cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Μπουτάν
Εθνοτική σύσταση
Ο λαός του Μπουτάν αποτελείται κυρίως από τους Νγκαλόπ και τους Σάρτσοπ. Οι Νγκαλόπ ζουν στο δυτικό Μπουτάν και οι Σάρτσοπ στα ανατολικά τμήματα του Μπουτάν. Αν και οι Σάρτσοπ υπερέχουν ελαφρώς των Νγκαλόπ ως προς το δημογραφικό μέγεθος, οι Νγκαλόπ κυριαρχούν στην πολιτική σφαίρα, καθώς ο Βασιλιάς και η πολιτική ελίτ είναι Νγκαλόπ. Οι Νγκαλόπ αποτελούνται κυρίως από Μπουτανέζους που ζουν στο δυτικό τμήμα της χώρας. Ο πολιτισμός τους συνδέεται στενά με αυτόν του Θιβέτ. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε για τους Σάρτσοπ, γιατί είναι βουδιστές οι οποίοι ακολουθούν τη μορφή Νινγκμαπά και όχι την επίσημη μορφή Ντρούκπα Καγκιού του Θιβετιανού Βουδισμού. Στη σύγχρονη εποχή, πολλοί Νγκαλόπ παντρεύονται με Σάρτσοπ και έτσι αυξάνονται οι επιμειξίες μεταξύ των δύο υποομάδων του μπουτανέζικου έθνους.
Το όνομα των Λοτσχάμπα σημαίνει "νότιοι Μπουτανέζοι". Οι Λοτσχάμπα είναι μια ετερογενής ομάδα κυρίως νεπαλικής καταγωγής, οι οποίοι επιδιώκουν την αναγνώριση των πολιτικών δικαιωμάτων τους και της πολιτιστικής τους ταυτότητας, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας στο δικαίωμα διαμονής, διδασκαλίας της γλώσσας τους και ένδυσης. Ανεπίσημες εκτιμήσεις υποστήριξαν ότι στην απογραφή του 1988 οι Νεπαλέζοι αποτελούσαν το 45% των κατοίκων της χώρας. Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1980, το Μπουτάν υιοθέτησε την πολιτική «Ένα έθνος ένας λαός» με στόχο να πιέσει τους υπόλοιπους λαούς της χώρας να αφομοιωθούν πολιτιστικά, γλωσσικά και θρησκευτικά από τους Ντρούκπα, που ήταν το έθνος που κυριαρχούσε τότε αλλά και τώρα στα πολιτικά πράγματα. Η πολιτική που επέλεξε να εφαρμόσει η χώρα ήταν η απαγόρευση της διδασκαλίας της νεπαλικής γλώσσας στα σχολεία και η ανάκληση της μπουτανέζικης ιθαγένειας σε όσους δεν ήταν σε θέση να αποδείξουν την ύπαρξη ενός εκδοθέντα πριν από το 1950 από την κυβέρνηση τίτλου ιδιοκτησίας γης. Οι νόμοι αυτοί στόχευαν τους Νεπαλέζους Λοτσχάμπα, οι οποίοι αποτελούσαν το ένα τρίτο του πληθυσμού στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα εκτεταμένες αναταραχές και πολιτικές διαδηλώσεις. Το 1988, οι αρχές του Μπουτάν πραγματοποίησαν ειδική απογραφή στο νότιο Μπουτάν, μια περιοχή που αποτελεί το σπίτι πολλών Λοτσχάμπα, με αποτέλεσμα τη μαζική αφαίρεση της υπηκοότητας σε πάρα πολλούς Λοτσχάμπα. Η αφαίρεση της υπηκοότητας ακολουθήθηκε από τη βίαιη απέλαση 107.000 Λοτσχάμπα, οι οποίοι αποτελούσαν το ένα έκτο του πληθυσμού της χώρας εκείνη την εποχή. Όσοι είχαν αποκτήσει την μπουτανέζικη ιθαγένεια χάρη στις διατάξεις του νόμου για την εθνικότητα του 1958 έχασαν την μπουτανέζικη ιθαγένεια τους. Μέλη της αστυνομίας και του στρατού του Μπουτάν ενεπλάκησαν στην πυρπόληση των σπιτιών που ανήκαν στους Λοτσχάμπα, αλλά και στη δήμευση της που κατείχαν. Επίσης προέβησαν και σε άλλες εκτεταμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (συλλήψεις, άσκηση βασανιστηρίων, βιασμοί) εναντίον Λοτσχάμπα οι οποίοι συμμετείχαν σε πολιτικές διαδηλώσεις. Μετά τη βίαιη απέλαση των Λοτσχάμπα από το Μπουτάν, οι Λοτσχάμπα αναγκάστηκαν να παραμείνουν για σχεδόν δύο δεκαετίες σε προσφυγικούς καταυλισμούς στο Νεπάλ. Από το 2007 έως το 2012 επανεγκαταστάθηκαν σε διάφορες δυτικές χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Θρησκεία
Υπολογίζεται ότι το 65% με 75% των κατοίκων του Μπουτάν ακολουθούν τον Βουδισμό Βατζραγιάνα, τη κρατική θρησκεία του Μπουτάν. Το 25% με 33% των κατοίκων είναι οπαδοί του Ινδουισμού. Οι άλλες θρησκείες αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% του πληθυσμού. Οι νόμοι του Μπουτάν εγγυώνται την ανεξιθρησκεία. Ο προσηλυτισμός απαγορεύεται με απόφαση της κυβέρνησης αλλά και από το κείμενο του Συντάγματος.
Ο Βουδισμός εισήλθε για πρώτη φορά στο έδαφος του Μπουτάν τον 7ο αιώνα μ.Χ. Ο Θιβετιανός βασιλιάς Σονγκτσάν Γκάμπο, ο οποίος ήταν και ο ίδιος προσηλυτισμένος στον βουδισμό, επεξέτεινε τη Θιβετιανή Αυτοκρατορία στο Σικίμ και το Μπουτάν. Ο Γκάμπο διέταξε την κατασκευή δύο βουδιστικών ναών, του ναού Μπουμθάνγκ στο κεντρικό Μπουτάν και του ναού Κιτσού (κοντά στο Πάρο) στην κοιλάδα Πάρο.
Γλώσσες
Η εθνική γλώσσα είναι τα τζόνγκα. Τα τζόνγκα, η εθνική γλώσσα του Μπουτάν, είναι μια από τις 53 θιβετικές γλώσσες. Τα τζόνγκα γράφονται στο αλφάβητο τσόκε, το οποίο ουσιαστικά είναι ολόιδιο με το θιβετιανό αλφάβητο. Τα μαθήματα στα σχολεία διεξάγονται στα αγγλικά, ενώ τα τζόνγκα αποτελούν υποχρεωτικό μάθημα σε όλη τη χώρα, διότι τα τζόνγκα είναι η γλώσσα της διοίκησης και του έθνους. Ο Εθνολόγος απαριθμεί 24 γλώσσες γηγενείς στο Μπουτάν. Όλες οι γλώσσες του Μπουτάν ανήκουν στον θιβετοβιρμανικό κλάδο των σινοθιβετικών γλωσσών, εκτός από τα νεπαλέζικα, μια ινδοάρια γλώσσα, και μια από τις ανατολικότερες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες στον κόσμο.
Μέχρι τη δεκαετία του 1980, η κυβέρνηση στήριζε τη διδασκαλία των νεπαλέζικων στους μαθητές σχολείων στο νότιο Μπουτάν. Με την υιοθέτηση του Ντρίγκλαμ ναμζάγκ (ενός κώδικα δεοντολογίας του Μπουτάν) και την επέκτασή του κώδικα και στον στόχο της ενίσχυσης του ρόλου της γλώσσας τζόνγκα, τα νεπαλέζικα σταμάτησαν να διδάσκονται στα σχολεία. Οι γλώσσες του Μπουτάν δεν έχουν μελετηθεί καλά και οι ακαδημαϊκοί δεν έχουν εκδώσει ακόμα μια αναγνωρισμένη γραμματική για πολλές από αυτές τις γλώσσες. Πριν από τη δεκαετία του 1980, οι Λοτσχάμπα, η νεπαλέζικη κοινότητα που ζούσε στο νότιο πέμπτο του Μπουτάν, αποτελούσαν κατά προσέγγιση το ένα τρίτο του πληθυσμού. Ωστόσο, μετά από μια εκκαθάριση σημαντικού μέρους των Λοτσχάμπα από το 1990 έως το 1992, το ποσοστό των Τζόνγκα μπορεί να έχει αυξηθεί και των Νεπαλέζων να έχει μειωθεί.
Τα τζόνγκα έχουν αρκετές ομοιότητες και είναι εν μέρει κατανοητά στον ομιλητή των σικκιμέζικων. Τα τζόνγκα μιλά περίπου το 25% του πληθυσμού σαν μητρική γλώσσα. Η τσάνγκλα, η γλώσσα των Σάρτσοπ και η κύρια γλώσσα των Μπουτανέζων πριν την έλευση των Θιβετιανών, ομιλείται από μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων. Τα τσάνγκλα έχουν αρκετές διαφορές από τις γειτονικές γλώσσες και είναι πιθανό ότι τα τσάνγκλα ανήκουν σε ξεχωριστό παρακλάδι της θιβετοβιρμανικής γλωσσικής οικογένειας. Οι ομιλητές της νεπαλικής γλώσσας αποτελούσαν περίπου το 40% του πληθυσμού το 2006. Οι μεγαλύτερες μειονοτικές γλώσσες είναι η Ντζάλα (ομιλείται από το 11% του πληθυσμού), η Λιμπού (ομιλείται από το 10% του πληθυσμού), η Χενγκ (ομιλείται από το 8% του πληθυσμού) και η Ράι (ομιλείται από το 8% του πληθυσμού). Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές για την εθνογλωσσική σύνθεση της χώρας και αυτά τα νούμερα μπορούν να αμφισβητηθούν σε περίπτωση που γίνει μια έρευνα με επαρκές δείγμα ή μια πλήρως εμπεριστατωμένη και αξιόπιστη απογραφή στο μέλλον.
Υγεία
Το Μπουτάν έχει προσδόκιμο ζωής 70.2 ετών (69.9 για τους άνδρες και 70.5 για τις γυναίκες) σύμφωνα με εκτίμηση του 2016 από την Παγκόσμια Τράπεζα. Η βασική υγειονομική περίθαλψη παρέχεται δωρεάν στους πολίτες του Μπουτάν σύμφωνα με το σύνταγμα.
Εκπαιδευτικό σύστημα
Ιστορικά, η εκπαίδευση στο Μπουτάν παρεχόταν από τα μοναστήρια. Η κοσμική σχολική εκπαίδευση για τον γενικό πληθυσμό εισήχθη από το κράτος τη δεκαετία του 1960. Το ορεινό τοπίο θέτει εμπόδια στη δημιουργία μιας πλήρους και ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής υπηρεσίας προς τον γενικό πληθυσμό.
Σήμερα, το Μπουτάν έχει δύο αποκεντρωμένα πανεπιστήμια. Τα δύο αυτά πανεπιστήμια διατηρούν έντεκα κολλέγια σε διάφορες πόλεις της χώρας (σε όλη την ινδική υποήπειρο, κάθε μεγάλο πανεπιστήμιο έχει ένα μεγάλο αριθμό κολεγίων συνδεδεμένα με αυτό). Τα δύο πανεπιστήμια του Μπουτάν είναι το Βασιλικό Πανεπιστήμιο του Μπουτάν και το Πανεπιστήμιο Ιατρικών Επιστημών Χεσάρ Γκιάλπο, αντίστοιχα. Το πρώτο πενταετές σχέδιο προέβλεπε τη δημιουργία μιας κεντρικής εκπαιδευτικής αρχής —με τη μορφή ενός διευθυντή εκπαίδευσης ο οποίος διορίστηκε το 1961— αλλά και τη δημιουργία ενός οργανωμένου, σύγχρονου σχολικού συστήματος το οποίο θα περιλάμβανε μια δωρεάν και καθολική βασική εκπαίδευση για κάθε πολίτη.
Τα εκπαιδευτικά προγράμματα στη χώρα ενισχύθηκαν το 1990, όταν η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης χορήγησε στο Μπουτάν δάνειο ύψους 7.13 εκατομμυρίων δολαρίων με στόχο την εκπαίδευση του προσωπικού και την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών υποδομών, τη βελτίωση και την ανάπτυξη της παροχής εξειδικευμένης μάθησης, την αγορά σύγχρονου εξοπλισμού και επίπλων για τα σχολεία, την καταβολή μισθών και την εξυπηρέτηση άλλων περιοδικών εξόδων, αλλά και την αποκατάσταση των υπαρχόντων και την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων στο Βασιλικό Πολυτεχνείο του Μπουτάν.
Από τότε που εισήχθη ένα σύγχρονο σύστημα εκπαίδευσης στο Μπουτάν, έχουν σταλεί στο Μπουτάν δάσκαλοι από διάφορες περιοχές της Ινδίας, ιδιαίτερα από την Κεράλα, οι οποίοι υπηρέτησαν σε μερικά από τα πιο απομακρυσμένα χωριά του Μπουτάν. Έτσι, οι 43 συνταξιούχοι δάσκαλοι από την Ινδία που είχαν τις μακροβιότερες θητείες ήταν παρόντες στο Τιμπού του Μπουτάν κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Ημέρας των Δασκάλων το 2018, όπου τιμήθηκαν και έλαβαν ατομικά ευχαριστίες από τον βασιλιά της χώρας. Στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 50 χρόνια από τη σύναψη διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Μπουτάν και Ινδίας, ο υπουργός Παιδείας του Μπουτάν, Τζάι Μπιρ Ράι, τίμησε 80 συνταξιούχους δασκάλους οι οποίοι υπηρέτησαν στο Μπουτάν σε μια ειδική τελετή στην Καλκούτα της Ινδίας στις 6 Ιανουαρίου 2019. Επί του παρόντος, 121 δάσκαλοι από την Ινδία υπηρετούν αυτή τη στιγμή στο Μπουτάν.
Διακυβέρνηση
Ο Ντρουκ Γκιάλπο (Δράκος Βασιλιάς) είναι ο μπουτανέζος αρχηγός κράτους. Το πολιτικό σύστημα παρέχει στους ενήλικες το δικαίωμα της καθολικής ψηφοφορίας. Το Μπουτάν έχει και κοινοβούλιο: το Εθνικό Συμβούλιο αποτελείται από μια Άνω Βουλή με 25 εκλεγμένα μέλη και την Εθνοσυνέλευση με 47 εκλεγμένους βουλευτές που εκλέγονται ως υποψήφιοι κομμάτων.
Πολιτικός πολιτισμός
Οι πρώτες γενικές εκλογές για την Εθνοσυνέλευση του Μπουτάν διεξήχθησαν στις 24 Μαρτίου 2008. Τα κύρια κόμματα ήταν το Κόμμα Ειρήνης και Ευημερίας του Μπουτάν με επικεφαλής τον Τζίγκμε Τίνλεϊ και το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα με επικεφαλής τον Σανγκάι Νγκεντούπ. Το Κόμμα Ειρήνης και Ευημερίας κέρδισε τις εκλογές, λαμβάνοντας 45 από τις 47 έδρες. Ο Τίνλεϊ υπηρέτησε ως πρωθυπουργός από το 2008 έως το 2013.
Το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα ήρθε στην εξουσία στις εκλογές του 2013. Κέρδισε 32 έδρες και 54.88% των ψήφων. Ο ηγέτης του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος Τσέριγνκ Τομπγκάι υπηρέτησε ως πρωθυπουργός από το 2013 έως το 2018.
Το Ντρουκ Νιαμρούγκ Τσόγκπα κέρδισε τον μεγαλύτερο αριθμό εδρών στις εκλογές για την Εθνοσυνέλευση του 2018, φέρνοντας τον Λοτάι Τσέρινγκ στην πρωθυπουργία και το Ντρουκ Νιαμρούγκ Τσόγκπα στην κυβέρνηση για πρώτη φορά.
Εκλογές
Η ασιατική χώρα διεξήγαγε τις πρώτες δημοκρατικές εκλογές για την Εθνοσυνέλευση, που απαρτίζεται από 47 έδρες, στις 24 Μαρτίου του 2008, στις οποίες έλαβαν μέρος δύο πολιτικά κόμματα: το Κόμμα για την Ειρήνη και την Ευημερία στο Μπουτάν (Ντρουκ Φουένγκσουμ Τσόνγκπα), το οποίο προήλθε από τη συγχώνευση του Ενωμένου Λαϊκού Κόμματος του Μπουτάν και το Κόμμα Όλου του Λαού, υπό την ηγεσία του πρώην Πρωθυπουργού Γίγκμε Τίνλεϊ και το Δημοκρατικό Κόμμα του Λαού (PDP). Η συμμετοχή στις εκλογές ήταν 80%. Το Σύνταγμα επικυρώθηκε στις 18 Ιουλίου του 2008. Δικαίωμα ψήφου στις εκλογές έχουν όσες και όσοι είναι ηλικίας 18 ετών και άνω.
Εκλογές Εθνικού Συμβουλίου 2018
Οι τελευταίες εκλογές για το 20μελές Εθνικό Συμβούλιο διεξήχθησαν στις 20 Απριλίου 2018.Όλοι οι υποψήφιοι κατήλθαν ως ανεξάρτητοι, καθώς τα μέλη του Εθνικού Συμβουλίου απαγορεύεται να ανήκουν σε κάποιο πολιτικό κόμμα.
Τα 20 μέλη του Εθνικού Συμβουλίου εξελέγησαν σε μονοεδρικές περιφέρειες, σε αντιστοιχία με τις 20 διοικητικές περιφέρειες του Μπουτάν (Ντζογκχάγκ). Άλλα 5 μέλη διορίστηκαν από το Δράκοντα Βασιλέα (Ντρουκ Γκιάλπο).
Εκλογές για Εθνοσυνέλευση 2013
Στις εκλογές που διεξήχθησαν στις 31 Μαΐου και στις 13 Ιουλίου 2013 αναδείχθηκαν τα μέλη της Εθνοσυνέλευσης του Μπουτάν. Το αποτέλεσμα ήταν η νίκη της Αντιπολίτευσης, με το Δημοκρατικό Κόμμα του Λαού (PDP), να κερδίζει 32 επί συνόλου 47 εδρών. Στις εκλογές έλαβαν μέρος 4 κόμματα, από τα οποία τα 2 για πρώτη φορά.
Διεθνείς σχέσεις
Οι σχέσεις με το Νεπάλ παρέμειναν τεταμένες, καθώς παρέμενε άλυτο το ζήτημα των Νεπαλέζων προσφύγων από το Μπουτάν. Ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε την ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές το 1971. Είναι ιδρυτικό μέλος της Ένωσης της Νοτίου Ασίας για την Περιφερειακή Συνεργασία, στην οποία εντάχθηκε μαζί με τις άλλες ιδρύτριες χώρες το 1985. Η χώρα είναι μέλος 150 διεθνών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων της Πρωτοβουλίας στον Κόλπο της Βεγγάλης, της πρωτοβουλίας Μπανγκλαντές, Ινδία, Μπουτάν, Νεπάλ, της Παγκόσμιας Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ομάδας των 77. αριστερά|μικρογραφία|Η μόνιμη αποστολή του Μπουτάν στα Ηνωμένα Έθνη στη [[Νέα Υόρκη]] Το Μπουτάν διατηρεί ισχυρές οικονομικές, στρατηγικές και στρατιωτικές σχέσεις με την Ινδία. Τον Φεβρουάριο του 2007, η Συνθήκη ινδομπουτανέζικης φιλίας υπέστη αναθεωρήσεις ουσιαστικής σημασίας, διευκρινίζοντας τον πλήρη έλεγχο του Μπουτάν στην εξωτερική του πολιτική, καθώς και την ανεξαρτησία και κυριαρχία του. Το άρθρο 2 της συνθήκης ινδομπουτανέζικης φιλίας του 1949 έγραφε τα εξής: «Η κυβέρνηση της Ινδίας δεσμεύεται να μην παρεμβαίνει στην εσωτερική διοίκηση του Μπουτάν. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση του Μπουτάν συμφωνεί να καθοδηγείται από τη συμβουλή της κυβέρνησης της Ινδίας σε θέματα εξωτερικών σχέσεων». Όμως το νέο κείμενο της αναθεωρημένης συνθήκης έγραφε μεταξύ άλλων τα παρακάτω: «Σύμφωνα με τους διαρκείς δεσμούς στενής φιλίας και συνεργασίας μεταξύ του Μπουτάν και της Ινδίας, η κυβέρνηση του Βασιλείου του Μπουτάν και η κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Ινδίας συνεργάζονται στενά θέματα που σχετίζονται με τα εθνικά τους συμφέροντα. Καμία κυβέρνηση δεν επιτρέπει τη χρήση της επικράτειάς της για δραστηριότητες που βλάπτουν την εθνική ασφάλεια και τα συμφέροντα της άλλης κυβέρνησης». Το προοίμιο της αναθεωρημένης συνθήκης του 2007, μεταξύ άλλων, περιλάμβανε τα εξής: «Επαναβεβαιώνεται ο σεβασμός για την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης». Αυτό το κείμενο δεν υπήρχε στο προοίμιο ή γενικότερα την προηγούμενη συμφωνία του 1949. Οι πολίτες του Μπουτάν και της Ινδίας μπορούν να ταξιδεύουν στην άλλη χώρα χωρίς διαβατήριο ή βίζα, αλλά θα πρέπει να φέρουν μαζί τους την αστυνομική τους ταυτότητα. Οι πολίτες του Μπουτάν μπορούν να εργάζονται στην Ινδία χωρίς νομικούς περιορισμούς, δηλαδή με ένα καθεστώς ουσιαστικά ανάλογο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. μικρογραφία|[[Κατάλογος πρωθυπουργών του Μπουτάν|Ο πρωθυπουργός του Μπουτάν Tshering Tobgay με τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ John Kerry το 2015. ]] Το Μπουτάν δεν διατηρεί επίσημους διπλωματικούς δεσμούς με την Κίνα. Οι δύο χώρες έχουν ανταλλάξει κατά καιρούς όμως μερικές διπλωματικές επισκέψεις και συναντήσεις. Η πρώτη διμερής συμφωνία μεταξύ Κίνας και Μπουτάν υπογράφηκε το 1998. Το Μπουτάν διατηρεί δύο επίτιμα προξενεία στις Ειδικές Διοικητικές Περιφέρειες του Χονγκ Κονγκ και του Μακάο.
Τα σύνορα του Μπουτάν με την Κίνα δεν έχουν οριοθετηθεί πλήρως, επειδή η Κίνα διεκδικεί ορισμένες περιοχές που ανήκουν στο Μπουτάν. Το 2021, μετά από πάνω από 35 χρόνια διαπραγματεύσεων, η Κίνα υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με το Μπουτάν για να επισπεύσει τις συνομιλίες περί οριστικής διευθέτησης του καθεστώτος των σινομπουτανικών συνόρων. Περίπου 269 τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους στα σύνορα των δύο χωρών παραμένουν αμφισβητούμενα μεταξύ Μπουτάν και Κίνας. Στις 13 Νοεμβρίου 2005, Κινέζοι στρατιώτες πέρασαν τα αμφισβητούμενα εδάφη και άρχισαν να κατασκευάζουν δρόμους και γέφυρες. Ο υπουργός Εξωτερικών του Μπουτάν, Χαντού Γουάνγκτσουκ, συζήτησε το θέμα της διαπέρασης των συνόρων από Κινέζους στρατιώτες με τις κινεζικές αρχές, αφού πρώτα συζητήθηκε στο μπουτανέζικο κοινοβούλιο. Ως απάντηση, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας Τσιν Γκανγκ δήλωσε ότι τα σύνορα των δύο χωρών παραμένουν υπό αμφισβήτηση και ότι οι δύο πλευρές συνεχίζουν να εργάζονται για μια ειρηνική και εγκάρδια επίλυση της διαφοράς, αρνούμενος ότι η παρουσία στρατιωτών στην περιοχή ήταν μέρος μιας κινεζικής απόπειρας για τη βίαιη κατάληψη των αμφισβητούμενων εδαφών. Ένας Ινδός αξιωματικός της υπηρεσίας πληροφοριών της χώρας δήλωσε ότι μια κινεζική αντιπροσωπεία στο Μπουτάν είπε στους Μπουτανέζους ότι «αντιδρούν υπερβολικά». Η εφημερίδα Kuensel του Μπουτάν έγραψε ότι η Κίνα μπορεί να χρησιμοποιήσει τους δρόμους σαν όπλο για την προώθηση των κινεζικών αξιώσεων στις αμφισβητούμενες περιοχές.
Το Μπουτάν έχει πολύ καλές σχέσεις με την Ιαπωνία. Ως η τρίτη οικονομία στον κόσμο, η Ιαπωνία αποτελεί σημαντικό πάροχο αναπτυξιακής βοήθειας στο Μπουτάν και άλλες χώρες. Η βασιλική οικογένεια του Μπουτάν φιλοξενήθηκε από την ιαπωνική αυτοκρατορική οικογένεια κατά τη διάρκεια μιας κρατικής επίσκεψης το 2011. Η Ιαπωνία έχει βοηθήσει και βοηθά το Μπουτάν στην αντιμετώπιση των πλημμυρών που προκαλούνται από το λιώσιμο των παγετώνων αναπτύσσοντας ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης. Το Μπουτάν έχει ισχυρές πολιτικές και διπλωματικές σχέσεις με το γειτονικό Μπανγκλαντές. Ο βασιλιάς του Μπουτάν ήταν επίτιμος προσκεκλημένος κατά τη διάρκεια των εορτασμών για τη σαρακοστή επέτειο της ανεξαρτησίας του Μπαγκλαντές το 2011. Το 2014 μια κοινή δήλωση των πρωθυπουργών των δύο χωρών ανακοίνωσε ότι οι δύο χώρες είχαν πρόθεση να συνεργαστούν στους τομείς της υδροηλεκτρικής ενέργειας, της διαχείρισης της ροής των ποταμών αλλά και στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Το Μπαγκλαντές και το Μπουτάν υπέγραψαν μια εμπορική συμφωνία το 2020, η οποία μεταξύ άλλων περιείχε διατάξεις για την προώθηση του ελεύθερου εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών.
Το Μπουτάν διατηρεί διπλωματικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και 53 χώρες. Διατηρεί αποστολές στην Ινδία, το Μπαγκλαντές, την Ταϊλάνδη, το Κουβέιτ και το Βέλγιο. Έχει δύο αποστολές στα Ηνωμένα Έθνη, στη Νέα Υόρκη και στη Γενεύη. Οι τρεις χώρες που έχουν πρεσβεία στο Μπουτάν είναι η Ινδία, το Μπαγκλαντές και το Κουβέιτ. Άλλες χώρες διατηρούν ανεπίσημους δεσμούς και επαφές με το Μπουτάν μέσω των πρεσβειών τους στο Νέο Δελχί και την Ντάκα. Το Μπουτάν διατηρεί σχέσεις με πολλά έθνη της Ασίας και της Ευρώπης, τον Καναδά και τη Βραζιλία. Άλλες χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες, δεν έχουν επίσημες σχέσεις με το Μπουτάν αλλά διατηρούν ανεπίσημους δεσμούς μέσω της πρεσβείας των ΗΠΑ στο Νέο Δελχί αλλά και μέσω της μόνιμης αντιπροσωπείας του Μπουτάν στα Ηνωμένα Έθνη. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίτιμο προξενείο στο Τιμπού. Ως προς την Ελλάδα και την Κύπρο, το Μπουτάν δεν έχει επίσημες σχέσεις με τις δύο αυτές ελληνόφωνες χώρες. Η ελληνική πρεσβεία στην Ινδία δεν έχει διαπίστευση στο Μπουτάν. Η πιο πρόσφατη χώρα με την οποία το Μπουτάν σύνηψε επίσημες διπλωματικές σχέσεις είναι το Ισραήλ στις 12 Δεκεμβρίου 2020. Το Μπουτάν αντιτάχθηκε στη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία ψηφίζοντας αρνητικά στο ψήφισμα 68/262 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.
Στρατός
μικρογραφία|Η βασιλική φρουρά του Μπουτάν το 1905. αριστερά|μικρογραφία|Ο Αρχηγός του Επιτελείου του [[Βασιλικός Στρατός του Μπουτάν|Βασιλικού Στρατού του Μπουτάν (αριστερά) και ο Αρχηγός του Επιτελείου του Ινδικού Στρατού (δεξιά) το 2006.]] Ο Βασιλικός Στρατός του Μπουτάν είναι το στρατιωτικό σώμα Μπουτάν και είναι μια από τις πιο αδύναμες ένοπλες δυνάμεις στον κόσμο, σύμφωνα με την έρευνα για τη δύναμη των στρατών του κόσμου. Ο μπουτανέζικος στρατός περιλαμβάνει τη Βασιλική Σωματοφυλακή του Μπουτάν και τη Βασιλική Αστυνομία του Μπουτάν. Η στρατιωτική θητεία είναι εθελοντική και το όριο ηλικίας για τη στράτευση είναι τα 18 έτη. Ο μόνιμος στρατός αριθμεί περίπου 16.000 άτομα και εκπαιδεύεται από τον Ινδικό Στρατό. Το Μπουτάν δαπανά 13.75 εκατομμύρια δολάρια για τον στρατό του κάθε χρόνο. Ως μεσόγεια χώρα, το Μπουτάν δεν έχει ναυτικό. Το Μπουτάν δεν έχει πολεμική αεροπορία ή μάχιμη στρατιωτική δύναμη. Ο Στρατός του Μπουτάν εξαρτάται από την Ανατολική Αεροπορική Διοίκηση της Ινδικής Αεροπορίας σε περίπτωση που ζητήσει αεροπορική βοήθεια.
Ο στρατός του Μπουτάν συγκροτείται από δύναμη 4.000 ανδρών. Οι ένοπλες δυνάμεις του Μπουτάν αποτελούνται από τον Βασιλικό Στρατό του Μπουτάν, τους Βασιλικούς Σωματοφύλακες, την Εσωτερική Φρουρά και τη Βασιλική Αστυνομία του Μπουτάν. Δεδομένου ότι το Μπουτάν είναι μεσόγειο κράτος και δεν έχει πρόσβαση στη θάλασσα, δεν έχει ναυτικό. Το Μπουτάν δεν έχει ούτε πολεμική αεροπορία, αν και ο Βασιλικός Στρατός του Μπουτάν διαθέτει μερικά αεροσκάφη που χρησιμοποιούνται για μεταφορά προσωπικού. Η εκπαίδευση των στρατευμάτων και η αεράμυνα του Μπουτάν αποτελούν αρμοδιότητα της Ινδίας λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων του Μπουτάν.
Ο Βασιλικός Στρατός του Μπουτάν είναι μέρος των Ενόπλων Δυνάμεων του Μπουτάν. Είναι υπεύθυνος (σύμφωνα με το άρθρο 27 του Συντάγματος του Μπουτάν ) για τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας και την προστασία της κρατικής κυριαρχίας σε περίπτωση εξωτερικών απειλών. Ο Ανώτατος Διοικητής του Στρατού είναι ο Βασιλιάς του Μπουτάν. Στο Μπουτάν είναι συνηθισμένο, αλλά όχι και υποχρεωτικό, φαινόμενο, ένας γιος από κάθε οικογένεια της χώρας να υπηρετεί στο στρατό. Εάν χρειαστεί, μπορεί να συγκεντρωθεί η λαϊκή πολιτοφυλακή.
Η Βασιλική Αστυνομία του Μπουτάν είναι ανεξάρτητος κλάδος του Βασιλικού Στρατού του Μπουτάν. Η βασιλική αστυνομία είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση του νόμου και της τάξης και την πρόληψη του εγκλήματος. Αρχηγός της αστυνομίας είναι ο συνταγματάρχης Κιπτσού Ναμγκιέλ. .
Η Βασιλική Σωματοφυλακή του Μπουτάν είναι ανεξάρτητος κλάδος του Βασιλικού Στρατού του Μπουτάν. Η βασιλική σωματοφυλακή του Μπουτάν είναι υπεύθυνη για την προστασία του βασιλιά και των μελών της οικογένειάς του. Είναι η πιο εκπαιδευμένη και η πιο καλύτερα εξοπλισμένη μονάδα του μπουτανέζικου στρατού. Έχει πάνω από χίλια μέλη.
Η βασιλική σωματοφυλακή, αλλά και ο στρατός του Μπουτάν γενικότερα, απέδειξαν το υψηλό επίπεδο ετοιμότητάς τους το 2003 κατά τη διάρκεια της απώθησης των αυτονομιστών του Ασάμ από το έδαφος του Μπουτάν, οι οποίοι είχαν καταφύγει εκεί. Η σωματοφυλακή ήταν στην πρώτη γραμμή των επιτιθέμενων, αλλά δεν υπέστησαν απώλειες. Ο βασιλιάς Τζίγκμε Σίνγκιε Ουανγκτσούκ, ο οποίος συμμετείχε προσωπικά στις μάχες, επίσης δεν τραυματίστηκε. Ο στρατός του Μπουτάν έχει 16.000 μέλη.
Ανθρώπινα δικαιώματα
μικρογραφία|Γυναίκες στο Μπουτάν. Το Μπουτάν θεωρείται μια χώρα με μέτριες ελευθερίες σύμφωνα με την αμερικανική οργάνωση Freedom House. Το κοινοβούλιο του Μπουτάν αποποινικοποίησε την ομοφυλοφιλία το 2020.
Οι γυναίκες στο Μπουτάν είναι λιγότερο ενεργές στα πολιτικά πράγματα σε σχέση με τους άνδρες, λόγω των εθίμων για τις γυναίκες στο Μπουτάν αλλά και τις πολιτιστικές νοοτροπίες που υπαγορεύουν την παραμονή των γυναικών στο σπίτι. Αυτό οδηγεί στον περιορισμό της αντιπροσώπευσής τους στην κυβέρνηση. Το Μπουτάν έχει κάνει βήματα προς την ισότητα των φύλων εγγράφοντας περισσότερα κορίτσια στις σχολικές μονάδες και δημιουργώντας την «Εθνική Επιτροπή για τις γυναίκες και τα παιδιά» το 2004. Αυτό το πρόγραμμα δημιουργήθηκε για την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών και των παιδιών. Το Μπουτάν εξέλεξε επίσης την πρώτη γυναίκα τζόνγκντα (στο Μπουτάν η θέση του τζόνγκντα ισοδυναμεί με τον εισαγγελέα) το 2012 και την πρώτη γυναίκα υπουργό το 2013. Ο υπουργός Ντόρτζι Τσοντέν, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τις Γυναίκες και τα Παιδιά, πιστεύει ότι το προαναφερθέν πρόγραμμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να "προωθήσει τις γυναίκες σε περισσότερους ηγετικούς ρόλους", πρόγραμμα το οποίο στη συνέχεια μπορεί να ενθαρρύνει τις γυναίκες να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο στη χώρα τους. Συνολικά, στην πενταετία 2011-16 η εκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις εξουσίας αυξήθηκε σημαντικά. Από το 2011 έως το 2016 αυξήθηκε η εκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις εξουσίας κατά 68%.
Κρίση των Λοτσχάμπα
Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1980, ένα μέρος των μειονοτικών πληθυσμών στο Μπουτάν, συγκεκριμένα οι νεπαλόφωνοι (συγκεκριμένα οι Λοτσχάμπα), οι οποίοι ζουν Νότιο Μπουτάν, έπεσαν θύμα πολιτικών διώξεων από την κυβέρνηση του Μπουτάν ως μέρος της πολιτικής, η οποία κατά τους νεπαλέζους του Μπουτάν ήταν γνωστή ως νεπαλοποίηση του πληθυσμού. Το 1977 και στη συνέχεια το 1985, η κυβέρνηση του Μπουτάν θέσπισε νόμους οι οποίοι επηρέασαν αρνητικά τη ζωή των Λοτσχάμπα στο νότο. Ακολούθησε η αναθεώρηση των κριτηρίων για την απόκτηση της μπουτανέζικης ιθαγένειας, αλλά και η προσθήκη διατάξεων για την αφαίρεση της υπηκοότητας από αυτούς που η κυβέρνηση θεωρούσε ότι ήταν παράνομοι μετανάστες. Η κυβέρνηση επέβαλε την εφαρμογή μιας ομοιομορφίας στο ντύσιμο, τον πολιτισμό, την παράδοση, τη γλώσσα και τη λογοτεχνία με στόχο να δημιουργήσει μια εθνική ταυτότητα η οποία να ευθυγραμμίζεται με τον κυρίαρχο πολιτισμό της γενεαλογίας Ντρούκπα στη χώρα. Οι Λοτσχάμπα άρχισαν τις διαδηλώσεις σαν ένδειξη διαμαρτυρίας για τους νόμους της κυβέρνησης οι οποίες εισήγαγαν διακρίσεις, εκφράζοντας την πίεση για αλλαγή στο υπάρχον πολιτικό σύστημα. Οι Λοτσχάμπα διαδήλωσαν υπέρ της πολυκομματικής δημοκρατίας με στόχο μεταξύ άλλων να αποκτήσουν τον έλεγχο των υποθέσεων που αφορούσαν την εθνότητα τους. Πιθανότατα η εξέγερση των Λοτσχάμπα υποκινήθηκαν και από την παρόμοια πολιτική εξέγερση ενάντια στη μοναρχία στο Νεπάλ. Αυτές οι διαδηλώσεις μετατράπηκαν σε βία όταν ορισμένοι εθνικοί εκπρόσωποι του Νεπάλ δέχθηκαν επίθεση από κυβερνητικούς αξιωματούχους (ένοπλες δυνάμεις) όταν σχολεία στις νότιες συνοικίες κάηκαν από τους διαδηλωτές. Κατά συνέπεια, με στόχο να απαντήσουν στις βίαιες διαμαρτυρίες, οι ένοπλες δυνάμεις του Μπουτάν κινητοποιήθηκαν αμέσως. Τα μέλη της αστυνομίας και των δυνάμεων του στρατού του Μπουτάν φέρεται να φυλάκισαν μέλη της εθνικής μειονότητας των Νεπαλέζων, καθώς οι αρχές βρίσκονταν με την υποψία ότι συμμετείχαν στις διαδηλώσεις. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να καταστείλει την εξέγερση των Λοτσχάμπα ήταν υπό την ηγεσία του βασιλιά Τζίγκμε Σίνγκιε Βανγκτσού και του υπουργού Εσωτερικών Ντάγκο Τσέρινγκ, ενώ η επιχείρηση είχε στόχο να διατηρήσει την ειρήνη και να ανοίξουν μια γραμμή επικοινωνίας. Οι Ένοπλες Δυνάμεις του Μπουτάν φέρεται να είχαν βάλει στο στόχαστρο τους Νεπαλέζους που ζούσαν στο Μπουτάν, καίγοντας σπίτια και ζώα που ανήκαν στους Νεπαλέζους. Επίσης ανάγκασαν χιλιάδες Νεπαλέζους να φύγουν από τη χώρα, κατασχέτοντας τις περιουσίες τους. Σύμφωνα με αναφορές, κανένας δεν πήρε αποζημίωση για τις κατασχέσεις, ωστόσο αυτός ο ισχυρισμός δεν έχει τεκμηριωθεί.
Η κατάσταση με τους Νεπαλέζους στο Μπουτάν κλιμακώθηκε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ είχε ήδη ξεκινήσει η βίαιη απέλαση Νεπαλέζων πολιτών του Μπουτάν το νότιο τμήμα του Μπουτάν. Ο κύριος σκοπός των απελάσεων των Νεπαλέζων ήταν ο φόβος ότι η εξέγερση των Λοτσχάμπα αποτελούσε τη μπουτανέζικη εκδοχή του κινήματος της Γκορχαλάνδης, όπου οι Νεπαλέζοι της Δυτικής Βεγγάλης στην Ινδία είχαν ξεσηκωθεί ζητώντας τη δημιουργία ενός ινδικού κρατιδίου για τους Νεπαλέζους της Ινδίας. Το βασίλειο επίσης φοβούνταν ότι θα έχει παρόμοια μοίρα με το Βασίλειο του Σικίμ, όπου οι Νεπαλέζοι μετανάστες οι οποίοι κατέκλυσαν το βασίλειο επικράτησαν των γηγενών κατοίκων του, ζήτησαν την προσάρτηση του στην Ινδία και οδήγησαν το κράτος του Σικκίμ σε ένταξη στην Ινδία. Οι δυνάμεις ασφαλείας του Μπουτάν έχουν κατηγορηθεί για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων (π.χ. βασανιστήρια, βιασμοί διαδηλωτών), και ορισμένοι Λοτσχάμπα έχουν καταδικαστεί ή κατηγορηθεί για βίαιη εξέγερση κατά του κράτους. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, το 2008 ζούσαν περίπου 107.000 πρόσφυγες από το Μπουτάν σε επτά καταυλισμούς στο ανατολικό Νεπάλ. Μετά από πολλά χρόνια παραμονής καταυλισμούς προσφύγων, πολλοί κάτοικοι μετακόμισαν στο Καναδά, τη Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αυστραλία και οι ΗΠΑ σαν πρόσφυγες. Οι ΗΠΑ δέχτηκαν 60.773 πρόσφυγες από το 2008 έως το 2012. μικρογραφία|Εδώ εικονίζονται Νεπαλέζοι [[Lhotshampa|Λοτσχάμπα στο καταυλισμό του Μπελντάνγκι οι οποίοι εκδιώχθηκαν βίαια από το Μπουτάν και έφτασαν στο Νεπάλ στις αρχές της δεκαετίας του 1990.]] Η κυβέρνηση του Νεπάλ αρνήθηκε να εντάξει τους πρόσφυγες Λοτσχάμπα στο κράτος του, παρά το γεγονός ότι είναι Νεπαλέζοι. Το κράτος του Νεπάλ δεν έδωσε στους Λοτσχάμπα τη νόμιμη οδό για την παραμονή τους στο Νεπάλ, δηλαδή δεν τους παραχώρησε τη νεπαλέζικη ιθαγένεια. Έτσι οι Λοτσχάμπα έμειναν χωρίς ιθαγένεια. Το Νεπάλ έχει προβεί σε εκτενείς ελέγχους για την επανεξέταση του καθεστώτος των συγγενών του κάθε Νεπαλέζου πρόσφυγα από το Μπουτάν στη χώρα, ενώ τα δικαιώματα ψήφου και ιθαγένειας τους στη χώρα είναι περιορισμένα. Το Μπουτάν δεν αναγνωρίζει ως νόμιμα τα πολιτικά κόμματα που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των Λοτσχάμπα και τα θεωρεί απειλή για την ενότητα και την ευημερία του κράτους του. Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούν ότι η κυβέρνηση του Μπουτάν παρενέβη στα ατομικά δικαιώματα των Νεπαλέζων αλλά και των άλλων εθνοτήτων του Μπουτάν. Το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Μπουτάν απαίτησε από όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των μελών εθνοτικών μειονοτήτων, να φορούν την παραδοσιακή ενδυμασία των Ντρούκπα (της εθνότητας-άρχουσας τάξης) σε δημόσιους χώρους ήταν βασική αιτία για τις διαδηλώσεις. Η κυβέρνηση του Μπουτάν έκτοτε επέβαλε το νόμο της εθνικής ενδυμασίας, δηλαδή υποχρέωσε τους κατοίκους να φορούν την παραδοσιακή ενδυμασία της χώρας την οποία πρέπει να φορά κάθε πολίτης του Μπουτάν όταν επισκέπτεται βουδιστικά θρησκευτικά κτίρια, κυβερνητικά γραφεία, σχολεία, επίσημες λειτουργίες και δημόσιες τελετές. Οι νόμοι για την επιβολή της εθνικής ενδυμασίας των Ντρούκπα στο Μπουτάν έχουν στόχο τη διατήρηση και την προώθηση της εθνικής ταυτότητας του Μπουτάν.
Το βασίλειο του Μπουτάν έχει κατηγορηθεί ότι έχει απαγορεύσει τον θρησκευτικό προσηλυτισμό. Αυτή η απόφαση απαγόρευσης του θρησκευτικού προσηλυτισμού στο Μπουτάν έχει θεωρηθεί σαν απόφαση η οποία περιορίζει την θρησκευτική ελευθερία των πολιτών, ουσιαστικά, δηλαδή, θεωρείται σαν μια πολιτική εθνοκάθαρσης. Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1980, το Μπουτάν υιοθέτησε την πολιτική «Ένα έθνος ένας λαός» με στόχο να δημιουργήσει μια ενιαία εθνική ταυτότητα για το έθνος. Οι νεπαλόφωνοι το ερμήνευσαν σαν μια προσπάθεια επιβολής των πολιτιστικών στοιχείων (στη γλώσσα, το ντύσιμο και τη θρησκεία) αλλά και σαν μια προσπάθεια πολιτικής κυριαρχίας από τους Ντρούκπα, δηλαδή τους Νγκαλόπ. Εμπνευσμένοι από το κίνημα της Γκορχαλάνδης και τροφοδοτούμενοι από ένα αίσθημα περί αδικίας έναντι των πληθυσμών νεπαλέζικης καταγωγής, κάποιοι Λοτσχάμπα άρχισαν να οργανώνουν διαδηλώσεις ενάντια στο κράτος του Μπουτάν. Επιπλέον, η αφαίρεση της νεπαλικής γλώσσας από το σχολικό πρόγραμμα και η υιοθέτηση της διδασκαλίας των μαθημάτων αποκλειστικά στα τζόνγκα συνοδεύτηκε με την άρνηση της ιθαγένειας σε όσους δεν ήταν σε θέση να αποδείξουν ότι κατείχαν έναν επίσημο τίτλο παραχώρησης ιδιοκτησίας σε ένα κομμάτι γης πριν το 1950. Οι Νεπαλέζοι αλλά και ο υπόλοιπος κόσμος θεώρησαν ότι τα μέτρα στόχευαν τους Λοτσχάμπα, οι οποίοι αποτελούσαν το ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας το 1990. Τα μέτρα της μπουτανέζικης κυβέρνησης είχαν ως αποτέλεσμα εκτεταμένες αναταραχές και πολιτικές διαδηλώσεις. Ως απάντηση σε αυτή την απειλή, το 1988, οι αρχές του Μπουτάν πραγματοποίησαν ειδική απογραφή στο νότιο Μπουτάν. Η νομιμότητα της παραμονής των Λοτσχάμπα στο Μπουτάν έπρεπε να επαληθευτεί με νομικά μέσα. Η ειδική απογραφή του 1988 οδήγησαν στην απέλαση πάρα πολλών Λοτσχάμπα, οι οποίοι εκτιμάται ότι αποτελούσαν το ένα έκτο του συνολικού πληθυσμού εκείνη την εποχή. Όσοι άνθρωποι είχαν λάβει την μπουτανέζικη ιθαγένεια σύμφωνα με τον νόμο περί ιθαγένειας του Μπουτάν του 1958 έχασαν την ιθαγένειά τους. Το κράτος παρενέβη αφού έγινε γνωστό ότι κάποιοι Νεπαλέζοι προέβησαν σε πιο ριζοσπαστικά μέτρα, π.χ. καίγοντας σχολεία και κάνοντας επιθέσεις κατά κυβερνητικών αξιωματούχων. Αστυνομικοί και στρατιωτικοί των αρχών του Μπουτάν κατηγορήθηκαν ότι έκαψαν σπίτια των Λοτσχάμπα, κατέσχεσαν τη γη τους και προέβησαν σε άλλες εκτεταμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (π.χ. σύλληψη, άσκηση βασανιστηρίων και βιασμός) εναντίον Λοτσχάμπα οι οποίοι συμμετείχαν σε διαδηλώσεις υπέρ των δικαιωμάτων τους. Μετά τη βίαιη απέλαση τους από την πατρίδα τους, οι Λοτσχάμπα πέρασαν σχεδόν δύο δεκαετίες σε προσφυγικούς καταυλισμούς στο Νεπάλ και επανεγκαταστάθηκαν σε διάφορες δυτικές χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταξύ των ετών 2007 και 2012.
Διοικητικές διαιρέσεις
Το Μπουτάν χωρίζεται σε είκοσι τζονγκχάγκ (περιφέρειες), ενώ το περιφερειακό συμβούλιο που διοικεί τις περιφέρειες ονομάζεται τζονγκχάγκ τσογκντού. Τα τρόμντε (αστικοί δήμοι) είναι η δεύτερη βαθμίδα της αυτοδιοίκησης. Στη συντριπτική πλειονότητα των εκλογικών περιφερειών, τα αγροτικά γκεόγκ (χωριά) διοικούνται από δημοτικά συμβούλια, τα γκεόγκ τσογκντέ.
Οι θρόμντε (δήμοι) εκλέγουν τους θρομπόν οι οποίοι αποτελούν κάτι ανάλογο με τους δημάρχους. Οι θρομπόν εκπροσωπούν τα θρόμντε τους στο τζονγκχάγκ τσογκντού. Ομοίως, τα γκεόγκ εκλέγουν αρχηγούς, τους γκουπ, αλλά και αντιπροέδρους, τους μάνγκμι, οι οποίοι επίσης συμμετέχουν στο τζονγκχάγκ τσογκντού, αλλά και τα υπόλοιπα μέλη του γκεόγκ τσογκντέ, δηλαδή του τοπικού δημοτικού συμβουλίου. Η βάση των εκλογικών περιφερειών στο Μπουτάν είναι το τσιουόγκ, μια υποδιαίρεση των γκεόγκ η οποία οριοθετείται από την Εκλογική Επιτροπή.
Αεροπορικές μεταφορές
μικρογραφία|Ένα [[Airbus A319 της Druk Air κινείται στο αεροδρόμιο του Πάρο.]] Το αεροδρόμιο του Πάρο είναι το μόνο διεθνές αεροδρόμιο στο Μπουτάν. Το αεροδρόμιο Γιονγκφούλα στο Τρασιγκάνγκ είναι ένα μικρό αεροδρόμιο το οποίο εξυπηρετεί πτήσεις εσωτερικού και επρόκειτο να μείνει κλειστό έως το 2010. Το αεροδρόμιο Γιονγκφούλα είχε προγραμματιστεί να ανοίξει με τις ανακαινισμένες εγκαταστάσεις του τον Ιανουάριο του 2010 αλλά, τουλάχιστον έως το 2015, το αεροδρόμιο παραμένει κλειστό λόγω της συνεχιζόμενης επισκευής του αεροδιαδρόμου του. Ο εθνικός αερομεταφορέας Druk Air εκτελεί πτήσεις μεταξύ του αεροδρομίου του Πάρο και των αεροδρομίων στο Τζακάρ και στο Γκελεφού σε εβδομαδιαία βάση.
Οδικές μεταφορές
Ο λεγόμενος Πλευρικός δρόμος αποτελεί την κύρια οδική σύνδεση ανατολής-δύσης του Μπουτάν, που συνδέει τις πόλεις Φουεντσχολίνγκ στα νοτιοδυτικά με το Τρασιγκάνγκ στα ανατολικά. Ο δρόμος αυτός περνάει από πολλές περιοχές, όπως το Ουάνγκντουε Φοντράνγκ και το Τρόνγκσα. Ο Πλευρικός δρόμος συνδέει την πρωτεύουσα Τιμπού με άλλες πόλεις όπως το Πάρο και η Πουνάχα. Όπως και με άλλους δρόμους στο Μπουτάν, ο Πλευρικός δρόμος είναι επικίνδυνος δρόμος λόγω των συνθηκών του οδοστρώματος, των απότομων υψομετρικών αλλαγών, των στροφών, του καιρού και των κατολισθήσεων.
Η οδήγηση γίνεται στα αριστερά. Από το 2014, η διαπλάτυνση του δρόμου αποτελεί εθνική προτεραιότητα της κυβέρνησης του Μπουτάν, ιδίως για τον αυτοκινητόδρομο που συνδέει το Τρασιγκάνγκ και τη Ντοτσούλα και επομένως ολόκληρη τη χώρα. Το έργο διαπλάτυνσης των δρόμων αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2017 και θα καταστήσει ταχύτερες και αποτελεσματικότερες τις οδικές μετακινήσεις στο Μπουτάν. Επιπλέον, προβλέπεται ότι οι βελτιωμένες οδικές συνθήκες θα ενθαρρύνουν περισσότερο τον τουρισμό στο Ανατολικό Μπουτάν, όπου το τοπίο είναι δύσκολο. Επί του παρόντος, η κακή κατάσταση του οδικού δικτύου στο Μπουτάν είναι ένας από τους λόγους που αποθαρρύνουν τους τουρίστες από το να επισκεφθούν τη χώρα, λόγω των αυξημένων περιπτώσεων αποκλεισμού των οδηγών, κατολισθήσεων αλλά και λόγω της σκόνης που πετάγεται από το χώμα και τα άλλα υλικά που χρησιμοποιούνται στα έργα διαπλάτυνσης του οδικού δικτύου.
Σιδηροδρομικές μεταφορές
Αν και το Μπουτάν δεν έχει κανέναν σιδηρόδρομο, έχει συνάψει συμφωνία με την Ινδία για τη σύνδεση του νότιου Μπουτάν με το τεράστιο δίκτυο της Ινδίας κατασκευάζοντας μια σιδηροδρομική γραμμή 18 χιλιομέτρων, η οποία θα συνδέει τη Χασιμάρα στη Δυτική Βεγγάλη και το Τοριμπάρι στο Μπουτάν. Η νέα σιδηροδρομική γραμμή θα διασχίζει τις περιοχές Σατάλι, Μπάρνα Μπαρί και Νταλσινγκπαρά. Οι κρατικοί Ινδικοί Σιδηρόδρομοι θα αναλάβουν την κατασκευή της γραμμής και η κατασκευή του θα χρηματοδοτηθεί από την Ινδία. Ο πλησιέστερος προς το Μπουτάν σιδηροδρομικός σταθμός της Ινδίας είναι αυτός στη Χασιμάρα.
Οικονομία
αριστερά|μικρογραφία|Σύγχρονες και παραδοσιακές γέφυρες πάνω από έναν ποταμό στο Πανμπάνγκ. δεξιά|μικρογραφία|Διάγραμμα το οποίο παρουσιάζει τις εξαγωγές του Μπουτάν ανά κατηγορία το 2019. μικρογραφία|Τα κεντρικά γραφεία της Εταιρείας Ηλεκτρισμού του Μπουτάν στο [[Τιμπού|Τιμπού. Το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν του Μπουτάν είναι η υδροηλεκτρική ενέργεια.]] Το νόμισμα του Μπουτάν είναι το νγκούλτρουμ, του οποίου η αξία είναι συνδεδεμένη με την ινδική ρουπία. Η ινδική ρουπία είναι δεκτή σαν νόμιμο χρήμα στη χώρα και ο τουρίστας ή ο Ινδός μπορεί να χρησιμοποιήσει τη ρουπία σε συναλλαγές. Αν και η οικονομία του Μπουτάν είναι μια από τις μικρότερες στον κόσμο, έχει αναπτυχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια, τρέχοντας με ρυθμό 8% το 2005 και 14% το 2006. Το 2007, το Μπουτάν είχε τη δεύτερη ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία στον κόσμο, με ετήσιο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης 22.4%. Η ασυνήθιστα γρήγορη ανάπτυξη στο Μπουτάν, που έφτασε το 45% σε μια τριετία, οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην εγκαινίαση και τη λειτουργία του τεράστιου υδροηλεκτρικού σταθμού Τάλα. Το 2012 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ του Μπουτάν ανερχόταν στα 2.420 δολάρια ΗΠΑ.
Η οικονομία του Μπουτάν βασίζεται στη γεωργία, τη δασοκομία, τον τουρισμό και την εξαγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ινδία. Η γεωργία παρέχει τους πόρους για την επιβίωση σε περίπου 400.000 κατοίκους της χώρας. Οι κύριες αγροτικές ασχολίες στο Μπουτάν είναι η γεωργία επιβίωσης και η κτηνοτροφία. Η χειροτεχνία, ιδιαίτερα η υφαντική και η κατασκευή τεχνημάτων με θρησκευτικά σύμβολα για οικιακούς βωμούς, είναι μια μορφή μικρής οικοτεχνίας και έχει ένα μικρό κύκλο εργασιών. Η ποικιλία των τοπίων, η οποία χαρακτηρίζεται και από την απότομη μεταβολή του εδάφους από λοφώδες σε κακοτράχαλο ορεινό, κάνει την κατασκευή δρόμων και άλλων υποδομών δύσκολη και δαπανηρή. μικρογραφία|Διάγραμμα με την ανάπτυξη του μπουτανέζικου ΑΕΠ από το 1990 και εφεξής. Οι γεωγραφικές συνθήκες με τα πολλά βουνά και η έλλειψη πρόσβασης στη θάλασσα περιορίζουν τις εξαγωγικές δυνατότητες του Μπουτάν. Το Μπουτάν δεν έχει κανένα σιδηρόδρομο. Ωστόσο, οι Ινδικοί Σιδηρόδρομοι σχεδιάζουν να δημιουργήσουν σιδηροδρομικούς σταθμούς και γραμμές στο νότιο Μπουτάν, οι οποίοι θα συνδέουν το Μπουτάν με το τεράστιο σιδηροδρομικό δίκτυο της Ινδίας, σύμφωνα με μια συμφωνία που υπέγραψαν οι δύο χώρες το 2005. Το Μπουτάν και η Ινδία υπέγραψαν μια συμφωνία «ελεύθερου εμπορίου» το 2008, η οποία επέτρεπε στις εισαγωγές και τις εξαγωγές του Μπουτάν από και προς τρίτες αγορές να περνούν τα σύνορα του Μπουτάν με την Ινδία και το αντίστροφο χωρίς δασμούς. Το Μπουτάν είχε εμπορικές σχέσεις με την Αυτόνομη Περιφέρεια του Θιβέτ της Κίνας μέχρι το 1960. Το 1960 το Μπουτάν έκλεισε τα σύνορά του με την Κίνα, για να αποτρέψει τη συνέχιση του μεγάλου κύματος προσφύγων που είχε κατακλύσει τη χώρα.
Η μπουτανέζικη βιομηχανία βρίσκεται σε εμβρυικό στάδιο. Αν και το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής παραγωγής του Μπουτάν προέρχεται από την οικοτεχνία, το κράτος ενθαρρύνει την ίδρυση βιομηχανικών μονάδων μεγαλύτερου μεγέθους και έχουν ιδρυθεί βιομηχανίες οι οποίες παράγουν τσιμέντο, χάλυβα και σιδηροκράματα. Τα περισσότερα αναπτυξιακά έργα, όπως η κατασκευή δρόμων, στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στο έργο των μεταναστών εργατών από τη γειτονική Ινδία οι οποίοι παραμένουν στο Μπουτάν μέχρι να ολοκληρωθεί η κατασκευή του έργου. Το Μπουτάν παράγει ρύζι, τσίλι, γαλακτοκομικά προϊόντα (κυρίως από γιακ και αγελάδες), φαγόπυρο, κριθάρι, ριζικές καλλιέργειες, μήλα και εσπεριδοειδή και καλαμπόκι σε χαμηλότερα υψόμετρα. Τα βιομηχανικά προϊόντα του Μπουτάν περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: τσιμέντο, προϊόντα ξύλου, επεξεργασμένα φρούτα, αλκοολούχα ποτά και καρβίδιο του ασβεστίου.
Το Μπουτάν έχει διαγράψει μια αρχική ανάπτυξη στον τομέα της πληροφορικής, σε τομείς όπως η πράσινη τεχνολογία και το ηλεκτρονικό εμπόριο. Τον Μάιο του 2012, ιδρύθηκε τεχνολογικό πάρκο στη πρωτεύουσα Τιμπού. Αυτό το πάρκο στηρίζει νεοφυείς επιχειρήσεις μέσω του «Κέντρου Καινοτομίας και Τεχνολογίας του Μπουτάν».
Εισοδήματα άνω των 100.000 νγκούλτρουμ ετησίως υπόκεινται σε φορολόγηση. Το Μπουτάν όμως είναι μια φτωχή χώρα και επί του παρόντος είναι μια από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες στον κόσμο. Ένα πολύ μικρό ποσοστό των εργαζομένων φορολογούνται, γιατί το εισόδημα τους δεν ξεπερνά τα 100.000 νγκούλτρουμ. Το ποσοστό του πληθωρισμού του Μπουτάν υπολογίστηκε σε 3% το 2003. Το Μπουτάν έχει ακαθάριστο εγχώριο προϊόν ύψους 5.855 δισεκατομμυρίων δολαρίων (προσαρμοσμένο σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης), καθιστώντας το Μπουτάν ως την 158η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο. Το κατά κεφαλήν εισόδημα σε μονάδες αγοραστικής δύναμης έφτανε τα 7.641 δολάρια. Τα κρατικά έσοδα ανέρχονται σε 407.1 εκατομμύρια δολάρια, αν και οι δαπάνες του κράτους φτάνουν τα 614 εκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, το 25% του προϋπολογισμού καλύπτει με δικά του έξοδα το Υπουργείο Εξωτερικών της Ινδίας.
Το Μπουτάν εξάγει κατά κύριο λόγο τα εξής προϊόντα: ηλεκτρική ενέργεια, κάρδαμο, γύψος, ξυλεία, χειροτεχνήματα, τσιμέντο, φρούτα, πολύτιμες πέτρες και μπαχαρικά. Σύμφωνα με εκτίμηση του 2000 η αξία αυτών των προϊόντων είναι 128 εκατομμύρια ευρώ. Οι εισαγωγές όμως έφταναν τα 164 εκατομμύρια ευρώ, οδηγώντας σε εμπορικό έλλειμμα. Το Μπουτάν εισάγει κυρίως καύσιμα και λιπαντικά, σιτηρά, μηχανήματα, οχήματα, υφάσματα και ρύζι. Ο κύριος εξαγωγικός εταίρος του Μπουτάν είναι η Ινδία, στην οποία εξάγει το 58.6% των προϊόντων του. Άλλοι εξαγωγικοί εταίροι της χώρας είναι το Χονγκ Κόνγκ, στο οποίο εξάγει το 30.1% των προϊόντων του, αλλά και το γειτονικό Μπαγκλαντές, στο οποίο εξάγει το 7.3% των προϊόντων του. Τα σύνορα του Μπουτάν με το Θιβέτ είναι κλειστά και το εμπόριο μεταξύ Μπουτάν και Κίνας είναι αμελητέο. Οι εισαγωγικοί εταίροι του Μπουτάν περιλαμβάνουν την Ινδία (από την οποία εισάγει το 74.5% των εισαγωγών), την Ιαπωνία (από την οποία εισάγει το 7.4% των εισαγωγών) και τη Σουηδία (από την οποία εισάγει το 3.2% των εισαγωγών).
Γεωργία
μικρογραφία|Καλλιέργειες ρυζιού σε μια από τις εύφορες κοιλάδες του Μπουτάν. μικρογραφία|Το γραφείο του Ταμείου Ανάπτυξης της [[Ένωση Νότιας Ασίας για Περιφερειακή Συνεργασία|Ένωσης της Νότιας Ασίας για Περιφερειακή Συνεργασία στο Τιμπού.]] Το μερίδιο του αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ μειώθηκε από περίπου 55% το 1985 σε 33% το 2003. Το 2013 η κυβέρνηση ανακοίνωσε τη φιλοδοξία της να κάνει το Μπουτάν την πρώτη χώρα στο κόσμο όπου όλα τα προϊόντα θα είναι βιολογικά. Το κόκκινο ρύζι του Μπουτάν είναι το γνωστότερο μπουτανέζικο προϊόν, επειδή εξάγεται σε πολλές χώρες στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη. Το Μπαγκλαντές είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας μήλων και πορτοκαλιών από το Μπουτάν.
Το ψάρεμα στο Μπουτάν επικεντρώνεται κυρίως στην πέστροφα και τον κυπρίνο.
Βιομηχανία
Ο βιομηχανικός τομέας αντιπροσωπεύει το 22% της οικονομίας. Τα κύρια βιομηχανικά προϊόντα του Μπουτάν είναι τα εξής: Σιδηροκράματα, τσιμέντο, μεταλλικοί πόλοι, προϊόντα σιδήρου και μη κραματοποιημένου χάλυβα, μεταποιημένος γραφίτης, χάλκινοι αγωγοί, αλκοολούχα και ανθρακούχα ποτά, επεξεργασμένα φρούτα, χαλιά, προϊόντα ξύλου και έπιπλα. Η παραγωγή σιδηροπυρίτιδας στο Μπουτάν αποτελεί καρπό των προσπαθειών του Νταμτσάε Ντεμ, Διευθύνοντα Σύμβουλο του Ομίλου Πέλντεν.
Εξορυκτική βιομηχανία
Το Μπουτάν έχει στο υπέδαφος του κοιτάσματα πολλών ορυκτών. Στο Μπουτάν παράγεται άνθρακας, δολομίτης, γύψος και ασβεστόλιθος. Η χώρα έχει κοιτάσματα βηρυλίου, χαλκού, γραφίτη, μολύβδου, μαρμαρυγιών, πυρίτη, κασσίτερου, βολφραμίου και ψευδαργύρου. Ωστόσο, τα κοιτάσματα ορυκτών της χώρας παραμένουν αναξιοποίητα, καθώς το Μπουτάν προτιμά να προστατεύσει το περιβάλλον του παρά να το καταστρέψει για να κερδίσει κάποια χρήματα.
Ενέργεια
αριστερά|μικρογραφία|Διάγραμμα το οποίο παρουσιάζει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από το Μπουτάν ανά έτος. Το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν του Μπουτάν είναι η υδροηλεκτρική ενέργεια. Το 2015, η χώρα παρήγαγε περίπου 2.000 μεγαβάτ υδροηλεκτρικής ενέργειας από τις κοιλάδες των ποταμών των Ιμαλαΐων. Η χώρα έχει τη δυνατότητα να παράγει 30.000 μεγαβάτ υδροηλεκτρικής ενέργειας το χρόνο, εάν αξιοποιήσει πλήρως τη δυναμικότητά της. Το Μπουτάν εξάγει ρεύμα σε διάφορες πολιτείες της Ινδίας. Το Μπουτάν σχεδιάζει μελλοντικά εγχειρήματα με το Μπαγκλαντές. Η υδροηλεκτρική ενέργεια αποτελεί σημείο έμφασης των πενταετών σχεδίων της χώρας. Το 2015, ο Υδροηλεκτρικός Σταθμός Τάλα, ο μεγαλύτερος σταθμός ηλεκτροπαραγωγής του Μπουτάν, είχε εγκατεστημένη ισχύ που έφτανε τα 1.020 μεγαβάτ. Το Μπουτάν έχει λάβει οικονομική στήριξη από την Ινδία, την Αυστρία και την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, με σκοπό να προχωρήσει τα προγράμματα του για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
Εκτός από την υδροηλεκτρική ενέργεια, το Μπουτάν έχει τη δυναμικότητα να παράξει μεγάλες ποσότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (π.χ. ηλιακή, αιολική ενέργεια και βιοενέργεια). Η τεχνικά βιώσιμη δυναμικότητα παραγωγής ηλιακής ενέργειας είναι περίπου 12.000 μεγαβάτ το χρόνο. Ως προς την αιολική ενέργεια, η βιώσιμη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι 760 μεγαβάτ τον χρόνο. Πάνω από τα επτά έβδομα της έκτασης της χώρας καλύπτεται από δάση. Έτσι το Μπουτάν έχει μια μεγάλη πηγή βιομάζας στο έδαφος του.
Χρηματοοικονομικός τομέας
Υπάρχουν πέντε εμπορικές τράπεζες στη χώρα. Οι δύο μεγαλύτερες τράπεζες είναι η Τράπεζα του Μπουτάν και η Εθνική Τράπεζα του Μπουτάν. Οι τράπεζες του Μπουτάν εδρεύουν στο Τιμπού. Οι υπόλοιπες τράπεζες του Μπουτάν, πέρα από τις δύο μεγάλες, είναι οι Bhutan Development Bank, η T-Bank και Druk Punjab National Bank. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας της χώρας υποστηρίζεται και από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δεν ασχολούνται με τον τραπεζικό τομέα (λόγου χάρη η Βασιλική Ασφαλιστική Εταιρεία του Μπουτάν, το Εθνικό Ταμείο Συντάξεων και Παροχών και η εταιρεία Bhutan Insurance Limited). Η κεντρική τράπεζα της χώρας είναι η Βασιλική Νομισματική Αρχή του Μπουτάν. Το Βασιλικό Χρηματιστήριο Αξιών του Μπουτάν είναι το χρηματιστήριο του Μπουτάν και ένα από τα μικρότερα στο κόσμο.
Το γραφείο του Ταμείου Ανάπτυξης της Ένωσης της Νότιας Ασίας για Περιφερειακή Συνεργασία έχει την έδρα του στο Τιμπού.
Τουρισμός
μικρογραφία|Το ξενοδοχείο της διεθνούς αλυσίδας [[Le Méridien στο Τιμπού είναι μέρος της αναπτυσσόμενης τουριστικής βιομηχανίας του Μπουτάν.]] Το 2014, το Μπουτάν υποδέχθηκε 133.480 ξένους τουρίστες. Επιδιώκοντας να γίνει προορισμός υψηλής αξίας, το Μπουτάν χρεώνει τους τουρίστες με το ποσό των 180 με 290 δολαρίων ΗΠΑ την ημέρα (μπορεί, πάντως, το ποσό να ξεπεράσει και τα 290 δολάρια) το οποίο καλύπτει περιηγήσεις και τη διαμονή σε ξενοδοχείο. Ο κλάδος του τουρισμού απασχολεί 21.000 άτομα και αντιπροσωπεύει το 1.8% του εθνικού ΑΕΠ.
Το Μπουτάν δεν έχει Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Ουνέσκο. Έχει όμως οκτώ χώρους που είναι στον προσωρινό κατάλογο για ένταξη στην Ουνέσκο από το 2012. Αυτές οι τοποθεσίες περιλαμβάνουν: το αρχαίο ερείπιο του Ντζονγκ του Ντρουκιέλ, το καταφύγιο άγριας ζωής Μπουμντελίνγκ, τα ντζονγκ: τα ντζονγκ είναι μεταξύ άλλων τα θρησκευτικά κέντρα της περιοχής (αξιοσημείωτα ντζονγκ τα οποία έχουν προταθεί για καθεστώς μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς είναι τα εξής: ντζονγκ της Πουνάχας, ντζονγκ Ουανγκντουε Φοντράνγκ, ντζονγκ του Πάρο, ντζονγκ της Τρόνγκσας και ντζονγκ της Νταγκάνας),, το Εθνικό Πάρκο Τζίγκμε Ντόρτζι, το Βασιλικό Εθνικό Πάρκο Μάνας. Επίσης στον παραπάνω κατάλογο ανήκουν διάφορες ιερές τοποθεσίες που σχετίζονται με τον Φάτζο Ντρουγκόμ Ζίγκπο και τους απογόνους του, το Καταφύγιο άγριας ζωής Σακτένγκ και το Μοναστήρι Ταμζίνγκ. Το Μπουτάν έχει επίσης πολλές τουριστικές τοποθεσίες που δεν περιλαμβάνονται στον προσωρινό κατάλογο της Ουνέσκο. Το Μπουτάν έχει ένα στοιχείο, τον χορό της μάσκας των τυμπάνων από το Ντραμέτσε, ο οποίος έχει καταχωρηθεί στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ουνέσκο.
Πολιτισμός
Το Μπουτάν έχει μια πλούσια και μοναδική πολιτιστική κληρονομιά. Η κληρονομιά του Μπουτάν παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανέπαφη λόγω της απομόνωσής του από τον υπόλοιπο κόσμο μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα. Ένα από τα κύρια αξιοθέατα του Μπουτάν είναι ο πολιτισμός και οι παραδόσεις των Μπουτανέζων. Η παράδοση του Μπουτάν έχει σαν θεμέλιο τη βουδιστική του θρησκεία. Ο Ινδουισμός είναι η δεύτερη μεγαλύτερη θρησκεία στο Μπουτάν, ενώ η παρουσία του είναι ισχυρότερη στα νότια της χώρας. Η κυβέρνηση καταβάλλει περισσότερες προσπάθειες με στόχο τη διατήρηση του πολιτισμού και των παραδόσεων του Μπουτάν. Λόγω της σε μεγάλο βαθμό άθικτης περιβαλλοντικής εικόνας αλλά και λόγω της άθικτης σε μεγάλο βαθμό πολιτιστικής του κληρονομιάς, το Μπουτάν είναι γνωστό και ως το τελευταίο Σανγκρί-λα.