cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Δραστικές μορφές οξυγόνου
Εξωγενείς πηγές
Η ρίζα υδροξυλίου είναι εξαιρετικά δραστική και αφαιρεί αμέσως ηλεκτρόνια από οποιοδήποτε μόριο στο δρόμο της, μετατρέποντας αυτό το μόριο σε ελεύθερη ρίζα και διαδίδοντας έτσι μια αλυσιδωτή αντίδραση. Ωστόσο, το υπεροξείδιο του υδρογόνου είναι στην πραγματικότητα πιο επιβλαβές για το DNA από τη ρίζα υδροξυλίου, καθώς η χαμηλότερη δραστικότητα του υπεροξειδίου του υδρογόνου παρέχει αρκετό χρόνο στο μόριο να ταξιδέψει στον πυρήνα του κυττάρου, αντιδρώντας στη συνέχεια με μακρομόρια όπως το DNA.
Στα φυτά, η παραγωγή ROS συμβαίνει κατά τη διάρκεια γεγονότων αβιοτικής καταπόνησης που οδηγούν σε μείωση ή διακοπή της μεταβολικής δραστηριότητας. Για παράδειγμα, η αύξηση της θερμοκρασίας, η ξηρασία είναι παράγοντες που περιορίζουν τη διαθεσιμότητα CO2 λόγω του κλεισίματος των στομάτων, αυξάνοντας την παραγωγή ROS, όπως O2·- και 1O2 σε χλωροπλάστες. Η παραγωγή του 1O2 σε χλωροπλάστες μπορεί να προκαλέσει επαναπρογραμματισμό της έκφρασης των γονιδίων του πυρήνα που οδηγεί σε χλώρωση και προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο. Σε περιπτώσεις βιοτικής καταόνησης, η δημιουργία ROS συμβαίνει γρήγορα και ασθενώς αρχικά και στη συνέχεια γίνεται πιο συμπαγής και διαρκής. Η πρώτη φάση της συσσώρευσης ROS σχετίζεται με τη μόλυνση των φυτών και είναι πιθανώς ανεξάρτητη από τη σύνθεση νέων ενζύμων που δημιουργούν ROS. Ωστόσο, η δεύτερη φάση της συσσώρευσης ROS σχετίζεται μόνο με μόλυνση από μη μολυσματικά παθογόνα και είναι μια επαγόμενη απόκριση που εξαρτάται από αυξημένα ένζυμα που κωδικοποιούν μεταγραφή του mRNA.
Σουπεροξείδο (ή υπερ-υπεροξείδιο) της δισμουτάσης (Superoxide dismutase)
Τα σουπεροξείδια της δισμουτάσης (SOD) είναι μια κατηγορία ενζύμων που καταλύει την αυτοοξειδοαναγωγή του σουπεροξειδίου σε οξυγόνο και υπεροξείδιο του υδρογόνου. Ως εκ τούτου, αποτελούν μια σημαντική αντιοξειδωτική άμυνα σε σχεδόν όλα τα κύτταρα που εκτίθενται στο οξυγόνο. Στα θηλαστικά και στα περισσότερα χορδωτά, υπάρχουν τρεις μορφές σουπεροξειδικής δισμουτάσης. Το SOD1 βρίσκεται κυρίως στο κυτταρόπλασμα, το SOD2 στα μιτοχόνδρια και το SOD3 είναι εξωκυττάριο. Το πρώτο είναι ένα διμερές (αποτελείται από δύο μονάδες), ενώ τα άλλα είναι τετραμερή (τέσσερις υπομονάδες). Το SOD1 και το SOD3 περιέχουν ιόντα χαλκού και ψευδαργύρου, ενώ το SOD2 έχει ιόν μαγγανίου στο δραστικό του κέντρο. Τα γονίδια βρίσκονται στα χρωμοσώματα 21, 6 και 4, αντίστοιχα (21q22.1, 6q25.3 και 4p15.3-p15.1).
Η καταλυόμενη με SOD αυτοοξειδοαναγωγή του σουπεροξειδίου (υπερ-υπεροξειδίου) μπορεί να γραφτεί με τις ακόλουθες ημιαντιδράσεις:
όπου M = Cu (n = 1); Mn (n = 2); Fe (n = 2); Ni (n = 2). Σε αυτήν την αντίδραση ο αριθμός οξείδωσης του μεταλλικού κατιόντος ταλαντεύεται μεταξύ n και n + 1.
Η καταλάση, που συγκεντρώνεται σε υπεροξεισώματα που βρίσκονται δίπλα στα μιτοχόνδρια, αντιδρά με το υπεροξείδιο του υδρογόνου για να καταλύσει τον σχηματισμό νερού και οξυγόνου. Η γλουταθειονική υπεροξειδάση ανάγει το υπεροξείδιο του υδρογόνου μεταφέροντας την ενέργεια των αντιδρώντων υπεροξειδίων σε ένα διπεπτίδιο που λέγεται γλουταθειόνη. Το θείο που περιέχεται σε αυτά τα ένζυμα λειτουργεί ως το κέντρο αντίδρασης, μεταφέροντας δραστικά ηλεκτρόνια από το υπεροξείδιο στη γλουταθειόνη. Οι υπεροξειρεδοξίνες υποβαθμίζουν επίσης το H2O2, μέσα στα μιτοχόνδρια, το κυτταρόλυμα και τον πυρήνα.
Μονήρες οξυγόνο (singlet oxygen)
Ένας άλλος τύπος δραστικής μορφής οξυγόνου είναι το μονήρες οξυγόνο (1O2) το οποίο παράγεται για παράδειγμα ως παραπροϊόν της φωτοσύνθεσης στα φυτά. Παρουσία φωτός και οξυγόνου, φωτοευαισθητοποιητές όπως η χλωροφύλλη μπορεί να μετατρέψουν το οξυγόνο τριπλότητας (3O2) σε μονήρες οξυγόνο: Το μονήρες οξυγόνο είναι ιδιαίτερα δραστικό, ειδικά με οργανικές ενώσεις που περιέχουν διπλούς δεσμούς. Η προκύπτουσα βλάβη που προκαλείται από το μονήρες οξυγόνο μειώνει τη φωτοσυνθετική απόδοση των χλωροπλαστών. Στα φυτά που εκτίθενται σε υπερβολικό φως, η αυξημένη παραγωγή μονήρους οξυγόνου μπορεί να οδηγήσει σε κυτταρικό θάνατο. Διάφορες ουσίες όπως καροτενοειδή, τοκοφερόλες και πλαστοκινόνες που περιέχονται στους χλωροπλάστες σβήνουν το μονήρες οξυγόνο και προστατεύουν από τις τοξικές επιδράσεις του. Εκτός από την άμεση τοξικότητα, το μονήρες οξυγόνο δρα ως μόριο σηματοδότησης. Τα οξειδωμένα προϊόντα της β-καροτίνης που προκύπτουν από την παρουσία του μονήρους οξυγόνου δρουν ως δεύτεροι αγγελιοφόροι που μπορούν είτε να προστατεύσουν από την επαγόμενη τοξικότητα που προκαλείται από μονήρες οξυγόνο είτε να ξεκινήσουν τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο. Τα επίπεδα jasmonate παίζουν βασικό ρόλο στην απόφαση μεταξύ εγκλιματισμού κυττάρων ή κυτταρικού θανάτου ως απόκριση σε αυξημένα επίπεδα αυτής της δραστικής μορφής οξυγόνου.
Επιβλαβή αποτελέσματα
Οι επιπτώσεις των ROS στον κυτταρικό μεταβολισμό είναι τεκμηριωμένες σε διάφορα είδη. Αυτά περιλαμβάνουν όχι μόνο ρόλους στην απόπτωση (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος) αλλά και θετικά αποτελέσματα όπως η εμπλοκή γονιδίων και η κινητοποίηση μεταφορέων ιόντων της άμυνας ξενιστή. Αυτό τους εμπλέκει στον έλεγχο της κυτταρικής λειτουργίας. Συγκεκριμένα, τα αιμοπετάλια που εμπλέκονται στην επιδιόρθωση της πληγής και ομοιόσταση του αίματος απελευθερώνουν ROS για να στρατολογήσουν επιπλέον αιμοπετάλια στα σημεία τραυματισμού. Αυτά παρέχουν επίσης μια σύνδεση με το προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα μέσω της στρατολόγησης λευκοκυττάρων.
Οι δραστικές μορφές οξυγόνου εμπλέκονται στην κυτταρική δραστηριότητα σε μια ποικιλία φλεγμονωδών αποκρίσεων συμπεριλαμβανομένης των καρδιαγγειακών παθήσεων. Μπορεί επίσης να εμπλέκονται σε διαταραχές ακοής μέσω κοχλιακής βλάβης που προκαλείται από αυξημένα επίπεδα ήχου, σε ωτοτοξικότητα φαρμάκων όπως σισπλατίνη και σε συγγενή κώφωση τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους. Οι ROS εμπλέκονται επίσης στη διαμεσολάβηση της απόπτωσης ή του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου και του ισχαιμικού τραυματισμού. Συγκεκριμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν εγκεφαλικό επεισόδιο και καρδιακή προσβολή.
Γενικά, τα βλαβερά αποτελέσματα των δραστικών μορφών οξυγόνου στο κύτταρο είναι πολύ συχνά:
Παθογόνος απόκριση
Όταν ένα φυτό αναγνωρίζει έναν επιθετικό παθογόνο παράγοντα, μία από τις πρώτες επαγόμενες αντιδράσεις είναι η ταχεία παραγωγή σουπεροξειδίου (υπερ-υπεροξειδίου) ή υπεροξειδίου του υδρογόνου  για την ενίσχυση του κυτταρικού τοιχώματος. Αυτό εμποδίζει την εξάπλωση του παθογόνου παράγοντα σε άλλα μέρη του φυτού, σχηματίζοντας ουσιαστικά ένα δίχτυ γύρω από το παθογόνο παράγοντα για να περιορίσει την κίνηση και την αναπαραγωγή.
Στον ξενιστή θηλαστικών, οι ROS εμπλέκονται ως αντιμικροβιακή άμυνα. Για να τονιστεί η σημασία αυτής της άμυνας, τα άτομα με χρόνια κοκκιωματώδη νόσο που έχουν ανεπάρκειες στη δημιουργία ROS, είναι πολύ ευαίσθητα στη μόλυνση από ένα ευρύ φάσμα μικροβίων, όπως Salmonella enterica, Staphylococcus aureus, Serratia marcescens και Aspergillus spp.
Μελέτες για την ομοιόσταση των εντέρων της Drosophila melanogaster έδειξαν την παραγωγή ROS ως βασικού συστατικού της ανοσολογικής απόκρισης στο έντερο της μύγας. Οι ROS δρουν τόσο ως βακτηριοκτόνο, βλάπτοντας το βακτηριακό DNA, RNA και τις πρωτεΐνες, όσο και ως μόριο σηματοδότησης που προκαλεί μηχανισμούς επιδιόρθωσης του επιθηλίου. Η ουρακίλη που απελευθερώνεται από μικροοργανισμό ενεργοποιεί την παραγωγή και τη δραστηριότητα του Duox, του ενζύμου που παράγει ROS στο έντερο. Η δραστηριότητα Duox προκαλείται ανάλογα με το επίπεδο της ουρακίλης στο έντερο. Υπό βασικές συνθήκες, ρυθμίζεται προς τα κάτω από την πρωτεϊνική κινάση MkP3. Η αυστηρή ρύθμιση του Duox αποφεύγει την υπερβολική παραγωγή ROS και διευκολύνει τη διαφοροποίηση μεταξύ καλοήθων και μικροοργανισμών που προκαλούν βλάβες στο έντερο.
Ο τρόπος με τον οποίο οι ROS υπερασπίζονται τον ξενιστή από την εισβολή μικροβίων δεν είναι πλήρως κατανοητός. Ένας από τους πιο πιθανούς τρόπους άμυνας είναι η βλάβη στο μικροβιακό DNA. Μελέτες με σαλμονέλα έδειξαν ότι απαιτούνταν μηχανισμοί επιδιόρθωσης DNA για να αντισταθούν στη θανάτωση από τις ROS. Ένας ρόλος των ROS στους αντιιικούς αμυντικούς μηχανισμούς έχει αποδειχθεί μέσω της Rig-like ελικάσης-1 και της μιτοχονδριακής αντι-ιικής πρωτεΐνης σηματοδότησης. Τα αυξημένα επίπεδα ROS ενισχύουν τη σηματοδότηση μέσω αυτού του αντιιικού υποδοχέα που σχετίζεται με μιτοχόνδρια για να ενεργοποιήσουν τον ρυθμιστικό παράγοντα ιντερφερόνης (IRF) -3, IRF-7 και τον πυρηνικό παράγοντα κάππα B (NF-κB), με αποτέλεσμα μια αντιική κατάσταση. Τα αναπνευστικά επιθηλιακά κύτταρα επάγουν μιτοχονδριακές ROS ως απάντηση στη μόλυνση της γρίπης. Αυτή η επαγωγή των ROS οδήγησε στην επαγωγή ιντερφερόνης τύπου ΙΙΙ και στην επαγωγή μιας αντι-ιικής κατάστασης, περιορίζοντας την αντιγραφή του ιού. Στην άμυνα του ξενιστή ενάντια στα μυκοβακτηρίδια, οι ROS παίζουν ρόλο, αν και η άμεση θανάτωση πιθανότατα δεν είναι ο βασικός μηχανισμός. Μάλλον, οι ROS πιθανώς επηρεάζει τους ελέγχους σηματοδότησης που εξαρτώνται από ROS, όπως η παραγωγή κυτοκινών, η αυτοφαγία και ο σχηματισμός κοκκιωμάτων.
Οι δραστικές μορφές οξυγόνου εμπλέκονται επίσης στην ενεργοποίηση, της ανοσοαδράνειας και στην απόπτωση των Τ κυττάρων.
Οξειδωτική βλάβη
Στους αερόβιους οργανισμούς η ενέργεια που απαιτείται για την τροφοδότηση των βιολογικών λειτουργιών παράγεται στα μιτοχόνδρια μέσω της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων. Παράγονται δραστικές μορφές οξυγόνου (ROS) με τη δυνατότητα να προκαλέσουν κυτταρική βλάβη μαζί με την απελευθέρωση ενέργειας. Οι ROS μπορούν να βλάψουν τα λιπίδια, το DNA, το RNA και τις πρωτεΐνες, που, θεωρητικά, συμβάλλουν στη φυσιολογία της γήρανσης.
Οι ROS παράγονται ως ένα φυσιολογικό προϊόν κυτταρικού μεταβολισμού. Ειδικότερα, ένας σημαντικός παράγοντας στην οξειδωτική βλάβη είναι το υπεροξείδιο του υδρογόνου (H2O2), το οποίο μετατρέπεται από σουπεροξείδιο που διαρρέει από το μιτοχόνδρια. Η καταλάση και το σουπεροξείδιο της δισμαουτάσης βελτιώνουν τις βλαβερές συνέπειες του υπεροξειδίου του υδρογόνου και του σουπεροξειδίου, αντίστοιχα, μετατρέποντας αυτές τις ενώσεις σε οξυγόνο και υπεροξείδιο του υδρογόνου (που αργότερα μετατρέπεται σε νερό), με αποτέλεσμα την παραγωγή καλοήθων μορίων. Ωστόσο, αυτή η μετατροπή δεν είναι 100% αποτελεσματική και τα υπολειμματικά υπεροξείδια παραμένουν στο κύτταρο. Ενώ οι ROS παράγονται ως προϊόν φυσιολογικής κυτταρικής λειτουργίας, υπερβολικές ποσότητες μπορεί να προκαλέσουν επιβλαβή αποτελέσματα.
Διαταραχή της γνωστικής λειτουργίας
Οι ικανότητες μνήμης μειώνονται με την ηλικία, εμφανείς σε ανθρώπινες εκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η οποία συνοδεύεται από συσσώρευση οξειδωτικής βλάβης. Οι τρέχουσες μελέτες καταδεικνύουν ότι η συσσώρευση ROS μπορεί να μειώσει την ικανότητα ενός οργανισμού, επειδή η οξειδωτική βλάβη συμβάλλει στη γήρανση. Συγκεκριμένα, η συσσώρευση οξειδωτικής βλάβης μπορεί να οδηγήσει σε γνωστική δυσλειτουργία, όπως αποδείχθηκε σε μελέτη στην οποία σε ηλικιωμένους αρουραίους χορηγήθηκαν μιτοχονδριακοί μεταβολίτες και στη συνέχεια γνωστικές εξετάσεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αρουραίοι είχαν καλύτερη απόδοση μετά τη λήψη των μεταβολιτών, υποδηλώνοντας ότι οι μεταβολίτες μείωσαν την οξειδωτική βλάβη και βελτίωσαν τη μιτοχονδριακή λειτουργία. Η συσσώρευση οξειδωτικής βλάβης μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα των μιτοχονδρίων και να αυξήσει περαιτέρω τον ρυθμό παραγωγής ROS. Η συσσώρευση οξειδωτικής βλάβης και οι επιπτώσεις της στη γήρανση εξαρτώνται από τον συγκεκριμένο τύπο ιστού όπου συμβαίνει η βλάβη. Πρόσθετα πειραματικά αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η οξειδωτική βλάβη είναι υπεύθυνη για τη μείωση της λειτουργίας του εγκεφάλου που σχετίζεται με την ηλικία. Οι γηραιότεροι γερβίλοι βρέθηκαν να έχουν υψηλότερα επίπεδα οξειδωμένης πρωτεΐνης σε σύγκριση με τους νεότερους γερβίλους. Η θεραπεία ηλικιωμένων και νεαρών ποντικών με μια ένωση παγίδευσης σπιν προκάλεσε μείωση του επιπέδου των οξειδωμένων πρωτεϊνών στους γηραιότερους γερβίλους αλλά δεν είχε επίδραση στους νεότερους γερβίλους. Επιπλέον, οι γηραιότεροι γέρβιλοι εκτέλεσαν καλύτερα γνωστικές εργασίες κατά τη διάρκεια της θεραπείας, αλλά σταμάτησαν τη λειτουργική ικανότητα όταν η θεραπεία διακόπηκε, προκαλώντας αύξηση των επιπέδων οξειδωμένης πρωτεΐνης. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι η οξείδωση των κυτταρικών πρωτεϊνών είναι δυνητικά σημαντική για τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Αιτία γήρανσης
Σύμφωνα με τη θεωρία των ελεύθερων ριζών για τη γήρανση, η οξειδωτική βλάβη που ξεκινά από τις δραστικές μορφές οξυγόνου είναι ένας σημαντικός συντελεστής στη λειτουργική παρακμή που είναι χαρακτηριστική της γήρανσης. Ενώ μελέτες σε ασπόνδυλα πρότυπα υποδεικνύουν ότι τα γενετικά τροποποιημένα ζώα στερούνται συγκεκριμένων αντιοξειδωτικών ενζύμων (όπως το SOD (υπερ-υπεροξείδιο της δισμουτάσης)), γενικά, δείχνουν μικρότερη διάρκεια ζωής (όπως θα περίμενε κανείς από τη θεωρία), ο αντίστροφος χειρισμός, αυξάνοντας τα επίπεδα αντιοξειδωτικών ενζύμων, έχει αποφέρει ασυνεπή αποτελέσματα στη διάρκεια ζωής (αν και ορισμένες μελέτες στη δροσόφιλα δείχνουν ότι η διάρκεια ζωής μπορεί να αυξηθεί με την υπερέκφραση των ενζύμων βιοσύνθεσης MnSOD ή γλουταθειόνης). Επίσης σε αντίθεση με αυτήν τη θεωρία, η απαλοιφή του μιτοχονδριακού SOD2 μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής στο Caenorhabditis elegans.
Ανδρική στειρότητα
Η έκθεση σπερματοζωαρίων σε οξειδωτική καταπόνηση είναι ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας της ανδρικής στειρότητας. Ο κατακερματισμός DNA του σπέρματος, που προκαλείται από την οξειδωτική καταπόνηση, φαίνεται να είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην αιτιολογία της ανδρικής στειρότητας. Ένα υψηλό επίπεδο της 8-οξο-2'-δεοξυγουανοσίνης στην οξειδωτική βλάβη του DNA σχετίζεται με ανώμαλα σπερματοζωάρια και ανδρική στειρότητα. κκκ
Καρκίνος
Οι ROS παράγονται και εξαλείφονται συνεχώς στο βιολογικό σύστημα και απαιτούνται για την καθοδήγηση ρυθμιστικών οδών. Υπό κανονικές φυσιολογικές συνθήκες, τα κύτταρα ελέγχουν τα επίπεδα ROS εξισορροπώντας τη δημιουργία ROS με την εξάλειψή τους με συστήματα καθαρισμού. Αλλά υπό συνθήκες οξειδωτικής καταπόνησης, οι υπερβολικές ROS μπορεί να βλάψει τις κυτταρικές πρωτεΐνες, τα λιπίδια και το DNA, οδηγώντας σε θανατηφόρες αλλοιώσεις στο κύτταρο που συμβάλλουν στην καρκινογένεση.
Η μεταβολική προσαρμογή στους όγκους εξισορροπεί την ανάγκη των κυττάρων για ενέργεια με εξίσου σημαντική ανάγκη για μακρομοριακά δομικά στοιχεία και αυστηρότερο έλεγχο της οξειδοαναγωγικής ισορροπίας. Ως αποτέλεσμα, η παραγωγή NADPH είναι πολύ ενισχυμένη, η οποία λειτουργεί ως συμπαράγοντας για την παροχή αναγωγικής ισχύος σε πολλές ενζυματικές αντιδράσεις για μακρομοριακή βιοσύνθεση και ταυτόχρονα τη διάσωση των κυττάρων από τις υπερβολικές ROS που παράγονται κατά τον γρήγορο πολλαπλασιασμό. Τα κύτταρα αντισταθμίζουν τις επιβλαβείς επιπτώσεις των ROS παράγοντας αντιοξειδωτικά μόρια, όπως η αναγμένη γλουταθειόνη (GSH) και η θειορεδοξίνη (TRX), τα οποία βασίζονται στη αναγωγική ισχύ του NADPH για να διατηρήσουν τις δραστηριότητές τους.
Οι περισσότεροι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τον καρκίνο αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα μέσω της παραγωγής ROS. Στη συνέχεια, οι ROS ενεργοποιούν διάφορους παράγοντες μεταγραφής, όπως τον πυρηνικό παράγοντα ενισχυτή ελαφράς αλυσίδας κάππα των ενεργοποιημένων Β κυττάρων (NF-κB), τον ενεργοποιητή πρωτεΐνης-1 (AP-1), την υποξία-επαγώγιμο παράγοντα-1α και μετατροπέα σήματος και ενεργοποιητή μεταγραφής 3 (STAT3), που οδηγεί σε έκφραση των πρωτεϊνών που ελέγχουν τη φλεγμονή, τον κυτταρικό μετασχηματισμό, την επιβίωση των καρκινικών κυττάρων, τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων και την εισβολή, αγγειογένεση καθώς και τη μετάσταση. Και οι ROS ελέγχουν επίσης την έκφραση διαφόρων γονιδίων καταστολής όγκων όπως τον p53, το γονίδιο ρετινοβλαστώματος (Rb) και το ομόλογο φωσφατάσης και τανσίνης (PTEN).
Καρκινογένεση
Η οξείδωση του DNA που σχετίζεται με τις ROS είναι μια από τις κύριες αιτίες μεταλλάξεων, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν διάφορους τύπους βλάβης στο DNA, συμπεριλαμβανομένων μη ογκωδών (8-οξογουανίνη και φορμαμιδοπυριμιδίνη) και ογκωδών (κυκλοπροουρίνες και αιθενο-προσθήκες) τροποποιήσεων βάσεων, μη βασικές θέσεις, μη συμβατικές θραύσεις μονής αλυσίδας, πρόσδετα πρωτεΐνης-DNA και διασταυρούμενοι σύνδεσμοι ενδοκλωνικού/διακλωνικού DNA. Έχει υπολογιστεί ότι οι ενδογενές ROS που παράγονται μέσω φυσιολογικού κυτταρικού μεταβολισμού τροποποιούν περίπου 20.000 βάσεις DNA ημερησίως σε ένα μόνο κύτταρο. Η 8-οξογουανίνη είναι η πιο άφθονη μεταξύ διαφόρων οξειδωμένων νιτρογόνων βάσεων που παρατηρήθηκαν. Κατά τη διάρκεια της αντιγραφής του DNA, η πολυμεράση DNA κακοζευγαρώνει την 8-οξογουανίνη με την αδενίνη, οδηγώντας σε μια μεταλλαγή μεταστροφής G→T. Η τελική γονιδιωματική αστάθεια συμβάλλει άμεσα στην καρκινογένεση. Ο κυτταρικός μετασχηματισμός οδηγεί σε καρκίνο και η αλληλεπίδραση της άτυπης ισομορφής PKC-ζ με το p47phox ελέγχει την παραγωγή ROS και τον μετασχηματισμό από αποπτωτικά καρκινικά βλαστικά κύτταρα μέσω επείγοντος προγράμματος ασπίδας πομφόλυγας (blebbishield emergency program).
Κυτταρικός θάνατος
Ένα καρκινικό κύτταρο μπορεί να πεθάνει με τρεις τρόπους: απόπτωση, νέκρωση και αυτοφαγία. Οι υπερβολικές ROS μπορεί να προκαλέσουν απόπτωση τόσο μέσω της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής οδού. Στην εξωγενή οδό της απόπτωσης, οι ROS δημιουργούνται από το πρόσδεμα Fas ως ένα ανάντη γεγονός για ενεργοποίηση του Fas μέσω φωσφορυλίωσης, το οποίο είναι απαραίτητο για την επακόλουθη στρατολόγηση πρωτεΐνης που σχετίζεται με Fas με τομέα θανάτου και την κασπάση 8 καθώς και επαγωγή απόπτωσης. Στην εγγενή οδό, η λειτουργία των ROS διευκολύνει την απελευθέρωση του κυτοχρώματος c ενεργοποιώντας πρωτεΐνες σταθεροποίησης πόρων (Bcl-2 και Bcl-xL) καθώς και αναστέλλοντας πρωτεΐνες αποσταθεροποίησης πόρων (πρωτεΐνη X που σχετίζεται με Bcl-2, ομόλογος ανταγωνιστής Bcl-2/δολοφόνος). Η ενδογενής οδός είναι επίσης γνωστή ως ο καταρράκτης κασπάσης και προκαλείται μέσω μιτοχονδριακής βλάβης που προκαλεί την απελευθέρωση του κυτοχρώματος c. Η βλάβη του DNA, η οξειδωτική καταπόνηση και η απώλεια του δυναμικού της μιτοχονδριακής μεμβράνης οδηγούν στην απελευθέρωση των προ-αποπτωτικών πρωτεϊνών που αναφέρθηκαν παραπάνω διεγείροντας την απόπτωση. Η μιτοχονδριακή βλάβη συνδέεται στενά με την απόπτωση και δεδομένου ότι τα μιτοχόνδρια στοχεύονται εύκολα υπάρχει πιθανότητα για θεραπεία του καρκίνου.
Η κυτταροτοξική φύση των ROS είναι μια κινητήρια δύναμη πίσω από την απόπτωση, αλλά σε ακόμη υψηλότερες ποσότητες, οι ROS μπορεί να οδηγήσουν τόσο σε απόπτωση όσο και σε νέκρωση, μια μορφή ανεξέλεγκτου κυτταρικού θανάτου, σε καρκινικά κύτταρα.
Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει τις οδούς και τις συσχετίσεις μεταξύ των επιπέδων ROS και της απόπτωσης, αλλά μια νεότερη γραμμή μελέτης έχει συνδέσει τα επίπεδα ROS και την αυτοφαγία. Οι ROS μπορεί επίσης να προκαλέσουν τον κυτταρικό θάνατο μέσω της αυτοφαγίας, η οποία είναι μια αυτοκαταβολική διαδικασία που περιλαμβάνει απομόνωση κυτταροπλασματικών περιεχομένων (εξαντλημένα ή κατεστραμμένα οργανίδια και πρωτεϊνικά συσσωματώματα) για αποικοδόμηση σε λυσοσώματα. Επομένως, η αυτοφαγία μπορεί επίσης να ρυθμίσει την υγεία του κυττάρου σε περιόδους οξειδωτικής καταπόνησης. Η αυτοφαγία μπορεί να προκληθεί από τα επίπεδα ROS μέσω πολλών οδών στο κύτταρο σε μια προσπάθεια να απορρίψει τα επιβλαβή οργανίδια και να αποτρέψει βλάβες, όπως οι καρκινογόνες ουσίες, χωρίς να προκαλέσει απόπτωση. Ο αυτοφαγικός κυτταρικός θάνατος μπορεί να προκληθεί από την υπερβολική έκφραση της αυτοφαγίας όπου το κύτταρο χωνεύει πάρα πολύ από τον εαυτό του σε μια προσπάθεια να ελαχιστοποιήσει τη ζημιά και δεν μπορεί πλέον να επιβιώσει. Όταν συμβαίνει αυτός ο τύπος κυτταρικού θανάτου, παρατηρείται συνήθως αύξηση ή απώλεια ελέγχου των γονιδίων που ρυθμίζουν την αυτοφαγία. Έτσι, μόλις επιτευχθεί μια βαθύτερη κατανόηση του αυτοφαγικού κυτταρικού θανάτου και της σχέσης του με το ROS, αυτή η μορφή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου μπορεί να χρησιμεύσει ως μελλοντική θεραπεία για τον καρκίνο. Η αυτοφαγία και η απόπτωση είναι ξεχωριστοί μηχανισμοί για τον κυτταρικό θάνατο που προκαλείται από υψηλά επίπεδα ROS. Η αυτοφαγία και η απόπτωση, ωστόσο, σπάνια δρουν μέσω αυστηρά ανεξάρτητων οδών. Υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ ROS και αυτοφαγίας και συσχέτιση μεταξύ υπερβολικών ποσοτήτων ROS που οδηγούν σε απόπτωση. Η αποπόλωση της μιτοχονδριακής μεμβράνης είναι επίσης χαρακτηριστική της έναρξης της αυτοφαγίας. Όταν τα μιτοχόνδρια είναι κατεστραμμένα και αρχίζουν να απελευθερώνουν ROS, ξεκινά η αυτοφαγία για τη διάθεση του επιβλαβούς οργανιδίου. Εάν ένα φάρμακο στοχεύει στα μιτοχόνδρια και δημιουργεί ROS, η αυτοφαγία μπορεί να απορρίψει τόσα πολλά μιτοχόνδρια και άλλα κατεστραμμένα οργανίδια που το κύτταρο δεν είναι πλέον βιώσιμο. Η εκτεταμένη ποσότητα ROS και μιτοχονδριακής βλάβης μπορεί επίσης να σηματοδοτήσει για απόπτωση. Η ισορροπία της αυτοφαγίας μέσα στο κύτταρο και η παρεμβολή μεταξύ αυτοφαγίας και απόπτωσης που μεσολαβεί τις ROS είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση ενός κυττάρου. Αυτή η παρεμβολή και η σύνδεση μεταξύ της αυτοφαγίας και της απόπτωσης θα μπορούσε να είναι ένας μηχανισμός που στοχεύει σε θεραπείες για τον καρκίνο ή που χρησιμοποιείται σε συνδυασμένες θεραπείες για καρκίνους υψηλής αντοχής.
Εισβολή καρκινικών κυττάρων, αγγειογένεση και μετάσταση
Μετά τη διέγερση του παράγοντα ανάπτυξης των RTK (receptor tyrosine kinases), οι ROS μπορεί να προκαλέσουν ενεργοποίηση των οδών σηματοδότησης που εμπλέκονται στη μετανάστευση και την εισβολή των κυττάρων, όπως μέλη της οικογένειας πρωτεϊνικής κινάσης που ενεργοποιούνται με μιτογόνα (mitogen-activated protein kinase (MAPK))-εξωκυτταρικά ρυθμιζόμενη κινάση ((ERK), c-jun NH-2 τελική κινάση ( JNK) και p38 MAPK. Οι ROS μπορεί επίσης να προωθήσουν τη μετανάστευση αυξάνοντας τη φωσφορυλίωση της κινάσης εστιακής προσκόλλησης (focal adhesion kinase (FAK)) p130Cas και της παξιλίνης.
Χρόνια φλεγμονή και καρκίνος
Πειραματική και επιδημιολογική έρευνα τα τελευταία χρόνια έχει δείξει στενούς συσχετισμούς μεταξύ ROS, χρόνιας φλεγμονής και καρκίνου. Οι ROS προκαλούν χρόνια φλεγμονή με την επαγωγή COX-2, φλεγμονωδών κυτοκινών (TNFα, ιντερλευκίνης 1 (IL-1), IL-6), χημειοκινών (IL-8, CXCR4) και προφλεγμονωδών μεταγραφικών παραγόντων (NF-κB). Αυτές οι χημειοκίνες και οι υποδοχείς χημειοκίνης, με τη σειρά τους, προωθούν την εισβολή και μετάσταση διαφόρων τύπων όγκων.
Θεραπεία καρκίνου
Η ακτινοθεραπεία βασίζεται επίσης στην τοξικότητα των ROS για την εξάλειψη των καρκινικών κυττάρων. Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί ακτίνες Χ, ακτίνες γ καθώς και ακτινοβολία βαρέων σωματιδίων όπως πρωτόνια και νετρόνια για να προκαλέσει κυτταρικό θάνατο που προκαλείται από τις ROS και μιτωτική αποτυχία.
Λόγω του διπλού ρόλου των ROS, έχουν αναπτυχθεί τόσο προοξειδωτικοί όσο και αντιοξειδωτικοί αντικαρκινικοί παράγοντες. Ωστόσο, η διαμόρφωση της σηματοδότησης των ROS από μόνη της δεν φαίνεται να είναι μια ιδανική προσέγγιση λόγω της προσαρμογής των καρκινικών κυττάρων στην καταπόνηση των ROS, των περιττών οδών για την υποστήριξη της ανάπτυξης του καρκίνου και της τοξικότητας από αντικαρκινικά φάρμακα που παράγουν οι ROS. Ο συνδυασμός φαρμάκων που παράγουν ROS με φαρμακευτικά προϊόντα που μπορούν να σπάσουν την οξειδοαναγωγική προσαρμογή θα μπορούσε να είναι μια καλύτερη στρατηγική για την ενίσχυση της κυτταροτοξικότητας των καρκινικών κυττάρων.
Ο Τζέιμς Γουάτσον και άλλοι έχουν προτείνει ότι η έλλειψη ενδοκυττάριων ROS λόγω έλλειψης σωματικής άσκησης μπορεί να συμβάλει στην κακοήθη εξέλιξη του καρκίνου, επειδή χρειάζονται αιχμές ROS για να διπλωθούν σωστά οι πρωτεΐνες στο ενδοπλασματικό δίκτυο και τα χαμηλά επίπεδα ROS μπορεί έτσι να εμποδίσουν τον σχηματισμό πρωτεϊνών καταστολέων όγκων. Δεδομένου ότι η σωματική άσκηση προκαλεί προσωρινές αυξήσεις των ROS, αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί η σωματική άσκηση είναι ευεργετική για την πρόγνωση των ασθενών με καρκίνο. Επιπλέον, υψηλοί επαγωγείς ROS, όπως οι 2-δεοξυ-D-γλυκόζη και οι επαγωγείς κυτταρικής καταπόνησης με βάση τους υδατάνθρακες, προκαλούν τον θάνατο των καρκινικών κυττάρων πιο ισχυρά επειδή εκμεταλλεύονται την υψηλή ισχύ σύνδεσης των καρκινικών κυττάρων για τα σάκχαρα. <references group="Carbohydrate-based inducers of cellular stress for targeting cancer cells Fidelis T. Ndombera, Garrett C. VanHecke, Shima Nagi, Young-Hoon Ahn"/>
Χημειοθεραπευτικά για τον καρκίνο που κατευθύνονται από ROS
Πρόσφατη έρευνα καταδεικνύει ότι η οξειδοαναγωγική δυσρύθμιση που προέρχεται από μεταβολικές μεταβολές και εξάρτηση από μιτογόνο και επιβιωτική σηματοδότηση μέσω ROS αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη ευπάθεια κακοηθών κυττάρων που μπορούν να στοχοποιηθούν επιλεκτικά από προοξειδωτικά και αντιοξειδωτικά οξειδοαναγωγικά χημειοθεραπευτικά.
Θετικός ρόλος των ROS στη μνήμη
Δύο μελέτες συνοψίζουν το μεγάλο σύνολο αποδεικτικών στοιχείων, που αναφέρθηκαν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ 1996 και 2011, για τον κρίσιμο και ουσιαστικό ρόλο των ROS στο σχηματισμό μνήμης. Ένα πρόσθετο σύνολο στοιχείων αποδεικνύει ότι τόσο ο σχηματισμός όσο και η αποθήκευση της μνήμης εξαρτώνται από τις επιγενετικές τροποποιήσεις στους νευρώνες, συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών στη νευρωσική μεθυλίωση του DNA. Τα δύο σύνολα πληροφοριών σχετικά με τον σχηματισμό μνήμης φαίνεται να συνδέονται το 2016 από το έργο των Zhou κ.α., που έδειξαν ότι οι ROS έχουν κεντρικό ρόλο στην επιγενετική απομεθυλίωση του DNA.
Το 2016 οι Halder κ.α. χρησιμοποιώντας ποντίκια και το 2017 οι Duke κ.α. χρησιμοποιώντας αρουραίους, υπέβαλαν τα τρωκτικά σε κλιματισμό φόβου, προκαλώντας τη δημιουργία μιας ιδιαίτερα ισχυρής μακροπρόθεσμης μνήμης. Σε 24 ώρες μετά τον κλιματισμό, στον ιππόκαμπο των αρουραίων, η έκφραση 1.048 γονιδίων υπορυθμίστηκε (συνήθως σχετίζεται με υπερμεθυλιωμένο προαγωγούς γονιδίων) και η έκφραση 564 γονιδίων υπερρυθμίστηκε (συχνά σχετίζεται με υπομεθυλιωμένους προαγωγείς γονιδίων). Σε 24 ώρες μετά την εκπαίδευση, το 9,2% των γονιδίων στο γονιδίωμα των αρουραίων των νευρώνων του ιπποκάμπου μεθυλιώθηκε διαφορετικά. Ωστόσο, ενώ ο ιππόκαμπος είναι απαραίτητος για την εκμάθηση νέων πληροφοριών, δεν αποθηκεύει τις ίδιες τις πληροφορίες. Στα πειράματα με ποντίκια του Halder, 1.206 διαφοροποιημένα μεθυλιωμένα γονίδια παρατηρήθηκαν στον ιππόκαμπο μία ώρα μετά τον περιβαλλοντικό κλιματισμό φόβου, αλλά αυτά αντιστράφηκαν και δεν εμφανίστηκαν μετά από τέσσερις εβδομάδες. Σε αντίθεση με την απουσία μακροχρόνιων αλλαγών μεθυλίωσης στον ιππόκαμπο, σημαντική διαφορική μεθυλίωση θα μπορούσε να ανιχνευθεί σε νευρώνες του φλοιού κατά τη διάρκεια της διατήρησης της μνήμης. Υπήρχαν 1.223 διαφοροποιημένα μεθυλιωμένα γονίδια στον πρόσθιο προσαγώγιο φλοιό των ποντικών, τέσσερις εβδομάδες μετά τον περιβαλλοντικό κλιματισμό του φόβου.
Οι χιλιάδες θέσεις CpG που απομεθυλιώνονται κατά τον σχηματισμό μνήμης εξαρτώνται από τις ROS σε ένα πρώτο βήμα. Η μεταβαλλόμενη πρωτεϊνική έκφραση στους νευρώνες, που ελέγχεται εν μέρει από την εξαρτώμενη από ROS απομεθυλίωση των θέσεων CpG σε γονιδιακούς προαγωγούς στο νευρώνα DNA, είναι κεντρική στο σχηματισμό μνήμης.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ενώσεις οξυγόνου Κατηγορία:Χημικές ρίζες Κατηγορία:Γήρας Κατηγορία:Καρκινογένεση Κατηγορία:Καρκίνος
Γιαν Όορτ
Ο Γιαν Χέντρικ Όορτ (Jan Hendrik Oort, 28 Απριλίου 1900 – 5 Νοεμβρίου 1992) ήταν Ολλανδός αστρονόμος με πολλές και σημαντικές συνεισφορές στην επιστήμη του, και ένας από τους πρωτοπόρους της ραδιοαστρονομίας. Μετά τον θάνατό του ο αστροφυσικός Σουμπραμανιάν Τσαντρασεκάρ (Βραβείο Νόμπελ 1983) σχολίασε: «Η μεγάλη δρυς της Αστρονομίας έπεσε και αισθανόμαστε χαμένοι χωρίς τη σκιά της.»
Βίος και έργο
Ο Όορτ γεννήθηκε στη μικρή πόλη Φράνεκερ του Φρίσλαντ και φοίτησε στο Χρόνινγκεν με τον Γιακόμπους Καπτέυν, που πλησίαζε τότε στο τέλος της σταδιοδρομίας του. Ο Καπτέυν έπεισε τον νεαρό φοιτητή να ασχοληθεί με την αστρονομία αντί της φυσικής, μεταδίδοντάς του τον προβληματισμό σχετικά με τη δομή του Γαλαξία. Ο τίτλος της διδακτορικής διατριβής του νέου αστρονόμου ήταν Οι αστέρες υψηλής ταχύτητος. Το 1927 επιβεβαίωσε τη θεωρία του Μπερτίλ Λίντμπλαντ ότι ο Γαλαξίας περιστρέφεται, αναλύοντας τις κινήσεις των αστέρων. Το 1935 διορίσθηκε στο Αστεροσκοπείο του Λέιντεν, όπου διευθυντής τότε ήταν ο Δανός Έιναρ Χέρτζσπρουνγκ. Ο Όορτ συναρπάσθηκε από την ανακάλυψη του Καρλ Τζάνσκι ότι ραδιοκύματα έρχονταν από το Σύμπαν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ασχολήθηκε με το νέο πεδίο της ραδιοαστρονομίας, χρησιμοποιώντας αρχικώς μία παλαιά κεραία πολεμικού ραντάρ που είχαν αφήσει οι Γερμανοί.
thumb|right|Ραδιοχάρτης του [[Γαλαξίας|Γαλαξία μας βασισμένος στη γραμμή εκπομπής του υδρογόνου στα 21cm, όπως σχεδιάσθηκε από τον Όορτ και τους συνεργάτες του το 1958.]] Κατά τη δεκαετία 1950-1960, κατάφερε να εξασφαλίσει τους πόρους για ένα νέο ραδιοτηλεσκόπιο στο Dwingeloo της ανατολικής Ολλανδίας, ώστε να ερευνήσει το κέντρο του Γαλαξία. Ο Ολλανδός αστρονόμος πρότεινε την τεχνική της συμβολομετρίας των ραδιοκυμάτων, ώστε να επιτευχθεί υψηλότερη γωνιακή διακριτική ικανότητα, μία τεχνική που δοκιμάσθηκε πειραματικά για πρώτη φορά από τον σερ Μάρτιν Ράιλ στο Κέμπριτζ και τον Joseph Pawsey στο Σίδνεϋ.
Ο Γιαν Χέντρικ Όορτ υπήρξε αλλοδαπό μέλος της βρετανικής Βασιλικής Εταιρείας και της Σοβιετικής/Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών. Απεβίωσε στο Λέιντεν σε ηλικία 92 ετών. Ο γιος του, Κοέν Όορτ (γενν. 1928), έγινε σημαντικός οικονομολόγος, που το 1990 τέθηκε επικεφαλής της λεγόμενης «Επιτροπής Όορτ» με αντικείμενο τη ριζική αναδόμηση της ολλανδικής φορολογικής νομοθεσίας.
Μερικές από τις ανακαλύψεις του
thumb|right|Αναμνηστική πλάκα στο σπίτι όπου γεννήθηκε ο Όορτ στο [[Φράνεκερ.]]
Φαντασία (ταινία, 1940)
Η Φαντασία (πρωτότυπος τίτλος: Fantasia) είναι αμερικανική σπονδυλωτή ταινία κινουμένων σχεδίων που αναπτύχθηκε και κυκλοφόρησε από την Walt Disney Productions το 1940. Η επίβλεψη της ιστορίας έγινε από τους Τζόε Γκραντ και Ντικ Χούμερ, ενώ η επίβλεψη της παραγωγής από τους Γουώλτ Ντίσνεϋ και Μπεν Σάρπστιν. Πρόκειται για την τρίτη κινηματογραφική ταινία της Disney. Αποτελείται από οκτώ ιστορίες κινουμένων σχεδίων, η δημιουργία των οποίων είναι εμπνευσμένη από κομμάτια κλασικής μουσικής που ενορχηστρώθηκαν από τον Λέοπολντ Στοκόφσκι, επτά από τα οποία εκτελέσθηκαν από την Ορχήστρα της Φιλαδέλφειας. Την εισαγωγή σε κάθε ιστορία παρουσιάζει και περιγράφει ο κριτικός μουσικής και συνθέτης, Ντιμς Τέιλορ.
Θεοτόκος Ξάνθης
Η Θεοτόκος είναι ορεινό χωριό της Θράκης στην Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης σε υψόμετρο 700 μέτρα. Βρίσκεται προς τα σύνορα της Ελλάδας με τη Βουλγαρία σε απόσταση 30 χλμ. Β.-ΒΔ. από την Ξάνθη. Πολιτισμικά συμπεριλαμβάνεται στα Πομακοχώρια της Ξάνθης, στα Πομάκικα αναφέρεται Τεοτόη και τα σπίτια του (άλλα γκρεμισμένα και άλλα διατηρημένα) έχουν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της περιοχής. Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα για πρώτη φορά το 1940 να απογράφεται στην τότε κοινότητα Ωραίου του νομού Ροδόπης. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης μαζί με το Ωραίο, το Βασιλοχώρι, το Ρεύμα, τον Κύκνο και το Σταμάτι αποτελούν την τοπική κοινότητα Ωραίου που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Μύκης του Δήμου Μύκης ενώ σύμφωνα με την απογραφή 2011 έχει πληθυσμό 26 μόνιμους κατοίκους.
Φαντασία (ταινία, 1940)
Ο Ντίσνεϋ σκέφτηκε την ιδέα της ταινίας το 1938, καθώς η δουλειά στον Μαθητευόμενο Μάγο είχε σχεδόν ολοκληρωθεί. Αρχικά, αυτή η ιστορία είχε αποφασιστεί ότι θα είναι κομμάτι της σειράς κινουμένων σχεδίων Silly Symphony και θα σηματοδοτούσε την επιστροφή του Μίκυ Μάους, η δημοφιλία του οποίου είχε πέσει. Καθώς το κόστος παραγωγής ξεπέρασε το ποσό των υπολογιζόμενων εισπράξεων, ο Ντίσνεϋ αποφάσισε να το συμπεριλάβει σε μια ταινία μεγάλου μήκους, αποτελούμενης από πολλαπλά τμήματα συνδυασμένα με κλασική μουσική, με τους Στοκόφσκι και Τέιλορ ως συνεργάτες. Η μουσική της ταινίας ηχογραφήθηκε με τη χρήση πολλών καναλιών και αναπαράχθηκε με το Fantasound, ένα επαναστατικό σύστημα ήχου που αναπτύχθηκε από τη Disney και την RCA και έκανε τη Φαντασία την πρώτη εμπορική ταινία που προβλήθηκε σε στέρεο και έναν προάγγελο του surround ήχου.
Θεοτόκος Ξάνθης
Παραπομπές
Κατηγορία:Χωριά του νομού Ξάνθης Κατηγορία:Δήμος Μύκης Κατηγορία:Πομακοχώρια
Φαντασία (ταινία, 1940)
Η Φαντασία προβλήθηκε ως θεατρική περιοδεία σε 14 αμερικανικές πόλεις μεταξύ 1940 και 1941. Η πρώτη προβολή έγινε στο Θέατρο Μπρόντγουεϊ της Νέας Υόρκης στις 13 Νοεμβρίου του 1940. Ενώ απέσπασε θετική υποδοχή από τους κριτικούς, απέτυχε εμπορικά, εξαιτίας της αποκοπής της διανομής στην Ευρωπαϊκή αγορά λόγω του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, του υψηλού κόστους παραγωγής, των εξόδων για την κατασκευή του εξοπλισμού Fantavision και τέλος λόγω των εξόδων για τη μίσθωση των περιοδειών. Από το 1942, η ταινία έχει επανεκδοθεί πολλές φορές από την RKO Radio Pictures και τη Buena Vista Distribution, με το γνήσιο υλικό (εικόνα και ήχο) να έχουν διαγραφεί, τροποποιηθεί ή διορθωθεί σε κάθε εκδοχή. Όταν προσαρμόζεται στον πληθωρισμό, η Φαντασία είναι η 23η ταινία με τα μεγαλύτερα έσοδα όλων των εποχών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η φήμη της Φαντασίας είναι διαχρονική και έχει οδηγήσει στη δημιουργία ενός franchise που συμπεριλαμβάνει βιντεοπαιχνίδια, ατραξιόν στην Disneyland και μια σειρά ζωντανών συναυλιών. Στις 17 Δεκεμβρίου του 1999 προβλήθηκε στο Κάρνεγκι Χολ η συνέχεια της ταινίας με τίτλο Φαντασία 2000, που συγχρηματοδοτήθηκε από τον ανιψιό του Γουόλτ Ντίσνεϋ, Ρόυ Ε. Ντίσνεϋ. Το ταινία ξεκίνησε να προβάλλεται παγκοσμίως το 2000. Η Φαντασία θεωρείται ευρέως ως μία από τις σημαντικότερες ταινίες κινουμένων σχεδίων όλων των εποχών. Το 1998, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου την κατέταξε στην 58η θέση ως καλύτερη αμερικανική ταινία στη λίστα 100 Χρόνια... 100 Ταινίες και 5η καλύτερη ταινία κινουμένων σχεδίων στη λίστα 10 Top 10. Το 1990, η Φαντασία επιλέχθηκε για να διατηρηθεί στο αμερικανικό Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου από την Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, καθώς θεωρείται "πολιτιστικά, ιστορικά, ή αισθητικά σημαντική".
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ταινίες του 1940 Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στην Αρχαία Ελλάδα Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες φαντασίας Κατηγορία:Αμερικανικές μουσικές ταινίες Κατηγορία:Σπονδυλωτές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες με δεινόσαυρους Κατηγορία:Μαγεία στις ταινίες Κατηγορία:Μουσικές ταινίες κινουμένων σχεδίων Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Νόρμαν Φέργκιουσον Κατηγορία:Ταινίες σε παραγωγή Ουώλτ Ντίσνεϋ Κατηγορία:Διαμάχες Κατηγορία:Ταινίες Εθνικού Μητρώου Κινηματογράφου Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής Κατηγορία:Ταινίες των Walt Disney Animation Studios Κατηγορία:Δίας (μυθολογία) Κατηγορία:Ταινίες κινουμένων σχεδίων παραγωγής Walt Disney Pictures
Αρχαιόφωνο
thumb Το Αρχαιόφωνο (Archéophone) είναι μια σύγχρονη συσκευή βασισμένη στο τρόπο λειτουργίας των φωνογράφων των αρχών του 20ού αιώνος. Η σύλληψη και η κατασκευή του έγινε στη Γαλλία από τον Ανρί Σαμού (Henri Chamoux) το 1998.
Περιγραφή
Το Αρχαιόφωνο μπορεί να διαβάσει κάθε είδους φωνογραφικού κυλίνδρου είτε κέρινου είτε από κυτταρίνη (celluloïd), ανάλογα με τον τρόπο κατασκευής του, μεταξύ 1888 και 1920. Δύο ειδών βύσματα τύπου RCA του επιτρέπουν να συνδέεται με ένα προενισχυτή.
Το Αρχαιόφωνο χρησίμευσε και χρησιμεύει παγκοσμίως στην αντιγραφή και διατήρηση παλαιών ηχογραφήσεων όπως στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ η στην Εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας, αλλά και σε πολλές άλλες δημόσιες και ιδιωτικές βιβλιοθήκες και αρχεία.
Α1 Κατηγορία υδατοσφαίρισης γυναικών 2011-12
Ημιτελικοί
Όλοι οι αγώνες έγιναν στην έδρα των ομάδων με πλεονέκτημα έδρας.
Ραφαέλ Μονέο
Ο Χοσέ Ραφαέλ Μονέο Βάλες (ισπανικά: José Rafael Moneo Vallés) (γενν. 9 Μαΐου 1937) είναι Ισπανός αρχιτέκτονας. Κέρδισε το Βραβείο Πρίτσκερ για την αρχιτεκτονική το 1996, το Βασιλικό Χρυσό Μετάλλιο RIBA το 2003 και το Χρυσό Λέοντα της Μπιενάλε της Βενετίας το 2021.
Α1 Κατηγορία υδατοσφαίρισης γυναικών 2011-12
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
2011 2012 Κατηγορία:Υδατοσφαίριση το 2011 Κατηγορία:Υδατοσφαίριση το 2012
Ραφαέλ Μονέο
Βιογραφία
Γεννημένος στην Τουντέλα της Ισπανίας, ο Μονέο σπούδασε στο ΕΤΣΑΜ (ETSAM) στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης (UPM) από το οποίο έλαβε το πτυχίο του αρχιτέκτονα το 1961. Από το Μουσείο Τέχνης Ντέιβις στο Κολλέγιο Ουέλσλεϊ στη Μασαχουσέτη και το Όντρεϊ Τζόουνς Μπεκ (επέκταση του Μουσείου Καλών Τεχνών, Χιούστον). Ο Μονέο σχεδίασε επίσης το Κέντρο Τσέις, ένα νέο κτήριο για τη Σχολή Σχεδίου Ρόουντ Άιλαντ. Τον Δεκέμβριο του 2010, άνοιξε για πρώτη φορά το Νόουρθεστ Κόρνερ Μπίλντινγκ (Northwest Corner Building) (πρώην Διατμηματικό Κτήριο Επιστημών) στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια στη Νέα Υόρκη. Το πιο πρόσφατο έργο του Μονέο είναι το Περέτσμαν-Σκούλι Χολ και το Πρίνσετον Νευροσάιενς Ινστιτούτ, το οποίο στεγάζει τα τμήματα ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον και άνοιξε τον Δεκέμβριο του 2013.
Η δουλειά του έχει παρουσιαστεί σε πολλές διεθνείς εκθέσεις όπως το «Ραφαέλ Μονέο. Ένας θεωρητικός προβληματισμός από το επάγγελμα» του οποίου επιμελητής ήταν ο μαθητής του, Φρανσίσκο Γκονζάλες ντε Κανάλες.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ισπανοί αρχιτέκτονες Κατηγορία:Βραβευμένοι με Βραβείο Πρίτσκερ Κατηγορία:Εταιρεία των Ναβαρραίων
Κομητεία Όλμπανι
Ολμπανι
Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών
Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών (Π.Ο.Ε.ΣΥ.) είναι μια ελληνική ομοσπονδία ενώσεων συντακτών εφημερίδων.
Είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ελληνικές Επαγγελματικές Ενώσεις Κατηγορία:Δημοσιογραφία στην Ελλάδα
Βαρονέτοι Ντιλκ
εναλλ.=Το οικόσημο των Βαρονέτων Ντιλκ της Οδού Sloane, Λοφίο: Μαύρο Περιστέρι, Θυρεός: Οργισμένο λιοντάρι στα δύο πόδια, Ρητό: Leo Inimicis Amicis Columba|μικρογραφία|261x261εσ|Το οικόσημο των Βαρονέτων Ντιλκ της Οδού Sloane, Λοφίο: Μαύρο Περιστέρι, Θυρεός: Οργισμένο λιοντάρι στα δύο πόδια, Ρητό: Leo Inimicis Amicis Columba Οι Βαρονέτοι Ντιλκ, της Οδού Σλόουν στην κομητεία του Μίντλσεξ, στην νοτιοανατολική Αγγλία είναι οικογένεια του Ηνωμένου Βασιλείου που κατείχαν και κατέχουν τον τίτλο του Βαρονέτου. Ο τίτλος τους ξεκίνησε στις 22 Ιανουαρίου του 1862 με τον Φιλελεύθερο πολιτικό Σερ Τσαρλς Ντιλκ (1ος Βαρονέτο). Πέρα απο την πολιτική του καριέρα, έπαιξε σημαντικό ρόλο στις διεθνείς εκθέσεις του Λονδίνου μεταξύ 1851 και 1862. Ο Ντιλκ ήταν γιος του κριτικού και λογοτεχνικού συγγραφέα Τσαρλς Ουέντγουερθ Ντιλκ. Τον διαδέχθηκε ο γιος του, ο δεύτερος Βαρονέτος. Ήταν και αυτός φιλελεύθερος πολιτικός και υπηρέτησε υπό τον Γουίλιαμ Ίουαρτ Γκλάντστοουν ως Κοινοβουλευτικός Υφυπουργός Εξωτερικών απο το 1880 μέχρι το 1882 και ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Τοπικής Αυτοδιοίκησης απο το 1882 μέχρι το 1885. Ωστόσο, η πολιτική του σταδιοδρομία τελείωσε ολοκληρωτικά το 1885 μετά απο μία αρκετά δημοσιευμένη υπόθεση διαζυγίου.
Η οικογένεια των Ντιλκ Βαρονέτων προέρχεται από τον Φίσερ Ντιλκ (περίπου 1591 - 1660), γιο του Τόμας Ντιλκ, του Μάξστοουκ Κασλ, που παντρεύτηκε την Σύμπιλ Ουέντγουερθ (περίπου 1610 - 1660).
Βαρονέτοι Ντιλκ, της Οδού Sloane (1862)
Ο πιθανός κληρονόμος του τίτλου, καθώς ο τελευταίος της λίστας δεν έχει απογόνους, είναι ο Δρ. Τίμοθι Φίσερ Ουέντγουερθ Ντιλκ (1938 - σήμερα), ο μικρός αδελφός του τωρινού Βαρονέτου. Είναι ρευματολόγος στο Λονδίνο. Ο πιθανός κληρονόμος του Δρ Ντιλκ είναι ο μοναχογιός του, Φίλιξ Ουέντγουερθ Ντιλκ (1967 - σήμερα).
Πηγές
Κατηγορία:Βαρονέτοι της Μεγάλης Βρετανίας
Αθανάσιος Καυκαλίδης
Ο Αθανάσιος Καυκαλίδης ήταν Έλληνας νευροψυχίατρος. Γεννήθηκε το 1919 και απεβίωσε το 1989 στην Αθήνα.
Βιογραφικό
Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθήνων και εκανέ μεταπτυχιακές σπουδές στη νευρολογία, στην πειραματική νευροφυσιολογία, στη νευροχειρουργική και στην ψυχιατρική στο γενικό νοσοκομείο «Πρίγκιπας της Ουαλίας» (Prince of Wales), στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου, στο "Serafimer Lazarettet" και στο "Karolinska Institutet" στη Στοκχόλμη καθως και στο «Αιγινήτειο» νοσοκομείο στην Αθήνα.
Από το 1960 ως το 1987 αφιέρωσε πολύ χρόνο στην κλινική έρευνα του τομέα της ψυχεδελικής ψυχοθεραπείας, χρησιμοποιώντας ουσίες όπως το διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος (LSD), την ψιλοκυβίνη και την κεταμίνη. Στο 4ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχιατρικής στη Μαδρίτη, το 1966, παρουσίασε μια μελέτη με θέμα την ενδομήτρια ζωή, πρωτοπορώντας στον τομέα της προγεννητικής και περιγεννητικής ψυχολογίας. Παρουσίασε επιπλέον μελέτες για τις ενδομήτριες εμπειρίες και τις επιπτώσεις τους στο 6ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχοθεραπείας στο Βίζμπαντεν της Γερμανίας (1967), στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής στη Θεσσαλονίκη (1972) και την Αθήνα (1975) και στο Συνέδριο Προληπτικής Ψυχιατρικής στην Αθήνα (1979).
Είχε προσκληθεί στην Κύπρο από την Παγκύπρια Κοινότητα για την Πνευματική Υγεία για να δώσει μια σειρά διαλέξεων πάνω στο θέμα των εμπειριών κατά την ενδομήτρια ζωή και των επιπτώσεων τους στην καθημερινότητα (1980). Κατά την περίοδο 1983 - 1984 είχε προσκληθεί στην Αυστραλία, όπου έδωσε σειρά διαλέξεων για την κλινική του έρευνα με την κεταμίνη. Έχει δημοσιεύσει εργασίες του για το LSD και τις ψυχοθεραπευτικές χρήσεις του στο «Annales Medico-psychologiques de Paris» (1963), στην «Exerpta Medica» (1968) και στο «Proceedings of the IV World Congress of Psychiatry, Marid» (1966).
Τα δύο μεγάλα έργα του, τα βιβλία «Η γνώση της μήτρας» (βλέπε και σχετική κριτική του ψυχιάτρου Τάκη Ευδόκα στο Διαβάζω) και «Η δύναμη της μήτρας», είχαν εκδοθεί πρώτα στην Ελλάδα, το 1980 και το 1987 αντίστοιχα.
Βιβλιογραφία
Στα αγγλικά
Στα γαλλικά
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Έλληνες ψυχίατροι Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς Κατηγορία:Απόφοιτοι Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Κατηγορία:Έλληνες νευροχειρουργοί Κατηγορία:Έλληνες ιατροί του 20ού αιώνα
Πλατεία των Βοσγίων
Η Πλατεία των Βοσγίων (Place des Vosges, γαλλική προφορά: Πλας ντε Βοζ) είναι η παλαιότερη πλατεία στο Παρίσι: χρονολογείται από το 1605. Βρίσκεται στη συνοικία Μαραί ανάμεσα στο 3ο και 4ο διαμέρισμα του Παρισιού. Κατά τη διάρκεια του 17ου και 18ου αιώνα ήταν μια μοντέρνα και ακριβή πλατεία όπου ζούσε η παρισινή αριστοκρατία και αποτέλεσε ένα από τα πρώτα ευρωπαϊκά προγράμματα βασιλικού πολεοδομικού σχεδιασμού.
Έχει ταξινομηθεί ως ιστορικό μνημείο από τις 26 Οκτωβρίου 1954.
Είναι γνωστή σαν τόπος διαμονής πολλών προσωπικοτήτων από τον πολιτικό και καλλιτεχνικό κόσμο.
Ιστορία
Δημιουργήθηκε στο χώρο που καταλάμβαναν οι κήποι και τα παλιά ανάκτορα Τουρνέλ (Hôtel des Tournelles), τα οποία η Αικατερίνη των Μεδίκων εγκατέλειψε και μετακόμισε στο παλάτι του Λούβρου, μετά τον τραυματισμό και θάνατο του συζύγου της Ερρίκου Β΄ κατά τη διάρκεια μιας έφιππης κονταρομαχίας σε ένα τουρνουά στα Τουρνέλ. Άρχισε να κατασκευάζεται το 1605 από τον Ερρίκο Δ΄, που δεν πρόλαβε να τη δει ολοκληρωμένη καθώς το 1610 δολοφονήθηκε.
Η πλατεία εγκαινιάστηκε το 1612, δύο χρόνια μετά το θάνατο του βασιλιά, με ένα μεγάλο καρουζέλ (ιππικοί αγώνες) με την ευκαιρία των αρραβώνων του Λουδοβίκου ΙΓ΄ με την Άννα της Αυστρίας. Αποτελεί το πρότυπο των κατοικημένων πλατειών των ευρωπαϊκών πόλεων που επρόκειτο να δημιουργηθούν μελλοντικά.
Η πλατεία ήταν συχνά τόπος συνάντησης και διοργάνωσης αγώνων ιππικής δεξιοτεχνίας και έφιππων κονταρομαχιών ή ξιφομαχιών ανάμεσα στους ιππότες καθώς επίσης και μονομαχιών. Αυτό συνέβαινε μέχρι την Επανάσταση του 1789.
Περιγραφή
αριστερά|μικρογραφία|Γαλλικό χαρτονόμισμα 5 φράγκων του 1957, σε πρώτο πλάνο ο Βικτώρ Ουγκώ και στο βάθος η πλατεία των Βοσγίων Έχει σχήμα τετράγωνο (140 μ × 140 μ.) και περιβάλλεται από 36 διώροφες κατοικίες κατασκευασμένες συμμετρικά, 9 σε κάθε πλευρά της πλατείας.
Αυτό που ήταν νέο στην καινούργια πλατεία το 1612 ήταν ότι όλες οι κατοικίες χτίστηκαν στο ίδιο σχέδιο, από τον Ζαν Μπαπτίστ Αντρουέ ντι Σερκώ, με κόκκινα τούβλα και πέτρες, με απότομες στέγες από σχιστόλιθο και φεγγίτες στις σοφίτες. Όλες οι κατοικίες βρίσκονταν πάνω σε θολωτές στοές που στηρίζονταν σε τετράγωνες κολόνες. Την ενότητα της σύνθεσης των κτιρίων και το ομοιόμορφο ύψος επέβαλε ένα βασιλικό διάταγμα, με εξαίρεση την κατοικία του βασιλιά, στο κέντρο της νότιας πλευράς και την κατοικία της βασίλισσας, απέναντι στη βόρεια πλευρά, οι οποίες είναι οι μόνες ψηλότερες. Παρόλο που ονομάζονται κατοικίες του βασιλιά και της βασίλισσας, κανένας βασιλιάς δεν έζησε ποτέ στην αριστοκρατική πλατεία, εκτός από την Άννα της Αυστρίας, για λίγο.
Το 1639 ο καρδινάλιος Ρισελιέ παρήγγειλε ένα χάλκινο έφιππο άγαλμα του Λουδοβίκου ΙΓ΄, καθώς επί της βασιλείας του τελείωσε η κατασκευή της πλατείας, που ανεγέρθηκε στο κέντρο (δεν υπήρχαν παρτέρια μέχρι το 1680).
Στις αρχές του 19ου αιώνα η πλατεία ανακαινίστηκε και τοποθετήθηκαν τέσσερα όμοια συντριβάνια και νέο έφιππο άγαλμα του Λουδοβίκου ΙΓ΄, καθώς το αρχικό είχε καταστραφεί κατά τη Γαλλική επανάσταση. Το 1976, η πλατεία ανακατασκευάστηκε, τα δέντρα αντικαταστάθηκαν με φιλύρες περιμετρικά και καστανιές στο κέντρο, γύρω από το άγαλμα.
Προκειμένου να διατηρηθεί η ενότητα, ο χώρος προστατεύεται από τη δεκαετία του 1960, από το «Σχέδιο διαφύλαξης και ανάπτυξης της συνοικίας Μαραί» και καμία παρέμβαση, ιδίως στις προσόψεις, δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συμφωνία της αρμόδιας υπηρεσίας.
Κάτοικοι της πλατείας
Στα κτίρια της πλατείας κατοίκησαν πολλές διάσημες προσωπικότητες της πολιτικής και των γραμμάτων, όπως ο καρδινάλιος Ρισελιέ, η Μαντάμ ντε Σεβινιέ, ο Βικτόρ Ουγκώ, στον αριθμό 6 στο διαμέρισμα του δευτέρου ορόφου, το οποίο σήμερα είναι μουσείο, ο Τεοφίλ Γκωτιέ, οι συνθέτες Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ και Φρανσουά Κουπρέν, ο Ζωρζ Σιμενόν, η Ισιδώρα Ντάνκαν, ο Ντομινίκ Στρος-Καν,  κ.α.
κέντρο|μικρογραφία|820x820εσ|Πανοραμική θέα
Παραπομπές
Βοσγι
Βόιτσεχ Νοβίτσκι
Ο Βόιτσεχ Νοβίτσκι (πολωνικά: Wojciech Nowicki) (22 Φεβρουαρίου 1989) είναι Πολωνός σφυροβόλος. Κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2020 και χάλκινα μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 και στα Παγκόσμια Πρωταθλήματα του 2015, του 2017 και του 2019. Η καλύτερη επίδοση του στο αγώνισμα είναι τα 82,52 μέτρα, που πραγματοποίησε στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2021 στο Τόκιο.
Καριέρα
Ο Νοβίτσκι πέτυχε την πρώτη του προσωπική καλύτερη επίδοση, στα 78,71 μέτρα, στις 3 Μαΐου 2015. Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Στίβου 2015 στο Πεκίνο. Κατέλαβε την τρίτη θέση στα δύο επόμενα Παγκόσμια Πρωταθλήματα (Λονδίνο το 2017 και Ντόχα το 2019).
Τον Ιούλιο του 2016, ο Νοβίτσκι κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Στίβου 2016 στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Τον Αύγουστο, κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας. Στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 2020, ο Νοβίτσκι κέρδισε την πρόκριση με ρίψη στα 79,78 μ. Στην τρίτη προσπάθεια των τελικών, κατάφερε να βελτιώσει την προσωπική καλύτερη επίδοσή του από 81,72 μ. σε 82,52 μ., γεγονός που του εξασφάλισε το χρυσό μετάλλιο, με το Νορβηγό Έιβιντ Χένρικσεν να κερδίσει το αργυρό και τον συμπατριώτη του Πάβεου Φάιντεκ το χάλκινο μετάλλιο.
Προσωπική ζωή
Ο Νοβίτσκι και η σύζυγός του, Άννα, έχουν δύο κόρες - την Αμέλια και την Ιζαμπέλα. Ο Νοβίτσκι σπούδασε μηχανολογία στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Μπιαουίστοκ.