρινας μέχρι τη λήξη του Εμφυλίου. Δύο από τα 14 πυροβόλα είναι σήμερα στην πλατεία Ομονοίας στη Φλώρινα. .
Βίγλα
Τοποθεσία σε υψόμετρο 1.550 μέτρα.
Στην τοποθεσία αυτή ο βασιλιάς Περσέας κατασκεύασε πυρσουρίδα, με την οποία οι Μακεδόνες πληροφορούνταν ταχύτατα τα γεγονότα. Αυτοί οι Μακεδόνες πυρσουροί, που υπηρετούσαν στην πυρσουρίδα του αυχένα, μετωνομάσθηκαν στα χρόνια της Ρωμαιοκρατίας σε βιγλάτορες και η πυρσουρίδα σε βίγλα. Η θέα προς τον κάμπο της Φλώρινας και προς τη στενωπό του Πισοδερίου είναι απεριόριστη γεγονός που αποδεικνύει τη στρατηγική της σημασία. Στην τοποθεσία αυτή λειτουργεί Χιονοδρομικό Κέντρο με μία απo τις πίστες του σε υψόμετρο 1.890 μέτρα.
Στην ίδια τοποθεσία (Βίγλα) βρίσκεται και η προτομή του παπά-Σταύρου Τσάμη. Ο Σταύρος Τσάμης υπήρξε έμπιστος συνεργάτης του επισκόπου Γερμανού Καραβαγγέλη, και του καπετάν Κώττα. Έμεινε γνωστός στην Ελληνική ιστορία ως ο επικεφαλής μεγάλου δικτύου πληροφόρησης του Ελληνικού Προξενείου Μοναστηρίου στη περιοχή Κορεστίων και Πρεσπών, και ως ο ιερέας που έθαψε και έκρυψε για χρόνια το κεφάλι του Παύλου Μελά. Βρήκε οικτρό θάνατο τον Αύγουστο του 1906 κοντά στη Βίγλα.
Cale Mare
Η Cale mare ή Μεγάλος Δρόμος είναι ο χωματόδρομος κάτω από τη σημερινή Εθνική Οδό, που αρχίζει από τη Βίγλα και δια μέσου του Πισοδερίου και πάντοτε στο κατώτατο σημείο της στενωπού οδηγεί στην Πρέσπα, Καστοριά και Κορυτσά. Αυτός είναι ο δρόμος που ακολουθούσαν οι Μακεδόνες, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Οθωμανοί κλπ.
Πηγές Αλιάκμονα
Είναι το μικρό ποτάμι που ξεκινά από τη Βίγλα, κατευθύνεται προς Καστοριά και μετά από στροφή χύνεται στον Θερμαϊκό κόλπο αφού έχει συγκεντρώσει δεκάδες παραπόταμους της Δυτ. Μακεδονίας.
Χωριό
Μέσα στο χωριό Πισοδέρι βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Χαραλάμπους. Άγνωστο πότε κτίσθηκε αλλά σίγουρα είναι παλαιότερο της Αγίας Παρασκευής. Εδώ θάφθηκε [πρώτη φορά] η κεφαλή του Π. Μελά.
Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής υπήρχε το 1730 και είναι βέβαιο, από εντοιχισμένη πλάκα, ότι ανακαινίσθηκε το έτος 1848. Εδώ ενταφιάσθηκε εν κρυπτώ στις 18 Οκτωβρίου 1904 από τον ιερέα Σταύρο Τσάμη [δεύτερη φορά] η κεφαλή του Παύλου Μελά
Ψηφιδωτό Μνημείο αποκαλύφθηκε τον Σεπτέμβριο του 2019 και απεικονίζει στο επάνω τμήμα του τον Παύλο Μελά και τον Μέγα Αλέξανδρο να κρατούν τον Ήλιο της Βεργίνας υπό τη σκέπη της Ελληνικής σημαίας, ενώ στο κάτω τμήμα απεικονίζεται η στιγμή της παράδοσης της κεφαλής του Παύλου Μελά στον ιερέα του χωριού παπά Σταύρο Τσάμη από δύο οπλαρχηγούς του Μακεδονικού Αγώνα.
Η Μοδέστειος Σχολή κτίσθηκε το 1900 με δωρεά 6.000 χρυσών νομισμάτων από τον Αγιοταφίτη Αρχιμανδρίτη Μόδεστο, κατά κόσμον Γεώργιο Μηνοΐδη, που γεννήθηκε στο Πισοδέρι [1831] και πέθανε στα Ιεροσόλυμα [1906]. Το 1903 άρχισε να λειτουργεί στο κτίριο ορφανοτροφείο με 150 αγόρια και 80 κορίτσια και Ημιγυμνάσιο, με έξοδα του Ελληνικού Προξενείου Μοναστηρίου. Μετά το κλείσιμο του σχολείου το κτίριο μετατράπηκε σε ξενώνα, ακολούθως περιήλθε στον Δήμο Πρεσπών που πρόσφατα το μεταβίβασε στον Συνεταιρισμό Δασοκτημόνων Πισοδερίου που το ανακαίνισε και το επανέφερε στην αρχική του κατάσταση. Στο προαύλιο της σχολής βρίσκεται η προτομή του Μοδέστου.
Στο χωριό βρίσκεται και η προτομή του Ν. Κασομούλη. Η οικογένεια Κασομούλη καταγόταν από το Πισοδέρι, μέλη της οποίας μετείχαν στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, με σημαντικότερο αγωνιστή, τον Νικόλαο Κασομούλη.
Έξω από το Πισοδέρι
Πολύ κοντά στον οικισμό, μόλις στα 2 χιλιόμετρα, λειτουργεί το Χιονοδρομικό Κέντρο Πισοδερίου, το οποίο απέχει 29 χιλιόμετρα από την πόλη της Φλώρινας.
Η Μονή Αγίας Τριάδος Πισοδερίου απέχει 4 χιλιόμετρα από το Πισοδέρι. Κτίσθηκε το 1050 μ.Χ., όπως προκύπτει από εντοιχισμένη πέτρινη πλάκα στη θύρα της εκκλησίας, και επισκευάσθηκε το 1836 και το 2016.
Με το υπ΄ αριθμόν 731/22-7-1974 ΦΕΚ τεύχος Β χαρακτηρίσθηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, κυρίως κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, όπου ήταν σημείο συναντήσεως ή και αποκρύψεως καπεταναίων ως ο Γεώργιος Κατεχάκης ή καπετάν Ρούβας, Παύλος Γύπαρης, Ευθύμιος Καούδης, Γεώργιος Δικώνυμος (αποκαλούμενος και Μακρύς λόγω του ύψους του), Κώττας, Παύλος Κύρου, Γεώργιος Σερίδης ή καπετάν Σπανός κ.ά. αλλά και μυστικός χώρος αποθήκευσης όπλων.
Στις 4 Σεπτεμβρίου 1905 ο υπολοχαγός Βλαχογιάννης αποθήκευσε 18 φορτία όπλων, ενέργεια που προκάλεσε στις 5 Ιανουάριο του 1906 τον εμπρησμό της Μονής από τους βούλγαρους κομιτατζήδες του Μήτρου Βλάχου , με αποτέλεσμα να χαθούν τέσσερα παλαιά χειρόγραφα, ο κώδικας της Μονής και περγαμηνές που χρονολογούνταν προ της Οθωμανικής κατακτήσεως της περιοχής το 1380.
μικρογραφία|αριστερά|Το χωριό Πισοδέρι. Η φωτογραφία έχει τραβηχτεί από την τοποθεσία «Πέτρα του φιλιού» (Κιάτρα αλ μπας, στα [[Βλάχικη γλώσσα|βλάχικα), ένας ορατός από το χωριό βράχος, όπου ανέβαιναν κατά παράδοση τα νιόπαντρα ζευγάρια για να δώσουν το πρώτο τους φιλί.]]
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:χωριά του νομού Φλώρινας Κατηγορία:Δήμος Πρεσπών
Φουκώ
Το επώνυμο Φουκώ μπορεί να αναφέρεται στα εξής πρόσωπα: