cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ντράζα Μιχαήλοβιτς
Συγκρούσεις με στρατεύματα του Αξονα και Παρτιζάνους
Στα μέσα Νοεμβρίου οι Γερμανοί εξαπέλυσαν μια επίθεση εναντίον των Παρτιζάνων, την Επιχείρηση Δυτικός Μοράβας, που πλαγιοκόπησε τις δυνάμεις των Τσέτνικ. Αφού δεν μπόρεσε να καταβάλει γρήγορα τους Τσέτνικ, αντιμέτωπος με αναφορές ότι οι Βρετανοί θεωρούσαν το Μιχαήλοβιτς ως ηγέτη της αντίστασης και υπό την πίεση της γερμανικής επίθεσης, ο Τίτο πλησίασε το Μιχαήλοβιτς με μια προσφορά για διαπραγμάτευση, που κατέληξε σε συνομιλίες και στη συνέχεια σε ανακωχή μεταξύ των δύο ομάδων στις 20 ή 21 Νοεμβρίου. Ο Τίτο και ο Μιχαήλοβιτς είχαν μια τελευταία τηλεφωνική συνομιλία στις 28 Νοεμβρίου, κατά την οποία ο Τίτο ανακοίνωσε ότι θα υπερασπιστεί τις θέσεις του, ενώ ο Μιχαήλοβιτς δήλωσε ότι θα διασκορπιστεί Στις 30 Νοεμβρίου οι ηγέτες των μονάδων του Μιχαήλοβιτς αποφάσισαν να προσχωρήσουν στους «νομιμοποιημένους» Τσέτνικ υπό τη διοίκηση του Στρατηγού Νέντιτς, προκειμένου να είναι σε θέση να συνεχίσουν τον αγώνα κατά των Παρτιζάνων χωρίς την πιθανότητα να δεχτούν επίθεση από τους Γερμανούς. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι ο Μιχαήλοβιτς δεν τους διέταξε για αυτό, αλλά απλώς επικύρωσε την απόφασή τους. Περίπου 2.000-3.000 από τους άνδρες του Μιχαήλοβιτς στην πραγματικότητα σστρατολογήθηκαν με την ιδιότητα αυτή στο καθεστώς του Νέντιτς. Η νομιμοποίηση επέτρεψε στους άντρες του να έχουν μισθό και άλλοθι από τη συνεργαζόμενη διοίκηση, ενώ παράλληλα παρείχε στο καθεστώς του Νέντιτς περισσότερους άντρες για να πολεμήσουν τους κομμουνιστές, παρόλο που ήταν υπό τον έλεγχο των Γερμανών. Ο Μιχαήλοβιτς έκρινε επίσης ότι θα μπορούσε, χρησιμοποιώντας αυτή τη μέθοδο, να διεισδύσει στη διοίκηση του Νέντιτς, που σύντομα γέμισε με συμπαθούντες των Τσέτνικ. Ενώ η ρύθμιση αυτή διέφερε από την εξ ολοκλήρου συνεργασία του Kόστα Πέτσανατς, προκαλούσε μεγάλη σύγχυση ως προς το ποιοί και τι ήταν οι Τσέτνικ. [68] Μερικοί από τους άνδρες του Μιχαήλοβιτς πέρασαν στη Βοσνία για να πολεμήσουν τους Ούστασε, ενώ οι περισσότεροι εγκατέλειψαν τον αγώνα. Ολο το Νοέμβριο οι δυνάμεις του Μιχαήλοβιτς βρίσκονταν υπό την πίεση των γερμανικών δυνάμεων και στις 3 Δεκεμβρίου οι Γερμανοί εξέδωσαν εντολές για την Επιχείρηση Μιχαήλοβιτς, μια επίθεση εναντίον των δυνάμεών του στη Ράβνα Γκόρα. Στις 5 Δεκεμβρίου, την ημέρα πριν από την επιχείρηση, ο Μιχαήλοβιτς προειδοποιήθηκε από συνδέσμους, που υπηρετούσαν υπό το Νέντιτς για την επικείμενη επίθεση πιθανότατα από το Μίλαν Ατσίμοβιτς. Έκλεισε τον πομπό του ραδιοφώνου εκείνη την ημέρα για να χάσουν οι Γερμανοί το στίγμα του και στη συνέχεια διασκόρπισε τη διοίκηση και τις υπόλοιπες δυνάμεις του. Τα υπολείμματα των Τσέτνικ του υποχώρησαν στους λόφους της Ράβνα Γκόρα, αλλά δέχονταν γερμανικές επιθέσεις όλο το Δεκέμβριο. Ο Μιχαήλόβιτς απέφυγε μόλις τη σύλληψη. Στις 10 Δεκεμβρίου επικηρύχθηκε από τους Γερμανούς. Εν τω μεταξύ, στις 7 Δεκεμβρίου, το BBC ανακοίνωσε την προαγωγή του στο βαθμό του ταξίαρχου.
Δράση στο Μαυροβούνιο και στην Περιοχή της Στρατιωτικής Διοίκησης της Σερβίας
Ο Μιχαήλοβιτς δεν επανέλαβε ραδιοφωνικές επαφές με τους συμμάχους πριν από τον Ιανουάριο του 1942. Στις αρχές του 1942 η Γιουγκοσλαβική εξόριστη κυβέρνηση ανασχηματίστηκε και ορίστηκε πρωθυπουργός ο Σλόμπονταν Γιοβάνοβιτς και το υπουργικό συμβούλιο διακήρυξε την ενίσχυση της θέσης του Μιχαήλοβιτς ως έναν από τους πρωταρχικούς του στόχους. Προσπάθησε επίσης ανεπιτυχώς να λάβει υποστήριξη τόσο από τους Αμερικανούς όσο και από τους Βρετανούς. Στις 11 Ιανουαρίου ο Μιχαήλοβιτς ονομάστηκε από την εξόριστη κυβέρνηση "Υπουργός του Στρατού, του Ναυτικού και της Αεροπορίας". Οι Βρετανοί είχαν αναστείλει την υποστήριξή τους στα τέλη του 1941 μετά τις αναφορές του Χιούντσον σχετικά με τη σύγκρουση μεταξύ των Τσέτνικ και των Παρτιζάνων. Ο Μιχαήλοβιτς, εξοργισμένος από αυτές, αρνήθηκε τη ραδιοφωνική επικοινωνία με αυτόν και δεν είχε καμία επαφή μαζί του κατά τους πρώτους μήνες του 1942. Παρόλο που ο Μιχαήλοβιτς κρυβόταν, το Μάρτιο η κυβέρνηση Νέντιτς τον εντόπισε και πραγματοποιήθηκε μια συνάντηση με την έγκριση των Γερμανών μεταξύ του ιδίου και του Ατσίμοβιτς. Σύμφωνα με τον ιστορικό Γιόζο Τομάσεβιτς μετά από αυτή τη συνάντηση, ο Στρατηγός Μπάντερ πληροφορήθηκε ότι ο Μιχαήλοβιτς ήταν πρόθυμος να τεθεί στη διάθεση της κυβέρνησης Νέντιτς για την καταπολέμηση των κομμουνιστών, αλλά ο Μπάντερ αρνήθηκε την προσφορά του. Τον Απρίλιο του 1942 ο Μιχαήλοβιτς, που εξακολουθούσε να κρύβεται στη Σερβία, συνέχισε την επαφή με το Βρετανό απεσταλμένο Χιούντσον, που ήταν επίσης σε θέση να επικοινωνήσει με το αρχηγείο των Συμμαχικών δυνάμεων στο Κάιρο, χρησιμοποιώντας τον πομπό του Μιχαήλοβιτς. Το Μάιο οι Βρετανοί επανέλαβαν την αποστολή βοήθειας προς τους Τσέτνικ, αν και μόνο σε μικρό βαθμό, με μία μόνο αεροπορική ρίψη στις 30 Μαρτίου. Ο Μιχαήλοβιτς έφυγε στη συνέχεια για το Μαυροβούνιο, φτάνοντας εκεί την 1η Ιουνίου. Εγκατέστησε την έδρα του εκεί και στις 10 Ιουνίου διορίστηκε επίσημα Αρχηγός του Επιτελείου της Ανώτατης Διοίκησης του Γιουγκοσλαβικού Στρατού στην Πατρίδα. Μια εβδομάδα αργότερα προήχθη στο βαθμό του Στρατηγού. Οι Παρτιζάνοι εν τω μεταξύ επέμεναν στους Σοβιετικούς ότι ο Μιχαήλοβιτς ήταν προδότης και δοσίλογος και πρέπει να καταδικαστεί ως τέτοιος. Οι Σοβιετικοί δεν συμφώνησαν αρχικά και η προπαγάνδα τους συνέχισε να τον υποστηρίζει. Τελικά στις 6 Ιουλίου 1942 ο σταθμός Ράδιο Ελεύθερη Γιουγκοσλαβία, που βρισκόταν στο κτίριο της [Κομμουνιστική Διεθνής|[Κομιντέρν]] στη Μόσχα, μετέδωσε ψήφισμα Γιουγκοσλάβων «πατριωτών» από το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία, που χαρακτήριζε το Μιχαήλοβιτς ως δοσίλογο.
Στο Μαυροβούνιο ο Μιχαήλοβιτς βρήκε περίπλοκη κατάσταση. Οι τοπικοί ηγέτες των Τσέτνικ Στάνισιτς και Τζούρισιτς είχαν συνεννοηθεί με τους Ιταλούς και συνεργάζονταν μαζί τους εναντίον των Παρτιζάνων. Ο Μιχαήλοβιτς ισχυρίστηκε αργότερα στη δίκη του το 1946 ότι αγνοούσε αυτές τις συμφωνίες πριν από την άφιξή του στο Μαυροβούνιο και αναγκάστηκε να τις αποδεχθεί μόλις έφτασε, καθώς ο Στάνισιτς και Τζούρισιτς τον αναγνώριζαν ως ηγέτη μόνο κατ' όνομα και θα ακολουθούσαν τις εντολές του μόνο αν ήταν σύμφωνες τα συμφέροντά τους. Ο Μιχαήλοβιτς πίστευε ότι οι ιταλικές μυστικές στρατιωτικές υπηρεσίες ήταν καλύτερα ενημερωμένες από τον ίδιο για τις δραστηριότητες των διοικητών του. Προσπάθησε να κάνει ότι καλύτερο μπορούσε και αποδέχθηκε το διορισμό του Μπλάζο Τζουκάνοβιτς ως ηγέτη των "εθνικιστικών δυνάμεων" στο Μαυροβούνιο. Ενώ ο Μιχαήλοβιτς ενέκρινε τη συντριβή των κομμουνιστικών δυνάμεων, σκόπευε να εκμεταλλευτεί τις σχέσεις των διοικητών των Τσέτνικ με τους Ιταλούς για να παίρνουν τρόφιμα, όπλα και πυρομαχικά, προσδοκώντας μια Συμμαχική απόβαση στα Βαλκάνια. Την 1η Δεκεμβρίου ο Τζούρισιτς διοργάνωσε μια "διάσκεψη νεολαίας" των Τσέτνικ στο Σαχόβιτσι. Στο συνέδριο, που ο ιστορικός Stevan K. Pavlowitch γράφει ότι εξέφρασε «εξτρεμισμό και μισαλλοδοξία», τέθηκαν εθνικιστικές διεκδικήσεις για τμήματα της Αλβανίας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ιταλίας, ενώ τα ψηφίσματά του υιοθέτησαν την αποκατάσταση της μοναρχίας με μια μεταβατική περίοδο δικτατορίας των Τσέτνικ. Ο Μιχαήλοβιτς και ο Τζουκάνοβιτς δεν παρακολούθησαν την εκδήλωση, όπου κυριάρχησε εξ ολοκλήρου ο Τζούρισιτς, αλλά έστειλαν αντιπροσώπους.. Τον ίδιο μήνα ο Μιχαήλοβιτς πληροφόρησε τους υφισταμένους του ότι: «Οι μονάδες των Παρτιζάνων είναι γεμάτες με κακοποιούς κάθε είδους, όπως Ούστασε - οι χειρότεροι χασάπηδες του Σερβικού λαού - Εβραίοι, Κροάτες, Δαλματοί, Βούλγαροι, Τούρκοι, και όλα τα άλλα έθνη του κόσμου. "
Στο NDH ο ηγέτης των προπολεμικών οργανώσεων των Τσέτνικ πριν από τον πόλεμο, Iλιγια Tριφούνοβιτς-Μπίρτσανιν, διοίκησε τους Τσέτνικ στη Δαλματία, τη Λίκα, τη Βοσνία και την Ερζεγοβίνη. Ηγείτο της «εθνικιστικής» αντίστασης κατά των Παρτιζάνων και των Ούστασε και αναγνώριζε το Μιχαήλοβιτς ως επίσημο ηγέτη, αλλά ενεργούσε μόνος του, με τα στρατεύματά του να χρησιμοποιούνται από τους Ιταλούς ως τοπική Αντικομμουνιστική Εθελοντική Πολιτοφυλακή (MVAC). Ο Ιταλός διοικητής Mάριο Ροάτα σκόπευε να προστατέψει τη ζωή των Ιταλών, αλλά και να αντιμετωπίσει τους Ούστασε και τους Γερμανούς, να υπονομεύσει την εξουσία του Μιχαήλοβιτς μεταξύ των Τσέτνικ, χρησιμοποιώντας τους τοπικούς ηγέτες και να διατηρεί τη δυνατότητα σχέσεων με το Μιχαήλοβιτς και τους Συμμάχους σε περίπτωση που ο Αξονας χάσει τον πόλεμο. Τσέτνικ, υπό την ηγεσία του Ντόμπροσλαβ Γέβντεβιτς, ήρθαν από το Μαυροβούνιο για να βοηθήσουν τον πληθυσμό των Σερβοβόσνιων κατά των Ούστασε. Διέπραξαν δολοφονίες και λεηλασίες στη Φότσα μέχρι να παρέμβουν οι Ιταλοί τον Αύγουστο. Οι Τσέτνικ ζήτησαν επίσης από τους Ιταλούς προστασία από αντίποινα των Ούστασε. Στις 22 Ιουλίου ο Μιχαήλοβιτς συναντήθηκε με τον Tριφούνοβιτς-Μπίρτσανιν, το Γέβντεβιτς και το νεοδιορισμένο αντιπρόσωπό του στην Ερζεγοβίνη Πέταρ Μπάτσοβιτς. Η συνάντηση ήταν μυστική, αλλά έγινε γνωστή στην Ιταλική υπηρεσία πληροφοριών. Ο Μιχαήλοβιτς δεν έδωσε συγκεκριμένες εντολές, αλλά εξέφρασε την εμπιστοσύνη του και στους δύο υποδιοικητές του, προσθέτοντας, σύμφωνα με ιταλικές εκθέσεις, ότι περίμενε βοήθεια από τους Συμμάχους για να ξεκινήσει ένα πραγματικό ανταρτοπόλεμο, προκειμένου να προστατευθεί η ζωή των Σέρβων. Οι Tριφούνοβιτς-Μπίρτσανιν και Γέβντεβιτς, που κλήθηκαν από το Ροάτα κατά την επιστροφή τους, διαβεβαίωσαν τον Ιταλό διοικητή ότι ο Μιχαήλοβιτς ήταν απλώς ένα "ηθικό κεφάλαιο" και ότι δεν θα επετίθεντο στους Ιταλούς, ακόμη και αν έδινε τέτοια εντολή.
Ενδιαφερόμενος όλο και περισσότερο για τους ντόπιους εχθρούς και για το να είναι σε θέση να ελέγξει τη Γιουγκοσλαβία, όταν οι Σύμμαχοι νικήσουν τον Άξονα, ο Μιχαήλοβιτς με έδρα το Μαυροβούνιο κατεύθυνε επιχειρήσεις στις διάφορες περιοχές της Γιουγκοσλαβίας, κυρίως κατά των Παρτιζάνων, των Ούστασε και των Σερβικών Εθελοντικών Σωμάτων (SDK) του Ντιμίτριε Λιότιτς. Κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου του 1942 οι Τσέτνικ του Μιχαήλοβιτς - κατόπιν αιτήματος των Βρετανών - υπονόμευσε αρκετές σιδηροδρομικές γραμμές που χρησιμοποιούντο για τον εφοδιασμό των δυνάμεων του Άξονα στη Δυτική Ερημο της Βόρειας Αφρικής. Το Σεπτέμβριο και το Δεκέμβριο οι ενέργειες του Μιχαήλοβιτς έπληξαν σοβαρά το σιδηροδρομικό δίκτυο. Οι Σύμμαχοι του πίστωσαν την παρενόχληση των δυνάμεων του Άξονα και τη συμβολή στις Συμμαχικές επιτυχίες στην Αφρική, ίσως όσο δεν αντιστοιχούσε στην πραγματικότητα:
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1942 ο Μιχαήλοβιτς κάλεσε σε πολιτική ανυπακοή προς το καθεστώς Νέντιτς με προκηρύξεις και κρυπτογραφημένες ραδιοφωνικές εκπομπές, προκαλώντας συγκρούσεις μεταξύ των Τσέτνικ και των οπαδών του καθεστώτος Νέντιτς. Οι Γερμανοί, από τους οποίους η κυβέρνηση Νέντιτς είχε ζητήσει βοήθεια εναντίον του Μιχαήλοβιτς, ανταποκρίθηκαν στο αίτημα της και στις δολιοφθορές με μαζική τρομοκρατία και επιτέθηκαν στους Τσέτνικ στα τέλη του 1942 και στις αρχές του 1943. Ο Ρόμπερτς αναφέρει το αίτημα του Νέντιτς για βοήθεια ως τον κύριο λόγο γερμανικής αντιδράσεις και δεν αναφέρει τις ενέργειες δολιοφθοράς. Ο Πάβλοβιτς, από την άλλη πλευρά, αναφέρει τα σαμποτάζ ως εκτελούμενα ταυτόχρονα με τις δράσεις προπαγάνδας. Χιλιάδες συλλήψεις έγιναν και εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια του Δεκεμβρίου του 1942 1.600 μαχητές των Τσέτνικ σκοτώθηκαν από τους Γερμανούς σε μάχες και εκτελέσεις. Αυτές οι ενέργειες του καθεστώτος Νέντιτς και των Γερμανών "οδηγούν στο συμπέρασμα ότι μεγάλο μέρος της αντιγερμανικής δράσης του Μιχαήλοβιτς είχε ξεκινήσει πάλι από το καλοκαίρι (του 1942)."
Ο Μιχαήλοβιτς είχε μεγάλες δυσκολίες στον έλεγχο των τοπικών διοικητών του, που συχνά δεν είχαν ραδιοφωνικές επαφές και βασίζονταν σε αγγελιοφόρους για να επικοινωνούν. Ωστόσο ήταν προφανές ότι πολλές ομάδες Τσέτνικ διέπρατταν εγκλήματα κατά αμάχων και πράξεις εθνοκάθαρσης. Σύμφωνα με τον Πάβλοβιτς ο Τζούρισιτς ανέφερε με υπερηφάνεια στο Μιχαήλοβιτς ότι είχε καταστρέψει Μουσουλμανικά χωριά, σε αντίποινα για πράξεις που είχαν γίνει από Μουσουλμανικές πολιτοφυλακές. Παρόλο που ο Μιχαήλοβιτς προφανώς δεν διέτασσε αυτές τις πράξεις ο ίδιος και δεν τις ενέκρινε, δεν προέβη όμως και σε οποιαδήποτε ενέργεια εναντίον τους, όντας εξαρτημένος από διάφορες ένοπλες ομάδες των οποίων την πολιτική δεν μπορούσε ούτε να καταγγείλει ούτε να εγκρίνει. απέκρυψε επίσης την κατάσταση από τη Βρετανική και τη Γιουγκοσλαβική εξόριστη κυβέρνηση. Πολλές τρομοκρατικές πράξεις διαπράχθηκαν από τις ομάδες των Τσέτνικ εναντίον των διαφόρων εχθρών τους, πραγματικών ή θεωρούμενων, φτάνοντας σε μια κορύφωση μεταξύ του Οκτωβρίου 1942 και του Φεβρουαρίου 1943.
Τρομοκρατικές ενέργειες και δράσεις εθνοκάθαρσης
Η ιδεολογία των Τσέτνικ περιλάμβανε την έννοια της Μεγάλης Σερβίας, που έπρεπε να επιτευχθεί με την αναγκαστική μετατόπιση πληθυσμών προκειμένου να δημιουργηθούν εθνοτικά ομοιογενείς περιοχές. Εν μέρει λόγω αυτής της ιδεολογίας και εν μέρει ως απάντηση στις βίαιες ενέργειες που έγιναν από τους Ούστασε και τις Μουσουλμανικές δυνάμεις που συνδέονται με αυτούς, οι δυνάμεις των Τσέτνικ ενεπλάκησαν σε πολυάριθμες πράξεις βίας, συμπεριλαμβανομένων σφαγών και καταστροφής περιουσιών, και χρησιμοποίησαν τρομοκρατικές τακτικές για την εκδίωξη των ομάδων μη Σέρβων. Την άνοιξη του 1942 ο Μιχαήλοβιτς έγραψε στο ημερολόγιό του: «Ο Μουσουλμανικός πληθυσμός, μέσω της συμπεριφοράς του, έφτασε στην κατάσταση όπου ο λαός μας δεν επιθυμεί πλέον να τον έχει ανάμεσά μας. Είναι απαραίτητο ήδη τώρα να προετοιμάσουν την έξοδο τους στην Τουρκία ή οπουδήποτε αλλού εκτός των συνόρων μας. "
Ο ρόλος του Μιχαήλοβιτς σε τέτοιες ενέργειες είναι ασαφής, καθώς "...δεν υπάρχει καμία σαφής απόδειξη ότι ο ίδιος έκανε ποτέ έκκληση για εθνοκάθαρση". Οι οδηγίες προς τους διοικητές του Μαυροβουνίου, Ταγματάρχη Λάσιτς και Λοχαγό Πάβλε Τζούρισιτς, που διέταζαν ενέργειες εθνοκάθαρσης μη Σερβικών στοιχείων για τη δημιουργία της Μεγάλης Σερβίας, έχουν αποδοθεί στο Μιχαήλοβιτς από μερικούς ιστορικούς αλλά άλλοι υποστηρίζουν ότι το έγγραφο ήταν πλαστογραφία του Τζούρισιτς, καθώς απέτυχε να φτάσει στο Μιχαήλοβιτς τον Δεκέμβριο του 1941, όταν ο τελευταίος εκδιώχθηκε από τη Ράβνα Γκόρα από τις Γερμανικές δυνάμεις. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι εάν το έγγραφο είναι πλαστό, χαλκεύθηκε από τους Τσέτνικ με την ελπίδα ότι θα θεωρηθεί ως νόμιμη εντολή και όχι από τους αντιπάλους τους που επιδίωκαν να τους δυσφημήσουν.
Είτε οι οδηγίες ήταν πλαστές είτε όχι ο Μιχαήλοβιτς γνώριζε σίγουρα τόσο τον ιδεολογικό στόχο των εκκαθαρίσεων όσο και τις βίαιες πράξεις που έγιναν για την επίτευξη αυτού του στόχου. Ο Στέβαν Μόλιεβιτς επεξεργάστηκε τα βασικά στοιχεία του προγράμματος των Τσέτνικ, ενώ ήταν στη Ράβνα Γκόρα το καλοκαίρι του 1941 και ο Μιχαήλοβιτς έστειλε εκπροσώπους στη Διάσκεψη των Νέων Τσέτνικ Διανοουμένων του Μαυροβουνίου, όπου έγιναν οι βασικές διατυπώσεις. Ο Τζούρισιτς διαδραμάτισε τον κυρίαρχο ρόλο σε αυτή τη διάσκεψη. Οι σχέσεις μεταξύ Τζούρισιτς και Μιχαήλοβιτς ήταν τεταμένες και μολονότι ο δεύτερος δεν συμμετείχε, δεν έκανε και καμία ενέργεια για να αντιδράσει. Το 1943 ο Τζούρισιτς ακολούθησε τις εντολές του ανώτερου διοικητή των Τσέτνικ για τη διεξαγωγή «εκκαθαριστικών ενεργειών» εναντίον των Μουσουλμάνων και ανέφερε στο Μιχαήλοβιτς τις χιλιάδες ηλικιωμένους άνδρες, γυναίκες και παιδιά που σφαγιάστηκαν. Ο Μιχαήλοβιτς ήταν είτε "ανίκανος είτε απρόθυμος να σταματήσει τις σφαγές". Το 1946 ο Μιχαήλοβιτς κατηγορήθηκε, μεταξύ άλλων, ότι «έδωσε εντολές στους διοικητές του να εξοντώσουν τους Μουσουλμάνους (τους οποίους ονόμαζε Τούρκους) και τους Κροάτες (τους οποίους ονόμαζε Ούστασε)». Στη δίκη του ο Μιχαήλοβιτς ισχυρίστηκε ότι δεν διέταξε ποτέ την καταστροφή κροατικών και μουσουλμανικών χωριών και ότι ορισμένοι από τους υφισταμένους του του απέκρυβαν τέτοιες ενέργειες. Αργότερα καταδικάστηκε για εγκλήματα που περιελάμβαναν "υποκίνηση εθνικού και θρησκευτικού μίσους και διχασμό μεταξύ των λαών της Γιουγκοσλαβίας, με αποτέλεσμα οι ομάδες του των Τσέτνικ να πραγματοποιήσουν μαζικές σφαγές του Κροατικού και Μουσουλμάνου καθώς και του Σερβικού πληθυσμού που δεν αποδεχόταν την κατοχή. "
Σχέσεις με τους Βρετανούς
Στις 15 Νοεμβρίου 1942 ο Λοχαγός Χιούντσον τηλεγράφησε στο Κάιρο ότι η κατάσταση ήταν προβληματική, ότι δεν έγινε εκμετάλλευση των ευκαιριών για σαμποτάζ μεγάλης κλίμακας εξαιτίας της θέλησης του Μιχαήλοβιτς να αποφύγει τα αντίποινα και ότι, περιμένοντας μια συμμαχική απόβαση και νίκη, ο ηγέτης των Τσέτνικ ήταν έτοιμος για "κάθε συνεννόηση είτε με τους Ιταλούς είτε με τους Γερμανούς, που πίστευε ότι θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τους σκοπούς του χωρίς να ρισκάρει", προκειμένου να νικήσει τους κομμουνιστές. Το Δεκέμβριο ο Ταγματάρχης Πίτερ Μπάγκι, μέλος του επιτελείου του Λονδίνου της SOE, επέμεινε στο Ζίβαν Κνέζεβιτς, μέλος του υπουργικού συμβουλίου της Γιουγκοσλαβίας, ότι ο Μιχαήλοβιτς ήταν κουίσλιγκ, που συνεργάζεται ανοιχτά με τους Ιταλούς. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Βρετανίας χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Μπάγκι «γκάφα», αλλά οι Βρετανοί ανησυχούσαν για την κατάσταση και την αδράνεια του Μιχαήλοβιτς. Στη συνέχεια εστάλη στο Μιχαήλοβιτς ένας Βρετανός ανώτερος αξιωματικός, ο Συνταγματάρχης Σ. Ο. Μπέιλι, που έπεσε με αλεξίπτωτο στο Μαυροβούνιο την Ημέρα των Χριστουγέννων. Η αποστολή του ήταν να συγκεντρώσει πληροφορίες και να δει αν ο Μιχαήλοβιτς είχε πραγματοποιήσει τις απαραίτητες δολιοφθορές στους σιδηροδρόμους. Τους επόμενους μήνες οι Βρετανοί επικεντρώθηκαν στο να αναγκάσουν το Μιχαήλοβιτς να διακόψει τη συνεργασία των Τσέτνικ με τις δυνάμεις του Άξονα και να εκτελέσει τις αναμενόμενες ενέργειες εναντίον των κατακτητών, αλλά χωρίς επιτυχία.
Τον Ιανουάριο του 1943 η SOE ανέφερε στον Τσώρτσιλ ότι οι υποδιοικητές του Μιχαήλοβιτς είχαν συνάψει τοπικές συμφωνίες με τις Ιταλικές αρχές, αν και δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι ο ίδιος ο Μιχαήλοβιτς είχε συνδιαλλαγεί ποτέ με τους Γερμανούς. Η έκθεση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ενώ η βοήθεια προς το Μιχαήλοβιτς ήταν απαραίτητη όσο ποτέ, θα ήταν σκόπιμο να επεκταθεί η βοήθεια και σε άλλες αντιστασιακές ομάδες και να προσπαθήσυν να επανενώσουν τους Τσέτνικ και τους Παρτιζάνους. Οι Βρετανοί αξιωματικοί-σύνδεσμοι ανέφεραν το Φεβρουάριο ότι ο Μιχαήλοβιτς "δεν είχε ποτέ" έρθει σε επαφή με τους Γερμανούς, αλλά ότι οι δυνάμεις του είχαν σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθήσει τους Ιταλούς ενάντια στους Παρτιζάνους. Ο Μπέιλι ανέφερε ότι ο Μιχαήλοβιτς ήταν όλο και περισσότερο δυσαρεστημένος από την ανεπαρκή βοήθεια που έπαιρνε από τους Βρετανούς. Το κίνημα του Μιχαήλοβιτς είχε υπερτονιστεί τόσο πολύ από τη Βρετανική προπαγάνδα, ώστε οι αξιωματικοί-σύνδεσμοι βρήκαν την πραγματικότητα πλύ κατώτερη των προσδοκιών τους.
Στις 3 Ιανουαρίου 1943, λίγο πριν από τη Fall Weiss (μια από τις μεγαλύτερες επιθέσεις των Γερμανών κατά των Παρτιζάνων), πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη μια διάσκεψη του Άξονα, στην οποία συμμετείχαν ο Γερμανός διοικητής Αλεξάντερ Λερ, εκπρόσωποι του NDH, και ο Γέβντεβιτς, που τότε συνεργαζόταν ανοιχτά με τις δυνάμεις του Άξονα κατά των Παρτιζάνων και είχε πάει στη διάσκεψη εν αγνοία του Μιχαήλοβιτς, που αποδοκίμασε τη συμμετοχή του και κατά πληροφορίες του έστειλε ένα οργισμένο μήνυμα, αλλά οι ενέργειές του περιορίστηκαν στην ανακοίνωση ότι θα του αφαιρούσε το στρατιωτικό παράσημο.
Στις 28 Φεβρουαρίου 1943, παρουσία του Μπέιλι, ο Μιχαήλοβιτς απευθύνθηκε στα στρατεύματά του στο Λίποβο, στο Μαυροβούνιο. Ο Μπέιλι ανέφερε ότι ο Μιχαήλοβιτς εξέφρασε την πικρία του για την «άθλια Αλβιόνα» που περίμενε οι Σέρβοι να αγωνιστούν ως την τελευταία ρανίδα του αίματός τους, χωρίς να τους παρέχει κανένα μέσο για να το πράξουν, είπε ότι οι Σέρβοι ήταν εντελώς φιλικοί, ότι οι Βρετανοί κρατούσαν το Βασιλιά Πέτρο Β΄ και την κυβέρνησή του στην πραγματικότητα ως κρατουμένους και ότι θα συνεχίσει να δέχεται βοήθεια από τους Ιταλούς, εφόσον θα του έδιναν τα μέσα για την εκμηδένιση των Παρτιζάνων. Επίσης, σύμφωνα με την έκθεση του Μπέιλι, πρόσθεσε ότι εχθροί του ήταν οι Ούστασε, οι Παρτιζάοις, οι Κροάτες και οι Μουσουλμάνοι και ότι μόνο αφού ξεμπέρδευε με αυτούς θα στρεφόταν κατά των Γερμανών και των Ιταλών.
Ενώ οι υπερασπιστές του Μιχαήλοβιτς ισχυρίστηκαν ότι ο Μπέιλι είχε μεταφραστεί λάθος την ομιλία [...] και μάλιστα μπορεί να το έκανε και εσκεμμένα, η επίδραση στους Βρετανούς ήταν ολέθρια και σηματοδότησε την αρχή του τέλους για τη συνεργασία Βρετανών-Τσέτνικ. Οι Βρετανοί διαμαρτυρήθηκαν επισήμως στη Γιουγκοσλαβική εξόριστη κυβέρνηση και ζήτησαν εξηγήσεις σχετικά με τη στάση και τη συνεργασία του Μιχαήλοβιτς με τους Ιταλούς. Ο Μιχαήλοβιτς απάντησε στην κυβέρνησή του ότι δεν είχε συναντήσεις με Ιταλούς στρατηγούς και ότι ο Γέβντεβιτς δεν είχε εντολή να το πράξει. Οι Βρετανοί ανακοίνωσαν ότι θα του έστελναν περισσότερα εφόδια. Επίσης, στις αρχές του 1943, ο τόνος των εκπομπών του BBC έγινε ολοένα και ευνοϊκότερος για τους Παρτιζάνους, χαρακτηρίζοντάς τους ως το μοναδικό κίνημα αντίστασης στη Γιουγκοσλαβία και ενίοτε αποδίδοντάς τους πράξεις αντίστασης που στην πραγματικότητα είχαν αναλάβει οι Τσέτνικ. Ο Μπέιλι παραπονέθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών ότι η σχέση του με το Μιχαήλοβιτς υπονομεύεται από αυτό, το Υπουργείο Εξωτερικών διαμαρτυρήθηκε και το BBC ζήτησε συγγνώμη, αλλά η γραμμή δεν άλλαξε ουσιαστικά.
H ήττα στη μάχη του Nερέτβα
Κατά τη Fall Weiss οι Ιταλοί υποστήριξαν ένθερμα τους Τσέτνικ με την ελπίδα ότι θα κατέφεραν θανάσιμο πλήγμα στους Παρτιζάνους. Οι Γερμανοί απέρριψαν αυτή τη συνεργασία, με προσωπική επιστολή του Χίτλερ στο Μουσολίνι. Στα τέλη Φεβρουαρίου του 1943, λίγο μετά την ομιλία του, ο ίδιος ο Μιχαήλοβιτς προώθησε τα στρατεύματά του στην Ερζεγοβίνη κοντά στο Νερέτβα για να προσπαθήσει να σώσει την κατάσταση. Οι Παρτιζάνοι νίκησαν, ωστόσο, τα αντίπαλα στρατεύματα των Τσέτνικ, που βρίσκονταν σε κατάσταση σύγχυσης και κατάφεραν να περάσουν το Νερέτβα. Το Μάρτιο οι Παρτιζάνοι διαπραγματεύθηκαν ανακωχή με τις δυνάμεις του Άξονα για να κερδίσουν χρόνο και να τον χρησιμοποιήσουν για να νικήσουν τους Τσέτνικ. Ενώ ο Ρίμπεντροπ και ο Χίτλερ ανέτρεψαν τελικά τις εντολές των κατωτέρων τους και απαγόρευσαν τις επαφές αυτές, οι Παρτιζάνοι επωφελήθηκαν από αυτή τη σύντομη ανακωχή, κατά την οποία ανεστάλη η ιταλική υποστήριξη προς τους Τσέτνικ και επέτρεψε στις δυνάμεις του Τίτο να καταφέρουν σοβαρό πλήγμα στα στρατεύματα του Μιχαήλοβιτς.
Το Μάιο η Γερμανική υπηρεσία πληροφοριών προσπάθησε επίσης να αποκαταστήσει επαφή με το Μιχαήλοβιτς για να διαπιστώσει εάν ήταν δυνατή μια συμμαχία εναντίον των Παρτιζάνων. Στο Kόλασιν συναντήθηκαν με έναν αξιωματικό των Τσέτνικ, που δεν τους συστήθηκε. Υπέθεσαν ότι συναντήθηκαν με τον ίδιο το στρατηγό, αλλά αυτός δεν ήταν πιθανώς ο Μιχαήλοβιτς, που σύμφωνα με αναφορές του Μπέιλι βρισκόταν σε άλλη περιοχή εκείνη την περίοδο. Ωστόσο η γερμανική διοίκηση αντέδρασε έντονα σε κάθε προσπάθεια "διαπραγμάτευσης με τον εχθρό".
Στη συνέχεια οι Γερμανοί στράφηκαν στην επόμενη επιχείρισή τους, με την κωδική ονομασία Fall Schwarz και επιτέθηκαν στους Τσέτνικ του Μαυροβουνίου. Ο Τζούρισιτς φαίνεται να πρότεινε στο Μιχαήλοβιτς μια βραχυπρόθεσμη συνεργασία με τους Γερμανούς εναντίον των Παρτιζάνων, κάτι που ο Μιχαήλοβιτς αρνήθηκε να εγκρίνει. Ο Τζούρισιτς παρέμεινε υπερασπιζόμενος την έδρα του στο Κόλασιν κατά των Παρτιζάνων. Στις 14 Μαΐου οι Γερμανοί μπήκαν στο Κόλασιν και συνέλαβαν τον Τζούρισιτς, ενώ ο Μιχαήλοβιτς διέφυγε.
Στα τέλη Μαΐου, μετά την επανάκτηση του ελέγχου του μεγαλύτερου μέρους του Μαυροβουνίου, οι Ιταλοί έστρεψαν τις προσπάθειες τους εναντίον των Τσέτνικ, τουλάχιστον ενάντια στις δυνάμεις του Μιχαήλοβιτς, και ανακοίνωσαν αμοιβή μισού εκατομμυρίου λιρών για τη σύλληψη του Μιχαήλοβιτς και ενός εκατομμυρίου για τη σύλληψη του Τίτο.
Μεταστροφή της Συμμαχικής υποστήριξης
Τον Απρίλιο και το Μάιο του 1943 οι Βρετανοί έστειλαν αποστολή στους Παρτιζάνους και ενίσχυσαν την αποστολή τους στους Τσέτνικ. Ο Ταγματάρχης Τζάσπερ Ρούτχαμ, ένας από τους αξιωματικούς-συνδέσμους στους Τσέτνικ, ανέφερε ότι πράγματι γίνονταν συγκρούσεις μεταξύ Τσέτνικ και Γερμανών, αλλά κατά κανόνα ξεκινούσαν από γερμανικές επιθέσεις. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού οι Βρετανοί έστειλαν εφόδια τόσο στους Τσέτνικ όσο και στους Παρτιζάνους.
Ο Μιχαήλοβιτς επέστρεψε στη Σερβία και το κίνημά του ανέκτησε την κυριαρχία του στην περιοχή. Λαμβάνοντας περισσότερα όπλα από τους Βρετανούς, ανέλαβε σειρά ενεργειών και δολιοφθορών, αφόπλιζε αποσπάσματα της Σερβικής Κρατικής Φρουράς (SDS) και αψιμαχούσε με Βουλγαρικά στρατεύματα, αν και γενικά απέφυγε τους Γερμανούς, θεωρώντας ότι τα στρατεύματά του δεν ήταν ακόμα αρκετά δυνατά. Στη Σερβία η οργάνωσή του έλεγχε τα βουνά, όπου απουσίαζαν οι δυνάμεις του Άξονα. Στη διοίκηση δοσιλόγων του Νέντιτς είχαν διεισδύσει σε μεγάλο βαθμό τους άνδρες του Μιχαήλοβιτς και πολλοί άνδρες της SDS στην πραγματικότητα διάκεινταν ευνοϊκά στο κίνημά του. Μετά την ήττα του στη Fall Weiss ο Μιχαήλοβιτς προσπάθησε να βελτιώσει την οργάνωσή του. Ο Ντράγκισα Βάσιτς, ιδεολόγος του κινήματος που είχε αντιταχθεί στη σχέση με τους Ιταλούς και συγκρούστηκε με το Μιχαήλοβιτς, εγκατέλειψε την ανώτατη διοίκηση. Ο Μιχαήλοβιτς προσπάθησε να επεκτείνει τις επαφές του με τους Κροάτες και τα παραδοσιακά κόμματα και να αναζωογονήσει τις επαφές του στη Σλοβενία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν αξιωματικούς-συνδέσμους για να συμμετάσχουν στην αποστολή του Μπέιλι στο Μιχαήλοβιτς, στέλνοντας επίσης άνδρες στον Τίτο. Οι Γερμανοί, εν τω μεταξύ, ανησύχησαν από την αυξανόμενη δύναμη των Παρτιζάνων και έκαναν τοπικές συμφωνίες με τις ομάδες των Τσέτνικ, αν και όχι με τον ίδιο το Μιχαήλοβιτς. Σύμφωνα με το Ουόλτερ Ρ. Ρόμπερτς υπάρχει "ελάχιστη αμφιβολία" ότι ο Μιχαήλοβιτς γνώριζε αυτές τις συμφωνίες και ίσως να τις θεωρούσε ως το μικρότερο από δύο κακά, με πρωταρχικό στόχο να νικήσει τους Παρτιζάνους.
Από τις αρχές του 1943 η βρετανική ανυπομονησία για το Μιχαήλοβιτς αυξήθηκε. Από την αποκρυπτογράφηση των γερμανικών ασύρματων μηνυμάτων ο Τσόρτσιλ και η κυβέρνησή του κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η συνεργασία των Τσέτνικ με τους Ιταλούς είχε υπερβεί τα αποδεκτά όρια και ότι οι Παρτιζάνοι έκαναν τη σοβαρότερη ζημιά στον Άξονα. Με την αποχώρηση της Ιταλίας από τον πόλεμο τον Σεπτέμβριο του 1943 οι Τσέτνικ στο Μαυροβούνιο βρέθηκαν να δέχονται επίθεση τόσο από τους Γερμανούς όσο και από τους Παρτιζάνους, που ανέλαβαν τον έλεγχο μεγάλων τμημάτων του Μαυροβουνίου, συμπεριλαμβανομένης της πρώην «πρωτεύουσας των Τσέτνικ» Κόλασιν. Ο Τζούρισιτς, έχοντας δραπετεύσει από ένα γερμανικό στρατόπεδο στη Γαλικία, επέστρεψε στη Γιουγκοσλαβία, συνελήφθη πάλι και στη συνέχεια ζήτησε από το δοσίλογο πρωθυπουργό Mίλαν Νέντιτς να σχηματίσει ένα Μαυροβουνιακό Εθελοντικό Σώμα εναντίον των Παρτιζάνων. Δεσμεύτηκε προς το Νέντιτς, αλλά επίσης δήλωσε μυστικά πίστη στο Μιχαήλοβιτς. Τόσο ο Μιχαήλοβιτς όσο και ο Τζούρισιτς ανέμεναν απόβαση από τους Δυτικούς Συμμάχους. Στη Σερβία ο Μιχαήλοβιτς θεωρείτο εκπρόσωπος των νικητών Συμμάχων [141]. Στη χαοτική κατάσταση που προέκυψε από την παράδοση της Ιταλίας, αρκετοί ηγέτες του των Τσέτνικ συνεργάστηκαν ανοιχτά με τους Γερμανούς ενάντια στους ενισχυμένους Παρτιζάνους. Προσεγγισθείς από από έναν πράκτορα της Άμπβερ ο Γέβντεβιτς προσέφερε τις υπηρεσίες περίπου 5.000 ανδρών. Ο Mόμτσιλο Τζούγιτς προσέφυγε επίσης στους Γερμανούς για κάλυψη εναντίον των Ούστασε και των Παρτιζάνων, παρόλο που δεν τον εμπιστεύονταν Τον Οκτώβριο του 1943 ο Μιχαήλοβιτς, κατόπιν αιτήματος των Συμμάχων, συμφώνησε να αναλάβει δύο επιχειρήσεις δολιοφθοράς, που είχαν ως αποτέλεσμα να τον καταστήσουν ακόμη περισσότερο καταζητούμενο και τον ανάγκασε, σύμφωνα με βρετανικές εκθέσεις, να αλλάζει συχνά την έδρα του.
Το Νοέμβριο και το Δεκέμβριο του 1943 οι Γερμανοί είχαν συνειδητοποιήσει ότι ο Τίτο ήταν ο πιο επικίνδυνος αντίπαλος τους. Ο Γερμανός απεσταλμένος Χέρμαν Νόιμπαχερ κατάφερε να συνάψει μυστικές συμφωνίες με τέσσερις από τους διοικητές του Μιχαήλοβιτς για την παύση των εχθροπραξιών για περιόδους πέντε έως δέκα εβδομάδων. Οι Γερμανοί το ερμήνευσαν ως ένδειξη αδυναμίας από το κίνημα του Μιχαήλοβιτς. Οι εκεχειρίες κρατήθηκαν μυστικές, αλλά ήρθαν σε γνώση των Βρετανών μέσω αποκρυπτογραφήσεων. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι ο Μιχαήλοβιτς είχε αναμειχθεί ή τις είχε εγκρίνει, αν και η Βρετανική Στρατιωτική Μυστική Υπηρσεία βρήκε ότι ήταν πιθανό να «εθελοτυφλούσε». Στα τέλη Οκτωβρίου τα σήματα από την περιοχή που αποκρυπτογραφήθηκαν στο Κάιρο είχαν αποκαλύψει ότι ο Μιχαήλοβιτς είχε σε παραγγείλει όλες τις μονάδες Τσέτνικ να συνεργαστούν με τη Γερμανία ενάντια στους Παρτιζάνους. Αυτή η εντολή για συνεργασία αρχικά αποκρυπτογραφήθηκε από τους Γερμανούς, και περιελήφθη στην Πολεμική Επιθεώρηση Oberkommando der Wehrmacht.
Οι Βρετανοί ανησυχούσαν όλο και περισσότερο για το γεγονός ότι οι Τσέτνικ ήταν πιο πρόθυμοι να πολεμήσουν τους Παρτιζάνους παρά τους στρατιώτες του Άξονα. Κατά την Τρίτη Διάσκεψη της Μόσχας τον Οκτώβριο του 1943 ο Άντονι Ήντεν εξέφρασε ανυπομονησία για την έλλειψη δράσης του Μιχαήλοβιτς. Η αναφορά του Φίτζροϊ Μακλήν, αξιωματικού-συνδέσμου στους Παρτιζάνους, έπεισε τον Τσόρτσιλ ότι οι δυνάμεις του Τίτο ήταν η πιο αξιόπιστη ομάδα αντίστασης. Η αναφορά του Τσαρλς Aρμστρονγκ, αξιωματικού-συνδέσμου στο Μιχαήλοβιτς, έφτασε πολύ αργά για να την πάρει ο Άντονι Ήντεν στη Διάσκεψη της Τεχεράνης στα τέλη Νοεμβρίου του 1943, αν και ο Στέβαν K. Πάβλοβιτς πιστεύει ότι πιθανόν θα ήταν ανεπαρκές να αλλάξει την άποψη του Τσώρτσιλ. Στην Τεχεράνη ο Τσώρτσιλ υποστήριξε τους Παρτιζάνους, ενώ ο Ιωσήφ Στάλιν εξέφρασε περιορισμένο ενδιαφέρον, αλλά συμφώνησε ότι θα πρέπει να λάβουν τη μέγιστη δυνατή υποστήριξη.
Στις 10 Δεκεμβρίου ο Τσώρτσιλ συναντήθηκε με τον βασιλιά Πέτρου Β στο Λονδίνο και του είπε ότι διέθετε αδιάσειστες αποδείξεις για τη συνεργασία του Μιχαίλοβιτς με τον εχθρό και ότι ο Μιχαίλοβιτς πρέπει να απομακρυνθεί από το γιουγκοσλαβικό υπουργικό συμβούλιο. Επίσης, στις αρχές Δεκεμβρίου, ο Μιχαΐλοβιτς κλήθηκε να αναλάβει μια σημαντική αποστολή δολιοφθοράς εναντίον των σιδηροδρόμων, η οποία αργότερα ερμηνεύτηκε ως μια "τελευταία ευκαιρία" για να εξαγοράσει τον εαυτό του. Ωστόσο, ενδεχομένως να μην συνειδητοποιήσει πώς εξελίχθηκε η πολιτική των συμμάχων, απέτυχε να δώσει το πράσινο φως. [149] Στις 12 Ιανουαρίου 1944, η ΣΟΕ στο Κάιρο έστειλε έκθεση στο Υπουργείο Εξωτερικών, λέγοντας ότι οι διοικητές του Μιχαίλοβιτς είχαν συνεργαστεί με Γερμανούς και Ιταλούς και ότι ο ίδιος ο Μιχαΐλοβιτς είχε απαρνηθεί και σε ορισμένες περιπτώσεις ενέκρινε τις πράξεις τους. Αυτό επιτάχυνε την απόφαση της Βρετανίας να αποσύρει τους τριάντα αξιωματικούς συνδέσμους στον Μιχαίλοβιτς [150]. Η αποστολή αποσύρθηκε ουσιαστικά την άνοιξη του 1944. Τον Απρίλιο, ένας μήνας πριν από την αναχώρησή του, ο αξιωματικός-σύνδεσμος Armstrong σημείωσε ότι ο Μιχαίλοβιτς είχε ενεργήσει ως επί το πλείστον στην προπαγάνδα ενάντια στον άξονα, ότι είχε χάσει πολλές περιπτώσεις για σαμποτάζ τους τελευταίους έξι ή οκτώ μήνες και ότι οι προσπάθειες πολλών ηγετών του Chetnik να ακολουθήσουν τις εντολές του Μιχαίλοβιτς για αδράνεια είχαν εξελιχθεί σε συμφωνήματα μη επιθετικότητας με τα στρατεύματα του Άξονα, αν και η αποστολή δεν είχε καμία απόδειξη συνεργασίας με τον εχθρό [151].
Εν τω μεταξύ, ο Mihailović προσπάθησε να βελτιώσει την οργάνωση του κινήματος του. Στις 25 Ιανουαρίου 1944, με τη βοήθεια του Živko Topalović, διοργάνωσε στο Ba, ένα χωριό κοντά στη Ravna Gora, μια συνάντηση του Chetnik που αποσκοπούσε επίσης στην απομάκρυνση της σκιάς του προηγούμενου συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στο Μαυροβούνιο. Στο συνέδριο συμμετείχαν 274 άτομα, που εκπροσωπούσαν διάφορα κόμματα και αποσκοπούσαν να αντιδράσουν κατά της αυθαίρετης συμπεριφοράς ορισμένων διοικητών. Η οργάνωση μιας νέας, δημοκρατικής, ενδεχομένως ομοσπονδιακής, Γιουγκοσλαβίας, αναφέρθηκε, παρόλο που οι προτάσεις παρέμειναν ασαφείς και έγινε ακόμη έφεση για να προσχωρήσει η KPJ. Η διοικητική δομή του Chetnik αναδιοργανώθηκε επίσημα. Ο Đurišić εξακολουθούσε να είναι υπεύθυνος για το Μαυροβούνιο και το Đujić της Δαλματίας, αλλά ο Jevđević αποκλείστηκε. Οι Γερμανοί και οι Βούλγαροι αντέδρασαν στο συνέδριο διεξάγοντας μια επιχείρηση εναντίον των Τσέτνικων στη βόρεια Σερβία το Φεβρουάριο, σκοτώνοντας 80 και καταλαμβάνοντας το 913. [152]
Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1944, ο Mihailović διέταξε τις δυνάμεις του να συνεργαστούν με το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών (OSS) και την 60η Μοίρα Μεταφορέων Στρατιωτών (TCS) για την επιτυχή διάσωση εκατοντάδων υποβαθμισμένων συμμαχικών αερομεταφορέων από τον Αύγουστο έως το Δεκέμβριο του 1944. [153] [154] γι 'αυτό, απονεμήθηκε μετά θάνατον η Legion of Merit από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Harry S. Truman. Λεπτομέρειες αυτής της αποστολής διάσωσης περιγράφονται στο The Forgotten 500, του Gregory A. Freeman, που δημοσιεύτηκε το 2007. [1]
Σύμφωνα με τον ιστορικό Marko Attila Hoare, "Σε άλλες περιπτώσεις όμως, οι Chetniks του Μιχαίλοβιτς έσωσαν γερμανούς αερομεταφορείς και τους παρέδωσαν με ασφάλεια στις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις ... Οι Αμερικανοί, με ασθενέστερη παρουσία νοημοσύνης στα Βαλκάνια από τους Βρετανούς, με την πραγματικότητα του εμφυλίου πολέμου της Γιουγκοσλαβίας, και ως εκ τούτου ήταν λιγότερο ενθουσιώδεις για την εγκατάλειψη του αντι-κομμουνιστικού Μιχαΐλοβιτς από τη Βρετανία και πιο επιφυλακτικοί προς τους Παρτιζάνες ». Πολλοί Γιουγκοσλάβοι εκκενώθηκαν επίσης στην επιχείρηση Halyard, μαζί με τον Topalović. προσπάθησαν να αντλήσουν περισσότερη υποστήριξη στο εξωτερικό για το κίνημα του Mihailović, αλλά αυτό ήρθε πολύ αργά για να αναστρέψει την πολιτική των συμμάχων. [155] Οι Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν επίσης μια αποστολή πληροφοριών στον Μιχαϊλόβιτς τον Μάρτιο, αλλά αποσύρθηκαν αφού ο Τσόρτσιλ ενημέρωσε τον Ρούσβελτ ότι όλη η υποστήριξη πρέπει να διατεθεί στον Τίτο και ότι θα συνέβαινε "πλήρες χάος" εάν οι Αμερικανοί υποστήριζαν επίσης τον Μιχαϊλόβιτς [153]
Στις 10 Δεκεμβρίου ο Τσώρτσιλ συναντήθηκε με το Βασιλιά Πέτρο Β στο Λονδίνο και του είπε ότι διέθετε αδιάσειστες αποδείξεις για τη συνεργασία του Μιχαήλοβιτς με τον εχθρό και ότι πρέπει να απομακρυνθεί από το Γιουγκοσλαβικό υπουργικό συμβούλιο. Επίσης στις αρχές Δεκεμβρίου ο Μιχαήλοβιτς κλήθηκε να αναλάβει μια σημαντική αποστολή δολιοφθοράς εναντίον των σιδηροδρόμων, που αργότερα ερμηνεύτηκε ως μια "τελευταία ευκαιρία" για να εξιλεωθεί. Ωστόσο, ενδεχομένως μην συνειδητοποιώντας πώς είχε εξελιχθεί η πολιτική των Συμμάχων, δεν έδωσε το πράσινο φως. Στις 12 Ιανουαρίου 1944 η SOE στο Κάιρο έστειλε έκθεση στο Υπουργείο Εξωτερικών, αναφέροντας ότι οι διοικητές του Μιχαήλοβιτς είχαν συνεργαστεί με τους Γερμανούς και τους Ιταλούς και ότι ο ίδιος είχε ανεχθεί και σε ορισμένες περιπτώσεις ενέκρινε τις πράξεις τους. Αυτό επιτάχυνε την απόφαση της Βρετανίας να αποσύρει τους τριάντα αξιωματικούς-συνδέσμους της στο Μιχαήλοβιτς. Η αποστολή αποσύρθηκε ουσιαστικά την άνοιξη του 1944. Τον Απρίλιο, ένα μήνα πριν από την αναχώρησή του, ο αξιωματικός-σύνδεσμος Aρμστρονγκ σημείωσε ότι ο Μιχαήλοβιτς ήταν ενεργός ως επί το πλείστον στην προπαγάνδα ενάντια στον άξονα, ότι είχε αφήσει ανεκμετάλλευτες πολλές ευκαιρίες για σαμποτάζ τους τελευταίους έξι ή οκτώ μήνες και ότι οι προσπάθειες πολλών ηγετών των Τσέτνικ να ακολουθήσουν τις εντολές του Μιχαήλοβιτς για αδράνεια είχαν καταλήξει σε σύμφωνα μη επίθεσης με τα στρατεύματα του Άξονα, αν και η αποστολή δεν είχε καμία απόδειξη συνεργασίας με τον εχθρό.
Εν τω μεταξύ ο Μιχαήλοβιτς προσπάθησε να βελτιώσει την οργάνωση του κινήματος του. Στις 25 Ιανουαρίου 1944, με τη βοήθεια του Ζίβκο Τοπάλοβιτς, οργάνωσε στο Μπα, ένα χωριό κοντά στη, μια συνάντηση των Τσέτνικ που αποσκοπούσε επίσης να απομακρύνει τη σκιά του προηγούμενου συνεδρίου που είχε γίνει στο Μαυροβούνιο. Στο νέο συνέδριο συμμετείχαν 274 άτομα, που εκπροσωπούσαν διάφορα κόμματα και αποσκοπούσαν να αντιδράσουν στην αυθαίρετη συμπεριφορά ορισμένων διοικητών. Αναφέρθηκε οργάνωση μιας νέας, δημοκρατικής, ενδεχομένως ομοσπονδιακής, Γιουγκοσλαβίας, παρόλο που οι προτάσεις παρέμειναν ασαφείς και έγινε έκκληση να συμμετέχει ακόμη και το KΚΓ (Κομμουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας). Η διοικητική δομή των Τσέτνικ αναδιοργανώθηκε επίσημα. Ο Τζούρισιτς εξακολουθούσε να είναι υπεύθυνος για το Μαυροβούνιο και ο Τζούγιτς για τη Δαλματία, αλλά ο Γέβντεβιτς αποκλείστηκε. Οι Γερμανοί και οι Βούλγαροι αντέδρασαν στο συνέδριο διεξάγοντας μια επιχείρηση εναντίον των Τσέτνικ στη βόρεια Σερβία το Φεβρουάριο, σκοτώνοντας 80 και συλλαμβάνοντας 913.
Μετά το Μάιο και την απόσυρση της Βρετανικής αποστολής, ο Μιχαήλοβιτς συνέχισε τη μετάδοση ραδιοφωνικών μηνυμάτων προς τους Συμμάχους και την κυβέρνησή του, αλλά δεν λάβαινε πλέον απάντηση.
Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1944 ο Μιχαήλοβιτς διέταξε τις δυνάμεις του να συνεργαστούν με το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών (OSS) και την 60η Μοίρα Μεταφορέων Στρατιωτών (TCS) για την επιτυχή διάσωση εκατοντάδων καταρριφθέντων Συμμαχικών αεροπόρων από τον Αύγουστο ως το Δεκέμβριο του 1944, στην αποκληθείσα Επιχείριση Χάλιαρ. Γι 'αυτό του απονεμήθηκε μετά θάνατον το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Χάρυ Τρούμαν. Λεπτομέρειες αυτής της αποστολής διάσωσης περιγράφονται στο ΄Οι Ξεχασμένοι 500 του Γκρέγκορι Φρήμαν, που δημοσιεύτηκε το 2007.
Τον Ιούλιο ο Iβαν Σούμπασιτς σχημάτισε τη νέα Γιουγκοσλαβική εξόριστη κυβέρνηση, που δεν περιλάμβανε το Μιχαήλοβιτς ως υπουργό. Ο Μιχαήλοβιτς ωστόσο παρέμεινε ο επίσημος επικεφαλής του Γιουγκοσλαβικού Στρατού. Στις 29 Αυγούστου, κατόπιν σύστασης της κυβέρνησής του, ο Βασιλιάς Πέτρος διέλυσε με βασιλικό διάταγμα την Ανώτατη Διοίκηση, καταργώντας κατά συνέπεια τη θέση του Μιχαήλοβιτς, και στις 12 Σεπτεμβρίου έστειλε ένα μήνυμα από το Λονδίνο, ανακοινώνοντας την ουσία του διατάγματος της 29ης Αυγούστου και καλώντας όλους τους Σέρβους, τους Κροάτες και τους Σλοβένους να «ενταχθούν στον Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό υπό την ηγεσία του στρατάρχη Τίτο». Διακήρυξε επίσης ότι καταδίκαζε έντονα την "κατάχρηση του ονόματος του Βασιλιά και της εξουσίας του Στέμματος με την οποία είχε γίνει προσπάθεια να δικαιολογηθεί η συνεργασία με τον εχθρό". Αν και ο Βασιλιάς δεν ανέφερε το Μιχαήλοβιτς, ήταν σαφές ποιον εννοούσε. Σύμφωνα με τη δική του περιγραφή ο Πέτρος είχε πειστεί μετά από έντονες συνομιλίες με τους Βρετανούς να μην πει ούτε λέξη άμεσα εναντίον του Μιχαήλοβιτς. Το μήνυμα είχε καταστρεπτική επίδραση στο ηθικό των Τσέτνικ. Πολλοί άνδρες εγκατέλειψαν το Μιχαήλοβιτς μετά την εκπομπή.
Ήττα το 1944-45
Στα τέλη Αυγούστου 1944 ο Κόκκινος Στρατός της Σοβιετικής Ένωσης έφτασε στα ανατολικά σύνορα της Γιουγκοσλαβίας. Στις αρχές Σεπτεμβρίου εισέβαλε στη Βουλγαρία και την εξανάγκασε να στραφεί εναντίον του Άξονα. Οι Τσέτνικ του Μιχαήλοβιτς, εν τω μεταξύ, ήταν τόσο ανεπαρκώς εξοπλισμένοι για να αντισταθούν στις επιδρομές των Παρτιζάνων στη Σερβία ώστε ορισμένοι από τους αξιωματικούς του, συμπεριλαμβανομένων των Νίκολα Κάλαμπιτς, Νέσκο Νέντιτς και Ντράγκοσλαβ Ράτσιτς, συναντήθηκαν με Γερμανούς αξιωματικούς στις 11 Αυγούστου για να κανονίσουν μια συνάντηση του Μιχαήλοβιτς με το Νοϊμπάχερ και να εξετάσουν τις προϋποθέσεις για αυξημένη συνεργασία. Ο Nέντιτς, με τη σειρά του, προφανώς ασπάστηκε την ιδέα και πρότεινε να σχηματιστεί ένας στρατός ενωμένων αντικομμουνιστικών δυνάμεων. Οργάνωσε μια μυστική συνάντηση με το Μιχαήλοβιτς, που κατά τα φαινόμενα έλαβε χώρα γύρω στις 20 Αυγούστου. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες περιγραφές συναντήθηκαν σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και ο Μιχαήλοβιτς παρέμεινε σχεδόν σιωπηλός, τόσο πολύ ώστε ο Nέντιτς δεν ήταν αργότερα σίγουρος ούτε καν ότι είχε συναντήσει τον πραγματικό Μιχαήλοβιτς. Σύμφωνα με το Βρετανό αξιωματούχο Στέφεν Κλίσολντ ο Μιχαήλοβιτς ήταν αρχικά πολύ απρόθυμος να πάει στη συνάντηση, αλλά τελικά πείστηκε από τον Κάλαμπιτς. Φαίνεται ότι ο Nέντιτς προσφέρθηκε να αποκτήσει όπλα από τους Γερμανούς και να τοποθετήσει τη Σερβική Κρατική Φρουρά υπό την εντολή του Μιχαήλοβιτς, ενδεχομένως ως μέρος μιας προσπάθειας να αλλάξει πλευρά καθώς η Γερμανία έχανε τον πόλεμο. Ο Νοϊμπάχερ υποστήριξε την ιδέα, αλλά προσέκρουσε στο βέτο του Χίτλερ, που το είδε ως μια απόπειρα δημιουργίας μιας «Αγγλικής πέμπτης φάλαγγας» στη Σερβία. Σύμφωνα με τον Πάβλοβιτς ο Μιχαήλοβιτς, που δεν ήταν σύμφωνα με πληροφορίες ενθουσιασμένος με την πρόταση, και ο Nέντιτς ίσως προσπάθησαν να «εκμεταλλευτούν ο ένας τις δυσκολίες του άλλου», ενώ ο Nέντιτς ίσως είχε σκεφτεί να αφήσει το Μιχαήλοβιτς να «αναλάβει». Στα τέλη Αυγούστου ο Μιχαήλοβιτς συνάντησε επίσης μια αποστολή του OSS, με επικεφαλής το Συνταγματάρχη Ρόμπερτ Μακ Ντόουελ, που παρέμεινε μαζί του μέχρι το Νοέμβριο.
Καθώς προσέγγιζε ο Κόκκινος Στρατός ο Μιχαήλοβιτς πίστευε ότι η έκβαση του πολέμου θα εξαρτηθεί από την εμπλοκή στη σύγκρουση της Τουρκίας, που θα επέφερε επιτέλους μια Συμμαχική εισβολή στα Βαλκάνια. Κάλεσε όλους τους Γιουγκοσλάβους να παραμείνουν πιστοί στο Βασιλιά και υποστήριξε ότι ο Πέτρος του είχε στείλει ένα μήνυμα που του έλεγε να μην πιστέψει τι είχε ακούσει στο ραδιόφωνο για την απόλυσή του. Τα στρατεύματά του άρχισαν να διασπείρονται έξω από τη Σερβία στα μέσα Αυγούστου, καθώς προσπαθούσε να προσεγγίσει Μουσουλμάνους και Κροάτες ηγέτες για πανεθνική εξέγερση. Ωστόσο, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του, απέδειξε ότι είχε ελάχιστη απήχηση στους μη Σέρβους. Ο Τζούρισιτς, ενώ ηγείτο του Σώματος Εθελοντών του Μαυροβουνίου, που στα χαρτιά ήταν συγγενές με τις δυνάμεις του Λιότιτς, δέχθηκε και πάλι τη διοίκηση του Μιχαήλοβιτς. Ο Μιχαήλοβιτς διέταξε γενική κινητοποίηση την 1η Σεπτεμβρίου. Τα στρατεύματά του ενεπλάκησαν εναντίον των Γερμανών και των Βουλγάρων, ενώ δέχονταν επίσης την επίθεση των Παρτιζάνων. Στις 4 Σεπτεμβρίου ο Μιχαήλοβιτς εξέδωσε τηλεγραφικά εγκύκλιο, διατάζοντας τους διοικητές του να μην αναλαμβάνουν καμία ενέργεια χωρίς τις εντολές του, παρά μόνο κατά των κομμουνιστών. Γερμανικές πηγές επιβεβαιώνουν τη νομιμοφροσύνη του Μιχαήλοβιτς και των δυνάμεων υπό την άμεση επιρροή του αυτήν την περίοδο. Οι Παρτιζάνοι τότε διείσδυσαν στο έδαφος των Τσέτνικ, δίνοντας μια δύσκολη μάχη και τελικά νικώντας την κύρια δύναμη του Μιχαήλοβιτς τον Οκτώβριο. Στις 6 Σεπτεμβρίου ότι απέμενε από τα στρατεύματα του Nέντιτς προσχώρησε ανοιχτά το Μιχαήλοβιτς. Εν τω μεταξύ ο Κόκκινος Στρατός, ενώ εισερχόταν από τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, συνάντησε τόσο τους Παρτιζάνους όσο και τους Τσέτνικ. Για λίγο συνεργάστηκαν με τους Τσέτνικ ενάντια στους υποχωρούντες Γερμανούς, πριν τους αφοπλίσουν. Ο Μιχαήλοβιτς έστειλε αντιπροσωπεία στη σοβιετική διοίκηση, αλλά οι εκπρόσωποί του αγνοήθηκαν και τελικά συνελήφθησαν. Το κίνημα του Μιχαήλοβιτς κατέρρευσε στη Σερβία υπό τις επιθέσεις Σοβιετικών, Παρτιζάνων και Βουλγάρων και πολέμησε με τους Γερμανούς που υποχωρούν. Ελπίζοντας ακόμη σε απόβαση των Δυτικών Συμμάχων κατευθύνθηκε προς τη Βοσνία με το επιτελείο του, το Μακ Ντόουελ και μια δύναμη μερικών εκατοντάδων ανδρών. Δημιούργησε μερικές Μουσουλμανικές μονάδες και διόρισε τον Κροάτη Μάτιγια Πάρατς επικεφαλής ενός ανύπαρκτου ακόμη Κροατικού στρατού Τσέτνικ. Ο ίδιος ο Nέντιτς είχε καταφύγει στην Αυστρία. Στις 25 Μαΐου 1945 έγραψε στο Στρατηγό Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, ισχυριζόμενος ότι ήταν πάντα μυστικός σύμμαχος του Μιχαήλοβιτς.
Ελπίζοντας τώρα για υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Μιχαήλοβιτς συναντήθηκε με μια μικρή Βρετανική αποστολή μεταξύ του ποταμού Nερέτβα και του Ντουμπρόβνικ, αλλά συνειδητοποίησε ότι δεν ήταν το σήμα της απόβασης που ήλπιζε. Ο MακΝτόουελ φυγαδεύθηκε την 1η Νοεμβρίου και του δόθηκε η εντολή να προσφέρει στο Μιχαήλοβιτς την ευκαιρία να φύγει μαζί του, αλλά εκείνος αρνήθηκε, καθώς ήθελε να παραμείνει μέχρι την αναμενόμενη αλλαγή της πολιτικής των Δυτικών Συμμάχων. Τις επόμενες εβδομάδες η Βρετανική κυβέρνηση πρότεινε επίσης τη δυνατότητα φυγάδευσης του Μιχαήλοβιτς με την οργάνωση μιας «διασωστικής και αξιοπρεπούς κράτησης» και συζήτησε το θέμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο τέλος δεν έγινε καμία ενέργεια. Με τις κύριες δυνάμεις τους στην ανατολική Βοσνία οι Τσέτνικ, υπό την προσωπική διοίκηση του Μιχαήλοβιτς, τους τελευταίους μήνες του 1944 συνέχισαν να συνεργάζονται με τους Γερμανούς. Ο Συνταγματάρχης Μπόροτα και ο βοεβόδας Γέβντεβιτς διατηρούσαν επαφές με τους Γερμανούς για όλη την ομάδα. Τον Ιανουάριο του 1945 ο Μιχαήλοβιτς προσπάθησε να ανασυντάξει τις δυνάμεις του στα όρη Οζρεν, σχεδιάζοντας Μουσουλμανικές, Κροατικές και Σλοβενικές μονάδες. Τα στρατεύματά του ωστόσο ήταν αποδεκατισμένα και εξαντλημένα, μερικά πουλώντας τα όπλα και τα πυρομαχικά τους ή λεηλατώντας τον τοπικό πληθυσμό. Ο Τζούρισιτς εντάχθηκε στο Μιχαήλοβιτς, με τις εξαντλημένες δυνάμεις του, και ανακαλύπτοντας ότι ο Μιχαήλοβιτς δεν είχε σχέδιο ακολούθησε το δρόμο του και σκοτώθηκε στις 12 Απριλίου σε μια μάχη με τους Ούστασε.
Στις 17 Μαρτίου 1945 ο Μιχαήλοβιτς δέχθηκε στη Βοσνία την επίσκεψη του Γερμανού απεσταλμένου Στέρκερ, που του ζήτησε να διαβιβάσει στην έδρα των Συμμάχων στην Ιταλία μια μυστική γερμανική πρόταση για συνθηκολόγηση. Ο Μιχαήλοβιτς διαβίβασε το μήνυμα, που έμελλε να είναι το τελευταίο του. Ο Λιότιτς και αρκετοί ανεξάρτητοι ηγέτες των Τσέτνικ στην Ίστρια πρότειναν τη δημιουργία ενός κοινού αντικομμουνιστικού μέσου στις βορειοδυτικές ακτές, που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από τους Δυτικούς Συμμάχους. Ο Μιχαήλοβιτς δεν ευνοούσε μια τέτοια ετερογενή συνάθροιση, αλλά δεν απέρριψε εντελώς την πρόταση του Λιότιτς, καθώς η παραθαλάσσια περιοχή θα ήταν ένα βολικό μέρος για να συναντηθεί με τους Δυτικούς Συμμάχους και να ενωθεί με τους Σλοβένους αντικομμουνιστές, ενώ η κατάρρευση της Γερμανίας θα μπορούσε να καταστήσει εφικτή μια αντικομμουνιστική συμμαχία. Ενέκρινε τη μετάβαση όλων όσοι ήθελαν να πάνε, αλλά λίγοι Τσέτνικ τελικά έφτασαν στην ακτή, με πολλούς να αποδεκατίζονται στο δρόμο τους από τους Ούστασε, τους Παρτιζάνους, τις αρρώστειες και την πείνα. Στις 13 Απριλίου ο Μιχαήλοβιτς ξεκίνησε για τη βόρεια Βοσνία, για μια μακρινή πορεία 280 χιλιομέτρων επιστροφής στη Σερβία, με στόχο να ξεκινήσει ένα κίνημα αντίστασης, αυτή τη φορά εναντίον των κομμουνιστών. Οι μονάδες του ήταν αποδεκατισμένες από συγκρούσεις με τους Ούστασε και τους Παρτιζάνους, καθώς και τις διαφωνίες και τον τύφο. Στις 10 Μαΐου δέχθηκαν την επίθεση του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Στρατού (JNA), διάδοχου των Παρτιζάνων. Ο Μιχαήλοβιτς κατόρθωσε να διαφύγει με 1.000-2.000 άνδρες, που σταδιακά διασκορπίστηκαν. Ο ίδιος ο Μιχαήλοβιτς κρυβόταν στα βουνά με μια χούφτα άνδρες.
Σύλληψη, δίκη και εκτέλεση
Η δίκη του Ντράζα Μιχαήλοβιτς ξεκίνησε στις 10 Ιουνίου 1946. Οι συγκατηγορούμενοί του ήταν άλλες εξέχουσες μορφές του κινήματος των Τσέτνικ καθώς και μέλη της εξόριστης Γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης, όπως ο Σλόμπονταν Γιοβάνοβιτς, που δικάστηκαν ερήμην αλλά και μέλη του ZBOR και του καθεστώτος Nέντιτς. Γενικός εισαγγελέας ήταν ο Mίλος Μίνιτς, αργότερα Υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση της Γιουγκοσλαβίας. Στους Συμμαχικούς αεροπόρους που είχε διασώσει το 1944 δεν επετράπη να καταθέσουν υπέρ του. Ο Μιχαήλοβιτς απέφυγε διάφορες ερωτήσεις, κατηγορώντας μερικούς από τους κατωτέρους του για ανικανότητα και παραβίαση των εντολών του. Η δίκη έδειξε, σύμφωνα με το Γιόζο Τομάσεβιτς, ότι ποτέ δεν είχε σταθερό και πλήρη έλεγχο στους τοπικούς διοικητές του.Στις Ηνωμένες Πολιτείες συστάθηκε μια Επιτροπή για τη Δίκαιη Δίκη του Στρατηγού Μιχαηλόβιτς, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ο Μιχαήλοβιτς λέγεται ότιείπε στην τελική δήλωσή του: "Ήθελα πολλά, ξεκίνησα πολλά, αλλά η θύελλα του κόσμου συνεπήρε εμένα και το έργο μου."