cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Βυζαντινή τέχνη
Παλαιοχριστιανική ψηφιδογραφία
δεξιά|μικρογραφία|360px|Ο Χριστός ανάμεσα στους Αποστόλους, ψηφιδωτό στην Santa Pudenziana της Ρώμης, τέλη 4ου αι. με αποκαταστάσεις του 16ου αι. δεξιά|μικρογραφία|360px|Τμήμα από το ψηφιδωτό της ουράνιας Ιερουσαλήμ στον Άγιο Γεώργιο (Ροτόντα) στη Θεσσαλονίκη, 5ος αι. δεξιά|μικρογραφία|360px|Το Όραμα του Προφήτη Ιεζεκιήλ, ψηφιδωτό στον Όσιο Δαβίδ της Θεσσαλονίκης, β΄μισό 5ου αι. Μετά την πρώτη περίοδο της ζωγραφικής σε κατακόμβες και ιδιωτικές κατοικίες όσο ο Χριστιανισμός παρέμενε στην αφάνεια, η εκδήλωση της αυτοκρατορικής εύνοιας προς τον Χριστιανισμό με τον Κωνσταντίνο έστρεψε την εικαστική έκφραση κυρίως προς την τέχνη του ψηφιδωτού. Το ψηφιδωτό ανθούσε στην ελληνιστική Ανατολή και τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήδη από τα προχριστιανικά χρόνια και είχε δημιουργήσει παράδοση στην πολυτελή διακόσμηση ανακτόρων, επαύλεων και λουτρικών συγκροτημάτων. Ενώ όμως στον ελληνορωμαϊκό κόσμο τα ψηφιδωτά χρησιμοποιούνταν συνήθως για την κάλυψη δαπέδων, οι Βυζαντινοί ψηφιδογράφοι τα χρησιμοποίησαν και στη διακόσμηση εσωτερικών τοίχων. Στη βυζαντινή τέχνη, το ψηφιδωτό φθάνει στη μεγαλύτερη ακμή του. Η λαμπρότητα, η αντοχή του στην υγρασία και τον χρόνο και το υψηλό κόστος των υλικών και της εκτέλεσής του θεωρήθηκαν ότι εξασφάλιζαν την ποιότητα που άρμοζε στη μνημειακή τέχνη της θριαμβέυουσας αυτοκρατορίας και της εκκλησίας της.
Τα σημαντικότερα μνημειακά σύνολα εντοίχιων ψηφιδωτών του 5ου και 6ου αι., της εποχής ακμής της Παλαιοχριστιανικής ψηφιδογραφίας, σώζονται στη Ρώμη, τη Ραβέννα και τη Θεσσαλονίκη. Το πνεύμα μεγαλοπρέπειας της κωνσταντίνειας μνημειακής τέχνης στη εικαστική γλώσσα της κλασικής παράδοσης απηχεί ένα από τα πρωιμότερα βυζαντινά εντοίχια ψηφιδωτά, ο Χριστός με τους Αποστόλους και τις προσωποποιήσεις των δύο Εκκλησιών στην αψίδα του ιερού της Santa Pudenziana στη Ρώμη. Η απόδοση της ουράνιας Ιερουσαλήμ σαν μια υπαρκτή πόλη με τείχος και αναγνωρίσιμα κτήρια κάτω από τον νεφελώδη γαλανό ουρανό βασίζει την πειστικότητά της στη νατουραλιστική προσέγγιση μιας γήινης πραγματικότητας, στην οποία εισέρχονται και τα υπερβατικά στοιχεία του Σταυρού του Γολγοθά και των αποκαλυπτικών συμβόλων των Ευαγγελιστών (άγγελος, λιοντάρι, μόσχος, αετός). Οι προσωποποιήσεις, η πλούσια ενδυμασία και η ποικιλία στάσεων στις μορφές, που συμβάλλουν στη ζωηρότητα της σκηνής, αποτελούν επίσης στοιχεία της κλασικής αισθητικής.
Με το προοπτικά αποδοσμένο αρχιτεκτονικό τοπίο που κυριαρχεί στο βάθος τους, τα ψηφιδωτά του Άγίου Γεωργίου, της γνωστής Ροτόντας, στη Θεσσαλονίκη βρίσκονται παρομοίως κοντά στην ελληνορωμαϊκή παράδοση, και ειδικότερα στις τοιχογραφίες της Πομπηίας. Ωστόσο η ρεαλιστική αίσθηση του χώρου αμβλύνεται με τη χαλαρότητα στην απόδοση της προοπτικής, τη φυγή των αξόνων προς διάφορες κατευθύνσεις, τον περιορισμό της χρωματικής παλέτας, και τη λεπτολόγο διακοσμητικότητα. Τα μεγάλα, ορθάνοικτα μάτια με τα τονισμένα περιγράμματα εκφράζουν τη στροφή της βυζαντινής τέχνης από το σώμα ως εξωτερικό δείκτη κοσμικού κύρους, στο πρόσωπο και ειδικά τα μάτια ως δείκτες της εσωτερικής πνευματικότητας των μορφών.
Στα τέλη του 5ου αι., όταν η Ραβέννα ήταν πρωτεύουσα του Οστρογοτθικού βασιλείου της Ιταλίας με βασιλιά τον Θεοδώριχο, κτίστηκαν και διακοσμήθηκαν με ψηφιδωτά βυζαντινού ύφους το Βαπτιστήριο των Αρειανών και ο Άγιος Απολλινάριος ο Νέος. Μετά την κατάληψη της Ραβέννας από τα βυζαντινά στρατεύματα του Ιουστινιανού το 540, ο Άγιος Απολλινάριος ο Νέος αναδιακοσμήθηκε, ενώ κτίστηκε και διακοσμήθηκε ο Άγιος Απολλινάριος in Classe και ολοκληρώθηκε ο Άγιος Βιτάλιος, που είχε ξεκινήσει περίπου 25 χρόνια νωρίτερα. Στα ψηφιδωτά όλων αυτών των ναών φαίνεται πως έχουν ολοκληρωθεί οι διεργασίες μετάπλασης της κλασικής κληρονομιάς και έχουν κατακτηθεί τα μέσα της βυζαντινής τεχνοτροπίας για την απόδοση της πνευματικότητας που συμπυκνώνονται στην υπέρβαση της αισθητηριακής αντίληψης του κόσμου και του ανθρώπου μέσα σ' αυτόν. Το ρεαλιστικό φυσικό ή αρχιτεκτονικό τοπίο του βάθους έχει παραχωρήσει τη θέση του στην ομοιόμορφη μονοχρωμία του χρυσού για τον ουρανό και του πράσινου για το έδαφος, η οποία όχι μονο αφαιρεί από τις διάφορες σκηνές κάθε αναφορά στον τόπο και τον χρόνο της γήινης πραγματικότητας, αλλά επιτρέπει και την ανάδειξη της ανθρώπινης μορφής. Ανάλογη αφαιρετική τάση διακρίνει και τα υπόλοιπα στοιχεία του περιβάλλοντος (δέντρα, χαμηλά φυτά, ζώα) που επαναλαμβάνονται σχηματοποιημένα και διακοσμητικά, αλλά και τις ανθρώπινες μορφές, που δεν διαφοροποιούνται ουσιαστικά μεταξύ τους ούτε στα ενδύματα ούτε στις κινήσεις ούτε στα φυσιογνωμικά χρακτηριστικά, και χαρακτηρίζονται από ιερατική μεγαλοπρέπεια. Παραλείποντας τις νατουραλιστικές λεπτομέρειες, η αφαιρετικότητα και η ρυθμική επανάληψη μοτίβων αφήνουν να αναδειχθεί ό,τι θεωρείται ουσιώδες για την απόδοση του δογματικού περιεχομένου. αριστερά|μικρογραφία|360px|Πομπή μαρτύρων, τμήμα ψηφιδωτού στον Άγιο Απολλινάριο τον Νέο της [[Ραβέννας, 561]] αριστερά|μικρογραφία|360px|Ο Ιουστινιανός με τη συνοδεία του προσκομίζει τον δίσκο στη Θεία Ευχαριστία, ψηφιδωτό στον [[Βασιλική του Αγίου Βιταλίου|Άγιο Βιτάλιο της Ραβέννας, 547]] Σε μια εποχή που θρησκεία και πολιτική διαπλέκονται τόσο πολύ μεταξύ τους, η θρησκευτική τέχνη δεν μπορεί παρά να παρεμβαίνει και στις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις. Οι δογματικές έριδες και οι πολιτικές τους προεκτάσεις, για παράδειγμα, αποτυπώνονται στην ψηφιδογραφία της Ραβέννας, ακόμα και στον ίδιο ναό. Στα χρόνια της κυριαρχίας του Θεοδώριχου, που είχε ασπαστεί τον Αρειανισμό και αρνούνταν τη θεϊκή υπόσταση του Χριστού, τα ψηφιδωτά του Αγίου Απολλιναρίου του Νέου δεν συμπεριέλαβαν τη Σταύρωση στις σκηνές του Πάθους της ανώτερης ζώνης του κεντρικού κλίτους. Επί Ιουστινιανού, οι βασιλικές πομπές του Θεοδώριχου, που διακοσμούσαν την κατώτερη ζώνη, αντικαταστάθηκαν από πομπές μαρτύρων που κατευθύνονται προς τον Χριστό και την Παναγία.
Σημαντικά για τον ρόλο της τέχνης την προβολή της ηγεμονικής φυσιογνωμίας των αυτοκρατόρων είναι δύο ψηφιδωτά στην αψίδα του ιερού βήματος του Αγίου Βιταλίου, που δείχνουν τον Ιουστινιανό και τη Θεοδώρα, τον καθένα με τη συνοδεία του, να συμμετέχουν στην εναρκτήρια πομπή της πρωτοβυζαντινής Θείας Λειτουργίας (Μικρή Είσοδος) μεταφέροντας τον δίσκο για τον άρτο και το δισκοπότηρο για τον οίνο. Η ρυθμική ομοιογένεια των μορφών σε μεγαλοπρεπή μετωπική στάση παρά το ότι κινούνται σε πομπή και η απουσία ρεαλιστικών στοιχείων από το βάθος είναι χαρακτηριστικές. Μόνο η τοποθέτηση στο κέντρο της σύνθεσης, η ενδυμασία, τα διάσημα και το φωτοστέφανο διακρίνουν τις αυτοκρατορικές μορφές από τον όμιλο των αξωματούχων τους. Με την εφαρμογή της βυζαντινής τεχνοτροπίας σε μια σκηνή του γήινου κόσμου, όπως αυτή, οι πρωταγωνιστές της κατατάσσονται στη χορεία των αγίων και οι πράξεις τους περιβάλλονται με ιερότητα.
Η καλή διατήρηση ολόκληρων ψηφιδωτών συνόλων στη Ραβέννα, που βρισκόταν εκτός βυζαντινής επικράτειας στα χρόνια της Εικονομαχίας και έτσι διέσωσε τον παλαιότερο διάκοσμο των ναών της, επιτρέπει τη μελέτη των ευρύτερων συνθετικών αρχών που καθόριζαν την εικονογράφηση των πρώιμων βυζαντινών ναών. Στον Άγιο Βιτάλιο, που η διακόσμηση περιορίζεται στο ιερό βήμα, το εικονογραφικό πρόγραμμα αναφέρεται στο θεμελιώδες δόγμα της σταυρικής θυσίας του Χριστού και την αναπαράστασή της στη Θεία Ευχαριστία που τελείται στον ίδιο χώρο.
Την ολοκληρωτική μετάθεση του εικονιζόμενου συμβάντος στην αιωνιότητα της Ουράνιας Βασιλείας επιδιώκει ο ψηφιδογράφος της Μεταμόρφωσης του Χριστού στην αψίδα του ιερού της Αγίας Αικατερίνης Σινά γύρω στο 600 με τον αποκλεισμό κάθε ένδειξης τόπου και χρόνου, ακόμα και του όρους που αναφέρει η διήγηση τριών Ευαγγελιστών. Το έδαφος αποδίδεται με πολύχρωμη λεπτή ταινία και ο ουρανός με χρυσό βάθος, που συμβολίζει το εκτυφλωτικό θεϊκό φως. Μέσα σ' αυτό το εκτυφλωτικό φως, που απλώνεται ακτινωτά από τη μορφή του Χριστού, αιωρούνται με άτακτες κινήσεις αλλά σε συμμετρική διάταξη οι έκπληκτοι Απόστολοι. Απόλυτα επίπεδες, δυσδιάστατες ανθρώπινες μορφές με σχηματικά διαγραμμισμένα ενδύματα που δεν αποκαλύπτουν κανένα σωματικό χαρακτηριστικό αποπνέουν στα ψηφιδωτά του 7ου αι. στον Άγιο Δημήτριο Θεσσαλονίκης αντίστοιχο πνεύμα εξαΰλωσης.
Εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτά είναι γνωστά και από την Κύπρο, η οποία όχι μόνο γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στην παλαιοχριστιανική τέχνη λόγω της υπαγωγής της σε αυτοκρατορικό έπαρχο από την εποχή του Ιουστινιανού και της συνακόλουθης ανάπτυξης ιδιαίτερων δεσμών με την πρωτεύουσα (βλ. Η Κύπρος την εποχή του Ιουστινιανού), αλλά βρέθηκε και εκτός βυζαντινής επικράτειας στα χρόνια της Εικονομαχίας, όπως η Ραβέννα. Ανάμεσα στα κυπριακά ψηφιδωτά ξεχωρίζουν εκείνα με θέμα τη Θεοτόκο από την Παναγία Αγγελόκτιστη στο Κίτι, την Παναγία Κανακαριά στη Λυθράγκωμη Αμμοχώστου και την Παναγία Κυρά στα Λιβάδια Αμμοχώστου.
Τα παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά στον Άγιο Δημήτριο Θεσσαλονίκης, φτιαγμένα όχι με επίσημη κρατική χορηγία στα πλαίσια κάποιου συνολικού προγράμματος εικονογράφησης αλλά σταδιακά από ιδιώτες που αφιέρωναν μεμονωμένους αναθηματικούς πίνακες προβάλλουν, σε αντιδιαστολή με τη θριαμβική τέχνη των αυτοκρατορικών ψηφιδωτών της Ραβέννας, μια πιο ιδιωτική πτυχή της θρησκευτικότητας των Βυζαντινών σε δύσκολους καιρούς. Πράγματι, τα χρόνια μετά τον Ιουστινιανό ήταν για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία μια παρατεταμένη περίοδος γενικευμένης αναστάτωσης και παρακμής λόγω συγκρούσεων με Αβάρους και Σλάβους στα βόρεια, με Πέρσες και Άραβες στα ανατολικά αλλά και λόγω εσωτερικών αντιθέσεων. Στο τέλος της περιόδου η αυτοκρατορία έχει συρρικνωθεί εδαφικά μετά την απώλεια της Ιταλίας, των πέρα από τη Μικρά Ασία ανατολικών επαρχιών, της Συρίας, της Παλαιστίνης και της Αιγύπτου. Με την απώλεια των τριών τετάρτων των εδαφών του χάθηκαν για το Βυζάντιο και πολλά σημαντικά καλλιτεχνικά κέντρα αφήνοντας στο εξής την Κωνσταντινούπολη να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις στην τέχνη. Η μείωση της καλλιτεχνικής παραγωγής κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι αισθητή, και οι ίδιοι οι Βυζαντινοί αναγνώρισαν αργότερα ότι ο 7ος αι. αποτέλεσε βαθειά τομή στην εξέλιξη του κράτους και του πολιτισμού τους.
Πρωτοβυζαντινές φορητές εικόνες
Χαρακτηριστικό δείγμα παλαιοχριστιανικής ζωγραφικής αποτελούν οι και οι φορητές εικόνες.
Παλαιοχριστιανική μικροτεχνία
Παράλληλα με την αρχιτεκτονική και την ζωγραφική, αναπτύσσεται και η μικροτεχνία με βάση υλικά όπως το ελεφαντόδοντο, το χρυσάφι ή το ασήμι, αν και δεν διασώζεται σήμερα μεγάλο μέρος δημιουργιών αυτού του είδους. δεξιά|μικρογραφία|300px|Θρόνος του επισκόπου Μαξιμιανού από τη [[Ραβέννα, ελεφαντόδοντο, μέσα 6ου αι.]]
Μεσοβυζαντινή περίοδος
Η μεσοβυζαντινή περίοδος είναι η κλασική περίοδος της βυζαντινής τέχνης, κατά την οποία συστηματοποιούνται τα εκφραστικά της μέσα και αναπτύσσεται η θεωρητική σκέψη γύρω από αυτά. Οι εξελίξεις της μεσοβυζαντινής περιόδου προέκυψαν κυρίως ως απάντηση σε μια από τις μεγαλύτερες πολιτικές, θρησκευτικές και καλλιτεχνικές προκλήσεις που αντιμετώπισε ο βυζαντινός κόσμος, την έριδα της εικονομαχίας. δεξιά|μικρογραφία|220px|Ο τρούλλος της εκκλησίας της Παναγίας της μονής του Οσίου Λουκά.
Εικονομαχία
Την περίοδο 730-843 η βυζαντινή αυτοκρατορία συγκλονίζεται από τη διαμάχη για την προσκύνηση των εικόνων και τη δυνατότητα απεικόνισης των θείων μορφών, ιδιαίτερα της μορφής του Χριστού, στην τέχνη. Στα πλαίσια αυτής της διαμάχης, πολλές εικόνες και τοιχογραφίες καταστρέφονται ή αντικαθίστανται από άλλες, με αποκλειστικά διακοσμητικά θέματα, που περιλαμβάνουν την απεικόνιση ζώων, πτηνών, ή γεωμετρικών μορφών καθώς και σταυρών. Συζητήσεις γύρω από τον κίνδυνο να εκφυλιστεί η προσκύνηση των εικόνων σε ειδωλολατρία υπήρχαν και παλιότερα, ωστόσο η αποφασιστική κίνηση έγινε το 726 με την απαγόρευση της προσκύνησης εικόνων από τον Λέοντα Γ΄ Ίσαυρο, μετά από ισχυρή έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας (Σαντορίνης), την οποία ερμήνευσε ως σημάδι της οργής του Θεού. Ακολούθησαν διώξεις για να αντιμετωπιστεί η έντονη λαϊκή οργή. Το 787 αναστέλλεται προσωρινά η εικονομαχική πολιτική από την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία, όμως το 815 αναβιώνει από τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄. Μόλις το 843 παύει οριστικά η εικονομαχία και αναστηλώνονται οι εικόνες με ενέργειες της Θεοδώρας, χήρας του αυτοκράτορα Θεόφιλου.
Η έριδα της εικονομαχίας ήταν θρησκευτική διαμάχη μόνο επιφανειακά. Το διακύβευμα ήταν στην πραγματικότητα οι ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που χρειαζόταν το βυζαντινό κράτος και καθιστούσαν πιο επιτακτικές οι εξωτερικοί κίνδυνοι, ιδιαίτερα η απειλή των Αράβων στην Ανατολή. Δεν είναι τυχαίο ότι χρονολογικά η Εικονομαχία συμπίπτει περίπου με την αραβική απειλή, που αρχίζει στα 718 με την επιτυχή απόκρουση της πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης από τον Λέοντα Γ΄ και λήγει στα 863 με την αποκατάσταση των βυζαντινών συνόρων στον Ευφράτη. Υπό την πίεση τέτοιων συνθηκών βρέθηκαν στο στόχαστρο των εικονομάχων αυτοκρατόρων κυρίως τα μοναστήρια, που είχαν στην κατοχή τους τεράστιες εκτάσεις αφορολόγητης γης, και οι μοναχοί, που δεν στρατεύονταν. Οι θαυματουργές εικόνες στα μοναστήρια ήταν ένα από τα σημαντικότερα μέσα άσκησης επιρροής στον πληθυσμό και η εξάλειψή τους αποτελούσε καίριο πλήγμα για τον μοναχισμό. Παράλληλα κολάκευε τους αγροτικούς πληθυσμούς των ανατολικών επαρχιών, όπου είχε ερείσματα ο Μονοφυσιτισμός, η εβραϊκή και η μουσουλμανική θρησκεία, με κοινό στοιχείο την ανεικονική σύλληψη της θεότητας.
Οι συνέπειες της Εικονομαχίας ήταν τεράστιες. Εκτός από την αναστάτωση που έφερε στο κράτος, προκάλεσε την καταστροφή πολυάριθμων μνημείων της πρωτοβυζαντινής περιόδου και κλόνισε τη συνέχεια στην παράδοση της βυζαντινής τέχνης. Εκτός από τη διαμάχη με την Ανατολική Εκκλησία, συνέβαλε στην αποξένωση της εικονόφιλης Εκκλησίας της Ρώμης από το βυζαντινό κράτος — ο πάπας Λέων Γ΄ έσπευσε τα Χριστούγεννα του 800 να στέψει τον βασιλιά των Φράγκων Κάρολο Αυτοκράτορα των Ρωμαίων (imperator romanorum), αξίωμα που κατείχε νόμιμα μόνο ο βυζαντινός αυτοκράτορας — και διέσπασε τη συνοχή της ενιαίας βυζαντινής τέχνης ως συνέχειας της ρωμαϊκής παράδοσης αφήνοντας τη μεσαιωνική τέχνη της Δύσης να ακολουθήσει διαφορετικό δρόμο.
Μακεδονική Αναγέννηση
thumb|Υψηλής τέχνης μικρογραφία από [[Παρισινό Ψαλτήρι|βυζαντινό χειρόγραφο του 10ου αιώνα, χαρακτηριστικό της Μακεδονικής Αναγέννησης.]] Μετά την εικονομαχία στην αγιογράφηση των ναών, εφαρμόζεται ένας κοινός κανόνας, αν και όχι πάντα με την ίδια ακρίβεια. Συγκεκριμένα, κάθε μέρος του ναού αποκτά μία συγκεκριμένη συμβολική σημασία και κατά συνέπεια και μία ξεχωριστή θεματολογία στην εικονογράφηση. Κατά αυτό τον τρόπο, στον τρούλο απεικονίζεται ο Θεός που περιβάλλεται από τους Προφήτες ενώ στην αψίδα παριστάνεται η Παναγία είτε κρατώντας το θείο βρέφος είτε μόνη. Στο δεύτερο μισό του 9ου αιώνα και κατά τη διάρκεια του 10ου αιώνα, σημαντική άνθηση γνωρίζουν και τα εικονογραφημένα χειρόγραφα, με μικρογραφίες που διακοσμούν τα θρησκευτικά κυρίως κείμενα.
Την περίοδο της ύφεσης που παρατηρήθηκε στα χρόνια της εικονομαχίας, διαδέχεται η μεγάλη ακμή της βυζαντινής τέχνης στα χρόνια της Μακεδονικής δυναστείας. Σε αυτή την περίοδο, αναπτύσσεται ιδιαίτερα η αρχιτεκτονική, ενώ επικρατεί ο σταυροειδής με τρούλο ναός, χωρίς να απουσιάζει ωστόσο και ο προγενέστερος τύπος της βασιλικής. Οι εκκλησιαστικοί ναοί διακρίνονται από μεγαλύτερη κομψότητα και είναι λιγότερο λιτοί, χωρίς όμως να αποκλίνουν από τον κυρίως σκοπό της πρόκλησης μίας πνευματικής ανάτασης στους πιστούς. Ένας ακόμα τύπος που εμφανίζεται αυτή την περίοδο είναι ο οκταγωνικός, του οποίου η ονομασία προέρχεται από τη στήριξη του τρούλου που είναι οκταγωνική. Οι ναοί αυτοί διακρίνονται στον ηπειρωτικό και τον νησιωτικό οκταγωνικό τύπο, ονομασίες που προέρχονται από το γεγονός πως τα ανάλογα μνημεία που έχουν σωθεί βρίσκονται στην ηπειρωτική και την νησιωτική Ελλάδα αντίστοιχα. Τα υλικά που κυριαρχούν είναι οι πλίνθοι και οι ακατέργαστες ή λαξευμένες πέτρες, υλικά που εναλλάσσονται προσδίδοντας ένα χαρακτηριστικό αισθητικό αποτέλεσμα.
Η γλυπτική τέχνη είναι άρηκτα συνδεδεμένη με την αρχιτεκτονική και τα περισσότερα έργα που έχουν διασωθεί αποτελούν τμήμα αρχιτεκτονικών κτισμάτων. Τα θέματα των γλυπτών είναι κυρίως γεωμετρικά με έντονα διακοσμητικό χαρακτήρα, ενώ σπανιότερα απεικονίζονται και ανθρώπινες μορφές.
Κομνήνεια περίοδος
αριστερά|μικρογραφία|300px|Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, εικόνα στη Μονή Αγίας Αικατερίνης, Σινά, τέλη 12ου αι. Χαρακτηριστική καινοτομία της κομνήνειας τέχνης, που επικρατεί ιδίως μετά τα μέσα του 12ου αι., είναι το ενδιαφέρον για την απόδοση των συναισθημάτων, κυρίως του πάθους και της οδύνης, που ταιριάζουν στα ταραγμένα χρόνια μετά το Μαντζικέρτ. Στο ίδιο πνεύμα της "δυναμικής", όπως έχει χαρακτηριστεί, κομνήνειας τεχνοτροπίας, εντάσσονται και οι εξεζητημένες αναλογίες και κινήσεις των μορφών, όπως και τα πλούσια ενδύματα με κυματιστές απολήξεις, που καταλήγουν προς το τέλος του 12ου αι. να αποκτήσουν σχεδόν μανιεριστικά χαρακτηριστικά.
Υστεροβυζαντινή περίοδος
Η ύστερη βυζαντινή τέχνη οριοθετείται από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους και εκτείνεται χρονικά ως την άλωση της. Την περίοδο αυτή, το Βυζάντιο παύει να αποτελεί το ισχυρό πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο της μεσοβυζαντινή εποχή.
Οι αρχιτεκτονικοί τύποι δεν διαφοροποιούνται αισθητά από τα παραδείγματα των προγενέστερων εποχών. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η μεγαλύτερη ποικιλομορφία, η οποία εκδηλώνεται με τη δημιουργία συνδυαστικών τύπων. Τα είδη ναών που απαντούν κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο είναι η βασιλική, ο σταυροειδής εγγεγραμμένος τύπος με τρούλο, ο οκταγωνικός, ο μικτός τύπος και ο σταυρεπίστεγος. Επιπλέον, σε ορισμένα μνημεία, αναγνωρίζονται μορφολογικές επιδράσεις της γοτθικής αρχιτεκτονικής που οφείλονται κυρίως στην επιρροή των Φράγκων, με χαρακτηριστικότερο στοιχείο τις οξυκόρυγες αψίδες.
Οι εικονογραφίες της εποχής ακολουθούν τα πρότυπα της μεσοβυζαντινή εποχής, ενώ παράλληλα εμπλουτίζονται προοδευτικά με θέματα από την παιδική ηλικία και τα πάθη του Χριστού ή το βίο της Παναγίας. Συνηθίζεται επίσης η χρήση παραστάσεων της Παλαιάς Διαθήκης που θεωρούνται ότι προεικονίζουν την Καινή Διαθήκη.
Στη ζωγραφική αυτής περιόδου, εμφανίζονται πιο έντονα φυσιοκρατικά στοιχεία, ενώ αρκετοί καλλιτέχνες επιδιώκουν σταδιακά μία περισσότερο υποκειμενική απόδοση των παραδοσιακών θεμάτων που αναπτύσσουν, με αποτέλεσμα να τονίζονται οι εκφράσεις των προσώπων ή οι κινήσεις των μορφών που απεικονίζονται. Κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο η τέχνη της φορητής εικόνας φτάνει στη μεγαλύτερή της ακμή, με πολλές εικόνες να σώζονται μέχρι σήμερα. Η Δυναστεία των Παλαιολόγων που ξεκινά το 1259, αποτελεί ίσως την τελευταία άνθηση της βυζαντινής τέχνης, κυρίως διότι κατά αυτή την περίοδο εντείνεται η αλληλεπίδραση μεταξύ βυζαντινών και Ιταλών καλλιτεχνών.
Υποσημειώσεις
Κατηγορία:Καλλιτεχνικά ρεύματα Κατηγορία:Μεσαιωνική τέχνη
Κωνσταντίνος Δουβαλίδης
Ο Κωνσταντίνος Δουβαλίδης (γεν. 10 Μαρτίου 1987) είναι Έλληνας πρωταθλητής του στίβου, ο οποίος αγωνίζεται στα 110 μέτρα με εμπόδια. Ανήκει στον Γ.Σ. Ελ. Βενιζέλο και έχει προπονητή τον Μπάμπη Σδρόλα.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στη Δράμα. Στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα στίβου το 2005 την πρώτη χρονιά που αγωνίστηκε στην κατηγορία των εφήβων κατέλαβε την 3η θέση με επίδοση 13.99 στον τελικό ενώ στον προκριματικό αγώνα πήρε την πρώτη θέση με επίδοση 13.78. Στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα εφήβων του 2006 πέτυχε πανελλήνιο ρεκόρ στην κατηγορία με 13.46. Το παλαιό κατείχε ο ίδιος με 13.78 από τις 22 Ιουλίου 2005, επίδοση που είχε σημειώσει στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα εφήβων. Στις 20 Αυγούστου 2006 κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στην ίδια διοργάνωση, στο Πεκίνο.Ο Έλληνας πρωταθλητής κατέρριψε μάλιστα το πανελλήνιο ρεκόρ εφήβων, με χρόνο 13.39 (είχε κάνει 13.46 στα προκριματικά και 13.72 στα ημιτελικά, καθώς σκόνταψε στο έκτο εμπόδιο) και ανέβηκε στο τρίτο σκαλί του βάθρου.
Το 2007, με την είσοδο του νέου έτους, έγινε κάτοχος δύο καλύτερων παγκόσμιων επιδόσεων όλων των εποχών. Μετά την αλλαγή, από την 1η Ιανουαρίου του 2006, στο ύψος των εμποδίων στην κατηγορία εφήβων (0,99 μ.) και το «κλείσιμο» ενός έτους από την εφαρμογή του νέου κανονισμού, κατέχει την κορυφαία επίδοση στον κόσμο στα 60 μ. εμπόδια με 7.50.Το ρεκόρ αυτό σημείωσε στις 11 Φεβρουαρίου 2006, σε ημερίδα κλειστού στίβου στην Παιανία. Ο Δουβαλίδης κατέχει το παγκόσμιο ρεκόρ στα 110 μ. εμπόδια παίδων (ύψος εμποδίων 0,914 μ.) με 13.22, επίδοση που είχε πετύχει στη Σκόπελο στις 2 Οκτωβρίου του 2004, στο μίτινγκ «Πετράλεια». Επιπλέον, με τα 13.39, που σημείωσε το 2006 στα 110 μ. με εμπόδια, ήταν ο 3ος καλύτερος έφηβος εμποδιστής του κόσμου για το 2006, ενώ έγινε ο 9ος όλων των εποχών.
Στις 17 Ιουνίου 2007 πέτυχε νέα πανελλήνια επίδοση στα 110 μ. εμπόδια, στο ΟΑΚΑ, στη διάρκεια του Πανελληνίου Πρωταθλήματος ανοικτού στίβου, με 13.59, καταρρίπτοντας το ρεκόρ του Στέλιου Μπίσμπα (Εθνικός ΓΣ), που ήταν 13.61 και είχε σημειωθεί στις 15 Ιουνίου 1996 στο ίδιο στάδιο.Για δεύτερη φορά μέσα σε δεκαπέντε ημέρες, ο Κωνσταντίνος Δουβαλίδης κατέρριψε το πανελλήνιο ρεκόρ στα 110 μ. με εμπόδια, στις 2 Ιουλίου 2007. Ο πρωταθλητής πέτυχε 13.54 στο πλαίσιο του Γκραν Πρι Τσικλητήρεια 2007, που διεξήχθη στο ΟΑΚΑ, και βελτίωσε το 13.59 που είχε σημειώσει στις 17 Ιουνίου. Στις 14 Ιουλίου 2007 στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα στίβου Νέων-Νέες κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στα 110 μέτρα με εμπόδια.
Το 2008 στους Ολυμπιακούς αγώνες και σε ηλικία 21 ετών έφτασε στον ημιτελικό αγώνα μετά από την 1η θέση που πήρε στον προκριματικό αγώνα με επίδοση 13,49 ενώ στον προημιτελικό έκανε επίδοση 13,46 που αποτελούσε νέο πανελλήνιο ρεκόρ στην κατηγορία των Ανδρών.Στον ημιτελικό αγώνα έτρεξε σε χρόνο 13,51 και έμεινε εκτός τελικού για μια θέση και κατέλαβε στην τελική κατάταξη την 11η θέση στους Ολυμπιακούς στο αγώνισμα των 110 μ. με εμπόδια και είναι η καλύτερη θέση μέχρι και σήμερα που έχει καταλάβει ο αθλητής στους Ολυμπιακούς αγώνες.
Μαίδοι
μικρογραφία|350x350εσ|Η Θράκη κατά την κλασική αρχαιότητα. Διακρίνεται η περιοχή των Μαίδων (όρια Μακεδονίας και Θράκης) Οι Μαίδοι ήταν λαός από τη Θράκη, οι οποίοι κατοίκησαν την πάνω κοιλάδα του Στρυμόνα περίπου τον 14ο αιώνα π.Χ.. Το 356 π.Χ. υποτάχθηκαν στον Φίλιππο τον Β'. Επαναστάτησαν αργότερα για να επανακτήσουν την ανεξαρτησία τους, αλλά η απόπειρα τους καταπνίγηκε από τον 16χρονο τότε Μέγα Αλέξανδρο, ο οποίος για να τους τιμωρήσει κατέστρεψε την πρωτεύου­σα τους Ιαμφορίνα.
Κωνσταντίνος Δουβαλίδης
Βιογραφία
Στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα κλειστού στίβου το Μάρτιο του 2009 ο Δουβαλίδης έφτασε στον ημιτελικό, όπου κατέλαβε την 7η θέση και αποκλείστηκε από τον τελικό. . Τον Μάιο του 2010, στο μίτινγκ "Βενιζέλεια (Χανιά), ¨στα 110 μ. με εμπόδια σημείωσε επίδοση 13,62 (έπιασε το χαμηλό όριο για το Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα της Βαρκελώνης). Ο τραυματισμός του λίγες εβδομάδες πριν το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα της Βαρκελώνης δεν του επέτρεψε να προκριθεί στον τελικό: τον Ιούλιο του 2010 πήρε την 4η θέση στην 1η προκριματική σειρά με 13.80 και την 18η στο σύνολο και με αντίθετο άνεμο (-1.8 μ/δ) . Τον Ιούνιο του 2011 στα "Παπαφλέσσεια" ο Δουβαλίδης έκανε επίδοση 13,76 και εξασφάλισε τη συμμετοχή του στο παγκόσμιο πρωτάθλημα στην Κορέα. Στις 18-19 Ιουνίου το 2011 στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα εθνικών ομάδων 1ης κατηγορίας κατέλαβε την 3 θέση με επίδοση 13,51
Μαίδοι
Από τη φυλή των Μαίδων, σύμφωνα με τον Πλούταρχο στον βίο «Μάρκος Κράσσος», καταγόταν ο Σπάρτακος («Καταλλήλως ελληνικά»).
Μαιδική
Μαιδική αποκαλείται η χώρα των Μαίδων οι οποίοι ήταν θρακικό φύλο που επεκτάθηκε στην αρχαία Θράκη, και κατοίκησε την άνω κοιλάδα του Στρυμόνα περίπου τον 14ο αιώνα π.Χ.. Το 356 π.Χ. υποτάχθηκαν στον Φίλιππο τον Β'. Η χώρα τους εκτεινόταν βόρεια της Σιντικής η οποία ήταν χώρα - επαρχία της Μακεδονίας.
Κωνσταντίνος Δουβαλίδης
Βιογραφία
Το 2012 στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στίβου στο Ελσίνκι στον ημιτελικό πήρε την 3 θέση στη γενική κατάταξη με επίδοση 13,36 και ήταν νέο πανελλήνιο ρεκόρ ενώ στον τελικό σκόνταψε στο 2ο εμπόδιο και τερμάτισε στην 8η θέση. Την ίδια χρονιά συμμετείχε στους Ολυμπιακούς αγώνες του Λονδίνου όπου κατέκτησε την 26η θέση στη γενική κατάταξη έπειτα από απρόσμενο χτύπημα που δέχτηκε από έναν αντίπαλο του και έχασε την κούρσα στον ημιτελικό.
Μαίδοι
Μαιδική
Εκτός από την πρωτεύουσα Ιαμφορίνα, είναι γνωστή σήμερα η ύπαρξη άλλων δύο μεγάλων πόλεων της θρακικής αυτής φυλής: της Δεσούδαβας (σημερινό Σαντάνσκι) και της Πέτρας (σήμερα Πετρίτσι). Οι Μαίδοι θεωρείται ότι ήταν οι πρώτοι κάτοικοι του Μελένικου.
Στα δυτικά όρια της περιοχής αυτής βρισκόταν οι θερμές πηγές και ο θρακικός οικισμός της Σκαπτοπάρα όπου έχει βρεθεί επιγραφή της εποχής του Ρωμαίου αυτοκράτορα Γορδιανού Γ'. Η Σκαπτοπάρα σήμερα ονομάζεται Μπλαγκόεβγκραντ και είναι πόλη της νοτιoδυτικής Βουλγαρίας, που μέχρι το 1950 ονομαζόταν Άνω Τζουμαγιά.
Κωνσταντίνος Δουβαλίδης
Βιογραφία
Τον Αύγουστο του 2016 στους Ολυμπιακούς αγώνες της Βραζιλίας κατέλαβε την 13 θέση με επίδοση 13,47 ενώ στον προκριματικό αγώνα κέρδισε τη σειρά του με επίδοση 13,41 κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες.
Παραπομπές
Δουβαλίδης Κώστας Κατηγορία:Εμποδιστές Κατηγορία:Έλληνες αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 2008 Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 2012 Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 2016 Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Μεσογειακούς Αγώνες 2013 Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Μεσογειακούς Αγώνες 2018 Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Ευρωπαϊκούς Αγώνες 2019 Κατηγορία:Κάτοχοι μεταλλίων του Πανελλήνιου Πρωταθλήματος Στίβου Δουβαλίδης Κώστας Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 2020
Μαίδοι
Σπάρτακος
Ο Σπάρτακος ήταν Μαίδος μονομάχος θρακικής καταγωγής, ο οποίος ηγήθηκε μεγάλης επανάστασης δούλων και άλλων κοινωνικώς καταπιεσμένων ατόμων εναντίον των Ρωμαίων. Σχεδόν όλες οι πληροφορίες για τον Σπάρτακο περιορίζονται στα γεγονότα της επανάστασης που ηγήθηκε (73 π.Χ. – 71 π.Χ.), γνωστής και ως Επανάσταση του Σπάρτακου ή Επανάσταση των Μονομάχων. Για τον πρότερο βίο τού Σπάρτακου ελάχιστα είναι γνωστά. Οι λίγες πληροφορίες που αντλούμε από τις πηγές είναι συχνά αντιφατικές. Όσον αφορά στην καταγωγή του, οι περισσότεροι ιστορικοί υιοθετούν την πληροφορία του Πλουτάρχου που προσδίδει στον Σπάρτακο θρακική καταγωγή από το γένος των Μαιδών (ή Μαίδων ή Μαιδοβιθυνών). Επίσης έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ο ηγέτης των σκλάβων ήταν αριστοκρατικής καταγωγής επειδή αρκετοί Θράκες βασιλείς έφεραν το όνομα Σπάρτακος ή Σπάρτοκος. Αμφίβολο παραμένει επίσης το πώς βρέθηκε στην κατάσταση του μονομάχου. Οι επικρατέστερες απόψεις τον θέλουν είτε αιχμάλωτο πολέμου από τη σύγκρουση των Ρωμαίων με τη θρακική δυναστεία των Σπαρτακιδών, αρχικά δούλο σε ορυχείο ο οποίος κατόπιν πουλήθηκε σε ιδιοκτήτη σχολής μονομάχων, είτε μισθοφόρο στον ρωμαϊκό στρατό, απ’ όπου λιποτάκτησε, αλλά τελικά συνελήφθη και κατέληξε στη σχολή μονομάχων του Γναίου Λέντουλου Βατιάτου (Gnaeus Lentulus Batiatus) στην Καπύη της Καμπανίας.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αρχαίοι Θράκες Κατηγορία:Αρχαίοι λαοί της Ελλάδας Κατηγορία:Αρχαία Θράκη
Δκιά
Η Δκιά είναι χαμηλό βουνό ή λόφος της Κύπρου, που βρίσκεται στην επαρχία της Λεμεσού. Η κορυφή του έχει υψόμετρο 463 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ολόκληρη η αρχική του ονομασία είναι «Μούττη του Δκιά», δηλαδή «Μύτη (άκρα) του Δία», και συσχετίζεται με την ύπαρξη βωμού του Δία στο ύψωμα.
Πηγή
Δκια
Κώστας Μενουδάκος
Ο Κώστας Μενουδάκος είναι Έλληνας δικαστής, που διετέλεσε Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Βιογραφικά στοιχεία
Γεννήθηκε το 1946 στην Αθήνα. Ο πατέρας του Φώτης κατάγεται από τη Μάνη (περιοχή Γυθείου) και η μητέρα του Ελένη από την Κεφαλληνία.
Είναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής και της Σχολής Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές δημόσιου δικαίου στο Πανεπιστήμιο Paris 2.
Υπήρξε Διευθυντής Σπουδών της Εθνικής Σχολής Δικαστών (1994-1996) και στη συνέχεια Γενικός Διευθυντής της Σχολής (1996-1999). Έχει διατελέσει Προϊστάμενος του Νομικού Γραφείου της Γενικής Γραμματείας της Κυβέρνησης (1998-2001). Κατά την περίοδο 1998-2007 υπήρξε πρόεδρος της Εταιρίας Ελλήνων Δικαστικών Λειτουργών για τη Δημοκρατία και τις Ελευθερίες. Το διάστημα 1981-2011 υπήρξε πρόεδρος ή μέλος πολλών νομοπαρασκευαστικών  επιτροπών και πρόεδρος υπηρεσιακών και πειθαρχικών συμβουλίων.
Στις 30 Αυγούστου 2012 διορίστηκε στη θέση του προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας. Άσκησε καθήκοντα προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας από τις 17 Μαΐου 2012 μετά την αποχώρηση του Παναγιώτη Πικραμμένου προκειμένου ο τελευταίος να αναλάβει την πρωθυπουργία. . Αποχώρησε στις 30 Ιουνίου 2013 λόγω ορίου ηλικίας.
Ανακηρύχθηκε Επίτιμος Διδάκτορας της Νομικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στις 12 Μαΐου 2014.
Τον Αύγουστο 2016 ορίστηκε από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής ως πρόεδρος της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Έχει αναπτύξει πλούσια επιστημονική δραστηριότητα. Μεταξύ άλλων, είναι επιστημονικός υπεύθυνος της νομικής επιθεώρησης «Νόμος και Φύση» και πρόεδρος των επιστημονικών σωματείων Επιστημονική Εταιρεία Δικαίου Πολεοδομίας και Χωροταξίας και Εταιρεία Μελέτης Δικαίου Τεχνολογίας και Κατασκευών και είχε συμμετοχή με την ιδιότητα του ομιλητή ή του συντονιστή σε μεγάλο αριθμό ελληνικών και διεθνών συνεδρίων.
Παραπομπές
Κατηγορία:Έλληνες δικαστικοί Κατηγορία:Πρόεδροι του Συμβουλίου της Επικρατείας
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Βασίζεται σε δύο αρχές: (1) ομοιογένεια (δηλ. στοιχεία εντός της ίδιας ομάδας είναι παρόμοια μεταξύ τους) και (2) διαχωρισμό (δηλ. στοιχεία σε διαφορετικές συστάδες είναι διαφορετικά μεταξύ τους).
Ουμίτ Νταβαλά
Ο Ουμίτ Νταβαλά (Ümit Aydın Davala, 30 Ιουλίου 1973) είναι Τούρκος ποδοσφαιριστής. Έπαιζε αμυντικός.
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Λόγω της ευελιξίας της, η ομαδοποίηση εφαρμόζεται σε όλους σχεδόν τους επιστημονικούς τομείς, όπως στη Βιολογία, την Ιατρική, τη Μηχανική Μάθηση, την Οικονομία, το Μάρκετινγκ, την Αστρονομία, την Αρχαιολογία και πολλά άλλα.
Ουμίτ Νταβαλά
Καριέρα
Γεννήθηκε στις 30 Ιουλίου 1973 στο Μανχάιμ της Γερμανίας. Αγωνίστηκε την περίοδο 1994-2006 στις ομάδες
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Η ομαδοποίηση είναι μάθηση χωρίς επίβλεψη, η οποία ξεκινά από μια βάση δεδομένων που αποτελείται από δεδομένα εκπαίδευσης και στόχος είναι να χωριστούν τα στοιχεία εκπαίδευσης σε ομάδες. Έχουν αναπτυχθεί διάφοροι αλγόριθμοι ομαδοποίησης για τη συγκέντρωση διαφορετικών τύπων δεδομένων που παράγονται από διαφορετικές πηγές. Για το ίδιο σύνολο δεδομένων, διαφορετικοί αλγόριθμοι ομαδοποίησης θα δώσουν διαφορετικά αποτελέσματα. Δεν υπάρχει ένα μόνο εργαλείο το οποίο να μπορεί να δώσει την καλύτερη ομαδοποίηση για ένα συγκεκριμένο σύνολο δεδομένων.
Ουμίτ Νταβαλά
Καριέρα
δανεικός στις
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Ορισμός
Ο ορισμός διαφέρει από πρόβλημα σε πρόβλημα και εξαρτάται από τον επιθυμητό στόχο και τις ιδιότητες των δεδομένων. Παρά τη δυσκολία αυτή, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένοι ορισμοί λειτουργίας ή εργασίας. Για παράδειγμα, έχουμε τα εξής.
Ουμίτ Νταβαλά
Καριέρα
Τερμάτισε την καριέρα του στη Βέρντερ Βρέμης.
Εθνική Τουρκίας
Το 1996-2004 αγωνίστηκε με την εθνική της χώρας του, πετυχαίνοντας σε 41 συμμετοχές 4 γκολ. Με την εθνική Τουρκίας έπαιξε και διακρίθηκε στο Euro 2000 και στο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2002 της FIFA, όπου εντυπωσίασε και με την εκκεντρική του κόμμωση μοϊκανού.
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Ορισμός
2) Μία ομάδα είναι ένα σύνολο δεδομένων έτσι ώστε η απόσταση μεταξύ ενός δεδομένου σε ένα σύμπλεγμα και του κεντροειδούς του συμπλέγματος να είναι μικρότερη από την απόσταση μεταξύ αυτών των δεδομένων και των κεντροειδών οποιωνδήποτε άλλων συστάδων.
Ουμίτ Νταβαλά
Ποδόσφαιρο σάλας
Μετά την αποχώρησή του από το ποδόσφαιρο, ασχολήθηκε με το ποδόσφαιρο σάλας και έγινε αρχηγός της εθνικής Τουρκίας στο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου σάλας της UEFA.
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Ορισμός
3) Μία ομάδα είναι ένα σύνολο δεδομένων, έτσι ώστε η απόσταση μεταξύ οποιωνδήποτε δύο δεδομένων στο σύμπλεγμα να είναι μικρότερη από την απόσταση μεταξύ οποιουδήποτε δεδομένου στο σύμπλεγμα και οποιουδήποτε δεδομένου που δεν βρίσκεται μέσα σε αυτό.
Ουμίτ Νταβαλά
Εξωγηπεδικά
Ο Νταβαλά είναι και τραγουδιστής. Κυκλοφόρησε το 2004 ένα rap album με τίτλο «UD 2004».
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Ορισμός
4) Μία ομάδα είναι μία συνεχής περιοχή δεδομένων με μια σχετικώς υψηλή πυκνότητα, η οποία διαχωρίζεται από άλλες τέτοιες πυκνές περιοχές.
Ουμίτ Νταβαλά
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Τούρκοι ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Αμυντικοί ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Βέρντερ Βρέμης Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 2002 Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 2000 Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Μπούντεσλιγκα Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Σέριε Α Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Εθνικής Τουρκίας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Γαλατασαράι Κατηγορία:Τούρκοι προπονητές ποδοσφαίρου Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Ιστανμπούλσπορ ΑΣ Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Σούπερ Λιγκ Τουρκίας Κατηγορία:Τούρκοι ποδοσφαιριστές στο εξωτερικό
Ομαδοποίηση βιολογικών δεδομένων
Ορισμός
Η διαδικασία ομαδοποίησης μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική κατανομή ενός συνόλου δεδομένων, ανάλογα με το συγκεκριμένο κριτήριο που χρησιμοποιείται για την ομαδοποίηση. Επομένως, υπάρχει ανάγκη για προ-επεξεργασία, πριν από την εκτέλεση και τη συσσώρευση εργασιών σε ένα σύνολο δεδομένων. Τα βασικά βήματα για την ανάπτυξη της διαδικασίας ομαδοποίησης μπορούν να συνοψιστούν ως εξής :
• Αλγόριθμος ομαδοποίησης. Αυτό το βήμα αναφέρεται στην επιλογή ενός αλγορίθμου που έχει ως αποτέλεσμα τον ορισμό ενός καλού συστήματος ομαδοποίησης για ένα σύνολο δεδομένων. Ένα μέτρο εγγύτητας και ένα κριτήριο ομαδοποίησης χαρακτηρίζουν κυρίως έναν αλγόριθμο ομαδοποίησης καθώς και την αποτελεσματικότητά του.
i.Το μέτρο εγγύτητας είναι ένα μέτρο που προσδιορίζει πόσο "όμοια" είναι δύο σημεία δεδομένων (δηλ. στις περισσότερες περιπτώσεις πρέπει να βεβαιωθούμε ότι όλα τα επιλεγμένα κριτήρια συμβάλλουν εξίσου στον υπολογισμό του μέτρου εγγύτητα).
ii. Κριτήριο ομαδοποίησης. Σε αυτό το στάδιο, πρέπει να οριστεί το κριτήριο της ομαδοποίησης, το οποίο μπορεί να εκφραστεί μέσω μιας συνάρτησης κόστους ή κάποιου άλλου είδους κανόνων. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι σε αυτό το στάδιο λαμβάνεται υπόψιν ο τύπος των δεδομένων που αναμένεται να αναλυθούν. Έτσι, μπορούμε να ορίσουμε ένα "καλό" κριτήριο ομαδοποίησης, οδηγώντας σε ένα διαχωρισμό που ικανοποιεί το σύνολο δεδομένων.
• Επικύρωση των αποτελεσμάτων. Η ορθότητα των αποτελεσμάτων των αλγορίθμων ομαδοποίησης ελέγχεται χρησιμοποιώντας κατάλληλα κριτήρια και τεχνικές. Ανεξάρτητα από τις μεθόδους ομαδοποίησης, η τελική κατάτμηση των δεδομένων απαιτεί κάποιο είδος αξιολόγησης στις περισσότερες εφαρμογές.
• Ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Σε πολλές περιπτώσεις, οι εμπειρογνώμονες στον τομέα της εφαρμογής πρέπει να ενσωματώσουν τα αποτελέσματα ομαδοποίησης με άλλα πειραματικά στοιχεία και αναλύσεις, προκειμένου να βγάλουν το σωστό συμπέρασμα.
Τεχνικές Ομαδοποίησης - Αλγόριθμοι
Το σημαντικότερο στάδιο σε όλη τη διαδικασία ομαδοποίησης αποτελεί η επιλογή του κατάλληλου μοντέλου. Κάθε μοντέλο ομαδοποίησης δεδομένων στηρίζεται σ΄ έναν αλγόριθμο. Υπάρχει πληθώρα αλγορίθμων που δίνουν αποτελέσματα είτε αυστηρά είτε ασαφή και στη συνέχεια θα γίνει αναφορά σε ορισμένες βασικές κατηγορίες αλγορίθμων, με τους ιεραρχικούς και διαχωριστικούς να είναι οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενοι. Η επιλογή της τεχνικής εξαρτάται από τη μορφή των δεδομένων που προορίζονται για επεξεργασία αλλά και από τον ίδιο τον χρήστη.
Ιεραρχική Ομαδοποίηση (Hierarchical Clustering)
Σε αυτή την τεχνική ομαδοποίησης τα δεδομένα ιεραρχούνται και τα αποτελέσματα δίνονται με τη μορφή δενδρογράμματος, μέσω του οποίου φαίνεται το μέγεθος και ο αριθμός των ομάδων που δημιουργούνται. Οι αλγόριθμοι συνδέουν αντικείμενα και σχηματίζουν συστάδες, βασιζόμενοι στην απόσταση τους. Η Ιεραρχική Ομαδοποίηση μπορεί να είναι απλού, μέσου ή ολοκληρωμένου συνδέσμου.
Τέλος, στην περίπτωση του ολοκληρωμένου συνδέσμου (complete-linkage), υπολογίζεται η μεγαλύτερη απόσταση που μπορεί να έχει ένα ζεύγος στοιχείων μεταξύ δύο ομάδων συγκριτικά με τα υπόλοιπα πιθανά ζεύγη στοιχείων και έτσι σχηματίζονται οι ομάδες.
Οι Ιεραρχικοί Αλγόριθμοι χωρίζονται σε δύο υποκατηγορίες, τους Συσσωρευτικούς και τους Διαιρετικούς. Στους Συσσωρευτικούς κάθε σημείο θεωρείται μια ξεχωριστή ομάδα από μόνο του, η οποία περιέχει μόνο το σημείο αυτό. Στη συνέχεια γίνονται συγχωνεύσεις των ομάδων μέχρις ότου καταλήξουν όλες να ανήκουν σε μία κοινή συστάδα που περιέχει το σύνολο των σημείων (bottom-up). Στους Διαιρετικούς αντίθετα, υπάρχει αρχικά μια ομάδα που περιέχει όλα τα στοιχεία, η οποία και διαιρείται σε μικρότερες μέχρι να προκύψουν ομάδες με ένα μόνο στοιχείο η καθεμία (top-down).
Ιεραρχική Συσσωρευτική Ομαδοποίηση (Hierarchical Agglomerative Clustering - HAC)
Οι τεχνικές συσσώρευσης, όπως καταλαβαίνουμε, βασίζονται στη μέτρηση της αποστάσεως που εμφανίζουν τα επιμέρους σημεία μεταξύ τους και στην προκειμένη θα εξηγήσουμε την περίπτωση απλού συνδέσμου. Τα βήματα που ακολουθούν είναι τα εξής :
1.    Αρχικά κάθε σημείο θεωρείται μία ομάδα, δηλαδή σε ένα σύνολο Χ σημείων υπάρχουν Χ ομάδες.
2.    Έπειτα υπολογίζονται οι αποστάσεις μεταξύ των ομάδων. Όταν βρεθεί το ζευγάρι στοιχείων με τη μικρότερη απόσταση σε σχέση με τις υπόλοιπες ομάδες συγχωνεύεται σε μία. Οι ομάδες πλέον είναι κατά 1 λιγότερες.
3.    Υπολογίζονται εκ νέου οι αποστάσεις και το 2ο βήμα επαναλαμβάνεται έως ότου και τα Χ σημεία να τοποθετηθούν σε μία και μοναδική ομάδα. Με αυτόν τον τρόπο σχεδιάζεται και το αντίστοιχο δένδρο.
Σε ένα δενδρόγραμμα ο άξονας Υ υποδεικνύει την απόσταση με την οποία συγχωνεύονται οι συστάδες και στον άξονα Χ αποτυπώνεται το πλήθος των συστάδων.
Διαχωριστική Ομαδοποίηση (Partitional clustering)
Στη Διαχωριστική τεχνική Ομαδοποίησης ορίζεται εξαρχής συγκεκριμένος αριθμός ομάδων και τα δεδομένα χωρίζονται με βάση τις υπάρχουσες αυτές ομάδες. Σε δεύτερο στάδιο επαναπροσδιορίζονται αυτές οι αναθέσεις των στοιχείων και το αποτέλεσμα βελτιστοποιείται καθώς τρέχει ο αλγόριθμος μέχρι να εκπληρωθεί κάποιο κριτήριο τερματισμού. Βασική κατηγορία αλγορίθμων που απαντώνται σε αυτή την τεχνική είναι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούν σαν κριτήριο το κέντρο μάζας της εκάστοτε ομάδας για την αναπαράστασή της. Η κάθε συστάδα επομένως αποδίδεται με ένα κεντρικό διάνυσμα.
Για τον προσδιορισμό του κέντρου χρησιμοποιούνται είτε αλγόριθμοι απλού περάσματος είτε τετραγωνικού σφάλματος. Με τον αλγόριθμο απλού περάσματος ομαδοποιείται το σύνολο των δεδομένων με ένα μόνο πέρασμα. Ο αριθμός των ομάδων, όπως προαναφέρθηκε, έχει οριστεί από τον χρήστη. Το πρώτο στοιχείο γίνεται κέντρο μάζας της πρώτης ομάδας. Για τα επόμενα στοιχεία υπολογίζονται οι αποστάσεις από τα κέντρα μάζας όσων ομάδων υπάρχουν και αποθηκεύονται μόνο οι μικρότερες, μία για κάθε στοιχείο. Έστω λοιπόν di η ελάχιστη απόσταση του στοιχείου i από το κοντινότερη ομάδα. Έχοντας θέσει μια τιμή κατωφλίου, αν di < dκατωφλίου τότε το στοιχείο i ανατίθεται στην ομάδα αυτή, αν όμως είναι μεγαλύτερη τότε το στοιχείο αυτό γίνεται κέντρο μάζας μιας νέας ομάδας. Ο αλγόριθμος τερματίζει όταν ομαδοποιηθούν όλα τα στοιχεία. Στη δεύτερη περίπτωση χρησιμοποιείται ως κριτήριο η τιμή της εξίσωσης του τετραγωνικού σφάλματος. Αρχικά επιλέγονται τα στοιχεία που θα εκπροσωπούν τις ομάδες που έχουν οριστεί. Τα υπόλοιπα στοιχεία εναποτίθενται στις πλησιέστερες ομάδες. Επαναπροσδιορίζονται τα κέντρα των ομάδων και αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται έως ότου η τιμή του τετραγωνικού σφάλματος για κάθε στοιχείο να είναι σταθερή και να μην παρατηρείται καμία αλλαγή στα κέντρα των ομάδων ή στις αναθέσεις.
Ομαδοποίηση k-μέσων (k-means clustering)
1.    Σε ένα σύνολο δεδομένων πλήθους Ν επιλέγουμε έναν αριθμό ομάδων (k) για να χρησιμοποιήσουμε και γίνεται τυχαία αρχικοποίηση των κεντρικών σημείων τους. Για τον προσδιορισμό του αριθμού των συστάδων προτείνεται μια γρήγορη μελέτη των δεδομένων για την εύρεση τυχόν διακριτών ομάδων. Τα κεντρικά σημεία των ομάδων αναπαρίστανται με διανύσματα όπως και κάθε άλλο σημείο από τα δεδομένα.
3.    Έχοντας ταξινομήσει πλέον το σύνολο των στοιχείων, υπολογίζουμε ξανά το κέντρο κάθε ομάδας κάνοντας χρήση του μέσου όλων των διανυσμάτων της ομάδας.
4.    Τα βήματα 2 και 3 εκτελούνται για ορισμένο αριθμό επαναλήψεων ή μέχρι να μην παρατηρείται κάποια αλλαγή μεταξύ των επαναλήψεων.
Αλγόριθμος Ομαδοποίησης του Μαρκόφ (Markov Cluster Algorithm – MCL Algorithm)
Είναι ένας γρήγορος αλγόριθμος που εφαρμόζεται σε γραφήματα ή αλλιώς δίκτυα. Ο αλγόριθμος MCL βρίσκει δομές συμπλέγματος στα γραφήματα με μια μαθηματική διαδικασία. Τα γραφήματα αποτελούνται από κορυφές που συνδέονται αναμεταξύ τους με ακμές. Σκεπτόμενοι ένα γράφημα καταλαβαίνουμε ότι θα υπάρχουν πολλές συνδέσεις μέσα σε μία συστάδα απ’ ό,τι μεταξύ συστάδων. Οπότε αν θέλουμε να ξεκινήσουμε από έναν κόμβο και στη συνέχεια να μετακινηθούμε τυχαία σε έναν άλλο κόμβο που συνδέεται με τον πρώτο, είναι πιο πιθανό να παραμείνουμε μέσα σε μία συστάδα παρά να μετακινηθούμε μεταξύ δύο. Αυτή είναι και η βάση του αλγορίθμου του Μαρκόφ.
Ο MCL αλγόριθμος προσομοιώνει τη ροή σε ένα δίκτυο (flow simulation) υπολογίζοντας διαδοχικές δυνάμεις του πίνακα γειτνίασης του δικτύου (adjacency matrix). Σε κάθε επανάληψη εκτελείται ένα βήμα εκτόνωσης (expansion) που συνοδεύεται από ένα βήμα εμφύσησης (inflation) ώστε να αυξηθεί η αντίθεση μεταξύ των περιοχών ισχυρής ροής και αδύναμης. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι ο διαχωρισμός των περιοχών έντονης ροής, δηλαδή των συστάδων, από τις περιοχές μηδενικής ροής. Η απόδοση του αλγορίθμου και ο αριθμός των ομάδων που προκύπτουν εξαρτώνται σημαντικά από την παράμετρο της εμφύσησης (inflation parameter).
Ασαφής Ομαδοποίηση (Fuzzy Clustering)
Η διαφορά αυτής της τεχνικής ομαδοποίησης με την κλασική αυστηρή ομαδοποίηση δεδομένων έγκειται στο ότι κάθε σημείο μπορεί να ανήκει σε όλες τις ομάδες μέχρι κάποιο βαθμό. Στις προηγούμενες περιπτώσεις τα διάφορα στοιχεία κατανέμονταν σε ομάδες βάσει ορισμένων κριτηρίων. Στην ασαφή ομαδοποίηση ένα στοιχείο μπορεί να ανήκει ταυτόχρονα σε δύο ή και παραπάνω ομάδες. Συγκεκριμένα, ορίζεται για το καθένα μια συνάρτηση συμμετοχής η οποία και αποτυπώνει το βαθμό συμμετοχής του στοιχείου σε κάθε ομάδα. Οι τιμές κυμαίνονται από το μηδέν έως το ένα. Όταν ο βαθμός τείνει στο μηδέν υπάρχουν αμφιβολίες για τη συμμετοχή του στοιχείου στη συγκεκριμένη συστάδα ενώ όταν τείνει στη μονάδα η συμμετοχή είναι σίγουρη. Στην περίπτωση που όλα τα στοιχεία μιας ομάδας παρουσιάζουν βαθμό συμμετοχής ένα, η ομάδα δεν έχει ασαφή χαρακτήρα αλλά αυστηρό. Επομένως, η διαφορά της κλασικής ομαδοποίησης από την ασαφή είναι ότι η πρώτη δέχεται διακριτές τιμές συμμετοχής ενώ η δεύτερη συνεχής.
Biclustering
Το Biclustering, επίσης γνωστό ως συν-ομαδοποίηση, είναι μια τεχνική εξόρυξης δεδομένων που επιτρέπει την ταυτόχρονη ομαδοποίηση στηλών και σειρών ενός πίνακα. Ο J.A. Hartigan εισήγαγε το biclustering το 1972, αλλά ο αλγόριθμος γενικεύτηκε από τους Y. Cheng και G.M. Church το 2000, όταν πρότειναν έναν αλγόριθμο biclustering για δεδομένα βιολογικής γονιδιακής έκφρασης που βασιζόταν σε διακύμανση δεδομένων. Το Biclustering έχει γίνει μια πολύ σημαντική τεχνική για τη μελέτη δεδομένων γονιδιακής έκφρασης και έχει βοηθήσει στην κατανόηση λειτουργικά συσχετισμένων ομάδων γονιδίων υπό διαφορετικές συνθήκες.
Οι μέθοδοι biclustering μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες, συν-έκφραση (co-expression), από συν-ρύθμιση (co-regulation) και συντηρημένη συν-ρύθμιση (conserved co-regulation). Πρόσφατα, οι αλγόριθμοι όπως ο cMonkey, COALESCE και η πιο πρόσφατη έκδοση του SAMBA έχουν προσαρμοστεί για τύπους δεδομένων όπως κοινά μοτίβα θέσεων πρόσδεσης,  αλληλεπιδράσεις πρωτεΐνης-DNA και δίκτυα αλληλεπιδράσεων πρωτεΐνης-πρωτεΐνης. Αυτές οι τεχνικές καταλήγουν σε υποσύνολα που συν-ρυθμίζονται και όχι απλά συν-εκφράζονται. Τέλος, διάφορες τεχνικές, επεκτείνουν την ενοποιητική προσέγγιση αναζητώντας διατηρημένα biclusters ανάμεσα σε διαφορετικά είδη.
Η μέθοδος cMonkey σχεδιάστηκε για να παράγει υποτιθέμενα συν-ρυθμιζόμενα biclusters που είναι βέλτιστα για ένα δίκτυο αλληλεπιδράσεων. Εκτός από τα δεδομένα έκφρασης μικροσυστοιχιών, το cMonkey ενσωματώνει επίσης ανάντη αλληλουχίες και δίκτυα αλληλεπιδράσεων στη διαδικασία biclustering. Οι ανάντη αλληλουχίες χρησιμοποιούνται για την εύρεση υποθετικών κοινών μοτίβων δέσμευσης μεταξύ των γονιδίων σε ένα bicluster, παρέχοντας επιπλέον στοιχεία για πιθανή από συν-ρύθμιση. Τα συν-ρυθμιζόμενα γονίδια είναι επίσης πιο πιθανό να μοιράζονται άλλες λειτουργικές συζεύξεις, οι οποίες αντικατοπτρίζονται ως ένας αριθμός συνδέσεων μεταξύ γονιδίων ανάμεσα σ’ ένα bicluster σύμφωνα με βάσεις δεδομένων γνωστών αλληλεπιδράσεων όπως το BIND και DIP. Με άλλα λόγια, αυτά τα γονίδια σχηματίζουν μικρά, άκρως συνδεδεμένα υπο-δίκτυα μέσα σε αυτά τα μεγαλύτερα δίκτυα. Σε σύγκριση με άλλες μεθόδους, το cMonkey παράγει biclusters τα οποία είναι πιο ‘σφιχτά’ (έχουν μικρότερη διακύμανση μεταξύ των τιμών έκφρασης γονιδίων) και έτσι περιλαμβάνουν πιο πειραματικές συνθήκες. Το cMonkey πολλαπλών ειδών (Multi-species cMonkey) είναι μια επέκταση της μεθόδου cMonkey για να επιτρέψει την ανακάλυψη ομάδων που διατηρούνται σε πολλαπλά είδη δεδομένων.
ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ BICLUSTER
α) Bicluster με σταθερές τιμές
b) Bicluster με σταθερές τιμές σε σειρές ή στήλες.
γ) Bicluster με συνδεδεμένες τιμές.
Triclustering
Το Triclustering είναι ένα δύο συνθετικά σύνολα δεδομένων που μοιράζονται τις ετικέτες κατά μήκος μιας από τις διαστάσεις. Πρόκειται για ένα τρισδιάστατο σύνολο δεδομένων και για μία προσπάθεια ανακάλυψης συναφών υποσυνόλων μέσα στα τρισδιάστατα δεδομένα.
Τα triclusters κατασκευάζονται ή ανακαλύπτονται από δύο σύνολα δεδομένων επιλέγοντας ένα υποσύνολο χαρακτηριστικών από κάθε σύνολο δεδομένων και ένα κοινό υποσύνολο γραμμών από μία ολόκληρη σειρά.