Νιγρίτα
Εκπαίδευση
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λειτουργία των σχολείων της Νιγρίτας στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Δεν είναι γνωστό πότε λειτούργησαν για πρώτη φορά οργανωμένα σχολεία. Υπάρχουν όμως πληροφορίες για τα μέσα του 19ου αι. και εξής. Στο τέλος Ιουνίου ή αρχές Ιουλίου του 1860 επισκέφθηκαν τη Νιγρίτα ο υποπρόξενος των Σερρών μαζί με τον μητροπολίτη Σερρών για να παρακολουθήσουν τις εξετάσεις του αλληλοδιδακτικού σχολείου και απεκόμισαν άριστες εντυπώσεις. Στο σχετικό έγγραφο του προξένου προς το Υπουργείο εξωτερικών αναφέρεται ότι έμειναν πολύ ευχαριστημένοι,  «…ένεκα της πληθύος των εκπαιδευομένων και της προόδου αυτών εις τα γράμματα…». Σχολάρχης ήταν ο διαπρεπής Μοναστηριώτης Ι. Πανταζίδης, μετέπειτα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1876 ιδρύθηκε στη Νιγρίτα Παρθεναγωγείο (Δημοτικό Σχολείο για κορίτσια). Προς το τέλος δε του 19ου αιώνα είχαν ιδρυθεί στην περιοχή της Νιγρίτας, δημοτικά σχολεία γραμματοδιδασκαλεία, παρθεναγωγεία και νηπιαγωγεία. Μια λεπτομερή εικόνα για τη λειτουργία των σχολείων της Νιγρίτας και της Σούρπας στα χρόνια της τουρκοκρατίας την δίνει ο Ιωάννης Μπάκας, αναφερόμενος στις συνθήκες λειτουργίας των σχολείων, στη χρηματοδότηση, στο εκπαιδευτικό προσωπικό και στο το πλήθος των μαθητών που φοιτούσε σ’ αυτά. Στο Δημοτικό Σχολείο της Νιγρίτας το 1886 φοιτούσαν 280 μαθητές, ενώ στο Δημοτικό Σχολείο της Σούρπας το 1899 φοιτούσαν 145 μαθητές. Το 1904 τοποθετήθηκε διευθυντής της Αστικής Σχολής Νιγρίτας ο Δημήτριος Αποστολίδης, καταγόμενος από το Μελένικον, και το 1905 σε συγκέντρωση των Νιγριτινών ζήτησε να συνδράμουν για την ανέγερση διδακτηρίου. Με προσφορές σε χρήμα, αλλά και προσωπικής εργασίας, το 1908 ολοκληρώθηκε η ανέγερση του κτηρίου του σημερινού 1ου Δημοτικού Σχολείου της Νιγρίτας, που φέρει την επιγραφή «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΝΙΓΡΙΤΗΣ». Μια δεύτερη εικόνα για τα σχολεία της Νιγρίτας μας δίνει «Η Έκθεσις Ανεγέρσεως …» της 20ης Απριλίου 1953 του 2ου Δημοτικού Σχολείου της Νιγρίτας. Σύμφωνα με την έκθεση αυτή: Πριν από την απελευθέρωση (1912) λειτουργούσαν στη Νιγρίτα δύο δημοτικά σχολεία, ένα στην κάθε συνοικία. Μετά την καταστροφή της Νιγρίτας από τους Βουλγάρους το 1912, χωρίστηκαν σε Σχολείο Αρρένων της συνοικίας του Αγίου Γεωργίου και Σχολείο Θηλέων της συνοικίας του Αγίου Αθανασίου. Στην διάρκεια του «Πρώτου Ευρωπαϊκού Πολέμου 1914-1919» δεν λειτούργησαν κανονικά τα σχολεία. Από 1919 για ένα διάστημα, επειδή χαρακτηρίστηκε ετοιμόρροπο το σχολείο της συνοικίας του Αγίου Αθανασίου, συστεγάστηκαν τα σχολεία Αρρένων κι Θηλέων στο διδακτήριο των Αρρένων της συνοικίας του Αγίου Γεωργίου. Στη συνέχεια, το 1925-1926, αποφασίστηκε η ανέγερση νέου διδακτηρίου στη συνοικία του Αγίου Αθανασίου σε οικόπεδο που παραχωρήθηκε από την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Οι δαπάνες για την ανέγερση καλύφθηκαν από επιχορήγηση του Δημοσίου και από εισφορές των δημοτών σε σχετικό έρανο. Το 1927 στο νέο διδακτήριο λειτούργησε το Παρθεναγωγείο (Σχολείο Θηλέων). Το 1929-1930 εφαρμόστηκε η μικτή φοίτηση μαθητών στα δημοτικά σχολεία και τα σχολεία της Νιγρίτας λειτούργησαν ως 1ο Δημοτικό Σχολείο αυτό των Αρρένων και ως 2ο Δημοτικό Σχολείο αυτό των Θηλέων. Στη συνέχεια λειτούργησαν στην ενιαία Νιγρίτα άλλα δύο δημοτικά σχολεία, το 3ο και το 4ο, με το 4ο να έχει ήδη καταργηθεί. To 1922 λειτούργησε το Ημιγυμνάσιο Νιγρίτας που λειτούργησε μέχρι το 1940, όταν ιδρύθηκαν τα οκτατάξια γυμνάσια μεταξύ των οποίων ήταν και το Γυμνάσιο Νιγρίτας. Σήμερα (2023) λειτουργούν στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, το Γυμνάσιο, το Βισάλτειο Λύκειο και το Επαγγελματικό Λύκειο Νιγρίτας. Στο παρελθόν λειτούργησε στη Νιγρίτα «Επιθεώρησις Δημοτικών Σχολείων Βισαλτίας». Από από 1985 η «Επιθεώρησις» έδωσε τη θέση της στο «Γραφείο Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης», το οποίο είχε μόνο διοικητική αρμοδιότητα για τα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης της Βισαλτίας καικαταργήθκε το 1911. Η Νιγρίτα ανέδειξε σπουδαίους δασκάλους, όπως τον Αθανάσιο Αργυρό και αυτούς για τους οποίους έγινε αναφορά στο Επιστημονικό Συμπόσιο της Νιγρίτας το 1996, τον Κωνσταντίνο Μπάρτζα, τον Αθανάσιο Πίσανο και τον Δημήτριο Δαμάνη.