Κρητικά_Μεσσηνίας
Νεότερη ιστορία
Η Νέα Κρήτη, όπως και άλλα γειτονικά της χωριά, ενισχύθηκαν πληθυσμιακά, κατά τα μέσα του 19ου αιώνα, από οικογένειες προσφύγων Κρητικών, οι οποίοι εγκατέλειψαν τον τόπο τους, προκειμένου να αποφύγουν τις σφαγές, που έκαναν οι Τούρκοι, έπειτα από κάθε κρητική επανάσταση και οι οποίοι αναζητούσαν σωτηρία στην απελευθερωμένη Ελλάδα με κεντρικό κορμό την Πελοπόννησο, μετά την σύσταση του νεότερου ελληνικού κράτους, καταφεύγοντας συνήθως σε νησιά ή σε παράλια μέρη της Πελοποννήσου. Υπολογίζεται ότι περίπου 60.000 Κρητικοί εγκαταστάθηκαν την περίοδο αυτή στην ελεύθερη Ελλάδα. Υπάρχουν δυο εκδοχές για την εγκατάσταση των Κρητικών σε διάφορα χωριά της περιοχής της Μεθώνης: Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, η οποία δείχνει να είναι η λιγότερο πιθανή, οι Κρητικοί εγκαταστάθηκαν επί Καποδίστρια, περί το 1831. Σύμφωνα με την δεύτερη εκδοχή, η οποία θεωρείται η πιθανότερη, καθώς εδράζεται επίσης στην τοπική παράδοση και τις ενθυμήσεις των παλαιοτέρων κατοίκων, οι Κρητικοί εγκαταστάθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Μεθώνης επί Όθωνα, περί το 1834 ή το 1835. Σύμφωνα με τον ερευνητή της ιστορίας της Κρήτης, Νίκο Ανδριώτη, στις μελέτες του «Οι Κρήτες πρόσφυγες κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος της επανάστασης του 1821» και «Πληθυσμός και οικισμοί της Ανατολικής Κρήτης (16ος - 19ος αι.», επί Όθωνα το κράτος ασχολήθηκε συστηματικότερα με την αποκατάσταση των προσφύγων. Τους παραχωρήθηκαν εθνική γη, εργαλεία και ενίοτε μικρές οικίες. Ιδρύθηκαν οι συνοικισμοί Μινώα (Τολό) στην Αργολίδα και Νέα Κρήτη στην Μεσσηνία το 1834, ενώ επίσης Κρήτες εγκαταστάθηκαν και στον Αδάμαντα της Μήλου. Ο συγγραφέας Δικαίος Β. Βαγιακάκος στη μελέτη του «Κρήτες πρόσφυγες εις την Πελοπόννησον επί Καποδίστρια», υποστηρίζει ότι οι Κρητικοί εγκαταστάθηκαν το 1831, όμως ο Ι.Δ. Μουρέλλος στο έργο του «Ιστορία της Κρήτης» δεν αναφέρει εγκατάσταση Κρητικών την εποχή αυτή. Σύμφωνα με τον ερευνητή ''Γ. Δ. Κούβελα, στην μελέτη του «Φοινικούντα: Ιστορία και Ζωή», η άποψη αυτή του Δ. Β. Βαγιακάκου'' για εγκατάσταση των Κρητικών περί το 1831 δεν είναι σωστή, καθώς ναι μεν ο Βαγιακάκος παραπέμπει στην «Ιστορία της Κρήτης» του Μουρέλλου, όμως ο Μουρέλλος δεν αναφέρει εκεί για εγκατάσταση Κρητικών σε χωριά, όπως π.χ. η Λαχανάδα ή η Φοινικούντα. Είναι γεγονός πάντως ότι η Κυβέρνηση Καποδίστρια είχε αποφασίσει να εγκαταστήσει οικογένειες Κρητικών, εκτός από την Κορώνη και στην περιοχή της Μεθώνης, αλλά παρά τη διάθεση των κατοίκων της Μεθώνης να τους δεχτούν, τελικά φαίνεται ότι οι οικογένειες αυτές δεν εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Μεθώνης το 1831. Σύμφωνα με έγγραφο από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στα τέλη του 1834 ή τις αρχές του 1835 άρχισαν τελικά να εγκαθίστανται σταδιακά οι πρώτες από τις περίπου 150 οικογένειες Κρητικών, στην τοποθεσία Ζύγια ή Ζύγα, που ονομάστηκε αρχικά ως η Νέα Κρήτη και τα γειτονικά χωριά Αγατζίκι (σήμερα η Φοινίκη), Κρυβοτσά ή Γριβιτσά (σήμερα ο Ευαγγελισμός), Γιαπακιά η Γιαπαπί (σήμερα τα Δεντρούλια), Λαχανάδες (σήμερα η Λαχανάδα), Κυνουρία και τα νησιά της Αγίας Μαρίνας και της Σχίζας, τα οποία υπήχθησαν αρχικά στον παλαιό Δήμο της Νέας Κρήτης, από το 1835 ως το 1840, που ο δήμος αυτός καταργήθηκε, ενώ τα περισσότερα από αυτά τα χωριά στη συνέχεια υπήχθησαν στον παλαιό Δήμο Μεθώνης. Σύμφωνα με τον ερευνητή Γ. Δ. Κούβελα, οι Κρητικοί αυτοί που μετοίκησαν στα χωριά αυτά της περιοχής της Μεθώνης, ''«συνέχισαν, τα πρώτα χρόνια, να ντύνονται, όπως και στην Κρήτη. Φορούσαν τις κρητικές βράκες με το κόκκινο φέσι. Στις γιορτές και τα πανηγύρια, ιδίως οι οπλαρχηγοί, έβαναν τη στολή τους και τα όπλα τους. Μιλούσαν την κρητική διάλεκτο, υπολείμματα της οποίας ακούγονται και σήμερα.»''.