cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Παρασιτισμός
Βασικές έννοιες
Σε αυτό το πεδίο δράσης υπάρχουν πολλές πιθανές στρατηγικές. Οι βιολόγοι ταξινομιστές κατηγοριοποιούν τα παράσιτα σε μια πληθώρα αλληλοεπικαλυπτόμενων ομάδων, με βάση τις αλληλεπιδράσεις τους με τους ξενιστές και τους κύκλους ζωής τους, οι οποίοι μερικές φορές είναι αρκετά πολύπλοκοι. Ένα υποχρεωτικό παράσιτο (ολοπαράσιτο) εξαρτάται πλήρως από τον ξενιστή για να ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του, ενώ ένα προαιρετικό παράσιτο όχι. Οι κύκλοι ζωής των παρασίτων, που περιλαμβάνουν μόνο έναν ξενιστή ονομάζονται «άμεσοι», ενώ εκείνα με οριστικό ξενιστή (στον οποίο το παράσιτο αναπαράγεται σεξουαλικά) και τουλάχιστον έναν ενδιάμεσο ξενιστή, ονομάζονται «έμμεσοι». Ένα ενδοπαράσιτο ζει μέσα στο σώμα του ξενιστή, ενώ ένα εξωπαράσιτο ζει εξωτερικά, στην επιφάνεια του ξενιστή. Τα μεσοπαράσιτα, όπως είναι για παράδειγμα ορισμένα κωπήποδα, εισέρχονται σε ένα άνοιγμα στο σώμα του ξενιστή και παραμένουν μερικώς ενσωματωμένα εκεί. Μερικά παράσιτα μπορεί να είναι ευέλικτα και να τρέφονται από ένα ευρύ φάσμα ξενιστών, αλλά πολλά παράσιτα, όπως και η πλειονότητα των πρωτόζωων και ελμίνθων, που παρασιτούν σε ζώα, είναι εξειδικευμένα σε πολύ συγκεκριμένους ξενιστές. Μια πρώιμη βασική, λειτουργική διαίρεση των παρασίτων έκανε διάκριση μεταξύ των μικροπαράσιτων και των μακροπαράσιτων. Το καθένα από αυτά χαρακτηρίζονταν από ένα μαθηματικό μοντέλο, προκειμένου να αναλυθούν οι μετακινήσεις των πληθυσμών, που αφορούσαν τα συμπλέγματα ξενιστή-παράσιτου. Οι μικροοργανισμοί και οι ιοί που μπορούν να αναπαραχθούν και να ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους μέσα στον ξενιστή, είναι γνωστοί ως μικροπαράσιτα. Από την άλλη, τα μακροπαράσιτα είναι οι πολυκύτταροι οργανισμοί που αναπαράγονται και ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους έξω από τον ξενιστή ή πάνω στο σώμα του ξενιστή.
Ένα μεγάλο μέρος της έρευνας σχετικά με τα είδη παρασιτισμού, έχει επικεντρωθεί στα παράσιτα των χερσαίων ζώων, όπως οι έλμινθες. Αυτές, σε άλλα περιβάλλοντα και με άλλους ξενιστές, έχουν συχνά ανάλογες στρατηγικές. Για παράδειγμα, το παρασιτικό χέλι (simenchelys parasitica) είναι πιθανώς ένα προαιρετικό ενδοπαράσιτο (δηλαδή, είναι ημιπαρασιτικό), που ευκαιριακά εισχωρεί μέσα σε άρρωστα ψάρια που πεθαίνουν και τα τρέφεται από αυτά. Τα φυτοφάγα έντομα όπως τα κοκκοειδή έντομα (scale insects), οι αφίδες και οι κάμπιες, μοιάζουν πολύ με εξωπαράσιτα και επιτίθενται σε πολύ μεγαλύτερα φυτά. Χρησιμεύουν ως φορείς βακτηρίων, μυκήτων και ιών που προκαλούν φυτικές ασθένειες. Τα θηλυκά κοκκοειδή έντομα δεν μπορούν να κινηθούν, συνεπώς είναι «υποχρεωτικά παράσιτα», που είναι μόνιμα προσκολλημένα στους ξενιστές τους.
Τα αισθητήρια ερεθίσματα που χρησιμοποιεί ένα παράσιτο για να αναγνωρίσει και να προσεγγίσει έναν πιθανό ξενιστή, είναι γνωστά ως «σήματα ξενιστή». Τέτοια σήματα μπορεί να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, δόνηση, εκπνεόμενο διοξείδιο του άνθρακα, οσμές δέρματος, οπτικά και θερμικά αποτυπώματα και υγρασία. Τα παρασιτικά φυτά μπορούν να χρησιμοποιήσουν, για παράδειγμα, φως, φυσικοχημικά ερεθίσματα ξενιστών και πτητικές ουσίες για να αναγνωρίσουν υποψήφιους ξενιστές.
Σημαντικές στρατηγικές
μικρογραφία|270x270εσ|Κατανομή συγκέντρωσης. Τα παράσιτα κατανέμονται πολύ ανομοιόμορφα μεταξύ των ξενιστών τους. Οι περισσότεροι ξενιστές δεν έχουν παράσιτα και μόνο λίγοι ξενιστές φιλοξενούν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού των παρασίτων. Αυτή η κατανομή καθιστά δύσκολη τη δειγματοληψία και απαιτεί προσεκτική χρήση των στατιστικών, διότι μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα. Υπάρχουν έξι κύριες παρασιτικές στρατηγικές, οι οποίες είναι: ο παρασιτικός ευνουχισμός, ο άμεσα μεταδιδόμενος παρασιτισμός, ο τροφικά μεταδιδόμενος παρασιτισμός, ο παρασιτισμός που μεταδίδεται από φορέα, ο παρασιτοειδισμός και η μικροθήρευση. Αυτά ισχύουν για παράσιτα των οποίων οι ξενιστές είναι φυτά και ζώα. Οι στρατηγικές αυτές αντιπροσωπεύουν κάποια μέγιστα ακρότατα στην καμπύλη προσαρμογής του πληθυσμού. Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις που εφαρμόζονται στρατηγικές ενδιάμεσων καταστάσεων, αλλά οι οργανισμοί πολλών διαφορετικών ομάδων, έχουν σταθερά συγκλίνει σε αυτές τις έξι, οι οποίες είναι εξελικτικά σταθερές.
Ένας άλλος τρόπος θεώρησης των εξελικτικών επιλογών μπορεί να αναδειχθεί εξετάζοντας τέσσερα ουσιώδη ζητήματα: την επίδραση που έχει ένα παράσιτο στην αρμοστικότητα του ξενιστή του, τον αριθμό των ξενιστών που έχει σε κάθε στάδιο της ζωής του, το εάν ο ξενιστής εμποδίζεται να αναπαραχθεί από το παράσιτο και αν η επίδραση που έχουν τα παράσιτα εξαρτάται από την πυκνότητα του πληθυσμού τους (αριθμός παρασίτων ανά ξενιστή). Από αυτήν την ανάλυση, προκύπτουν οι κύριες εξελικτικές στρατηγικές του παρασιτισμού και της θήρευσης.
Παρασιτικοί ευνουχιστές
μικρογραφία| Ο παρασιτικός ευνουχιστής Sacculina carcini (επισημαίνεται) προσκολλημένος στο καβούρι ξενιστή του Οι παρασιτικοί ευνουχιστές καταστρέφουν εν μέρει ή πλήρως την ικανότητα αναπαραγωγής του ξενιστή τους, εκτρέποντας την ενέργεια που θα χρησιμοποιούνταν για την αναπαραγωγή του και διοχετεύοντάς την στην ανάπτυξη των ίδιων, το οποίο μερικές φορές προκαλεί γιγαντισμό στον ξενιστή. Τα υπόλοιπα συστήματα του ξενιστή παραμένουν όμως άθικτα, επιτρέποντάς του να επιβιώσει και να συντηρήσει το παράσιτο. Παρασιτικά καρκινοειδή, όπως τα θυσανόποδα (barnacles) του εξειδικευμένου γένους Sacculina, προκαλούν βλάβη στις γονάδες, σε πολλά από τα διαθέσιμα είδη καβουριών-ξενιστών. Στην περίπτωση του γένους Sacculina, οι όρχεις πάνω από τα δύο τρίτα των καβουριών-ξενιστών τους, εκφυλίζονται αρκετά ώστε αυτά τα αρσενικά καβούρια να αναπτύσσουν επιπρόσθετα χαρακτηριστικά του θηλυκού φύλου, όπως ευρύτερη κοιλιά, μικρότερα νύχια και αποφύσεις που συγκρατούν αυγά. Διάφορα είδη ελμίνθων ευνουχίζουν τους ξενιστές τους (πχ έντομα και σαλιγκάρια). Αυτό μπορεί να συμβεί άμεσα, με μηχανικό τρόπο, τρώγοντας τις γονάδες ή εκκρίνοντας μια χημική ουσία που καταστρέφει τα αναπαραγωγικά κύτταρα, είτε έμμεσα, με έκκριση κάποιας ορμόνης ή με εκτροπή των θρεπτικών συστατικών που προορίζονται για την αναπαραγωγή. Για παράδειγμα, το τρηματώδες Zoogonus lasius, του οποίου οι σποροκύστες δεν διαθέτουν στόματα, ευνουχίζει χημικά το θαλάσσιο σαλιγκάρι Tritia obsoleta, αφού αναπτύσεται στις γονάδες του και σκοτώνει τα αναπαραγωγικά του κύτταρα.
Τροφικά μεταδιδόμενα
μικρογραφία| Το Clonorchis sinensis, η κινεζική ηπατική νόσος, μεταδίδεται τροφικά Τα τροφικά μεταδιδόμενα παράσιτα μεταδίδονται μέσω της κατανάλωσης τροφής από έναν ξενιστή. Περιλαμβάνουν τρηματώδη (όλα εκτός από τα σχιστοσώματα), κεστώδη, ακανθοκεφαλάνες, πενταστομίδια, πολλά νηματώδη και πολλά πρωτόζωα όπως το τοξόπλασμα. Έχουν πολύπλοκους κύκλους ζωής που περιλαμβάνουν ξενιστές από δύο ή περισσότερα είδη. Στα νεανικά τους στάδια μολύνουν και συχνά δημιουργούν κύστεις στον ενδιάμεσο ξενιστή. Όταν το ζώο, που εκτελεί χρέη ενδιάμεσου ξενιστή, τρώγεται από ένα αρπακτικό (τον οριστικό ξενιστή), το παράσιτο επιβιώνει από τη διαδικασία της πέψης και ωριμάζει σε ενήλικα, ενώ μερικά ζουν ως εντερικά παράσιτα. Πολλά τροφικά μεταδιδόμενα παράσιτα τροποποιούν τη συμπεριφορά των ενδιάμεσων ξενιστών τους, αυξάνοντας τις πιθανότητές τους να φαγωθούν από ένα αρπακτικό. Όπως και με τα άμεσα μεταδιδόμενα παράσιτα, η κατανομή των τροφικά μεταδιδόμενων παρασίτων μεταξύ των ατόμων-ξενιστών συγκεντρώνεται. Η ταυτόχρονη μόλυνση από πολλαπλά παράσιτα είναι συχνή. Η αυτομόλυνση, όπου (κατ' εξαίρεση) ολόκληρος ο κύκλος ζωής του παρασίτου λαμβάνει χώρα σε έναν μόνο πρωτεύοντα ξενιστή, μπορεί μερικές φορές να συμβεί σε έλμινθες, όπως η Strongyloides stercoralis.
Μεταδιδόμενα από φορέα
μικρογραφία| Το μεταδιδόμενο από φορέα πρωτόζωο-ενδοπαράσιτο Τρυπανόσωμα ανάμεσα σε ανθρώπινα [[Ερυθροκύτταρο|ερυθρά αιμοσφαίρια]] Τα παράσιτα που μεταδίδονται μέσω φορέα, βασίζονται στην συμμετοχή ενός τρίτου ατόμου, ενός ενδιάμεσου ξενιστή, στον οποίο το παράσιτο δεν αναπαράγεται, αλλά τον χρησιμοποιεί ως μέσο για να  μεταφερθεί από τον έναν οριστικό ξενιστή στον άλλο. Αυτά τα παράσιτα είναι μικροοργανισμοί, δηλαδή πρωτόζωα, βακτήρια ή ιοί, συχνά ενδοκυττάρια παθογόνα (αυτά που προκαλούν ασθένειες). Οι φορείς τους είναι κυρίως αιματοφαγικά αρθρόποδα όπως ψύλλοι, ψείρες, τσιμπούρια και κουνούπια. Για παράδειγμα, το τσιμπούρι των ελαφιών Ixodes scapularis, δρα ως φορέας για ασθένειες, όπως η νόσος Lyme, η πιροπλάσμωση και η αναπλάσμωση. Τα πρωτόζωα ενδοπαράσιτα, όπως τα παράσιτα της ελονοσίας του γένους plasmodium και τα παράσιτα της αφρικανικής τρυπανοσωμίασης του γένους Trypanosoma, βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση που μπορούν να προσβάλλουν και να μολύνουν το αίμα του ξενιστή τους, ενώ μπορούν να μεταφερθούν σε νέους ξενιστές με το τσίμπημα των εντόμων.
Παρασιτοειδή
Τα παρασιτοειδή είναι έντομα που αργά ή γρήγορα σκοτώνουν τους ξενιστές τους, τοποθετώντας τη σχέση αυτή πολύ κοντά στη θήρευση. Τα περισσότερα παρασιτοειδή είναι παρασιτοειδείς σφήκες ή άλλα υμενόπτερα, ενώ άλλα περιλαμβάνουν δίπτερα, όπως οι μύγες phorid. Μπορούν να χωριστούν σε δύο ομάδες, ιδιοβιοτικά (idiobionts) και κοινοβιοτικά (koinobionts), που διαφέρουν ως προς τη μεταχείριση των ξενιστών τους.
Τα ιδιοβιοτικά παρασιτοειδή τσιμπούν το συχνά μεγάλο θήραμά τους κατά την στιγμή της προσβολής και το σκοτώνουν ακαριαία ή το παραλύουν άμεσα. Το ακινητοποιημένο θήραμα στη συνέχεια μεταφέρεται σε μια φωλιά, μερικές φορές μαζί με άλλα θηράματα, όταν δεν είναι αρκετά μεγάλο για να υποστηρίξει ένα παρασιτοειδές σε όλη την φάση ανάπτυξής του. Έπειτα, ένα αυγό τοποθετείται πάνω από το θήραμα και στη συνέχεια η φωλιά σφραγίζεται. Το παρασιτοειδές αναπτύσσεται γρήγορα μέσω των προνυμφικών και νυμφικών σταδίων του, τρεφόμενο με τις προμήθειες που του έχουν διατεθεί.
Τα κοινοβιοτικά παρασιτοειδή, που περιλαμβάνουν μύγες καθώς και σφήκες, γεννούν τα αυγά τους μέσα σε νεαρούς ξενιστές, συνήθως προνύμφες. Στην συνέχεια αφήνονται, έτσι ώστε να συνεχίσουν να αναπτύσσονται και με αυτόν τον τρόπο, το παρασιτοειδές και ο ξενιστής εξελίσσονται μαζί για παραρετεταμένη χρονική περίοδο, μέχρι το παρασιτοειδές να φτάσει σε ενήλικη κατάσταση, αφήνοντας το θήραμά του νεκρό και φαγωμένο εσωτερικά. Μερικά κοινοβιοτικά ρυθμίζουν την ανάπτυξη του ξενιστή τους, εμποδίζοντάς τον για παράδειγμα να ολοκληρώσει το στάδιο της νύμφης ή αναγκάζοντάς τον να πραγματοποιήσει έκδυση, όταν το παρασιτοειδές είναι έτοιμο για την έκδυση αυτή. Μπορούν να το κάνουν αυτό, παράγοντας ορμόνες που μιμούνται τις ορμόνες του ξενιστή (εκδυστεροειδή) ή ρυθμίζοντας το ενδοκρινικό σύστημα του ξενιστή.
Μικροθηρευτές
μικρογραφία| [[Κουνούπι|Τα κουνούπια είναι μικροθηρευτές και σημαντικοί φορείς ασθενειών]] Ένας μικροθηρευτής επιτίθεται σε περισσότερους από έναν ξενιστές, μειώνοντας την αρμοστικότητά τους, τουλάχιστον κατά ένα μικρό ποσοστό, ενώ έρχεται σε επαφή με τους ξενιστές μόνο κατά διαστήματα. Αυτή η συμπεριφορά καθιστά τους μικροθηρευτές κατάλληλους ως φορείς, καθώς μπορούν να περάσουν μικρότερα παράσιτα από τον έναν ξενιστή στον άλλο. Οι περισσότεροι μικροθηρευτές είναι αιματοφαγικοί, δηλαδή τρέφονται με αίμα. Περιλαμβάνουν δακτυλιοσκώληκες, όπως βδέλλες· οστρακόδερμα, όπως βραγχίουρα και ισόποδα gnathiidae· διάφορα δίπτερα, όπως κουνούπια και μύγες τσε-τσε· άλλα αρθρόποδα, όπως ψύλλοι και τσιμπούρια· σπονδυλωτά, όπως θαλάσσιες λάμπραινες (lampreys) και θηλαστικά, όπως νυχτερίδες βαμπίρ.
Στρατηγικές μετάδοσης
Τα παράσιτα χρησιμοποιούν μια ποικιλία μεθόδων για να μολύνουν τα ζώα-ξενιστές, συμπεριλαμβανομένης της φυσικής επαφής, της μετάδοσης μέσω της διαδρομής κόπρανα-στόμα (δηλαδή, μέσω του κύκλου: κόπρανα ➞ χώμα ή νερό ➞ ζώα ή φυτά ➞ στόμα ξενιστή), των μολυσματικών σταδίων μη εξαρτημένων οργανισμών και της μετάδοσης με φορείς, που σε κάθε περίπτωση είναι κατάλληλες για τους διαφορετικούς ξενιστές, τους κύκλους ζωής και τις οικολογικές συνθήκες. Μερικά παραδείγματα που παρουσιάζουν ορισμένους από τους πολλούς πιθανούς συνδυασμούς, φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.
Παραλλαγές
Ανάμεσα στις πολλές παραλλαγές που υπάρχουν στις παρασιτικές στρατηγικές συγκαταλέγονται και ο υπερπαρασιτισμός (hyperparasitism), ο κοινωνικός παρασιτισμός (social parasitism), αναπαραγωγικός παρασιτισμός (brood parasitism), ο κλεπτοπαρασιτισμός (kleptoparasitism), ο παρασιτισμός εγγενούς αναπαραγωγής (sexual parasitism) και ο αδελφοπαρασιτισμός (adelphoparasitism).
Υπερπαρασιτισμός
Τα υπερπαράσιτα είναι οργανισμοί που τρέφονται από ένα άλλο παράσιτο. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελούν τα πρωτόζωα που ζουν σε παράσιτα ελμίνθων, καθώς επίσης και κάποια ευκαιριακά ή υποχρεωτικά παρασιτοειδή, των οποίων οι ξενιστές είναι είτε συμβατικά παράσιτα, είτε παρασιτοειδή. Να σημειωθεί ότι εκτός από τον παρασιτισμό δευτέρου βαθμού, εμφανίζονται και άλλα επίπεδα παρασιτισμού, ειδικά μεταξύ των ευκαιριακών παρασιτοειδών. Σε συστήματα κηκίδων βελανιδιάς (Oak gall), μπορεί να υπάρχουν έως και πέντε επίπεδα παρασιτισμού.
Τα υπερπαράσιτα μπορούν να ελέγξουν τους πληθυσμούς των ξενιστών τους και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται στη γεωργία και σε κάποιο βαθμό στην ιατρική. Τα αποτελέσματα του ελέγχου αυτού μπορούν να φανούν από τον τρόπο με τον οποίο ο ιός CHV1 βοηθά στον έλεγχο των ζημιών που προκαλεί το έλκος της καστανιάς (Cryphonectria parasitica) στα Αμερικάνικα καστανόδεντρα, καθώς και με τον τρόπο που οι βακτηριοφάγοι μπορούν να περιορίσουν τις βακτηριακές λοιμώξεις. Είναι πιθανό, αν και ελάχιστα ερευνημένο, ότι τα περισσότερα παθογόνα μικροπαράσιτα έχουν υπερπαράσιτα, που μπορεί να αποδειχθούν ευρέως χρήσιμα τόσο στη γεωργία όσο και στην ιατρική.
Κοινωνικός παρασιτισμός
Τα κοινωνικά παράσιτα εκμεταλλεύονται τις διαειδικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ μελών ευκοινωνικών ομάδων ζώων, όπως είναι τα μυρμήγκια, οι τερμίτες και οι βομβίνοι. Παράδειγμα αποτελεί η μεγάλη μπλε πεταλούδα (Phengaris arion), οι προνύμφες της οποίας χρησιμοποιούν την τεχνική του μιμητισμού, παίρνοντας μορφή παρόμοια με μυρμήγκι, για να παρασιτούν εις βάρος ορισμένων μυρμηγκιών. Επίσης, ο βομβίνος Bombus bohemicus, μια αγριομέλισσα που εισβάλλει στις κυψέλες άλλων μελισσών, παίρνει τον έλεγχο της αναπαραγωγής, ενώ τα μικρά του μεγαλώνουν από μέλισσες-εργάτριες του ξενιστή. Παράδειγμα επίσης αποτελεί η ευκοινωνική μέλισσα Melipona scutellaris, της οποίας οι παρθένες βασίλισσες δραπετεύουν από τις εργάτριες-δολοφόνους και εισβάλλουν σε κάποια άλλη αποικία, που δεν διαθέτει βασίλισσα. Ένα ακραίο παράδειγμα διαειδικού κοινωνικού παρασιτισμού, συναντάται στο μυρμήγκι Tetramorium inquilinum, ένα υποχρεωτικό παράσιτο που ζει αποκλειστικά στην πλάτη άλλων μυρμηγκιών Tetramorium. Ένας μηχανισμός για την εξέλιξη του κοινωνικού παρασιτισμού προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Carlo Emery το 1909. Σήμερα, γνωστός ως «ο κανόνας του Emery», δηλώνει ότι τα κοινωνικά παράσιτα τείνουν να σχετίζονται στενά με τους ξενιστές τους, που συχνά ανήκουν στο ίδιο γένος.
Ο ενδοειδικός κοινωνικός παρασιτισμός εμφανίζεται στην παρασιτική περίθαλψη (parasitic nursing), όπου μερικά μεμονωμένα νεαρά άτομα, παίρνουν γάλα από μη συσχετιζόμενα θηλυκά. Στο γένος «καπουτσίνος ο κλαίων» (wedge-capped capuchins), τα θηλυκά υψηλότερης κατάταξης παίρνουν μερικές φορές γάλα από θηλυκά χαμηλής κατάταξης χωρίς καμία ανταπόδοση.
Αναπαραγωγικός παρασιτισμός
Στον αναπαραγωγικό παρασιτισμό (brood parasitism), οι ξενιστές ενεργούν ως γονείς, καθώς μεγαλώνουν τα μικρά των παρασίτων ως δικά τους. Τα αναπαραγωγικά παράσιτα περιλαμβάνουν πτηνά διαφορετικών οικογενειών, όπως μόλοθρους, μακροουροχήρες, κούκους και μαυροκέφαλες πάπιες. Αυτά δεν φτιάχνουν μόνα τους φωλιές, αλλά αφήνουν τα αυγά τους σε φωλιές άλλων ειδών. Τα αυγά ορισμένων αναπαραγωγικών παρασίτων μιμούνται σε εμφάνιση εκείνα των ξενιστών τους, ενώ μερικά αυγά μόλοθρων έχουν σκληρό κέλυφος, γεγονός που καθιστά δύσκολο για τους ξενιστές να τα σκοτώσουν τρυπώντας τα. Οι δύο αυτοί μηχανισμοί οδηγούν τους ξενιστές στο να κάνουν επιλεκτική διαχείριση, εις βάρος των παρασιτικών αυγών. Ο ενήλικος θηλυκός Ευρωπαίος κούκος μιμείται επιπρόσθετα ένα αρπακτικό, το ευρωπαϊκό ξεφτέρι, το οποίο του δίνει χρόνο να γεννήσει τα αυγά του στη φωλιά του ξενιστή (ξεφτεριού), χωρίς να γίνει αντιληπτός.
Κλεπτοπαρασιτισμός
Στον κλεπτοπαρασιτισμό (όπως υποδηλώνει και το πρώτο συνθετικό της λέξης), τα παράσιτα κλέβουν την τροφή που έχει συγκεντρώσει ο ξενιστής. Αυτός ο παρασιτισμός εκδηλώνεται συχνά σε στενούς συγγενείς, είτε εντός του ίδιου είδους, είτε μεταξύ ειδών του ίδιου γένους ή της ίδιας οικογένειας. Για παράδειγμα, οι πολλές γενεαλογίες της μέλισσας-κούκου (cuckoo bee), γεννούν τα αυγά τους στα κελιά της φωλιάς άλλων μελισσών της ίδιας οικογένειας. Ο κλεπτοπαρασιτισμός είναι γενικά ασυνήθιστος αλλά εμφανής στα πτηνά. Μερικά, όπως οι ληστόγλαροι, ειδικεύονται στην αρπάζουν τροφή από άλλα θαλασσοπούλια, κυνηγώντας τα ασταμάτητα, μέχρι να εγκαταλείψουν τα αλιεύματά τους.
Παρασιτισμός εγγενούς αναπαραγωγής
Μια μοναδική προσέγγιση παρατηρείται σε ορισμένα είδη πεσκαντρίτσας, όπως το Ceratias holboelli, όπου τα αρσενικά συρρικνώνονται σε μικροσκοπικά παράσιτα εγγενούς αναπαραγωγής (sexual parasites), εξ ολοκλήρου εξαρτημένα από τα θηλυκά του είδους τους για την επιβίωσή τους, το οποίο τους αναγκάζει να είναι μόνιμα προσκολλημένα κάτω από το σώμα του θηλυκού. Αυτό τα καταστεί ανίκανα να επιβιώσουν με τις δικές τους δυνάμεις. Το θηλυκό τρέφει το αρσενικό και το προστατεύει από τα αρπακτικά, ενώ το αρσενικό δεν ανταποδίδει τίποτα, εκτός από το σπέρμα που χρειάζεται το θηλυκό για να παράγει την επόμενη γενιά.
Αδελφοπαρασιτισμός
Ο αδελφοπαρασιτισμός, (όπως υποδεικνύει και το πρωτο συνθετικό της λέξης, "αδελφός"), εμφανίζεται σε είδη ξενιστή που σχετίζονται στενά με το παράσιτο, που συχνά ανήκουν στην ίδια οικογένεια ή γένος. Στην παρασιτοειδή μαύρη μύγα εσπεριδοειδών (Encarsia perplexa), τα θηλυκά που δεν ζευγαρώνουν, μπορεί να γεννούν απλοειδή αυγά στις πλήρως ανεπτυγμένες προνύμφες του είδους τους, παράγοντας αρσενικούς απογόνους, ενώ το θαλάσσιο σκουλήκι Bonellia viridis έχει παρόμοια αναπαραγωγική στρατηγική, αν και οι προνύμφες είναι πλαγκτονικές.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Οικολογία Κατηγορία:Παρασιτολογία
Ιωάννης Βροντόπουλος
Ο Ιωάννης Βροντόπουλος ήταν Έλληνας λόγιος του 16ου αιώνα.
Βιογραφικά στοιχεία
Γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις αρχές του 16ου αιώνα. Σπούδασε ιατρική και θεολογία στην Ιταλία. Μετά την επιστροφή του στη γενέτειρά του διορίσθηκε αρχίατρος της νήσου. Παράλληλα, ως θεολόγος, ασχολήθηκε και με τη διοίκηση της Εκκλησίας της Κερκύρας, διοριζόμενος «Χαρτοφύλαξ της Μητροπόλεως» της νήσου. Το 1560 δημοσιεύθηκε στη Βενετία εργασία του Βροντόπουλου υπό τον τίτλο Διδαχαί Ελληνικαί. Επίσης, έγραψε ευχή, την οποία δημοσίευσε στο τέλος των διδαχών του ο Ραρτούρος, «ην οφείλει ο χριστιανός ευχαρίστως ποιείν εν οξεί νοσήματι υποπεσών».
Πηγές
Κατηγορία:Έλληνες λόγιοι του 16ου αιώνα Κατηγορία:Έλληνες ιατροί του 16ου αιώνα
Σχέδιο Μοργκεντάου
μικρογραφία|341x341εσ| Η πρόταση του Μοργκεντάου για τη διχοτόμηση της Γερμανίας από το βιβλίο του 1945 Η Γερμανία είναι το πρόβλημά μας. μικρογραφία|300x300εσ Το Σχέδιο Μοργκεντάου (Morgenthau Plan) ήταν μια πρόταση για την εξάλειψη της ικανότητας της Γερμανίας να διεξάγει πόλεμο μετά Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εξαλείφοντας τη βιομηχανία όπλων της και αφαιρώντας ή καταστρέφοντας άλλες βασικές βιομηχανίες βασικές που της παρείχαν στρατιωτική ισχύ. Αυτό περιελάμβανε την αφαίρεση ή την καταστροφή όλων των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και εξοπλισμού στο Ρουρ. Προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Υπουργό Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών Χένρι Μοργκεντάου Τζούνιορ σε ένα υπόμνημα του 1944 με τίτλο Προτεινόμενο πρόγραμμα μετά την παράδοση για τη Γερμανία.
Ενώ το Σχέδιο Μοργκεντάου είχε κάποια επιρροή μέχρι τις 10 Ιουλίου 1947 στον σχεδιασμό των Συμμάχων για την κατοχή της Γερμανίας,ωστόσο δεν υιοθετήθηκε. Οι κατοχικές πολιτικές των ΗΠΑ στόχευαν στον «βιομηχανικό αφοπλισμό», αλλά περιείχαν μια σειρά από σκόπιμα «παραθυράκια», περιορίζοντας κάθε δράση σε βραχυπρόθεσμα στρατιωτικά μέτρα και αποτρέποντας μεγάλης κλίμακας καταστροφή ορυχείων και βιομηχανικών εγκαταστάσεων, δίνοντας ευρεία διακριτική ευχέρεια στον στρατιωτικό κυβερνήτη και αντίπαλους του Μοργκεντάου στο Υπουργείο Πολέμου. Μια έρευνα από τον Χέρμπερτ Χούβερ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο ήταν ανέφικτο και θα είχε ως αποτέλεσμα έως και 25 εκατομμύρια Γερμανούς να πεθάνουν από την πείνα. Από το 1947, οι πολιτικές των ΗΠΑ στόχευαν στην αποκατάσταση μιας «σταθερής και παραγωγικής Γερμανίας» και σύντομα ακολουθήθηκαν από το Σχέδιο Μάρσαλ.
Όταν το Σχέδιο Μοργκεντάου δημοσιεύτηκε από τον αμερικανικό Τύπο τον Σεπτέμβριο του 1944, αμέσως η γερμανική κυβέρνηση το χρησιμοποίησε ως μέρος των προσπαθειών προπαγάνδας της τελευταίους επτά μήνες του πολέμου στην Ευρώπη που είχε ως στόχο να πείσει τους Γερμανούς να πολεμήσουν.
Υπόμνημα του Μοργκεντάου
μικρογραφία|Έγγραφο που περιγράφει το σχέδιο Το αρχικό υπόμνημα, που γράφτηκε κάποια στιγμή μεταξύ Ιανουαρίου και αρχές Σεπτεμβρίου 1944, υπογεγραμμένο από τον Μοργκεντάου, και με τίτλο "Προτεινόμενο πρόγραμμα μετά την παράδοση για τη Γερμανία" φυλάσσεται στην Προεδρική Βιβλιοθήκη και Μουσείο Φρανγκλίνος Ρούζβελτ. Σύμφωνα με τον γιο του Μοργκεντάου, ο ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ και φερόμενος ως κατάσκοπος των Σοβιετικών, Χάρι Ντέξτερ Γουάιτ, είχε επιρροή στη σύνταξη του μνημονίου.
Η δεύτερη διάσκεψη του Κεμπέκ (Σεπτέμβριος 1944)
Στη Δεύτερη Διάσκεψη του Κεμπέκ, μια στρατιωτική διάσκεψη υψηλού επιπέδου που πραγματοποιήθηκε στην πόλη του Κεμπέκ, 12–16 Σεπτεμβρίου 1944, οι κυβερνήσεις της Βρετανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, εκπροσωπούμενες από τον Ουίνστον Τσώρτσιλ και τον Φραγκλίνο Ρούζβελτ αντίστοιχα, κατέληξαν σε συμφωνία σε ορισμένα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου για τη Γερμανία, βασισμένο στην αρχική πρόταση του Μοργκεντάου. Το μνημόνιο που συνέταξε ο Τσόρτσιλ προέβλεπε «την εξάλειψη των θερμαντικών βιομηχανιών στο Ρουρ και στο Σάαρ... προσβλέποντας στη μετατροπή της Γερμανίας σε μια χώρα κυρίως γεωργική και κτηνοτροφική στον χαρακτήρα της». Ωστόσο, δεν περιλάμβανε πλέον σχέδιο διχοτόμησης της χώρας σε πολλά ανεξάρτητα κράτη.
Αυτό το μνημόνιο αναφέρεται και ως σχέδιο Μοργκεντάου.
Υποστήριξη του Ρούσβελτ για το σχέδιο
Ως Υπουργός Οικονομικών, ο Χένρι Μοργκεντάου αρχικά δεν συμμετείχε στη σύνταξη των σχεδίων για τη μεταπολεμική Γερμανία. Σε ένα ταξίδι στην Ευρώπη στις αρχές Αυγούστου, ο Χάρι Ντέξτερ Γουάιτ, ο πιο έμπιστος συνεργάτης του στο Υπουργείο Οικονομικών, του παρουσίασε το υπόμνημα από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Αυτά τα σχέδια άφησαν τον Μοργκεντάου να συμπέρανει ότι ο κύριος στόχος ήταν η οικονομική ανοικοδόμηση της Γερμανίας σε τέτοιο βαθμό που μετά από μερικά χρόνια θα ήταν σε θέση να καταβάλουν πολεμικές αποζημιώσεις. Για αυτόν, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μετά από 10 χρόνια θα ήταν έτοιμοι να ξεκινήσουν τον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μετά την επιστροφή του από την Ευρώπη, ο Μοργκεντάου ενημέρωσε τον υπουργό Εξωτερικών Κόρντελ Χαλ ότι θα φρόντιζε αμέσως για τις υποθέσεις της Γερμανίας με την ακόλουθη φράση: «Εκτιμώ το γεγονός ότι αυτό δεν είναι δική μου ευθύνη, αλλά το κάνω αυτό ως Αμερικανός πολίτης, και θα συνεχίσω να το κάνω, και θα χώσω τη μύτη μου σε αυτό μέχρι να καταλάβω ότι είναι εντάξει». Αμέσως ενημέρωσε τον Πρόεδρο για τις παρατηρήσεις του και τους κινδύνους που διέκρινε στο υπάρχον υπόμνημα που συνέταξε ο Χαλ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος έδειξε αυξημένο ενδιαφέρον για ό,τι είχε επιτευχθεί, ωστόσο παρ' όλες τις ελπίδες του Χένρι Μοργκεντάου, ο Ρούσβελτ αρχικά δεν τον προσκάλεσε επίσημα να συμμετάσχει στη σύνταξη των σχεδίων για τη Γερμανία.
Ο Μοργκεντάου προσπάθησε τώρα να πετύχει τον στόχο του με άλλο τρόπο. Σε μια συνάντηση με τον Γραμματέα Πολέμου Χένρι Στίμσον που είχε λίγο αργότερα, πρότεινε να συνέλθει μια επιτροπή αποτελούμενη από τους Στίμσον, Χαλ και τον ίδιο για να επεξεργαστεί ένα υπόμνημα για την επερχόμενη διάσκεψη στο Κεμπέκ. Στην επόμενη προσπάθειά του να πείσει τον Πρόεδρο ξεκαθάρισε για άλλη μια φορά ποιες αμετάκλητες συνέπειες θα είχε αν το σχέδιο εφαρμοστεί ως έχει. Επίσης, έδειξε αποκλειστικά αποσπάσματα που ήξερε ότι θα δυσαρεστούσαν τον Αμερικανό Πρόεδρο. Η προσπάθεια αυτή δεν έχασε τον στόχο της. Οι εξηγήσεις του Μοργκεντάου έπεισαν τον Φρανγκλίνο Ρούσβελτ να γράψει στον Υπουργό Εξωτερικών Χαλ και στον υπουργό Πολέμου Χένρι Στίμσον ότι η κατοχική πολιτική των ΗΠΑ, η οποία προέβλεπε ότι «η Γερμανία θα αποκατασταθεί εξίσου με τις Κάτω Χώρες ή το Βέλγιο », ήταν υπερβολικά επιεικής. Μια καλύτερη πολιτική θα είχε τους Γερμανούς να «τρέφονται τρεις φορές την ημέρα με σούπα από κουζίνες του στρατού», έτσι «θα θυμούνται αυτή την εμπειρία για το υπόλοιπο της ζωής τους».
Επιπλέον, ο Ρούσβελτ δημιούργησε επίσημα μια επιτροπή αποτελούμενη από τους Μοργκεντάου, Στίμσον και Χαλλ που θα πρέπει να ασχοληθεί μαζί με το μέλλον της Γερμανίας. Ωστόσο, λόγω σοβαρής διαφωνίας, η επιτροπή δεν μπόρεσε να συντάξει μνημόνιο συνεργασίας. Ο Μοργκεντάου από τη μια πλευρά εκπόνησε σχέδια για το πώς η Γερμανία θα μπορούσε να καταστραφεί βιομηχανικά, ενώ άλλα τμήματα της αμερικανικής κυβέρνησης είχαν ήδη ετοιμάσει σχέδια για το πώς θα μπορούσε να ανοικοδομηθεί η χώρα μετά τη ναζιστική κυριαρχία. Πάνω απ' όλα όμως, η αμερικανική επιχειρηματική ελίτ, η οποία ήταν ακόμα στενά συνδεδεμένη με γερμανικές εταιρείες κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενδιαφερόταν να επιστρέψει η Γερμανική οικονομία στις επιχειρήσεις το συντομότερο δυνατό. Ο υπουργός Εξωτερικών Χαλ, από την άλλη πλευρά, εξοργίστηκε με την «ασύλληπτη εισβολή» του Μοργκεντάου στην εξωτερική πολιτική. Ο Χαλ δήλωσε στον Ρούσβελτ ότι το σχέδιο θα ενέπνεε την έσχατη αντίσταση και θα κόστιζε χιλιάδες Αμερικανικές ζωές. Ο Χαλ ήταν τόσο αναστατωμένος για το σχέδιο που υπέφερε από αϋπνία και διατροφικά προβλήματα και νοσηλεύτηκε. Αργότερα παραιτήθηκε για λόγους υγείας, αν και υπήρχαν ανέκδοτες αναφορές ότι η παραίτησή του προκλήθηκε από "την επιχείρηση Μοργκεντάου". Έτσι προέκυψε, η Επιτροπή του Υπουργικού Συμβουλίου για τη Γερμανία που συναντήθηκε με τον Φρανγκλίνο Ρούσβελτ στις 6 Σεπτεμβρίου 1944, και συζήτησαν τρία διαφορετικά υπομνήματα που ετοιμάστηκαν από τα Υπουργεία Κράτους, Πολέμου και Οικονομικών.
Αρχική αντίθεση του Τσόρτσιλ στο σχέδιο
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ αρχικά δεν είχε την τάση να υποστηρίξει την πρόταση, λέγοντας ότι «η Αγγλία θα ήταν αλυσοδεμένη σε ένα νεκρό πτώμα». Ο Φρανγκλίνος Ρούσβελτ υπενθύμισε στον Ουίνστον Τσόρτσιλ τα σχόλια του Ιωσήφ Στάλιν στη Διάσκεψη της Τεχεράνης και ρώτησε: «Θα αφήσετε τη Γερμανία να παράγει μοντέρνα μεταλλικά έπιπλα; Η κατασκευή μεταλλικών επίπλων μπορεί γρήγορα να μετατραπεί σε κατασκευή όπλων» Η διάσκεψη έληξε χωρίς αποτέλεσμα λόγω της διαφωνίας του Τσόρτσιλ, αλλά ο Ρούσβελτ πρότεινε στον Μοργκεντάου και τον Γουάιτ να συνεχίσουν να συζητούν με τον Λόρδο Τσέργουελ, τον προσωπικό βοηθό του Τσόρτσιλ. Ο Λόρδος Τσέργουελ έχει περιγραφεί ότι είχε «ένα σχεδόν παθολογικό μίσος για τη ναζιστική Γερμανία και μια σχεδόν μεσαιωνική επιθυμία για εκδίκηση ήταν μέρος του χαρακτήρα του». Ο Μοργκεντάου φέρεται να είπε στο προσωπικό του ότι «δεν μπορώ να υπερτονίσω πόσο χρήσιμος ήταν ο Λόρδος Τσέργουελ επειδή μπορούσε να συμβουλέψει πώς να χειριστούμε τον Τσόρτσιλ». Σε κάθε περίπτωση, ο Τσέργουελ κατάφερε να πείσει τον Τσόρτσιλ να αλλάξει γνώμη. Ο Τσόρτσιλ είπε αργότερα ότι «Στην αρχή ήμουν βίαια αντίθετος με την ιδέα. Αλλά ο Αμερικανός Πρόεδρος και ο κ. Μοργκεντάου από τον οποίο είχαμε πολλά να ζητήσουμεήταν τόσο επίμονοι που στο τέλος συμφωνήσαμε να το εξετάσουμε»
Στο Κεμπέκ, ο Γουάιτ φρόντισε να καταλάβει ο Λόρδος Τσέργουελ ότι η οικονομική βοήθεια προς τη Βρετανία εξαρτιόταν από την έγκριση του σχεδίου από τη Βρετανία. Κατά την υπογραφή του σχεδίου, που συνέπεσε με την υπογραφή δανειακής σύμβασης, ο Αμερικανός Πρόεδρος πρότεινε να υπογράψουν πρώτα το σχέδιο. Αυτό ώθησε τον Τσόρτσιλ να αναφωνήσει: «Τι θέλετε να κάνω; Να σταθώ στα πίσω μου πόδια και να ζητιανεύω σαν σκύλος;»
Απόρριψη του σχεδίου
Ο Άντονι Ίντεν εξέφρασε την έντονη αντίθεσή του στο σχέδιο και, με την υποστήριξη κάποιων άλλων, κατάφερε να παραμερίσει το Σχέδιο Μοργκεντάου στη Βρετανία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Χαλ υποστήριξε ότι τίποτα δεν θα έμενε στη Γερμανία εκτός από τη γη, και μόνο το 60% των Γερμανών θα μπορούσε να ζήσει από τη γη, που σημαίνει ότι το 40% του πληθυσμού θα πέθαινε. Ο Στίμσον εξέφρασε την αντίθεσή του ακόμη πιο σθεναρά στον Ρούσβελτ. Σύμφωνα με τον Στίμσον, ο Αμερικανός Πρόεδρος ανέφερε ότι ήθελε απλώς να βοηθήσει τη Βρετανία να πάρει ένα μερίδιο του Ρουρ και αρνήθηκε ότι σκόπευε να αποβιομηχανοποιήσει πλήρως τη Γερμανία. Ο Στίμσον απάντησε: Κύριε Πρόεδρε, δεν μου αρέσει να μου λες και διάβασε στον Ρούσβελτ τι είχε υπογράψει. Έκπληκτος από αυτό, ο Ρούσβελτ είπε ότι «δεν είχε ιδέα πώς θα μπορούσε να το μονογράψει αυτό». Η θεωρία ότι ο Ρούσβελτ δεν απέρριπτε πραγματικά το σχέδιο υποστηρίζεται από μεταγενέστερες παρατηρήσεις της Έλινορ Ρούζβελτ, η οποία δήλωσε ότι ποτέ δεν τον άκουσε να διαφωνεί με τα βασικά του σχεδίου και η ίδια πίστευε ότι «οι επιπτώσεις που είχαν οι ιστορίες του Τύπου τον έκαναν να αισθάνεται ότι ήταν φρόνιμο να εγκαταλείψουμε οποιαδήποτε τελική λύση εκείνη την εποχή», αλλά άλλες πηγές προτείνουν ότι ο Ρούσβελτ «δεν είχε συνειδητοποιήσει την καταστροφική φύση του προγράμματος που είχε μονογράψει».
Στις 10 Μαΐου 1945, ο Πρόεδρος Χάρι Τρούμαν ενέκρινε τη νομοθετική πράξη 1067 που έδινε εντολή στις δυνάμεις κατοχής των ΗΠΑ στη Γερμανία «να μην λάβουν μέτρα για την οικονομική αποκατάσταση της Γερμανίας [ούτε βήματα] που αποσκοπούσαν στη διατήρηση ή ενίσχυση της γερμανικής οικονομίας".
Συνέπειες εν καιρώ πολέμου
Ο δημοσιογράφος Drew Pearson δημοσίευσε το σχέδιο στις 21 Σεπτεμβρίου 1944. Αν και ο ίδιος ο Πίρσον ήταν συμπαθητικός σε αυτό, γρήγορα ακολούθησαν περισσότερες κριτικές αναφορές στους New York Times και στην The Wall Street Journal. Ο Γιόζεφ Γκαίμπελς χρησιμοποίησε το σχέδιο Μοργκεντάου στην προπαγάνδα του. Ο Γκέμπελς δήλωσε ότι : «Ο Εβραίος Μοργκεντάου» ήθελε να κάνει τη Γερμανία ένα γιγάντιο μπάλωμα πατάτας. Ο τίτλος του Völkischer Beobachter ανέφερε: "Ο Ρούσβελτ και ο Τσόρτσιλ συμφωνούν με το σχέδιο δολοφονίας των Εβραίων!"
Η Washington Post προέτρεψε να σταματήσει η βοήθεια στον Δρ Γκέμπελς: εάν οι Γερμανοί υποψιάζονται ότι δεν υπάρχει τίποτα άλλο εκτός από πλήρης καταστροφή, τότε θα πολεμήσουν. Ο Ρεπουμπλικανός υποψήφιος για την προεδρία Τόμας Ντιούι παραπονέθηκε στην εκστρατεία του ότι οι Γερμανοί είχαν τρομοκρατηθεί από το σχέδιο σε φανατική αντίσταση: «Τώρα πολεμούν με τη φρενίτιδα της απόγνωσης».
Ο στρατηγός Τζορτζ Μάρσαλ παραπονέθηκε στον Μοργκεντάου ότι η γερμανική αντίσταση είχε ενισχυθεί. Ελπίζοντας να κάνει τον Μορκεντάου να υποχωρήσει από το σχέδιό του για τη Γερμανία, ο γαμπρός του Προέδρου Ρούζβελτ, Αντισυνταγματάρχης Τζον Μπότινγκερ, ο οποίος εργαζόταν στο Τμήμα Πολέμου, εξήγησε στον Μοργκεντάου πως τα αμερικανικά στρατεύματα, που έπρεπε να πολεμήσουν για πέντε εβδομάδες ενάντια στη σκληρή γερμανική αντίσταση για να καταλάβουν την πόλη του Άαχεν, του είχαν παραπονεθεί ότι το Σχέδιο Μοργκεντάου «άξιζε για τους Γερμανούς τριάντα μεραρχίες». Ο Μοργκεντάου αρνήθηκε να υποχωρήσει.
Βιβλιογραφία
* Milan, IPOC, 2008.ISBN 978-8895145273ISBN 978-8895145273
Περαιτέρω ανάγνωση
Κατηγορία:Πολιτική του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου Κατηγορία:Οικονομική ιστορία της Γερμανίας Κατηγορία:Ψυχρός Πόλεμος Κατηγορία:Επακόλουθα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη Γερμανία
Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας
Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (γερμ. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) είναι σοσιαλδημοκρατικό πολιτικό κόμμα στην Γερμανία, ένα από τα δύο μεγαλύτερα της χώρας, μαζί με την Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU). Συμπρόεδροι του κόμματος είναι η Σασκία Έσκεν και ο Λάρς Κλινγκμπέιλ, ενώ ο καγκελάριος της χώρας Όλαφ Σολτς αποτελεί μέλος του.
Ιστορία του κόμματος
Το πρόγραμμα του κόμματος έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές στα περισσότερα από 140 έτη της ιστορίας του. Ενώ στις αρχές του ήταν καθαρά μαρξιστικό εργατικό κόμμα, το 1959 μετατράπηκε και επίσημα, τροποποιώντας το πρόγραμμά του, σε ένα κόμμα λαϊκής βάσης με κεντροαριστερή πορεία.
Ίδρυση και πρώτα χρόνια (1863-1914)
right|thumb|Βίλχελμ Λίμπκνεχτ Το «Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας» ιδρύθηκε στις 23 Μαΐου 1863 στη Λειψία από τον Φέρντιναντ Λασάλ, με το όνομα «Γενικός Σύνδεσμος Γερμανών Εργατών» (Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein - ADAV) και είναι το μεγαλύτερο σε ηλικία σύγχρονο κόμμα της Γερμανίας.
Στο ξεκίνημά του το κόμμα βρισκόταν κοντά στα εργατικά συνδικάτα και ιδεολογικά υποστήριζε τον επαναστατικό μαρξισμό, όπως και τα περισσότερα σοσιαλιστικά ή σοσιαλδημοκρατικά κόμματα του 19ου αιώνα. Στην ιδεολογική αυτή στάση οφείλεται ότι το κίνημα της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας καταπιέστηκε έντονα στο Γερμανικό Ράιχ της εποχής, ειδικά υπό την καγκελαρία του Ότο φον Μπίσμαρκ. Παρόλα αυτά όμως έγινε το μεγαλύτερο κόμμα του τότε καιρού, αφού αντιπροσώπευε το τεράστιο στρώμα των εργατών, οι οποίοι βρίσκονταν σε κοινωνικά δύσκολη θέση.
Στις 27 Μαΐου 1875 ενώθηκε με το «Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα» (Sozialdemokratische Arbeiterpartei), που είχαν ιδρύσει οι Άουγκουστ Μπέμπελ και Βίλχελμ Λίμπκνεχτ.
Το φθινόπωρο του 1890 το κόμμα πήρε το σημερινό του όνομα.
Το ίδιο έτος πήρε στις εκλογές τα 19,8 % των ψήφων (35 έδρες) ενώ το 1912 διατηρούσε με 34,8 % των ψήφων την μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα στο Ράιχσταγκ (110 έδρες).
Στις αρχές του 20ού αιώνα ο σοσιαλδημοκράτης Έντουαρντ Μπέρνσταϊν σε μια σειρά άρθρων του διατύπωσε τη θεωρία ότι η σοσιαλδημοκρατία θα έπρεπε να εγκαταλείψει τα επαναστατικά συνθήματα και να εξελιχτεί σε δημοκρατικό μεταρρυθμιστικό κόμμα (Revisionismustheorie). Με την λεγόμενη αυτή ρεβιζιονιστική του θέση ο Μπέρνσταϊν ήρθε σε αντίθεση με τις επαναστατικές δυνάμεις εντός του κόμματος, αλλά τελικά οι θεωρίες του επηρέασαν την πορεία του κόμματος, ειδικά στην περίοδο μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, Νοεμβριανή Επανάσταση (1914-1919)
thumb|Καρλ Λίμπκνεχτ, 1911 thumb|Φίλιπ Σάιντεμαν, 1914 Μια μέρα μετά την κήρυξη πολέμου της Γερμανίας κατά της Ρωσίας, στα πλαίσια του Α' Παγκόσμιου Πολέμου, η κοινοβουλευτική ομάδα του SPD συμφώνησε στη χρηματοδότηση του πολέμου. Επίσης συμφώνησε σε μια ανακωχή (Burgfrieden) με την κυβέρνηση, υποσχόμενο να απέχει από οποιαδήποτε απεργία στη διάρκεια του πολέμου. Ο μόνος βουλευτής του SPD αλλά και ολόκληρου του Ράιχσταγκ που καταψήφισε τις προτάσεις αυτές ήταν ο Καρλ Λίμπκνεχτ (γιος του Βίλχελμ Λίμπκνεχτ). Μετά από το συλλαλητήριο της 1 Μαΐου 1916 καταδικάστηκε από δικαστήριο για την αντιπολεμική του δράση και φυλακίστηκε για τεσσεράμισι χρόνια. Ο πόλεμος όμως συνέχισε να δημιουργεί ένα σχίσμα στο κόμμα, αφού η απέχθεια για τον πόλεμο και η δυσαρέσκεια απέναντι στην ηγεσία άρχισε να αγκαλιάζει πλατιά στρώματα της βάσης και των μεσαίων στελεχών του SPD. Τον Mάρτιο του 1917 διαγράφτηκαν από μέλη 45 διαφωνούντες βουλευτές με αποτέλεσμα το να ιδρυθεί το Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Kόμμα της Γερμανίας (USPD), το οποίο δραστηριοποιήθηκε μέχρι το 1922.
Έτσι οι υποστηρικτές του πολέμου σοσιαλδημοκράτες παρέμειναν στο SPD υπό την ηγεσία του Φρίντριχ Έμπερτ και του Φίλιπ Σάιντεμαν ενώ οι αντίθετοι συγκεντρώθηκαν στο νέο USPD, ο πρόεδρος του οποίου ήταν ο Χούγκο Χάζε, που μέχρι τον Ιανουάριο του 1917 διατέλεσε πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του SPD. Μέλη του νέου κόμματος ήταν κυρίως αριστεροί όπως ο Χάζε, ο Έρνστ Τέλμαν και ο Κουρτ Άισνερ. Η επαναστατική «Ένωση Σπάρτακος» (Spartakusbund), την οποία είχε ιδρύσει η Ρόζα Λούξεμπουργκ το 1915, προσχώρησε στο USPD και σχημάτισε την αριστερή πτέρυγα του κόμματος. Προσχώρησαν όμως και "δεξιοί" όπως ο μεταρρυθμιστής αναθεωρητής Έντουαρντ Μπέρνσταϊν, ο οποίος δεν υποστήριζε την επανάσταση, ούτε όμως τον πόλεμο.
Αφού ο πόλεμος πλησίαζε το τέλος του και η γερμανική στρατιωτική ηγεσία αποδέχτηκε ότι πλέον κάθε ελπίδα για τη νίκη είχε χαθεί, ξέσπασε η επανάσταση των ναυτών στο Κίελο και των εργατών σε διάφορες πόλεις της χώρας. Ακολούθησε η Νοεμβριανή Επανάσταση με επακόλουθο το τέλος της γερμανικής μοναρχίας. Εργάτες και οι στρατιώτες ακολούθησαν το παράδειγμα των Ρώσων και συγκρότησαν σοβιέτ, συμβούλια εργατών και φαντάρων, με την διαφορά όμως ότι η πλειοψηφία τους δεν επιδίωξε να πάρει την εξουσία. Με κύριο στόχο το τέλος του πολέμου υποστήριξαν την ηγεσία του SPD και απαίτησαν την επανένωση με το USPD. Το ενωμένο μέτωπο όμως διαχωρίστηκε οριστικά στα τέλη του Δεκέμβρη του 1918 καθώς το USPD διαφωνούσε στο ζήτημα κατάπνιξης της επανάστασης των ναυτών με τη χρήση του στρατού. Αποτέλεσμα ήταν η κυβέρνηση να μείνει στα χέρια της SPD.
Την 1 Ιανουαρίου του 1919 η Ένωση Σπάρτακος μαζί με άλλες σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές ομάδες (συμπεριλαμβανομένων των Διεθνών Κομμουνιστών της Γερμανίας, IKD) δημιούργησαν το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (KPD), κυρίως με πρωτοβουλία των Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζας Λούξεμπουργκ. Αυτό σήμαινε τον οριστικό διαχωρισμό μεταξύ της επαναστατικής και της μεταρρυθμιστικής πτέρυγας της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. Ένα δεύτερο επαναστατικό κύμα σάρωσε τη Γερμανία, το οποίο μερικοί από την ηγεσία του KPD, συμπεριλαμβανομένης και της Λούξεμπουργκ, δίσταζαν να ενθαρρύνουν, προβλέποντας το άσχημο τέλος του (αλλά άλλοι προσπάθησαν να το εκμεταλλευτούν). Σε απάντηση, ο σοσιαλδημοκράτης ηγέτης Φρίντριχ Έμπερτ χρησιμοποίησε εθνικιστικές πολιτοφυλακές, τα λεγόμενα Φράικορπς, για να καταστείλει την επανάσταση. Η Λούξεμπουργκ και ο Λίμπκνεχτ συνελήφθησαν στο Βερολίνο από τα Φράικορπς στις 15 Ιανουαρίου του 1919 και δολοφονήθηκαν την ίδια μέρα. Εκατοντάδες μέλη του KPD εκτελέστηκαν με παρόμοιους τρόπους, και τα συμβούλια κατεστάλησαν.
Γερμανική Δημοκρατία (1919-1933)
thumb|Προεκλογική αφίσα του SPD, 1919. "Γυναίκες! Ίσα δικαιώματα - ίσες υποχρεώσεις. Ψηφίστε σοσιαλδημοκρατικά!" Στη συνέχεια το SPD και το πρόσφατα ιδρυμένο KPD, τα μέλη του οποίου ήταν κατά μέγιστο ποσοστό παλαιότεροι σοσιαλδημοκράτες, έγιναν πικροί ανταγωνιστές, πράγμα στο οποίο είχε συντελέσει και η Νοεμβριανή Επανάσταση. Ενώ το KPD παρέμεινε αντίθετο στο πρόσφατα καθιερωμένο κοινοβουλευτικό σύστημα, το SPD είχε αντιπρόσωπους σε όλες τις (βραχύβιες) κυβερνήσεις που σχηματίστηκαν μέχρι το 1920. Στη συνέχεια ενώθηκε με το USPD (1922), η αριστερή πτέρυγα του οποίου είχε προσχωρήσει στο KPD το 1919 και συμμετείχε μονάχα σε λίγες κυβερνήσεις. Για τελευταία φορά κυβέρνησε στα πλαίσια μεγάλου συνασπισμού υπό την καγκελαρία του Χέρμαν Μύλερ (1928-1930). Σταθερή δύναμη ήταν στο μεγαλύτερο γερμανικό κρατίδιο, την Πρωσία, όπου κυβέρνησε από το 1920 μέχρι το 1932.
Κατά την άνοδο του εθνικοσοσιαλιστικού NSDAP οι σοσιαλδημοκράτες κατάφεραν να κρατήσουν τους ψηφοφόρους τους, αλλά τελικά δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν τους εθνικοσοσιαλιστές από την κατάληψη της εξουσίας. Βασικοί λόγοι ήταν η αδυναμία συνεργασίας με τους κομμουνιστές, για τους οποίους οι σοσιαλδημοκράτες ήταν "σοσιαλφασίστες", ενώ τα πολυάριθμα αστικά κόμματα με εξαίρεση το καθολικό Κόμμα του Κέντρου (Zentrum) ήταν πολιτικά αδύναμα. Η ανεκτική πολιτική του κόμματος απέναντι στην κυβέρνηση Μπρύνιγκ οδήγησε για άλλη μια φορά στην διάσπαση του κόμματος: αριστεροί σοσιαλδημοκράτες ιδρύσαν το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (SAP), με αποτέλεσμα να χάσει περισσότερη δύναμη το SPD. Στις 20 Ιουλίου 1932 ο καγκελάριος Φραντς φον Πάπεν (Zentrum) διέλυσε την κρατιδιακή κυβέρνηση της Πρωσίας μέσω έκτακτου διατάγματος (Preussenschlag, χτύπημα κατά της Πρωσίας) θέτοντας έτσι τέλος στην μακροχρόνια σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση και εκεί.
Αφού στις 30 Ιανουαρίου 1933 ο πρόεδρος της δημοκρατίας Πάουλ φον Χίντενμπουργκ κάλεσε τον Αδόλφο Χίτλερ να αναλάβει καγκελάριος της Γερμανίας, οι σοσιαλδημοκράτες κατάφεραν να συγκεντρώσουν 18,3 % των ψήφων στις εκλογές της 5 Μαρτίου (120 έδρες). Οι έδρες αυτές όμως δεν ήταν αρκετές για να καταψηφίσουν τον Εξουσιοδοτικό Νόμο στις 23 Μαρτίου που de facto σήμαινε την παραχώρηση όλης της νομοθετικής εξουσίας στη χιτλερική κυβέρνηση και συνεπώς το τέλος της Γερμανικής Δημοκρατίας. Έτσι δεν τους έμεινε παρά να ψηφίσουν έστω συμβολικά κατά, ενώ όλα τα άλλα κόμματα (το KPD είχε απαγορευτεί ήδη) ψήφισαν υπέρ του Χίτλερ. Στις 7 Ιουλίου ο υπουργός εσωτερικών Βίλχελμ Φρικ (Wilhelm Frick) πραγματοποίησε με διάταγμα (Verordnung zur Sicherung der Staatsführung) στα πλαίσια της Gleichschaltung (της πολιτικής για τον «συγχρονισμό» όλων των εκφάνσεων της δημόσιας ζωής με τους Ναζί) την ακύρωση όλων των σοσιαλδημοκρατικών βουλευτικών εδρών του Ράιχσταγκ, των κρατιδιακών και των κοινοτικών βουλών. Στις 14 Ιουλίου 1933 η παντοδύναμη πλέον χιτλερική κυβέρνηση απαγόρεψε το SPD.
Εθνικοσοσιαλισμός (1933-1945)
Κατά τη διάρκεια της εθνικοσοσιαλιστικής δικτατορίας στη Γερμανία, όσοι σοσιαλδημοκράτες δεν πρόλαβαν να καταφύγουν στο εξωτερικό υπέστησαν άγριες διώξεις από την ναζιστική κυβέρνηση. Πολλοί φυλακίστηκαν ενώ άλλοι κατέληξαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου βρήκαν τον θάνατο.
Σύντομα μετά τη διάλυση του κόμματος στη Γερμανία ιδρύθηκε οργάνωση του εξωτερικού με έδρα στην Πράγα. Με την προσάρτηση της Τσεχίας στο Ράιχ το 1938, η έδρα μετακινήθηκε στο Παρίσι και μετά την ήττα της Γαλλίας το 1940 στο Λονδίνο. Λίγες μονάχα μέρες μετά από την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τον Σεπτέμβριο του 1939 το SPD εξωτερικού δήλωσε στο Παρίσι την υποστήριξή του στις συμμαχικές δυνάμεις στον πόλεμο κατά της ναζιστικής κυβέρνησης.
Μεταπολεμική περίοδος (από το 1946)
right|thumb|[[Βίλλυ Μπραντ (αριστερά) και Ρίτσαρντ Νίξον]] right|thumb|Ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, Αντικαγκελάριος (2007-2009), Υπουργός Εξωτερικών (2005-2009, 2013-2017) και πρόεδρος της [[Γερμανίας από το Μάρτιο του 2017.]] Το SPD ξαναϊδρύθηκε το 1946 σε όλες τις τέσσερις ζώνες κατοχής. Στη Δυτική Γερμανία έμεινε κόμμα της αντιπολίτευσης από την ίδρυση του κράτους του 1949 μέχρι το 1966. Το 1966 η αστική συμμαχία (CDU και FDP) έχασε την πλειοψηφία της και σχηματίστηκε κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού μεταξύ SPD και CDU υπό την ηγεσία του καγκελαρίου Κίζιγκερ. Στις εκλογές του 1969 απέκτησε για πρώτη φορά μετά το 1928 την πλειοψηφία και σχημάτισε κυβέρνηση με το φιλελεύθερο FDP. Ο συνασπισμός αυτός διάρκεσε μέχρι το 1982 και ηγήθηκε από τον Βίλι Μπραντ, και αργότερα από τον Χέλμουτ Σμιτ.
Στα πλαίσια του συνεδρίου του Μπαντ Γκόντεσμπεργκ το 1959, το SPD εγκατέλειψε επίσημα την έννοια του εργατικού κόμματος και τις μαρξιστικές αρχές, συνεχίζοντας να δίνει βάρος στα προγράμματα κοινωνικής ευημερίας.
Αν και το 1955 το SPD αντιτάχθηκε αρχικά στον επανεξοπλισμό της Δυτικής Γερμανίας και την προσχώρησή της στο ΝΑΤΟ, ενώ υποστήριξε την ουδετερότητα και την επανένωση με την Ανατολική Γερμανία, σήμερα είναι θερμός υποστηρικτής της βορειοατλαντικής συμμαχίας.
Στη σοβιετική ζώνη κατοχής, την κατοπινή Ανατολική Γερμανία, το SPD και το Κομμουνιστικό Κόμμα (KPD) αναγκαστικά συγχωνεύτηκαν το 1946 και σχηματίστηκε έτσι το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Γερμανίας (SED). Κατά την πτώση του ανατολικού μπλοκ το 1989, το SPD της Ανατολικής Γερμανίας επανιδρύθηκε ως SDP και έπειτα, με την ενσωμάτωση της Ανατολικής Γερμανίας στο δυτικό κράτος, συγχωνεύτηκε με το δυτικό αντίστοιχό του.
Το 1982 διαλύθηκε ο 13ετής συνασπισμός των SPD και FDP και δημιουργήθηκε νέος συνασπισμός του FDP με το CDU υπό της καγκελαρίας του Χέλμουτ Κολ. Το 1998 ο Κολ απέτυχε να επανεκλεγεί για τέταρτη φορά και το SPD επανήλθε στην κυβέρνηση με καγκελάριο τον Γκέρχαρντ Σρέντερ. Ο Σρέντερ διετέλεσε καγκελάριος κυβέρνησης συνασπισμού του κόμματός του με τους Πρασίνους από το 1998 έως το 2005, διάστημα στο οποίο μεσολάβησαν οι εκλογές του 2002, στις οποίες νικητής αναδείχθηκε ο "κοκκινο-πράσινος" συνασπισμός. Σε κομματικό συνέδριο της 21 Μαρτίου 2004 ο Φραντς Μιντεφέρινγκ διαδέχτηκε τον Σρέντερ ως πρόεδρος του κόμματος.
Παρόλες τις μεγάλες απώλειες στις γερμανικές εκλογές του 2005, το SPD κατάφερε να είναι πάλι στην κυβέρνηση, αυτή τη φορά σε μεγάλο συνασπισμό με τη Χριστιανοδημοκρατική (CDU) και τη Χριστιανοκοινωνική Ένωση (CSU) Ένωση. Ο ηττημένος των εκλογών, καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ, αρνήθηκε να συμμετάσχει στην κυβέρνηση. Με την παραίτηση του Φραντς Μιντεφέρινγκ, ανέλαβε στις 15 Νοεμβρίου 2005 καινούργια καθήκοντα αρχηγού κόμματος ο Ματίας Πλάτσεκ, ο οποίος μετά από πέντε μήνες στην προεδρία ανακοίνωσε στις 10 Απριλίου 2006 την παραίτησή του, έπειτα από οξεία απώλεια της ακοής του. Τα καθήκοντα του προέδρου κόμματος ανέλαβε προσωρινά, μετά από πρόταση του προεδρείου, ο πρωθυπουργός του κρατιδίου της Ρηνανίας-Παλατινάτου Κουρτ Μπεκ και κατόπιν ψηφίστηκε πρόεδρος στις 14 Μαΐου. Ο πρώην πρόεδρος του κόμματος Φραντς Μιντεφέρινγκ, από το 2005 Υπουργός Εργασίας και αντικαγκελάριος στην κυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ, παραιτήθηκε το Νοέμβριο του 2007 για οικογενειακούς λόγους. Την αντικαγκελαρία ανέλαβε στις 21 Νοεμβρίου του 2007 ο επίσης σοσιαλδημοκράτης και Υπουργός Εξωτερικών Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ. Επίσης διατέλεσε μέχρι τον Οκτώβριο 2008 προσωρινά πρόεδρος του κόμματος σε αντικατάσταση του Κουρτ Μπεκ, ο οποίος είχε παραιτηθεί από τη θέση του στις 7 Σεπτεμβρίου 2008, όταν το κομματικό προεδρείο πρότεινε τον Σταϊνμάιερ υποψήφιο καγκελάριο στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2009. Σε έκτακτο συνέδριο του κόμματος που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2008 ψηφίστηκε και πάλι πρόεδρος του κόμματος ο Φραντς Μιντεφέρινγκ, παίρνοντας 85% των ψήφων των συνέδρων. Μετά τη συντριβή στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2009 πραγματοποιήθηκε στη Δρέσδη κομματικό συνέδριο όπου ο πρώην υπουργός Περιβάλλοντος Ζίγκμαρ Γκάμπριελ εξελέγη στην προεδρία του κόμματος διασφαλίζοντας την υποστήριξη του 94,2% των συνέδρων.
Δείτε επίσης
Άλλα γερμανικά πολιτικά κόμματα:
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας Κατηγορία:Σοσιαλιστική Διεθνής
Αραουκάνα
thumb|right|Εξώφυλλο έκδοσης του έπους (1568). Η Αραουκάνα είναι περίφημο ισπανικό έπος του 16ου αιώνα το οποίο και θαύμαζαν ο Θερβάντες και ο Βολταίρος. Ο ποιητής του έπους αυτού είναι ο Αλόνσος Ερθίλλιας, που διηγείται σε 37 ραψωδίες την εκστρατεία του Φιλίππου Β' της Ισπανίας κατά των επαναστατών. Το όνομα αραούκος, κατά το έπος, είναι το όνομα του ημερολογίου της εκστρατείας εκείνης στη οποία μετείχε και ο ποιητής.
Η Αραουκάνα είναι γραμμένη κατά το ήμισυ στο στρατόπεδο και το άλλο ήμισυ σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, που όμως συμπληρώθηκε μετά τον θάνατο του ποιητή από τον Σαντιστέβα Οσόριο.
Λάλε Άντερσεν
Η Λάλε Άντερσεν (23 Μαρτίου 1905 – 29 Αυγούστου 1972) ήταν Γερμανίδα τραγουδίστρια και τραγουδοποιός. Είναι περισσότερο γνωστή για την ερμηνεία του τραγουδιού Λιλί Μαρλέν το 1939, που έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές και στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στις 23 Μαρτίου 1905 στον οικισμό Λέε στην πόλη Μπρεμερχάφεν και βαπτίστηκε Ελισάβετ Καρλότα Έλενα Μπέρτα Μπούνενμπεργκ (Elisabeth Carlotta Helena Berta Bunnenberg)