cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ιόν Λούκα Καρατζιάλε
Αποδημία στο Βερολίνο
Σημαντική θέση στο έργο του στην ύστερη αυτή περίοδο κατέχει η αλληλογραφία του με άλλους λόγιους, όπως τον Ντομπροτζεάνου-Γκερέα, τον Ντραγκομιρέσκου, τον Alceu Urechia και τον Παύλο Ζαριφόπουλο. Είχε επίσης επικοινωνία με τον φιλόσοφο και ψυχολόγο Κονσταντίν Ραντουλέσκου-Μότρου. Εκείνη την εποχή, ο Καρατζιάλε σχεδίαζε να αρχίσει το Titircă, Sotirescu et C-ie για να συνδυάσει τους χαρακτήρες των δύο πιο επιτυχημένων κωμωδιών του, του Ο noapte furtunoasă και του Ο scrisoare pierdută, σε ένα ενιαίο έργο, πράγμα που δεν έγινε ποτέ.
1907
Το 1907 ο Καρατζιάλε συγκλονίσθηκε από το ξέσπασμα και τη βίαιη καταστολή της αγροτικής εξεγέρσεως στη Ρουμανία, και γράφει ένα μακρύ δοκίμιο στο οποίο καταδίκαζε τις αγροτικές πολιτικές τόσο των Εθνικοφιλελευθέρων, όσο και των Συντηρητικών κυβερνήσεων από πατριωτική σκοπιά : Κατά τον Βιάνου, αυτό το κείμενο, το 1907, din primăvară până în toamnă («1907, από την άνοιξη στο φθινόπωρο») ήταν, μαζί με προγενέστερες εργασίες των Εμινέσκου και Μαγιορέσκου, το σημαντικότερο έργο κοινωνικής αναλύσεως που γράφτηκε από εκείνη τη γενιά.
Το έργο αυτό, γραμμένο σε σκληρούς τόνους, παρέθετε τα κατά τον συγγραφέα κύρια κοινωνικά προβλήματα που γίνονταν ανεκτά από τις ρουμάνικες κυβερνήσεις: Η τάξη των γαιοκτημόνων, διάδοχη των βογιάρων, είχε διατηρήσει όσο το δυνατο περισσότερο από τον θεσμό των δουλοπαροίκων. Κι ενώ στο εμπόριο κυριαρχούσαν οι ξένοι, η διοίκηση ήταν βραχυκυκλωμένη από μια όχι πλέον αριστοκρατική ολιγαρχία και την πολιτική της μηχανή. Σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, πολλά από τα θέματα που έφερε στην επιφάνεια ο Καρατζιάλε βασίζονταν πάνω στην κριτική της Junimea. Ως λύση στα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα, ο συγγραφέας περίμενε μία ενέργεια του Καρόλου Α΄: ένα βασιλικό πραξικόπημα κατά του ρουμανικού πολιτικού κατεστημένου, που θα αντικαθιστούσε το Σύνταγμα του 1866 με ένα πιο δημοκρατικό.
Το 1907, din primăvară până în toamnă πρωτοδημοσιεύθηκε στη γερμανική γλώσσα υπό το ψευδώνυμο «Ein rumänische Patriot» («ένας Ρουμάνος πατριώτης»), φιλοξενούμενο από τη βιεννέζικη εφημερίδα Die Zeit. Η μετάφρασή του είχε γίνει από τον φίλο του Mite Kremnitz. Στη ρουμανική το έργο δημοσιεύθηκε αργότερα με την υπογραφή του Καρατζιάλε από το αριστερό ρουμανικό έντυπο Adevărul, τεύχος που πούλησε περί τις 13.000 αντίτυπα. Υπήρχαν αξιοσημείωτες διαφορές ανάμεσα στις δύο εκδοχές, αποτέλεσμα των απαντήσεων του Καρατζιάλε στην κριτική και τις προτάσεις του Κριστιάν Ρακόφσκι, εξέχοντα διεθνιστή σοσιαλιστή που είχε απελαθεί από τη Ρουμανία νωρίτερα εκείνο το έτος.
Αυτή η διαδοχή εξελίξεων παρεκίνησε τον Μπάρμπου Στεφανέσκου Ντελαβραντσέα να του προσφέρει μία θέση στο Συντηρητικό Κόμμα, ως μέσο για να μεταρρυθμίσει το σύστημα «εκ των έσω». Ο Καρατζιάλε απέρριψε την προσφορά: Είχε πλέον απογοητευθεί από τους παραδοσιακούς πολιτικούς σχηματισμούς και είχε αποφασίσει να κόψει όλους τους δεσμούς του με αυτούς. Ωστόσο, το 1908 προσχώρησε στο «Συντηρητικό-Δημοκρατικό Κόμμα», μία ανερχόμενη δύναμη της επιχειρηματικής μεσαίας τάξης, υπό τον Τάκε Ιονέσκου. Επέστρεψε για σύντομα διαστήματα στη Ρουμανία αρκετές φορές μετά το 1908, συμμετέχοντας σε καμπάνιες υπέρ του Ιονέσκου και έχοντας προταθεί για μία έδρα στο κοινοβούλιο (πριν το κόμμα αποφασίσει ότι ένας άλλος ήταν καταλληλότερος).
Τα τελευταία χρόνια
thumb|275px|Οι Νταβίλα και Καρατζιάλε Από το 1909 ο Καρατζιάλε επανέλαβε τη συνεργασία του με το Universul. Την ίδια χρονιά εκδόθηκε το μυθοπλαστικό έργο του Kir Ianulea, που αφορούσε την ιστορία του Βουκουρεστίου κατά τις αρχές του 19ου αιώνα, στην τελευταία φάση της περιόδου των Φαναριωτών, στην επιθεώρηση Viaţa Românească.
Η τελευταία του συλλογή γραπτών, τα Schiţe nouă (= «Νέα σκετς») τυπώθηκε το 1910. Εκείνη την εποχή, στηρίζοντας ένα σχέδιο του θεατρικού συγγραφέα Αλεξάνδρου Νταβίλα, βοήθησε στη δημιουργία ενός νέου, ιδιωτικού θεάτρου στο Βουκουρέστι. Είχε στο μεταξύ πλησιάσει μία νέα γενιά Ρουμάνων διανοουμένων στην Αυστροουγγαρία. Επισκέφθηκε τη Βουδαπέστη για να συναντηθεί με Τρανσυλβανούς φοιτητές στο τοπικό πανεπιστήμιο, ο ίδιος μάλιστα υπήρξε το αντικείμενο μιας διδακτορικής διατριβής. Υποστήριξε τον ποιητή και πολιτικό ακτιβιστή Οκταβιάν Γκόγκα (μετέπειτα πρωθυπουργό της Ρουμανίας), που είχε φυλακισθεί από τις ουγγρικές αρχές, και τον επισκέφθηκε στις φυλακές του Σέγκεντ.
thumb|275px|Ο τάφος του Καρατζιάλε στο Βουκουρέστι Ο Καρατζιάλε πέθανε ξαφνικά στο σπίτι του στο Βερολίνο, λίγο μετά την επιστροφή του από ταξίδι στη Ρουμανία. Η αιτία θανάτου υποδείχθηκε ως έμφραγμα του μυοκαρδίου. Ο γιος του διηγήθηκε ότι την τελευταία του νύχτα ο Καρατζιάλε ξαναδιάβαζε τον Μάκβεθ του Σαίξπηρ.
Η σορός του συγγραφέα μεταφέρθηκε στο Βουκουρέστι με εμπορική αμαξοστοιχία, που έφθασε με μεγάλη καθυστέρηση. Τελικώς, μήνες μετά, τάφηκε στο Κοιμητήριο Μπέλλου στις 22 Νοεμβρίου 1912. Ο «αιώνιος» αντίπαλός του Αλεξάντρου Ματσεντόνσκι λυπήθηκε όταν πληροφορήθηκε για τον θάνατό του και, σε επιστολή του στο Adevărul, έγραψε ότι προτιμούσε το χιούμορ του Καρατζιάλε από αυτό του Μαρκ Τουαίην, τονίζοντας ότι «προβαίναμε σε επιθέσεις ο ένας εναντίον του άλλου συχνά επειδή αγαπούσαμε πολύ ο ένας τον άλλο».
Καλλιτεχνικά πιστεύω και ύφος
Σύμφωνα με τον Τουντόρ Βιάνου τα γραπτά του Καρατζιάλε σηματοδοτούν «την υψηλότερη έκφραση» του ρουμανικού θεάτρου, ενώ αντανακλούν και συμπληρώνουν τη συνεισφορά του Μιχαήλ Εμινέσκου στη ρουμανική ποίηση. Ο Βιάνου ωστόσο υπέδειξε την τεράστια διαφορά στο ύφος και στην προσέγγιση ανάμεσα στους δύο, σημειώνοντας ότι στα μεταφυσικά ενδιαφέροντα του Εμινέσκου και στη «ρομαντική ιδιοφυία» του, ο Καρατζιάλε αντέταξε το μεγάλο του «κλασικό και ρεαλιστικό χάρισμά του, μία κοινωνική, ευφραδή και επικούρεια φύση».
Κριτικοί και ιστορικοί της λογοτεχνίας τοποθετούν το ύφος του Καρατζιάλε στα μισά του δρόμου ανάμεσα στον καθυστερημένο ρουμανικό κλασικισμό του 19ου αιώνα και στον ρεαλισμό (με την ανάπτυξη του τελευταίου σε νατουραλισμό). Ο συγγραφέας απέρριπτε τις αρχές του ρομαντισμού και από τη δεκαετία του 1870 είχε αντιτεθεί στον λυρισμό των δραμάτων του Ουγκώ και του Σίλερ. Ο νεοκλασικισμός στα έργα του ενισχύεται στις τραγωδίες και στις κωμωδίες του από το ότι ακολουθεί τις αρχές του Εζέν Σκριμπ. Ο Παύλος Ζαριφόπουλος γράφει ότι για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ο Καρατζιάλε, αντίπαλος του διδακτισμού, υπερασπιζόταν την αρχή του Μαγιορέσκου: «η τέχνη για την τέχνη». Συχνά σχεδίαζε εναλλακτικές καταλήξεις στις ιστορίες του και επέλεγε αυτές που ένιωθε ότι έρχονταν πιο φυσικά.
Μέσα από πολλές από τις τάσεις του, ο συγγραφέας ήταν συνδεδεμένος με ένα βαλκανικό περιβάλλον πρακτικά μόνιμης ανθρώπινης επαφής, με το χιούμορ του να συμπυκνώνεται με άνεση σε ανέκδοτα, μιμήσεις και έξυπνες καταστάσεις. Ο Ζαριφόπουλος τον θυμάται να λέει ότι θαύμαζε τις παραδοσιακές μορφές διασκέδασης.
Μιλώντας στα τέλη της δεκαετίας 1890-1900, ο Καρατζιάλε παρομοίασε τη συγγραφή θεατρικών έργων με την αρχιτεκτονική:
"«Στην πραγματικότητα, ακριβώς όπως το σχέδιο του αρχιτέκτονα δεν αποτελεί ακόμα την τελική παρουσίαση των προθέσεών του, αλλά μόνο τη συμβατική τους καταγραφή [...], έτσι και το γράψιμο του δραματουργού δεν είναι ακόμα η πραγμάτωση των προθέσεών του (της κωμωδίας), αλλά μία συμβατική καταγραφή, στην οποία θα προστεθούν τα προσωπικά στοιχεία, προκειμένου να αναπαρασταθεί μία ανάπτυξη ανθρώπινων καταστάσεων και πράξεων. Με λίγα λόγια: ακριβώς όπως το σχέδιο ενός αρχιτέκτονα έχει μικρή ομοιότητα με ένα ζωγραφικό πίνακα, έτσι και το δράμα έχει μικρή ομοιότητα με ένα ποίημα»"
Φιλελευθερισμός και και ρεπουμπλικανισμός
thumb|325px|Αντιδυναστική γελοιογραφία στο Ghimpele το 1872 που εικονογραφεί τις διχογνωμίες μέσα στο φιλελεύθερο στρατόπεδο. Αριστερά: Ο [[Αλέξανδρος Ιωάννης Α' Κούζας προδίδεται από τον Ιόν Μπρατιάνου. Δεξιά: Ο Κάρολος Α΄, υποστηριζόμενος από τον Μπίσμαρκ και τον Μπρατιάνου, τρεφόμενος από τη γερμανική επιρροή και προνόμια.]] Το ενδιαφέρον του Καρατζιάλε στην από πρώτο χέρι διερεύνηση της ανθρώπινης φύσης συνοδευόταν, τουλάχιστον στην ωριμότητά του, από μία αντιπάθεια για γενναιόδωρες και ουνιβερσαλιστικές θεωρίες. Ειδικότερα, ισχυριζόταν ότι υπήρχε ξεκάθαρη διαφορά ανάμεσα στην πρώτη γενιά των φιλελεύθερων Ρουμάνων ακτιβιστών (Καμπινεάνου, Ηλιάδης Ραντουλέσκου και Μπαλτσέσκου) και στο νέο φιλελεύθερο κατεστημένο, που πίστευε ότι καλλιεργούσε την υποκρισία, τη δημαγωγία και την πολιτική διαφθορά. Κάπου υποστήριξε ότι, αν δεν είχαν πεθάνει νέοι, οι ηγέτες της επαναστάσεως του 1848 μπορεί να εύρισκαν τους εαυτούς τους να αντιπροσωπεύονται καλύτερα από το Συντηρητικό Κόμμα.
Η σχεδόν ισόβια επικριτική του στάση για το φιλελεύθερο ρεύμα, σημαδεμένη από τις συγκρούσεις του με τον Στούρτζα και τον Χασντέου, ήταν μερικώς εμπνευσμένη από τη γραμμή της Junimea: ο Καρατζιάλε έβλεπε τους φιλελεύθερους ως πράκτορες του λαϊκισμού, του λαϊκού ρομαντισμού και του ιδεαλισμού, ως τάσεων που κυριαρχούσαν στη λογοτεχνία της εποχής του, με έργα που τα αποκαλούσε «σπανάκι». Ο συγγραφέας θεωρούσε έτσι τον ρουμανικό φιλελευθερισμό του ύστερου 19ου αιώνα «κενολογίες» και οι επιθέσεις του κατά της δημαγωγίας εν μέρει αντικατοπτρίζουν τις απόψεις του Μαγιορέσκου για Εθνοφιλελεύθερους, ότι δηλαδή ήταν «μεθυσμένοι με τις λέξεις».
Στον ρεπουμπλικανισμό πάλι και την εμπρηστική ρητορική των «Κόκκινων» και του αρχηγού τους C.A. Rosetti ο Καρατζιάλε είδε την κυριότερη απειλή κατά της ρουμανικής κοινωνίας. Πίστευε ότι, από τότε που καθαίρεσαν τον Αλέξανδρο Ιωάννη Κούζα από τον θρόνο του, οι Rosetti και Μπρατιάνου χρησιμοποιούσαν τη λαϊκή τους βάση ως εργαλείο, παρακινώντας σε εξέγερση μόνο όταν οι απαιτήσεις τους δεν ικανοποιούνταν. Κοροΐδευε συχνά την προσωπολατρία με την οποία ο Rosetti περιέβαλλε μορφές του διεθνούς ρεπουμπλικανισμού, όπως τον Γαριβάλδη και τον Γαμβέτα, υποδεικνύοντας ότι οι οπαδοί τους είχαν πολύ θολή και θεωρητική εικόνα τού τι εννοείται με ένα ρεπουμπλικανικό κράτος.
Εθνικισμός
Ο Καρατζιάλε ήταν φανερός επικριτής του αντισημιτισμού, που αντιπροσωπευόταν κυρίως από τους Εθνικοφιλελεύθερους και από το νέο κίνημα του A.C. Cuza. Συνηγόρησε για την πλήρη ενσωμάτωση της εβραϊκής κοινότητας της χώρας στη ρουμανική κοινωνία. Περί το 1907 δοκίμασε και τη νομοθετική του ικανότητα, γράφοντας μία νομοθετική πρόταση να επεκτείνει το ρουμανικό κράτος την παραχώρηση υπηκοότητας σε όλους τους μόνιμους κατοίκους που είχαν στερηθεί της δικής τους υπηκοότητας και δεν απελάμβαναν της προστασίας άλλης χώρας. Η κριτική του τόσο του εθνικιστικού λόγου, όσο και της φιλελεύθερης παιδείας γέννησε θέματα για αρκετά από τα μικρότερα σατιρικά του έργα. Π.χ. συνέταξε μία παρωδία προκηρύξεως με το πρόγραμμα μιας νέας πολιτιστικής εταιρείας, της Românii Verzi (= «Πράσινοι Ρουμάνοι»), που έφθανε να ισχυρίζεται ότι «... ένα έθνος πρέπει πάντοτε να φοβάται τα άλλα έθνη». Επίσης, όπως και η Junimea, ήταν κατηγορηματικά αντίθετος με την ομάδα του August Treboniu Laurian και άλλων Τρανσυλβανών διανοουμένων που επεχείρησαν να μεταρρυθμίσουν τη ρουμανική γλώσσα εισάγοντας νέες μορφές, προφορικές και γραπτές, που στόχευαν να την επαναφέρουν πλησιέστερα στις λατινικές της ρίζες.
Συντηρητισμός και παράδοση
Παρά τη σύντομη σύνδεσή του με τους Συντηρητικούς, ο Καρατζιάλε δεν υπήρξε ίσως ποτέ πραγματικά «δικός τους» και απλώς έλπιζε ότι το κόμμα θα άνοιγε τον δρόμο για τις μεταρρυθμίσεις που διακήρυτταν οι Πάνου και Αλεξάντρου Λαχοβάρι. Μετά την απογοήτευσή του από την ανικανότητά τους να προάγουν την αλλαγή, άρχισε να υποστηρίζει τον Τάκε Ιονέσκου και την ομάδα του.
Ο Καρατζιάλε βρίσκεται σε αντίθεση με τους άλλους μεγάλους συγγραφείς της γενεάς του, ακόμα και με τους φίλους του, Εμινέσκου, Ιοάν Σλαβίτσι, Ντελαβραντσέα και τον ιδρυτή του περιοδικού Sămănătorul, Αλεξάντρου Βλαχούτα, που προπαγάνδιζαν μία επιστροφή στην αγροτική σφαίρα και στις παραδόσεις της. Στο περιοδικό του Moftul Român, διακωμώδησε τους αρχαϊσμούς του Ντελαβραντσέα, ενώ κατά τα ύστερά του χρόνια αμφισβήτησε την αισθητική αξία του θεατρικού έργου του τελευταίου Apus de soare, που είχε μεσαιωνικό θέμα. Εξέχοντες εθνικιστές και λάτρεις της παραδόσεως έτειναν να είναι επιφυλακτικοί στην αποτίμηση των λογοτεχνικών συνεισφορών του Καρατζιάλε, π.χ. ο φίλος του ο Εμινέσκου και ο ιστορικός και μετέπειτα πρωθυπουργός Νικολάε Γιόργκα.
Παρόλα αυτά, ο Καρατζιάλε υπήρξε σύμφωνα με τον Ζαριφόπουλο ένας παθιασμένος υπερασπιστής των παραδόσεων. Ο Βιάνου επίσης παραθέτει παραδείγματα από τα οποία διαφαίνεται ότι ο συγγραφέας τιμούσε την ορθόδοξη χριστιανική του ταυτότητα, επικαλούμενος συχνά τον Θεό και τους αγίους, τόσο στην ιδιωτική ζωή του, όσο και στα γραπτά του. Σύμφωνα με τον Σλαβίτσι, ο Καρατζιάλε όριζε τον εαυτό του ως «τα ορθά πιστεύοντα Χριστιανό» και διαφωνούσε με τον Εμινέσκου πάνω στη φύση της θρησκείας (σε εποχή που ο ποιητής ήταν παθιασμένος με τη μελέτη του βουδισμού). Ο Cioculescu απεκάλεσε αυτή την τάση «πρωτόγονη θρησκευτικότητα». Ο Καρατζιάλε πίστευε επίσης ότι η τύχη και το πεπρωμένο εκδηλώνονταν στη ζωή και το διήγημά του Cănuţă om sucit για έναν παροιμιωδώς άτυχο τύπο, πιστεύευαι ότι αναφερόταν στον συγγραφέα του. Οι προλήψεις του συνοδεύονταν από φοβίες, ιδίως πυροφοβία και νοσοφοβία (Cioculescu, σ. 7).
Ο Καρατζιάλε και οι μοντερνιστές
Ο Ι.Λ. Καρατζιάλε ήταν επικριτικός κατά λογοτεχνικών πειραματισμών και των νεώτερων σταδίων του μοντερνισμού. Σε αυτή τη βάση, διακωμωδούσε επίμονα το ύφος του Αλεξάντρου Ματσεντόνσκι, ιδιαίτερα μετά την υιοθέτηση του συμβολισμού από τον τελευταίο. Πολλά από τα ποιήματα του ίδιου του Καρατζιάλε, ειδικότερα τα σατιρικά του Moftul Român μετά το 1901, παρωδούσαν τους ρουμανικούς συλλόγους συμβολιστών και τον παρνασσισμό του Literatorul του Μαντσεντόνσκι.
Ως συντάκτης στο λογοτεχνικό ένθετο του Epoca, αρνήθηκε να δημοσιεύσει ένα περιγραφικό ποίημα του νεαρού τότε Γκάλα Γκαλακτίον (Γ. Πισκουλέσκου, 1879-1961), ισχυριζόμενος ότι αυτό δεν ήταν ποίηση. Προς τα τέλη της ζωής του, επέκρινε ανοικτά τη νέα γενιά των συμβολιστών, των οποίων η δουλειά, έγραψε, ανήκε στην «εκκλησία» του Βέλγου ποιητή Μωρίς Μαίτερλινκ.
Ωστόσο, ο Καρατζιάλε δεν ήταν τελείως αντίθετος σε νέες τάσεις στην ποίηση και στην τέχνη γενικότερα: Σύμφωνα με τον ποιητή και διανοητή Τουντόρ Αργκέζι, θαύμαζε τα έργα του Στεφάν Λουκιάν, ενός μεταϊμπρεσιονιστή ζωγράφου, οι πίνακες του οποίου εκτίθεντο συχνά σε γκαλερί του Βουκουρεστίου.
Ο Καρατζιάλε και η Αριστερά
Μετατοπιζόμενος προς την Αριστερά κατά τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του, ο συγγραφέας διατηρούσε επαφές με τους σοσιαλιστές, αλλά ήταν αμφίσημος ως προς την κριτική των στόχων τους. Καθώς σημειώνει ο Cioculescu, καλωσορίζει τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς σε ένα από τα κομμάτια του στο Moftul Român. Κείμενά του φιλοξενήθηκαν στο σοσιαλιστικό περιοδικό România Muncitoare. Κατά τη διατύπωση του κριτικού λογοτεχνίας και κοινωνιολόγου Γκαραμπέτ Ιμπραϊλεάνου, «κάποια εποχή μετά το 1890 ο Καρατζιάλε φλέρταρε για λίγο με τον σοσιαλισμό».
Ωστόσο, την ίδια περίοδο ο Καρατζιάλε παρωδούσε αρκετούς μαχητικούς σοσιαλιστές, αναφερόμενος σε έναν από τους ηγέτες τους με το περιπαικτικό παρατσούκλι «Εντγκάρ Σπανακίδης» (Spanachidi). Αντιθέτως, η χαλαρή σύνδεσή του με τον Γκεόργκε Πάνου σηματοδότησε μία επιστροφή στον ριζοσπαστισμό. Συμμετέσχε σε εκστρατεία υπέρ του καθολικού δικαιώματος ψήφου και μιας πλήρους αγροτικής μεταρρυθμίσεως, κάτι που ερχόταν σε σύγκρουση με τις απόψεις που είχε εκφράσει νωρίτερα στη ζωή του.
Σε ένα από τα άρθρα του ο Καρατζιάλε σχολίασε ειρωνικά τις μαρξιστικές απόψεις του φίλου του Κονσταντίν Ντομπροτζεάνου-Γκερέα, μολονότι διατήρησε τη φιλία τους. Ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την ανάμιξη του Ντομπροτζεάνου-Γκερέα στην υπόθεση του θωρηκτού «Ποτέμκιν» το 1905, αφού ο Γκερέα αποφάσισε να βοηθήσει τους στασιαστές ναυτικούς του όταν αυτοί έφθασαν στην Κωνστάντζα. Μετά τη μετανάστευσή του στη Γερμανία, ο Καρατζιάλε προσπάθησε επανειλημμένα να πείσει τον Ντομπροτζεάνου-Γκερέα και την οικογένειά του να εγκαταλείψουν τη Ρουμανία και να έλθουν να τον βρουν στο εξωτερικό. Παρόλα αυτά, επέκρινε τον φιλόσοφο όταν αυτός αρνήθηκε να παρασημοφορηθεί από τον βασιλιά της Ρουμανίας Κάρολο Α΄ το (1909). Περί το 1907 ο Καρατζιάλε ενδιαφέρθηκε και για τις δραστηριότητες του Κριστιάν Ρακόφσκι, ο οποίος προσπαθούσε τότε να επιστρέψει στη Ρουμανία, και παρακολουθούσε στενά τα νέα των οδομαχιών των οπαδών του με τις αρχές.
Ο χαρακτήρας του στο έργο του
Εξομολογούμενος σε κάποια στιγμή ότι «ο κόσμος ήταν το σχολείο μου», ο Καρατζιάλε καμουφλάριζε το υπόβαθρό του και το κριτικό του μάτι ως μέσο για να ενσωματώνεται σε κάθε περιβάλλον που συναντούσε, ακόμα και στους τρόπους του. Ενθάρρυνε έτσι την οικειότητα, επιτρέποντας στους ανθρώπους να αποκαλύπτουν τις ιστορίες τους, τα κίνητρά τους και την κουλτούρα τους. Ο Βιάνου γράφει: «Ο άνθρωπος ήταν και τέλειος ηθοποιός, αγέλαστος είρωνας (pince-sans-rire)... ...μέχρι σημείου που οι συνομιλητές του δεν ήταν ποτέ βέβαιοι αν τους μιλούσε σοβαρά ...». Σε κείμενό του (1899) καλωσόρισε τους διάσημους ηθοποιούς Ελεονόρα Ντούζε και Jean Mounet-Sully στο Βουκουρέστι μιμούμενος το υπερβολικό ύφος άλλων θεατρικών χρονικογράφων — το άρθρο τελείωνε με τον Καρατζιάλε να εξομολογείται ότι στην πραγματικότητα δεν είχε δει τους δύο να παίζουν. Και άλλοτε, για να σχολιάσει τη λογοκλοπή, παρώδησε το δικό του Ο făclie de Paşte, το οποίο μετέτρεψε στο σκετς Noaptea Învierii.
Στο 1907, din primăvară până în toamnă, το ύστερο και απογοητευμένο έργο του, επιτέθηκε στην παραδοσιακή τάξη των «πελατών» των πολιτικών, με μία θέση που κατά τον Βιάνου προσδιορίζει και το σημείο εστιάσεως των άλλων του έργων: "«πλέμπες ανίκανες να εργαστούν, φτωχοποιημένοι μικρέμποροι και πλανόδιοι πωλητές, επικίνδυνοι μικροπρεπείς αγκιτάτορες των χωριών κοντά σε πόλεις... ...και μετά το υβριδικό προϊόν όλων των σχολικών τάξεων, ημιμαθείς διανοούμενοι, δικηγόροι και δικηγορίσκοι, καθηγητές, δάσκαλοι και δασκαλίσκοι, ημιαναλφάβητοι και αποσχηματισμένοι παπάδες, τελείως αναλφάβητοι δάσκαλοι — όλοι τους θεωρητικοί της μπιραρίας. Μετά έρχονται οι μεγάλοι δημόσιοι λειτουργοί και οι μικροί υπάλληλοι.»"
Η απευθείας κριτική παρ'όλα αυτά είναι σπάνια στα θεατρικά έργα του Καρατζιάλε: ο Βιάνου πίστευε ότι ίχνη της υπάρχουν στα Ο scrisoare pierdută («την πιο σκληρή από τις σάτιρές του») και Grand Hotel "Victoria română" («την πιο πικρή»). Πολλές φορές ο συγγραφέας έδειξε ή και όρισε τον εαυτό του ως συναισθηματικό τύπο, ενώ η μετριοφροσύνη του αναγνωριζόταν από αρκετούς από τους φίλους του. Ο Βιάνου σημείωσε ότι, μαζί με το χριστιανικό του ήθος, τα παραπάνω συνέβαλλαν στην απόμακρη, ήρεμη και συχνά συμπαθητική συνολική αντιμετώπιση της κοινωνίας.
Θεωρητικές πλευρές
Η μορφή του ρεαλισμού που προτιμούσε ο συγγραφέας τοποθετεί τύπους χαρακτήρων στο κέντρο της λογοτεχνικής του δημιουργικότητας, υπό την επίδραση του κλασικισμού. Αρκετοί κριτικοί έχουν γράψει ότι το Momente şi schiţe και όλα τα δράματά του παρέχουν κάποια από τα πρώτα αληθινά πιστευτά πορτρέτα στη ρουμανική λογοτεχνία. Ο Βιάνου υπογράμμισε ότι τα κλασικιστικά πρότυπα στο έργο του Καρατζιάλε είναι περιορισμένα, υποδεικνύοντας ότι ο συγγραφέας άφησε την έννοια των «γενικών τύπων» προς αναζήτηση των «κοινωνικών τύπων». Κατά τον κριτικό Γκεόργκε Καλινέσκου «η τυπολογική δομή είναι παρούσα στο έργο του Καρατζιάλε ως υποστηρικτική δομή, χωρίς να είναι ουσιώδης».
Κατά τον Βιάνου η παγκόσμια ανθρώπινη φύση ήταν σημαντική για τον Καρατζιάλε, αλλά δεν γινόταν αμέσως προφανής. Ο Βιάνου ερεύνησε τον τρόπο με τον οποίο ο Καρατζιάλε ολοκλήρωσε το Ο scrisoare pierdută: ο συγγραφέας ήταν επί μακρόν αναποφάσιστος για το ποιο πρόσωπο του έργου θα νικούσε στην εκλογική μάχη, αλλά προτίμησε τον Agamiţă Dandanache, τον υπέργηρο ριζοσπάστη, επειδή η νίκη του θα προσέδιδε στο έργο περισσότερο βάθος. Σύμφωνα με τον Καρατζιάλε, ο Dandanache ήταν «πιο χαζός» από τον αδαή πολιτικό Tache Farfuridi και ταυτόχρονα «πιο κατεργάρης» από τον χωρίς αρχές κυνικό δημοσιογράφο Nae Caţavencu.
Κατά την άποψη του Βιάνου το Momente şi schiţe ήταν πιο ασαφές από αυτή την πλευρά, δίνοντας μικρή ιδέα για τα ήθη και τις νοητικές καταστάσεις, ενώ οι άλλες, μεγαλύτερες νουβέλες αποτύπωναν συναισθήματα και κάποτε παρείχαν πρόσθετες λεπτομέρειες. Σύμφωνα επίσης με τον Βιάνου, ο Καρατζιάλε, αντίθετα με τους νατουραλιστές, γενικά δεν ενδιαφερόταν να προσφέρει στον αναγνώστη πρόσβαση στο ψυχολογικό υπόβαθρο των ηρώων του — εκτός από τα έργα Năpasta, Păcat και Ο făclie de Paşte, υιοθέτησε την ψυχολογική τεχνική σε σατιρικά έργα, ως μέσο παρωδίας της χρήσεώς της. Παρόμοια άποψη εκφράζει ο κριτικός Σιλβιάν Ιοσιφέσκου, που τονίζει επίσης ότι ο Καρατζιάλε πάντοτε απέφευγε την πλήρη εφαρμογή της τεχνικής των νατουραλιστών, ενώ ο Καλινέσκου πίστευε πως τα κίνητρα των ηρώων στο Ο făclie de Paşte είναι στην πραγματικότητα σχετικά με τη φυσιολογία και την εθνολογία τους.
Ο Μαγιορέσκου αρεσκόταν ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο ο Καρατζιάλε εξισορροπούσε την προσωπική του οπτική με τις γενικές τάσεις που τόνιζε: μιλώντας για τον Leiba Zibal, τον Εβραίο στο Ο făclie de Paşte που υπερασπίζεται τον εαυτό του από φόβο, τον συνέκρινε με τον Σάιλοκ του Σαίξπηρ. Σημείωσε ότι, παρ' όλες τις διαφορές στο ύφος των δύο συγγραφέων, αμφότεροι οι χαρακτήρες τους αντιπροσωπεύουν τον εβραϊκό λαό ως σύνολο. Αυτό υποστηρίζεται και από τον Κονσταντίν Ντομπροτζεάνου-Γκερέα.
Αλληγορίες
Με τον Βεντουριάνο εξάλλου, ο Καρατζιάλε εισάγει την κριτική του φιλελεύθερου δημοσιογράφου και των δικηγόρων. Ως φοιτητής της νομικής, ο Βεντουριάνο συνεισφέρει άρθρα μακροσκελή και υπερβολικά στον ρεπουμπλικανικό τύπο, που θυμίζουν αυτά του C.A. Rosetti και των συνεργατών του. Πιο σύνθετος τέτοιος χαρακτήρας είναι ο Nae Caţavencu στο Ο scrisoare pierdută, ο οποίος χρησιμοποιώντας φρασεολογία των «Κόκκινων», επιτίθεται σε πολιτικούς όλων των παρατάξεων με θορυβώδη σχόλια και καταφυγή στον εκβιασμό. Επωφελείται από τις μετριοπαθείς συμπεριφορές των αντιπάλων του για να αυτοανακηρυχθεί ως προοδευτικός πολιτικός και το επιτυγχάνει: διαδηλώνει έχοντας γύρω του μία ομάδα δασκάλων και άλλων δημόσιων υπαλλήλων. Ο μόνος άνθρωπος που μπορεί να σταματήσει την άνοδό του είναι ο Dandanache, ένας παλαιός επαναστάτης του 1848, που, έχοντας αποτραβηχθεί από την πολιτική, επανέρχεται όταν οι φατρίες χρειάζονται τη μετριοπαθή παρουσία του ως τρίτο πόλο και, παρότι υπέργηρος, έχει τεράστια εμπειρία στους εκβιασμούς. Ο Στεφάν Καζιμίρ συνέδεσε τον Dandanache με μία νέα αριστοκρατία, που δημιουργήθηκε γύρω από την πρώτη γενεά Ρουμάνων φιλελευθέρων. Ο τρίτος ανταγωνιστής πολιτικός, ο Tache Farfuridi (προφανής η ελληνική καταγωγή του ονόματος, που στα ελληνικά θα ήταν «Τάκης Φαρφουρίδης»), έχει περιγραφεί από τον Καζιμίρ ως ένας κονφορμίστας που αναζητά τον εαυτό του, με τον τρόπο του ήρωα Joseph Prudhomme του Γάλλου θεατρικού συγγραφέα Ανρύ Μονιέ (1799-1877). thumb|285px|Ο «πραγματικός Μίτικα» σε σκίτσο του 1909 από τον Τεοντορέσκου-Σιόν: Το ερειπωμένο σπίτι του σε αντίθεση με τον «μοδάτο» τρόπο ζωής του. Γραμμένο ανάμεσα στις δύο αυτές κωμωδίες, το έργο Conu Leonida faţă cu reacţiunea απεικονίζει τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της ρεπουμπλικανικής ρητορικής πάνω στο συναρπασμένο της ακροατήριο, μέσα από τα λόγια και τις πράξεις ενός συνταξιούχου του δημοσίου, του Λεωνίδα, που υποστηρίζει πως η «Κόκκινη» δημοκρατία θα δώσει σύνταξη σε όλους και επιπλέον «μορατόριουμ» στις αποπληρωμές χρεών. Ο κριτικός Σερμπάν Τσιοκουλέσκου σημειώνει πως αυτές οι υποσχέσεις είχαν ήδη διατυπωθεί στην πραγματικότητα και εκδοθεί ως πολιτικό πρόγραμμα από κάποιον ξεχασμένο ουτοπικό σοσιαλιστή ονόματι Piţurcă. Τελικώς ο Λεωνίδας πείθεται ότι η επανάσταση δεν μπορεί να επίκειται, αφού οι αρχές έχουν απαγορεύσει τους πυροβολισμούς μέσα στα όρια των πόλεων. Παρόμοιες απόψεις με τον Λεωνίδα εκφέρει ένας από τους δευτεραγωνιστές στο έργο D-ale carnavalului, ο «Κατιντατούλ», που έχει μία θολή γνωριμία με τις αρχές του υποκειμενικού ιδεαλισμού και του υλισμού.
Αρκετοί άλλοι ήρωες του Καρατζιάλε έχουν παραδοσιακά θεωρηθεί αλληγορίες των κοινωνικών τάξεων και τοπικών ταυτοτήτων. Από τους γνωστότερους είναι ο Μιτίκα (= «Δημητράκης»), που αντιπροσωπεύει τους μέσους Βουκουρεστιώτες, τους κατοίκους της Βλαχίας, ή της Μουντενίας γενικότερα. Υποκριτής και φαινομενικά επιπόλαιος, ο Μιτίκα εκφράζεται μέσα από πλατειασμούς ή στερεότυπα που νομίζει ότι είναι έξυπνα και, σκιαγραφώντας μία τάση που πρωτοπεριέγραψε ο Καρατζιάλε στο Moftul Român, απορρίπτει γρήγορα όλα τα σημαντικά θέματα που αντιμετωπίζει. Παρόμοια, ο δάσκαλος Μάριος Ροστογκάν αντιπροσωπεύει τους απόδημους από την Τρανσυλβανία, που συμπαθούσαν το φιλελεύθερο ρεύμα. Ο λόγος του, μέσα από τον οποίο ο συγγραφέας σαρκάζει τις φιλελεύθερες αρχές σχετικά με τη ρουμανική εκπαίδευση, επικεντρώνεται στην παραθεώρηση του περιεχομένου και στην τάση για απομνημόνευση άσχετων λεπτομερειών. `Εχει προταθεί ότι ο Ροστογκάν βασίζεται τουλάχιστον εν μέρει σε ένα πραγματικό πρόσωπο, τον Βασίλε Γκριγκόρε Μποργκοβάν, εκπαιδευτικό γεννημένο στην Τρανσυλβανία και κάτοικο του Ντρομπέτα-Τούρνου Σεβερίν.
Σε μερικά διηγήματα και σκετς του ο Καρατζιάλε χρησιμοποιεί ένα άλλο ιδιαίτερο θέμα της Junimea, διερευνώντας τη λαμπερή αλλά επιπόλαιη επίδραση του «μοντέρνου» στην ανώτερη τάξη.
Επιπλέον τάσεις και χαρακτήρες
Τα άγχη κατέχουν κεντρική θέση σε αρκετά από τα έργα του Καρατζιάλε. Από ενωρίς, η λεπτεπίλεπτη ανάλυσή του για τον αναπτυσσόμενο τρόμο στο Ο făclie de Paşte κέρδισε τον έπαινο του Κονσταντίν Ντομπροτζεάνου-Γκερέα. Σε πολλές ιστορίες και σκετς του συγγραφέα, οι ήρωες οδηγούνται στην απελπισία από την ανικανότητά τους να ελέγξουν αληθινές ή υποτιθέμενες αλλαγές στο περιβάλλον τους. Παραδείγματα είναι ο Λέιμπα Ζιμπάλ, ο Stavrache στο În vreme de război και ο Anghelache (το θύμα της αυτοκτονίας στο Inspecţiune..., μέρος του Momente şi schiţe). Ο Σερμπάν Τσιοκουλέσκου αναφέρεται σε αυτούς τους τρεις ως τους «μεγάλους νευρωτικούς» του Καρατζιάλε, ενώ ο Ιοσιφέσκου τοποθετεί τους Ζιμπάλ και Stavrache στα όρια της παράνοιας. Ανάμεσα στους «τρελούς» χαρακτήρες του συγγραφέα, ο Καλινέσκου προσμετρά τα πρόσωπα ιστοριών όπως η 1 Aprilie, όπου μία Πρωταπριλιά τελειώνει με ένα φόνο, και οι Două loturi, όπου ο ταμίας Λεφτέρ Ποπέσκου περνά τη δοκιμασία να έχει χάσει τον λαχνό του που κερδίζει.
Το άγχος για επικείμενα συμβάντα σφίγγει τα βασικά πρόσωπα στο Conu Leonida faţă cu reacţiunea και έχει επίδραση στη γυναικεία συμπεριφορά όπως αυτή παρουσιάζεται σε όλες τις άλλες κωμωδίες του συγγραφέα. Οι βασικοί πρωταγωνιστές του D-ale carnavalului κινούνται από ένα ιδιαίτερο είδος φόβου, που τους οδηγεί να δρουν παράλογα : Ο Ιάνκου Πάμπον, βοηθός κουρέα και πρώην αστυνομικός, και το γυναικείο του αντίστοιχο, η ρεπουμπλικανή των προαστίων Μίτα Μπαστόν, είναι αποφασισμένοι να αποκαλύψουν τις ερωτικές αποδράσεις των συντρόφων τους και η φρενητιώδης έρευνά τους συνδυάζει πραγματικά στοιχεία με πλάσματα της φαντασίας τους, εκρήξεις οργής με στιγμές πικρού διαλογισμού, και βίαιες απειλές με περιόδους παραίτησης. Παραδείγματα χαρακτήρων με ίχνη αυτού του είδους συμπεριφοράς έχουν σημειωθεί σε άλλα έργα του Καρατζιάλε: ο «Φαρφουρίδης» παρουσιάζεται εξαιρετικά προσεκτικός προς όλες τις απρογραμμάτιστες αλλαγές, ενώ καταναλώνει πολλή ενέργεια στο να διατηρεί μία άσκοπη καθημερινή ρουτίνα.
Πολλά από τα κείμενα του συγγραφέα αναπαράγουν συζητήσεις ανάμεσα σε υπαλλήλους εκτός υπηρεσίας, που συνήθως παίρνουν τη μορφή γενικευμένων και ιδιότυπων εφόδων σε θέματα πολιτισμού ή πολιτικής. Πολλά πρόσωπα στα σκετς του ισχυρίζονται ψευδώς ότι είναι προσωπικοί φίλοι σημαντικών πολιτικών της εποχής τους, ή ότι έχουν πρόσβαση στα ιδιαίτερα γραφεία της πολιτικής και της δημοσιογραφίας. Παρότι συχνά τρομάζουν από πολιτικές ή κοινωνικές εξελίξεις, τείνουν να τις τακτοποιούν γρήγορα και πολλές φορές ενθαρρύνουν ο ένας τον άλλο κατά τις πολύωρες παραμονές τους στην υπαίθρια μπιραρία. Σε μία περίπτωση, ο Καρατζιάλε επινοεί τον Καρακούντι, ένα δημοσιογράφο που γράφει τα αισθησιακά άρθρα του ενώ ξεκουράζεται στο πάρκο.
Η περσόνα του ίδιου του συγγραφέα βρίσκεται σε πολλά έργα του. Εκτός από ανιχνευόμενες «αυτοπροσωπογραφίες» του στο Cănuţă om sucit και αλλού, δημιούργησε τον διάσημο χαρακτήρα του Νενέα Ιάνκου (δηλαδή του θείου Ιάνκου), από το υποκοριστικό του ονόματός του και της ιδιότητάς του ως τακτικού πελάτη των υπαίθριων μπιραριών. Εισάγει αρκετά πρόσωπα στο Momente şi schiţe ως προσωπικούς φίλους και γαρνίρει τις ιστορίες με προσωπικές λεπτομέρειες. Αργότερα στη ζωή του έφθασε να ομολογήσει ότι η υπόθεση με τους Βεντουριάνο, Dumitrache και τη σύζυγο του Dumitrache Βέτα βασίσθηκε μερικώς πάνω σε μία ερωτική ατυχία του ως νέου.
Λογοτεχνικές επιρροές
Πέρα από τους πολλούς συγγραφείς των οποίων τα έργα μνημονεύει, μετέφρασε ή παρωδεί, ο Ι.Λ. Καρατζιάλε έκτισε πάνω σε μία τεράστια λογοτεχνική κληρονομιά. Σύμφωνα με τον ιστορικό της λογοτεχνίας Στεφάν Καζιμίρ: «Κανένας συγγραφέας δεν είχε ποτέ τόσο μεγάλο αριθμό προδρόμων, ακριβώς όπως καμιά άλλη καλλιτεχνική σύνθεση δεν ήταν πιο οργανική και πιο αυθόρμητη.».
Πρώτα και πάνω από όλα ένας άνθρωπος του θεάτρου, ο Καρατζιάλε γνώριζε καλά το έργο όλων των προηγούμενων θεατρικών συγγραφέων, από τον Σαίξπηρ μέχρι τους ρομαντικούς, ενώ τον επηρέασε πολύ το γαλλικό βοντβίλ (Vianu, τόμος I, σ. 310). Εφάρμοσε την έννοια του «καλοκαμωμένου έργου» (pièce bien faite) όπως ορίσθηκε από τον theorized by Εζέν Σκριμπ, ενώ επηρεάσθηκε από τη δραματουργία των Εζέν Λαμπίς και Βικτοριέν Σαρντού. Αναφέρεται ότι ο Λαμπίς ήταν ο αγαπημένος του συγγραφέας.
Ο ίδιος ο Καρατζιάλε ανέφερε τον Τσιλιμπί Μοϊσέ (1812-1870), έναν Εβραίο πλανόδιο πραματευτή της Βλαχίας, ως μία πρώιμη επιρροή, ενθυμούμενος πως παιδί ακόμα διάβαζε τα μονόστιχα αστεία του και τα εκτιμούσε ως εξαιρετικά δείγματα πολύ συμπυκνωμένου χιούμορ. Παρόμοια εντυπωσιασμένος ήταν από τα έργα του συνθέτη και ποιητή Αντόν Παν, του οποίου τα κατορθώματα εξυμνούσε σε συζητήσεις με τους συνεργάτες του περιοδικού Convorbiri Critice. Ο Νικολάε Φιλίμον (1819-1865), για τον οποίο ο Καρατζιάλε εκδήλωνε τον θαυμασμό του, ήταν ο συγγραφέας διηγημάτων τα οποία αρκετοί συγγραφείς έχουν προσδιορίσει ως λιγότερο ολοκληρωμένες εκδοχές του Rică Venturiano. Παρόμοια σύνδεση έχει γίνει ανάμεσα στα μονόπρακτα του Ηλιάδη Ραντουλέσκου, στα οποία γελοιοποιούνται οι Τρανσυλβανοί συγγραφείς, και στον ήρωα του Καρατζιάλε Μάριο Ροστογκάν. Ο ύστερος θαυμασμός του Καρατζιάλε για τον Μπογκντάν Πετριτσέικου Χασντέου συνδεόταν επίσης με συγγένειες στο ύφος των κωμωδιών, όπως και η συντροφιά του με τον Ιακόμπ Νεγκρούζι (επίσης συγγραφέα σαρκαστικών κειμένων που σατίριζαν τους φιλελεύθερους πολιτικούς και δικηγόρους).
Ο Καρατζιάλε πιστεύεται επίσης ότι χρησιμοποίησε και ανέπτυξε αρκετές θεματικές που προϋπήρχαν στο ρουμανικό θέατρο, όπως στον κωμωδιογράφο Τεοντόρ Μύλερ (Myller), ιδίως με το έργο του Fata lui Chir Troancă (= «Η θυγατέρα του Kir Troancă»). Ο Καρατζιάλε ήταν μάλλον πολύ οικείος με τις κωμωδίες που είχαν συγγράψει οι δύο θείοι του, Κοστάτσε Καρατζιάλε (1815-1877) και Ιόργκου Καρατζιάλε, που ανέπτυξαν θέματα τα οποία ο ίδιος αργότερα εξερεύνησε σε βάθος. Ανάμεσα στους ελάσσονες δραματουργούς του 19ου αιώνα των οποίων οι κωμωδίες ήταν οικείες στον συγγραφέα, και σε πολλά παρόμοιες με τις δικές του, ήταν ο Κοστάτσε Χαλεπλιού. Μία άλλη συχνά αναφερόμενη επιρροή είναι ο αντίπαλός του Βασίλε Αλεκσάντρι, του οποίου τα έργα της συλλογής Coana Chiriţa αποτελούν μία πρώιμη κριτική του εκδυτικισμού. Ωστόσο, οι δύο συγγραφείς διαφέρουν σε πολλά, με τον Καρατζιάλε να έχει πιο σύνθετο ρόλο και να παρατηρεί μία πιο πολυσύνθετη κοινωνία.
Κατά την παραμονή του στο Βερολίνο ο Ι.Λ. Καρατζιάλε αγόρασε τα σκίτσα των Γάλλων καλλιτεχνών Ονορέ Ντωμιέ και Πωλ Γκαβαρνί. Σύμφωνα με τον Καζιμίρ, είναι πιθανό ότι γνώριζε το έργο του Ντωμιέ από παλιά, καθώς αρκετά πρόσωπα που γελοιογράφησε ο Γάλλος φέρουν αξιοσημείωτη ομοιότητα με τα κείμενά του.
Ο Καρατζιάλε ήταν επίσης ενήμερος και δεκτικός ως προς τα έργα των συγχρόνων του και των καινοτομιών τους. Οι λογοτεχνικές δημιουργίες του Εμίλ Ζολά υπήρξαν μία αξιοσημείωτη πηγή εμπνεύσεων: Ο Γκεόργκε Καλινέσκου προτείνει τόν Καρατζιάλε και τον Μπάρμπου Στεφανέσκου Ντελαβραντσέα ως τους βασικούς αντιπροσώπους του ύφους του Ζολά στην τοπική λογοτεχνία. Από την άλλη, ο Κονσταντίν Ντομπροτζεάνου-Γκερέα πίστευε ότι τα εργα Năpasta και Ο făclie de Paşte έδειχναν την «αρκετά εμφανή επίδραση» του Ντοστογιέφσκι. Αργότερα ο Καρατζιάλε θα ανακαλύψει τη λογοτεχνία του Ανατόλ Φρανς — σύμφωνα με τον Ζαριφόπουλο, τα θέματα του γαλλικού ανθρωπισμού χρησίμευσαν ως πρότυπα για κάποια από τα κείμενα φανταστικής λογοτεχνίας του Καρατζιάλε.
Συζητώντας τα ύστερα έργα του συγγραφέα, ο Βιάνου σημειώνει ότι θυμίζουν ένα από τα ύστερα έργα του Σαίξπηρ, ενώ ο Τσιοκουλέσκου πιστεύει ότι έχουν έμμεσα εμπνευσθεί από τα έργα του Πόε.
Η κληρονομιά του στον πολιτισμό
Οι έρευνες του συγγραφέα στον ρουμανικό πολιτισμό έδωσαν και μία επακριβή καταγραφή της ρουμανικής γλώσσας όπως αυτή ομιλείτο στην εποχή του, με δείγματα διαλέκτων, τζάργκον, αργκό, κλπ..
Ο Καρατζιάλε άσκησε διαχρονική επιρροή στο ρουμανικό χιούμορ, αλλά και στην ίδια την εικόνα που έχουν οι Ρουμάνοι για τους εαυτούς τους. Οι κωμωδίες του και οι διάφορες ιστορίες του έχουν δώσει σειρά από γνώριμες φράσεις, πολλές από τις οποίες είναι συχνές στη χρήση τους ακόμα και σήμερα. Ωστόσο, ο επικριτικός χαρακτήρας του τον τοποθετεί σε μάλλον υποδεέστερη αναλογικά θέση στα σχολικά βιβλία της Ρουμανίας και την ακαδημαϊκή συζήτηση, μία τάση που υιοθέτησε τόσο η Σιδηρά Φρουρά (το κυριότερο φασιστικό κίνημα της Ρουμανίας), όσο και το κομμουνιστικό καθεστώς.
Παράλληλα, οι τεχνικές του Καρατζιάλε επηρέασαν Ρουμάνους θεατρικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα όπως οι Μιχαήλ Σορμπούλ, Βίκτορ `Ιόν Πόπα, Μιχαήλ Σεμπαστιάν και Γκεόργκε Ζαμφιρέσκου, αλλά και σκηνοθέτες με πρώτους τους Κονσταντίν Νοταρά και Πάουλ Γκούστι. Αρκετά από τα θεατρικά του υπήρξαν το θέμα δοκιμίων του σκηνοθέτη Σίκα Αλεξαντρέσκου. Τα διηγήματα και οι νουβέλες του Καρατζιάλε ενέπνευσαν συγγραφείς όπως οι Ιοάν A. Μπασαραμπέσκου, Γκεόργκε Μπραέσκου, Ιοάν Αλ. Μπρατέσκου-Βοϊνέστι, Ντουμίτρου Πατρασκάνου, I. Πελτζ και, μεταγενέστερα, οι Ρ. Κοζάσου, Ιοάν Λακούστα και Χόρια Γκαρμπέα. Σύμφωνα με διάφορους συγγραφείς, ο Καρατζιάλε ήταν επίσης ένας πρόδρομος του θεάτρου του παραλόγου και έχει καταγραφεί ως επίδραση από τον δημιουργό του θεάτρου αυτού Ευγένιο Ιονέσκο. Ωστόσο, η Ε. Λάζαρ προτιμά να συγκρίνει τον Καρατζιάλε όχι με τον συνάδελφό του θεατρικό συγγραφέα Ιονέσκο, αλλά με τον γνωστότερο (του Καρατζιάλε) συγγραφέα Παναΐτ Ιστράτι, αναδεικνύοντας τα εξής κοινά σημεία (έστω όχι λογοτεχνικά):
Θεατρικά έργα του Ι.Λ. Καρατζιάλε έχουν μεταφρασθεί στην ελληνική γλώσσα και έχουν ανεβεί σε θέατρα της Ελλάδας. Οι πρώτες ελληνικές μεταφράσεις έργων του έγιναν στην Κωνστάντζα από τον Θρακιώτη γιατρό `Εκτορα Σαραφίδη (1872-1950). Το πρώτο θεατρικό έργο του Καρατζιάλε που παίχθηκε στην Ελλάδα ήταν το δράμα «Η συμφορά» (Năpasta), που παρουσιάσθηκε το 1933 στη Μυτιλήνη. Αναφέρεται επίσης ότι το «Χαμένο γράμμα» (Ο scrisoare pierdută) ανέβηκε στην Ελλάδα το 1959.
Αντίθετα με τον Ιονέσκο, έξω από τη Ρουμανία η επίδραση των θεατρικών έργων του Ι.Λ. Καρατζιάλε ήταν περιορισμένη: Ο οδηγός Cambridge Paperback Guide to Theatre του 1996 το αποδίδει στα «τεχνικά» προβλήματα που θέτουν οι μεταφράσεις, αλλά και στην τάση του ανεβάσματος των έργων του ως έργων εποχής.
Αρκετοί συγγραφείς έχουν γράψει για τον Ι.Λ. Καρατζιάλε. Μεταξύ αυτών είναι οι Οκταβιάν Γκόγκα και Ιοάν Σλαβίτσι, I. Suchianu, Λούκα Καρατζιάλε, Εκατερίνα Λογκάντι-Καρατζιάλε και Cincinat Pavelescu. Ανάμεσα στους μεταγενέστερους βιογράφους του ήταν ο Οκτάβ Μινάρ, που κατηγορήθηκε ότι είχε επινοήσει ορισμένες λεπτομέρειες για εμπορικό κέρδος. Ευθείες ή συγκαλυμμένες αναφορές στον συγγραφέα υπάρχουν και σε αρκετά λογοτεχνικά έργα, όπως σε μυθιστορήματα των Γκόγκα, Σλαβίτσι, Ν. Πετράσκου, Εμανοήλ Μπουτσούτα, Εουτζέν Λοβινέσκου, Κονσταντίν Στέρε, καθώς και σε θεατρικό έργο του Καμίλ Πετρέσκου. Το 1939 οι Μπ. Τζόρνταν και Λ. Πρεντέσκου δημοσίευσαν ένα κοινό τους μυθιστόρημα με θέμα τον Καρατζιάλε, που επικρίθηκε για το ύφος, τον τόνο και τις ανακρίβειές του. Ο διηγηματογράφος Ιοάν Μπρατέσκου-Βοϊνέστι υποθέτει ότι η ερωτική σχέση του Καρατζιάλε με τη Βερόνικα Μίκλε και η οργή του Εμινέσκου είναι το κλειδί πίσω από το ποίημα του δεύτερου Luceafărul, αλλά αυτό παραμένει αμφισβητήσιμο.
Ο συγγραφέας εκλέχθηκε μέλος της Ρουμανικής Ακαδημίας μετά τον θάνατό του, το 1948, μετά από πρόταση του μυθιστοριογράφου Μιχαήλ Σαντοβεάνου. Το 2002, με την ευκαιρία των 150 ετών από τη γέννησή του, ανακηρύχθηκε ως «έτος Καρατζιάλε» στη Ρουμανία (Anul Caragiale). Ετήσια θεατρικά φεστιβάλ προς τιμή του γίνονται στο Βουκουρέστι και στο Κισινάου. Το έργο του έχει μεταφερθεί πολλές φορές στον ρουμανικό κινηματογράφο και σε τηλεταινίες, όπως οι Două lozuri (1958) και De ce trag clopotele, Mitică? του Λουτσιάν Πιντίλιε (1981). Το 1982 μία δυτικογερμανική ταινία σε σκηνοθεσία του Ρουμάνου Ράντου Γκαρμπέα, βασισμένη στο Ο făclie de Paşte κυκλοφόρησε με τον τίτλο Fürchte dich nicht, Jakob!.
Το 1962 ένα σπίτι στο Πλοέστι μετατράπηκε σε μουσείο προς τιμή του Καρατζιάλε (η «Οικία Ντομπρέσκου»). Το σπίτι όπου γεννήθηκε άνοιξε για το κοινό το 1979.
Ανάμεσα στα αγάλματα του Καρατζιάλε σε δημόσιους χώρους ξεχωρίζουν ο ανδριάντας του στο Βουκουρέστι, έργο του Κονσταντίν Μπαράσκι, και προτομές στο Πάρκο Τσισμιγκίου (στο κέντρο της πρωτεύουσας) και στο Πλοέστι. Αναμνηστικές πλάκες για τον Καρατζιάλε έχουν τοποθετηθεί στο Μπουζάου και στη Γερμανία στο Hohenzollerndamm του Σένεμπεργκ.
Ο Ι.Λ. Καρατζιάλε υπήρξε το θέμα προσωπογραφιών και γελοιογραφιών από διάφορους καλλιτέχνες, και το 2007, με τη συμπλήρωση ενός πεντετούς προγράμματος στο οποίο συμμετείχαν σκιτσογράφοι από τη Ρουμανία και το εξωτερικό, ανακηρύχθηκε επισήμως «ο πλέον απεικονισμένος συγγραφέας» από το «Βιβλίο Γκίνες» (με περισσότερα από 1500 ξεχωριστά σκίτσα σε μία και μόνη έκθεση).
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Έλληνες της Ρουμανίας Κατηγορία:Ρουμάνοι θεατρικοί συγγραφείς Κατηγορία:Μέλη της Ρουμανικής Ακαδημίας
Ίμπολκ
Το Ίμπολκ είναι μία από τις τέσσερις κύριες γιορτές του προ-Χριστιανικού Κέλτικου ημερολογίου, συνδεδεμένο με τελετές γονιμότητας. Στο χριστιανικό ημερολόγιο έχει καθιερωθεί σαν εορτή της Αγίας Μπριγκίτ και σε πιο πρόσφατους καιρούς γιορτάζεται σαν γιορτή της φωτιάς, μία από τις οκτώ γιορτές, (4 ηλιακές και 4 Φωτιάς/Φεγγαριού) ή "Σάββατα" στο Νεοπαγανιστικό τροχό του χρόνου. Το Ίμπολκ, σύμφωνα με πολλούς, είναι ο πρόγονος της χριστιανικής γιορτής της Υπαπαντής και της Μέρας της Μαρμότας.
Το Ίμπολκ γιορτάζεται την 1η Φεβρουαρίου στο Βόρειο Ημισφαίριο και την 1η Αυγούστου στο Νότιο. Μερικοί νεοπαγανιστές αναφέρουν αυτη τη γιορτή στο μέσον μεταξύ του χειμερινού ηλιοστασίου και της εαρινής ισημερίας, που πέφτει πιο μετά την πρώτη εβδομάδα του μήνα. Από τη στιγμή που το κελτικό ημερολόγιο βασίζεται και στoν ηλιακό και στο σεληνιακό κύκλο, ίσως τοποθετείται στην πανσέληνο που είναι ανάμεσα στο χειμερινό ηλιοστάσιο και στην εαρινή ισημερία.
Κελτική προέλευση
Ενδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο εορταζόταν το Ίμπολκ στην Ιρλανδία υπάρχουν μέσα απ' τις λαϊκές παραδόσεις, οι οποίες συλλέχτηκαν ανάμεσα στον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού αιώνα στην αγροτική Ιρλανδία και στη Σκωτία, οι οποίες συγκρίθηκαν και με μελέτες διάφορων ατόμων στη Σκανδιναβία.
Το φεστιβάλ παραδοσιακά αναφερόταν στην γαλούχηση των προβάτων, που στη συνέχεια γεννούσαν τα πρόβατα της άνοιξης. Αυτό συνέβαινε είτε δύο βδομάδες πριν η μετά τις αρχές Φεβρουαρίου. Η ονομασία της γιορτής, στην ιρλανδική γλωσσα, σημαίνει "στην κοιλιά" (i mbolg) και αναφέρεται στην γέννα των προβάτων. Είναι όμως και κελτικός όρος για την άνοιξη. Ένα άλλο όνομα είναι Oimelc, που σημαίνει "το γάλα του προβάτου". Ακόμα αναφέρεται σαν Μπρίγκιντ, από το όνομα της θεάς των σιδηρουργών στην κελτική μυθολογία.
ΦΚ Ακτομπέ
Η ΦΚ Ακτομπέ είναι ποδοσφαιρική ομάδα από το Καζακστάν και πιο συγκεκριμένα από την πόλη Ακτομπέ. Η ομάδα ιδρύθηκε το 1967, όταν ακόμη η πόλη έφερε το Σοβιετικό όνομα Ακτγιουμπίνσκ (Актюбинск). Η ομάδα αγωνίζεται στο Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου Καζακστάν και τα χρώματά της είναι το κόκκινο και το λευκό. Λόγω της
Ίμπολκ
Κελτική προέλευση
Η γιορτή του Ίμπολκ ήταν πολύ σημαντική για τους αρχαίους κατοίκους της Ιρλανδίας. Για παράδειγμα, στην ιρλανδική περιοχή Τάρα, στους Λόφους των Αιχμαλώτων (Μount of Hostages), ο εσωτερικός θάλαμος είναι άριστα συνδεδεμένος με τον ανατέλλοντα ήλιο και του Ίμπολκ και του Σόουιν. Πρόκειται για μια γιορτή του φωτός, που αντικατοπτρίζει τη διάρκεια της ημέρας και την ελπίδα της άνοιξης. Είναι παράδοση να ανάβουν όλες οι λάμπες στο σπίτι για λίγα λεπτά και οι τελετές συχνά περιλαμβάνουν το άναμμα μεγάλης ποσότητας κεριών.
ΦΚ Ακτομπέ
Το 2019 αφαιρέθηκαν 12 βαθμοί από την ομάδα τους λόγω της οικονομικής της αδυναμίας να αποπληρώνει έγκαιρα τους μισθούς των ποδοσφαιριστών της. Ως αποτέλεσμα αυτής της αφαίρεσης βαθμών, ο σύλλογος τερμάτισε στην τελευταία θέση του πρωταθλήματος και υποβιβάστηκε. Ωστόσο τη επόμενη χρονιά, κατέκτησε τον τίτλο της χαμηλότερης κατηγορίας και επανήλθε στην κορυφαία κατηγορία της χώρας.
Τίτλοι
Η ΦΚ Ακτομπέ έχει κατακτήσει 5 φορές το πρωτάθλημα του Καζακστάν (2005, 2007, 2008, 2009, 2013), μια φορά το Κύπελλο του Καζακστάν (2008) και τρεις φορές το Σούπερ Καπ της χώρας (2008, 2010, 2014).
Ίμπολκ
Εορτή της Αγίας Μπριγκίτ
Στο μοντέρνο ιρλανδικό ημερολόγιο, το Ίμπολκ είναι συχνά γνωστό σαν η γιορτή της Αγίας Μπριγκίτ και σαν "La Feabhra": η πρώτη μέρα της Άνοιξης. Ένας λόγος είναι ότι ο Χριστιανισμός, στην προσπάθειά του να εναρμονίσει την δημοτικότητα αυτής της γιορτής μαζί με τις δικές του παραδόσεις, άλλαξε τη γιορτή του Ίμπολκ, μετονομάζοντάς την. Μια λαϊκή παράδοση που υπάρχει είναι το κρεβάτι της Αγίας Μπριγκίτ. Τα νεαρά κορίτσια του χωριού φτιάχνουν μια κούκλα από καλαμπόκι, που τη στολίζουν με κορδέλες και μπιχλιμπίδια. Οι πιο ηλικιωμένες γυναίκες, στη συνέχεια, φτιάχνουν ένα κρεβάτι για να ξαπλώσει η Αγία Μπριγκίτ. Την παραμονή της γιορτής, που είναι στις 31 Ιανουαρίου, οι νεαρές κοπέλες συναντιούνται σε ένα σπίτι για να ξαγρυπνήσουν όλη τη νύχτα με την κούκλα από καλαμπόκι και στη συνέχεια τις επισκέπτονται όλοι οι νεαροί άνδρες της κοινότητας, οι οποίοι πρέπει να μεταχειριστούν αυτές και την κούκλα με σεβασμό. Ταυτόχρονα,οι πιο μεγάλες γυναίκες της κοινότητας μένουν στα σπίτια τους και εκτελούν άλλες τελετές. Πριν πάνε για ύπνο, κάθε νοικοκυριό καθαρίζει το τζάκι του καλά και "χτενίζει" τις στάχτες. Το πρωί κοιτάζουν να βρουν κάποιο σημάδι στις στάχτες, που να δείχνει ότι η Μπριγκίτ πέρασε από το σπίτι τους το βράδυ ή το πρωί.
ΦΚ Ακτομπέ
Προηγούμενες ονομασίες του συλλόγου
1) Ακτγιουμπινέτς (1967 - 1995)   2) Ακτομπέ Όιλ (1996) 3) Ακτομπέ (1997)   4) Ακτομπέ-Λέντο (2000-2004) 5) ΦΚ Ακτομπέ (από το 2005)
Ίμπολκ
Εορτή της Αγίας Μπριγκίτ
Την επόμενη μέρα, το κρεβάτι της Μπριγκίτ πηγαίνει από σπίτι σε σπίτι, όπου καλωσορίζεται με μεγάλη τιμή. Απ'τη στιγμή που η Μπριγκίτ συμβολίζει τη ζωτική ορμή που θα φέρει τους ανθρώπους από το χειμώνα στην άνοιξη, η παρουσία της είναι πολύ σημαντική σε αυτήν την συγκεκριμένη μέρα του χρόνου. Ο κόσμος συχνά θα χτυπήσει το ομοίωμά της με ένα ξύλινο ραβδί, ίσως ένα παλιό απομεινάρι από πιο παλιές κραταιές τελετές γονιμότητας.
ΦΚ Ακτομπέ
Γηπεδικές εγκαταστάσεις
Ο σύλλογος δίνει τους εντός έδρας αγώνες του στο 13.500 θέσεων Κεντρικό Στάδιο της πόλης, το οποίο εγκαινιάστηκε στις 28 Αυγούστου 1975.Το γήπεδο είναι το μοναδικό στο Καζακστάν αποκλειστικά ποδοσφαιρικό γήπεδο, καθώς είναι ειδικά σχεδιασμένο μόνο για τη φιλοξενία ποδοσφαιρικών αγώνων.
Ίμπολκ
Μοντέρνος Νεοπαγανισμός
Σήμερα,οι μοντέρνοι Νεοπαγανιστές τη γιορτάζουν την πρώτη ή τη δεύτερη μέρα του Φεβρουαρίου, που είναι πιο δημοφιλής στην Αμερική, ίσως λόγω της σχέσης της γιορτής αυτής με τη γιορτή της Υπαπαντής. Μερικοί πιστεύουν ότι η χριστιανική γιορτή της Υπαπαντής, που η ημερομηνία της εξαρτάται από τα Χριστούγγενα, ήταν ο εκχριστιανισμός της γιορτής του Ίμπολκ. Εντούτοις δεν υπάρχει καμμία απόδειξη ότι το Ίμπολκ εορταζόταν στον προχριστιανικό κόσμο πουθενά αλλού εκτός από την Ιρλανδία, ενώ ο εορτασμός της Υπαπαντής ξεκίνησε από τη νότια Μεσόγειο.
Η φωτιά είναι πολυ σημαντική για αυτή την γιορτή, γιατί η Μπρίγκιντ είναι η θεά της φωτιάς, της γιατρειάς και της γονιμότητας. Η φωτεινότητα από τις φωτιές συμβολίζει την αυξανόμενη δύναμη του ήλιου τους επόμενους μήνες. Στην Αμερική, στη Μέρα της Μαρμότας, αν η μαρμότα δει τη σκιά της αυτό το πρωί και φοβηθεί και πάει πάλι πίσω στην φωλιά της, σημαίνει ότι θα υπάρξουν άλλες έξι βδομάδες χειμώνα. Η φήμη έρχεται κατευθείαν από την Ευρώπη, απ'τη Γερμανία συγκεκριμένα, όπου ένας στίχος λέει:
ΦΚ Ακτομπέ
Ευρωπαϊκές συμμετοχές
Αφότου κέρδισε το Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου Καζακστάν για πρώτη φορά μετά το 2005, η ομάδα συμμετείχε στο ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ για πρώτη φορά στην περίοδο 2006-07.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομάδες Καζακστάν Κατηγορία:Ιδρύσεις ποδοσφαιρικών ομάδων το 1967 Κατηγορία:ΦΚ Ακτομπέ
Κορνέλια Νίνοβα
Η Κορνέλια Πετρόβα Νίνοβα ( Корнелия Петрова Нинова) είναι μία Βουλγάρα πολιτικός, που από την 8η Μαΐου 2016 είναι Προεδρίνα του Βουλγαρικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης στη Βουλγαρία.
Βιογραφία
Η Κορνέλια Νίνοβα γεννήθηκε την 16η Ιανουαρίου 1969 στην Κρουσοβίτσα της Βράτσα, στη βορειοδυτική Βουλγαρία.
Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Σόφιας "Άγιος Κλήμης της Αχρίδας". Το 1995 ασκήθηκε στο Δικαστήριο της Σόφιας, και τα επόμενα χρόνια εργάστηκε ως νομικός σύμβουλος στο Δήμο Σόφιας, ως ερευνήτρια της υπηρεσίας δίωξης και ως δικηγόρος στον κρατικό πάροχο τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών BTC. To 1997-2005 ήταν Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας "Technoimpex" JSC. Διορίστηκε σε αυτήν τη θέση από την κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Ιβάν Κοστόφ (1997-2001), που ήταν η 84η κυβέρνηση της Βουλγαρίας.
Στις εκλογές του 2009 η Κορνέλια εξελέγη βουλευτίνα στην 41η Εθνοσυνέλευση της Βουλγαρίας. Στις επόμενες εκλογές, του 2013, του 2014 και του 2017, η Κορνέλια διατήρησε τη θέση της στην Εθνοσυνέλευση.
Το 2014 η Νίνοβα ήταν υποψήφια για την ηγεσία του Βουλγαρικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, αλλά έχασε από τον Μιχαήλ Μικόφ. Την 8 Μαΐου 2016 η Νίνοβα εξελέγη προεδρίνα του κόμματος, με 395 ψήφους υπέρ και 349 κατά.
Η Νίνοβα συχνά έχει αντιπαρατεθεί στον Πρόεδρο των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών Σεργκέι Στάνισεφ.
Στις ευρωεκλογές του 2019 το ΒΣΚ κέρδισε τις 4 από τις 17 έδρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εντούτοις, η Νίνοβα δήλωσε δυσαρέσκεια για τα αποτελέσματα και παραιτήθηκε από την ηγεσία του κόμματος. Λίγο μετά, ανακάλεσε την παραίτησή της.
Παραπομπές
Κατηγορία:Βουλγάρες γυναίκες πολιτικοί Κατηγορία:Βούλγαροι βουλευτές Κατηγορία:Βούλγαροι αρχηγοί κομμάτων