Μονή_Αγίας_Κυριακής_Σερρών
Ιστορικά στοιχεία
Στον παλιό οικισμό της Κρυοπηγής 2ο χλμ. Ν.Δ. του Δήμου Αλιστράτης ανάμεσα στους πρόλοφους του Μενοίκιου όρους και στα πανύψηλα δέντρα προβάλλει η μονή της Αγίας Κυριακής, η οποία σύμφωνα με αφηγήσεις παλιότερων πρέπει να έχει χτιστεί στις αρχές του 20 αι. Σύμφωνα πάντως με πληροφορίες της ηγουμένης Νυμφοδώρας υπάρχει στη Μονή έγγραφο βάσει του οποίου μετά την άλωση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας το Μοναστήρι έγινε έδρα και κατοικία του Τούρκου μπέη (τοπάρχη- διοικητή), η διοικητική εξουσία του οποίου επεκτεινόταν ως το Κ. Νευροκόπι. Τελευταίος τοπάρχης- διοικητής ήταν τοποθετημένος το 1855. Οι μαρτυρίες αυτές φανερώνουν ότι και πριν το 1453 υπήρχε εκκλησία της Αγίας Κυριακής, αλλά πιθανόν από άγνωστα γεωλογικά φαινόμενα ή ακόμα από καταστροφές των διαφόρων επιδρομέων, να έχει εξαφανιστεί. Στο Μοναστήρι τότε υπηρετούσε ως κηπουρός ο Κυριαζής από την Κρυοπηγή- Αλιστράτης. Αυτός λοιπόν, ο κηπουρός, σύμφωνα με τις αφηγήσεις του Αθ. Π. Πετρίδη, λέγεται ότι οραματίστηκε την Αγ. Κυριακή, η οποία τον προέτρεψε να πάει στη Μητρόπολη Αλιστράτης, να ενημερώσει το Μητροπολίτη και να προχωρήσουν στην ανασκαφή, σε σημείο που του υπέδειξε, για να βγάλουν την εικόνα της και τα ιερά κειμήλια. Ο Κυριαζής αδιαφόρησε και δεν έδωσε σημασία στο όραμα εκείνο. Έτσι, μετά από λίγε μέρες οραματίστηκε ξανά την αγία Κυριακή που τον ρώτησε γιατί δεν προχώρησαν ακόμη στην ανασκαφή. Τότε ο Κυριαζής ενημέρωσε το Μητροπολίτη και αμέσως μετά άρχισαν οι ανασκαφές στο σημείο ακριβώς που του υπέδειξε η Αγία, όπου βρήκαν την εικόνα ανέπαφη καθώς και πάρα πολλά εκκλησιαστικά κειμήλια τα οποία μαζί με την εικόνα με μια πανηγυρική τελετή- λιτάνευση το 1855, μεταφέρθηκαν στο παρακείμενο Μοναστήρι της αγίας Κυριακής. Σύμφωνα πάντα με μαρτυρίες αρχικά η Μονή είχε περιμετρικά πανύψηλους τοίχους για την προστασία της. Έμοιαζε με απόρθητο φρούριο. Στο εσωτερικό του είχε διώροφους κοιτώνες και πολλούς μοναχούς, η εκκλησία δε είχε τρεις τρούλους. Στα χρόνια που ακολούθησαν λόγω διαφόρων γεωλογικών φαινομένων η εκκλησία υπέστη σοβαρές ζημιές οι οποίες δεν ήταν δυνατόν να επιδιορθωθούν. Έτσι κατεδαφίστηκε για να χτιστεί στη θέση της μια νέα, από τον μηχανικό Κωνσταντίνο Μαλαγάνη. Με την ανταλλαγή του πληθυσμού το 1922 προσέφερε αμέριστη συμπαράσταση στους δεινοπαθούντες και κατατρεγμένους πρόσφυγες, κάποιοι εκ των οποίων βρήκαν στέγη στη Μονή μέχρι να ορθοποδήσουν. Κατά τους Βουλγαρικούς πολέμους τα στρατεύματα κατά την υποχώρηση τους σύλησαν και λεηλάτησαν το Μοναστήρι παίρνοντας μαζί τους ιερά σκεύη, εικόνες και αντικείμενα μεγάλης αξίας. Την εποχή εκείνη η Μονή είχε στην ιδιοκτησία της μεγάλες εκτάσεις με αμπελώνες παράγοντας εκλεκτής ποιότητας σταφύλια και κρασιά. Στα αγροκτήματα εργαζόταν μόνιμο προσωπικό αλλά και οι μοναχοί. Επίσης διέθετε μια αξιόλογη κτηνοτροφία. Λόγω της οικονομικής του ευμάρεια είχε αποκτήσει μεγάλη αίγλη, στην ευρύτερη περιοχή ενώ παράλληλα φημιζόταν και για το μεγάλο φιλανθρωπικό έργο. Μετά από πολλά χρόνια εγκατάλειψης, το 1953 μετατράπηκε από ανδρικό σε γυναικείο μοναστήρι, με ηγουμένη τη Νυμφοδώρα. “Σύμφωνα με αφηγήσεις το σημείο όπου μετά τις ανασκαφές βρέθηκε η εικόνα και ιερά κειμήλια της Αγία Κυριακής, το υπέδειξε η ίδια με όραμα στον Κυριαζή, ο οποίος υπηρετούσε ως κηπουρός στο μοναστήρι.” μικρογραφία| το μοναστήρι στα μεσαιωνικά χρόνια