cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Βλαχία
17ος αιώνας
Το τελευταίο στάδιο της Επέκτασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προκάλεσε αυξημένες πιέσεις στη Βλαχία. Ο πολιτικός έλεγχος συνοδεύτηκε από την Οθωμανική οικονομική ηγεμονία, την εγκατάλειψη της πρωτεύουσας στο Τιργκοβίστε προς όφελος του Βουκουρεστίου (πλησιέστερο στα Οθωμανικά σύνορα και ταχέως αναπτυσσόμενο εμπορικό κέντρο), την καθιέρωση της δουλοπαροικίας υπό το Μιχαήλ το Γενναίο ως μέτρο αύξησης των εσόδων των γαιοκτημόνων και τη μείωση της σημασίας των κατώτερων βογιάρων (απειλούμενοι με εξαφάνιση συμμετείχαν σε εξέγερση μισθοφόρων το 1655). Ακόμη η αυξανόμενη σημασία του διορισμού σε υψηλά αξιώματα σε σχέση με την ιδιοκτησία γης επέφερε την εισροή οικογενειών Ελλήνων και Λεβαντίνων, διαδικασία που είχε ήδη γίνει δεκτή με δυσφορία από τους ντόπιους επί της βασιλείας του Ράντου Μινέα στις αρχές του 17ου αιώνα. Ο Ματέι Βασαράβα, διορισμένος βογιάρος, έφερε μια μακρά περίοδο σχετικής ειρήνης (1632–1654), με τη σημαντική εξαίρεση της Μάχης της Φίντα το 1653, μεταξύ των Βλάχων και των στρατευμάτων του Μολδαβού πρίγκιπα Βασίλε Λούπου - που κατέληξε στη συντριβή του δεύτερου και την αντικατάστασή του από τον ευνοούμενο του Πρίγκιπα Ματέι, Γκεόργκε Στεφάν, στο θρόνο του Ιασίου. Η στενή συμμαχία μεταξύ του Γκεόργκε Στεφάν και του διαδόχου του Ματέι, Κονσταντίν Σερμπάν, ενισχύθηκε από το Γεώργιο Β΄ Ράκοζι της Τρανσυλβανίας, αλλά τα σχέδιά τους για ανεξαρτησία από την Οθωμανική κυριαρχία συνετρίβησαν από τα στρατεύματα του Μωάμεθ Δ΄ το 1658–1659. Οι βασιλείες του Γεώργιου Γκίκα και του Γρηγορίου Α΄ Γκίκα, ευνοουμένων του Σουλτάνου, σηματοδότησαν προσπάθειες για την αποτροπή τέτοιων επεισοδίων, ήταν όμως και η αρχή μιας βίαιης σύγκρουσης μεταξύ των οικογενειών βογιάρων Μπαλεάνου και Καντακουζηνών, που σημάδεψε την ιστορία της Βλαχίας μέχρι το 1690. Οι Καντακουζηνοί, απειλούμενοι από τη συμμαχία των οικογενειών Μπαλεάνου και Γκίκα, υποστήριξαν τη δική τους επιλογή των πριγκίπων Αντωνίου Βόδα ντιν Ποπέστι και Γεώργιου Δούκα πριν προωθήσουν τους εαυτούς τους - με την ανάρρηση του Σερμπάν Καντακουζηνού (1678–1688).
Ρωσοτουρκικοί Πόλεμοι και Φαναριώτες
Αμέσως μετά την εκθρόνιση του Πρίγκιπα Στέφανου οι Οθωμανοί κατάργησαν το καθαρά συμβολικό εκλεκτορικό σύστημα (στο οποίο είχε ήδη περιοριστεί η σημασία του Διβανίου (Συμβουλίου) των Βογιάρων για τις αποφάσεις του σουλτάνου) και οι πρίγκιπες των δύο Παραδουνάβιων Ηγεμονιών διορίζονταν από τους Φαναριώτες της Κωνσταντινούπολης. Αφού εγκαινιάσθηκε στη Μολδαβία από το Νικόλαο Μαυροκορδάτο μετά το Δημήτριο Καντιμήρη, η εξουσία των Φαναριωτών επεκτάθηκε από τον ίδιο στη Βλαχία το 1715. Οι τεταμένες σχέσεις μεταξύ των βογιάρων και των πριγκίπων επέφεραν μείωση του αριθμού των φορολογουμένων (ως προνόμιο που κέρδισαν οι πρώτοι), στη συνέχεια αύξηση των συνολικών φόρων και διευρυμένες αρμοδιότητες ενός κύκλου βογιάρων στο Διβάνι.
Παράλληλα η Βλαχία έγινε πεδίο μάχης σειράς πολέμων μεταξύ αφ' ενός των Οθωμανών και αφ' ετέρου της Ρωσίας ή της Μοναρχίας των Αψβούργων. Ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος εκθρονίστηκε από μια εξέγερση βογιάρων και συνελήφθη από στρατεύματα των Αψβούργων κατά τον Αυστροτουρκικό Πόλεμο του 1716–18, καθώς οι Οθωμανοί αναγκάστηκαν να παραχωρήσουν την Ολτένια στον Κάρολος ΣΤ΄ της Αυστρίας (Συνθήκη του Πασάροβιτς). Η περιοχή, υπό ένα καθεστώς πεφωτισμένης δεσποτείας, πο σύντομα απογοήτευσε τους τοπικούς βογιάρους, επεστράφη στη Βλαχία το 1739 (Συνθήκη του Βελιγραδίου, μετά τη λήξη του Αυστρορωσοτουρκικού Πολέμου (1735-1739)). Ο πρίγκιπας Κωνσταντίνος Μαυροκορδάτος που επόπτευε τη νέα αλλαγή στα σύνορα, προέβη επίσης στην ουσιαστική κατάργηση της δουλοπαροικίας το 1746 (που έθεσε τέρμα στην έξοδο των αγροτών στην Τρανσυλβανία). Την περίοδο αυτή ο μπαν της Ολτένιας μετέφερε την κατοικία του από την Κραϊόβα στο Βουκουρέστι, σηματοδοτώντας, μαζί με την εντολή του Μαυροκορδάτου να συγχωνεύσει τον προσωπικό του θησαυρό με εκείνο της χώρας, μια κίνηση προς το συγκεντρωτισμό.
Το 1768, κατά τον Πέμπτο Ρωσοτουρκικό Πόλεμο, η Βλαχία βρέθηκε για πρώτη φορά υπό ρωσική κατοχή (με τη συμβολή του επαναστάτη Παρβ Καντακουζηνού. Η Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774) έδωσε το δικαίωμα στη Ρωσία να επεμβαίνει υπέρ των Ορθόδοξων υπηκόων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, περιορίζοντας τις Οθωμανικές πιέσεις - περιλαμβανομένης της μείωσης των φόρων - και με τον καιρό αυξάνοντας σχετικά την εσωτερική σταθερότητα και ανοίγοντας τη Βλαχία σε περισσότερες Ρωσικές επεμβάσεις.
Τα στρατεύματα των Αψβούργων, υπό τον Πρίγκιπα Ιωσία του Κόμπουργκ, μπήκαν πάλι στη χώρα κατά το Ρωσοτουρκοαυστριακό Πόλεμο, εκθρονίζοντας το Νικόλαο Μαυρογένη το 1789. Η Ολτένια ερημώθηκε από τις εκστρατείες του Οσμάν Πασβάνογλου, ένα ισχυρό επαναστατημένο πασά, οι επιδρομές του οποίου προκάλεσαν ακόμη και την απώλεια της ζωής του πρίγκιπα Κονσταντίν Χαγκέρλι, ως ύποπτου προδοσίας (1799), και την παραίτηση από το θρόνο του Αλέξανδρου Μουρούζη (1801). Το 1806 ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1806–1812 υποκινήθηκε εν μέρει από την, εκ μέρους της Πύλης εκθρόνιση του Κωνσταντίνου Υψηλάντη στο Βουκουρέστι - σε συνδυασμό με τους Ναπολεόντειους Πολέμους, υποκινήθηκε από τη Γαλλική Αυτοκρατορία και έδειξε επίσης τις επιπτώσεις της Συνθήκης του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (με τον ανεκτικό χαρακτήρα της απέναντι στη ρωσική πολιτική επιρροή στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Ο πόλεμος προκάλεσε την εισβολή του Μιχαήλ Αντρέγιεβιτς Μιλοράντοβιτς (Ρώσος στρατηγός, Σερβικής καταγωγής). Μετά τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (1812) η βασιλεία του Ιωάννη Γεωργίου Καρατζά, αν και έμεινε στην ιστορία για μια μεγάλη επιδημία πανώλους, υπήρξε σημαντική για τα πολιτιστικές και βιομηχανικές της επιτυχίες. Την περίοδο αυτή η Βλάχία αύξησε τη στρατηγική της σημασία για τα περισσότερα Ευρωπαϊκά κράτη, που ενδιαφέρονταν να εποπτεύουν τη Ρωσική επέκταση. Στο Βουκουρέστι άνοιξαν προξενεία με έμμεση αλλά σημαντική επίδραση στην οικονομία της Βλαχίας μέσω της προστασίας που επεξέτειναν σε κοινότητες εμπόρων (sudiţi), που σύντομα συναγωνίζονταν με επιτυχία τις τοπικές συντεχνίες.
Αρχές του 19ου αιώνα
Μετά το θάνατο του πρίγκιπα Αλέξανδρου Σούτσου, που συνέπεσε με την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης, σχηματίσθηκε μια αντιβασιλεία βογιάρων, που αποπειράθηκε να εμποδίσει την άφιξη του Σκαρλάτου Καλλιμάχη στο θρόνο του στο Βουκουρέστι. Η παράλληλη εξέγερση στην Ολτένια, που έγινε από τον ηγέτη Τούντορ Βλαντιμιρέσκου, αν και αποσκοπούσε στην ανατροπή της κυριαρχίας των Ελλήνων, συμβιβάσθηκε με τους επαναστάτες της Φιλικής Εταιρείας και συμμάχησε ο ίδιος με την αντιβασιλεία, ενώ ζήτησε Ρωσική υποστήριξη.
Στις 21 Μαρτίου 1821 ο Βλαντιμιρέσκου μπήκε στο Βουκουρέστι. Τις επόμενες εβδομάδες οι σχέσεις του με τους συμμάχους του χειροτέρεψαν, ιδιαίτερα μετά την έκκλησή του στους Οθωμανούς για συμφωνία. Ο ηγέτης της Εταιρείας Αλέξανδρος Υψηλάντης, που είχε εγκατασταθεί στη Μολδαβία και, μετά το Μάιο, στη βόρεια Βλαχία, θεώρησε λήξασα τη συμμαχία - εκτέλεσε το Βλαντιμιρέσκου και αντιμετώπισε την Οθωμανική επέμβαση χωρίς ντόπια ή Ρωσική υποστήριξη και έτσι υπέστη δεινές ήττες στο Βουκουρέστι και στο Δραγατσάνι (πριν επιστρέψει υπό Αυστριακή κράτηση στην Τρανσυλβανία). Αυτά τα βίαια γεγονότα, κατά τα οποία η πλειοψηφία των Φαναριωτών είχε πάρει το μέρος του Υψηλάντη, έκαναν το Σουλτάνο Μαχμούτ Β΄ να θέσει τα Πριγκιπάτα υπό την κατοχή του (που την απέσυρε μετά από αίτημα αρκετών Ευρωπαϊκών δυνάμεων) και να τερματίσει την εξουσία των Φαναριωτών. Ο Γρηγόριος Δ΄ Γκίκας ήταν στη Βλαχία ο πρώτος πρίγκιπας μετά το 1715 που θεωρείται ντόπιος. Αν και το νέο σύστημα παγιώθηκε για το υπόλοιπο διάστημα ύπαρξης της Βλαχίας ως κράτους, η κυβέρνηση του Γκίκα έληξε απότομα με τον καταστροφικό Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1828-1829.
Η Συνθήκη της Αδριανούπολης του 1829, χωρίς να ανατρέπει την Οθωμανική επικυριαρχία, έθεσε τη Βλαχία και τη Μολδαβία υπό Ρωσική στρατιωτική διοίκηση, χορηγώντας τους τα πρώτα κοινά θεσμικά όργανα και την επίφαση ενός συντάγματος (Regulamentul Organic). Στη Βλαχία επεστράφησαν η Βραΐλα, το Τζιούρτζιου (που γρήγορα εξελίχθηκαν σε σημαντικά εμπορικά κέντρα στο Δούναβη) και το Τούργκου Μαγκουρέλε. Η συνθήκη αυτή επέτρεψε επίσης στη Μολδαβία και τη Βλαχία να εμπορεύονται ελεύθερα με χώρες εκτός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που σηματοδότησε ουσιαστική οικονομική και αστική ανάπτυξη, καθώς και τη βελτίωση της κατάστασης των αγροτών. Πολλές από τις σχετικές διατάξεις είχαν εξειδικευθεί από τη Σύμβαση Άκκερμαν του 1826 μεταξύ Ρωσίας και Οθωμανών (που δεν είχε πλήρως εφαρμοσθεί την τριετία που μεσολάβησε). Η υποχρέωση εποπτείας των Πριγκιπάτων ανατέθηκε στο Ρώσο στρατηγό Πάβελ Κισέλιοφ. Αυτό το διάστημα σημαδεύτηκε από σειρά σημαντικών αλλαγών, όπως η επανίδρυση του Στρατού της Βλαχίας (1831), μια φορολογική μεταρρύθμιση (που ωστόσο επικύρωσε φορολογικές εξαιρέσις για τους προνομιούχους) καθώς και μεγάλα έργα στις πόλεις. Το 1834 ο θρόνος της Βλαχίας καταλήφθηκε από τον Αλέξανδρο Β΄ Γκίκα - κίνηση σε αντίθεση με τη Συνθήκη της Αδριανούπολης, καθώς αυτός δεν είχε εκλεγεί από τη νέα Νομοθετική Συνέλευση. Απομακρύνθηκε από τους επικυρίαρχους το 1842 και αντικαταστάθηκε από τον εκλεγμένο πρίγκιπα Γκεόργκε Μπιμπέσκου.
Δεκαετίες του 1840 και 1850
Η αντιπολίτευση στην αυθαίρετη και πολυ συντηρητική πολιτική του Γκίκα, μαζί με την άνοδο των φιλελεύθερων και ριζοσπαστικών ρευμάτων, έγινε πρώτα αισθητή με τις διαμαρτυρίες που εκφράστηκαν από τον Ιον Καμπινεάνου και γρήγορα κατεστάλησαν. Στη συνέχεια έγινε όλο και περισσότερο συνομωτική και επικεντρώθηκε σε μυστικές εταιρείες, που ιδρύθηκαν από νεαρούς αξιωματικούς όπως οι Νικολάου Μπαλτσέσκου και Μίτικα Φιλιπέσκου. Η Frăţia, μια παράνομη κίνηση που δημιουργήθηκε το 1843 άρχισε να σχεδιάζει επανάσταση για την ανατροπή του Μπιμπέσκου και την ανάκληση του Regulamentul Organic το 1848 (εμπνευσμένη από τις Ευρωπαϊκές Επαναστάσεις της χρονιάς εκείνης). Το Πανβλαχικό τους πραξικόπημα αρχικά είχε επιτυχία μόνο κοντά στο Τούργκου Μαγκουρέλε, όπου τα πλήθη επευφήμησαν τη Διακήρυξη του Ισλάζ (9 Ιουνίου). Μεταξύ άλλων η διακήρυξη απαιτούσε πολιτικές ελευθερίες, ανεξαρτησία, αγροτική μεταρρύθμιση και τη δημιουργία εθνοφρουράς. Στις 11-12 Ιουνίου το κίνημα πέτυχε να εκθρονίσει το Μπιμπέσκου και να εγκαταστήσει μια Προσωρινή Κυβέρνηση. Αν και συμπαθούντες τους αντιρωσικούς σκοπούς της επανάστασης οι Οθωμανοί δέχθηκαν πιέσεις από τη Ρωσία να την καταστείλουν και Οθωμανικά στρατεύματα μπήκαν στο Βουκουρέστι στις 13 Σεπτεμβρίου. Τα Ρωσικά και τα Τουρκικά στρατεύματα, παρόντα μέχρι το 1851, ανέβασαν στο θρόνο το Μπάρμπου Ντιμίτριε Στίρμπεϊ και στο διάστημα αυτό οι περισσότεροι λαβόντες μέρος στην επανάσταση εξορίστηκαν. Για λίγο, υπό τη νέα Ρωσική κατοχή κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου, στη Βλαχία και τη Μολδαβία παραχωρήθηκε νέο καθεστώς με ουδέτερη Αυστριακή διοίκηση 1854–1856) και η Συνθήκη των Παρισίων (1856) : μια κηδεμονία απο κοινού των Οθωμανών και ένα Σύνολο Μεγάλων Δυνάμεων (Βρετανίας, Γαλλίας, Βασιλείο πεδεμοντίου-Σαρδηνίας, Αυστριακής Αυτοκρατορίας, Πρωσίας και, αν και ποτέ πια απόλυτα, Ρωσίας), με εσωτερική διοίκηση υπό ένα καϊμακάμη. Το αναδυόμενο κίνημα για την ένωση των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών (αίτημα που πρωτοεκφράστηκε το 1848 και εδραιώθηκε με την επιστροφή των εξόριστων επαναστατών) υποστηρίχτηκε από τους Γάλλους και τους Σαρδηνίους συμμάχους τους, τη Ρωσία και την Πρωσία, αλλά απορρίφθηκε ή θεωρήθηκε ύποπτο από τους άλλους της κηδεμονίας.
Μετά από μια έντονη εκστρατεία παραχωρήθηκε τελικά μια επίσημη ένωση. Παρ' όλα αυτά οι εκλογές για τα ad hoc divan (ειδικές συνελεύσεις) του 1859 έπασχαν από νομική ασάφεια (το κείμενο της τελικής συμφωνίας καθόριζε δύο θρόνους, αλλά δεν εμπόδιζε οποιοδήποτε άτομο να συμμετέχει συγχρόνως και να κερδίσει τις εκλογές τόσο στο Βουκουρέστι όσο και στο Ιάσιο). Ο Αλέξανδρος Ιωάννης Κούζας, που κατέβηκε με το ενωτικό Partida Naţională (Εθνικό Κόμμα) κέρδισε τις εκλογές στη Μολδαβία στις 5 Ιανουαρίου. Η Βλαχία, που αναμενόταν από τους ενωτικούς να ψηφίσει ανάλογα, εξέλεξε στο divan της μια πλειοψηφία αντιενωτικών.
Αυτοί που εξελέγησαν άλλαξαν τις απόψεις τους μετά από μια μαζική διαδήλωση του πλήθους στο Βουκουρέστι και ο Κούζας ψηφίστηκε πρίγκιπας της Βλαχίας στις 5 Φεβρουαρίου (24 Ιανουαρίου με το Παληό Ημερολόγιο) και συνεπώς ανακηρύχτηκε Domnitor (Ηγεμόνας) των Ενωμένων Πριγκιπάτων Μολδαβίας και Βλαχίας (της Ρουμανίας από το 1862). Διεθνώς αναγνωρισμένη μόνο κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, η ένωση έγινε μη αναστρέψιμη μετά την ανάρρηση του Καρόλου Α΄ το 1866 (συμπίπτοντας με τον Αυστρο-πρωσικό Πόλεμο, ήρθε τη στιγμή που η Αυστρία, ο κύριος αντίθετος στην απόφαση αυτή, δεν ήταν σε θέση να επέμβει).
Δουλεία
Η δουλεία (Ρουμανικά: robie) ήταν στοιχείο της κοινωνικής δομής πριν από την ίδρυση του Πριγκιπάτου της Βλαχίας, μέχρις ότου καταργήθηκε σταδιακά τις δεκαετίες του 1840 και 1850. οι περισσότεροι δούλοι ήταν εθνικότητας Ρομά (Γύφτοι). Η πρώτη γραπτή πηγή, που πιστοποιεί την παρουσία των Ρομά στη Βλαχία, χρονολογείται από το 1385 και αναφέρεται στην ομάδα αυτή ως aţigani (από το Ελληνικό αθίγγανοι, την προέλευση του Ρουμανικού όρου ţigani, συνώνυμου του «Γύφτοι»'').
Η ακριβής προέλευση της δουλείας είναι άγνωστη. Ηταν πάντως μια κοινή πρακτική στην Ευρώπη εκείνη την εποχή και αμφισβητείται αν οι Ρομά ήρθαν στη Βλαχία ως ελεύθεροι ή ως δούλοι. Στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ήταν δούλοι του κράτους και φαίνεται ότι ίδια ήταν η κατάσταση στη Βουλγαρία και στη Σερβία, μέχρι που η κοινωνική τους οργάνωση καταστράφηκε από την Οθωμανική κατάκτηση, πράγμα που σημαίνει ότι ήρθαν ως δούλοι που υπέστησαν μια αλλαγή «κυριότητας». Ο ιστορικός Νικολάε Γιόργκα συσχέτισε την άφιξη των Ρομά με τη Μογγολική εισβολή στην Ευρώπη το 1241 και θεώρησε τη δουλεία τους ως κατάλοιπο εκείνης της εποχής, ότι δηλαδή οι Ρουμάνοι πήραν τους Ρομά από τους Μογγόλους, που τους είχαν ως δούλους, και διατήρησαν το καθεστώς τους. Αλλοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι έγιναν δούλοι όταν αιχμαλωτίστηκαν κατά τις μάχες με τους Τατάρους. Η τακτική της δουλοποίησης αιχμαλώτων μπορεί επίσης να είχε ληφθεί απο τους Μογγόλους. Αν και είναι πιθανό ορισμένοι Ρουμάνοι να ήταν δούλοι ή βοηθητικός στρατός των Μογγόλων ή των Τατάρων, ο κύριος όγκος τους ήρθε από τα νότια του Δούναβη στο τέλος του 14ου αιώνα, λίγο μετά την ίδρυση της Βλαχίας. Η άφιξη των Ρομά κατέστησε τη δουλεία γενικευμένη πρακτική.
Παραδοσιακά οι δούλοι ρομά διαιρούνταν σε τρεις κατηγορίες. Οι λιγότεροι από αυτούς ήταν ιδιοκτησία των οσποδάρων και είχαν στη Ρουμανική γλώσσα το όνομα ţigani domneşti («Γύφτοι του άρχοντα»). Οι δύο άλλες κατηγορίες περιελάμβαναν τους ţigani mănăstireşti («Γύφτοι των μοναστηριών»), που αποτελούσαν ιδιοκτησία των Ρουμανικών Ορθόδοξών και Ελληνορθόδοξων μοναστηριών, ţigani boiereşti («Γύφτοι των βογιάρων»), που ήταν δούλοι των γαιοκτημόνων.
Η κατάργηση της δουλείας έγινε μετά από μια εκστρατεία νεαρών επαναστατών που ενστερνίστηκαν τις φιλελεύθερες ιδέες του Διαφωτισμού. Ο πρώτος νόμος που απελευθέρωσε μια κατηγορία δούλων ήταν το Μάρτιο του 1843, που μετέφερε τον έλεγχο των δούλων του κράτους από τις σωφρωνιστικές στις τοπικές αρχές, με επόμενο βήμα να γίνουν νομάδες ή αγρότες. Κατά την Επανάσταση της Βλαχίας του 1848 η ατζέντα της Προσωρινής Κυβέρνησης περιελάμβανε την απελευθέρωση (dezrobire) των Ρομά ως ένα από τα κύρια κοινωνκά αιτήματα. Τη δεκαετία του 1850 το κίνημα αυτό απέκτησε την υποστήριξη σχεδόν όλης της Ρουμανικής κοινωνίας και ο νόμος του Φεβρουαρίου του 1856 μετέτρεψε όλους τους δούλους στο καθεστώς των φορολογουμένων (πολιτών).
Γεωγραφία
Με έκταση περίπου 77.000 τετ. χλμ. η Βλαχία βρίσκεται βόρεια του Δούναβη (και της σημερινής Βουλγαρίας), ανατολικά της Σερβίας και νότια των Νότιων Καρπαθίων και χωρίζεται παραδοσιακά στη Μουντένια στα ανατολικά (ως το πολιτικό κέντρο η Μουντένια θεωρείται συχνά συνώνυμη της Βλαχίας) και στην Ολτένια (ένα πρώην βανάτο) στα δυτικά. Σύνορό τους είναι ο Ποταμός Ολτ.
Το παραδοσιακό σύνορο της Βλαχίας με τη Μολδαβία συνέπιπτε με τον Ποταμό Μίλτσοβ στο μεγαλύτερο μήκος του. Στα ανατολικά, πάνω από τη βορρά προς νότο στροφή του Δούναβη, η Βλαχία συνορεύει με τη Δοβρουτσά (Βόρεια Δοβρουτσά). Πάνω από τα Καρπάθια η Βλαχία συνορεύει με την Τρανσυλβανία. Οι πρίγκιπες της Βλαχίας κατείχαν επί μακρόν περιοχές βόρεια της γραμμής (Αμλας, Τσιτσέου, Φεγκέρας, Χάτεγκ), που γενικά δεν θεωρούνται τμήμα της κυρίως Βλαχίας.
Η πρωτεύουσα άλλαξε διαχρονικά από το Κίμπουλουγκ, στο Κουρτέα ντε Αρτζες, στο Τιργκόβιστε και, μετά το τέλος του 17ου αιώνα στο Βουκουρέστι.
Ιστορικά
Σύγχρονοι ιστορικοί υπολογίζουν τον πληθυσμό της Βλαχίας το 15ο αιώνα σε 500.000. Το 1859 ο πληθυσμός της Βλαχίας ήταν  2.400.921 (1.586.596 στη Μουντένια και 814.325 στην Ολτένια).
Σήμερα
Σύμφωνα με την απογραφή του 2002 η περιοχή έχει συνολικό πληθυσμό περίπου 8.750.000 κατοίκων, που κατανέμεται εθνοτικά ως εξής : Ρουμάνοι (97%), Ρομά(2.5%), άλλο (0.5%)
Σημειώσεις
Κατηγορία:Ιστορικές περιοχές της Ρουμανίας Κατηγορία:Πρώην κράτη των Βαλκανίων Κατηγορία:Πρώην προτεκτοράτα
Αλβανική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου
Η Αλβανική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (αλβανικά: Federata Shqiptare e Futbollit, FSHF) είναι το όργανο διοίκησης του ποδοσφαίρου στην Αλβανία. Εδρεύει στα Τίρανα. Διοργανώνει την ανώτατη κατηγορία της Αλβανίας, την πρώτη κατηγορία, τη δεύτερη κατηγορία, την τρίτη κατηγορία, το Κύπελλο και το Σούπερ Καπ. Για το γυναικείο ποδόσφαιρο, η Ομοσπονδία διοργανώνει το πρωτάθλημα ποδοσφαίρου γυναικών, καθώς και το Κύπελλο. Η ομοσπονδία συντονίζει επίσης τις δραστηριότητες των εθνικών ομάδων ανδρών, γυναικών και νέων της Αλβανίας.
Ιστορία
Η Αλβανική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου ιδρύθηκε στις 6 Ιουνίου 1930, εντάχθηκε στη FIFA στις 12 του Ιουνίου του 1932 και ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη της UEFA το 1954.
Έμβλημα
Το έμβλημα της Αλβανικής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου έχει εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ομοσπονδίες μέλη της ΟΥΕΦΑ Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες Αλβανίας Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες ανά χώρα
Ρούντι Σάρζο
Ο Ρούντι Σάρζο (πραγμ. όνομα "Rodolfo Maximiliano Sarzo Lavieille Grande Ruiz Payret y Chaumont") είναι Κουβανός μπασίστας της χαρντ ροκ μουσικής σκηνής, γνωστός για τη συμμετοχή του στα συγκροτήματα των Quiet Riot, Ozzy Osbourne, Whitesnake, Dio και Blue Öyster Cult.
Βιογραφία
Ο Ρούντι Σάρζο γεννήθηκε στην Αβάνα της Κούβας στις 18 Νοεμβρίου 1950 και η οικογένεια του μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα χρόνο αργότερα.
Σαν μουσικός, έγινε γνωστός όταν αντικατέστησε τον Μπομπ Ντέισλι στο προσωπικό σχήμα του πρώην τραγουδιστή των Black Sabbath, Όζι Όσμπορν. Πριν τον Όσμπορν, ο Σάρζο έπαιζε, μεταξύ άλλων, με τον κιθαρίστα Ράντι Ρόουντς στους Quiet Riot. Ο Ρόουντς αποχώρησε για να συνεχίσει με τον Όσμπορν και όταν μετά την κυκλοφορία του δεύτερου άλμπουμ του αποχώρησε ο Ντέισλι, πρότεινε για αντικαταστάτη του τον Σάρζο. Μαζί, ηχογράφησαν τους δίσκους "Speak of the Devil" και "Tribute".
Το 1982, ο Ρόουντς σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα και ο Σάρζο αποχώρησε από το συγκρότημα, επιστρέφοντας και πάλι στους Quiet Riot, ηχογραφώντας το πολυπλατινένιο άλμπουμ "Metal Health", με τη μεγάλη επιτυχία "Cum on Feel the Noize". Ακολούθησε το επίσης πλατινένιο "Condition Critical" αλλά οι συνεχείς διαφωνίες με τον τραγουδιστή του συγκροτήματος, Κέβιν Ντουμπρόου, οδήγησαν τον Σάρζο σε αποχώρηση, στις αρχές του 1985.
Μετά την αποχώρηση του, σχημάτισε τους M.A.R.S. μαζί με τον πρώην ντράμερ του Όσμπορν, Τόμι Όλντριτζ κυκλοφορώντας το δίσκο "Project Driver", το 1986. Τον Απρίλιο του 1987, έγινε μέλος των Whitesnake περιοδεύοντας μαζί τους για το δίσκο "1987" και ηχογραφώντας το "Slip of the Tongue", το 1989. Παρέμεινε μέλος τους μέχρι το 1994, όταν ο Ντέιβιντ Κόβερντεϊλ διέλυσε το συγκρότημα για τρία χρόνια.
Ο Σάρζο επέστρεψε και πάλι στους Quiet Riot, ηχογραφώντας τους δίσκους "Alive and Well" (1999) και "Guilty Pleasures" (2001). Το 2004, εντάχθηκε στο συγκρότημα του βιρτουόζου κιθαρίστα Yngwie Malmsteen για μία περιοδεία στις Ηνωμένες Πολιτείες και αμέσως μετά, έγινε μέλος των Dio αντικαθιστώντας τον Τζεφ Πίλσον.
Το 2007, έγινε μέλος των Blue Öyster Cult στους οποίους παρέμεινε μέχρι το 2012, χωρίς να ηχογραφήσει κάποιο δίσκο. Στα τέλη του 2012, εντάχθηκε στους Queensrÿche του τραγουδιστή Τζεφ Τέιτ, κυκλοφορώντας το δίσκο "Frequency Unknown", στις 23 Απριλίου 2013.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Επίσημη ιστοσελίδα του Ρούντι Σάρζο
Τράπεζα Αχαΐας
Η Τράπεζα είναι χωριό της Αχαΐας και κοινότητα του Δήμου Αιγιαλείας. Απέχει περίπου 60 χλμ. από την Πάτρα και 159 από την Αθήνα. Κατά την απογραφή του 2011 ο οικισμός βρέθηκε να έχει πληθυσμό 274 κατοίκους.
Βρίσκεται νοτιοανατολικά του Αιγίου και του Διακοπτού και βορειοδυτικά της Ακράτας και της Αιγείρας, ενώ από την περιοχή υπάρχει οδική σύνδεση της Εθνικής Οδού Πατρών-Αθηνών με την περιοχή των Καλαβρύτων μέσω της Επαρχιακής Οδού Πούντας-Καλαβρύτων.
Αξιοθέατα
Από τη θέση του χωριού προσφέρεται άπλετη και εντυπωσιακή θέα προς τα νερά του Κορινθιακού κόλπου καθώς και προς τις ακτές και τα βουνά της Στερεάς Ελλάδας.
Στο χωριό ανήκει η όμορφη παραλία Τραπέζης καθώς και ο παραθαλάσσιος οικισμός της Παραλίας Τραπέζης (40 κατ. / Απογρ. 2011) που γειτνιάζουν τόσο με την παραλία Πούντα όσο και με το ακρωτήρι της Πούντας καθώς και τον ομώνυμο παραθαλάσσιο οικισμό. Οι βοτσαλωτές παραλίες Τραπέζης και Πούντας αποτελούν ως σύνολο δημοφιλή παραθεριστικό προορισμό.
Λοιπές πληροφορίες
Στην Τράπεζα Αιγιαλείας είχε την έδρα της η μηνιαία πολιτική εφημερίδα "Εθνική Αλήθεια" που πρωτοκυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1978.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Χωριά του νομού Αχαΐας Κατηγορία:Δήμος Διακοπτού Κατηγορία:Δήμος Αιγιαλείας
Σάγκας Αρκαδίας
Ο Σάγκας (ή το Σάγκα) είναι ορεινό χωριό του νομού Αρκαδίας. Είναι κτισμένος στο τέλος του Άργον Πεδίου στους πρόποδες του Λύρκειου (Αρμενιάς) όρους σε υψόμετρο 740 μέτρων. Υπάγεται διοικητικά στην κοινότητα Σάγκα της δημοτικής ενότητας Μαντινείας του δήμου Τριπόλεως της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Στην απογραφή του 2021 είχε 85 μόνιμους κατοίκους.
Γεωγραφία
Ο Σάγκας βρίσκεται προς τα όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Αργολίδας, στις νότιες πλαγιές του Λύρκειου σε υψόμετρο 740 μέτρα. Απέχει 21 χλμ. Β.-ΒΑ. από την Τρίπολη και 7 χλμ. Β. από τη Νεστάνη ενώ στα ανατολικά περνάει ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Πελοποννήσου στο ύψος της σήραγγας Αρτεμισίου. Το χωριό έχει θέα στα νότια προς τον Μαντινειακό κάμπο (το αρχαίο " Αργόν Πεδίον"), πετρόχτιστα σπίτια και είναι πλούσιο σε νερά με πολλές πηγές και βρύσες. Νοτιοδυτικά με κατεύθυνση προς τον Πικέρνη, υπάρχουν ίχνη της αρχαίας αμαξιτής οδού (Κλίμακα), που αναφέρεται από τον Παυσανία στα Αρκαδικά ως ένας από τους τρεις άξονες για την σύνδεση του αρχαίου Άργους με την Μαντίνεια Αρκαδία. Από το χωριό και προς τα ανατολικά ξεκινάει μονοπάτι που πηγαίνει στην κορυφογραμμή του βουνού Πόρτες (νοτιοανατολική κατάληξη του Λύρκειου - υψόμετρο 1.097 μέτρα) όπου πάνω ακριβώς από τη σήραγγα Αρτεμισίου βρίσκονται εμφανή ίχνη αρχαίας τεχνητής διάνοιξης καθώς και οι κάθετες αυλακώσεις δαπέδου για να μη γλιστρά ο δρόμος.
Ιστορία
Σύμφωνα με την παράδοση το χωριό δημιουργήθηκε την περίοδο της τουρκοκρατίας, μεταξύ 1650 και 1680, όταν ο Οθωμανός μπέης της περιοχής με το όνομα Σάγκας μετέφερε κατοίκους από τα γύρω χωριά σε αυτό. Την περίοδο της Επανάστασης του 1821 το χωριό καταγράφεται ως Σάγκα ή Ζάγγα να συμπεριλαμβάνεται στην τότε επαρχία Τριπολιτσάς. Μετά την απελευθέρωση, αναφέρεται επίσημα ως Σάγκα το 1835 στο ΦΕΚ 16Α - 24/05/1835 να προσαρτάται στον τότε δήμο Μαντινείας και το 1912 στο ΦΕΚ 252Α - 24/08/1912 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας.
Πληθυσμός
Απο το 1879 μέχρι και το 1940 ο πληθυσμός του Σάγκα παρέμεινε σταθερός με μειωτική ωστόσο τάση. Μεταπολεμικά ο πληθυσμός του μειώθηκε δραματικά ενώ απο το 1971 μέχρι και το 2011 υπήρξε σταθερός. Το 2011 και το 2021 μειώθηκε πολύ σημαντικά.
Παραπομπές
Κατηγορία:Χωριά του νομού Αρκαδίας Κατηγορία:Δήμος Τρίπολης
Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου ΗΑΕ
Το Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου ΗΑΕ (αραβικά: دوري الخليج العربي) είναι η ανώτατη επαγγελματική ποδοσφαιρική κατηγορία στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η πρώτη ομάδα που κέρδισε τον τίτλο ήταν η Αλ Σχαράι. Τις περισσότερες κατακτήσεις έχει η Αλ Αΐν ΦΚ με 11 τίτλους. Στο πρωτάθλημα συμμετέχουν 14 ομάδες. Οι ομάδες που υποβιβαθμίζονται συμμετέχουν στην Πρώτη Kατηγορία ΗΑΕ.
Πρωταθλήτριες ομάδες
Πηγή:
Ομάδες
Ο ακόλουθος πίνακας περιλαμβάνει την επίδοση κάθε ομάδας.
Σημείωση 1. Η Αλ Σάρζα ΣΣΚ κέρδισε το πρώτο πρωτάθλημα την περίοδο 1973-74 σαν Al-Orouba.
Σύνολο τίτλων ανά πόλη
Ο ακόλουθως πίνακας περιλαβμάνει τα πρωταθλήματα ανά πόλη.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα Κατηγορία:Ποδόσφαιρο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα Ηνωμενα Αραβικα Εμιρατα
Βυζαντινοί Έλληνες
Η κοινωνική δομή των Βυζαντινών βασιζόταν κυρίως σε αγροτική βάση δουλοπαροικίας που αποτελούσαν οι χωρικοί και ένα μικρό μέρος των απόρων. Αυτοί οι χωρικοί ζούσαν σε τρία είδη οικισμών: το χωρίον, ή χωριό, το αγρίδιον, ή μικρό χωριό, και το προάστειον, ή αγροικία. Πολλές κοινωνικές αναταραχές κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αποδόθηκαν στις πολιτικές φράξιες μέσα στην Αυτοκρατορία παρά στην ευρύτερη λαϊκή βάση της. Οι στρατιώτες που προέρχονταν από τους Βυζαντινούς στην αρχή στρατολογήθηκαν από τους χωρικούς αγρότες και εκπαιδευόταν ετησίως. Καθώς η Βυζαντινή Αυτοκρατορία πέρασε στον 11ο αιώνα, οι περισσότεροι στρατιώτες του στρατού ήταν είτε επαγγελματίες είτε μισθοφόροι.
Μέχρι το δωδέκατο αιώνα, η εκπαίδευση του Βυζαντινού πληθυσμού ήταν πιο αναπτυγμένη από τη Δύση, και ειδικά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, με αποτέλεσμα μεγαλύτερα ποσοστό αλφαβητισμού. Η επιτυχία ήταν εύκολη για τους Βυζαντινούς έμπορους, οι οποίοι απολάμβαναν μια ισχυρή θέση στο διεθνές εμπόριο. Παρά τον ανταγωνισμό από τους Ιταλούς εμπόρους της Βενετίας και της Γένοβας, κράτησαν αυτή τη θέση σε όλη τη διάρκεια του τελευταίου μισού της ύπαρξης της αυτοκρατορίας. Ο κλήρος επίσης κατείχε ειδική θέση, όχι μόνο έχοντας περισσότερη ελευθερία από τον αντίστοιχο Δυτικό, αλλά διατηρώντας τον Πατριάρχη στην Κωνσταντινούπολη που θεωρούνταν ισότιμος του Πάπα στη Ρώμη. Η ισχυρή αυτή θέση δεν ήταν άμεση αλλά είχε αύξουσα πορεία, καθώς στην αρχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας υπό τον Μέγα Κωνσταντίνο (βασιλεία 306–337), μόνο ένα μικρό μέρος, περίπου 10%, του πληθυσμού ήταν Χριστιανοί.
Ήδη από την εποχή του Κωνσταντίνου η χρήση της ελληνικής είχε διαδοθεί στο ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ενώ τα λατινικά ήταν γλώσσα της διοίκησης. Από τη βασιλεία του Ηράκλειου (610–641), τα ελληνικά ήταν η κυρίαρχη γλώσσα του πληθυσμού και αντικατέστησε επίσης τα λατινικά στη διοίκηση. Στην αρχή η αυτοκρατορία είχε πολύ-εθνικό χαρακτήρα, αλλά μετά την απώλεια των μη ελληνόφωνων επαρχιών κυριαρχήθηκε από το ρωμαϊκό κυρίως στοιχείο. Με τον καιρό, οι σχέσεις τους με τη Δύση, ειδικά με τη Λατινική Ευρώπη, χειροτέρευσαν.
Οι σχέσεις χειροτέρευσαν παραπέρα με το σχίσμα μεταξύ της Καθολικής Δύσης και της Ορθόδοξης Ανατολής που οδήγησε στο να χαρακτηρίζονται οι Βυζαντινοί στη Δύση ως αιρετικοί. Σε όλη τη διάρκεια των τελευταίων αιώνων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ειδικά μετά τη στέψη του Καρλομάγνου (βασιλεία ως Βασιλιάς των Φράγκων 768–814) στη Ρώμη το 800, οι Βυζαντινοί δεν θεωρούνταν από τους Δυτικούς Ευρωπαίους ως Ρωμαίοι, αλλά μάλλον μέρος ενός Ανατολικού βασιλείου με ελληνικό πληθυσμό. Όμως, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ήταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, και συνέχισε την αδιάσπαστη διαδοχή των Ρωμαίων αυτοκρατόρων.
Καθώς η Βυζαντινή Αυτοκρατορία παρήκμασε, οι Βυζαντινοί και τα εδάφη τους περιήλθαν υπό ξένη, κυρίως οθωμανική, κυριαρχία. Ο προσδιορισμός των ελληνόφωνων ελληνορθοδόξων ως Ρωμαίων τόσο από τους ίδιους όσο και από τους Οθωμανούς επικυριάρχους τους συνεχίστηκε ως και τον 20ο αιώνα, ενώ εξακολουθεί και υφίσταται μέχρι και σήμερα για τους εναπομείναντες κατοίκους της σύγχρονης Τουρκίας (σε αντίθεση με τους υπολοίπους που είναι γνωστοί ως Έλληνες - Γιουνανλάρ).
Ορολογία
Ενώ στη Δύση ο όρος «Ρωμαϊκός» απέκτησε καινούριο νόημα σε σχέση με την Καθολική Εκκλησία και τον Επίσκοπο της Ρώμης και τη γερμανική Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Ελληνική έννοια «Ρωμαίοι» παρέμεινε συνδεδεμένη στους Έλληνες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι άνθρωποι αυτοί αποκαλούσαν τους εαυτούς τους Ρωμαίους στη γλώσσα τους, και οι όροι «Βυζαντινοί» ή «Βυζαντινοί Έλληνες» είναι εξώνυμο που εισήγαγαν μετέπειτα ιστορικοί, όπως ο Ιερώνυμος Βολφ. Όμως, η χρήση του όρου «Βυζαντινοί Έλληνες» για τους Ρωμαίους της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας είναι αμφισβητούμενη. Παρά την ονομαστική μετατόπιση που έλαβε χώρα στη Δύση, οι ανατολικοί γείτονες των Βυζαντινών, όπως οι Άραβες, συνέχισαν να τους αναφέρουν ως «Ρωμαίους», όπως για παράδειγμα στην 30η σούρα του Κορανίου. Η ονομασία «Ρωμαϊκός» (Ρουμ μιλλέτ, «Ρωμαϊκό έθνος») χρησιμοποιήθηκε επίσης από τους κατοπινούς αντιπάλους των Βυζαντινών, τους Οθωμανούς, και το τουρκικό ομόλογό της (Ρουμ, «Ρωμαίοι») συνεχίζει να χρησιμοποείται επίσημα από την κυβέρνηση της Τουρκίας για να δηλώσει τους Ελληνορθόδοξους ντόπιους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης, καθώς και το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως (τούρκικα: Rum Ortodoks Patrikhanesi, «Ρωμαιορθόδοξο Πατριαρχείο» ).
Το 1857 ο όρος «Βυζαντινός» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην αγγλική γλώσσα από τον Βρετανό ιστορικό Τζορτζ Φίνλεϊ το 1857 και από εκεί διαδόθηκε και σε άλλες γλώσσες μέσω της Βρετανικής αυτοκρατορίας. Υιοθετήθηκε από τη Δυτική γραμματεία με την υπόθεση ότι κάθε τι Ρωμαϊκό είναι ουσιαστικά «Δυτικό», και από τη σύγχρονη ελληνική γραμματεία για εθνικιστικούς λόγους ταύτισης με την αρχαία Ελλάδα.
Ο βυζαντινολόγος Άουγκουστ Χάιζενμπεργκ (1869–1930) όρισε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ως «τη εκχριστιανισμένη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία του Ελληνικού έθνους». Το Βυζάντιο ήταν κυρίως γνωστό στους ξένους ως η Αυτοκρατορία των Ελλήνων λόγω της κυριαρχίας των ελληνικών γλωσσικών, πολιτισμικών, και δημογραφικών στοιχείων.
Αυτοαντίληψη
Στη σύγχρονη Βυζαντινολογία, υπάρχουν τρεις κύριες σχολές σκέψεις για τη μεσαιωνική Ανατολική Ρωμαϊκή ταυτότητα. Πρώτον, η κυριαρχούσα άποψη, που θεωρεί τη ρωμαϊκότητα ως τον τρόπο αυτοπροσδιορισμού των υπηκόων μια πολύ-εθνοτικής αυτοκρατορίας στην οποία η ελίτ δεν αυτοπροσδιοριζόταν ως «Έλληνες» και ο μέσος υπήκοος θεωρούσε εαυτόν Ρωμαίο. Δεύτερον, μια ιστοριογραφική σχολή υπό την επίδραση του ελληνικού εθνικισμού αντιμετωπίζει τη ρωμαϊκότητα των Βυζαντινών ως τη μεσαιωνική έκφραση μιας διαχρονικής ελληνικής ταυτότητας. Μια τρίτη άποψη υποστηρίχθηκε πρόσφατα από τον Αντώνη Καλδέλλη, που επιχειρηματολογεί ότι η ανατολική ρωμαϊκή ταυτότητα ήταν μια προ-νεωτερική εθνική ταυτότητα.
Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα για να θεωρηθεί κανείς Ρωμαίος ήταν το να είναι Χριστιανός Ορθόδοξος και, πιο σημαντικό, να μιλάει ελληνικά, ιδιότητες που έπρεπε να έχουν αποκτηθεί εκ γενετής προκειμένου να μη θεωρηθεί κανείς «αλλογενής» ή ακόμα και «βάρβαρος». Ο όρος που χρησιμοποιούνταν ως επι το πλείστον για να περιγράψει κάποιον ξένο τόσο για τους Βυζαντινούς όσο και για το κράτος τους ήταν «εθνικός» (ἐθνικός), όρος που αρχικά χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τους μη-Εβραίους ή μη-Χριστιανούς, αλλά είχε απωλέσει τη θρησκευτική του σημασία. Στο κλασικίζον ύφος που συχνά χρησιμοποιούσαν περιγράφοντας άλλους λαούς, οι βυζαντινοί συγγραφείς αναφέρονταν τακτικά στο λαό τους ως «Αύσονες», με την αρχαία δηλαδή ονομασία για τους κατοίκους της Ιταλίας. Οι Βυζαντινοί ήταν και αντιλαμβάνονταν τον εαυτό τους ως κληρονόμους του πολιτισμού της αρχαίας Ελλάδας, πολιτικούς κληρονόμους της Αυτοκρατορικής Ρώμης , και ακόλουθους και συνεχιστές των Αποστόλων. Έτσι, η αντίληψή τους της έννοιας «Ρωμαίος» ήταν διαφορετική από αυτή των συγχρόνων τους στη Δύση. «Ρωμαϊκός» ήταν το όνομα στην κοινή Ελληνική γλώσσα, σε αντίθεση με το «Ελληνικός» το οποίο ήταν λογοτεχνική ή δογματική μορφή. Οι βυζαντικές ελίτ και ο απλός λαός έτρεφαν ένα υψηλό αίσθημα συλλογικής αυτοεκτίμησης που βασιζόταν σε αυτό που προσλάμβαναν ως πολιτισμική ανωτερότητα έναντι των ξένων, που αντιμετώπιζαν με περιφρόνηση, παρά τη συχνή χρήση φιλοφρονήσεων σε μεμονωμένους αλλοδαπούς, π.χ. το χαρακτηρισμό κάποιου ως ἀνδρείου Ῥωμαιόφρονος (ο ανδρείος που σκέπτεται ως Ρωμαίος). Υπήρχε ήδη ένα στοιχείο αδιαφορίας ή παραμέλησης κάθε τι μη Ελληνικού, που συνεπώς ήταν «βαρβαρικό».
Επίσημος λόγος
Στον επίσημο λόγο, «όλοι οι κάτοικοι της αυτοκρατορίας ήταν υπήκοοι του αυτοκράτορα, και συνεπώς Ρωμαίοι». Έτσι, ο αρχικός ορισμός του Ρωμαίος ήταν «πολιτικός ή κρατικός». Προκειμένου κάποιος να επιτύχει να είναι πλήρης και αδιαμφισβήτητος «Ρωμαίος» ήταν καλύτερο να είναι Ελληνορθόδοξος και ελληνόφωνος, τουλάχιστον όσον αφορά στη δημόσια εικόνα του. Όμως, η πολιτισμική ομοιομορφία την οποία επεδίωκε η Βυζαντινή Εκκλησία και το κράτος μέσω της Ορθοδοξίας και της Ελληνικής γλώσσας δεν ήταν αρκετή για εξαλείψει διαφορετικές ταυτότητες, ούτε επεδίωκε κάτι τέτοιο.
Τοπική ταυτότητα
Συχνά η τοπική (γεωγραφική) ταυτότητα κάποιου μπορούσε να υπερκεράσει την ταυτότητά του ως Ρωμαίος. Οι όροι ξένος και ἐξωτικός περιέγραφαν «άτομα ξένα στο ντόπιο πληθυσμό», ασχέτως αν ήταν από το εξωτερικό ή από άλλο μέρος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. «Όταν ένα άτομο ήταν μακριά από το σπίτι του ήταν ξένος και συχνά αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Ένας καλόγερος από τη δυτική Μικρά Ασία που έμπαινε σε ένα μοναστήρι στον Πόντο 'δυσφημίζονταν και αντιμετώπιζε άσχημη συμπεριφορά από όλους ως ξένος'. Η συνέπεια της τοπικής ενότητας ήταν η εχθρικότατα για τους μη ντόπιους».
Λόγια αναβίωση του Ελληνισμού
Από εξελικτικής άποψης, το Βυζάντιο ήταν μια πολύ-εθνοτική αυτοκρατορία που εξελίχθηκε σε Χριστιανική αυτοκρατορία, σύντομα περιέλαβε την Ελληνιστική αυτοκρατορία της Ανατολής, και τελείωσε τη χιλιόχρονη ιστορία της το 1453 ως ένα Ελληνορθόδοξο κράτος: μια αυτοκρατορία που έγινε Έθνος σχεδόν με τη σύγχρονη έννοια της λέξης. Η παρουσία ξεχωριστής και ιστορικά πλούσιας λογοτεχνικής κληρονομιάς ήταν επίσης πολύ σημαντική για το διαχωρισμό μεταξύ της «Ελληνικής» Ανατολής και της «Λατινικής» Δύσης, και έτσι τη μορφοποίηση και των δύο. Ήταν μια πολύ-εθνοτική αυτοκρατορία όπου το Ελληνικό στοιχείο ήταν κυρίαρχο, ειδικά στην τελευταία περίοδο.
Η καθομιλούμενη γλώσσα και το κράτος, οι σηματοδότες της ταυτότητας που θα γίνονταν τα θεμελιώδη δόγματα στον εθνικισμό του 19ου αιώνα σε όλη την Ευρώπη, έγιναν, από τύχη, πραγματικότητα κατά περίοδο της διαμόρφωσης της μεσαιωνικής Ελληνικής ιστορίας. Μετά την απώλεια των μη ελληνόφωνων εδαφών της αυτοκρατορίας τον 7ο και 8ο αιώνα, η ονομασία «Έλλην», όταν δε χρησιμοποιούνταν για να δηλώσει τον ειδωλολάτρη, έγινε συνώνυμο των ονομάτων «Ρωμαίος» (Ῥωμαῖος) και «Χριστιανός» για να υποδηλώσει τους Χριστιανούς Έλληνες πολίτες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Στα πλαίσια της αυξανόμενης Βενετικής και Γενοβέζικης δύναμης στην ανατολική Μεσόγειο, η σύνδεση με τον Ελληνισμό απέκτησε βαθύτερες ρίζες μεταξύ της Βυζαντινής ελίτ, σε μια επιθυμία να ξεχωρίσουν τον εαυτό τους από τη Λατινική Δύση και να νομιμοποιήσουν τις διεκδικήσεις τους στις ελληνόφωνες περιοχές. Με αρχή τον 12ο αιώνα και ιδίως μετά το 1204, κάποιοι Βυζαντινοί λόγιοι άρχισαν να χρησιμοποιούν το αρχαίο Ελληνικό εθνώνυμο Ἕλλην για να περιγράψουν το Βυζαντινό πολιτισμό. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204 ένας μικρός κύκλος της ελίτ στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας χρησιμοποίησε τον όρο «Έλληνες» ως όρο αυτοπροσδιορισμού. Για παράδειγμα, σε μια επιστολή του στον Πάπα Γρηγόριο Θ΄ ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Βατατζής (βασιλεία 1221–1254) ισχυρίστηκε ότι είχε δεχτεί το δώρο της βασιλείας από τον Μέγα Κωνσταντίνο, και έδωσε έμφαση στην «Ελληνική» του καταγωγή, εξαίροντας τη σοφία των Ελλήνων. Παρουσίαζε την Ελληνική κουλτούρα ως αναπόσπαστο κομμάτι της Βυζαντινής πολιτικής αψηφώντας τους ισχυρισμούς των Λατίνων. Ο Αυτοκράτορας Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης (βασιλεία 1254-1258), ο μόνος που χρησιμοποιούσε συστηματικά τον όρο «Έλληνες» ως όρο αυτοπροσδιορισμού αυτήν την περίοδο, προσπάθησε να αναβιώσει την Ελληνική παράδοση με την ενδυνάμωση των σπουδών της φιλοσοφίας, γιατί κατά τη γνώμη του υπήρχε κίνδυνος η φιλοσοφία να «εγκαταλείψει τους Έλληνες και να βρει καταφύγιο στους Λατίνους». Για ιστορικούς της αυλής της Νίκαιας, ωστόσο, όπως ο Γεώργιος Ακροπολίτης και ο Γεώργιος Παχυμέρης, ο όρος Ρωμαίος παρέμεινε ο μοναδικός σημαντικός όρος αυτοπροσδιορισμού, παρά τα ίχνη επίδρασης της πολιτικής των αυτοκρατόρων της Νίκαιας στα γραπτά τους.
Κατά την Παλαιολόγεια περίοδο, αφότου οι Βυζαντινοί είχαν ανακαταλάβει την Κωνσταντινούπολη, ο όρος «Ρωμαίοι» έγινε και πάλι ο κυρίαρχος όρος αυτοπροσδιορισμού και λίγα ίχνη του όρου «Έλληνες» υπάρχουν, όπως στα γραπτά του Γεώργιου Γεμιστού (Πλήθωνα)· o νεοπλατωνικός φιλόσοφος καυχιόταν «Είμαστε Έλληνες στη φυλή και τον πολιτισμό», και πρότεινε την αναγέννηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ακολουθώντας ένα ουτοπικό Ελληνικό σύστημα διακυβέρνησης με κέντρο το Μυστρά. Υπό την επίδραση του Πλήθωνα, ο λόγιος, διδάσκαλος, και μεταφραστής Ιωάννης Αργυρόπουλος, αποκάλεσε τον Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο (βασιλεία 1425–1448) «Βασιλιά Ήλιο της Ελλάδας» και παρακίνησε τον τελευταίο Βυζαντινό Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ΄ Παλαιολόγο να αυτοανακηρυχθεί «Βασιλιάς των Ελλήνων». Αυτές οι κατά κύριο λόγο ρητορικές εκφράσεις ελληνικής ταυτότητας ήταν περιορισμένες σε ένα πολύ μικρό κύκλο και δεν είχαν καμία επίδραση στο λαό. Συνεχίστηκαν ωστόσο από τους Βυζαντινούς λογίους που συμμετείχαν στην Ιταλική Αναγέννηση.
Δυτική αντίληψη
Στα μάτια της Δύσης, μετά τη στέψη του Καρλομάγνου, οι Βυζαντινοί δεν αναγνωρίζονταν ως οι κληρονόμοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Το Βυζάντιο αντίθετα αντιλαμβανόταν ως μια παρακμασμένη συνέχεια της αρχαίας Ελλάδας, και συχνά περιγραφόταν ως η «Αυτοκρατορία των Ελλήνων» ή «Βασίλειο της Ελλάδας». Αυτές η αρνήσεις της Βυζαντινής Ρωμαϊκής κληρονομιάς και οικουμενικών δικαιωμάτων θα έδιναν το έναυσμα για τις πρώτες δυσαρέσκειες μεταξύ των Ελλήνων και των «Λατίνων» (από το Λατινικό Λειτουργικό) ή «Φράγκων» (από την εθνικότητα του Καρλομάγνου), όπως αποκαλούνταν από τους Έλληνες.
Η δημοφιλής Δυτική άποψη αντικατοπτρίζεται στο Translatio militiae, ο ανώνυμος συγγραφέας του οποίου δηλώνει ότι οι Έλληνες είχαν χάσει το κουράγιο και τη γνώση τους, και συνεπώς δεν συμμετείχαν στον πόλεμο εναντίον των απίστων. Σε άλλο σημείο, οι αρχαίοι Έλληνες επαινούνται για τις στρατιωτικές τους ικανότητες και τις γνώσεις τους, με το συγγραφέα έτσι να διαχωρίζει τους σύγχρονους Βυζαντινούς Έλληνες, που γενικά θεωρούνταν ως μη πολεμοχαρείς και σχισματικοί. Αν και αυτή η φήμη μοιάζει παράξενη με τη σύγχρονη ματιά δεδομένων των αμείωτων στρατιωτικών επιχειρήσεων των Βυζαντινών και τους αγώνες τους του 8ου αιώνα εναντίον του Ισλάμ και των Ισλαμικών κρατών, αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία ρεαλπολιτίκ των Βυζαντινών, οι οποίοι εφάρμοζαν τη διπλωματία και το εμπόριο μαζί με τη στρατιωτική δύναμη στην εξωτερική πολιτική, και το υψηλό επίπεδο του πολιτισμού τους σε αντίθεση με το ζήλο των Σταυροφόρων και την άγνοια και προκατάληψη της μεσαιωνικής Δύσης. Όπως το έθεσε ο ιστορικός Στίβεν Ράνσιμαν :
Ανατολική αντίληψη
Οι μουσουλμάνοι Οθωμανοί επίσης αναφέρονταν στους Βυζαντινούς αντιπαλους τους ως Ρουμ (Ρωμαίους) και ο όρος χρησιμοποιείται ακόμα επίσημα στην Τουρκία για τους ελληνόφωνους ντόπιους (Ρουμλάρ) της Κωνσταντινούπολης πρβλ. Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως (τούρκικα: Rum Ortodoks Patrikhanesi, «Ρωμαιορθόδοξο Πατριαρχείο» ). Πολλά τοπωνύμια στη Μικρά Ασία προέρχονται από την τουρκική λέξη για τους Βυζαντινούς («Rûm», Ρωμαίοι): Ερζερούμ («Αρζαν των Ρωμαίων»), Ρούμελη («Γη των Ρωμαίων») και Ρουμίγιε-ι Σούγρα («Μικρή Ρώμη», η περιοχή της Αμάσειας και Σεβάστειας).
Κοινωνία
Αν και η κοινωνική κινητικότητα δεν ήταν άγνωστη στο Βυζάντιο, η τάξη της κοινωνίας θεωρείται ότι ήταν πιο ανθεκτική, με τον μέσο άνθρωπο να θεωρεί ότι η Ουράνια Αυλή είναι το αρχέτυπο για την Αυτοκρατορική Αυλή στην Κωνσταντινούπολη. Οι κοινωνία αυτή περιελάμβανε διάφορες τάξεις ανθρώπων, οι οποίες δεν ήταν ούτε αποκλειστικές ούτε «άνοσες» σε αλλαγές. Οι πιο χαρακτηριστικές από αυτές ήταν οι φτωχοί, οι χωρικοί, οι στρατιώτες, οι εκπαιδευτικοί, οι επιχειρηματίες, και ο κλήρος.
Φτωχοί
Σύμφωνα με ένα κείμενο που χρονολογείται το 533 μ.Χ., ένας άνθρωπος χαρακτηριζόταν «φτωχός» αν δεν είχε 50 χρυσά νομίσματα (aurei), το οποίο ήταν μέτριο αλλά όχι αμελητέο ποσό. Οι Βυζαντινοί ήταν κληρονόμοι των Ελληνικών εννοιών της φιλανθρωπίας για χάρη της πόλις, αλλά ήταν η Χριστιανικές έννοιες της Βίβλου που κινητοποιούσαν τη συνήθεια να δίνουν, και ειδικότερα τα παραδείγματα του Μέγα Βασίλειου, του Γρηγορίου Νύσσης και του Ιωάννη του Χρυσόστομου. Ο αριθμός των φτωχών μεταβαλλόταν κατά τη διάρκεια των πολλών αιώνων ύπαρξης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αλλά αποτελούσαν μια σταθερή πηγή χειρονακτικής εργασίας για έργα οικοδόμησης και αγροτικές εργασίες. Απ’ ό, τι φαίνεται ο αριθμός τους αυξήθηκε κατά το τέλος του 4ου και αρχές του 5ου αιώνα καθώς εισβολές βαρβάρων και η επιθυμία αποφυγής φορολόγησης οδήγησαν αγροτικούς πληθυσμούς στις πόλεις.
Από την Ομηρική εποχή, υπήρχαν κατηγορίες φτώχειας: ο πτωχός, («παθητικός φτωχός») ήταν κατώτερος από τον πένη (πένης, «ενεργητικός φτωχός»). Οι φτωχοί αποτελούσαν την πλειοψηφία του διαβόητου όχλου της Κωνσταντινούπολης, ο ρόλος του οποίου ήταν περίπου ίδιος με αυτόν του όχλου της Ρώμης. Όμως, ενώ υπάρχουν περιστατικά εξεγέρσεων που αποδίδονται στους φτωχούς, η πλειοψηφία των αστικών αναταράξεων αποδίδονταν συγκεκριμένα στις διάφορες φράξιες του Ιππόδρομου, όπως οι Πράσινοι και οι Βένετοι. Οι φτωχοί αποτελούσαν ένα μη αμελητέο ποσοστό του πληθυσμού, αλλά επηρέασαν τη Χριστιανική κοινωνία του Βυζαντίου για τη δημιουργία μεγαλύτερου δικτύου νοσοκομείων (ιατρεία) και φτωχοκομείων, και την ύπαρξη ενός θρησκευτικού και κοινωνικού προτύπου κατά το μεγαλύτερο μέρος δικαιολογημένου από την ύπαρξη των φτωχών, και δημιουργημένου από τη χριστιανική μεταμόρφωση της κλασσικής κοινωνίας.
Χωρικοί
Δεν υπάρχουν αξιόπιστα νούμερα για τον αριθμό των χωρικών, αλλά είναι θεωρείται ευρέως ως υπόθεση ότι η μεγάλη πλειοψηφία των Βυζαντινών ζούσαν σε αγροτικές και γεωργικές περιοχές. Στα Τακτικά του Αυτοκράτορα Λέοντα του Σοφού (βασιλεία 886–912), τα δύο επαγγέλματα που περιγράφονται ως η ραχοκοκαλιά του κράτους είναι οι χωρικοί (γεωργική) και οι στρατιώτες (στρατιωτική). Ο λόγος γι’ αυτό είναι ότι εκτός που οι χωρικοί παρήγαγαν το μεγαλύτερο μέρος της τροφής της Αυτοκρατορίας, ήταν επίσης η μεγαλύτερη πηγή φόρων
Οι χωρικοί ζούσαν κατά κύριο λόγο στα χωριά, το όνομα των οποίων άλλαξε σταδιακά από το κλασσικό κώμη στο σύγχρονο χωριό. Ενώ η γεωργία και η κτηνοτροφία ήταν οι κύριες ασχολίες των χωρικών, δεν ήταν οι μόνες. Υπάρχουν στοιχεία για τη μικρή πόλη της Λάμψακου, στην ανατολική ακτή του Ελλήσποντου, όπου από τα 173 νοικοκυριά τα 113 χαρακτηρίζονται ως χωρικοί και τα 60 ως αστική περιοχή, που υποδηλώνει και άλλου είδους βοηθητικές δραστηριότητες.
Η Πραγματεία περί φορολογίας, που σώζεται στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη στη Βενετία κάνει διάκριση τριών ειδών αγροτικών οικισμών, το χωρίον, το αγρίδιον, και το προάστειον. Σύμφωνα με μια καταγραφή του 14ου αιώνα του χωριού Άφητος, που είχε δωριστεί στη Μονή Χιλανδαρίου, ο μέσος όρος κατοχής γης ήταν μόλις 3,5 μόδιοι (0,08 εκτάρια, 800τμ2). Φόροι που επιβάλλονταν στους αγροτικούς πληθυσμούς περιελάμβαναν τον καπνικόν ή φόρο της εστίας, τη συνονή ή πληρωμή σε μετρητά που συχνά σχετιζόταν με τον καπνικόν, το εννόμιον, ή φόρο κτηνοτροφίας, και αερικόν, που εξαρτιόταν από τον πληθυσμό του χωριού και κυμαινόταν μεταξύ 4 και 20 χρυσά νομίσματα το χρόνο.
Οι διατροφή τους αποτελούνταν κυρίως από σιτηρά και όσπρια και το ψάρι στις κοινότητες ψαράδων αντικαθιστούσε το κρέας. Το ψωμί, κρασί, και ελιές αποτελούσαν σημαντικά στοιχεία της Βυζαντινής διατροφής με τους στρατιώτες στην εκστρατεία να τρώνε διπλοψημένο και αποξηραμένο ψωμί, το παξιμάδιον. Όπως στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη εποχή, οι πιο κοινές καλλιέργειες ήταν ελαιώνες και αμπέλια. Ενώ ο Λιουτπράνδος της Κρεμόνας, ένας επισκέπτης από την Ιταλία, βρήκε το Ελληνικό κρασί ενοχλητικό επειδή συχνά αρωματίζονταν με ρετσίνι (ρετσίνα), οι περισσότεροι Δυτικοί εκτιμούσαν τα Ελληνικά κρασιά, ειδικά τα Κρητικά που ήταν διάσημα.
Ενώ το κυνήγι και το ψάρεμα ήταν διαδεδομένα, οι χωρικοί κυνηγούσαν κυρίως για να προστατέψουν το κοπάδι και τα σπαρτά τους. Η μελισσοκομία ήταν πολύ ανεπτυγμένη στο Βυζάντιο, όπως και στην Αρχαία Ελλάδα. Εκτός από τη γεωργία, οι χωρικοί ασκούσαν τέχνες, αναφερομένων στα οικονομικά αρχεία των μεταλλουργών (χαλκεύς), ραπτών (ράπτης), και τσαγκάρηδων (τζαγγάριος).
Στρατιώτες
Κατά τη χιλιόχρονη ιστορία του Βυζαντίου μετά βίας περνούσε ένας χρόνος χωρίς στρατιωτική εκστρατεία. Οι στρατιώτες ήταν φυσιολογικό μέρος της καθημερινής ζωής, πολύ περισσότερο από τις σύγχρονες Δυτικές κοινωνίες. Ενώ είναι δύσκολο να κάνουμε μια διάκριση μεταξύ Ρωμαϊκών και Βυζαντινών στρατιωτών από οργανωτικής άποψης, αυτό είναι πιο εύκολο να γίνει όσον αφορά το κοινωνικό τους προφίλ. Τα στρατιωτικά εγχειρίδια γνωστά ως Τακτικά συνέχισαν μια Ελληνιστική και Ρωμαϊκή παράδοση, και περιέχουν πληθώρα πληροφοριών για την εμφάνιση, παραδόσεις, συνήθειες, και ζωή των στρατιωτών.
Όπως και με τους χωρικούς, πολλοί στρατιώτες ασκούσαν και βοηθητικές ασχολίες όπως ιατρικές και παραϊατρικές, και τεχνικές. Η επιλογή για τη στρατιωτική υπηρεσία ήταν ετήσια, ενώ μεγάλος αριθμός τοποθετούνταν σε στρατιωτικές ασκήσεις, κατά τους χειμερινούς μήνες, κάτι που αποτελούσε μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ζωής.
Μέχρι τον 11ο αιώνα, η πλειοψηφία της υποχρεωτικής στράτευσης προερχόταν από αγροτικές περιοχές, ενώ η στράτευση (ή όχι) των τεχνιτών και των εμπόρων παραμένει ως ερώτημα. Από εκεί και μετά στράτευση επαγγελματιών αντικατέστησε την υποχρεωτική στράτευση, ενώ η αυξανόμενη χρήση μισθοφόρων ήταν καταστροφική για τα οικονομικά. Από το 10ο αιώνα και μετά, υπήρχαν νόμοι που αφορούσαν την κτήση γης και τη στρατιωτική υπηρεσία. Ενώ το κράτος ποτέ δεν παραχωρούσε γη για υποχρεωτική υπηρεσία, οι στρατιώτες μπορούσαν και όντως χρησιμοποιούσαν την αμοιβή τους για να αγοράζουν κτήματα, ενώ φόροι μπορούσαν να μειωθούν ή να εξαλειφτούν σε κάποιες περιπτώσεις. Αυτό που απέδιδε το κράτος από το 12ο αιώνα και μετά, ήταν εισοδήματα από φόρους, που ονομάζονταν πρόνιαι. Όπως και στην αρχαιότητα, η κύρια τροφή των στρατιωτών παρέμεινε το αποξηραμένο ψωμί, αν και το όνομα άλλαξε από βουκελάτον σε παξιμάδιον.
Εκπαιδευτικοί
Η Βυζαντινή εκπαίδευση ήταν προϊόν μιας αρχαίας Ελληνικής παράδοσης που πηγαίνει πίσω στον 5ο αιώνα π.Χ. . Αποτελούνταν από ένα τριμερές σύστημα εκπαίδευσης το οποίο είχε διαμορφωθεί από την Ελληνιστική περίοδο, και διατηρήθηκε, με τις αναπόφευκτες αλλαγές, μέχρι την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Τα στάδια της εκπαίδευσης ήταν η πρωτοβάθμια εκπαίδευση, όπου οι μαθητές είχαν ηλικία από 6 ως 10 χρονών, η δευτεροβάθμια, όπου είχαν από 10 ως 16, και η ανώτερη εκπαίδευση.
Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση ήταν ευρέως διαθέσιμη κατά το μεγαλύτερο μέρος της ύπαρξης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, στις πόλεις και κάποιες φορές και στην επαρχία. Αυτό διασφάλιζε ότι ο αλφαβητισμός ήταν πολύ πιο διαδεδομένος απ’ ό, τι στη Δυτική Ευρώπη, τουλάχιστον μέχρι το δωδέκατο αιώνα. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση περιοριζόταν στις μεγαλύτερες πόλεις ενώ η ανώτερη εκπαίδευση ήταν αποκλειστικά προερχόμενη από το πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης.