Γκασάν_Καναφανί
Επιστροφή στη Χάιφα (1970)
Η Αΐντ λλα Χαγίφα (= «Επιστροφή στη Χάιφα», 1970) είναι η ιστορία ενός ζεύγους Παλαιστινίων, του Σαΐντ και της συζύγου του Σαφίγια, που ζει για σχεδόν 20 χρόνια στην πόλη Ραμάλα, η οποία βρισκόταν υπό την ιορδανική διοίκηση μέχρι που καταλήφθηκε από τους Ισραηλινούς μαζί με την υπόλοιπη Δυτική Όχθη στον Πόλεμος των Έξι Ημερών το 1967. Το ζεύγος στη συνέχεια πρέπει να αντιμετωπίσει το γεγονός πως το πεντάμηνο τότε παιδί τους, ένας γιος που είχαν υποχρεωθεί να αφήσουν πίσω τους φεύγοντας ως πρόσφυγες από το σπίτι τους στη Χάιφα το 1948 έχει μεγαλώσει και ανατραφεί ως κανονικός Εβραίος Ισραηλινός. Ο πατέρας αναζητεί την πραγματική Παλαιστίνη μέσα στα ερείπια της μνήμης, βρίσκοντας μόνο περισσότερα ερείπια. Η ισραηλινή κατοχή σημαίνει ότι έχουν επιτέλους μια ευκαιρία να επιστρέψουν και να επισκεφθούν τη Χάιφα στο Ισραήλ. Το ταξίδι εκεί προκαλεί στον πατέρα την ανάκληση του παρελθόντος όπως το γνώριζε. Η ασυμφωνία ανάμεσα στο ενθυμούμενο παλαιστινιακό παρελθόν και στο ξαναφτιαγμένο Ισραηλινό παρόν της πόλεως και των προαστίων της δημιουργεί έναν συνεχή «διασπορικό αναχρονισμό». Το μυθιστόρημα αναλύει δύο αποφασιστικές ημερομηνίες, την 21η Απριλίου 1948 και την 30ή Ιουνίου 1967. Στην πρώτη ο Σαΐντ και η Σαφίγια μεταφέρθηκαν με βρετανικά σκάφη δια θαλάσσης στην Άκρα. Ο γιος τους ανευρέθηκε από έναν Εβραίο πρόσφυγα από την Πολωνία, επιζήσαντα του Ολοκαυτώματος, τον Εβράτ Κουσέν, και τη σύζυγό του Μιριάμ, οι οποίοι τον ανέθρεψαν ως Εβραίο, δίνοντάς του το όνομα «Ντοβ». Όταν το ζεύγους Παλαιστινίων επισκέπτεται το παλιό του σπίτι, η σύζυγος του Κουσέν τους χαιρετά με τη φράση: «Σας περίμενα πολύ καιρό.» Η ανάκληση των γεγονότων του Απριλίου του 1948 από τον Κουσέν επιβεβαιώνει την εντύπωση του Σαΐντ πως η πτώση της Χάιφα συντονίσθηκε από τις βρετανικές δυνάμεις και τη Χαγκανά. Ο άλλος γιος του Σαΐντ και της Σαφίγια, ο Χαλίντ, που μεγάλωσε μαζί τους στη Ραμάλα, έχει καταταγεί στους φενταγίν με τις ευλογίες του πατέρα του. Ο Ντοβ επιστρέφει φορώντας τη στολή του ισραηλινού στρατού και έχει εκδικητική πίκρα για το ότι οι πραγματικοί γονείς του τον εγκατέλειψαν. Παρακινούμενος από τη σκηνή να φύγει από το σπίτι, ο Σαΐντ σκέπτεται ότι μόνο η ένοπλη δράση μπορεί να λύσει τη διαμάχη των δυο λαών, συνειδητοποιώντας ωστόσο πως σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί κάλλιστα ο Ντον να αντιμετωπίσει τον αδελφό του Χαλίντ στη μάχη. Το μυθιστόρημα μεταδίδει μια επίκριση προς τους Παλαιστινίους για την πράξη της εγκαταλείψεως, ενώ προδίδει έναν κάποιο θαυμασμό για την κάθε άλλο παρά εύκολη, πείσμονη επιμονή των Σιωνιστών, των οποίων η ειλικρίνεια και αποφασιστικότητα πρέπει να είναι το πρότυπο για τους Παλαιστίνιους στους μελλοντικούς τους αγώνες. Ο Αριέλ Μπλοχ, πράγματι, υποστηρίζει ότι ο Ντοβ αποτελεί όταν ωρύεται για την αδυναμία του πατέρα του ένα φερέφωνο του ίδιου του συγγραφέα: Ο Σαΐντ συμβολίζει τους αναποφάσιστους Παλαιστίνιους που έχουν θάψει τη μνήμη της φυγής τους και την προδοσία της πατρώας γης τους. Ταυτοχρόνως, η έννοια της πατρίδας δεν μπορεί πλέον να είναι βασισμένη σε μια νοσταλγική θέση βασισμένη στο παρελθόν, αλλά πρέπει να είναι μια σύνδεση που να αψηφά τις θρησκευτικές και εθνοτικές διακρίσεις. Παρά την κατηγορία του κατά των Παλαιστινίων και μια συμπάθεια για το πεισματικό χτίσιμο του ισραηλινού κράτους, η επιφανειακή ρητορική του μυθιστορήματος παραμένει «κλειδωμένη» στην εθνική απελευθέρωση δια του ένοπλου αγώνα. Μια φαντασιακή συνέχεια-επίλογος στην πλοκή του έχει γραφεί από τον Ισραηλινό μυθιστοριογράφο Σαμί Μικαέλ, στο έργο του Γιονίμ μπε-Τραφάλγκαρ (= «Περιστέρια στην [Πλατεία] Τραφάλγκαρ»).