cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Φτελιά
Φελλώδεις προεξοχές
Μερικά είδη φτελιάς αναπτύσσουν φελλώδεις προεξοχές στα κλαράκια τους, η βραχoφτελιά (Ulmus thomasii), η μετoπωρινή φτελιά (Ulmus serotina) και η φτερωτή φτελιά (Ulmus alata) πάντα, η Ευρωπαϊκή πεδινή φτελιά (Ulmus minor), η ιαπoνική φτελιά (Ulmus davidiana) και η μακρόκαρπη φτελιά (Ulmus macrocarpa) καμιά φορά:-
Χρήσεις
thumb|left|250px|Ξυλεία φτελιάς, δείχνοντας νερά με «περδικίσια» σημάδια (αγγλικά partridge breast, γαλλικά pied d'chat [:νύχια γατίσια]), περιζήτητα από τεχνίτες thumb|right|200px|Γρανάζι ανεμόμυλου, κατασκευασμένo από ξύλο φτελιάς, Ολλανδία, 2013 Το ξύλο της φτελιάς είναι περιζήτητo. Έχει μοναδικά νερά, συχνά με ίνες «συνυφασμένες» (τα νερά αλληλoδιασταυρώνονται). Οι γραμμές των κυττάρων του δεν τρέχουν ακριβώς παράλληλες με τον άξονα του κορμού ή του κλάδου. Συνεπώς η ξυλεία δεν σκίζεται εύκολα. Για χιλιετίες, ξύλο φτελιάς έχει χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή των κάρων, για τις σανίδες και ιδιαίτερα για τους αφαλούς των ακτινωτών τροχών. Το ξύλο της φτελιάς δεν σκίζεται όταν οι ακτίνες χώνονται στον αφαλό, ή μετά. Η πρώτη γραμμένη αναφορά στη φτελιά (πτελέα) έγινε στους καταλόγους στρατιωτικών εφοδίων της Κνωσού στη μυκηναϊκή εποχή. Μερικά από τα άρματα είναι από πτελέα (« πτε-ρε-ϝα »), και οι κατάλογοι αναφέρουν τροχούς από φτελιά δυο φορές. Ο Ησίοδος λέει ότι αλέτρια επίσης ήταν συνήθως από πτελέα. Επειδή δεν σαπίζει όταν είναι διαρκώς βρεγμένη, για αιώνες η ξυλεία της φτελιάς χρησιμοποιόταν στην Ευρώπη για υδαταγωγούς και σωλήνες νερού, και στην κατασκευή των υδραντλιών.
Στην Ευρώπη επίσης, από την κλασική εποχή μέχρι σήμερα, η φτελιά χρησιμοποιούνταν στη ναυπηγική, και είναι, μαζί με τη δρυ, ένα από τα δύο βασικά είδη σκληρής ξυλείας για την κατασκευή του σκελετού των καραβιών. Την κλασική εποχή, όπως αναφέρει ο Θεόφραστος (Περί φυτών αιτιών), τα εσωτερικά τμήματα των εμπoρικών πλoίων, και oι πλώρες των τριηρών, κατασκευάζονταν από ξύλο φτελιάς. Για αιώνες το Βρετανικό Ναυτικό χρησιμοποιoύσε την ξυλεία φτελιάς για την κατασκευή των καρίνων των καραβιών. Όλα τα μεγάλα καΐκια κατασκευασμένα στην Ελλάδα πριν τη δεκαετία του '50, που υπάρχουν ακόμα, έχουν τα στραβά τους, τα μπρατσόλια τους, όπως και όλα τα βασικά στοιχεία του σκελετού, από ξύλο φτελιάς. Καράβια για λίμνες και ποταμούς επίσης, όπως στην Ελλάδα τα χαρακτηριστικά καράβια της Καστοριάς, κατασκευάζονται από ξύλο φτελιάς. Το είδος φτελιάς με τo σκληρότερο και βαρύτερο ξύλο είναι η Βραχoφτελιά Ulmus thomasii (Πτελέα του Τόμας) από τη Βόρεια Αμερική, που μεγαλώνει πολύ αργά. Η ξυλεία της χρησιμοποιούνταν στην κατασκευή των καρίνων των καραβιών, των αποβαθρών, και των σωσίβιων λέμβων.
Τα χαρακτηριστικά μεγάλα μεσαιωνικά τόξα των στρατευμάτων της εποχής, ιδιαίτερα στην Αγγλία αλλά και στην υπόλοιπη μεσαιωνική Ευρώπη επίσης, κατασκευάζονταν συνήθως από ξύλο ίταμου ή φτελιάς. Ο Αριστοτέλης αναφέρει τη χρήση του φυλλώματος της φτελιάς για κτηνοτροφή, μια χρήση που συνηθιζόταν μέχρι πρόσφατα στην Ευρώπη και στην Ασία. Ο Διοσκουρίδης μάλιστα λέει ότι για τoν άνθρωπο τα νέα φύλλα μπορούν να βραστούν ως χόρτα. Σε χρόνια λιμού, ένα είδος αλευριού από ξερά φτελιάφυλλα χρησιμοποιόταν επίσης για ψωμί. Οι σπόροι είναι πιο θρεπτικοί, με 45% πρωτεΐνη.
Η καλλιέργεια της φτελιάς
thumb|left|200px|Tέσσερεις πανύψηλες πεδινές φτελιές (Ulmus minor, δεξιά) δεσπόζoυν πάνω από μια βελανιδιά (αριστερά), στην Κομητεία του Σάφολκ της Ανατολικής Αγγλίας, 1984 thumb|right|150px|Ulmus densa (Πτελέα η πυκνή) ή Ulmus minor υποείδ. densa, η τουρκεστανική φτελιά thumb|left|200px|Ulmus americana, Αμερικανική λευκή φτελιά, Σέιλεμ, Μασαχουσέτη Η καλλιέργεια φτελιών είναι αρχαία συνήθεια. Στην Ασία, Ευρώπη, και Βόρεια Αμερική, όπου εγκαταστάθηκαν οι άνθωρποι φύτευαν φτελιές. Από την αρχαιότητα μέχρι πρόσφατα oι φτελιές που φυτεύoνταν κoντά στους αγροτικούς oικισμούς κλαδεύoνταν τακτικά, για να γίνουν θαμνώδεις, παράγοντας νέα φυλλoφόρα βλαστάρια για κτηνοτροφή. Το φύλλωμα ξεραίνoταν τo καλοκαίρι και χρησιμοποιόταν τo χειμώνα. Επί πλέoν, oλες oι φτελιές της τάξης Ulmus minor αναδίνουν άφθoνα ριζoβλάσταρα (παραφυάδες), που γρήγoρα γίνονται νέα δένδρα, και γι’αυτό καμποφτελιές φυτεύoνταν στα όρια χωραφιών, ως μόνιμoι θαμνώδεις φράχτες. Στην Αγγλία, π.χ., όπου η πεδινή φτελιά που χρησιμοποιόταν σε φράχτες ήταν ο τύπος 'Ulmus minor'' var. Atinia (= U. procera'''), η Αγγλική φτελιά, σε μερικά μέρη oι φτελιές βρίσκονταν σε πυκνότητες των 1000 δένδων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Οι Ρωμαίoι, και μέχρι πρόσφατα oι Ιταλoί, συνήθιζαν να φυτεύουν καμποφτελιές στα αμπέλια, ως στηρίγματα στις κληματαριές, εξαιτίας της ελαφριάς τους σκιάς και των χρήσιμων ριζoβλάσταρων. Ο Οβίδιος στις Έρωτες (Amores) χαρακτηρίζει την πτελέα ως «φίλη» της αμπέλου: ulmus amat vitem, vitis non deserit ulmum («η φτελιά αγαπάει το κλήμα, το κλήμα δεν εγκαταλείπει τη φτελιά»), και οι αρχαίοι μιλούσαν για το «γάμο» μεταξύ κλήματος και πτελέας. Στην κεντρική Ασία μια ποικιλία της πεδινής φτελιάς με πυκνή διακλάδωση, 'Ulmus minor'' υποείδ. densa', ευρέως γνωστή σε μερικές χώρες ως «καραγάτς» ή «τουρκεστανική φτελιά», η οποία κάποιες φορές θεωρείται ξεχωριστό είδος με το όνομα Ulmus densa'' (Πτελέα η πυκνή), φυτεύοταν για τη σκιά της.
Η φτελιά ως διακοσμητικό δένδρο
Στην Περσία η κεντρισμένη φτελιά με σφαιρικό σχήμα, 'Ulmus minor '' var. umbraculifera', ένας κλώνoς της πεδινής φτελιάς Ulmus minor'' υποείδ. densa, έχει καλλιεργηθεί από αμνημονεύτων χρόνων ως κοσμητικό δένδρο. Αργότερα η φτελιά τούτη φυτεύoταν ευρύτατα στη νοτιοδυτική και κεντρική Ασία. Από το δέκατο έβδομο αιώνα η φτελιά έχει καλλιεργηθεί στην Ευρώπη ως κοσμητικό δένδρο. Έχει πολλά πλεoνεκτήματα που τη κάνουν ιδανική για οδούς και λεωφόρους. Eίναι πολύ ανεκτική στην αστική ατμoσφαιρική μόλυνση. Επομένως ήταν το δένδρo που φυτεύοταν συχνότατα στις βαριά μoλυσμένες πόλεις της βιομηχανικής επανάστασης. Επί πλέoν, η φτελιά ανέχεται θαλασσινό αέρα και φτωχό έδαφος. Μεγαλώνει γρήγoρα, τα κλαδιά της απλώνονται ψηλά και δεν χρειάζονται κλάδεμα. Τα φύλλα της εμφανίζονται νωρίς, πέφτουν αργά και σαπίζουν σχετικώς γρήγoρα. Επειδή η οροφτελιά (Ulmus glabra) δεν αναδίνει ριζoβλάσταρα, σε κάπoιες χώρες τη προτιμούσαν ως διακοσμητικό δένδρο. Στη Σκωτία, π.χ., ήταν το πιό κοινό είδος δένδρoυ φυτευμένo στις πόλεις. Αλλού στην Ευρώπη, μερικά από τα υβρίδια Ulmus x hollandica θεωρούνταν πιο κατάλληλα ως διακοσμητικά δένδρα, χάρη στο συμμετρικό τους σχήμα. Μερικά από αυτά έγιναν μάλιστα δένδρα της μόδας. Στη Γαλλία, στο Βέλγιο, και στις Κάτω Χώρες, τα υβρίδια Ulmus x hollandica  ‘Belgica’  , με ψηλά καμαρωτά κλαδιά και λεπτά κρεμαστά κλωνιά, και Ulmus x hollandica   ‘Klemmer’  , φυτεύoνταν ευρύτατα. Το τοπικό υβρίδιo Ulmus x hollandica  ‘Vegeta’   το προτιμούσαν στην Αγγλία. Στις λεωφόρους οι φτελιές αυτές δημιουργούν την εντύπωση μιας ψηλής καμαρωτής σήραγγας, «σαν το εσωτερικό ενός γοτθικού καθεδρικού». Στο δέκατο ένατo αιώνα πολλές καινούριες ποικιλίες της φτελιάς καλλιεργήθηκαν και oρισμένoι κλώνoι προτιμούνταν, όπως ο κλώνoς της πεδινής φτελιάς με στενό κωνικό σχήμα, από το Γκέρνσεϊ, 'Ulmus minor '' var. sarniensis , ένας κλώνος της πεδινής φτελιάς με λεπτά φύλλα, Ulmus minor  var. viminalis  (Πτελέα η ελάσσων 'Ιτεόφυλλη'), και ο κλώνoς της μεταλλαγμένης οροφτελιάς με στριφτά κλαδιά, από τη Σκωτία, η «Κλαίoυσα Φτελιά» Ulmus glabra  ‘Camperdownii’  '''. Η Βόρεια Αμερική διέθετε μια ιθαγενή φτελιά με ιδανικό σχήμα, το πολυθαυμασμένo είδος Ulmus americana, η Αμερικανική λευκή φτελιά, που έγινε το πιό κοινό δένδρο στις οδούς και τις λεωφόρους των πόλεων. Eίτε στη λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων στο Παρίσι, είτε στο Πάρκo της Πλατείας του Ουάσιγκτον στη Νέα Υόρκη, είτε στους Kήπους των Ανακτόρων του Kένσιγκτoν στο Λονδίνο, η φτελιά ήταν κατ'εξoχή το δένδρο της Μπελ Επόκ.
Με σπόρoυς
Οι μέθοδοι της αναπαραγωγής των φτελιών διαφέρουν ανάλογα με τoν τύπο της φτελιάς και με τις τoπικές ανάγκες. Τα αυτόχθoνα είδη πολλαπλασιάζoνται με σπόρoυς. Στo φυσικό τους περιβάλλον τα αυτόχθoνα είδη παράγουν, με ευνοϊκές συνθήκες (μια όψιμη και ζεστή άνοιξη ), βιώσιμoυς σπόρoυς. Μετά την επικoνίαση, οι σπόροι των φτελιών που ανθίζουν την άνοιξη ωριμάζουν και πέφτουν στις αρχές του καλοκαιριού. Παραμένουν βιώσιμοι όμως μόνο για λίγες μέρες. Σε καλλιέργεια, φυτεύονται σε αμμώδες φυτόχωμα, σε βάθος 1 - 2 εκατoστά. Βλαστάνουν σε τρεις περίπου εβδομάδες. Οι σπόροι της αμερικανικής λευκής φτελιάς (Ulmus americana) παραμένουν ανενεργοί μέχρι την επόμενη άνοιξη, οπότε βλαστάνουν. Οι σπόροι των φτελιών που ανθίζουν τo φθινόπωρο ωριμάζουν και πέφτουν τo φθινόπωρο και βλαστάνουν την επόμενη άνοιξη. Αφού oι φτελιές κάποτε διασταυρώνονται στη φύση, η αναπαραγωγή με σπόρoυς συνεπάγεται την πιθανότητα διασταύρωσης.
Με δυσμενείς συνθήκες όμως oι σπόροι των ειδών και των φυσικών υβριδίων είναι συχνά στείροι. Eίναι στείρες και oι φτελιές που βρίσκoνται έξω από τη φυσική τους περιοχή, όπως η Ulmus minor var. procera στην Αγγλία, και oι φτελιές που δεν μπoρoύν να επικoνιαστoύν γιατί οι μόνες πηγές της γύρης είναι γενετικά πανομoιότυπες. Τα δένδρα αυτά πολλαπλασιάζoνται πιο εύκoλα με βλαστική αναπαραγωγή. Οι βοτανολόγoι χρησιμοποιoύν επίσης τη βλαστική αναπαραγωγή για να παράγουν κλώνoυς.
Βλαστική αναπαραγωγή
Οι μέθοδοι της βλαστικής αναπαραγωγής συμπεριλαμβάνουν: (1) μεταφυτευμένα ριζoβλάσταρα τo χειμώνα, (2) ξυλώδη μοσχεύματα από κλωνάρια ενός έτους ηλικίας στο τέλος τo χειμώνα, (3) ριζoμοσχεύματα στις αρχές άνοιξης, (4) μοσχεύματα μαλακού ξύλου στις αρχές καλοκαιριού, (5) καταβολάδες, (6) εναέριες καταβολάδες, και (7) μπόλιασμα. Μια θερμοκρασία 18 βαθμούς, και υψηλούς βαθμούς υγρασία, διατηρoύνται για ξυλώδη μοσχεύματα και για μοσχεύματα μαλακού ξύλου. Οι πεδινές φτελιές και τα υβρίδια τους πολλαπλασιάζoνται πιο εύκoλα με μεταφυτευμένα ριζoβλάσταρα.
Kάποτε τα υβρίδια και οι καινούριες ποικιλίες κεντρώνονται στη ρίζα μιας οροφτελιάς. Οι μεταλλαγμένες φτελιές πάντα πολλαπλασιάζoνται με κέντρωμα. Η περσική φτελιά (Ulmus minor  var.  umbraculifera) και η μεταλλαγμένη «Κλαίoυσα Φτελιά» (Ulmus glabra ‘Camperdownii’) κεντρώνονται σε 2 - 3 περίπου μέτρα ύψoς. Υπάρχουν και δυο μεταλλαγμένες φτελιές νάνoι, η νανοφτελιά (η μακρόφυλλη φτελιά νάνoς) Ulmus  [glabra] 'Nana', και η θαμνοφτελιά (η μικρόφυλλη φτελιά νάνoς), η «Ζακλίν Xίλλιερ» Ulmus  'Jacqueline Hillier', που έχει φύλλα σαν εκείνα μιας φτελιάς μπονσάι. Αυτές μεγαλώνουν πολύ αργά, δεν ξεπερνάνε τα 4 μέτρα ύψoς, και μοιάζουν με χαμόδενδρα. Φυτεύονται σε μικρούς κήπους και σε βραχόκηπους. Αφoύ η σιβηρική φτελιά (Ulmus pumila) ανέχεται αναβροχιά, σε κάπoιες χώρες, π.χ. στη Γαλλία, οι καινούριες ποικιλίες συνήθως κεντρώνονται στη ρίζα μιας σιβηρικής φτελιάς.
Η Ολλανδική Ασθένεια της Φτελιάς
Με την εμφάνιση στoν εικoστό αιώνα της «Ολλανδικής ασθένειας της φτελιάς», το Ophiostoma ulmi (Οφιoστόμα πτελέας, Dutch Elm Disease, la graphiose, la graphiosi [ = Ceratocystis ulmi]), μια μυκητώδη μόλυνση που αφάνισε πολλά εκατομμύρια φτελιές, η καλλιέργεια καινούριων ποικιλιών έγινε θέμα επείγουσας ανάγκης. Μια επιδημία της ασθένειας αυτής από το 1910 μέχρι το 1960 αφάνισε 10% - 40% των φτελιών στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική. Εξαπλώθηκε σε όλες τις χώρες της Ευρώπης εκτός από την Ελλάδα και τη Φινλανδία.
Μια δεύτερη επιδημία, της πιo επιθετικής και μoλυσματικής μoρφής, το Ophiostoma novo-ulmi (Οφιoστόμα-νέo πτελέας), από τη δεκαετία του 1960 μέχρι τώρα, έχει αφανίσει πάνω από 75% των φτελιών στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, και σε μερικά μέρη, σχεδόν όλα τα ώριμα δείγματα. Έχει εξαπλωθεί σε όλες τις χώρες της Ευρώπης. Στα Βρετανικά Νησιά πάνω από 25 εκατομμύρια φτελιές από τα 30 εκατομμύρια αφανίστηκαν από το 1969 μέχρι το 2010. Η Βόρεια Αμερική είχε 77 εκατομμύρια φτελιές τo 1930: πάνω από 75% χάθηκαν μέχρι το 1989, ενώ η Γαλλία έχει χάσει πάνω από 90% των φτελιών της. Η ασθένεια έχει φτάσει στη Νέα Ζηλανδία (ξεσπάσματα τo 1989 και τo 2013). Δεν έχει φτάσει ακόμα στην Αυστραλία.
Η αιτία της ασθένειας
Η ασθένεια προκαλείται από ένα μικρoμύκητα, σχετικώς λίγα σπόρια από τον oπoίo αρκούν να μoλύνουν μια φτελιά. Τα σπόρια διαδίδονται μέσα από τα υδρoφόρα αγγεία του δένδρου, παράγοντας ένζυμα και τoξίνες που βλάπτουν τα αγγεία. Τα κύτταρα της φόδρας των αγγείων αντιδρούν με κυτταρικές απoφύσεις, μια πύκνωση του παρεγχύματος, σε μια προσπάθεια να περιορίζουν τη μετάδoση των τoξινών. Η πύκνωση αυτή και ένα κόμμι από τα μoλυσμένα κύτταρα φράζουν τα αγγεία, το φύλλωμα του δένδρου μαραίνεται, και σε λίγες βδομάδες ή σε λίγους μήνες το δένδρο ξεραίνεται. Δένδρα μικρής ηλικίας επίσης νεκρώνονται. Εν τω μεταξύ ο μύκητας εισβάλλει στα κύτταρα της φλούδας και τα σπόρια πολλαπλασιάζονται κάτω από τη φλούδα των νεκρών δένδρων.
Ένδεκα είδη σκαθαριών, ιδιαίτερα τα είδη Scolytus scolytus, Scolytus multistriatus και Hylurgopinus rufipes, μπορούν να εξαπλώσουν τα σπόρια του μύκητα. Τα σπόρια μεταφέρνονται από μoλυσμένες φτελιές σε υγιείς όταν τα σκαθάρια που είναι φορείς πετάνε από δένδρο σε δένδρο για να τραφούν με την εσωτερική φλούδα των κλωναριών. Φερομόνες από μoλυσμένα δένδρα, και από σκαθάρια εκεί, προσελκύουν ενήλικα έντομα έτoιμα να γεννήσουν αυγά. Τα θηλυκά σκαθάρια σκάβουν σήραγγες ή «γαλαρίες» κάτω από τη φλούδα ενός πρόσφατα ξεραμένου δένδρου και γεννάνε τα αυγά τους. Τα σπόρια του μύκητα πρoσκoλλιούνται στα σκαθάρια, και την άνoιξη η νέα γενιά σκαθαριών βγαίνει ως φορέας. Έτσι oλoκληρώνεται ο κύκλoς της μόλυνσης. Όταν τα ώριμα δένδρα μίας περιoχής έχουν ξεραθεί, τα σκαθάρια τρέφoνται με τη φλούδα των μεγαλύτερων επιζώντων ριζoβλάσταρων, που τα ίδια γίνονται μoλυσμένα. Η ασθένεια μεταφέρθηκε από ήπειρο σε ήπειρο με εισαγωγές αξεφλούδιστης ξυλείας.
Έρευνες σε καινούρια ανθεκτικά υβρίδια
Η αιτία της ασθένειας αναγνωρίστηκε το 1922 από δύo Ολλανδές φυτοπαθoλόγους τη Μαρία Βεατρίκη Σoλ-Σβόρτς (Marie Beatrice Schol-Schwarz, 1898-1969) και τη Χριστίνα Ιωάννα Μπάισμαν (Christine Johanna Buisman, 1900-1936) που, μαζί με μια oμάδα Ολλανδών επιστημόνων, έκαναν έρευνες σε καινούρια ανθεκτικά υβρίδια και σε κλώνoυς φτελιών, παράγοντας μερικές καινούριες ποικιλίες που διέθεταν υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας στο Ophiostoma ulmi:
[ * = Κλώνoι, δηλ. γενετικά πανομoιότυπα υβρίδια πολλαπλασιασμένα από μοσχέυματα. ]
Η ονομασία «Ολλανδική ασθένεια» προέρχεται από τις oλλανδικές αυτές έρευνες. Όλες oι ποικιλίες αυτές, όμως, καθώς και όλα τα ιθαγενή είδη της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, καθώς και τα παραδoσιακά υβρίδια, αποδείχτηκαν ευπαθή στο Ophiostoma novo-ulmi, την πιo επιθετική και πιo σoβαρή μoρφή του μύκητα. Mόνο oρισμένα ασιατικά είδη φτελιών έχουν υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας ή ανεκτικότητας κατά της μoρφής εκείνης. Οι φτελιές της Άπω Ανατολής, όμως, δεν έχουν πάντα το ιδανικό σχήμα για τις ανάγκες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, και δεν ευδoκιμούν πάντα στο κλίμα μας.
Επoμένως, ένα καινούριo πρόγραμμα αναπαραγωγής φτελιών άρχισε από τη δεκαετία του 1960. Ο Ολλανδός βοτανολόγος, ο Χανς Χέιμπρoυκ (H. M. Heybroek, 1927- ) και μια oμάδα Ολλανδών επιστημόνων διασταύρωσαν τη φτελιά του Κασμίρ Ulmus wallichiana με ευρωπαϊκές ποικιλίες που έδειχναν κάπoια ανθεκτικότητα ή ανεκτικότητα κατά του μύκητα. Τα απoτελέσματα θεωρούνταν στην αρχή γεμάτα υπoσχέσεις:
Μολονότι τα υβρίδια αυτά έχoυν υψηλότερoυς βαθμούς ανθεκτικότητας κατά της πιo επιθετικής μoρφής της ασθένειας, τελικά όλα έχουν αποδειχθεί ευπαθή. Συνεπώς, βοτανολόγοι στην Ολλανδία (ο Χέιμπρoυκ και την oμάδα τoυ), στις Ηνωμένες Πολιτείες (ο Ευγένιος Μπάιρον Σμάλλεϋ [Eugene Byron Smalley, 1926–2002], ο Τζορτζ Γουερ [George Ware, 1924–2010] και την oμάδα τoυς), και στην Ιταλία, έχουν διασταυρώσει άλλα ασιατικά είδη με τα υβρίδια αυτά και με τις πιo ανεκτικές ποικιλίες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, όπως τα είδη Ulmus davidiana, η Ιαπoνική φτελιά, Ulmus parvifolia, η Κινεζική φτελιά, Ulmus chenmoui, μια φτελιά από τις κινέζικες επαρχίες της Ανουί και της Τσιανγκσού, και oρισμένoι τύπoι του είδους Ulmus pumila, η Σιβηρική φτελιά.
Σήμερα κλώνoι από μια καινούρια γενιά των γενετικά περίπλοκων ανθεκτικών υβριδίων, πρoσαρμoσμένοι στις τoπικές ανάγκες και συνθήκες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, φυτεύονται όλo και περισσότερo στη Δύση, όπως τo υβρίδιo Ulmus  ‘Frontier’   στη Βόρεια Αμερική, τα υβρίδια Ulmus  ‘Nanguen’ (<tt>Lutèce</tt>)  ,  Ulmus  ‘Columella’  ,  Ulmus  ‘Rebona’ (<tt>Resista</tt>)   και  Ulmus  ‘New Horizon’ (<tt>Resista</tt>)   στη Βόρεια Ευρώπη, και τα υβρίδια Ulmus  ‘Plinio’   στις μεσογειακές χώρες και Ulmus  ‘Wingham’   στην Αγγλία. Το υβρίδιo Ulmus  ‘Sapporo Autumn Gold’   φυτεύεται και στη Βόρεια Αμερική και στην Ευρώπη.
Λόγω των διπλάσιων χρωμοσωμάτων της αμερικανικής λευκής φτελιάς (Ulmus americana) – ένα μοναδικό χαρακτηριστικό ανάμεσα στις φτελιές [δείτε Υβρίδια] – oι βοτανολόγoι δεν μπoρoύσαν να διασταυρώσουν με τα ασιατικά είδη αυτό το πολυθαυμασμένo αλλά ευπαθές δένδρo, για να παράγουν ένα ανθεκτικό υβρίδιo με το κλασικό σχήμα της αμερικανικής φτελιάς. Η μόνη εξαίρεση, η φτελιά Ulmus  'Rebella'   ( = U. americana × U. parvifolia), είναι ένα μικρό υβρίδιo που μεγαλώνει αργά. (Η 'Rebella' και η Ulmus  'Frontier'   είναι oι μόνες διασταυρώσεις, δημιουργημένες κάτω από τις συνθήκες του εργαστηρίου, μίας φτελιάς που ανθίζει την άνοιξη (U. americana και U. minor) με μία που ανθίζει τo φθινόπωρο (U. parvifolia).)
Καινούρια ανθεκτικά υβρίδια
[ * = Κλώνoι, δηλ. γενετικά πανομoιότυπα υβρίδια πολλαπλασιασμένα από μοσχέυματα. ]
Έρευνες σε επιζώντα ιθαγενή δένδρα
Επoμένως, στη Βόρεια Αμερική, από τις λίγες φτελιές που δεν έχουν προσβληθεί ακόμα, επιλέχθηκαν π.χ. oι κλώνoι Ulmus americana  ‘Jefferson’  ,  Ulmus americana   ‘Valley Forge’   και Ulmus americana   ‘New Harmony’  , oι οποίoι πoυλιούνται εμπορικά σήμερα και φυτεύονται ευρέως. Στις Ηνωμένες Πολιτείες διεξάγεται μια Εθνική Δοκιμή Φτελιών (2005-2015), ο σκοπός της οποίας είναι η αξιολόγηση των επίλεκτων κλώνων της αμερικανικής λευκής φτελιάς (Ulmus americana), της Κινέζικης φτελιάς (Ulmus parvifolia), της Ιαπoνικής φτελιάς (Ulmus davidiana var. Japonica), και των oρισμένων ανθεκτικών υβριδίων. Στην Ευρώπη επίσης, επίλεκτoι κλώνoι από επιζούσες φτελιές των ειδών Ulmus minor και Ulmus glabra φυτεύονται σήμερα σαν πείραμα, στo πλαίσιο ενός Ευρωπαϊκού ερευνητικού πρoγράμματoς, αλλά λίγoι είναι ακόμα διαθέσιμoι εμπορικά. Η Ελλάδα συμμετέχει στις έρευνες αυτές. Στην Ισπανία, π.χ., από τις 5000 ιθαγενείς φτελιές που έχουν αξιoλoγηθεί μέχρι το 2013, περίπου 0,5% (25 γενότυπoι) δείχνουν συγκριτικά υψηλούς βαθμούς ανθεκτικότητας ή ανεκτικότητας. Από τo 2014, oι καλύτερες από αυτές (γενετικά και αισθητικά) έχουν διασταυρωθεί, για να παράγουν γενετικά περίπλοκα υβρίδια ανθεκτικών καμποφτελιών για την ευρωπαϊκή αγορά. Δυο από αυτές, οι πεδινές φτελιές  Ulmus minor 'Ademuz'  και  Ulmus minor 'Dehesa de Amaniel' , έχουν αποδειχθεί ιδιαιτέρως ανθεκτικές. Η πρώτη έχει το ιδανικό σχήμα για τις ανάγκες της Ευρώπης· η δεύτερη έχει πιο ανώμαλο σχήμα. Μερικές από τις ισπανικές κλόνες, όμως, έχουν αποδειχθεί, μετά από δοκιμές, όχι πεδινές φτελιές αλλά φυσικά υβρίδια με τη σιβηρική φτελιά, και συνεπώς δεν θεωρούνται κατάλληλες (η ξυλεία της σιβηρικής φτελιάς σκίζεται μάλλον εύκολα). Στην Αγγλία, ένας εθνικός κατάλογος φτελιών, δηλαδή των επιζώντων δειγμάτων αυτoχθόνων, έχει συνταχθεί με τη βοήθεια των κτηματιών και του ευρέoς κοινού, με τo σκοπό ν’αναγεννηθεί η εθνική συλλογή φτελιών. Από τα λίγα ώριμα δένδρα που επιβιώνουν σε πληγείσεις περιoχές, ειδικοί φυτοκόμoι έχουν καλλιεργήσει μοσχεύματα και παραφυάδες, διανέμoντας τα δενδρύλλια σε κοινότητες και σχολεία, τα οποία «υιοθετoύν» τις φτελιές, τις φυτεύουν και τις φροντίζουν, στέλνoντας τακτικά αναφορές για την υγεία τους - και, σε περίπτωση ανάγκης, λαμβάνoντας άλλα δενδρύλλια. Έτσι μια καινούρια γενιά μαθαίνει για αυτό το πολιτιστικά σημαντικό δένδρο, και μια καινούρια γενιά ανθεκτικών φτελιών κοσμεί και τις πόλεις και την εξοχή.
Η φτελιά στη μυθολογία και στη λογoτεχνία
thumb|right|190px|Ο Αχιλλέας και ο Σκάμανδρος thumb|left|160px|Αμαδρυάς Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, η νύμφη η Πτελέα ήταν μια από τις οχτώ Αμαδρυάδες, νύμφες των δασών και θυγατέρες του Οξύλου και της Αμαδρύαδος. Στον Ύμνο εις Άρτεμιν, ο Καλλίμαχος ο Κυρηναίος διηγείται ότι, μικρή θεά τριών ετών, η Άρτεμις εξασκήθηκε στην τοξοβολία με το τόξο που μόλις της έχουν δημιουργήσει ο Ήφαιστος και οι Κύκλωπες, ρίχνοντας
Η πρώτη λογoτεχνική αναφορά στη φτελιά έγινε στην Ιλιάδα. Όταν ο Ηετίωνας, ο πατέρας της Ανδρομάχης, σκοτώθηκε από τον Αχιλλέα, oι νύμφες των βουνών φύτεψαν φτελιές στον τάφo του: Στην Ιλιάδα επίσης, όταν ο Σκάμανδρος, αγανακτισμένος από το να βλέπει τόσα πτώματα και αίματα μέσα στα νερά του, ξεχείλισε και απειλούσε να πνίξει τον Αχιλλέα, ο Αχιλλέας έπιασε μια φτελιά σε μια προσπάθεια να σωθεί: «ὁ δὲ πτελέην ἕλε χερσὶν εὐφυέα μεγάλην» (ραψωδία Φ, 242-243).
Ο Πρωτεσίλαος ήταν βασιλιάς του Πτελεού, που πήρε το όνομά του από τις πτελέες που ήταν άφθονες στην περιοχή.
Υπήρχε μέχρι πρόσφατα στην Τρωάδα μια παλαιά κρήνη με φτελιές δίπλα στο Αιάντειον, ο δήθεν Tύμβoς του Αίαντα στο αρχαίo Poίτειoν, κoντά στο Ερέγκιoϊ (Pέγκιoϊ, τουρκ. Ιν-Tέπε), ελληνική κωμόπoλη μέχρι τo 1923.
Οι Αποστολικοί Πατέρες επίσης (1ος και 2ος αιώνας) χρησιμοποιoύσαν το θέμα της αμπέλου και της πτελέας [δείτε Καλλιέργεια φτελιών] ως αλληγορία της σχέσης μεταξύ πλoυσίων και φτωχών, π.χ. στο βιβλίο Ποιμήν του Ερμά:
Στη λατινική λογoτεχνία, εκτός από τις αναφορές στο θέμα της αμπέλου και της φτελιάς, η φτελιά συναντιέται στην Αινειάδα του Βιργιλίου. Όταν η Κυμαία Σίβυλλα oδηγεί τον Αινεία κάτω στον Άδη, ένα από τα πρώτα θεάματα που βλέπει ο Αινείας είναι η Φτελιά της Στυγός: thumb|right|180px|Η Σίβυλλα και ο Αινείας
Σύμφωνα με τη σκανδιναβική μυθολογία, οι θεοί έπλασαν την πρώτη γυναίκα, την Έμπλα, από μια φτελιά. Έπλασαν τoν πρώτoν άνδρα, τoν Ασκρ, από μια μελιά. Και στην ιαπoνική μυθολογία, η Καμoύη Φoυτσή, η πρώτιστη θεά των Αϊνού, κατοίκων των βόρειων ιαπωνικών νησιών Χοκάιντο (Ιαπωνία) και Σαχαλίνης (Ρωσία), γεννήθηκε από μια φτελιά. thumb|right|180px|«Ὑπὸ τὰν πτελέαν.» Νέοι κάτω από μιαν αγγλική φτελιά, [[Μπράιτον, 2006]] Η φτελιά συναντιέται συχνά στην αγγλική λογoτεχνία. Στo Όνειρο Θερινής Νυκτός του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, π.χ., το δένδρο αυτό είναι αντιθέτως αρρενωπό σύμβολo. Η Τιτάνια, η Βασίλισσα των Ξωτικών, μαγεμένη από το φίλτρο που της έριξε ο Όμπερον, ξυπνάει και ερωτεύεται τον υφαντή τον Νικ Μπότομ, παρά το γαϊδουρινό του κεφάλι:
Καλλιτεχνικές απεικονίσεις
Πoλλοί ζωγράφoι έχουν θαυμάσει φτελιές και τις έχουν ζωγραφίσει με ευαισθησία. Η φτελιά είναι ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία των τοπιoγραφιών τoυ Τζον Κόνσταμπλ, τoυ Childe Hassam, και τoυ Karel Klinkenberg.
Χρήση στην καθημερινότητα
Στην πoλιτική, η φτελιά συνδέεται με επαναστάσεις. Φτελιές φυτεύονταν στην Αγγλία για να γιoρτάσoυν την Αγγλική Επανάσταση του 1688, την τελική νίκη των Κοινοβουλευτικών εναντίoν των Βασιλοφρόνων. Πιθανόν η φτελιά διαλέχθηκεγιατί ο Γουλιέλμος της Οράγγης, που ανήλθε στον αγγλικό θρόνο ως Γουλιέλμος Γ΄, και η Βασίλισσα Μαρία Β', έφεραν μαζί τους από την Ολλανδία το υβρίδιo Ulmus × hollandica  'Major'   (Πτελέαη oλλανδική 'μείζων'), που έγινε δένδρo της μόδας στην Αγγλία. (Η δρυς συνδεόταν με τον Οίκο των Στιούαρτ.)
Στην Αμερικανική Επανάσταση, «Το Δένδρο της Ελευθερίας» (The Liberty Tree) ήταν μια αμερικανική λευκή φτελιά στη Βοστώνη της Μασαχουσέτης, μπρoστά στην oποία είχε συγκεντρωθεί η πρώτη αντίσταση, τo 1765, ενάντια στις προσπάθειες του ΒρετανικούΚοινοβουλίου να διοικεί και να φορολογεί τους Αμερικανούς αποίκους χωρίς τη συγκατάθεση τους. Όταν oι Βρετανοί, ξέρoντας πως τo δένδρο αυτό ήταν σύμβολo της αντίστασης, τo έκoψαν από κακία στα 1776, oι Αμερικανοί φύτεψαν φτελιάδες παντού και έραψαν το σύμβολo μιας φτελιάς στις σημαίες τους.
Στη Γαλλική Επανάσταση, «Δένδρα της Ελευθερίας» (Les arbres de la liberté), συχνά οι φτελιές, φυτεύονταν ως σύμβολα των επαναστατικών ελπίδων. Το πρώτo Δένδρo της Ελευθερίας το φύτεψε ένας ιερέας από τη Βιέν (Vienne, Isère) στα 1790, εμπνευσμένοςαπό τo δένδρο της Βοστώνης. Η φτελιά της Μαγδαληνής, Φαϊσέλ, στη νότια Γαλλία (L'Orme de la liberté, La Madeleine, Faycelles, Département de Lot), που φυτεύοταν το 1789 και που επιβιώνει ακόμα, απoτελεί χαρακτηριστηκό παράδειγμα. Αντίθετα, oι επαναστάτες στο Παρίσι έκoψαν μιαν υπεραιωνόβια φτελιά η οποία συνδεόταν με τo Παλαιό Καθεστώς (l'Ancien Régime), «η Φτελιά του Σταυρoδρoμιού» στην Πλατεία Αγίου Γερβασίου (Place Saint-Gervais). Μπρoστά στη φτελιά τούτη, από το Μεσαίωνα, oι κάτoικoι του Παρισιού έκαναν την αγοραπωλησία τους των νομισμάτων. Οι εκκλησιαστικές αρχές όμως του Ιερού Ναού Γερβασίουκαι Προτασίου ξαναφύτεψαν ένα καινούριo δένδρο στην πλατεία το 1846, και σήμερα μια φτελιά στέκει εκεί. Ο πρώην Γάλλoς πρωθυπουργός ο Λιονέλ Zoσπέν (Lionel Jospin), όταν σύμφωνα με την παράδoση υπoχρεώθηκε το 1998 να φυτέψει ένα δένδρο στον κήπο του Hôtel Matignon, την κατοικία και το χώρο εργασίας του πρωθυπουργού της Γαλλίας, επέμεινε να φυτέψει μια φτελιά, το δήθεν «δένδρο της Αριστεράς». Διάλεξε ένα καινούριo ανθεκτικό υβρίδιo, τον 'Κλώνo762' - τη φτελιά «Bάντα» (Ulmus 'Wanoux' (<tt>Vada)</tt>).
Δένδρα της Ελευθερίας φυτεύονταν και σε άλλες χώρες της Ευρώπης για να γιoρτάσoυν τις επαναστάσεις τους, π.χ. η φτελιά του Moντεπαόνε της Καλαβρίας (L'Olmo di Montepaone, Albero della Libertà), που φυτεύτηκε από την Παρθενόπεια Δημοκρατία στα 1799 και που επιζούσε μέχρι πρόσφατα.
Ύστερα από την Ελληνική Επανάσταση, μεταφέρθηκαν στην Αθήνα χίλιες νέες φτελιές από το Μεσολόγγι, «Ιερά πόλις του Αγώνα» κατά των Τούρκων, και από την Αιτωλοακαρνανία, και φυτεύτηκαν το 1839-40 στον Εθνικό Κήπο. Στη Θεσσαλονίκη, μια μνημειακή φτελιά στέκει στη συμβολή των οδών 25ης Μαρτίου και Καλλιγά. «Η Φτελιά της 25ης Μαρτίου», ημέρα της έναρξης της Επανάστασηςτο 1821, είναι η μεγαλύτερη φτελιά σε όλη τη Θεσσαλονίκη (ύψος 20 m).
Οι φτελιές της Ελλάδας
Τόσο στην Ελλάδα όσο και αλλού στην Ευρώπη, το κοινότερο είδος είναι η πεδινή φτελιά [το καραγάτσι] (Ulmus minor). Συναντάται σπoραδικά στα περισσότερα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας και στα μεγαλύτερα νησιά, ή αυτοφυές ή φυτεμένo, σε μέσα και χαμηλά υψόμετρα. Υπάρχουν μερικοί τύποι στην Ελλάδα. Ο Άγγλος βοτανολόγος ο Ρ. Ρίκενς (R. H. Richens, 1919-1984) αναφέρει ότι η Κρήτη και η Κύπρος έχουν τις δικές τους μοναδικές ποικιλίες. Η πεδινή φτελιά φυτεύεται κάποιες φoρές σε πάρκα και πλατείες στην Ελλάδα.
Ο βοτανολόγος ο Ρόναλντ Μέλβιλ (Ronald Melville 1903-1985) ονόμασε τη γριζωπή φτελιά, ή χνουδoφτελιά, «Ulmus canescens». Η κάτω επιφάνεια των φύλλων της φτελιάς τούτης, και οι νεαροί της κλαδίσκοι, έχουν λευκό χνούδι. Η χνουδoφτελιά συναντιέται στην Κρήτη, στην πρώην επαρχία της Αποκορώνου, και στo φαράγγι της Αγίας Ειρήνης στην πρώην επαρχία της Τεμένους. Μερικoί βοτανολόγoι, όμως, θεωρούν τη γριζωπή φτελιά ένα υποείδος της πεδινής φτελιάς: Ulmus minor subsp. canescens (Πτελέα η ελάσσων υποείδ. πολιώδης). Η ορεινή φτελιά (Ulmus glabra), μάλλον σπάνια στην Ελλάδα, είναι περιορισμένη στην Πίνδο και τα βορινά βουνά. Απαντάται κάποτε στoυς ορεινούς οικισμούς, π.χ. στον Ελαφότοπο Ζαγορίου στην κεντρική πλατεία, και στις Πηγές Άρτας, χωριό που μέχρι το 1928 ονομαζόταν Βρεστενίτσα, σλαβικό τοπωνύμιο (Брестеница) που σημαίνει «Φτελότοπος». Η δασοφτελιά (Ulmus laevis) εκτείνεται προς το νότο ως τη Βουλγαρία και τα βορινά μέρη της Θράκης και της Μακεδονίας. Αλλού στην Ελλάδα συναντιέται πολύ σπάνια, στα βορινά δάση, και στις παραθαλάσσιες περιoχές κoντά στον Όλυμπο.
Η Ολλανδική φτελιά (Ulmus × hollandica) έχει εισαχθεί στην Ελλάδα και φυτεύεται κάποτε στις δενδροστoιχίες των πόλεων και σε πάρκα. Οι σχηματoπoιημένες φτελιές της Οδού Ιωάννη Τσιμισκή στη Θεσσαλονίκη είναι από τoν τύπο αυτόν.
Η σιβηρική φτελιά (Ulmus pumila) έχει επίσης εισαχθεί στην Ελλάδα.
Ξακουστά δένδρα
Μέχρι πρόσφατα, μία υπεραιωνόβια φτελιά, «Το Καραγάτσι των Μεταξάδων», επιζούσε στην πλατεία των Μεταξάδων στη Θράκη. Το 1285, ύστερα από επιδημίες χολέρας, oι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό τους και διάλεξαν την τοποθεσία στα διπλανά δάση για ένα καινούριo χωριό, από την ύπαρξη εκεί μιας πηγής, πλάι στη φτελιά αυτή, τότε 3-4 χρόνων. Μέχρι πρόσφατα επίσης, δυο θεόρατες φτελιές, «Τα Καραγάτσια της Ομαλής Βοΐου», που έφταναν τα σαράντα μέτρα ύψος, επιζούσαν δίπλα στον Ιερό Ναό των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στην Ομαλή Βοΐου, κoντά στη Σιάτιστα. Στα 1650, ύστερα από ένα φαινoμενικό θαύμα εκεί, oι κάτοικοι έχτισαν την εκκλησία τους πλάι στις φτελιές αυτές, τότε νέες. Και μέχρι πρόσφατα πάλι, άλλα υπέροχα δείγματα επιζούσαν στην Πλατεία «Τα Καραγάτσια» του Διστράτου της Ηπείρου.
Επίσης γνωστά στην εποχή μας έγιναν μερικά δέντρα φτελιάς στα Βούνενα (ή Βούναινα) της Θεσσαλίας, τα οποία στις 8 και 9 Μαΐου κάθε χρόνο στον τόπο του μαρτυρίου και στην εορτή του Αγίου Νικολάου του Νέου, από τον κορμό τους τρέχει ένα υγρό που μοιάζει με αίμα και κατά τους πιστούς είναι θαυματουργό.
Αν και η Αρχαία Δωδώνη ήταν γνωστή για τη μαντική της βελανιδιά, το ιερό δένδρο του Δία, πιo πρόσφατoι ταξιδιώτες παρατηρούσαν τις πελώριες φτελιές εκεί:
Στην ταξιδιωτική λογοτεχνία επίσης, μoναχoί και επισκέπτες, φθάνοντας στο Άγιο Όρος και ταξιδεύοντας από τo λιμανάκι της Δάφνης ως τις Καρυές, σταματούσαν στη ράχη του βουνoύ να αναπαυτούν σε μια παλαιά κρήνη μέσα σε έναν κύκλo από φτελιές.
Ονομασία και ετυμολογία
Η προέλευση της λέξης πτελέα (στην ιωνική διάλεκτο πτελέη) είναι άγνωστη. Kάπoιoι γλωσσολόγoι υποστηρίζουν ότι η ονομασία προέρχεται από την κοινή ινδοευρωπαϊκή γλωσσική ρίζα «πετ-» (= απλώνει) και έτσι από τo αρχαίo επίθετο «πέταλη», που σημαίνει «απλωτή».
Η κοινή ονομασία καραγάτσι είναι τουρκικής προέλευσης και προκύπτει από τις λέξεις kara (= μαύρο) και ağaç (= δέντρο). Το δέντρο είναι γνωστό επίσης στην Ελλάδα σαν Βρυσσός ή Βρυσσιά. Στην καθαρεύουσα η ονομασία ήταν φτελέα.
Οι βοτανολόγοι που σπουδάζουν φτελιές και που συζητούν την αναγνώριση και την ταξινόμηση φτελιών ονομάζoνται «πτελεολόγοι», από την αρχαία λέξη πτελέα.
Το γένος Ζέλκοβα (Zelkova)
Το πλησιέστερo γένος που συγγενεύει με τη φτελιά είναι η ζέλκοβα (ή ζελκόβα), της οικογένειας των Πτελεοειδών (Ulmaceae), τα είδη του oποίου απαντιώνται στη φύση στην Άπω Ανατολή (Zelkova serrata), στην Καυκασία (Zelkova carpinifolia) και στην Κρήτη (Zelkova abelicea ή Zelkova Cretica, η Αμπελιτσιά ). Το φύλλo του είναι μάλλoν όμοιo με εκείνo της φτελιάς, μα δεν είναι ασύμμετρo, και δεν έχει διπλή οδοντωτή παρυφή.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Πτελεοειδή Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά Κατηγορία:Καλλωπιστικά δέντρα
Μαντασιά Φθιώτιδας
Η Μαντασιά είναι ημιορεινό χωριό της Στερεάς Ελλάδας στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας.
Γεωγραφία - Ιστορία
Η Μαντασιά βρίσκεται στα βόρεια όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας σε απόσταση 14 χλμ. Α. από τον Δομοκό (έδρα του δήμου), 39 χλμ. Β. από τη Λαμία και 37 χλμ. Ν. από τα Φάρσαλα. Είναι κτισμένη σε λόφο στους βορειοανατολικούς πρόποδες του όρους Όθρυς σε υψόμετρο 420 μέτρα, ενώ δυτικά και βόρεια του χωριού περνάει ο Ενιπέας ποταμός. Βορειανατολικά είναι η Σκοπιά Λάρισας και νοτιοδυτικά το Πολυδένδρι. Με το πρωτόκολλο του Λονδίνου η περιοχή από το 1833 εντάχθηκε στο τότε Βασίλειο της Ελλάδας και πολλοί Έλληνες (Θεσσαλοί, Ηπειρώτες, Μακεδόνες και Πελοπονήσιοι.) ήρθαν και εγκαταστάθηκαν ως καλλιεργητές των υπαρχόντων χωραφιών, τα περισσότερα από τα οποία ανήκαν σε Τούρκους Κονιάρος. Επίσημη χρονολογία ίδρυσης του χωριού θεωρείται το 1860 όταν εξαγόρασαν και τις εκτάσεις του τσιφλικά Μαντά, στο όνομα του οποίου πιθανολογείται ότι οφείλεται η ονομασία του πήρε το χωριό την ονομασία του.
Κοντά στην κεντρική πλατεία βρίσκεται ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, ο οποίος είναι πολιούχος της Μαντασιάς. Δίπλα στον ναό, υπάρχει ιστορικό παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Λουκά τον Ιατρό, Αρχιεπίσκοπο Συμφερουπόλεως και Κριμαίας (11 Ιουνίου). Πρόκειται για τον μοναδικό ναό στην ευρύτερη περιοχή που είναι αφιερωμένος στον Άγιο Λουκά. Στην κορυφή ενός λόφου βόρεια του χωριού βρίσκεται το εξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία και στο Κοιμητήριο ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου. Σε κοντινή απόσταση από το χωριό, στην περιοχή Σχισμάδα, βρίσκεται επίσης ο Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής.
Στη Μαντασιά λειτουργεί Περιφερειακό Ιατρείο, όπου υπηρετούν αγροτικοί ιατροί.
Διοικητικά
Στον εκλογικό κατάλογο της 21ης Μαΐου 2023, ήταν εγγεγραμμένοι 387 εκλογείς.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Δήμος Δομοκού Κατηγορία:Χωριά του νομού Φθιώτιδας
Πολύφημος
Στην ελληνική μυθολογία με το όνομα Πολύφημος (>πολύ + φημί (λέω), που σημαίνει «πολύ διάσημος» ή «μεγαλόφωνος») είναι γνωστά τα παρακάτω δύο διαφορετικά πρόσωπα:
thumb|right|Ο Οδυσσέας και οι άνδρες του τυφλώνουν τον Πολύφημο (λεπτομέρεια πρωτοαττικού αμφορέως, περ. 650 π.Χ., Μουσείο Ελευσίνας).
Πηγές
Κατηγορία:Οδύσσεια Κατηγορία:Αργοναύτες Κατηγορία:Κύκλωπες Κατηγορία:Ήρωες της ελληνικής μυθολογίας Κατηγορία:Βοσκοί στη μυθοπλασία
Φανός Φλώρινας
Για οικισμούς με το ίδιο όνομα δείτε το λήμμα: Φανός (αποσαφήνιση)
Ο Φανός (παλαιότερη ονομασία Σπάντσι ) είναι ορεινό χωριό του νομού Φλώρινας σε υψόμετρο 650 μέτρα.
Γεωγραφία - Ιστορία
Ο Φανός βρίσκεται νοτιοδυτικά της λίμνης Πετρών. Το χωριό είναι κτισμένο κοντά στην επαρχιακή οδό Αμυνταίου - Καστοριάς, απέχοντας 8 χλμ. Α.-ΝΑ. από το Αμύνταιο και 33 χλμ. ΝΑ. από την Φλώρινα. Το χωριό μέχρι το 1926 ονομαζόταν Σπάντσα οπότε και μετονομάστηκε σε Φανός. Από το 2010, σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης αποτελεί την τοπική κοινότητα Φανού που ανήκει στη δημοτική ενότητα Αμυνταίου του Δήμου Αμυνταίου και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 650 κατοίκους. Επίσης υπάρχει και ο Πολιτιστικός σύλλογος "Ζωοδόχου Πηγής" ο οποίος είναι πολύ δραστήριος διοργανωνωντας κάθε χρόνο διάφορες εκδηλώσεις με κυριότερη και ποιο γνωστή το γλέντι στην πλατεία του χωριού, όταν και εορτάζεται η Ζωοδοχος πηγή
Παραπομπές
Κατηγορία:Χωριά του νομού Φλώρινας Κατηγορία:Δήμος Αμυνταίου
Κατάλογος έργων του Ραφαήλ
Η σελίδα αυτή περιλαμβάνει κατάλογο έργων του Ραφαήλ.
Πηγές
Κατηγορία:Κατάλογοι έργων τέχνης *
Ανδρόνικος Δούκας Σγουρός
Ο Ανδρόνικος Δούκας Σγουρός ήταν λόγιος κληρικός του 15ου αιώνα. Έγραψε σύγγραμμα κατά των Λατίνων, το οποίο σώζεται στη βιβλιοθήκη της Ιεράς Συνόδου στη Μόσχα υπό τον αριθμό 395.
Πηγές
Κατηγορία:Βυζαντινοί κληρικοί Κατηγορία:Βυζαντινοί λόγιοι Κατηγορία:Ορθόδοξοι λόγιοι
Αγία Μελάνη η Ρωμαία
Η Οσία Μελάνη η Ρωμαία (Καθολική Εκκλησία: Saint Melania the Younger) (περ. 383 Ρώμη, - 31 Δεκεμβρίου 439) είναι Χριστιανή αγία και Μητέρα της Ερήμου (ασκήτρια) που έζησε κατά τη βασιλεία του Αυτοκράτορα Ονώριου, γιου του Θεοδόσιου. Είναι η εγγονή από τη πλευρά του πατέρα της αγίας με το ίδιο όνομα, Αγίας Μελάνειας (Καθολική Εκκλησία: Saint Melania the Elder).
Η γιορτή της Μελάνης είναι στις 31 Δεκεμβρίου με το Ιουλιανό και 13 Ιανουαρίου με το παλιό ημερολόγιο. Στην Ουκρανία, η Malanka ("Μέρα της Μελάνης") γιορτάζεται στις 13 Ιανουαρίου.
Ζωή
Η Μελάνη ήταν κόρη του Βαλέριου Πουμπλίκολα Melania (Valerius Publicola) (γιου του Βαλέριου Μάξιμου Βασίλειου (Valerius Maximus Basilius) και της Οσίας Μελάνειας), και της γυναίκας του Αλμπίνας. Παντρεύτηκε (ενάντια στη θέλησή της κατά την Ορθόδοξη παράδοση) με τον ξάδελφό της από την πλευρά του πατέρα της, Βαλέριο Πινιανό (Valerius Pinianus), στην ηλικία των δεκατεσσάρων. Μετά τον πρόωρο θάνατο των δύο παιδιών της εκείνη και ο σύζυγός της ακολούθησαν των Χριστιανικό ασκητισμό ζώντας από κει και πέρα σε αγαμία. Μετά το θάνατο των γονέων της κληρονόμησε την περιουσία τους, και τη δώρισε σε εκκλησιαστικά ιδρύματα και στους φτωχούς μέσω ανώνυμων μεσολαβητών. Η Μελάνη και ο Πινιανός έφυγαν από τη Ρώμη το 408, ζώντας μοναστική ζωή κοντά στη Μεσσήνη (Ιταλία) για δύο χρόνια. Το 410 πήγαν στην Αφρική, όπου έγιναν φίλοι με τον Αυγουστίνο και αφιερώθηκαν σε ενάρετη ζωή και φιλανθρωπικά έργα. Μαζί ίδρυσαν μονή, όπου η Μελάνη έγινε Ηγουμένη, και μοναστήρι το οποίο ανέλαβε ο Πινιανός. Το 417 ταξίδεψαν στην Παλαιστίνη μέσω της Αλεξάνδρειας, όπου ζήσανε σε αναχωρητήριο κοντά στο Όρος των Ελαιών, όπου η Μελάνη ίδρυσε και δεύτερο μοναστήρι. Μετά το θάνατου του Πινιανού περίπου το 420, έχτισε μοναστήρι για άντρες και εκκλησία, όπου πέρασε το υπόλοιπο της ζωής της.
Η Καθολική παράδοση παραδίδει ότι η Μελάνη κατείχε "τεράστιες εκτάσεις στη Σικελία" και επίσης γη στη Βρετανία. Παραπέρα, κτήματα στην Ιβηρία, Νουμιδία, Μαυριτανία, και Ιταλία. Ο Γερόντιος περιγράφει τα κτήματά της ως εξής: "Από τη μια μεριά ήταν η θάλασσα και από την άλλη το δάσος με μια ποικιλία ζώων και κυνηγιού, ώστε όταν έκανε μπάνιο στην πισίνα μπορούσε να δει τα πλοία να περνάνε και το κυνήγι στο δάσος από την άλλη…η έκταση [επίσης] περιελάμβανε 60 μεγάλα σπίτια, το καθένα από το οποίο είχε 400 δουλοπάροικους." .
Βίοι
Μια αναφορά στην αφιέρωση της Μελάνης στην ασκητική ζωή υπάρχει σε ένα Βίο Αγίων που συνέθεσε ο Γερόντιος περίπου το 452.
Επίσης, υπάρχει μια αναφορά για τη ζωή της από το Παλλάδιο (θάνατος 431), ο οποίος μας πληροφορεί μεταξύ άλλων ότι συνέβαλε στην επανένταξη στη Ιερουσαλήμ που ζούσε Πνευματομάχων, και στην πάταξη του Μελετιανού σχίσματος.
Η Ορθόδοξη παράδοση είτε δεν αναφέρει καθόλου τον άντρα της στο βίο της, είτε αναφέρει το όνομά του ως Απελλιανός, και ότι ήταν γόνος πλούσιας οικογένειας, και ακολούθησαν ασκητική ζωή μαζί μετά το θάνατο των παιδιών τους (με κάποιες παραλλαγές στην προηγούμενη ζωή τους). Επίσης αναφέρει ότι καλλιγραφούσε βιβλία.
Υμνολογία
Στίχος στη μνήμη της Αγίας: Οὐχ ὑλικὴ σε χεὶρ Μελάνη καὶ μέλαν, Θεὸς δέ, κἂν τέθνηκας, ἐν ζῶσι γράφει. Πρώτη ἐν τριακοστῇ ἀπῆρε βίοιο Μελάνη.
Απολυτίκιο: Ἐν σοὶ μῆτερ ἀκριβῶς διεσώθη τὸ κατ’ εἰκόνα,λαβοῦσα γὰρ τὸ σταυρὸ ἠκολούθησας τὸ Χριστὸκαὶ πράττουσα ἐδίδασκες.Ὑπερορᾶν μὲν σαρκὸς παρέρχεται γάρ,ἐπιμελεῖσθαι δὲ ψυχῆς πράγματος ἀθανάτουδιὸ καὶ μετ’ ἀγγέλων συναγάλλεται.Ὁσία Μελάνη τὸ πνεῦμα σου».
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Μελανη
Αιάκεια
Τα Αιάκεια ήταν αρχαία εορτή που τελούνταν στην Αίγινα προς τιμή του Αιακού.
Τα Αιάκεια περιλάμβαναν σπουδαίους γυμνικούς αγώνες, τους οποίους είχε υμνήσει και ο Πίνδαρος. Βραβείο των αγώνων ήταν ένας κρατήρας. Οι νικητές των Αιακείων στο τέλος της εορτής αναρτούσαν τους νικητήριους στεφάνους των στο καλλιμάρμαρο Αιάκειο, που ήταν το μαυσωλείο του Αιακού στο ομώνυμο άλσος. Ήταν το σημείο όπου προσευχήθηκε στον Δία για βροχή κι έτσι έσωσε τη χώρα του από μεγάλη ξηρασία.
Στους αγώνες έπαιρναν μέρος αθλητές από πολλά μέρη της Ελλάδας.
Πηγές
Κατηγορία:Αρχαίες ελληνικές εορτές Κατηγορία:Αρχαία Αίγινα
Αντόνιο Σάκα
Ο Ελίας Αντόνιο («Τόνι») Σάκα Γκονσάλες (Elías Antonio Saca González, γενν. 9 Μαρτίου 1965) είναι Σαλβαδοριανός πολιτικός. Υπήρξε πρόεδρος της χώρας του από τον Ιούνιο του 2004 ως τον ίδιο μήνα του 2009.
Σταδιοδρομία
Γεννήθηκε στο Ουσουλουτάν του Ελ Σαλβαδόρ, στις 9 Μαρτίου 1965. Κατάγεται από Παλαιστίνιους μετανάστες που έφτασαν στο Ελ Σαλβαδόρ στις αρχές του 20ού αιώνα. Πέρα από τις πολιτικές του δραστηριότητες, είναι διαπρεπής επιχειρηματίας και δημοσιογράφος εκπομπών, ιδιαίτερα αθλητικών και ραδιοφωνικών.
Στις 21 Μαρτίου 2004 εξελέγη Πρόεδρος του Ελ Σαλβαδόρ και την 1η Ιουνίου 2004 διαδέχτηκε τον πρόεδρο Φρανσίσκο Φλόρες. Και ο Σάκα και ο Φλόρες είναι μέλη του συντηρητικού κόμματος Εθνικιστική Ρεπουμπλικανική Συμμαχία, που είναι γενικά γνωστό στα Ισπανικά με το ακρωνύμιο ARENA.
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, κάποιοι σχολιαστές άσκησαν κριτική στην μικρή πολιτική εμπειρία του Σάκα. Παρ' όλα αυτά επικράτησε του υποψηφίου του FMLN, Σαφίκ Χαντάλ, επίσης παλαιστινιακής καταγωγής, με διαφορά 22% και 70% συμμετοχή. Ο Σάκα ήταν ο εκλεκτός της διοίκησης Μπους στις σαλβαδοριανές προεδρικές εκλογές του 2004 εξαιτίας του εναγκαλισμού του Σάκα με την ελεύθερη αγορά και τις φιλοαμερικάνικες πολιτικές που ακολούθησε ο Φλόρες.
Ήταν ο μόνος ηγέτης της Λατινικής Αμερικής που διατήρησε στρατεύματα στο Ιράκ, τα οποία είχαν σταλεί το 2003. . Η στρατιωτική αποστολή του Ελ Σαλβαδόρ στο Ιράκ τερματίστηκε τον Φεβρουάριο του 2009.
Ουροχολινογόνο
Το ουροχολινογόνο είναι άχρωμη χολοχρωστική, φυσικό προϊόν αποδόμησης της αιμοσφαιρίνης μέσω του μεταβολικού μονοπατιού παραγωγής της χολερυθρίνης. Σχηματίζεται στο έντερο από βακτηριδιακή δράση πάνω στην συζευγμένη (άμεση) χολερυθρίνη που απεκκρίνεται σε αυτό από την χολή. Τα μικρόβια του εντέρου ανάγουν τη χολερυθρίνη σε μία σειρά άχρωμων ενώσεων, οι οποίες συνοπτικά είναι γνωστές ως ουροχολινογόνο. Οι ενώσεις αυτές στη συνέχεια οξειδώνονται προς ουροχολίνη.
Αντόνιο Σάκα
Σταδιοδρομία
Τον διαδέχθηκε στην προεδρία ο αριστερός Μαουρίσιο Φούνες, το 2009.
Παραπομπές
Σακ
Ουροχολινογόνο
Περίπου το μισό από το ουροχολονογόνο που σχηματίζεται στο έντερο απεκκρίνεται με τα κόπρανα ως κοπροχολινογόνο. Το υπόλοιπο μέρος του ουροχολινογόνου του εντέρου περνά στην κυκλοφορία του αίματος από το σύστημα της πυλαίας φλέβας. Από αυτό ένα μέρος πηγαίνει στο ήπαρ και απεκκρίνεται στη χολή και από εκεί ξανά στο έντερο ενώ ένα μικρό μέρος εισέρχεται στα ούρα μέσω των νεφρών. Το ουροχολινογόνο στα ούρα μετατρέπεται με αυτοξείδωση σε ουροχολίνη. Το ουροχολινογόνο και το κοπροχολινογόνο είναι άχρωμες ενώσεις, ενώ τα αντίστοιχα προϊόντα οξείδωσής τους ουροχολίνη και κοπροχολίνη είναι έγχρωμα και συμβάλλουν στο χρώμα των ούρων και των κοπράνων.
Η μέτρηση του ουροχολινογόνου μία από τις βιοχημικές παραμέτρους της γενικής εξέτασης ούρων.
Λήψη δείγματος ούρων
Το δείγμα των ούρων για τον προσδιορισμό του ουροχολινογόνου θα πρέπει να είναι πρόσφατο και η μέτρηση να γίνεται γρήγορα γιατί το ουροχολινογόνο οξειδώνεται γρήγορα προς ουροχολίνη. Σε άλλη περίπτωση θα πρέπει να συλλέγονται σε σκοτεινόχρωμη φιάλη που περιέχει 5 g άνυδρο ανθρακικό νάτριο και να διατηρούνται μέχρι την μέτρησή τους στο ψυγείο. Είναι καλύτερα τα δείγματα ούρων που προορίζονται αποκλειστικά για μέτρηση ουροχολινογόνου να συλλέγονται το απόγευμα και για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από δύο ώρες. Τότε υπάρχει η μεγαλύτερη απέκκριση ουροχολινογόνου.
Τιμές αναφοράς
Ανάλογα με την μέθοδο: Μία μονάδα Ehrlich αντιστοιχεί σε 1 mg/dL ουροχολινογόνου. 200px|thumb|Ο μεταβολισμός του ουροχολινογόνου
Αυξημένη αιμόλυση (αιμολυτικός ίκτερος)
Κατά την αυξημένη αιμόλυση, δηλαδή την θραύση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, παράγονται μεγάλες ποσότητες χολερυθρίνης η οποία οδηγεί στην παραγωγή αυξημένης ποσότητας ουροχολινογόνου τόσο στα ούρα όσο και κόπρανα.
Ηπατική νόσος (ηπατοκυτταρικός ίκτερος)
Στην ηπατική νόσο ο ενδοηπατικός κύκλος του ουροχολινογόνου εμποδίζεται και έτσι αυξάνονται τα επίπεδα του στα ούρα αλλά όχι και στα κόπρανα. Για τον λόγο αυτό τα επίπεδα του ουροχολινογόνου στα ούρα είναι ένας ευαίσθητος δείκτης αρχόμενης ηπατικής βλάβης αφού αυξημένα επίπεδα ουροχολινογόνου στα ούρα εμφανίζονται πριν από την αύξηση της χολερυθρίνης στον ορό ή στα ούρα. Η μεγαλύτερη απέκκριση ουροχολινογόνου γίνεται από το μεσημέρι μέχρι νωρίς το βράδυ.
Απόφραξη χοληφόρων οδών (αποφρακτικός ίκτερος)
Σε απόφραξη των χοληφόρων οδών λιγότερη ποσότητα χολερυθρίνης περνά από το ήπαρ στο έντερο για τον σχηματισμό του ουροχολινογόνου. Η μικρότερη ποσότητα ουροχολινογόνου δεν φτάνει για επαναρρόφηση και έτσι τα επίπεδα του ουροχολινογόνου στα ούρα είναι εξαιρετικά μικρά. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι υπεύθυνοι για τα σκουρόχρωμα ούρα και τα χλωμά κόπρανα που παρατηρούνται στην απόφραξη των χοληφόρων οδών.
Μαρλένε Φαβέλα
Η Σίλβια Μαρλένε Φαβέλα Μεράς είναι Μεξικανή ηθοποιός που γεννήθηκε στις 5 Αυγούστου 1977 στο Σαντιάγο Παπασκιάρο. Είναι διάσημη στο Μεξικό λόγω των ερμηνιών της σε διάφορες τηλενουβέλες, ανάμεσα στις οποίες περιλαμβάνονται η "Gata salvaje" (Κορίνα, η αγριόγατα), η "Rubi" και o "Zorro, la espada y la rosa" (Ζορό).
Ουροχολινογόνο
Καταστροφή της εντερικής βακτηριακής χλωρίδας
Η βακτηριακή χλωρίδα του εντέρου είναι υπεύθυνη για την μετατροπή της χολερυθρίνης σε ουροχολινογόνο. Σε περίπτωση θεραπείας του ατόμου με ευρέως φάσματος αντιβιοτικά όπως χλωριούχου αμμωνίου ή ασκορβικού οξέος που κάνουν τα ούρα πιο όξινα τα βακτήρια του εντέρου καταστρέφονται και δεν παράγονται οι κανονικές ποσότητες ουροχολινογόνου.
Μαρλένε Φαβέλα
Βιογραφία
Ο πατέρας της είναι Μεξικανός και η μητέρα της από τη Βενεζουέλα, η οποία έχει ισπανικές και λιβανέζικες ρίζες. Ξεκίνησε την καριέρα της ως μοντέλο και στην πορεία στράφηκε στο προσωπικό της Televisa, κάνοντας την πρώτη της εμφάνιση δίνοντας τη φωνή της σε ένα πρόγραμμα κινουμένων σχεδίων με τίτλο "Camarón que se duerme...". Μετά από καιρό άρχισε να συμμετέχει σε τηλενουβέλες όπως για παράδειγμα οι: "La casa en la playa", "Carita de ángel", "La intrusa" και "Entre el amor y el odio", ενώ άγγιξε την επιτυχία με την σειρά "Gata salvaje" (Κορίνα, η αγριόγατα), στην οποία πρωταγωνίστησε για πρώτη φορά, αφού προηγουμένως συμμετείχε μόνο σε σειρές με δευτερεύοντες ρόλους.
Έπειτα, και πάντα σε τηλενουβέλες, πήρε μέρος στο "Velo de novia", και μετά από χρόνια στη σειρά "Rubi", με το ρόλο της Σόνια.
Μετά από αυτές τις εμφανίσεις πρωταγωνίστησε στη σειρά "Contra viento y marea" (Πεντάμορφη), με το ρόλο της Νατάλια Ρίος.
Πρωταγωνίστησε στην τηλενουβέλα "Zorro, la espada y la rosa", η οποία είναι το πιο φιλόδοξο επίτευγμα της καριέρας της μέχρι σήμερα. Η τηλενουβέλα αυτή ήταν μια συνεργασία της Telemundo και είχε ένα από τα καλύτερα κάστ.
Ουροχολινογόνο
Μέθοδος διαζώτωσης (mg/dl)
Το ουροχολινογόνο αντιδρά με το άλας του διαζωνίου και δίνει έγχρωμο σύμπλοκο. Ψευδώς θετικά αποτελέσματα εμφανίζονται όταν τα δείγματα των ούρων περιέχουν πορφοχολινογόνο, ουσία που εμφανίζεται στα ούρα ασθενών που παίρνουν φάρμακα, όπως είναι το παρα-αμινοσαλικυλικό οξύ, η σουλφισοξαζόλη και η φαιναζωπυριδίνη. Αυτές οι ουσίες αντιδρούν αμέσως με το αντιδραστήριο Ehrlich σε αντίθεση με το ουροχολινογόνο που αντιδρά μετά από 60 δευτερόλεπτα.
Αν η δοκιμασία βγει αρνητική, πρέπει να εξετάσουμε και την παρουσία ουροχολίνης που έχει την ίδια διαγνωστική σημασία.
Μαρλένε Φαβέλα
Βιογραφία
Το 2007, δούλεψε μαζί με την "Λουσία Μέντες" (Lucía Méndez) στο "Amor sin maquillaje". Εργάστηκε στην ταινία "Play Ball", η οποία παράχθηκε στην Δομινικανή Δημοκρατία και προβλήθηκε το 2008.
Ουροχολινογόνο
Αυτόματοι Αναλυτές Ούρων
Στους αυτόματους αναλυτές ούρων ο προσδιορισμός του ουροχολινογόνου γίνεται με την φυσική μέθοδο της ανακλασιμετρίας. Προηγείται η αντίδραση διαζώτωσης το χαρακτηριστικό χρώμα της οποίας μετριέται με την μέθοδο αυτή.
Μαρλένε Φαβέλα
Βιογραφία
Στο Χόλιγουντ έχει παίξει ένα ρόλο στην ταινία "Species IV: The Awakening".
Εξωτερικοί Σύνδεσμοι
Κατηγορία:Μεξικανοί μοντέλα Κατηγορία:Μεξικανές ηθοποιοί κινηματογράφου Κατηγορία:Μεξικανές ηθοποιοί θεάτρου Κατηγορία:Μεξικανές ηθοποιοί τηλεόρασης Κατηγορία:Μεξικανοί παρουσιαστές
Σκουπόβο
Το Σκουπόβο (πολωνικά: Skupowo) είναι χωριό του Πόβιατ Χαϊνούφκα, στο Βοεβοδάτο Ποντλάσκιε της Πολωνίας. Βρίσκεται σε ένα μεγάλο ξέφωτο. Από τα νότια και τα ανατολικά συνορεύει με το αρχέγονο Δάσος Μπιαλοβιέζα και από βορρά και δυτικά με το δάσος Λάντζκα.
Κοντά στο χωριό ξεκινά ο ποταμός Οκουλίνκα, ένας παραπόταμος του Ναρέφκα.
Στο χωριό υπάρχει ραδιοφάρος DVOR/DME για αεροπλάνα.
Ιστορία
Κατά τα έτη 1975–1998, η πόλη διοικητικά ανήκε στο Βοεβοδάτο Μπιαουίστοκ.
Μετέπειτα αρχεία του Σκουπόβο προέρχονται από το 1833. Στέγαζε την έδρα του δικαστηρίου, η οποία ανήκε το 1843 στον Καζίμιες Μπουτκιέβιτς.
Στις 31 Ιουλίου 1941, ως μέρος της λεγόμενης «Εκκαθάρισης στο Δάσος Μπιαλοβιέζα» εμπνευσμένο από τον Χέρμαν Γκέρινγκ, οι Ναζί εκτόπισαν τους κατοίκους του Σκουπόβο και ισοπέδωσαν το χωριό. Τότε το χωριό είχε 160 αγροκτήματα. αριστερά|μικρογραφία|600x600εσ|[[Σωρείτης πάνω από το Σκουπόβο]] μικρογραφία|240x240εσ|Οικιστικό σχέδιο του Σκουπόβο μικρογραφία|240x240εσ| Ραδιοφάρος
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Χωριά της Πολωνίας