cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Αετομάχος
Μεταναστευτική συμπεριφορά
Στην Ελλάδα, ο αετομάχος απαντά ως καλοκαιρινό αναπαραγόμενο πτηνό, αλλά και ως διαβατικός επισκέπτης κατά τις δύο μεταναστεύσεις. Από την Κρήτη αναφέρεται ως καλοκαιρινός επισκέπτης και από την Κύπρο ως διαβατικό πτηνό, με πιθανότητα φωλιάσματος στον Τρόοδο. Κινείται από τα 500 έως τα 1.500 μ. περίπου, αλλά σε κάποιες περιοχές μπορεί να ανεβεί ακόμη ψηλότερα (λ.χ. Χελμός, Κατάρα). Αντιστρόφως, μπορεί να συχνάζει και σε περιοχές στο επίπεδο της θάλασσας (Θράκη).
Βιότοπος
thumb|right|350px|Τυπικός οικότοπος του αετομάχου Οι αετομάχοι εγκαθίστανται σε καλώς διαχειρίσιμες, ηλιόλουστες περιοχές με ξέφωτα, αραιή βλάστηση ( π.χ. ποώδης συστάδες, λειμώνες, ξηρά λιβάδια), που εναλλάσσονται με διάσπαρτους θάμνους και φράκτες, συνήθως με λιγότερο από 50% φυτική κάλυψη. Χρειάζονται θέσεις πόστου (perching posts) για το κυνήγι, την επισκόπηση της γύρω περιοχής καθώς και για το φώλιασμα, με θάμνους ύψους 1-3 μέτρων, περίπου, κυρίως αγκαθωτούς (αγριοτριανταφυλλιές, γκορτσιές, μουρτζιές, κ.ο.κ.).
Ο ιδανικός οικότοπος των αετομάχων είναι ίσως η μεταβατική ζώνη από τα κλειστά δάση στα λιβάδια ή παρόμοια ανοικτά περιβάλλοντα (όπως είναι οι βάλτοι ή τα μεγάλα ξέφωτα), οι δασικές στέπες, οι θαμνώδεις περιοχές και κυρίως οι εκτάσεις που βρίσκονται σε διάφορα στάδια αναγέννησης, μετά από πυρκαγιές ή ζημιές που προκάλεσαν πλημμύρες και θύελλες. Ωστόσο, σήμερα που έχει αλλάξει ριζικά το γεωργικό τοπίο λόγω της εντατικοποίησης των καλλιεργειών, ο αετομάχος απαντά συχνά και σε περιοχές της περιφέρειας των λιβαδιών, φυτείες, αλλά και σε χώρους υγειονομικής ταφής, χαλικόστρωτους δρόμους ή παρυφές αυτοκινητοδρόμων και σε αναχώματα.
Στην Ελλάδα, ο αετομάχος απαντά σε φράκτες, θάμνους, ανοικτές δασικές περιοχές, πεδιάδες, ελαιώνες και αμπελώνες. Επίσης σε φυσικούς φράκτες σε μη-εντατικές καλλιέργειες, σε ορεινές πλαγιές με διάσπαρτους κέδρους και πεύκα, καθώς και όχι πυκνή μακία βλάστηση και ξέφωτα σε δασωμένες πλαγιές.
Μορφολογία
Το αρσενικό έχει ερυθροκαστανή τη ράχη και το μεγαλύτερο τμήμα των πτερύγων και των ώμων (scapulars). Η κορυφή του κεφαλιού και του τραχήλου ξεχωρίζουν με το χαρακτηριστικό γκρίζο -με απόχρωση μπλε- χρώμα τους και, όπως και στα άλλα είδη κεφαλάδων, έχει μια στενή, μαύρη ζώνη-μάσκα στο πρόσωπο, η οποία ξεκινάει από το ράμφος, διαπερνά τους οφθαλμούς και καταλήγει στα πλάγια του τραχήλου, στην περιοχή των ωτικών καλυπτηρίων. Μάλιστα, λόγω αυτής της μάσκας, οι οφθαλμοί των αρσενικών δύσκολα διακρίνονται από κάποια απόσταση, ενώ τις περισσότερες φορές, πάνω από τους οφθαλμούς διακρίνεται ένα ανεπαίσθητο λευκό περιθώριο. Οι πλευρές (flanks) και το στήθος είναι λευκοκαστανές με ελαφρώς ροζ-σωμόν απόχρωση. Τα καλυπτήρια των πτερύγων είναι καφεκόκκινα με ανοικτόχρωμες περιφέρειες, τα πρωτεύοντα ερετικά είναι καστανά και τα δευτερεύοντα σκούρα καφέ. Το ουροπύγιο οριοθετείται σαφώς από την καστανοκόκκινη ράχη, με το σκούρο γκρι χρώμα του. Η ουρά δείχνει υψηλή αντίθεση μαύρου και άσπρου: τα μεσαία πηδαλιώδη φτερά της ουράς είναι μαύρα, αλλά προχωρώντας σταδιακά προς τα εξωτερικά φτερά, υπάρχει όλο και περισσότερο λευκό. Το κάτω μέρος της ουράς είναι συνήθως άσπρο με κρεμ απόχρωση.
Το θηλυκό, σε αντίθεση με τα αρσενικό δεν έχει γκρίζο κεφάλι, ούτε διαθέτει μαύρη μάσκα στο πρόσωπο. Η κορυφή του κεφαλιού είναι κοκκινωπή-καφέ, ενώ ο τράχηλος έχει πιο πολύ καφέ-γκρι χρώμα. Στη θέση της μάσκας του αρσενικού, το θηλυκό έχει μια επίσης κοκκινωπή-καφέ λωρίδα, που κάνει τους οφθαλμούς πολύ ευδιάκριτους, ενώ το υπόλοιπο πρόσωπο είναι γκρίζο-λευκωπό. Οι πτέρυγες έχουν ερετικά παρόμοιου χρώματος με εκείνα του αρσενικού, αλλά τα καλυπτήρια δεν είναι τόσο καφεκόκκινα. Το ουροπύγιο εναι καφέ-γκρίζο και η ουρά είναι συνήθως καφέ σκούρα, με λευκά περιθώρια. Το στήθος, τα πλευρά και όλη η κάτω επιφάνεια του θηλυκού δεν έχει καθόλου ροζ απόχρωση και, παρουσιάζει κατά τόπους έντονες σκοτεινόχρωμες «κεραμιδοειδείς» (ημισεληνοειδείς) ραβδώσεις, ενώ η κοιλιά φέρει υπόξανθους κροσσούς. Πάντως, με την ηλικία, αυτές οι ραβδώσεις εξασθενίζουν και, τα γηραιότερα θηλυκά προσεγγίζουν στο χρώμα όλο και περισσότερο τα αρσενικά. Τα νεαρά άτομα είναι σαν τα θηλυκά, αλλά με σκοτεινές ημισεληνοειδείς ραβδώσεις σχεδόν παντού, εμφανέστερες στην κορυφή του κεφαλιού, τον τράχηλο, τη ράχη και τις πτέρυγες. Επιπλέον, το ουροπύγιο έχει κοκκινωπό-καφέ χρώμα, ενώ τα ερετικά φτερά -πρωτεύοντα και δευτερεύοντα- είναι σκούρα γκρι.
Σε κάθε περίπτωση, το ράμφος όλων των ηλικιών και στα δύο φύλα, είναι όπως σε όλους τους κεφαλάδες ισχυρό, πλευρικά πεπλατυσμένο, με έντονα αγκιστρωτό άκρο στη ρινοθήκη και μια μικρή εσοχή λίγο πριν από το άγκιστρο, όπου εφαρμόζει η γναθοθήκη. Στη βάση του, το ράμφος είναι εφοδιασμένο με σμήριγγες (σκληρές τρίχες), ενώ το χρώμα του κυμαίνεται από σαρκόχρωμο στα νεαρά πουλιά, μαυριδερό στα θηλυκά και, σχεδόν μαύρο στα αρσενικά. Πάντως, το μαύρο χρώμα του ράμφους φαίνεται να εξασθενίζει κατά τη διάρκεια του έτους και ανανεώνεται κάθε χρόνο πριν την ανοιξιάτικη μετανάστευση. Οι ταρσοί και τα ισχυρά πόδια έχουν μαυριδερό-γκρι χρώμα στα νεαρά άτομα και, σκούρο καφέ στα ενήλικα πουλιά.
Βιομετρικά στοιχεία
(Πηγές:      )
Τροφή
Η διατροφή του αετομάχου αποτελείται από ευρεία ποικιλία θηραμάτων, κυρίως έντομα και μικρά ασπόνδυλα ή σπονδυλόζωα, ενώ ανάλογα με τη λεία διαμορφώνονται και οι αντίστοιχες κυνηγετικές τεχνικές (βλ. Κυνήγι). Δεν λείπουν όμως και τα φυτικής προέλευσης τρόφιμα από το διαιτολόγιό τους. Κατά το μεγαλύτερο ποσοστό της, η λεία αποτελείται από έντομα, όπως μεγάλα Ορθόπτερα (μέχρι 44% της τροφικής βιομάζας), Κολεόπτερα (23%), Υμενόπτερα (μέλισσες, μπάμπουρες και σφήκες) (2,5-4%), αλλά και μεγάλα Δίπτερα. Πολλά από αυτά, στις διάφορες μορφές τους (προνύμφες, κάμπιες κλπ), χρησιμεύουν κυρίως ως τροφή για τους νεοσσούς. Μερικές φορές προστίθενται και άλλα Αρθρόποδα, όπως αράχνες, μικρά καρκινοειδή, σαρανταποδαρούσες ή γαιοσκώληκες. Τα σαλιγκάρια διαδραματίζουν δευτερεύοντα ρόλο και, περιλαμβάνονται στη διατροφή λίγων ατόμων.
Κατά τις χρονιές που υπάρχει αναπαραγωγική επάρκεια σε χωραφοπόντικες, αυτοί αποτελούν το βασικό «μενού» των αετομάχων, ενώ, ιδιαίτερα σε κακές καιρικές συνθήκες, άλλα μικρά θηλαστικά όπως μυγαλές και ποντίκια συμπληρώνουν τη διατροφή. Τα Αμφίβια που ζουν σε υγροτόπους μπορεί να αποτελέσουν, επίσης, ένα μεγάλο μέρος της λείας, όπως και Ερπετά (σαύρες και νεαρά νερόφιδα ).
Ακόμη και μικρά πουλιά εντάσσονται στο διαιτολόγιο των αετομάχων. Σπάνια θηρεύονται ενήλικα άτομα, αλλά οι νεοσσοί τους ή τα νεαρά άτομα αποτελούν μεγάλο ποσοστό της λείας τους. Στρέφονται κυρίως σε ωδικά πουλιά μικρού μεγέθους, όπως σπίζες, τσιροβάκους και τσιχλόνια, αλλά και σε μεγαλύτερα είδη όπως είναι οι νεοσσοί της φαλαρίδας και του φασιανού, αν και το πιθανότερο είναι ότι, οι αετομάχοι δεν τα κυνηγούν αλλά τα βρίσκουν ήδη νεκρά. Η φυτική διατροφή των αετομάχων περιορίζεται σε, σχεδόν αποκλειστικά, σωροκάρπια (berries) (καρπούς κουφοξυλιάς, σμέουρα, μαύρα μούρα), κυρίως στα τέλη του καλοκαιριού και το φθινόπωρο. Επίσης, με παρόμοιους καρπούς που ωριμάζουν αρκετά νωρίς, τροφοδοτούνται οι νεοσσοί.
Πτήση
thumb|right|350px|Νεαρός θηλυκός αετομάχος Η πτήση των αετομάχων πραγματοποιείται συνήθως σε ευθεία γραμμή, είναι σύντομη και κυματιστή. Κάποιες φορές, ιδιαίτερα όταν κυνηγάει μπορεί να «αιωρείται» (hovering), όπως κάνουν τα βραχοκιρκίνεζα. Σε πτήσεις εντός της αναπαραγωγικής περιοχής, καταγράφηκε μέση ταχύτητα 33,4 χλμ/ώρα.
Τεχνικές κυνηγιού
Η τεχνική της αναμονής από σταθερό πόστο, κατά κύριο λόγο χρησιμοποιείται για το κυνήγι μικρών θηλαστικών, αλλά και σε έντομα όπως σκαθάρια και ακρίδες. Η επίθεση στο θήραμα πραγματοποιείται στο έδαφος και σε απόσταση 10 μέτρων, περίπου, από το πόστο. Η πτήση είναι κατ’ ευθείαν προς το θήραμα και μπορεί να επιταχυνθεί με βραχυπρόθεσμα φτεροκοπήματα, ενώ προς το τέλος ακολουθείται συνήθως από μία σύντομη αερολίσθηση (glide).
Τα έντομα συλλαμβάνονται, εν μέρει, με πραγματικό κυνήγι στον αέρα. Άλλωστε η ακτίνα καταδίωξης της λείας επεκτείνεται στα 30 μέτρα, περίπου, είναι δηλαδή σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη στο κυνήγι μικρών θηλαστικών. Φαίνεται περίεργο αλλά, όσο πιο ευθεία είναι η πτήση του εντόμου, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες επιτυχίας της επίθεσης, γι’ αυτό και συνήθως αποτυγχάνουν οι επιθέσεις σε πεταλούδες και μπάμπουρες, που πετάνε χαοτικά!
Τα μικρά πουλιά ή οι ακρίδες, μερικές φορές συλλαμβάνονται με την τεχνική του αιφνιδιασμού (stalking). Ο αετομάχος προβαίνει σε ένα είδος παρακολούθησης του θηράματος σε μικρά στάδια και, στη συνέχεια, επιτίθεται αιφνιδιαστικά. Όμως, το κυνήγι πτηνών είναι σπανίως επιτυχές, αν και έχουν παρατηρηθεί άτομα που είχαν φθάσει σε ένα «υψηλό βαθμό εξειδίκευσης» στο συγκεκριμένο είδος θηράματος και σε αντίστοιχο ποσοστό επιτυχίας. Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις οι αετομάχοι λεηλατούν φωλιές, αλλά σε μικρότερο ποσοστό από τις άλλες μεθόδους που χρησιμοποιούν. Στις περιοχές με θημωνιές, μερικές φορές έχει παρατηρηθεί θήρευση με τα νύχια των ποδιών στο έδαφος, η οποία συχνά παρατηρείται σε θηλυκά πριν την ωοτοκία, πιθανόν για να αποφευχθεί η επιβάρυνση από την άρση της λείας.
Επεξεργασία της λείας
thumb|right|350px|Sympetrum vulgatum από τα αγαπημένα εδέσματα του αετομάχου Μετά από ένα επιτυχημένο κυνήγι, το θήραμα υπόκειται σε επεξεργασία, απαλλασσόμενο, λιγότερο ή περισσότερο, από τα μη εύπεπτα συστατικά του. Βέβαια, σε οξεία πείνα το θήραμα καταπίνεται ολόκληρο ή κατά μεγάλο μέρος του, χωρίς προετοιμασία αν αυτό είναι δυνατόν. Τα άπεπτα συστατικά μέρη της λείας, αναμασώνται και εξεμούνται ως σφαιρίδια (pellets), με, κατά προσέγγιση διαστάσεις 25 χιλιοστά σε μήκος και 8-9 χιλιοστά σε διάμετρο, που θρυμματίζονται εύκολα όταν είναι ξερά -εκτός από εκείνα που προέρχονται από την πέψη ποντικών, που είναι συνήθως πιο συμπαγή και μεγαλύτερα.
Η επεξεργασία της λείας μπορεί να διαρκέσει έως και δέκα λεπτά για να ολοκληρωθεί. Στα κεραιωτά έντομα λ.χ., οι πτέρυγες και τα πόδια διαχωρίζονται και απορρίπτονται, ενώ οι κάμπιες θανατώνονται με διαδοχικά ραμφίσματα από το κεφάλι μέχρι το οπίσθιο τμήμα τους. Τα κελύφη σαλιγκαριών συνθλίβονται στις πέτρες, αλλά και τα φυτικά υλικά όπως τα μούρα συχνά επιλέγονται και «καρφώνονται» σε αιχμές.
Τα έντομα με κεντρί όπως οι σφήκες ή οι μέλισσες, συνήθως εξαντλούνται με διαδοχικές ρίψεις από το θώρακα πάνω σε σκληρές επιφάνειες και, στη συνέχεια, γίνονται προσπάθειες με σκληρό τρίψιμο να αφαιρεθεί το κεντρί υπό πίεση.
Τα σπονδυλωτά θανατώνονται με δάγκωμα στο λαιμό, κατατεμαχίζονται και τρώγονται ξεκινώντας από το κεφάλι. Συχνά μάλιστα, το κρανίο ανοίγεται για να φαγωθεί ο εγκέφαλος. Σε πειράματα με χρήση ομοιωμάτων οι υποτιθέμενοι «αντίπαλοι» δέχθηκαν επίθεση με δαγκώματα στο λαιμό. Αλλά και τα έντομα επίσης, δέχονται συνήθως θανατηφόρα κτυπήματα πίσω από το κεφάλι στο θώρακα. Όσο διαρκεί η θανάτωση της λείας, το πουλί δεν αφήνει ποτέ το θήραμα κάτω, αλλά το κρατάει μόνο με το ένα πόδι, το οποίο εναλλάσσει για θέμα ισορροπίας. Τέλος, μπορεί να χρησιμοποιεί τα νύχια του για να μεταφέρει τη λεία σε άλλη θέση.
«Κάρφωμα» της λείας
thumb|right|350px|Θηράματα αετομάχου καρφωμένα στα αγκάθια Το κυριότερο από τα στοιχεία ηθολογίας του αετομάχου, αποτελεί η ενστικτώδης συνήθειά του να «αποθηκεύει» τη λεία του για τις δύσκολες εποχές, αλλά με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο: το πουλί καρφώνει (sic) στην κυριολεξία το νεκρό θήραμα πάνω σε οποιοδήποτε αιχμηρό υπάρχει στην περιοχή όπου συχνάζει, συνήθως πάνω στα μεγάλα αγκάθια των θάμνων, ή πάνω στις αιχμηρές ακίδες συρματοπλεγμάτων από τους εκεί φράκτες. Τα περισσότερα από τα θηράματα αυτά είναι μικρά σπονδυλόζωα, όπως ποντίκια ή σαύρες, αλλά και μεγάλα έντομα. Σπανιότερα δεν καρφώνει, αλλά σφηνώνει τη λεία στη διχάλα ενός κλαδιού. Η συγκεκριμένη συμπεριφορά, παρόλο που είναι ενστικτώδης, φαίνεται ότι εξελίσσεται κατά τη διάρκεια της ζωής του πτηνού και, η «τεχνική» βελτιώνεται όλο και περισσότερο. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, παρατηρείται εκτεταμένο «στοκάρισμα» από θηράματα (larders), όπως λ.χ. έχουν βρεθεί μέχρι και 7 (!) ποντίκια καρφωμένα ή 30 σκαθάρια, το ένα πάνω ή δίπλα στο άλλο.
Σχηματισμός ζευγαριών
Οι αετομάχοι αποκτούν σεξουαλική ωριμότητα, ήδη από το πρώτο έτος της ηλικίας τους. Τα ζευγάρια μπορεί να σχηματίζονται από το μεταναστευτικό σμήνος, αλλά τις περισσότερες φορές μετά την άφιξη στα εδάφη αναπαραγωγής. Τα αρσενικά καταφθάνουν πρώτα και ακολουθούν τα θηλυκά μετά από 5 ημέρες, περίπου. Εάν κάποιο αρσενικό ή θηλυκό δεν βρει ταίρι, τότε αναζητά συνήθως την τύχη του σε άλλο αναπαραγωγικό έδαφος. Μάλιστα, τα θηλυκά μπορεί να φύγουν από την περιοχή μέσα σε λίγα λεπτά.
Τελετουργικό
Κατόπιν ακολουθεί ο κυρίως «χορός» του ζευγαριού, με το αρσενικό να πλησιάζει με χαρακτηριστικές κραυγές και κινήσεις του κεφαλιού και του σώματός του προς το θηλυκό, που ανταποκρίνεται με ρυθμικά νεύματα. Περίπου, ένα τέταρτο της ώρας αργότερα, το αρσενικό πετάει χαμηλά και γύρω από το θηλυκό, το οποίο ανταποκρίνεται και αρχίζει η αναζήτηση της φωλιάς. Το αρσενικό γίνεται τότε έντονα προστατευτικό, προσπαθώντας να αποτρέψει τυχόν διεκδικήσεις από τα μοναχικά αρσενικά, τα οποία είναι περισσότερα από τα ζευγαρωμένα και, δεν θα έχαναν την ευκαιρία να «κλέψουν» το θηλυκό ακόμη και αν αυτό έχει ήδη ζευγαρώσει.
Ωοτοκία
Τα αβγά που, ως επί το πλείστον εναποτίθενται άμεσα ή λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση της φωλιάς, σε μεμονωμένες περιπτώσεις γεννιούνται ενόσω ακόμη συνεχίζεται η κατασκευή. Η περίοδος ωοτοκίας είναι περίπου από τις αρχές Μαΐου μέχρι τις αρχές Ιουνίου, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος, αλλά μπορεί να καθυστερήσει περαιτέρω όταν επικρατούν κακές καιρικές συνθήκες. Κατά τη φάση της ωοτοκίας, το θηλυκό γεννά καθημερινά το πρωί ένα αυγό και η επώαση αρχίζει συνήθως μετά την εναπόθεση του πρότελευταίου αυγού, έτσι ώστε όλοι οι νεοσσοί εκκολάπτονται περίπου την ίδια ημέρα.
Η ωοτοκία πραγματοποιείται άπαξ σε κάθε φώλιασμα -εκτός εάν καταστραφούν τα αυγά- και, η γέννα αποτελείται από 5-6, σπανίως 7 αυγά, που έχουν κατά μέσο όρο διαστάσεις 22,9 Χ 17,1 χιλιοστά και βάρος 3,2 γραμμάρια, από τα οποία το 6% είναι κέλυφος. Η επώαση πραγματοποιείται σχεδόν αποκλειστικά από το θηλυκό, με το αρσενικό να την εφοδιάζει με τροφή και, σπανίως βοηθάει στην επώαση, η διάρκεια της οποίας είναι 14-16 ημέρες, περίπου, ή λίγο περισσότερο σε κακές καιρικές συνθήκες. Είναι συνήθως ωριαία διακόπτεται κατά μέσο όρο για πέντε λεπτά -μέγιστο περίπου δεκαπέντε λεπτά- κατά τα οποία το θηλυκό αφήνει τη φωλιά για να κυνηγήσει, αλλά όχι περισσότερο από 100 μέτρα μακριά. Σε κάθε άλλη περίπτωση, το αρσενικό την τροφοδοτεί περίπου οκτώ φορές ανά ώρα κατά τη διάρκεια της επώασης.
Ανατροφή νεοσσών
Οι νεοσσοί εκκολάπτονται στην κεντρική Ευρώπη κατά το 3ο δεκαήμερο του Μαΐου, μέχρι το αργότερο στις αρχές Αυγούστου, με τα περισσότερα από τα πουλιά να εκκολάπτονται κατά το 2ο δεκαήμερο του Ιουλίου. Η εκκόλαψη αποτελεί επίπονη διαδικασία, με τους νεοσσούς να σπάνε πολύ αργά το κέλυφος του αυγού, ενώ η έξοδος διαρκεί περίπου 5-6 ώρες για κάθε πουλί. Έτσι, από την εκκόλαψη του πρώτου νεοσσού μέχρι την τελευταία, παρέρχονται συνήθως πάνω από 24 ώρες. Στο μεταξύ, το θηλυκό αδειάζει τη φωλιά από τα κελύφη, ενώ τα μη εκκολαφθέντα αυγά συνήθως παραμένουν στη θέση τους. thumb|350px|Ενήλικος αρσενικός αετομάχος στη [[Λίμνη Κερκίνη]]
Οι νεοσσοί είναι φωλεόφιλοι, γεννιούνται γυμνοί και ανήμποροι και, χρήζουν άμεσα της προστασίας των γονέων. Η περίοδος παραμονής τους μέσα στη φωλιά είναι 14-16 ημέρες, περίπου, αλλά υπό αντίξοες συνθήκες, 1-2 ημέρες περισσότερο. Κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ημερών, το αρσενικό εφοδιάζει το θηλυκό με τροφή, διότι εκείνη αφήνει τη φωλιά δύσκολα. Η τροφή τεμαχίζεται και δίνεται σχεδόν αποκλειστικά στους νεοσσούς, σπάνια χρησιμοποιείται για το θηλυκό. Από την 4η ημέρα και μετά, το θηλυκό διακόπτει την σίτιση των μικρών πιο συχνά, με πτήσεις για κυνήγι. Μετά την 7η ημέρα, η σίτιση με παραμονή στη φωλιά γίνεται ακόμη πιο αραιή, αλλά μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες μέχρι τις 10 ή 12 ημέρες, οπότε διακόπτεται η παραμονή του θηλυκού στη φωλιά. Τώρα κυνηγούν και οι δύο γονείς και εφοδιάζουν τα μικρά με τροφή, σε αναλογίες που κυμαίνονται, μπορεί δηλαδή κάποιος γονέας να εφοδιάζει τους νεοσσούς με πολύ περισσότερα θηράματα απ’ ό, τι ο άλλος.
Η ένταση τροφοδοσίας αυξάνεται ραγδαία με την ανάπτυξη των νεοσσών. Μέχρι το τέλος της 1ης εβδομάδας, πραγματοποιείται -κατά μέσο όρο- περίπου 9-10 φορές ανά ώρα, αργότερα όμως, 12 έως 28 φορές. Βέβαια, όσο το ποσοστό των μεγάλων εντόμων αντισταθμίζεται από ακόμη μεγαλύτερα θηράματα,  ο αριθμός τροφοδοτήσεων μπορεί να είναι πολύ μικρότερος, δεδομένου ότι οι «μερίδες» είναι μεγαλύτερες. Σε συνθήκες όπου επικρατεί έντονο ηλιακό φως, συμβαίνει το θηλυκό να κάνει σκιά (sic) στους νεοσσούς χρησιμοποιώντας τις πτέρυγές της. Από την ηλικία των δέκα ημερών, περίπου, τα νεαρά πτηνά εγκαταλείπουν τη φωλιά έστω και προσωρινά, είτε για να βρουν σκιά, είτε για να καλυφθούν στη βλάστηση σε περίπτωση κινδύνου. Το πρωταρχικό πτέρωμα των νεοσσών αναπτύσσεται μετά τη 12η ημέρα, αλλά το ολοκληρωμένο χρειάζεται ακόμη ένα μήνα, περίπου. Αρχίζουν να τρέφονται μόνοι τους από την 25η ημέρα της γέννησής τους, αλλά εγκαταλείπουν τη φωλιά οριστικά την 35η-37η ημέρα. Ακολούθως, μπορεί να τρέφονται από τους γονείς τους για 10 ημέρες ακόμη.
Εάν η πρώτη ωοτοκία χαθεί, ακολουθεί αμέσως δεύτερη, αλλά με λιγότερα αυγά από το σύνηθες. Το ποσοστό απωλείας της πρώτης ωοτοκίας είναι αρκετά υψηλό, περίπου 40%, ενώ το ποσοστό των αυγών που εκκολάπτονται φθάνει το 70%. Το ποσοστό των νεοσσών που επιβιώνουν μέχρι την απόκτηση του τελικού τους πτερώματος φθάνει το 40%. Το ποσοστό των μη γονιμοποιημένων ή εκείνων με νεκρά έμβρυα, είναι σχετικά μικρό, μεταξύ 2,5 και 5,2%.
Στην Ελλάδα, ο αετομάχος έρχεται την άνοιξη για να αναπαραχθεί (Απρίλιο με Οκτώβριο) κυρίως στη βόρεια και κεντρική χώρα, αλλά και σε πολλά νησιά, από τα 500 έως τα 1500 μέτρα. Επίσης, απαντά ως διαβατικό σε όλη την επικράτεια (βλ. και Κατάσταση στην Ελλάδα).
Φυσικοί θηρευτές
Οι κυριότεροι θηρευτές της φωλιάς του αετομάχου είναι τα αρπακτικά πτηνά, ιδιαίτερα οι Κορακίδες (κίσσες και καρακάξες), πιο σπάνια κάποια θηλαστικά, όπως γάτες, μουστελίδες και τρωκτικά. Σε σπάνιες περιπτώσεις η φωλιά καταστρέφεται από μυρμήκια.
Απειλές
Ο κυριότερος κίνδυνος για τους αετομάχους, πλην των φυσικών του θηρευτών, είναι οι κακές καιρικές συνθήκες, ιδίως εκείνες που μπορούν να καθυστερήσουν το φώλιασμα στα βόρεια της αναπαραγωγικής επικράτειας. Ακόμη και μερικές ημέρες με βροχές και χαμηλές θερμοκρασίες, μπορεί να προκαλέσουν απώλειες, ιδίως στα γηραιότερα ενήλικα άτομα που δύσκολα αναπαράγονται. Επίσης η λαθροθηρία και άλλες ανθρωπογενείς αιτίες συνεισφέρουν αρκετά στις συνολικές απώλειες.
Κατάσταση πληθυσμού
Ο πληθυσμός των αετομάχων υπολογίζεται ότι είχε υποστεί δραματική πτώση στα δυτικά και βορειοανατολικά της αναπαραγωγικής επικράτειας μεταξύ 1970-1990, τουλάχιστον (Harris και Franklin 2000),. Ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, το είδος έχει σχεδόν πάψει να αναπαράγεται (2 ζευγάρια το 2011). Στην Ολλανδία, επίσης, από 5000-15000 ζευγάρια αναπαραγωγής στις αρχές του 20ού αιώνα, το 1990 ο πληθυσμός είχε πέσει μόλις στα 150-220 ζευγάρια.
Ωστόσο, γενικά στην Ευρώπη, οι τάσεις από το 1980 δείχνουν ότι οι πληθυσμοί έχουν υποστεί μια μέτρια αύξηση (p <0,05), με βάση τα προσωρινά στοιχεία για 21 χώρες από το Πανευρωπαϊκό Πρόγραμμα Παρακολούθησης Κοινών Πουλιών (EBCC / RSPB / BirdLife / Στατιστική Ολλανδίας, P. Voříšek in litt. 2008)
Η IUCN, προς το παρόν κατατάσσει το είδος ως «Ελαχίστης Ανησυχίας» (LC), αλλά σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη το είδος απειλείται, τουλάχιστον ως αναπαραγωγικό πτηνό
Τους μεγαλύτερους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς στην Ευρώπη διαθέτει η Ρωσία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Τουρκία και η Ουγγαρία. Καθεστώς προστασίας: Ι. Συμπεριλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι της Κοινοτικής Οδηγίας 79/409 του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διατήρηση των άγριων πουλιών.
ΙΙ. Συμπεριλαμβάνεται στα είδη του Παραρτήματος ΙΙ της Σύμβασης της Βέρνης για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής άγριας ζωής και των φυσικών βιοτόπων.
Κατάσταση στην Ελλάδα
Παρόλο που ο αετομάχος είναι ο πιο κοινός από τους κεφαλάδες στην χώρα, απουσιάζει από αρκετές περιοχές στα ηπειρωτικά και από τα περισσότερα νησιά. Είναι κοινός κατά την φθινοπωρινή μετανάστευση (μέσα Αυγούστου-μέσα Οκτωβρίου), ενώ στην Κρήτη η αποδημία αρχίζει ήδη από τον Ιούλιο. Ωστόσο, από τους φθινοπωρινούς μετανάστες, μόλις 10-30% είναι ενήλικα πουλιά. Η εαρινή μετανάστευση είναι από τις αρχές Απριλίου μέχρι τα τέλη Μαΐου (με κορύφωση από τα τέλη Απριλίου μέχρι τις αρχές Μαΐου). Είναι σαφώς μικρότερη από την φθινοπωρινή και σε αρκετές περιοχές το πτηνό σπανίζει, ενώ είναι πιο κοινό στον βορρά. Πάντως, τα στοιχεία για το είδος εξακολουθούν να παραμένουν ελλιπή (ΝΕ).
Κουλτούρα
Η συνήθεια του αετομάχου να «καρφώνει» τη λεία του, έχει δώσει έναυσμα στη δοξασία ότι σκοτώνει εννέα θηράματα για να φάει το δέκατο. Ωστόσο, αυτή η δοξασία έχει ως πηγή της τη γερμανική λαϊκή ονομασία του πτηνού Neuntöter «9 σκοτωμένοι», που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.
Άλλες ονομασίες
Στον ελλαδικό χώρο ο Αετομάχος απαντά και με τις ονομασίες: Αητομάχος (Παρνασσός), Δαγκάνι (Λεσίνι Αιτωλίας), Δάγκος, Κρεουργός, Λιάρος, Μαυρομμάτης, Μουροχάβης, Κοκκινοραχοκεφαλάς,  και Μαυροκεφαλάς. Τέλος, στην Κυπρο αποκαλείται Στακτοτζεφαλάς.
Σημειώσεις
i. Η απόδοση στην ελληνική γλώσσα της λέξης Lanius δημιουργεί προβλήματα στην ορολογία του γένους. Η ακριβής μετάφραση είναι «χασάπης» (βλ. Ονοματολογία) και, φαίνεται ότι δεν επικράτησε αυτός ο όρος για λόγους λεκτικής «αισθητικής». Έτσι, το γένος αποδίδεται ως Αετομάχος που, όμως, είναι παντελώς τεχνητή, διότι ουδεμία σχέση έχει με τη λατινική ονομασία. Όμως, δεν υπάρχει κάποια άλλη ελληνική λόγια ονομασία που να είναι προτιμητέα -πλην της γενικής ονομασίας Κεφαλάς, βέβαια. Τα ίδια προβλήματα δημιουργούνται και με την απόδοση στα ελληνικά της οικογένειας Laniidae, οπότε κατ’ αντιστοιχίαν με το Αετομάχος, γίνεται αναγκαστική απόδοση ως Αετομαχίδες. Ωστόσο, παρόλο που η ονομασία Λάνιος για το γένος δεν φαίνεται να μπορεί να επικρατήσει, η ονομασία Λανιίδες για την οικογένεια, μπορεί άνετα να «σταθεί» δίπλα στην τεχνητή.
ii. Συμπεριλαμβάνει και τα Lanius collurio juxtus, Lanius collurio pallidifrons.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Λανιίδες Κατηγορία:Πτηνά της Ευρώπης Κατηγορία:Πτηνά της Ελλάδας Κατηγορία:Πτηνά της Ασίας Κατηγορία:Πτηνά της Αφρικής
Αουζιάς Μαρκ
Ο Αουζιάς Μαρκ (Ausiàs March, 1400 - 3 Μαρτίου 1459) ήταν ποιητής και ιππότης του Μεσαίωνα από τη Βαλενθιανική Κοινότητα.
Γεννήθηκε το 1400 στο βασίλειο της Βαλένθια και πέθανε στην ίδια την πόλη της Βαλένθια στις 3 Μαρτίου του 1459. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του Βαλενθιανικού Χρυσού Αιώνα και η ποίησή του, στα καταλανικά, είχε τρομερή επίδραση στην καστιλιανική ποίηση των τριών επόμενων αιώνων. Σήμερα έχουν διασωθεί 128 ποιήματα του Αουζιάς Μαρκ που προέρχονται από χειρόγραφα και παλαιές εκδόσεις, και κατατάσσονται σε τρεις κύριες κατηγορίες, τα σχετικά με την αγάπη, το ήθος και τα πνευματικά.
Βιογραφία
Ο Αουζιάς Μαρκ ήταν γιος του Πέρε Μαρκ και της Ελιονόρ Ριπόλ. Είχε μία αδερφή, την Πεϊρόνα που ήταν κωφή και πολλά αδέρφια από τον προηγούμενο γάμο του πατέρα του. Υπήρξε ο αγαπημένος γιος του πατέρα του, που ήταν ευγενής υποτελής στον δούκα της Γκαντία, Αλφόνσο της Αραγόνας. Όταν γεννήθηκε αυτός ήταν ήδη 60 ετών και τον έχρισε αποκλειστικό κληρονόμο της περιουσίας του και κεφαλή του ευγενικού οίκου. Έλαβε την τυπική εκπαίδευση που λάμβαναν οι γόνοι των ευγενών, που είχε ως κύριο σκοπό να τους μυήσει στην ιπποσύνη. Χάρη στον πατέρα του, που ήταν ποιητής και είχε στην κατοχή του μια αρκετά μεγάλη βιβλιοθήκη γαλουχήθηκε στα γράμματα της εποχής.
Μετά τον θάνατο του πατέρα του στις 7 Ιουνίου του 1413 άρχισε να αναλαμβάνει βήμα βήμα τις υποχρεώσεις του ως ευγενής. Δείγμα αυτού του γεγονότος είναι το ότι το 1415 κλήθηκε στο συμβούλιο ευγενών που πραγματοποιήθηκε στη Βαλένθια. Εκεί χρίστηκε διάδοχος του Στέμματος της Αραγόνας ο πρίγκηπας Αλφόνσο και ο Αουζιάς Μαρκ, ώριμος πλέον ευγενής, τέθηκε επίσημα στις υπηρεσίες του.
Η αποστολή στη Σαρδηνία
Το 1419 όντας πλέον επίσημα ιππότης, ο Αουζιάς Μαρκ συμμετείχε στη βασιλική αποστολή που ετοιμαζόταν να δράσει στη Μεσόγειο. Ένα χρόνο μετά κατευθύνθηκε μαζί με τον βασιλικό στόλο στη Σαρδηνία αν και τελικά δεν χρειάστηκε να εμπλακεί σε μάχη καθώς το ζήτημα που είχε προκύψει λύθηκε διπλωματικά. Οι επόμενοι μήνες πέρασαν μεπολύ ελεύθερο χρόνο στη διάθεσή του, που αφιέρωνε στις ιπποτικές ασχολίες όπως το κυνήγι στο πλάι του βασιλιά Αλφόνσου και άλλων γνωστών προσώπων της αποστολής (Ζόρδι ντε Σαν Ζόρδι, Λιουίς ντε Μπιλαράσα, Αντρέου Φεβρέ). Ο επόμενος σταθμός της αποστολής ήταν η Κορσική όπου αν και κατέλαβαν το Κάλβι, η γενοβέζικη βοήθεια προς την πόλη του Μπονιφάτσιο κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της απέτρεψαν την κατάκτηση του νησιού. Μετά την αποτυχία αυτή, ο Αουζιάς Μαρκ γύρισε πίσω στη Βαλένθια μαζί με ένα μέρος των δυνάμεων του Στέμματος ενώ οι υπόλοιποι κατευθύνθηκαν στη Σικελία και μετέπειτα στο βασίλειο της Νεάπολης.
Η εκστρατεία εναντίον της Τύνιδας
Όταν έφτασε στην Γκαντία, όντας πλέον ενήλικος (το όριο τότε ήταν τα εικοσιπέντε έτη) η μητέρα του τού παρέδωσε την κληρονομιά. Η επόμενη αποστολή στην οποία συμμετείχε πραγματοποιήθηκε το 1424 και είχε ως στόχο τα νησιά Τζέρμπα και Κερκενά που χρησιμοποιούνταν ως βάσεις από πειρατές που επιτίθονταν εναντίον της Σικελίας. Παρά την αποτυχία της επέμβασης στην Τζέρμπα (όπου συμμετείχε ο Αουζιάς Μαρκ) τόσο η κατάληψη του άλλου νησιού όσο και τα πλουσιοπάροχα δώρα που έλαβαν σε αντάλλαγμα της μη επίθεσης στην Τύνιδα έστεψαν την αποστολή με επιτυχία.
Επιστροφή στην Γκαντία
Με το τέλος των πολεμικών επιχειρήσεων ο Αουζιάς Μαρκ επέστρεψε στο Βασίλειο της Βαλένθιας έχοντας λάβει τις ευχαριστίες του βασιλιά που περιελάμβαναν παραχωρήσεις γης προς όφελός του και την ανακήρυξή του σε υπεύθυνο για τα βασιλικά κυνηγετικά γεράκια. Μετά από ένα διάστημα που διέμεινε στην Αλβουφέρα της Βαλένθιας απασχολημένος με το νέο του ρόλο, επέστρεψε στην Γκαντία. Εκεί αφιερώθηκε στις υποχρεώσεις του ως φεουδαρχικός ηγεμόνας της περιοχής, ερχόμενος σε κόντρα πολλές φορές με την ίδια την πόλη της Γκαντία. Ένα από τα θετικά στοιχεία της πολύ σκληρής του ηγεμονίας υπήρξε σίγουρα η βελτίωση της τοπικής αγροτικής παραγωγικότητας με την εισαγωγή του ζαχαροκάλαμου και την πραγματοποίηση εγγειοβελτιωτικών έργων. Για παράδειγμα, το λεγόμενο Assut dels March, χτισμένο το 1450, λειτουργεί ακόμα.
Προσωπική ζωή
Όσον αφορά την προσωπική του ζωή, ο Αουζιάς Μαρκ φέρετε να είχε ορισμένες περιπλοκές με δεσποινίδες του Βασιλείου φτάνοντας λόγω μιας τέτοιας κατάστασης πολύ κοντά στη δήμευση της περιουσίας του. Το 1437 παντρεύτηκε με την Ιζαβέλ Μαρτορέλ, αδερφή του άλλου πολύ σημαντικού βαλενθιανού συγγραφέα, Ζοανότ Μαρτορέλ. Από αυτόν τον γάμο που έληξε με τον θάνατο της Ισαβέλ κληρονόμησε αρκετές περιοχές. Το 1443 ξαναπαντρεύτηκε με τη Ζοάνα Εσκόρνα από το Πεδρεγέ, το οποίο και κληρονόμησε με τον θάνατό της.
Το τέλος του οίκου των Μαρκ
Το 1450 η οικογένεια των Μαρκ μετακόμισε στη Βαλένθια. Η απουσία νόμιμων διαδόχων και ο θάνατος της δεύτερής του γυναίκας προκάλεσε πολύ πόνο στον Αουζιάς Μαρκ, ο θάνατος του οποίου επήλθε τελικά στις 3 Μαρτίου 1459. Κύριος κληρονόμος ανακηρύχθηκε ένας ανιψιός της τελευταίας του γυναίκας. Έπαψε να υπάρχει έτσι οριστικά η βαλενθιανική πλευρά της ευγενούς οικογένειας των Μαρκ.
Έργα
Ο Αουζιάς Μαρκ έγραψε συνολικά εκατόν είκοσι οκτώ ποιήματα. Οι περισσότεροι μελετητές τα χωρίζουν βάσει θεματικών κύκλων, καθένας από τους οποίους διαμορφώνει και μία διακριτή νοηματική ενότητα. Παρά ταύτα παρατηρείται επίσης και μια συνεχής εξέλιξη στους κύκλους αυτούς, οδηγώντας στο συμπέρασμα ότι το σύνολο των ποιημάτων του Αουζιάς Μαρκ αποτελεί μέρος ενός μεγάλου ποιήματος.
Το κύριο έργο του Αουζιάς Μαρκ είναι μια συλλογή ποιημάτων με τον τίτλο Cants d’Amor ('Ερωτικά άσματα') όπου ο συγγραφέας αποτυπώνει τη μέγιστη έκφραση της προσωπικής του ιδέας περί έρωτα. Το έργο χωρίζεται σε πέντε μέρη με βάση τα "σενιάλς" που χρησιμοποιεί (μια τροβαδουρική τεχνική που μετέτρεπε τους τίτλους σε μεταφορές με σκοπό την αναγνώρισή του από την αγαπημένη του).
Ο Αουζιάς Μαρκ είναι ένας αναγνωρισμένος ποιητής μέσα στα πλαίσια της μεσαιωνικής λογοτεχνίας στα καταλανικά. Διαβάστηκε πάρα πολύ και επηρέασε άμεσα τους καστιλιάνους ποιητές του επόμενου αιώνα (Γκαρθιλάσο ντε λα Βέγα, Ντιέγο Ουρτάδο ντε Μεντόθα) ενώ η ποιητική παραγωγή του 15ου αιώνα στα καταλανικά είναι ουσιαστικά μια προσπάθεια αντιγραφής του. Απόδειξη της φήμης του είναι τα πάμπολλα χειρόγραφα που έχουν διασωθεί και οι πολλές μεταφράσεις των έργων του.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Μαρκ
Γιαν Σάντερς φαν Χέμεσσεν
Ο Γιαν Σάντερς φαν Χέμεσσεν (φλαμανδικά: Jan Sanders van Hemessen (περ. 1500 – περ. 1566) ήταν κορυφαίος Φλαμανδός ζωγράφος της δεύτερης γενεάς καλλιτεχνών στη ζωγραφική της Φλαμανδικής και Ολλανδικής Αναγέννησης, ανήκοντας στην ομάδα των Φλαμανδών καλλιτεχνών που είχαν επηρεαστεί από τη ζωγραφική της ιταλικής Αναγέννησης και έγιναν γνωστοί ως "Ρομανιστές". Αντίθετα με κάποιους από αυτούς, ο Χέμεσσεν επισκέφθηκε την Ιταλία τουλάχιστον μια φορά, όπως και το Φοντεναιμπλώ, το οποίο εκείνη την εποχή ήταν "αποικία" Ιταλών καλλιτεχνών, οι οποίοι δημιούργησαν την Πρώτη Σχολή του Φοντεναιμπλώ στο ομώνυμο ανάκτορο.
Ο Χέμεσσεν διαδραμάτισε σοβαρό ρόλο στην εξέλιξη της ρωπογραφίας, μέσω των μεγάλων σκηνών με θρησκευτικές ή κοσμικές σκηνές, τοποθετημένες σε πόλεις με σύγχρονα ενδύματα και αρχιτεκτονική. Οι σκηνές αυτές εστίαζαν στα ανθρώπινα ελαττώματα, όπως απληστία και ματαιοδοξία, ενώ ορισμένες επιδεικνύουν ενδιαφέρον σε θέματα από οικονομική άποψη. Οι σκηνές αυτές αποτελούν μανιεριστική εξέλιξη, η οποία εξελίχθηκε περαιτέρω από τον Πίτερ Άρτσεν, όπου η μικρή θρησκευτική σκηνή στο παρασκήνιο αποκαλύπτει το πραγματικό νόημα του πίνακα, ο οποίος κυριαρχείται από μια μεγάλη σκηνή στο προσκήνιο, φαινομενικά αφιερωμένη στο κοσμικό θέμα της καθημερινής ζωής. Το καλύτερο γνωστό έργο του, Η παραβολή του Ασώτου, που σήμερα βρίσκεται στις Βρυξέλλες, αποτέλεσε τον πρόδρομο της παράδοσης των κατοπινών απεικονίσεων της "χαρούμενης συντροφιάς" και ζωγράφισε μια ομάδα αποκλειστικά με καθημερινές σκηνές, διαδραματιζόμενες σε ταβέρνα. Ζωγράφισε, επίσης, μικρό αριθμό προσωπογραφιών, μερικές εξαιρετικής ποιότητας, επηρεασμένες από τον Άνιολο Μπροντσίνο.
Βάση του ήταν η Αμβέρσα κατά την περίοδο 1519 - 1550, όπου έγινε μέλος στην τοπική Συντεχνία του Αγίου Λουκά το 1524. Μετά το 1550 είναι πιθανό να μετοίκησε στο Χάαρλεμ. Ζωγράφισε μερικά θρησκευτικά θέματα, ενώ πολλοί πίνακές του είναι πιθανό να καταστράφηκαν κατά την περίοδο της εικονοκλασίας (Beeldenstorm) που σάρωσε την Αμβέρσα το έτος που ο ίδιος απεβίωσε.
Βιογραφία
Ο Γιαν Σάντερς φαν Χέμεσσεν γεννήθηκε στο Χέμικσεμ (Hemiksem, μικρή πόλη στην επαρχία της Αμβέρσας), το οποίο εκείνη την εποχή λεγόταν Hemessen ή Heymissen. Διετέλεσε μαθητής του Χέντρικ φαν Κλέφε Ι στην Αμβέρσα. Πραγματοποίησε ταξίδι στην Ιταλία στην αρχή της σταδιοδρομίας του, περί το 1520. Εκεί μελέτησε μοντέλα από την κλασική αρχαιότητα, όπως το σύμπλεγμα του Λαοκόοντος και σύγχρονα έργα της εποχής του, όπως το Μικελάντζελο και του Ραφαήλ. Επέστρεψε στην Αμβέρσα και έγινε μέλος της Συντεχνίας ζωγράφων το 1524.
Πιστεύεται ότι ο φαν Χέμεσσεν εργάστηκε, στην αρχή της σταδιοδρομίας του, στη βασιλική Αυλή του Μέχελεν. Εκεί πιθανόν συνάντησε για πρώτη φορά τον Γιαν Γκόσσαερτ, Αυλικό ζωγράφο, καθώς και τον Δάσκαλο του Θρύλου της Μαγδαληνής (συμβατικό όνομα άγνωστου ζωγράφου που είχε δημιουργήσει πολύπτυχο με σκηνές από τη ζωή της Μαρίας Μαγδαληνής). Αν και ο πρώιμος βιογράφος Κάρελ φαν Μάντερ πέρασε κάποιο χρόνο στο Χάαρλεμ, δεν υπάρχει άλλη τεκμηρίωση για κάτι παρόμοιο.
Γενικά
Ο φαν Χέμεσσεν ήταν ένας από τους πρώτους Φλαμανδούς καλλιτέχνες που εκμεταλλεύτηκε τον χαρακτήρα της καθημερινότητας στα βιβλικά θέματα, συχνά για να προβάλει κάποιο ηθικό δίδαγμα. Ειδικεύτηκε σε σκηνές που απεικονίζουν ανθρώπινες ατέλειες, όπως η απληστία και η ματαιοδοξία. Οι πίνακές του συχνά έχουν θρησκευτικό θέμα. Το ύφος του βοήθησε στη δημιουργία της φλαμανδικής ρωπογραφίας.
Ο φαν Χέμεσσεν ήταν, επίσης, και προσωπογράφος. Το μανιεριστικό ύφος του χαρακτηρίζεται από μυώδεις και φανερά τρισδιάστατες ανθρώπινες μορφές, ένα πυκνό προσκήνιο με μορφές που περικόπτονται απότομα και έντονες, ακόμη και επιδεικτικές χειρονομίες. Ο Χέμεσσεν εξισορρόπησε την επίδραση των κλασικών και αναγεννησιακών μοντέλων με τον ρεαλισμό, τον οποίο θα πρέπει να έμαθε από βόρειους καλλιτέχνες, όπως οι Κουέντιν Μασσάις, Γιόος φαν Κλέφε, Μαρίνους φαν Ρέιμερσβαλε και ίσως ακόμη και από τους Λούκας φαν Λέιντεν και Χανς Χόλμπαϊν τον νεότερο.
Σκηνές ταβέρνας
Ο φαν Χέμεσσεν συνδέεται με την ανάπτυξη των σκηνών της "χαρούμενης συντροφιάς" σε ταβέρνα στη φλαμανδική ρωπογραφία. Ξεκίνησε τις συνθέσεις του πάνω στο θέμα με έναν πίνακα του 1536 με θρησκευτικό περιεχόμενο, την Παραβολή του Ασώτου Υιού (σήμερα στα Βασιλικά Μουσεία Καλών Τεχνών του Βελγίου στις Βρυξέλλες.
Το προσκήνιο της σύνθεσης απεικονίζει τον άσωτο υιό κατά τις ημέρες της πολυτελούς διαβίωσης, με συντροφιά πορνών, μουσικής, κρασιού και χαρτοπαιγνίων. Στο παρασκήνιο, μέσα από το ανοικτό παράθυρο, μπορεί κάποιος να διακρίνει τη σκηνή όπου ο άσωτος υιός διαβιοί ανάμεσα στους χοίρους, αφού κατασπατάλησε τα χρήματά του και τη σκηνή επανένωσης με τον πατέρα του, ο οποίος τον συγχωρεί. Η σύνθεση σαφέστατα μεταφέρει ηθικό δίδαγμα, καταδεικνύοντας ότι κάποιος πρέπει να βλέπει πέρα από τις γήινες απολαύσεις που απεικονίζονται στο προσκήνιο, για να βρει τον δρόμο της λύτρωσης, που απεικονίζει το παρασκήνιο.
Ο Χέμεσσεν ζωγράφισε κι άλλες σκηνές ταβέρνας, στις οποίες τονίζεται το θέμα της αχαλίνωτης ζωής όπου το ποτό προκαλεί περισσότερο την αμαρτία, όπως είναι ο πίνακας Χαλαρή συντροφιά (περ. 1540, Κρατική Πινακοθήκη Καρλσρούης).
Η κλήση του Αγίου Ματθαίου
Ο Γιαν Σάντερς φαν Χέμεσσεν ζωγράφισε ορισμένες συνθέσεις με θέμα την Κλήση του Αγίου Ματθαίου. Μία βρίσκεται στην Παλαιά Πινακοθήκη στο Μόναχο, δύο στο Kunsthistorisches Museum στη Βιέννη και μια παραλλαγή φτιαγμένη στο εργαστήριό του στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (Νέα Υόρκη). Το θέμα έδωσε στον καλλιτέχνη μια ακόμη ευκαιρία να χρησιμοποιήσει θρησκευτικό θέμα για να "περάσει" ηθικό δίδαγμα: Η βιβλική αφήγηση αναφέρει ότι ο Άγιος Ματθαίος άρχισε τη ζωή του ως τελώνης, μέχρι που κλήθηκε από τον Ιησού και Τον ακολούθησε αμέσως. Η ιστορία έδωσε στον φαν Χέμεσσεν τη "δικαιολογία" να ζωγραφίσει μια σκηνή όπου απεικονίζει σε αντίθεση ανθρώπους που ασχολούνται με οικονομικές δραστηριότητες, ιδιαίτερα όσους ανταλλάσσουν ή μετρούν χρήματα, και στον γαλήνιο Ιησού.
Η παραλλαγή του εργαστηρίου στο Μητροπολιτικό Μουσείο είναι σχεδόν ακριβές αντίγραφο της σύνθεσης του 1548 του Kunsthistorisches Museum, αλλά το παρασκήνιο διαφέρει. Και στις δύο παραλλαγές ο Ιησούς απεικονίζεται να γνέφει στον Ματθαίο με χειρονομία που θυμίζει ιταλική τέχνη. Στο άμεσο προσκήνιο βρίσκεται ο Ματθαίος, του οποίου οι βραχίονες και η κεφαλή απεικονίζονται σε δραματική συστολή, καθώς στρέφεται προς τον Ιησού για να απαντήσει στην κλήση του. Δύο από τους συντρόφους του Ματθαίου δεν έχουν αντιληφθεί το στιγμιαίο αυτό γεγονός που διαδραματίζεται και συνεχίζουν την εργασία τους, μετρώντας χρήματα και καταγράφοντας πληρωμές. Η μορφή του Ματθαίου είναι συγκαλυμμένο πορτρέτο του Αυτοκράτορα Καρόλου Κουίντου, τότε ηγεμόνα της Φλάνδρας.
Ο χειρουργός
Ένα ακόμη αντιπροσωπευτικό έργο του φαν Χέμεσσεν με ηθικό δίδαγμα είναι Ο χειρουργός του 1555 (σήμερα στο Μουσείο Πράδο, Μαδρίτη). Η σύνθεση παριστάνει σκηνή που συναντάται συχνά στη φλαμανδική ρωπογραφία. Διαδραματίζεται σε αστικό περιβάλλον, πιθανόν σε μια αγορά. Ο χειρουργός αφαιρεί με μαχαίρι μια πέτρα (πιστεύεται ότι είναι "η πέτρα της τρέλας"), η οποία είναι ορατή σε μια τομή στο κρανίο του χειρουργουμένου. Η τρέλα του παθόντος πιστεύεται ότι εξαφανίζεται με την αφαίρεση της πέτρας. Αφήνεται να εννοηθεί ότι ο χειρουργός είναι στην πραγματικότητα κάποιος κομπογιαννίτης, που έβαλε ο ίδιος την πέτρα στην τομή με ταχυδακτυλουργία πριν προσποιηθεί ότι την αφαιρεί.
Το Tesla Roadster του Ίλον Μασκ
Το Tesla Roadster του Ίλον Μασκ είναι ένα ηλεκτρικό σπορ αυτοκίνητο, μοντέλο Tesla Roadster (πρώτης γενιάς), που χρησιμοποιήθηκε σαν δοκιμαστικό φορτίο για την πρώτη δοκιμαστική πτήση του Falcon Heavy τον Φεβρουάριο του 2018. Στη θέση του οδηγού βρίσκεται ένα μανεκέν που φοράει μια διαστημική στολή και έχει το όνομα «Starman». Το αυτοκίνητο και ο πύραυλος κατασκευάστηκαν από την Tesla και τη SpaceX αντιστοίχως, οπού και οι δυο εταιρείες ιδρύθηκαν από τον Ίλον Μασκ. Το Tesla Roadster του 2008 προηγουμένως χρησιμοποιούνταν από τον Ίλον Μασκ για τη μετακίνηση του και παραμένει το μοναδικό αυτοκίνητο που έχει εκτοξευτεί στο διάστημα.
Το αυτοκίνητο μαζί με το δεύτερο στάδιο του πυραύλου απόκτησε αρκετή ταχύτητα για να ξεφύγει από τη βαρύτητα της Γης και μπήκε σε ελλειπτική τροχιά γύρο από τον Ήλιο που περνάει από την τροχιά του Άρη. Το αφήλιο της τροχιάς του, δηλαδή η μεγαλύτερη απόσταση από τον Ήλιο, είναι 1,66 αστρονομικές μονάδες (α.μ.). Η αποστολή μεταδιδόταν ζωντανά στο YouTube για πάνω από πέντε ώρες.
Ιστορία
αριστερά|μικρογραφία|300x300εσ|To Tesla Roadster του [[Ίλον Μασκ παρκαρισμένο έξω από τα γραφεία της SpaceX το 2010.]] Τον Μάρτιο του 2017, ο ιδρυτής της Tesla και της SpaceX Ίλον Μασκ, είπε πως επειδή η πρώτη πτήση του Falcon Heavy είναι πολύ επικίνδυνη, ο Falcon Heavy πρέπει να μεταφέρει «το πιο χαζό πράγμα που μπορούμε να φανταστούμε». Το Ιούνιο του 2017, ένας από τους ακόλουθούς του στο Twitter πρότεινε το "χαζό πράγμα" να είναι ένα Tesla Model S, στον οποίο ο Μασκ απάντησε «ευχαρίστως». Τον Δεκέμβριο του 2017, τελικά ανακοίνωσε πως το φορτίο θα είναι το προσωπικό του «midnight cherry Tesla Roadster», δηλαδή Tesla Roadster του 2008 και χρώματος Κερασί του Μεσονυκτίου. Αργότερα μέσα στον ίδιο μήνα, εξέδωσε φωτογραφίες του αυτοκινήτου του πριν τη φόρτωση του.
Γιαν Σάντερς φαν Χέμεσσεν
Πορτρέτα
Το ύφος του φαν Χέμεσσεν στη δημιουργία πορτρέτων διαδραμάτισε σοβαρό ρόλο στη δημοτικότητα της προσωπογραφίας στη βόρεια Ευρώπη από περίπου το 1540 και ύστερα. Ενώ οι Μικελάντζελο και Ραφαήλ ήταν αυτοί που κυρίως επηρέασαν τις θρησκευτικές του συνθέσεις, οι προσωπογραφίες του φαίνεται ότι είναι περισσότερο επηρεασμένες από τον Άνιολο Μπροντσίνο. Ταυτόχρονα, τα πορτρέτα του περιλαμβάνουν στοιχεία της φλαμανδικής ζωγραφικής της εποχής του.
Το Tesla Roadster του Ίλον Μασκ
Ιστορία
Ένας από τους στόχους της δοκιμαστικής πτήσης, ήταν να αποδείξει ότι ο καινούριος πύραυλος μπορεί να μεταφέρει φορτίο πέρα από την τροχιά του Άρη. Η NASA απέρριψε την προσφορά της SpaceX να μεταφέρει ένα επιστημονικό φορτίο, λόγω της επικινδυνότητας της αποστολής.
Μετά την επιτυχία της αποστολής, το Roadster έγινε το πρώτο όχημα εδάφους που στάλθηκε στο διάστημα, αν και από δεκαετίες νωρίτερα είχαν σταλεί ειδικά οχήματα, αλλά αποκλειστικά για χρήση επί εδάφους, στη Σελήνη και τον Άρη.
Γιαν Σάντερς φαν Χέμεσσεν
Πορτρέτα
Παράδειγμα των πορτρέτων του αποτελεί το Πορτρέτο ενός κυρίου ηλικίας 34 ετών μπροστά σε απόμακρο τοπίο, χρονολογούμενο μεταξύ 1530 και αρχών του 1540, το οποίο πωλήθηκε από τον οίκο "Sotheby's" στις 9 Ιουλίου 2014 σε τιμή £1.762.500. Είναι εμφανώς εμπνευσμένο από τα πορτρέτα του Μπροντσίνο της δεκαετίας του 1530, των οποίων ο φαν Χέμεσσεν πρέπει να είχε δει χαρακτικά. Το Πορτρέτο ενός κυρίου απεικονίζει τα χέρια διαταγμένα όπως τυπικά τα διέτασσε ο Μπροντσίνο, κάτι που ξεκίνησε από τον Τιτσιάνο: Το δεξί χέρι σφίγγει ένα αντικείμενο, αντιπροσωπευτικό των ενδιαφερόντων ή της ταυτότητας του εικονιζομένου, ενώ το αριστερό κείται χαλαρά σε χαμηλότερο επίπεδο. Η διάταξη αυτή επρόκειτο να γίνει καθιερωμένη πρακτική τόσο στην Ύστερη Αναγέννηση όσο και στη μανιεριστικού ύφους προσωπογραφία. Σημαντικό στοιχείο, στο οποίο το έργο του φαν Χέμεσσεν διαφέρει από το ιταλικό πρότυπο είναι η προσθήκη του τοπίου: Πίσω από τον εικονιζόμενο υπάρχει ένα "παγκόσμιο τοπίο", στην πιο εξελιγμένη μορφή του, όπως διαμορφώθηκε στις Κάτω Χώρες κατά τη δεκαετία του 1530, το οποίο θυμίζει τοπία του Ματτάις Κοκ.
Περαιτέρω ανάγνωση
Κατηγορία:Φλαμανδοί ζωγράφοι
Το Tesla Roadster του Ίλον Μασκ
Τα φορτία του Roadster
Το αυτοκίνητο είναι προσκολλημένο μόνιμα στο δεύτερο στάδιο του πυραύλου σε κεκλιμένη στάση. Σκαλωσιές τοποθετήθηκαν μπροστά και στο πλάι, ως βάση για της κάμερες.
Στο ντουλαπάκι του αυτοκινήτου του, είναι ένα αντίγραφο του μυθιστορήματος του Ντάγκλας Άνταμς Γυρίστε τον γαλαξία με ωτοστόπ (αγγλικά: Hitchhiker's Guide to the Galaxy), μαζί με μια παραπομπή στο βιβλίο με τη μορφή ενός χαρτιού που γραφή "DON'T PANIC!" (ΜΗΝ ΠΑΝΙΚΟΒΆΛΛΕΣΤΕ! στα ελληνικά) κολλημένο στο ταμπλό. Μια μινιατούρα του Roaster με μια μινιατούρα του Starman που κατασκευάστηκε από τη Hot wheels είναι τοποθετημένη στο ταμπλό. Μια πλάκα με όλα τα ονόματα αυτόν που δούλεψαν πάνω στην αποστολή είναι τοποθετημένη κάτω από το αμάξι και ένα μήνυμα στην πλακέτα του κυκλώματος του αυτοκινήτου γράφει «Made on Earth by humans» («Κατασκευάστηκε στη Γη από τους ανθρώπους» στα ελληνικά). Ακόμα το αυτοκίνητο μεταφέρει ένα αντίγραφο της τριλογίας Foundation του Ισαάκ Ασίμωφ σε έναν οπτικό δίσκο 5D ο οποίος δωρήθηκε στον Ίλον Μασκ από το Ίδρυμα Arch Mission.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Roadster Roadster Κατηγορία:Μη επανδρωμένα διαστημικά σκάφη
Τροχαία Αστυνομία
Τροχαία Αστυνομία ή απλώς Τροχαία ονομάζεται η ειδική αστυνομική υπηρεσία ενός κράτους ή μιας περιφέρειας, που έχει σαν στόχο την εύρυθμη λειτουργία του οδικού δικτύου του κράτους ή της περιφέρειας αντίστοιχα. Η τροχαία υπάγεται στην ΕΛ.ΑΣ. Μέρος του έργου της Τροχαίας είναι η οδική ασφάλεια, αλλά και γενικότερα:
Κατσουντό Σασίν
Κατσουντό Σασίν (<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">活動写真 <sup class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 .1em;">?, Κινούμενη Εικόνα), ή το απόσπασμα Ματσουμότο, είναι μια Ιαπωνική ταινία κινουμένων σχεδίων που πιθανολογείται ότι είναι το παλαιότερο έργο κινουμένων σχεδίων στην Ιαπωνία. Ο δημιουργός του είναι άγνωστος, ενώ στοιχεία δείχνουν ότι δημιουργήθηκε κάποια στιγμή μεταξύ 1907 και 1911, πιθανώς προγενέστερα από τις πρώτες προβολές Δυτικών κινουμένων σχεδίων στην Ιαπωνία. Ανακαλύφθηκε σε έναν οικιακό προβολέα στο Κιότο το 2005.
Η τριών δευτερολέπτων ταινία απεικονίζει ένα αγόρι που γράφει 活動写真, αφαιρεί το καπέλο του, και χαιρετά. Τα καρέ έγιναν με στένσιλ σε κόκκινο και μαύρο, χρησιμοποιώντας μια συσκευή για την κατασκευή διαφανειών για μαγικό φανάρι, και το κινηματογραφικό φιλμ ήταν ενωμένο σε βρόχο για συνεχή αναπαραγωγή.
Περιγραφή
Η ταινία αποτελείται από μια σειρά από εικόνες κινουμένων σχεδίων σε πενήντα καρέ μιας σελιλόιντ ταινίας και διάρκειας τριών δευτερολέπτων στα δεκαέξι καρέ ανά δευτερόλεπτο. [1] Απεικονίζει ένα νεαρό αγόρι με κοστούμι ναύτη που γράφει τους κάντζι χαρακτήρες "活動 写真" (κατσουντό σασίν, ή «κινούμενη εικόνα»), στη συνέχεια, στρέφεται προς τον θεατή, αφαιρεί το καπέλο του, και προσφέρει ένα χαιρετισμό.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά κινούμενα σχέδια, τα καρέ δεν παρήχθησαν από την φωτογράφηση των εικόνων, αλλά μάλλον εντυπώθηκαν απευθείας στο φιλμ χρησιμοποιώντας ένα στένσιλ. Αυτό έγινε με ένα kappa-ban, μια συσκευή σχεδιασμένη για δημιουργία πλαισίων για μαγικό φανό. Οι εικόνες ήταν κόκκινες και μαύρες σε μια λωρίδα φιλμ 35 mm, της οποίας οι άκρες είχαν ενωθεί σε βρόχο για συνεχή αναπαραγωγή.
Ιστορικό πλαίσιο
alt=Film frame of a cartoon samurai holding a sword|thumb|Ιαπωνικά κινούμενα σχέδια όπως το Hanawa Hekonai Meito No Maki, του [[Γιουνίτσι Κούτσι, άρχισαν να εμφανίζονται στις αίθουσες το 1917]]
Η τεχνολογία προβολής ταινιών έφτασε για πρώτη φορά στην Ιαπωνία από τη Δύση το 1896-97. Η πρώτη ξένη ταινία animation που είναι γνωστό ότι είχε προβληθεί στην Ιαπωνία είναι του Γάλλου Εμίλ Κολ, Les Exploits de Feu-Follet του 1911, η οποία έκανε πρεμιέρα στο Τόκιο στις 15 Απρίλιου 1912. Έργα των Ότεν Σιμοκάουα, Σεϊτάρο Κιτιγιάμα, και Γιουνίτσι Κούτσι το 1917 ήταν οι πρώτες ιαπωνικές ταινίες κινουμένων σχεδίων που έφτασαν στις κινηματογραφικές αίθουσες. Σήμερα χαμένες, λίγες έχουν ανακαλυφθεί σε εκδόσεις "παιδικής ταινίας" για προβολή στο σπίτι σε χειροκίνητους προβολής, με παλαιότερη σωζόμενη την Hanawa Hekonai meitō no maki του 1917, γνωστή ως Νακαμούρα-γκατάνα στην οικιακή έκδοση.
Ιστορία
alt=Brief animated film of a boy removing his hat and waving.|thumb|Katsudō Shashin
Τον Δεκέμβριο του 2004, ένας έμπορος μεταχειρισμένων στο Κιότο επικοινώνησε με τον Νατσούκι Ματσουμότο, έναν ειδικό στην εικονογραφία στο Πανεπιστήμιο Τεχνών της Οσάκα. Ο έμπορος είχε αποκτήσει μια σειρά από ταινίες και προβολείς από μια παλιά οικογένεια του Κιότο, και ο Ματσουμότο έφτασε τον επόμενο Ιανουάριο για να τις παραλάβει. Η συλλογή περιελάμβανε τρεις προβολείς, έντεκα ταινίες 35 mm, και δεκατρία γυάλινες διαφάνειες για μαγικό φανάρι.
Ο Ματσουμότο βρήκε το φιλμ του Κατσουντό Σασίν, σε κακή κατάσταση. Με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία, όπως οι ημερομηνίες παραγωγής των προβολέων στη συλλογή, ο Ματσουμότο και ο ιστορικός στα κινούμενα σχέδια Νομπουγιούκι Τσουγκάτα, καθόρισαν ότι ταινία το πιθανότερο δημιουργήθηκε μεταξύ 1907 και 1911. Εκείνη την εποχή, οι κινηματογράφοι ήταν σπάνια στην Ιαπωνία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ήταν μαζικής παραγωγής για πώληση σε πλούσιους ιδιοκτήτες οικιακών προβολέων. Για τον Ματσουμότο, η σχετικά κακής ποιότητας και χαμηλής τεχνολογίας, τεχνική εκτύπωσης υποδεικνύει ότι ήταν πιθανό από μια μικρή εταιρία παραγωγής ταινιών. Ο δημιουργός της ταινίας παραμένει άγνωστος.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ιαπωνικές ταινίες Κατηγορία:Ιαπωνόφωνες ταινίες
1694 Κάιζερ
Ο Κάιζερ (Kaiser) είναι ένας αστεροειδής της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών με απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 12,58. Ανακαλύφθηκε το 1934 από τον Ολλανδό αστρονόμο Χέντρικ βαν Γκεντ, που παρατηρούσε από το Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής, και πήρε το όνομά του προς τιμή του Ολλανδού αστρονόμου Φρέντερικ Κάιζερ (1808-1872), όπως και οι κρατήρες Κάιζερ στη Σελήνη και στον πλανήτη Άρη.
Εξαιτίας της σημαντικής εκκεντρότητας της τροχιάς του, κοντά στο περιήλιό του ο Κάιζερ εξέρχεται από τα εσώτατα όρια της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών και πλησιάζει την τροχιά του πλανήτη Άρη.
Φυσικά χαρακτηριστικά
Η μέση διάμετρος του Κάιζερ εκτιμάται σε 17 περίπου χιλιόμετρα. Ο φασματικός τύπος του είναι GC. Ο Κάιζερ περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του μία φορά κάθε 10 ως 16 ώρες περίπου.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Καιζερ
Λογγιές Κοτρωνίου Τρικάλων
Οι Λογγιές Κοτρωνίου είναι οικισμός της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων, στην Περιφέρεια Θεσσαλίας. Διοικητικά ανήκουν στην Κοινότητα Κοτρωνίου, της Δημοτικής Ενότητας Πύλης και υπάγονται στο Δήμο Πύλης.
Χάρτης περιοχής
<mapframe latitude="39.455282" longitude="21.592941" zoom="13" width="1000" height="300" align="center" /> Κατηγορία:Χωριά του νομού Τρικάλων Κατηγορία:Δήμος Πύλης