cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Αρμένιοι της Κύπρου
Χώροι λατρείας
Υπάρχουν πέντε αρμενορθόδοξες εκκλησίες στην Κύπρο, δύο στην πρωτεύουσα Λευκωσία (μια υπό τουρκική κατοχή από το 1964) και από μία στη Λάρνακα, τη Λεμεσό και την Αμμόχωστο• η τελευταία κατέχεται από τους Τούρκους από το 1964. Επιπρόσθετα, υπάρχουν τρία αρμενικά παρεκκλήσια στην περιοχή της Λευκωσίας και ένα μέσα στο σύμπλεγμα του Αρμενομονάστηρου, με το τελευταίο να βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή από το 1974. Υπάρχει επίσης μια αρμενική ευαγγελική εκκλησία στη Λευκωσία (υπό τουρκική κατοχή από το 1964). Τέλος, υπάρχει το φημισμένο Αρμενομονάστηρο, υπό τουρκική κατοχή από το 1974.
Λευκωσία
Το κτίριο της Αρμενικής Μητρόπολης Κύπρου και ο καθεδρικός ναός της Παναγίας [Սուրբ Աստուածածին (Σουρπ Αστβατζατζίν)] βρίσκονται στην οδό Αρμενίας στο Στρόβολο στη Λευκωσία. Το κτίριο της Μητρόπολης κτίστηκε μεταξύ 1983-1984 από τους αρχιτέκτονες Ιάκωβο & Ανδρέα Φιλίππου και εγκαινιάστηκε στις 4 Μαρτίου 1984 από τον Καθόλικο (Πατριάρχη) Καρεκίν Β’ της Κιλικίας. Το συνοδικό της Μητρόπολης φιλοξενεί συλλογή εκκλησιαστικών κειμηλίων, μερικά από τα οποία προηγουμένως φυλάσσονταν στο Αρμενομονάστηρο ή την παλαιά εκκλησία της Παρθένου Μαρίας• τα κειμήλια φυλάσσονται σε προθήκη, που δώρισαν το 1986 οι Καραμπέτ και Νσιαν Αρακτσιντζιάν. Στο υπόγειο της Μητρόπολης βρίσκεται η Αίθουσα “Βαχράμ Ουτιτζιάν”, την οποία εγκαινίασε στις 3 Φεβρουαρίου 1999 ο Καθόλικος (Πατριάρχης) Αράμ Α’. Η αίθουσα, προηγουμένως αποθήκη, έγινε πραγματικότητα χάρη στην πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Βαρουζάν Χεργκελιάν, χρησιμοποιώντας έσοδα από τη δημοπρασία το 1994 της συλλογής τέχνης που είχε δωρίσει ο Βαχράμ Ουτιτζιάν στη Μητρόπολη το 1954. Αποτελεί έναν από τους κύριους χώρους διεξαγωγής εκδηλώσεων της αρμενοκυπριακής κοινότητας. Μαζί με την εκκλησία της Παναγίας Θεοτόκου και το Αρμενικό Σχολείο Ναρέκ, η γη δόθηκε ως εμπίστευμα στην κοινότητα στις 16 Δεκεμβρίου 1966 από την κυβέρνηση• στις 10 Δεκεμβρίου 1979, το Συμβούλιο Βελτιώσεως Στροβόλου αποφάσισε να μετονομάσει το δρόμο μπροστά από το τεμάχιο γης από “οδό Κύκλωπος” σε “οδό Αρμενίας”, ως μια χειρονομία αλληλεγγύης προς τον αρμενικό λαό. Στις 31 Μαρτίου 1983 παραχωρήθηκε τίτλος πλήρους ιδιοκτησίας για τη γη.
Ο καθεδρικός ναός της Παναγίας Θεοτόκου κτίστηκε μεταξύ 1976-1981 από τους αρχιτέκτονες Ιάκωβο & Ανδρέα Φιλίππου, με οικονομική αρωγή από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, την Ευαγγελική Εκκλησία της Βεστφαλίας, την Κυπριακή Δημοκρατία, την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου και τους πιστούς. Βρισκόμενος δίπλα από το Δημοτικό Σχολείο Ναρέκ, η θεμέλια λίθος του τοποθετήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 1976 από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ’ και τον Επίσκοπο Νερσές Παχτικιάν. Στις 16 Απριλίου 1978, ο Συγκαθήμενος Καθόλικος (Πατριάρχης) Καρεκίν Β’ ευλόγησε τις 16 κολώνες της εκκλησίας, ενώ τα εγκαίνια και ο καθαγιασμός του καθεδρικού ναού έλαβαν χώρα στις 22 Νοεμβρίου 1981 από τον Καθόλικο (Πατριάρχη) Χορέν Α’ και το Συγκαθήμενό του Καρεκίν Β’. Είναι η μόνη εκκλησία στην Κύπρο που είναι κτισμένη με παραδοσιακή αρμενική τεχνοτροπία, με έναν κεντρικό οκταγωνικό τρούλλο και ένα μικρότερο τρούλλο για την καμπάνα. Η εκκλησία ανακαινίστηκε εξωτερικά στα τέλη του 2005 εις μνήμην της οικογένειας Τουτουντζιάν, που σκοτώθηκε στο αεροπορικό ατύχημα της Ήλιος, ενώ το καμπαναριό επιδιορθώθηκε επίσης εκείνο το χρόνο, εις μνήμην του αρχιερέα ντερ Βαζκέν Σαντρουνί. Η εκκλησία ανακαινίστηκε εσωτερικά στα μέσα του 2008. Πολλές από τις εικόνες της είναι έργα του Λιβανοαρμένιου ζωγράφου Ζοχράπ Κεσισιάν. Είναι ενδιαφέρον ότι αμέσως κάτω από το ιερό βήμα, υπάρχει ένα χατσκάρ (σταυρόπετρα) που δώρισε η Ιερά Έδρα του Ετσμιατζίν. Τελούνται Λειτουργίες κάθε Κυριακή. Η εκκλησία γιορτάζει την πλησιέστερη Κυριακή προς την 21η Νοεμβρίου, εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου. Ο εφημέριος είναι (από το 2000) ο π. Μομίκ Χαμπεσιάν.
Στο παλαιό αρμενικό κοιμητήριο, κοντά στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας (Λεωφόρος Μάρκου Δράκου), υπάρχει το παρεκκλήσι του Αγίου Παύλου [Սուրբ Պօղոս (Σουρπ Μπογός)], που κτίστηκε το 1892 με δωρεά του Μπογός Οτατζιάν. Αφού έμεινε αχρησιμοποίητο από τις διακοινοτικές ταραχές του 1963-1964, το παρεκκλήσι και το κοιμητήριο περιέπεσαν σε αχρηστία. Αναστηλώθηκε μεταξύ 2008-2009, μαζί με το υπόλοιπο κοιμητήριο, με πρωτοβουλία του Εκπροσώπου Βαρτκές Μαχτεσιάν και της Αρμενικής Εθναρχίας Κύπρου. Από το 2010 τελείται μια Λειτουργία το χρόνο. Στο αρμενικό κοιμητήριο κοντά στον Άγιο Δομέτιο (Λεωφόρος Γρηγόρη Αυξεντίου) υπάρχει το παρεκκλήσι της Αγίας Αναστάσεως [Սուրբ Յարութիւն (Σουρπ Χαρουτιούν)], που κτίστηκε το 1938 με δωρεά του Χαρουτιούν Μποχτζαλιάν και καθαγιάστηκε το 1949 από τον Επίσκοπο Γεβόντ Τσεμπεγιάν. Αφού έμεινε αχρησιμοποίητο από την τουρκική εισβολή του 1974, ανακαινίστηκε το 2010. Δεν έχουν τελεστεί Λειτουργίες από το 1974. Τέλος, το παρεκκλήσι του Αγίου Παντοσώτηρος [Սուրբ Ամենափրկիչ (Σουρπ Αμεναπεργκίτς)] κτίστηκε μεταξύ 1995-1996 από τους αρχιτέκτονες Άθω & Άλκη Δίκαιο και με δωρεά των Αράμ και Πετρός Καλαϊτζιάν. Βρισκόμενο στην οδό Κορίνθου στο Στρόβολο στη Λευκωσία, στο χώρο του Μελάθρου Ευγηρίας Καλαϊτζιάν, η θεμέλια λίθος του τοποθετήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1995 από τον Καθόλικο (Πατριάρχη) του Μεγάλου Οίκου της Κιλικίας, Αράμ Α’, ο οποίος το εγκαινίασε στις 16 Φεβρουαρίου 1997. Τελούνται τακτικά Όρθροι.
Λάρνακα
Η εκκλησία του Αγίου Στεφάνου [Սուրբ Ստեփանոս (Σουρπ Στεπανός)], στην οδό αρμενικής εκκλησίας στο κέντρο της πόλης, κτίστηκε αρχικά ως παρεκκλήσι από τους Αρμένιους πρόσφυγες που ήρθαν στη Λάρνακα μετά τη σφαγή των Αδάνων το 1909. Κτίστηκε ως αντίγραφο της κύριας εκκλησίας των Αδάνων και αφιερώθηκε στον προστάτη Άγιο των Αδάνων, τον Άγιο Στέφανο. Ωστόσο, καθώς οι πλείστοι πρόσφυγες επέστρεψαν, το παρεκκλήσι έμεινε ατέλειωτο. Μετά από έρανο που ξεκίνησε στις 24 Οκτωβρίου 1912, το μικρό παρεκκλήσι έγινε εκκλησία, της οποίας η κατασκευή τελείωσε την 1η Απριλίου 1913.
Αφιερωμένη στη μνήμη των μαρτύρων της σφαγής των Αδάνων, είναι το πρώτο μνημείο σε ολόκληρη την Αρμενική Διασπορά εις μνήμη των αρμενικών σφαγών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Πάνω από την πρόσοψη της εκκλησίας υπάρχει μια αναμνηστική σύνθεση που παρουσιάζει τον Αρμένιο εθνάρχη Χάικ, τον τελευταία Βασιλιά του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας, Λέοντα Ε’, μια περγαμηνή που κρατά ένα χέρι - που αντιπροσωπεύει τις Δέκα Εντολές - και τα τέσσερα σύμβολα των Τεσσάρων Ευαγγελιστών.
Η εκκλησία εγκαινιάστηκε στις 20 Μαΐου 1914 από τον Ανώτερο Αρχιμανδρίτη Σεροβπέ Σαμβελιάν και καθαγιάστηκε στις 30 Ιουνίου 1918 από τον Αρχιεπίσκοπο Τανιέλ Χακοπιάν. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1940, υπήρχε ένας μικρός οκταγωνικός τρούλλος πάνω από την εκκλησία. Η εκκλησία ανακαινίστηκε μεταξύ 1956-1957 και ξανά το 1998. Στα αριστερά και στα δεξιά της εισόδου, υπάρχουν δύο μαρμάρινες επιγραφές. Τελούνται Λειτουργίες κάθε δεύτερη Κυριακή, εναλλάξ με την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Λεμεσό. Η εκκλησία γιορτάζει στις 25 Δεκεμβρίου, εορτή του Αγίου Στεφάνου. Ο εφημέριος είναι (από το 1992) ο π. Μαστότς Ασκαριάν.
Λεμεσός
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου [Սուրբ Գէորգ (Σουρπ Κεβόρκ)] είναι κτισμένη στην οδό Βασίλη Μιχαηλίδη, σε γη που δωρήθηκε γύρω στο 1935 από τη Σατενίκ Σουλτανιάν, εις μνήμην του πεθερού της, Κεβόρκ. Καθώς η μικρή αρμενική κοινότητα της Λεμεσού δεν είχε την οικονομική ευχέρεια να κτίσει εκκλησία, δημιουργήθηκε θίασος υπό τον Αρντασές Μπαστατζιάν, ο οποίος έδωσε παραστάσεις στη Λευκωσία, τη Λάρνακα και τη Λεμεσό. Μαζί με μια συνεισφορά από την Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου και το Στεπάν Καβαφιάν, η εκκλησία κτίστηκε μεταξύ 1939-1940, ενώ ο καθαγιασμός της έλαβε χώρα στις 11 Απριλίου 1948 από τον Επίσκοπο Γεβόντ Τσεμπεγιάν. Η εκκλησία ανακαινίστηκε μεταξύ 1975-1976, το 2007 και ξανά το 2015, ενώ το 1989 η καμπάνα της έγινε ηλεκτρονική με δωρεά των αδελφών Καραμπέτ και Νσιαν Αρακτσιντζιάν. Κατά την ανακαίνιση του 1975-1976, το καμπαναριό τοποθετήθηκε πάνω από την είσοδο, ενώ προστέθηκε ένας σιδερένιος αρμενικός σταυρός κατά την ανακαίνιση του 2007. Τελούνται Λειτουργίες κάθε δεύτερη Κυριακή, εναλλάξ με την εκκλησία του Αγίου Στεφάνου στη Λάρνακα. Η εκκλησία γιορτάζει την τελευταία Κυριακή του Σεπτέμβρη, εορτή του Αγίου Γεωργίου. Ο εφημέριος είναι (από το 1992) ο π. Μαστότς Ασκαριάν.
Λευκωσία
Ο παλαιός καθεδρικός ναός της Παρθένου Μαρίας [Սուրբ Աստուածածին (Σουρπ Αστβατζατζίν)] στην οδό Βικτωρίας, σήμερα στο τουρκοκρατούμενο τμήμα της περιτειχισμένης Λευκωσίας κοντά στην Πύλη Πάφου, γνωστός και ως Παναγία της Τύρου (Notre Dame de Tyre) ή της Τορτόζας (Tortosa), ήταν αρχικά ένα βενεδικτινό/καρθουσιανό Αββαείο που κτίστηκε μεταξύ 1308–1310, στο χώρο παλαιότερης εκκλησίας που είχε αρχικά κτιστεί το 1116 και καταστράφηκε από ένα σεισμό το 1303, όπου υπηρετούσαν Αρμενοκαθολικές καλογριές. Κάποια στιγμή πριν το 1504 πέρασε στα χέρια της Αρμενικής Μητρόπολης Κύπρου και αποτελούσε το επίκεντρο της αρμενικής κοινότητας της Κύπρου μέχρι που καταλήφθηκε, μαζί με την υπόλοιπη αρμενική συνοικία, από Τουρκοκύπριους εξτρεμιστές κατά τη διάρκεια της τουρκοκυπριακής ανταρσίας του 1963-1964 και κατακτήθηκε από την Τουρκία κατά τη διάρκεια της την τουρκικής εισβολής του 1974. Μετά την οσμανική κατοχή της Κύπρου το 1570, χρησιμοποιήθηκε προσωρινά ως αποθήκη αλατιού, μέχρι που επιστράφηκε στην αρμενική κοινότητα με φιρμάνι το Μάιο του 1571• η αρμενική ιδιοκτησία της εκκλησίας επιβεβαιώθηκε περαιτέρω από άλλο φιρμάνι το Μάιο του 1614. Κατά την περίοδο της Αρμενικής Γενοκτονίας πολλοί κατατρεγμένοι Αρμένιοι πρόσφυγες αναζήτησαν καταφύγιο στη βεράντα της. Βρισκόταν δίπλα από το παλαιό κτίριο της Μητρόπολης, το σχολείο Μελικιάν-Ουζουνιάν, το μνημείο της Αρμενικής Γενοκτονίας και το αρχοντικό της οικογένειας Μελικιάν.
Κατά τη διάρκεια των αιώνων που υπηρετούσε τη μικρή αλλά εύπορη αρμενική παροικία της Λευκωσίας, η εκκλησία δέχθηκε διάφορες τροποποιήσεις: το 1688 ανακαινίστηκε, το 1788 κατασκευάστηκε το βαπτιστήριο, το 1858 κτίστηκαν οι καμάρες της βόρειας βεράντας, το 1860 κατασκευάστηκε το καμπαναριό - από τα πρώτα στην οθωμανική Κύπρο, δωρεά του Κωνσταντινουπολίτη Χαπετίκ Νεβρουζιάν -, το 1884 αναστηλώθηκε, το 1904 ξανακτίστηκε η στέγη και έγινε ανακαίνιση, το 1945 κατασκευάστηκε το άνω διάζωμα για τη χορωδία (με δωρεά του Αράμ Ουζουνιάν), το 1950 συντηρήθηκε το καμπαναριό, ενώ το 1960-1961 το Τμήμα Αρχαιοτήτων τοποθέτησε καινούργιο πάτωμα - αφού αφαίρεσε τις μεσαιωνικές ταφόπλακες που προηγουμένως κάλυπταν τα χαλιά. Η εκκλησία γιόρταζε την πλησιέστερη Κυριακή προς την 21η Νοεμβρίου, εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου.
Μετά την παράνομη κατάληψή της το 1964, χρησιμοποιόταν ως κοιτώνας της τουρκοκυπριακής εθνοφυλακής, ενώ μετά την παράνομη κατάληψή της από τον τουρκικό στρατό τον Ιούλιο του 1974 συνέχισε να χρησιμοποιείται ως κοιτώνας Τούρκων στρατιωτών, μέχρι που υπέστη περαιτέρω ζημιές από ένα σεισμό το 1998. Ο τόπος εγκαταλείφθηκε και στο χώρο κατοικούσαν παράνομοι έποικοι από την Ανατολία μέχρι τα τέλη του 2006. Το 2005, το UNDP διεξήγαγε προκαταρκτική μελέτη για την πιθανή αποκατάσταση ολόκληρου του συμπλέγματος, ενώ το 2007 διεξήγαγε τεχνικοοικονομική μελέτη. Σοβαρά βεβηλωμένη, η αναστήλωσή της τελικά ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2009 με πρωτοβουλία της Αρμενικής Εθναρχίας Κύπρου και του Εκπροσώπου των Αρμενίων, Βαρτκές Μαχτεσιάν. Οι εργασίες διεξήχθησαν από το UNDP-ACT, με μερική χρηματοδότηση από το USAID, και ολοκληρώθηκαν το Νοέμβριο του 2012.
Υπήρχε επίσης μια μικρή αρμενική ευαγγελική εκκλησία, που βρισκόταν στην οδό Μαχμούτ Πασιά, στο τουρκοκρατούμενο τμήμα της περιτειχισμένης πόλης της Λευκωσίας - πίσω από το παλαιό κτίριο της Αμερικανικής Ακαδημίας, κοντά στο τέμενος Αράπ Αχμέτ. Πριν την ανέγερσή της, οι Αρμένιοι Ευαγγελικοί λάτρευαν το Θεό στη Μεταρρυθμισμένη Πρεσβυτεριανή εκκλησία στην οδό Αποστόλου Βαρνάβα, απέναντι από την παλαιά Ηλεκτρική και πίσω από το κτίριο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου. Η εκκλησία - όραμα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 - κτίστηκε τελικά χάρη στην πρωτοβουλία του πάστορα Γιοχάννα ντερ Μεγκερντιτσιάν, με την οικονομική συμβολή της Μεταρρυθμισμένης Πρεσβυτεριανής Εκκλησίας και των Αρμενίων Ευαγγελικών πιστών· ο αρχιτέκτονάς της ήταν ο Ντικράν Χ. Νταβιτιάν. Η θεμέλια λίθος της κατατέθηκε στις 28 Ιουλίου 1946 από τον πάστορα Γιοχάννα ντερ Μεγκερντιτσιάν, ο οποίος την αφιέρωσε την 1η Ιουλίου 1947. Η εκκλησία ανακαινίστηκε το 1955, έτος που κτίστηκαν η περίφραξη και η πύλη• το 1959 προστέθηκε μια κουζίνα.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των διακοινοτικών ταραχών του 1963-1964, η εκκλησία καταλήφθηκε από εξτρεμιστές Τουρκοκύπριους. Μεταξύ 1964-1974, η εκκλησία και τα περιβάλλοντα κτίρια χρησιμοποιούνταν ως σχολείο για κάποιο χρονικό διάστημα και ύστερα ως το κύριο στρατιωτικό αρχηγείο (sancaktarlık). Μετά απ' αυτό, για αρκετό καιρό τα κτίρια παρέμειναν κενά. Αργότερα, η εκκλησία χρησιμοποιόταν ως κέντρο τουρκικής λαϊκής μουσικής (1987-1997) και ως Συνεργατική Χειροτεχνίας (1997-2011)· από το 2011 χρησιμοποιείται ως μουσικό κέντρο. Όπως και με την παλαιά εκκλησία της Παρθένου Μαρίας, δεν έχουν τελεστεί Λειτουργίες από το 1964.
Αμμόχωστος
Η εκκλησία του Καντσβώρ [Սուրբ Աստուածածին Կանչուոր (Σουρπ Αστβατζατζίν Καντσβώρ) ή Παναγία η Καλούσα] κτίστηκε μάλλον το 1346 από Αρμένιους πρόσφυγες που διέφυγαν από τις επιθέσεις των Μαμελούκων κατά του Αγιάς της Κιλικίας. Βρίσκεται ανάμεσα στις οδούς Kışla και Server Somuncuoğlu, στο βορειοδυτικό τμήμα της περιτειχισμένης πόλης της Αμμοχώστου (δίπλα από την εκκλησία των Καρμελιτών) και πιστεύεται ότι αποτελούσε τμήμα ενός σημαντικού μοναστικού, πολιτιστικού και θεολογικού ιδρύματος, στο οποίο λέγεται ότι είχε σπουδάσει ο Άγιος Νερσής ο Λαμπροναίος και τα θεμέλια του οποίου διασώζονταν μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα. Σε αυτή τη μονή λειτουργούσε σκριπτόριο, χειρόγραφα του οποίου σώζονται στην αρμενική Μονή του Αγίου Ιακώβου στην Ιερουσαλήμ.
Είναι άγνωστο πότε ακριβώς σταμάτησε να χρησιμοποιείται, ωστόσο πιθανώς να σταμάτησε να λειτουργεί ήδη από τα μέσα της Ενετοκρατίας. Μέχρι και τουλάχιστον το 1862, υπήρχε ένα μικρό καμπαναριό. Αχρησιμοποίητη για περισσότερους από τρεισήμισι αιώνες, λόγω των οθωμανικών περιορισμών, το 1907 κηρύχθηκε αρχαίο μνημείο, βάσει του Αποικιακού Νόμου Αρχαιοτήτων IV/1905. Τον ίδιο χρόνο, επιδιορθώθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων, όπως και το 1931. Το 1932 αναστηλώθηκε, επίσης από το Τμήμα Αρχαιοτήτων, το οποίο την επιδιόρθωσε σημαντικά μεταξύ 1937-1944 (υπό τη φροντίδα του Theophilus Mogabgab, Διευθυντή Αρχαιοτήτων της Επαρχίας Αμμοχώστου), μετά την εκμίσθωσή της στην Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου στις 7 Μαρτίου 1936 για περίοδο 99 ετών - η οποία επιτεύχθηκε μετά την παρέμβαση του Συγκαθήμενου Καθόλικου (Πατριάρχη) της Κιλικίας, Παπκέν Γκιουλεσεριάν, ο οποίος είχε επισκεφθεί την εκκλησία το 1934, και του Αρχιεπισκόπου Πετρός Σαρατζιάν.
Η πρώτη Λειτουργία και ο επανακαθαγιασμός της τελέστηκαν στις 14 Ιανουαρίου 1945 από τον Αρχιμανδρίτη Κρικόρ Μπαχλαβουνί (γνωστό και ως “Τοπάλ Βαρταμπέτ”). Στις 8 Μαρτίου 1957 κάηκε μερικώς από Τουρκοκύπριους, αλλά συνέχισε να χρησιμοποιείται ως εκκλησία μέχρι το 1962• έκτοτε, η αρμενική κοινότητα της Αμμοχώστου χρησιμοποιούσε την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στα Κάτω Βαρώσια, την οποία παραχώρησε η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου. Η εκκλησία γιόρταζε την πλησιέστερη Κυριακή προς την 15η Αυγούστου, εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου. Τον Ιανουάριο του 1964 καταλήφθηκε από εξτρεμιστές Τουρκοκύπριους κατά την τουρκοκυπριακή ανταρσία του 1963-1964 και καταλήφθηκε από την Τουρκία τον Αύγουστο του 1974 κατά την τουρκική εισβολή του 1974. Μεταξύ 1964-1974, χρησιμοποιόταν ως κατοικία, παρά τις προσπάθειες από το Σουηδικό Απόσπασμα (SWEDCON) της ΟΥΝΦΙΚΥΠ και άλλων για να γίνουν άλλες διευθετήσεις για τη διαμένουσα οικογένεια. Κατά την περίοδο 1974-2005, έτος κατά το οποίο πλέον αποχαρακτηρίστηκε από “στρατιωτική περιοχή”, χρησιμοποιόταν ως οικία, στάβλος και αποθήκη. Μέχρι το 1974, υπήρχαν όμορφες τοιχογραφίες στους τοίχους, οι οποίες σήμερα έχουν εξαφανιστεί. Έχει αφεθεί στο έλεος της φύσης και των βανδάλων και χρειάζεται επιδιορθώσεις. Δεν έχουν τελεστεί Λειτουργίες από το 1964.
Η αρμενορθόδοξη εκκλησία της Παναγίας του Καντσβώρ δεν θα πρέπει να συγχέεται με την αρμενοκαθολική εκκλησία της Παναγίας των Πρασίνων (de Vert), της οποίας η τοποθεσία είναι άγνωστη.
Χαλεύκα
Σπουδαία σημασία έχει το μοναστήρι του Αγίου Μακαρίου [Սուրբ Մակար (Σουρπ Μαγκάρ), Մակարավանք (Μαγκαραβάνκ), γνωστό και ως Αρμενομονάστηρο (στα τουρκικά: Ermeni Manastırı)], που βρίσκεται μέσα στο δάσος της Πλατανιώτισσας κοντά στην τουρκοκρατούμενη Χαλεύκα, επί της οροσειράς του Πενταδακτύλου - σε υψόμετρο 530 μ. Η τεράστια έκτασή του (περίπου 8.500 σκάλες), που εκτείνεται μέχρι και την ακτή, περιλάμβανε γύρω στις 30.000 ελιές και χαρουπιές, η εκμετάλλευση των οποίων αποτελούσε την κύρια πηγή εισοδήματος για την Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου μέχρι το 1974. Το μοναστήρι ιδρύθηκε αρχικά από Κόπτες περί το έτος 1000 σε τοποθεσία στην οποία λέγεται ότι ασκήτεψε ο Άγιος Μακάριος• η εικόνα του θεωρείτο θΑΫΜΑτουργή και, μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, οι Αρμένιοι κάτοικοι της περιοχής - μερικοί εκ των οποίων είχαν βρει καταφύγιο μετά τις χαμιτικές σφαγές (1894-1896) - πίστευαν ότι μπορούσαν να ακούσουν τον Άγιο να καλπάζει με το άλογό του τη νύχτα.
Το μοναστήρι πέρασε στα χέρια των Αρμενίων κάποια στιγμή πριν από το 1425. Κατά τη Λατινοκρατία, οι μοναχοί του ήταν γνωστοί για την αυστηρή τους δίαιτα, ενώ κατά την Τουρκοκρατία ήταν γνωστό ως το Κυανούν Μοναστήρι (Կապոյտ Վանք/Կէօք Մանասթըր, στα τουρκικά: Mavi Manastır), από το χρώμα των πορτών και των παραθυρόφυλλων του. Για αιώνες, υπήρξε δημοφιλής χώρος προσκυνήματος για Αρμένιους και μη Αρμένιους ομοίως, ενδιάμεσος σταθμός για προσκυνητές καθοδόν προς τους Αγίους Τόπους, καθώς και χώρος ανάρρωσης και ανάπαυσης για Αρμένιους Καθόλικους (Πατριάρχες) και ιερωμένους από την Κιλικία και την Ιερουσαλήμ (αποτελούσε το αγαπημένο θέρετρο διακοπών του Καθόλικου [Πατριάρχη] Σαχάκ Β’, που συνήθιζε να ιππεύει το άλογό του γύρω από τις τεράστιες εκτάσεις του). Ανάμεσα στους φιλοξενούμενούς του ήταν ο Αββάς Μεχιτάρ της Σεβαστείας, που πέρασε λίγο καιρό εδώ το 1695 καθοδόν προς τη Ρώμη, καθώς και ο Χοβσέπ Σισμανιάν (Τζερέντς), ο οποίος - εμπνευσμένος από το ορατό περίγραμμα των μακρινών βουνών του Ταύρου, το 1875 - έγραψε την ιστορική νουβέλα Toros Levoni, που τοποθετείται στους καιρούς του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας• σύμφωνα με την παράδοση, το 1140 ο πρίγκηπας της Κιλικίας Τορός Β’ κατέφυγε εδώ για να γλυτώσει από τους καταδιώκτες του.
Το μοναστήρι κέρδισε την εύνοια των Οθωμανών: ένα φιρμάνι του 1642 εξαιρούσε τους Αρμένιους από την καταβολή φόρων για το μοναστήρι, του οποίου οι όροι ανανεώθηκαν το 1660 και το 1701. Η περίοδος 1650-1750 θεωρείται ο “χρυσός αιώνας” του, καθώς τεράστιες εκτάσεις γης αγοράστηκαν ή δόθηκαν στο μοναστήρι. Μεγάλης κλίμακας ανακαίνιση έλαβε χώρα μεταξύ 1734–1735 από τον Αρχιμανδρίτη Χαρουτιούν, ενώ μεταξύ 1811–1818 ο Συμεών Αγάς της Κριμέας χρηματοδότησε πλήρη επιδιόρθωση και έκτισε το σημερινό παρεκκλήσι του μοναστηριού. Το αρχικό παρεκκλήσι, στο κέντρο του μοναστικού συμπλέγματος, καταστράφηκε από σεισμούς και φυσικές συνθήκες• το σημερινό παρεκκλήσι, δίπλα από το αρχικό, εγκαινιάστηκε στις 3 Ιανουαρίου 1814. Ανακαινίσεις και αναστηλώσεις έλαβαν χώρα επίσης το 1866 (με δαπάνες του Αρμένιου Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης Μπογός Τακτακιάν), το 1926 (με δαπάνες των Ντικράν Ουζουνιάν, Ασιότ Ασλανιάν και Γκαρό Μπαλιάν), το 1929 (με δαπάνες των Μπογός και Άννα Μακαριάν), μεταξύ 1947–1949 (με δαπάνες των Χοβαννές και Μαίρης Σιακαριάν) και ξανά το 1973 (με πρωτοβουλία της Αρμενικής Εθναρχίας Κύπρου). Ο δρόμος που ενώνει το μοναστήρι με το Χαλεύκα κατασκευάστηκε το 1926-1927, με δαπάνες του Αγά Καραμπέτ Μελκονιάν, ενώ η πλατεία, στα ανατολικά του μοναστηριού, κατασκευάστηκε το 1933 με δαπάνες του Καθόλικου (Πατριάρχη) Σαχάκ Β’.
Για αιώνες, το μοναστήρι υπήρξε σημαντικό πνευματικό κέντρο. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, φυλασσόταν εδώ ένας μεγάλος αριθμός εξαίρετων και ανεκτίμητων χειρογράφων που γράφτηκαν στο σκριπτόριο της μονής μεταξύ 1202-1740, καθώς και πολυάριθμα πολύτιμα εκκλησιαστικά σκεύη, προτού μετακινηθούν στη Λευκωσία για ασφαλή φύλαξη• από το 1947, 56 εικονογραφημένα χειρόγραφα βρίσκονται στο Καθολικάτο (Πατριαρχείο) της Κιλικίας στο Αντηλιάς. Φαίνεται ότι οι τελευταίοι μοναχοί ζούσαν μόνιμα μέχρι περίπου το 1800. Υπάρχουν δύο μνημεία στην περιοχή: μια αναμνηστική πέτρινη στήλη στην πλατεία του μοναστηριού, την οποία αποκάλυψε στις 8 Σεπτεμβρίου 1933 ο Καθόλικος (Πατριάρχης) Σαχάκ Β’, και ένας τσιμεντένιος οβελίσκος αφιερωμένος στον Αββά Μεχιτάρ, πάνω στον ομώνυμο λόφο στα βορειοδυτικά του μοναστηριού, τον οποίο αποκάλυψαν στις 2 Αυγούστου ο Καθόλικος (Πατριάρχης) Σαχάκ Β’ και ο Αρχιεπίσκοπος Πετρός Σαρατζιάν.
Μεταξύ 1897-1904, το Εθνικό Εκπαιδευτήριο-Ορφανοτροφείο του Βαχάν Κιουρκτζιάν (Παγκουράν) είχε εδώ τις θερινές του εργασίες, όπως και - για ολόκληρο το χρόνο - ένα μικρό αρμενικό σχολείο για τα παιδιά της περιοχής μέχρι το 1914. Η περιοχή χρησιμοποιόταν ως θερινό θέρετρο και χώρος κατασκήνωσης για Αρμένιους πρόσκοπους και μαθητές. Το 1948 ανεγέρθηκε η πηγή των Αρχαγγέλων, με δαπάνες των Καπριέλ και Αρσιαλούις Κασπαριάν, που ευλογήθηκε επίσημα από τον Επίσκοπο Γεβόντ Τσεμπεγιάν στις 2 Μαΐου 1948. Το 1949 ο Σαρκίς και η Σουρπίκ Μαρασλιάν χρηματοδότησαν το δίκτυο υδροδότησης, την τουρμπίνα και την ηλεκτρογεννήτρια. Το παρεκκλήσι του μοναστηριού ήταν αγαπημένος χώρος για βαφτίσεις. Ένα νέο βαπτιστήριο κατασκευάστηκε το 1968 από τον Καρνίκ Κουγιουμτζιάν. Μέχρι το 1974, ένας μεγάλος αριθμός αρμενοκυπριακών οικογενειών ενοικίαζε δωμάτια στο μοναστήρι διέμενε στη γύρω περιοχή κατά τα σαββατοκυρίακα και τις διακοπές. Το πρώτο σαββατοκυρίακο του Μάη, εορτή του Αγίου Μακαρίου, πολλοί Αρμενοκύπριο επισκεπτόταν το Αρμενομονάστηρο και κάποιοι απ' αυτούς ενοικίαζαν δωμάτια και βοηθούσαν στην προετοιμασία του χερισσά (ρέσι). Την Κυριακή τελείτο Λειτουργία στο παρεκκλήσι του μοναστηριού και προσφερόταν ρέσι μετά.
Ωστόσο, το μοναστήρι καταλήφθηκε από τα τουρκικά στρατεύματα τον Αύγουστο του 1974, που αργότερα το χρησιμοποίησαν για να στεγάσουν παράνομους έποικους από την Ανατολία και, τη δεκαετία του 1980, για να στεγάσουν αξιωματικούς του στρατού. Αφημένο στο έλεος της φύσης και των βανδάλων, έχει συληθεί και σήμερα είναι ερειπωμένο και βρίσκεται σε θλιβερή κατάσταση. Μεταξύ 1998-1999 και ξανά το 2005, το κατοχικό καθεστώς σκόπευε να το μετατρέψει σε ξενοδοχείο• μετά από συντονισμένες αντιδράσεις, το ανίερο αυτό σχέδιο αποτράπηκε. Το Δεκέμβριο του 2006 και τον Ιούλιο του 2008, το επισκέφθηκαν ο Χραντ Ντινκ και ο Καθόλικος (Πατριάρχης) Αράμ Α’, αντίστοιχα. Με πρωτοβουλία του Εκπροσώπου Βαρτκές Μαχτεσιάν και της Αρμενικής Εθναρχίας, στις 6 Μαΐου 2007 έλαβε χώρα η πρώτη επίσκεψη-προσκύνημα εκεί μετά από 33 χρόνια• επαναλήφθηκε στις 10 Μαΐου 2009, 9 Μαΐου 2010, 8 Μαΐου 2011, 13 Μαΐου 2012 και 19 Μαΐου 2013, με τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού Αρμενοκυπρίων και άλλων Αρμενίων, μερικοί από τους οποίους ήρθαν από το εξωτερικό.
Εκπαίδευση
Τα αρμένικα σχολείο διδάσκουν και καλλιεργούν την αρμενοφωνία, την αρμενογνωσία, την αρμενική ιστορία και τις πλούσιες αρμενικές παραδόσεις.
Η εκπαίδευση είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της αρμενικής κοινότητας της Κύπρου. Πρωτοεμφανίστηκε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, στα πλαίσια των μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ. Το πρώτο αρμενικό σχολείο στην Κύπρο, που ιδρύθηκε από το νεοαφιχθέντα Αρχιμανδρίτη Βαρτάν Μαμιγκονιάν, άνοιξε τις πόρτες του στη Λευκωσία το 1870• ακολούθησαν αρμενικά σχολεία στη Λάρνακα (1909), την Αμμόχωστο (1927) και τη Λεμεσό (1928). Μικρά αρμενικά σχολεία, άλλα δημόσια και άλλα ιδιωτικά, λειτουργούσαν επίσης στο Αρμενομονάστηρο (1897-1914), στον οικισμό της Αττάλου κοντά στη Χάρτζια (1910-1922), στον Αμίαντο (1928-1939 & 1942-1948), στο Μαυροβούνι (1939-1942), στη Λευκωσία (1900-1905) και στη Λάρνακα (1896-1899, 1916-1918, 1921-1936), καθώς και σε διάφορα χωριά κατά τη διάρκεια της εκκένωσης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Από τα ιδιωτικά αρμενικά σχολεία του νησιού, αξιοσημείωτα είναι το βραχύβιο Εθνικό Εκπαιδευτήριο-Ορφανοτροφείο (Ազգային Կրթարան-Որբանոց, 1897–1904), που ιδρύθηκε στη Λευκωσία από το Βαχάν Μ. Κιουρκτζιάν (Παγκουράν), και το Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Μελκονιάν (Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն, 1926–2005), που ιδρύθηκε στη Λευκωσία από τους αδελφούς Κρικόρ και Καραμπέτ Μελκονιάν και τύγχανε διαχείρισης από την Αρμενική Γενική Ένωση Αγαθοεργίας.
Το 1972, και τα τέσσερα Αρμενικά Δημοτικά Σχολεία στην Κύπρο ονομάστηκαν Εθνικά Σχολεία Ναρέκ (Նարեկ Ազգային Վարժարաններ), εις μνήμην του μεγάλου Αρμένιου μοναχού, ποιητή, μυστικιστή φιλοσόφου και θεολόγου Αγίου Γρηγορίου του Ναρεκηνσίου (951–1003), του οποίου το αμμολίθινο άγαλμα λαξεύτηκε το 1991 από τον Αρμένιο γλύπτη Λεβόν Τοκματζιάν και τοποθετήθηκε μπροστά από το Ναρέκ Λευκωσίας• τα αποκαλυπτήριά του τέλεσε ο Εκπρόσωπος Αράμ Καλαϊτζιάν στις 24 Μαρτίου 1991. Επίσης το 1991, και τα τρία Αρμενικά Δημοτικά Σχολεία υιοθέτησαν το σημερινό τους όνομα: Αρμενικά Σχολεία Ναρέκ (Նարեկ Հայկական Վարժարաններ). Σήμερα, υπάρχει ένα σχολείο Ναρέκ στη Λευκωσία, ένα στη Λάρνακα και ένα στη Λεμεσό. Στη Λευκωσία το Ναρέκ λειτουργεί και ως Γυμνάσιο, από το Σεπτέμβριο του 2005, λόγω του κλεισίματος του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Μελκονιάν, με περίπου 10 μαθητές.
Από το 1960, ο ετήσιος προϋπολογισμός καλύπτεται πλήρως από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και η εκπαίδευση παρέχεται δωρεάν• προηγουμένως, τον προϋπολογισμό κάλυπταν μερικώς η Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου (κυρίως από την εκμετάλλευση της παραγωγής των χαρουπόδεντρων και ελαιόδεντρων του Αρμενομονάστηρου) και μερικώς τα δίδακτρα φοίτησης. Τα σχολεία είναι ανοικτά προς όλα τα παιδιά αρμενικής καταγωγής. Το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό διορίζεται από τη Σχολική Εφορεία, με εξαίρεση τους δασκάλους Ελληνικής γλώσσας και ιστορίας, οι οποίοι παρέχονται από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Το 1998 η κυβέρνηση ενέκρινε τη συνταξιοδοτική κάλυψη για το προσωπικό των Σχολείων Ναρέκ, με τους ίδιους όρους και συνθήκες που επωφελούνται οι Ελληνοκύπριοι συνάδελφοί τους.
Αρχικά, η Σχολική Εφορεία διοριζόταν από την Αρμενική Εθναρχία Κύπρου μέχρι το 1921, όταν πλέον τα μέλη της διορίζονταν από τον Ύπατο Αρμοστή/Κυβερνήτη (Αποικιακός Νόμος XXIV/1920)• μεταξύ 1960–1965 διοριζόταν από την Ελληνική Κοινοτική Συνέλευση, ενώ από το 1966 διορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο. Το 1961, τα μεμονωμένα δημόσια αρμενικά σχολεία στην Κύπρο τέθηκαν υπό την ενιαία διεύθυνση ενός Διευθυντή στη Λευκωσία, με τη βοήθεια ενός υπεύθυνου δασκάλου στη Λάρνακα και ενός υπεύθυνου δασκάλου στη Λεμεσό• το Αρμενικό Σχολείο Αμμοχώστου είχε μόνο μία δασκάλα. Από το Σεπτέμβριο του 2009, η Διευθύντρια των σχολείων είναι η Βέρα Ταχμαζιάν.
Με την πάροδο του χρόνου, τα ακαδημαϊκά προγράμματα αυτών των σχολείων συμβαδίζονυ με τις ανάγκες και προκλήσεις του αυξομειούμενου πληθυσμού της κοινότητας και τις απαιτήσεις της κυβέρνησης. Σήμερα, τα σχολεία είναι τρίγλωσσα (Αρμένικα, Ελληνικά, Αγγλικά) και η σχολική τους ύλη είναι αντίστοιχη με αυτή των δημοσίων σχολείων, ενισχυμένη με μαθήματα Αρμενικής γλώσσας, ιστορίας και γεωγραφίας, καθώς και δραστηριότητες που καλλιεργούν τον αρμενισμό, την αρμενογνωσία και την αρμενική κουλτούρα. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το γεγονός ότι όλα τα αρμενικά σχολεία στην Κύπρο γειτνιάζουν με τις τοπικές εκκλησίες, με την ενεργή συμβολή των ηγετών της Εκκλησίας, μια ζωντανή απόδειξη του παραδοσιακού δεσμού σχολείου-εκκλησίας που υπήρχε για αιώνες στην αρμενική πραγματικότητα.
Λευκωσία
Υπάρχουν τρία αρμενικά κοιμητήρια στη Λευκωσία. Το κοιμητήριο Άυπ (κοντά στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας) ιδρύθηκε γύρω στο 1810, αν όχι νωρίτερα. Τα μητρώα των ταφών που φυλάσσονται στην Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου ξεκινούν από τα τέλη του 1877. Το 1860 μια πυρκαγιά στην Αρμενική Μητρόπολη μας στέρησε τις πληροφορίες του μητρώου. Το έργο αυτό επιτέλεσε ο νέος ιερέας Χοβαννές Σιαχινιάν, από την 1η Νοεμβρίου 1877. Το κοιμητήριο Άυπ χρησιμοποιόταν ως χώρος ταφής μέχρι το 1931, όταν ιδρύθηκε το κοιμητήριο Πεν. Η κατακλυσμική εισροή προσφύγων από την Αρμενική Γενοκτονία κατέστησε αυτό το κοιμητήριο πολύ μικρό για τον αυξημένο αριθμό ταφών• αυτό, συνδυασμένο με ανησυχίες για την υγεία σχετικά με κοιμητήρια κοντά στο κέντρο της πόλης της Λευκωσίας, ήσαν οι λόγοι που δεν βρισκόταν πλέον σε λειτουργία. Εντός του κοιμητηρίου υπάρχει το παρεκκλήσι του Αγίου Παύλου, που κτίστηκε το 1892 βάσει της διαθήκης του κυβερνητικού μεταφραστή Μπογός Οτατζιάν.
Πάνω από την είσοδο με τη σιδερένια πύλη υπάρχει η ακόλουθη μαρμάρινη πλάκα στα Αρμένικα:
"“Խաչն փայլի † յարեւելից ե˝օ” – ՚Ի հիմանց կառուցաւ շրջապատ Գերեզմանատանս Լուսաւրչ՟կ՟ն Հայոց արդեամբք ժողովրդեան. յամին 1888։ (“Ο σταυρός έλαμψε † από την Ανατολή” – Το περιτείχισμα αυτού του Γρηγοριανού Κοιμητηρίου κατασκευάστηκε εκ θεμελίων με λαϊκή δαπάνη, το έτος 1888.)"
Μέχρι το 1963, από καιρό σε καιρό τελούνταν επιμνημόσυνες ακολουθίες στο παρεκκλήσι εις μνήμην των ταφέντων εκεί. Μετά τις διακοινοτικές ταραχές του 1963-1964 και λόγω της εγγύτητάς του στη νεκρή ζώνη, το κοιμητήριο παραμελήθηκε κάπως και δεν τελούνταν Λειτουργίες πλέον εκεί. Μετά από δεκαετίες παραμέλησης και τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν το 2005, το κοιμητήριο και το παρεκκλήσι του αποκαταστάθηκαν μεταξύ 2008–2009 χάρη στην πρωτοβουλία και τις προσπάθειες της Αρμενικής Εθναρχίας και του Εκπροσώπου των Αρμενίων Βαρτκές Μαχτεσιάν, ο οποίος εξασφάλισε ένα σημαντικό ποσό χρημάτων για την αποκατάστασή του από το Υπουργείο Εσωτερικών. Υπάρχει επίσης μια αναμνηστική αλουμινένια πλακέτα, η οποία τοποθετήθηκε το 2010 και περιλαμβάνει τα ονόματα των 419 ανθρώπων που θάφτηκαν εκεί. Το κοιμητήριο Άυπ εμφανίζεται στις σελίδες του βιβλίου του Γουίλιαμ Χάρελ Μάλοκ, ο οποίος επισκέφθηκε την Κύπρο κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 1887/1888.
Το κοιμητήριο Πεν ιδρύθηκε το 1931 στα δυτικά του Αγίου Δομετίου, κοντά στο πολεμικό κοινοπολιτειακό κοιμητήριο της Λευκωσίας, και ήταν το μόνο αρμενικό κοιμητήριο σε χρήση στη Λευκωσία μέχρι το 1998. Το 1938 κτίστηκε μέσα στο κοιμητήριο το παρεκκλήσι της Αγίας Αναστάσεως, με δωρεά του Χαρουτιούν Μποτζιαλιάν• καθαγιάστηκε το 1949. Το 1963 τα λείψανα περίπου 100 ανθρώπων θαμμένων στο κοιμητήριο Άυπ μεταφέρθηκαν εδώ, λόγω της κατεδάφισης ενός μικρού τμήματος του κοιμητηρίου Άυπ. Από την τουρκική εισβολή του 1974, το κοιμητήριο Πεν είναι πολύ κοντά στις τουρκοκρατούμενες περιοχές• καθώς βρίσκεται εντός της νεκρής ζώνης, οι επισκέψεις επιτρέπονται μόνο τα μεσημέρια της Κυριακής. Απαιτείται ειδική άδεια από την ΟΥΝΦΙΚΥΠ για ταφές εκεί. Υπάρχουν 1630 άνθρωποι θαμμένοι σε αυτό το κοιμητήριο.
Στο κέντρο του κοιμητηρίου υπάρχει μια βρύση. Φέρει την τις ακόλουθες μαρμάρινες επιγραφές στα αρμένικα:
"Դուստր նոցա Նուարդ (Η κόρη τους Νβαρτ)"
"† Ի յիշատակ հանգուցեալ Աբիսողոմ եւ Վերժինէ Իւթիւճեաններու 1952 († Εις μνήμην των κεκοιμημένων Απισογόμ και Βερζινέ Ουτιτζιάν 1952)"
Το 1998 το κοιμητήριο Κιμ ιδρύθηκε στα νότια του δρόμου μεταξύ Λακατάμιας and Αγίων Τριμιθιάς. Το κοιμητήριο δεν έχει παρεκκλήσι και διοικητικά ανήκει στην Κάτω Δευτερά. Υπάρχουν 155 άνθρωποι θαμμένοι σε αυτό το κοιμητήριο. Στη νότια πλευρά του κοιμητηρίου υπάρχει μια βρύση. Πίσω της είναι η ακόλουθη μαρμάρινη επιγραφή στα Αρμένικα:
"Կառուցաւ աղբիւրս արդեամբ Փերուզ Տէլիֆէրի Մկրտիչեամ եւ Տէլիֆէր գերդաստանի յիշատակին – 2000 (Η βρύση αυτή κατασκευάστηκε με δαπάνες της Περούζ Ντελυφέρ εις μνήμην ης οικογένειας Μεγκερντιτσιάν και Ντελυφέρ – 2000)"
Πάνω από τη βρύση κατασκευάστηκε στέγαστρο• στο πλάι του στεγάστρου υπάρχει η ακόλουθη επιγραφή από πλέξιγκλας στα αρμένικα, που είναι τοποθετημένη πάνω σε μια πέτρινη στήλη
Λάρνακα
Το αρμενικό κοιμητήριο στη Λάρνακα ιδρύθηκε το 1897, ως προσωρινός χώρος ανάπαυσης σε γη που δόθηκε από τη Μητρόπολη Κιτίου. Επίσημα παραχωρήθηκε στην κοινότητα το 1923 και επεκτάθηκε προς τα νότια στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Βρίσκεται δίπλα από το λατινικό κοιμητήριο. Υπάρχουν 635 άνθρωποι θαμμένοι σε αυτό το κοιμητήριο.
Ανάμεσα στα μνήματα και τους τάφους εκείνου του κοιμητηρίου είναι ο κοινός τάφος για 9 γκαμαβορνέρ (εθελοντές) της Αρμενικής Λεγεώνας, η οποία σχηματίστηκε και εκπαιδεύτηκε στη Μοναρκά της Κύπρου, μεταξύ Δεκεμβρίου 1916 και Μαΐου 1918. Ο τάφος και η ταφόπλακά τους κατασκευάστηκαν με δαπάνες του γαλλικού προξενείου στην Κύπρο.
Απέναντι από το χατσκάρ (σταυτόπετρα), στην ανατολική πλευρά του κοιμητηρίου, υπάρχει μια βρύση, που δωρήθηκε από τους Μιχράν και Ζιακλίν Μπογιατζιάν. Στην κορυφή της, υπάρχει μια καφέ αναμνηστική πλάκα από πέτρα τουφ που φέρει το αρμενικό σύμβολο για την αιωνιότητα, τα αρχικά του γλύπτη της Γκρισιά Αβεντισιάν [Գ (πάνω αριστερή πλευρά) και Ա (πάνω δεξιά πλευρά)] και τη χρονιά που κατασκευάστηκε 2011 [20 (κάτω αριστερή πλευρά) και 11 (κάτω δεξιά πλευρά)]. Στο επίπεδο του ματιού, υπάρχει μια αλουμινένια επιγραφή στα αρμένικα:
"Յիսուս ըսաւ - Ով որ այս ջուրէն խմէ` դարձեալ պիտի ծարաւնայ բայց ով որ իմ տալիք ջուրէն խմէ` յաւիտեան պիտի չծարաւնայ: Ընդհակառակը, ջուրը որ ես պիտի տամ անոր մէջ պիտի վերածուի աղբիւրի մը որ ջուր կը ցայտէ եւ յաւիտեան կեանք կու տայ: Յովհաննէս (Դ. 13–14) [Είπε ο Ιησούς - Όποιος πιει απ’ αυτό το νερό θα ξαναδιψάσει, αλλά όποιος πει από το νερό που θα προσφέρω αιωνίως δεν θα ξαναδιψάσει. Τουναντίον, το νερό που θα του δώσω θα μετατραπεί σε πηγή, της οποίας το νερό αναβλύζει και δίνει αιώνια ζωή. (Ιωάννης 4:13–14)]"
Τέλος, κάτω, υπάρχει η ακόλουθη αλουμινένια επιγραφή στα αρμένικα:
"Ի Յիշատակ Լէւոն եւ Զարուհի Պօյաճեաններու 2007 (Εις μνήμην των Λεβόν και Ζαρουχί Μπογιατζιάν 2007)"
Πάνω από τη βόρεια είσοδο, υπάρχει ένας λευκός μαρμάρινος σταυρός, τον οποίο δώρισε ο Ζιαν-Ζιακ Γκιουβλεκτζιάν.
Χλαίνιος
Ο Χλαίνιος (Chlaenius) είναι γένος εντόμων της τάξης των  κολεοπτέρων και της οικογένειας των Carabidae. Το γένος Χλαίνιος περιλαμβάνει πέντε υπογένη με 16 είδη στην Ευρώπη, ενώ παγκοσμίως έχουν περιγραφεί περίπου 50 είδη. Το πρώην υπογένος Χλαινιέλλος (Chlaeniellus) του γένους Χλαίνιος σήμερα θεωρείται γνήσιο γένος με άλλα 11 είδη στην Ευρώπη, π.χ. Χλαινιέλλος ο μελανόκερως (Chlaeniellus nigricornis).
Αρμένιοι της Κύπρου
Λεμεσός
Στο κέντρο του κοιμητηρίου, υπάρχει μια σκούρα μωβ γρανιτένια βρύση, καλυμμένη με μπεζ πέτρα. Στην κορυφή της, φέρει την ακόλουθη πέτρινη επιγραφή στα αρμένικα:
"Ի յիշատակ Կարապետ Կարապետեանի Աղբարիկ 2001 (Εις μνήμην του Καραμπέτ Καραμπετιάν Αγπαρίκ 2001)"
Αμμόχωστος
Υπήρχε και ένα μικρό αρμενικό κοιμητήριο στην τουρκοκρατούμενη πόλη της Αμμοχώστου, στην περιοχή Αγίου Μέμνονα. Ιδρύθηκε το 1967, αλλά είναι απροσπέλαστο από το 1974, καθώς σήμερα βρίσκεται εντός της περιφραγμένης περιοχής των Βαρωσίων. Υπήρχαν 8 άνθρωποι θαμμένοι σε αυτό το κοιμητήριο.
Μεταξύ 1951-1966, η κοινότητα της Αμμοχώστου χρησιμοποιούσε έναν άλλο χώρο ανάπαυσης, κοντά στο κοιμητήριο του Σταυρού, ο οποίος ωστόσο δόθηκε στην ελληνική κοινότητα για να επεκτείνει την έκταση του δικού της κοιμητηρίου• και εκείνο σήμερα βρίσκεται εντός της περιφραγμένης περιοχής των Βαρωσίων.
Χλαίνιος
Στην Ελλάδα συναντούμε έξι ή επτά είδη (Chlaenius (Chlaenites) spoliatus, Chlaenius (Chlaenius) festivus, Chlaenius (Chlaenius) velutinus, Chlaenius (Trichochlaenius) aeneopcephalus, Chlaenius (Trichochlaenius) chrysocephalus, Chlaenius (Trichochlaenius) gracilis και ίσως Chlaenius (Trichochlaenius) auriceps ).
Το όνομα «Chlaenius» (Χλαίνιος) προέρχεται από τη λέξη «χλαῖνα» και κάνει αναφορά στο πυκνό βελούδινο τρίχωμα που σκεπάζει την άνω πλευρά του εντόμου σχεδόν όλων των ειδών του γένους.
Αρμένιοι της Κύπρου
Ο Αρμενομαχαλλάς
Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι η αρχική αρμενική συνοικία (13ος - τέλη 15ου/αρχές 16ου αιώνα) βρισκόταν στο ανατολικό τμήμα της φράγκικης Λευκωσίας και πως οι Αρμένιοι απέκτησαν τη νέα τους συνοικία εντός του 16ου αιώνα. Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι, μετά την κατάληψη της πόλης το 1570, οι Οθωμανοί μετονόμασαν την υφιστάμενη αρμενική ενορία σε “Karamanzade mahallesi” (κυριολεκτικά: ενορία του γιου του Καραμάν), προς τιμήν ενός από τους Στρατηγούς που έλαβαν μέρος στην κατάληψη της Κύπρου και προερχόταν από το εγιαλέτι της Καραμανιάς.
Χλαίνιος
Χαρακτηριστικά του ακμαίου
Το σώμα είναι πεπλατυσμένο, το κεφάλι και τα στοματικά μόρια δείχνουν προς τα μπροστά. Οι κεραίες συνίστανται από ένδεκα άρθρα. Είναι νηματοειδείς με τρίχωμα από το τέταρτο άρθρο (Η διαφορά  μεταξύ του φαλακρού τρίτου και του τριχωτού τετάρτου άρθρου φαίνεται σαφώς στην Εικ. 4 αριστερά). Οι περίπου στρογγυλοί οφθαλμοί είναι μεγάλοι και κυρτοί. Τα πόδια επιτρέπουν γρήγορη μετακίνηση. Από τους πενταμερείς ταρσούς τα πρώτα τρία μέρη είναι τετραγωνικά στα πρόσθια πόδια των αρσενικών (Εικ. 5).
Αρμένιοι της Κύπρου
Ο Αρμενομαχαλλάς
Από το Μεσαίωνα μέχρι και το Δεκέμβριο του 1963, το δυτικό τμήμα της εντός των τειχών Λευκωσίας αποτελούσε τον γνωστό Αρμενομαχαλλά (Հայկական թաղ, στα τουρκικά: Ermeni mahallesi), που θα μπορούσε να οριστεί ως εξής: βόρεια της Πύλης Πάφου, Ανατολικά της τάφρου, νότια της φουντάνας της οδού Ζαχρά και δυτικά της νοητής γραμμής που σχημάτιζε η προέκταση της οδού Αθανάσιου Διάκου προς τον προμαχώνα Μούλα. Διοικητικά, ο Αρμενομαχαλλάς περιλάμβανε τόσο την ενορία Καραμάν Ζατέ, όσο και την ενορία Αράπ Αχμέτ Πασιά.
Χλαίνιος
Χαρακτηριστικά του ακμαίου
Στα έλυτρα έχουν εννέα ή δέκα βαθιές σειρές στιγμάτων. Η πρώτη σειρά δίπλα στο θυρεό είναι πολύ κοντή, οι ακόλουθες σειρές είναι παράλληλες. Τα μεσοδιαστήματα είναι λίγο κυρτά. Οι πλαϊνές άκρες των ελύτρων διπλώνονται προς τα κάτω (επίπλευρες).
Βιολογία
Οι προνύμφες και τα ακμαία τρέφονται από άλλα μικρά ζώα. Αναπτύσσονται σε βιότοπους με μεγάλη υγρασία.
Γεωγραφική εξάπλωση
Συναντούμε είδη του γένους στην Αφρική, στην Ευρώπη και στην Ασία. Λείπουν στη Νότια και Βόρεια Αμερική και στα κρύα κλίματα της Ευρώπης και Ασίας. Βέβαια κάθε είδος έχει δικό του χώρο εξαπλώσεως.
Chlaenius (Chlaenites) spoliatus (P. Rossi 1792)
Το είδος διακρίνεται από όλα τα άλλα ευρωπαϊκά είδη του γένους με ένα χαρακτηριστικό που με γυμνό μάτι και από πάνω δεν φαίνεται. Το προτελευταίο άρθρο των χειλικών προσακτρίδων δεν έχει τρίχες. Άλλο ένα χαρακτηριστικό εκφράζεται στο επιστημονικό όνομα. Το «Chlaenius spoliatus» σημαίνει πως σε αυτό το είδος το τρίχωμα είναι φτωχό (λατ. spoliatus = αυτός που έχει στερηθεί ρούχα). Σχεδόν δεν φαίνεται στα έλυτρα, μόνο στις πλευρές. Αυτός είναι ο λόγος, που τα έλυτρα του είδους γυαλίζουν περισσότερο στα άλλα είδη (Εικ. 1).
Συναντούμε το είδος σε όλες τις χώρες της Μεσογείου. Λείπει στις βόρειες χώρες της Ευρώπης και είναι πολύ σπάνιο στη Μεσαία Ευρώπη. Αντίθετα προς την Ανατολή το είδος επεκτείνεται μέχρι την Ασία.
Chlaenius (Chlaenius) festivus (Panzer 1796)
Και αυτό το είδος (Εικ. 2) δεν αναγνωρίζεται εύκολα. Το ένα σπουδαίο χαρακτηριστικό βρίσκεται στην κάτω πλευρά του σώματος. Εδώ δίπλα στις κίτρινες κάτω πλευρικές άκρες των ελύτρων (επιπλευρες) οι πλευρές των κοιλιακών στερνιτών (ουροστερνιτών) είναι επίσης κίτρινες (Εικ. 3). Υπάρχει λοιπόν στην κοιλία μια κίτρινη λωρίδα δίπλα στις επίπλευρες. Εξ άλλου το αγκάθι στην οπίσθια άκρη της κνήμης του οπίσθιου ποδιού είναι μακρύτερο από το μισό του πρώτου ταρσομερούς (Εικ. 6).
Στην Ευρώπη ο χώρος διαμονής είναι πιο περιορισμένος. Το είδος λείπει στην Αφρική και στη Δυτική Μεσόγειο. Επεκτείνεται όμως επίσης στην Ασία.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:κολεόπτερα
Αρμένιοι της Κύπρου
Ο Αρμενομαχαλλάς
Παραδοσιακά, ο Αρμενομαχαλλάς είχε τη μεγαλύτερη συγκέντρωση Αρμενίων στη Λευκωσία, καθώς περιλάμβανε το αρμενικό σύμπλεγμα (εκκλησία Παρθένου Μαρίας, Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου, Σχολείο Μελικιάν-Ουζουνιάν, μνημείο Αρμενικής Γενοκτονίας), τα οικήματα της Αρμενικής Λέσχης, του AGBU και της AYMA, καθώς και μεγάλο αριθμό αρμενικών σπιτιών και καταστημάτων. Πάνω στον προμαχώνα Ρόκκας υπήρχε ένα μικρό άλσος (στα Αρμένικα: անտառ), που ήταν χώρος αναψυχής για την περιοχή.
Παρόλον ότι η πλειοψηφία των κατοίκων του ήσαν Αρμενοκύπριοι, ο Αρμενομαχαλλάς κάθε άλλο παρά “μονόχρωμος” ήταν, καθώς εκεί ζούσαν αρκετοί Τουρκοκύπριοι, καθώς και μερικοί Ελληνοκύπριοι, Μαρωνιτοκύπριοι, Λατινοκύπριοι και Βρετανοί. Μάλιστα δε, μέχρι τα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, η περιοχή ήταν γνωστή και ως Φραγκομαχαλλάς• αργότερα, διαχωρίστηκε στις ενορίες Καραμάν Ζατέ και Αράπ Αχμέτ Πασιά. Ωστόσο, καθώς η πλειοψηφία των κατοίκων ήσαν Αρμενοκύπριοι, από το 1927 οι μουχτάρηδες (κοινοτάρχες) είναι Αρμενοκύπριοι: ο Μελίκ Μελικιάν (1927–1949), ο Κασπάρ Ντελυφέρ (1949–1956), ο Βαχέ Κουγιουμτζιάν (1956–2009) και ο Μγκο Κουγιουμτζιάν (2011-σήμερα).
Η καρδιά του Αρμενομαχαλλά ήταν η οδός Βικτωρίας (Վիքթորիա փողոց / Viktorya sokağı), επί της οποίας βρισκόταν το αρμενικό σύμπλεγμα, καθώς και πολλά σπίτια και, αργότερα, το οίκημα του AGBU• κατά καιρούς, βρισκόταν εκεί και το οίκημα της AYMA. Η οδός, γεμάτη από πετρόκτιστα κτίρια, ξεκινούσε από τη λατινική εκκλησία του Τιμίου Σταυρού και τέλειωνε στο τέμενος του Αράπ Αχμέτ Πασιά, έχοντας την οδό Μαχμούτ Πασιά ως προέκτασή της (όπου μεταξύ 1922-1955 βρισκόταν η Αμερικανική Ακαδημία Λευκωσίας και από το 1946 η αρμενική ευαγγελική εκκλησία). Καθώς ήταν μονόδρομος, η κυκλοφορία επιτρεπόταν μόνο από τα βόρεια προς τα νότια.
Ο άλλος κύριος δρόμος του Αρμενομαχαλλά ήταν η οδός Τανζιμάτ (Թանզիմաթ փողոց / Tanzimât sokağı). Καθώς αντίκρυζε την τάφρο, οι ποδοσφαιρικοί αγώνες ανάμεσα σε αρμενοκυπριακές και άλλες ομάδες προσέλκυαν μεγάλο αριθμό Αρμενοκυπρίων θεατών σε αυτήν. Σε κατοπινό στάδιο, βρισκόταν εκεί το οίκημα της AYMA. Καθώς ήταν και αυτός μονόδρομος, η κυκλοφορία επιτρεπόταν μόνο από τα νότια στα βόρεια. Διάφοροι παράδρομοι συνέδεαν την οδό Τανζιμάτ με την οδό Βικτωρίας. Μετά την κατάληψη της περιοχής από τουρκοκυπριακές παραστρατιωτικές οργανώσεις, μολονότι η οδός Τανζιμάτ διατήρησε την ονομασία της, η οδός Βικτωρίας μετονομάστηκε παράνομα σε οδό Σεχίτ Σαλαχί Σεφκέτ.
Κατά την τουρκοκυπριακή ανταρσία του 1963-1964, μεγάλο μέρος του Αρμενομαχαλλά της Λευκωσίας σταδιακά καταλήφθηκε από Τουρκοκύπριους εξτρεμιστές μεταξύ 21 Δεκεμβρίου 1963 και 19 Ιανουαρίου 1964. Δέκα ημέρες μετά, λεηλάτησαν την εκκλησία της Παρθένου Μαρίας και κράτησαν αιχμάλωτους για λίγες ώρες το Μητροπολίτη, Ανώτερο Αρχιμανδρίτη Γερβάντ Απελιάν, τον εφημέριο, ντερ Βαζκέν Σαντρουνί, τον Πρόεδρο του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Αρμενικής Εθναρχίας, Βαχράμ Τουντζιάν (Τουνταγιάν), και το διάκονο Χραντ Μαμιγκονιάν.
Οι περισσότεροι Αρμενοκύπριοι έφυγαν από τα σπίτια τους: μερικές οικογένειες κατέφυγαν για 2-3 ημέρες στο χώρο του σχολείου Μελικιάν-Ουζουνιάν και της εκκλησίας, μέχρι που και εκείνα τα μέρη καταλήφθηκαν, ενώ άλλες οικογένειες παρέμειναν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε αντίσκηνα στο χώρο του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Μελκονιάν. Μολονότι μερικοί επέστρεψαν, αυτό ήταν προσωρινό, καθώς στις 4 Μαρτίου 1964 εξτρεμιστές Τουρκοκύπριοι τους εκδίωξαν από τα σπίτια τους, αφού τους παρουσίασαν απειλητικά τελεσίγραφα στα ταχυδρομικά τους κουτιά. Συνολικά, 231 αρμενοκυπριακές οικογένειες κατέστησαν τουρκόπληκτες.
Ο χαμός του Αρμενομαχαλλά είχε σημαντικές επιπτώσεις στη συνοχή της αρμενικής παροικίας της Λευκωσίας: παρόλον ότι ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '40 και τις αρχές της δεκαετίας του '50, ένας αυξανόμενος αριθμός Αρμενοκυπρίων διέμενε εκτός του Αρμενομαχαλλά [κυρίως στον Άγιο Δομέτιο και τις περιοχές Κιοσκλού Τσιφτλίκ (γύρω από το ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας), Νεάπολη και Κωνστάντια], ο άλλοτε συγκεντρωμένος αρμενόφωνος πληθυσμός σε μια τόσο μικρή απόσταση από την εκκλησία, το σχολείο και τις λέσχες βρέθηκε ξαφνικά διάσπαρτος σε ολόκληρη την ελληνόφωνη Λευκωσία, μακριά από τις προαναφερόμενες αρμενικές οντότητες.
Σήμερα ο Αρμενομαχαλλάς έχει αλλάξει εντελώς: τα περισσότερα σπίτια, αν όχι όλα, κατοικούνται από παράνομους Τούρκους έποικους από την Ανατολία, όπως ακριβώς η πλειοψηφία της τουρκοκρατούμενης εντός των τειχών Λευκωσίας. Παρά την αποκατάσταση της περιοχής μεταξύ 1987-1998 (από το UNHCR) και 1998-2004 (από το UNDP και το UNOPS), στα πλαίσια του Ενιαίου Ρυθμιστικού Σχεδίου Λευκωσίας (Nicosia Master Plan), η παραμέληση των κατοίκων είναι εμφανής. Τα μόνα που θυμίζουν τον επισκέπτη πως στην περιοχή κατοικούσαν Αρμένιοι στο παρελθόν είναι η ύπαρξη του αρμενικού συμπλέγματος στην οδό Βικτωρίας, που ανακαινίστηκε εκτενώς μεταξύ 2009-2012, η αφιερωματική επιγραφή στην αρμενική ευαγγελική εκκλησία και μια αναμνηστική πλακέτα πάνω από την είσοδο του παλιού σπιτιού των Σινανιάν στη γωνία των οδών Τανζιμάτ και Ντερβίς Πασιά.
Η Αρμενική Λεγεώνα
Κατά τη διάρκεια της Αρμενικής Γενοκτονίας και του Α’ Παγκοσμίου πολέμου και μετά από διαπραγματεύσεις, το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1916, μεταξύ του Μπογός Νουμπάρ Πασιά (Προέδρου της Αρμενικής Εθνικής Αντιπροσωπείας) και των γαλλικών στρατιωτικών και πολιτικών αρχών, τις οποίες αντιπροσώπευσε ο διπλωμάτης Φρανσουά Ζορζ Πικό, η Ανατολική Λεγεώνα (Légion d'Orient/Արեւելեան Լէգէոն) ιδρύθηκε επίσημα στο Κάιρο στις 26 Νοεμβρίου του 1916, με ειδικό καταστατικό που υπέγραψε ο Γάλλος Υπουργός Πολέμου, Στρατηγός Pierre August Roques. Σύμφωνα με το καταστατικό, θα ήταν βοηθητική μονάδα του Γαλλικού Στρατού, αποτελούμενη κυρίως από Αρμένιους εθελοντές, των οποίων στόχος ήταν η απελευθέρωση της Κιλικίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, με σκοπό τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου αρμενικού κράτους στην περιοχή. Μετά από διαπραγματεύσεις με τις βρετανικές αρχές, στο πλαίσιο της αγγλογαλλικής συνεργασίας για συλλογή πληροφοριών, αποφασίστηκε ότι η εκπαίδευση των εθελοντών (կամաւորներ=γκαμαβορνέρ) θα λάμβανε χώρα στη Μοναρκά, στη χερσόνησο της Καρπασίας της Κύπρου, κοντά στο Μπογάζι. Η Λεγεώνα θα διοικείτο από Γάλλους αξιωματικούς, αποσπασμένους κυρίως από τη Λεγεώνα των Ξένων.
Το στρατόπεδο κτίστηκε το Δεκέμβριο του 1916 από πρόσφυγες της Αρμενικής Γενοκτονίας και η άφιξη των πρώτων εθελοντών - προσφύγων από το Μουσά Νταγ - ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1917. Καθ’ όλο το 1917 και το 1918, κατέφθαναν εθελοντές στο λιμάνι της Αμμοχώστου από τα λιμάνια της Μασσαλίας και του Πορτ Σάιντ και στη συνέχεια μεταφέρονταν στη Μοναρκά, περίπου 25 χιλιόμετρα προς τα βόρεια, μακριά από κατοικημένες περιοχές. Εκτός από τους Γάλλους αξιωματικούς, υπήρχαν και μερικοί Αρμένιοι κατώτεροι αξιωματικοί.
Αρκετές αρμενικές οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική στήριξαν τη Λεγεώνα, είτε με οικονομικές εισφορές ή στρατολογώντας Αρμένιους της Διασποράς για να συγκροτήσουν λόχους της Λεγεώνας. Η επιλογή και η εκπαίδευση ήσαν αρκετά αυστηρές, ενώ οι υπέρμετρες δυσκολίες και τα μεγάλα μεταφορικά κόστα δυσχέραιναν την άφιξη περισσότερων εθελοντών από το Νέο Κόσμο (συνολικά, μόνο περίπου 1.200 Αμερικανοαρμένιοι ήρθαν, από τους σχεδόν 6.000 που γράφτηκαν στους καταλόγους). Οι εθελοντές ήταν ιδιαίτερα ανυπόμονοι να εκτελέσουν το πατριωτικό τους καθήκον.
Το στρατόπεδο αποτελείτο από το αρχηγείο, τους στρατώνες, διάφορες βοηθητικές εγκαταστάσεις (συμπεριλαμβανομένης μιας χαβούζας) και ένα μικρό εκκλησάκι. Συνολικά, υπήρχαν 4.124 εθελοντές, που σχημάτιζαν 3 αρμενικά τάγματα, καθώς και 2 συριακούς λόχους (αποτελούμενους από περίπου 300 άνδρες). Ο διοικητής του στρατοπέδου ήταν ο Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Λουί Ρομιέ, ενώ ο πνευματικός ποιμένας της ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Τανιέλ Χακοπιάν, βοηθούμενος από τον Αρχιμανδρίτη Κρικόρ Μπαχλαβουνί, που αργότερα έμεινε γνωστός ως «Τοπάλ Βαρταμπέτ» (Թոփալ Վարդապետ=Κουτσός Αρχιμανδρίτης), λόγω τραυματισμού που υπέστη κατά τη στρατιωτική του υπηρεσία. Αμφότεροι οι ιερωμένοι ήρθαν στην Κύπρο από το Αρμενικό Πατριαρχείο της Ιερουσαλήμ, μολονότι εκείνη την περίοδο η Αρμενική Μητρόπολη Κύπρου τελούσε υπό το Αρμένικο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.