cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ιστορία της Κρήτης
Εξεγέρσεις κατά της Βενετίας
Το 1341 ξεκίνησε μια ακόμη εξέγερση, από ένα ακόμα μέλος της οικογένειας Καλλέργη, τον Λέοντα. Ένας εγγονός ή ανιψιός του Αλεξίου, ο Λέων ήταν δημόσια πιστός στη Βενετία, αλλά συνωμοτούσε με άλλους Κρητικούς ευγενείς, την οικογένεια του Σμυρίλιου απο τον Αποκόρωνα. Η εξέγερση ξέσπασε και σύντομα εξαπλώθηκε σε άλλες περιοχές, καθώς ακολούθησαν και άλλες ευγενείς οικογένειες, όπως οι Σκορδύλιδες, οι Μελισσηνοί, οι Ψαρομελίνκγοι και άλλοι. Ο Αλέξιος Καλλέργης (ο ομώνυμος εγγονός), όμως, συνέδραμε και πάλι αποφασιστικά τους Βενετούς: συνέλαβε τους Σμυρίλιους, οι οποίοι με τη σειρά τους πρόδωσαν τον Λέοντα Καλλέργη, τον οποίο ο δούκας Ανδρέας Κορνάρος έριξε ζωντανό στη θάλασσα, δεμένο σε σάκο. Παρά την απώλειά του, η εξέγερση συνεχίστηκε κάτω από τους Σκορδύληδες και τους Ψαρομελίνκγους, που είχαν υπό τον έλεγχο τους τα βουνά των Σφακίων και της Σύβριτου. Οι επαναστάτες πολιόρκησαν ακόμα και τον Αλέξιο Καλλέργη τον νεότερο στο Καστέλι. Υπέστησαν όμως μεγάλη ήττα όταν ο Δούκας κατάφερε να αιφνιδιάσει τους Ψαρομελίνγκους και τις δυνάμεις τους και να τους καταστρέψει στην πεδιάδα της Μεσσαράς. Η απώλεια των Ψαρομελίνγκων ήταν το προοίμιο της καταστολής της εξέγερσης το 1347, που χαρακτηρίστηκε και πάλι από τη μεγάλη βία και την εξορία των οικογενειών των επαναστατών στη Βενετία.
Η αποστασία του αγίου Τίτου 1363
thumb|left|140px|Χειρόγραφο από το Ερωτικόν ενύπνιον του Μαρίνου Φαλιέρου Η μεροληψία στη φορολογία και τα δικαιώματα ευγενείας από την αριστοκρατία της Βενετίας έναντι των Κρητών τιμαριούχων, είχε σαν αποτέλεσμα τη λεγόμενη αποστασία του Αγίου Τίτου τον Αύγουστο του 1363. Η Βενετία θέλοντας να απομονώσει τους επαναστάτες από τον χριστιανικό κόσμο έστειλε εκκλήσεις υποστήριξης κατά των επαναστατών σε πολλά χριστιανικά κράτη μεταξύ των οποίων και στον τότε βυζαντινό αυτοκράτορα Ιωάννη Ε' Παλαιολόγο. Όλοι ανταποκρίθηκαν θετικά, διακόπτοντας οποιεσδήποτε συναλλαγές με την Κρήτη και συνδράμοντας στρατιωτικά στην καταστολή της εξέγερσης.
Τα χρόνια που ακολούθησαν την αποστασία του αγίου Τίτου στην Κρήτη συνέπεσαν με σημαντικές αλλαγές στη βόρεια Ιταλία καθώς περνούσε από τον Μεσαίωνα στην περίοδο της Αναγέννησης. Το νησί της Κρήτης θα επηρεαστεί από το ρεύμα της περιόδου στα τέλη του 14ου αιώνα και ως και την πτώση του Χάνδακα το 1669 θα διανύσει μια από τις σημαντικότερες περιόδους στην ιστορία του, στις τέχνες και τα γράμματα. Την περίοδο αυτή έγινε δυνατή η εκτύπωση βιβλίων για πρώτη φορά στην κρητική διάλεκτο και παράχθηκε υλικό για διδασκαλία το οποίο αποτέλεσε και την απαρχή της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μέσω της Βενετίας η Κρήτη απέκτησε πρόσβαση στα πανεπιστήμια της βόρειας Ιταλίας όπως της Βερόνας, της Μπολόνιας, της Φεράρας και του Μιλάνου. Μόνο από το πανεπιστήμιο της Πάντοβας εκτιμάται ότι αποφοίτησαν πάνω από 1.000 Κρήτες κατά την περίοδο 1500-1700 αριθμός σημαντικός για την εποχή και το μέγεθος του πανεπιστημίου. Ενώ στο κολέγιο του αγίου Αθανάσιου στη Ρώμη όπου ανέγειρε ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ το 1577 ειδικά για Έλληνες, το ένα τρίτο των σπουδαστών κατά την περίοδο 1577-1669 ήταν από την Κρήτη.
Μερικοί σημαντικοί Κρήτες της περιόδου ήταν οι λογοτέχνες Βιτσέντζος Κορνάρος και Γεώργιος Χορτάτσης συγγραφείς του Ερωτόκριτου και της Ερωφίλης αντίστοιχα, δυο από τα δημοφιλέστερα έργα σε κρητική διάλεκτο, ο ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος που αποτελεί έναν από τους κλασικούς της ευρωπαϊκής αναγέννησης, αγιογράφοι της κρητικής σχολής όπως ο Μιχαήλ Δαμασκηνός και ο Θεόδωρος Πουλάκης, ο πάπας κατά τη διάρκεια του δυτικού σχίσματος Αλέξανδρος Ε΄, κατά κόσμον Πέτρος Φιλάργης, δάσκαλοι και φιλόσοφοι όπως ο Νικόλαος Καλλιάκης, ο Μάρκος Μουσούρος, συνθέτες αναγεννησιακής μουσικής όπως Φραγκίσκος Λεονταρίτης και ο Ιωσήφ Πλουσιαδηνός και άλλοι.
Η πολιτισμική μετάβαση της Κωνσταντινούπολης 1453
thumb|right|275x275px|Ο [[Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής παραχωρεί τα προνόμια του Πατριαρχείου στον Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο 1453 μ.Χ.]] Η δεύτερη πολιτισμική και θρησκευτική μετάβαση της πρώην ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας το 1453 καθόρισε εν καιρώ, για άλλη μια φορά την τύχη της Κρήτης. Είναι η σειρά του Χριστιανισμού που αντικατέστησε τις αρχαίες θρησκείες κατά την πρώτη οικουμενική σύνοδο, να αντικατασταθεί τώρα από το Ισλάμ σαν επίσημη θρησκεία του κράτους και η σειρά της ελληνιστικής επίσημης διαλέκτου που αντικατέστησε σταδιακά τα λατινικά, να αντικατασταθεί τώρα από την τουρκική γλώσσα.
Ο Γεώργιος Φραντζής στο χρονικό της άλωσης της Κωνσταντινούπολης δείχνει τους Κρήτες ως τους τελευταίους που εγκατέλειψαν τον αγώνα με αναγνώριση μάλιστα των προσπαθειών τους από τους Τούρκους.
Η Κρήτη μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης
Η Κρήτη είχε πάντα ιδιαίτερη σημασία για τη Βενετία και η σημασία της αυξήθηκε ακόμα περισσότερο καθώς οι Οθωμανοί άρχισαν να κατακτούν τις ενετικές κτήσεις στην ανατολική Μεσόγειο, σε μια σειρά συγκρούσεων που ξεκίνησαν μετά την Πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Η Κρήτη άρχισε σταδιακά να εμπλέκεται όλο και περισσότερο σε αυτές τις συγκρούσεις.
Η όξυνση της οθωμανικής απειλής συνέπεσε με μια περίοδο οικονομικής παρακμής της Ενετικής Δημοκρατίας, η οποία περιόρισε την ικανότητά της να ενισχύσει αποτελεσματικά την Κρήτη. Επιπλέον, οι εσωτερικές συγκρούσεις στο νησί, καθώς και η άρνηση της τοπικής αριστοκρατίας για μεταρρυθμίσεις, διόγκωναν το πρόβλημα. Η πτώση της Κωνσταντινούπολης επηρέασε ορισμένους κατοίκους του νησιού και ακολούθησε μια σειρά αντιβενετικών συνωμοσιών μικρής έκτασης. Η πρώτη ήταν μια εξέγερση σχεδιαζόμενη από τον Σήφη Βλαστό στο Ρέθυμνο, η οποία περιελάμβανε ακόμη και μια ψεύτικη επιστολή του τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα. Η συνωμοσία προδόθηκε στις βενετικές αρχές από τους ορθόδοξους ιερείς Ιωάννη Λιμά και Αντρέα Νίγκρο, με αντάλλαγμα χρήματα και προνόμια. 39 άτομα κατηγορήθηκαν για συμμετοχή, μεταξύ των οποίων πολλοί ορθόδοξοι ιερείς. Τον Νοέμβριο του 1454, ως τιμωρία, οι αρχές απαγόρευσαν τη χειροτονία ορθοδόξων ιερέων για πέντε χρόνια. Μια άλλη συνωμοσία προδόθηκε το 1460, κάνοντας τους Βενετούς να ξεκινήσουν διώξεις κατά ντόπιων άλλα και προσφύγων από την ηπειρωτική Ελλάδα. Ο πρωτόπαπας του Ρεθύμνου, Πέτρος Τζανγκαρόπουλος, ήταν ένας από τους ηγέτες της συνωμοσίας. Αν και η συνωμοτική δραστηριότητα υποχώρησε σταδιακά, οι αρχές παρέμειναν νευρικές. Το 1463, επιτράπηκε στον οικισμό του οροπεδίου του Λασιθίου να παράγει σιτηρά για να αντιμετωπιστεί ο λιμός, όμως αμέσως μόλις πέρασε ο άμεσος κίνδυνος το 1471, απαγορεύθηκε ξανά και παρέμεινε έτσι μέχρι τις αρχές του 16ου αιώνα.
Το 1471, κατά τον Πρώτο Βενετοτουρκικό Πόλεμο, ο οθωμανικός στόλος λεηλατούσε τις ανατολικές επαρχίες του νησιού γύρω από τη Σητεία. Κατά τον Τρίτο Βενετοτουρκικό Πόλεμο (1537-1540), οι Οθωμανοί ζήτησαν την αναγνώριση της κυριαρχίας του σουλτάνου στην Κρήτη και την καταβολή ετήσιου φόρου υποτέλειας, αξιώσεις οι οποίες αγνοήθηκαν.
Τον Ιούνιο του 1538, ο Οθωμανός ναύαρχος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα κατέλαβε τον Μυλοπόταμο, τον Αποκόρωνα και την Κεραμία, πολιόρκησε τα Χανιά χωρίς επιτυχία και έπειτα κατευθύνθηκε στο Ρέθυμνο και τον Χάνδακα. Ήταν μόνο η έκκληση βοήθειας των βενετικών αρχών προς τον τοπικό πληθυσμό που έσωσε το κάστρο, προσφέροντας αμνηστίες και φορολογικές απαλλαγές. Οι αδελφοί Καλλέργη, Αντώνης και Μαθιός, χρησιμοποίησαν την περιουσία τους για να στρατολογήσουν άντρες και να ενισχύσουν τις οχυρώσεις του νησιού. Εντωμεταξύ, οι Τούρκοι είχαν καταστρέψει την περιοχή γύρω από το Φόδελε και τα οχυρά του Μιράμπελλου, της Σητείας και του Παλαιόκαστρου. Οι οθωμανικές επιδρομές επανήλθαν το 1539, όταν το Σέλινο παραδόθηκε από τους κατοίκους του και η βενετική φρουρά αιχμαλωτίστηκε. Το φρούριο της Ιεράπετρας επίσης έπεσε, αλλά η Κίσαμος αντιστάθηκε με επιτυχία.
Το 1571, κατά τη διάρκεια του πολέμου για την Κύπρο, ο Κιλίτζ Αλή Πασάς κατέλαβε για λίγο το Ρέθυμνο και επέδραμε στο νησί, οδηγώντας σε εκτεταμένο λιμό. Κάποιοι κάτοικοι του νησιού επιχείρησαν ακόμα και να έλθουν σε συμφωνία με τους Τούρκους, oμως η παρέμβαση του Κρητικού ευγενούς Ματθαίου Καλλέργη κατάφερε να ηρεμήσει τα πνεύματα και να αποκαταστήσει την τάξη. Δύο χρόνια αργότερα, το 1573, η περιοχή γύρω από τα Χανιά λεηλατήθηκε ξανά από τους Οθωμανούς.
Η ενδοχώρα της Κρήτης στα τελη το 16ου αιωνα δεσπόζεται από οικογένειες -φατρίες όπως των Πάτερων, των Παπαδόπουλων και των Μουσούρων που λυμαίνονταν τα ορεινά, δημιουργώντας μια αφόρητη κατάσταση, όπως φαίνεται από τις εκλύσεις βοήθειας τον ντόπιων κατοίκων προς τη Βενετία αλλά και από ριζίτικα τραγούδια εκείνης της εποχής.
Ο Βενετός προβλεπτής Τζάκομο Φοσκαρίνι σε έκθεση του το 1579 αναφέρεται στην κατάληξη των παλαιών Βενετών εποίκων στην ενδοχώρα της Κρήτης.
Ο μεγάλος Κρητικός πόλεμος 1645
thumb|left|350px|Χάρτης της Κρήτης της εποχής της Αναγέννησης κατασκευασμένος με περίπλου. Αναγράφονται εκατοντάδες τοπωνύμια μεταξύ των οποίων και η κορυφή [[Ψηλορείτης|Ίδη ως IDA στο κέντρο του χάρτη.]] Στις 22 Ιουνίου του 1645 το οθωμανικό κράτος ξεκινά τον πέμπτο σε σειρά πόλεμο εναντίον της δημοκρατίας της Βενετίας με την αποβίβαση ενός τεράστιου στρατεύματος στα Χανιά. Έως το 1669 θα πέσουν νεκροί στην κρητική ύπαιθρο 70.000 αμυνόμενοι από την προέλαση του οθωμανικού στρατού, στην πλειοψηφία άμαχος πληθυσμός της Κρήτης. Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, πολλοί κληρικοί και λόγιοι από την πόλη πέρασαν ή εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη, όπως Ιανός Λάσκαρης, Μιχαήλος Αποστόλης, η οικογένεια των Πατελλάρων και άλλοι. Η δημοκρατία της Βενετίας από το 1453 είχε απαγορέψει στον υψηλόβαθμο ορθόδοξο κλήρο να ασκεί καθήκοντα στην Κρήτη, επέτρεπε όμως στον χαμηλόβαθμο κλήρο να τηρεί τα μυστήρια μεγάλου μέρους Κρητών.
Το 1646 με την κατάληψη του Ρεθύμνου από τους Οθωμανούς και ενώ ο πόλεμος μαίνονταν έξω από τα τείχη του Χάνδακα, ο Νεόφυτος Πατελλάρος, ο πρώτος ορθόδοξος μητροπολίτης Κρήτης αναλάμβανε καθήκοντα υπό την προστασία των Τούρκων και ο χαμηλόβαθμος ορθόδοξος κλήρος της Κρήτης λάμβανε 30 χρόνια απαλλαγή από τον κεφαλικό φόρο των άπιστων (Jizya) από την οθωμανική αρχή, σαν ανταμοιβή για τις υπηρεσίες που προσέφερε στην αυτοκρατορία, αποτρέποντας μεγάλη μερίδα Κρητών να λάβει μέρος στο πόλεμο με τους δυτικούς συμμάχους. Σύγχρονοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι αν η στάση των Κρητών ήταν μαζικά υπέρ των δυτικών, η έκβαση του πολέμου θα ήταν πολύ διαφορετική, δεδομένου ότι τα οθωμανικά στρατεύματα πολλές φορές κατά την εκστρατεία στην Κρήτη βρέθηκαν σε οριακό σημείο, όμως δεν αντιμετώπισαν σημαντική αντίσταση εκτός των φρουρίων.
Ωστόσο υπήρξαν και περιπτώσεις που διασώζει το ενετικό αρχείο, όπου χαμηλόβαθμος ορθόδοξος κλήρος αρνήθηκε την εύνοια των Τούρκων. Όπως ο Χανιώτης αγιογράφος Φιλόθεος Σκούφος και οι 34 μοναχοί υπό την καθοδήγηση του που έλαβαν μέρος στην υπεράσπιση της πόλης των Χανίων κατά την πρώτη απόβαση των Τούρκων στην Κρήτη. Μη έχοντας θέση μετά τη μάχη στο νέο καθεστώς κατέφυγε στη Βενετία.
Η δεύτερη άλωση του Χάνδακα 1669
thumb|400px|Απεικόνιση του Χάνδακα από το Civitates Orbis Terrarum (1617), Ο Άτλας των πόλεων του κόσμου των Georg Braun και Franz Hogenberg. Μετά την πτώση του Χάνδακα το Σεπτέμβριο 1669 ξεκινά μια σκοτεινή περίοδος γεμάτη αναταραχές για την Κρήτη. Ενώ στον δυτικό κόσμο την Αναγέννηση ακολούθησε ο Διαφωτισμός, στην Κρήτη την αναγέννηση ακολούθησε ξανά ο Μεσαίωνας για σχεδόν δυο αιώνες.
Η ύπαρξη του φρουρίου του Χάνδακα είναι ένας από τους λόγους που οι Οθωμανοί δεν επιτέθηκαν στην Κρήτη νωρίτερα από το 1644 και δεν μετέφεραν πληθυσμούς στο νησί μετά την πτώση του το 1669. Ο Χάνδακας ήταν το ισχυρότερο φρούριο της Μεσόγειου της εποχής του, επέτρεπε να ελέγχεται το νησί της Κρήτης διατηρώντας ελάχιστα στρατεύματα, καθώς σε περίπτωση απειλής θα μπορούσε να αντέξει αρκετά έως ότου φτάσουν ενισχύσεις. Χαρακτηριστικό είναι ότι για να πέσει το φρούριο του Χάνδακα μετά την τελευταία ανακατασκευή των Ενετών, χρειάστηκε μια Οθωμανική Αυτοκρατορία στην απόλυτη ακμή της, 25 χρόνια προσπαθειών και χιλιάδες νεκρούς. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία μέτρησε 70,000 χιλιάδες νεκρούς στρατιώτες συνολικά στον κρητικό πόλεμο του 1645-1669, μεγάλο μέρος των οποίων έπεσε έξω από τα τείχη του Χάνδακα.
Το νησί της Κρήτης από την κατάκτηση του ήταν η χειρότερα κυβερνούμενη επαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Την εξουσία κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ασκούσαν οι λεγόμενοι τουρκοκρήτες. Ήταν κρητικής καταγωγής και ομιλητές στις περισσότερες περιπτώσεις μόνο της κρητικής διαλέκτου που ασπάστηκαν το Ισλάμ για οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους αλλά κυρίως εξαιτίας του ρόλου που έπαιξε η Ορθόδοξη Εκκλησία κατά το μεγάλο Κρητικό Πόλεμο. Αναφέρονται ως ασεβείς πιστοί του Ισλάμ και δυνάστες των χριστιανών, συχνά αυτόμολοι και σε διένεξη με την Πύλη. Ο μουσουλμανισμός επιφανειακός ή μη, έφτασε σε κάποια περίοδο ακόμα και το 47% του συνολικού πληθυσμού του νησιού. Ο γάλλος περιηγητής Ζοζέφ Πιτόν ντε Τουρνεφόρ και ο Άγγλος περιηγητής Ρίτσαρντ Πόκοκ που επισκέφθηκαν την Κρήτη τον πρώτο αιώνα της Τουρκοκρατίας αναφέρουν χαρακτηριστικά:
Κρητική επανάσταση 1770
μικρογραφία|Ρωσοτουρκικός πόλεμος (1768–1774) Το 1770 σημειώθηκε στα Σφακιά η πρώτη μεγάλη επανάσταση κατά των Οθωμανών έναν αιώνα μετά την πτώση του Χάνδακα, ήταν μέρος του Ρωσοτουρκικού Πόλεμου του 1768–1774, γεγονότα γνωστά και ως Ορλοφικά.
Ολόκληρο το 1769 και ως την Άνοιξη του 1770 ο Δασκαλογιάννης προετοίμαζε την επανάσταση στα Σφακιά. Οι Σφακιανοί αρνήθηκαν την καταβολή του κεφαλικού φόρου και το Πάσχα του 1770 ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες. Οι επαναστάτες δεν ξεπερνούσαν τους 2000 άνδρες. Προσέβαλλαν πρώτα τις κοντινές επαρχίες της Κυδωνίας, Αποκορώνου και αγίου Βασιλείου με επιτυχία. Η αντίδραση όμως των Οθωμανών ήταν άμεση με αποστολή 15000 ανδρών στις παρυφές των Σφακίων τον Μάιο του 1770. Οι προσπάθειες των Οθωμανών για συμβιβασμό και παράδοση των επαναστατών απέτυχαν και μετά την πρώτη μεγάλη μάχη στην Κράπη οι επαναστάτες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στις βουνοκορφές αμυνόμενοι ολόκληρο το θέρος και το φθινόπωρο του 1770. Το χειμώνα του 1770 ήταν φανερό πια ότι οι Ρώσοι δεν πρόκειται να συνδράμουν την επανάσταση και έτσι οι επαναστάτες προχώρησαν σε συμβιβασμό και παράδοση του Δασκαλογιάννη. .
Οι επαναστάσεις στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα που σημειώθηκαν παράλληλα, έχοντας μικρή υποστήριξη από τους Ρώσους τελικά καταπνίγηκαν από Αλβανούς μισθοφόρους.
Η Περίοδος της Γραμβούσας
Κρήτες που συμμετείχαν στην Επανάσταση του Μοριά το 1821 επέστρεψαν στην Κρήτη το καλοκαίρι του 1825, όπου η επανάσταση που είχε ξεκινήσει παράλληλα, είχε σχεδόν κατασταλεί, καθώς οι συνθήκες στην Κρήτη ήταν πολύ διαφορετικές από ότι στην Πελοπόννησο, κυρίως λόγω των εξαιρετικά οχυρών ενετικών θέσεων που κατείχαν τώρα οι Τούρκοι.
Με επικεφαλής τον Δημήτριο Καλλέργη και τον Εμμανουήλ Αντωνιάδη κατέλαβαν το παλιό ενετικό φρούριο της Γραμβούσας στις 9 Αυγούστου του 1825, το όποιο κατείχαν οι Τούρκοι από το 1715. Οι προσπάθειες των Τούρκων να ανακτήσουν το οχυρό απέτυχαν και έτσι άρχισε στην Κρήτη η λεγόμενη περίοδος της Γραμβούσας. Οι επαναστάτες ίδρυσαν οικισμό με μεγάλη προσέλευση από την Κρήτη, έκτισαν σχολείο και οργάνωσαν το ‘’Κρητικό Συμβούλιο’’ που αποτελούσε την επίσημη επαναστατική αρχή της Κρήτης και επιδόθηκαν σε ανταρτοπόλεμο κατά των Τούρκων. Την ίδια εποχή δρούσε στο Κρητικό Πέλαγος και ο Μιχαήλ Κόρακας με 3 πειρατικά πλοία και ορμητήριο την Κάρπαθο.
Το 1828 ο Ιωάννης Καποδίστριας φτάνει στα Επτάνησα για να αναλάβει την αρχηγία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Μια από τις πρώτες ενέργειες του την ίδια χρονιά, ήταν να στείλει στόλο υπό τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο εναντίον του φρουρίου της Γραμβούσας μετά από υποδείξεις των Άγγλων, που ήθελαν την Κρήτη αναπόσπαστο μέρος της φίλης και συμμάχου Τουρκίας. Με πρόσχημα την καταστολή της πειρατείας κατέστρεψαν τα κρητικά πλοία, κατέλαβαν το φρούριο και διέλυσαν τον οικισμό και μαζί τον πυρήνα της επανάστασης στην Κρήτη προσωρινά.
Κρητική επανάσταση 1866
Η επανάσταση του 1866 ήταν η σημαντικότερη από μια σειρά επαναστάσεων του 19ου αιώνα όπου η Οθωμανική Αυτοκρατορία απώλεσε τον έλεγχο στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού, και φέρνει την Κρήτη σε μια περίοδο ανομίας που προδίκασε την ανεξαρτησία. Η ανατίναξη της μονής Αρκαδίου όπου σκοτώθηκαν πάνω από 700 άμαχοι, προκάλεσε το διεθνές αίσθημα και εθελοντές από την Ιταλία τη Σερβία και την Ουγγαρία έφτασαν στο νησί το 1866. Από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ήρθε ουσιαστική βοήθεια σε χρήματα και εξοπλισμό, ενώ το νεοελληνικό κράτος εξέφρασε τη συμπάθεια του στον αγώνα.
Κρητική Πολιτεία
Η Κρητική Πολιτεία είναι το κράτος που δημιουργήθηκε μετά την επέμβαση της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Ρωσίας, στην Κρήτη το 1898 αποσπώντας το νησί από την παραπαίουσα τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία με την αιτιολογία ότι δεν μπορούσε πλέον να διατηρήσει τον έλεγχο. Η Κρητική Πολιτεία διήρκησε 15 χρόνια έως ένωση της με την Ελληνική Δημοκρατία το 1913. Η Εξέγερση της Θερίσου το 1905 εναντίον του πρίγκιπα Γεωργίου της Ελλάδας ο οποίος ασκούσε εξουσία στο νησί, ανέδειξε τον σημαντικότερο πολιτικό της Κρητικής Πολιτείας, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος μετά την ένωση αναδείχτηκε 7 φορές πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας. Επί αρχηγίας του η Ελληνική Δημοκρατία έφτασε στη μεγαλύτερη εδαφική έκταση στην ιστορία της, όμως μεγάλο μέρος της χάθηκε μετά την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920. Παρ' όλα αυτά η μισή και πλέον από τη συνολική έκταση της σημερινής Ελληνικής Δημοκρατίας προσαρτήθηκε επί αρχηγίας του.
Η Κρητική Χωροφυλακή (1907) ήταν το στρατιωτικό σώμα της Κρητικής Πολιτείας, το όποιο ήταν επιφορτισμένο εκτός από την άμυνα του νησιού και με την αστυνόμευση των πόλεων, ενώ είχε και ρόλο εκστρατευτικού σώματος. Έλαβε μέρος μεταξύ άλλων στους Βαλκανικούς Πολέμους και στο Κίνημα Εθνικής Αμύνης του Ελευθερίου Βενιζέλου.
Ένωση
Μετά τη λήξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου το Μάιο του 1913, η Κρήτη ενώθηκε με την Ελλάδα με τη Συνθήκη του Λονδίνου. Η ένωση έγινε με επίσημη τελετή στο φρούριο Φιρκά των Χανίων την 1 Δεκεμβρίου 1913.
Εγκατάσταση Μικρασιατών
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922, εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη πολλές οικογένειες Ελλήνων Μικρασιατών. Κατά την επακόλουθη ανταλλαγή πληθυσμών, με βάση τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, οι Τούρκοι που κατοικούσαν στην Κρήτη, περίπου 33.000, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί και Έλληνες Μικρασιάτες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στο νησί, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της Κρήτης να καταστεί εθνικά και θρησκευτικά ομογενής. Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες εμπλούτισαν τον τοπικό πολιτισμό και την οικονομία και δημιούργησαν συνοικισμούς που φέρουν τα ονόματα των πόλεων της Μικράς Ασίας από όπου προήλθαν, όπως Νέες Κλαζομενές, Νέα Αλικαρνασσός, Νέα Βρύουλα, Νέα Αλάτσατα.
Η μάχη της Κρήτης
Η μάχη της Κρήτης διεξήχθη το Μάιο του 1941, στα πλαίσια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ στρατευμάτων των Συμμάχων, Βρετανών, Ελλήνων, Αυστραλών, Νεοζηλανδών, και δυνάμεων του Άξονα. Η μάχη έληξε με κατάκτηση του νησιού από τους Γερμανούς με βαρύ όμως τίμημα. Χαρακτηριστικές είναι αναφορές μεσήλικων Κρητών να πολεμούν άοπλοι με ραβδιά τους εισβολείς, καθώς ο ελληνικός στρατιωτικός σχηματισμός που αρχικά είχε την ευθύνη της άμυνας του νησιού, η 5η Μεραρχία Πεζικού, δύναμης 22.000 ανδρών, είχε μεταφερθεί από τα μέσα Νοεμβρίου 1940 στην ηπειρωτική Ελλάδα για να πάρει μέρος στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμος.
Πηγές
Κατηγορία:Ιστορία της Κρήτης Κατηγορία:Πολιτισμός της Κρήτης
Πρωθυπουργός του Βανουάτου
Ο Πρωθυπουργός του Βανουάτου είναι ο αρχηγός της κυβέρνησης της Δημοκρατίας του Βανουάτου. Το αξίωμα θεσπίστηκε με το σύνταγμα του Βανουάτου έπειτα από την ανεξαρτησία της χώρας, το 1980. Πρώτος πρωθυπουργός διετέλεσε ο "πατέρας" της ανεξαρτησίας, Ουόλτερ Λίνι. Μερικές φορές η θέση θεωρείται ως συνέχεια του αξιώματος του Επικεφαλής υπουργού, που υπήρχε κατά την περίοδο πριν την ανεξαρτησία. Με βάση το σύνταγμα, ο Πρωθυπουργός πρέπει να είναι εκλεγμένο μέλος του Κοινοβουλίου, το οποίο επίσης εκλέγει τον πρωθυπουργό στο αξίωμά του.
Ο πρωθυπουργός διορίζει ή παύει άμεσα τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου.
Σκάλα Κεφαλονιάς
Η Σκάλα είναι ένα παραθαλάσσιο χωριό στη νοτιοανατολική άκρη της Κεφαλονιάς, 37 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Αργοστόλι του νησιού και 12 χιλιόμετρα από τον Πόρο. Ως το μεγαλύτερο θέρετρο στο νότιο τμήμα της Κεφαλλονιάς, η Σκάλα γίνεται πόλος έλξης για μεγάλο αριθμό τουριστών κάθε καλοκαίρι. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, η Σκάλα έχει 760 κατοίκους. Ο μόνιμος πληθυσμός της Σκάλας ήταν το 2001 530 κάτοικοι.
Η παραλία της Σκάλας βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό και ανήκει στον δήμο Ελειού Πρόννων. Τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει έντονη τουριστική ανάπτυξη και την καλοκαιρινή περίοδο προσελκύει πολλούς επισκέπτες. Πρόκειται για μια μεγάλη παραλία, με μήκος πάνω από 5 χλμ., χοντρή άμμο και καθαρά νερά. Είναι από τις πιο πολυσύχναστες παραλίες της Κεφαλονιάς.
Στην παραλία μπορείτε να φτάσετε κατεβαίνοντας τα σκαλοπάτια που βρίσκονται στην κεντρική πλατεία του χωριού. Κατά μήκος της παραλίας υπάρχουν πολλές καφετέριες, ταβέρνες και εστιατόρια. Η παραλία της Σκάλας έχει επίσης βραβευτεί με Γαλάζια σημαία.
Το σύγχρονο χωριό χτίστηκε το 1956, μετά τον ισχυρό σεισμό του 1953, αφού το παλιότερο χωριό, που έστεκε λίγο πιο πέρα, καταστράφηκε ολοσχερώς, με 37 από τους κατοίκους του να χάνουν τη ζωή τους.
Αρχαιολογικά ευρήματα
μικρογραφία|αριστερά|Η Ρωμαϊκή Βίλα στη Σκάλα Στην Σκάλα βρέθηκαν ύστερα από ανασκαφές του Β. Καλλιπολίτη το 1957, ερείπια μιας Ρωμαϊκής Έπαυλης όπου ανήκε σε εύπορο Ρωμαίο και περιλάμβανε στο κτίσμα και ρωμαϊκά λουτρά. Η έπαυλη αποτελείται από τέσσερα δωμάτια τα οποία έχουν ψηφιδωτά δάπεδα του 3ου μ.Χ αιώνα.
Κοντά στο παλιό χωριό βρίσκεται ναός του Απόλλωνα που χρονολογείται από τον 5ο αιώνα προ Χριστού. μικρογραφία|Η παραλία της Σκάλας
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Χωριά της Κεφαλονιάς Κατηγορία:Δήμος Κεφαλονιάς
Έβο Μοράλες
Γεννημένος σε οικογένεια αγροτών της φυλής Αϊμάρα στο Ισαγιάουι (Isallawi) της Ορικόνα, ο Μοράλες, αφού περάτωσε τις εγκύκλιες σπουδές του και ολοκλήρωσε την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, εγκαταστάθηκε στην περιφέρεια Τσαπάρε. Ασχολήθηκε με την καλλιέργεια του φυτού της Κόκας και σύντομα έγινε γνωστός στις τάξεις του συνδικαλιστικού κινήματος των καλλιεργητών της κόκας. Ως συνδικαλιστής εναντιώθηκε στην προσπάθεια των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Βολιβίας να εξαλείψουν το φυτό της Κόκας ως μέρος του γενικότερου Πολέμου κατά των Ναρκωτικών, καταδικάζοντας αυτές τις προσπάθειες και χαρακτηρίζοντάς τες ως ιμπεριαλιστική βία κατά του πολιτισμού των Ιθαγενών των Άνδεων. Η ανάμειξή του σε αντικυβερνητικές δράσεις είχαν ως αποτέλεσμα να συλληφθεί αρκετές φορές. Ο Μοράλες εισήλθε στην κεντρική πολιτική σκηνή το 1995, ως ηγέτης της πολιτικής παράταξης «Κίνηση για τον Σοσιαλισμό» (MAS), και εξελέγη στο Κογκρέσο της Βολιβίας το 1997. Η εκστρατεία του επικεντρώθηκε σε ζητήματα που αφορούσαν κυρίως τις ομάδες των αυτόχθονων πληθυσμών και των φτωχών κοινωνικών στρωμάτων, υποστηρίζοντας τον αναδασμό της γης καθώς και αναδιανομή του πλούτου που προερχόταν από την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου. Σημαντική, επίσης, αναγνωρισιμότητα κέρδισε και από τον ρόλο που διαδραμάτισε στα γεγονότα που έμειναν γνωστά ως ο Πόλεμος του νερού στην Κοτσαμπάμπα και από τη διαμάχη που προκλήθηκε για το φυσικό αέριο. Το 2002 αποβλήθηκε από το Κογκρέσο λόγω της συμμετοχής του σε αντικυβερνητικές ενέργειες και τον ίδιο χρόνο στις προεδρικές εκλογές αναδείχθηκε δεύτερος.
Με την εκλογή του ως Προέδρου της Βολιβίας, το 2005, ο Μοράλες αύξησε τη φορολόγηση στη βιομηχανία υδρογονάνθρακα προκειμένου να υποστηρίξει το πρόγραμμα δημοσίων δαπανών και έδωσε έμφαση στην καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, της φτώχειας, του ρατσισμού και το σεξισμού. Σθεναρός πολέμιος του νεοφιλελευθερισμού, η κυβέρνηση του Μοράλες ακολούθησε μεικτή οικονομική πολιτική, μείωσε την εξάρτηση της Βολιβίας από την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πετυχαίνοντας σημαντική οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα μείωσε την επιρροή από τις ΗΠΑ και καλλιέργησε σχέσεις με τις αριστερές κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής - ειδικά με αυτές του Ούγκο Τσάβες της Βενεζουέλας και του Φιντέλ Κάστρο της Κούβας- υπογράφοντας την ένταξη της Βολιβίας στη Βολιβαριανή Συμμαχία των Λαών της Αμερικής (ALBA). Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του αντιτάχθηκε σθεναρά στις αυτονομιστικές τάσεις των ανατολικών περιφερειών της Βολιβίας, οι οποίες υποστηρίζονταν από τη Δεξιά, κέρδισε στο δημοψήφισμα του 2008 σχετικά με την παραμονή του ή όχι στην προεδρία της χώρας και πέτυχε την ψήφιση νέου συντάγματος. Στις εκλογικές αναμετρήσεις του 2009 και 2014 επανεξελέγη πρόεδρος της χώρας, αν και η δημοφιλία του μειώθηκε λόγω των προσπαθειών του να καταργήσει το όριο των δύο προεδρικών θητειών. Μετά τη διενέργεια των προεδρικών εκλογών του 2019, το αποτέλεσμα των οποίων αμφισβητήθηκε, ο Μοράλες παραιτήθηκε ύστερα από απαίτηση του στρατού, και διέφυγε, αφού εξασφάλισε πολιτικό άσυλο, στο Μεξικό και εν συνεχεία στην Αργεντινή.
Μία μέρα μετά την ορκωμοσία του νέου προέδρου, Λουίς Άρσε, στις 9 Νοεμβρίου 2020, ο Μοράλες επέστρεψε στη Βολιβία μετά από παραμονή έντεκα μηνών στο εξωτερικό.
Παιδικά χρόνια, εκπαίδευση και στρατιωτική θητεία
Γεννήθηκε στο χωριό Ισαγιάουι (Isallawi) στην Ορικόνα, που διοικητικά ανήκει στην περιφέρεια του Ορούρο, στις 26 Οκτωβρίου του 1959 από τον Διονύσιο Μοραλες Τσοκε και τη Μαρία Αιμα Μαμανι, οι οποίοι ανήκαν στη φυλή των Αϊμάρα. Έχει άλλα δύο αδέλφια. Στο πλαίσιο της παράδοσης των Αϊμάρα, ο πατέρας του μετά τη γέννησή του έθαψε τον πλακούντα σε ένα μέρος ειδικά επιλεγμένο για την περίσταση. Μεγάλωσε σε ένα τυπικό πλίνθινο σπίτι μιλώντας τη γλώσσα των Αϊμάρα, αν και αργότερα -όταν θα έχει γίνει πια πρόεδρος- κάποιοι θα σχολιάσουν ότι δεν μιλάει άπταιστα τα αϊμάρα.
Οι γονείς του Μοράλες ήταν αγρότες. Σε νεαρή ηλικία άρχισε και ο ίδιος να συμμετέχει στις οικογενειακές δουλειές βοηθώντας στα χωράφια και βοσκώντας τα πρόβατα και τα λάμα. Στην ηλικία των έξι ετών έμεινε για έξι μήνες μαζί με τον πατέρα και την αδελφή του στην Αργεντινή. Εκεί ο πατέρας του εργάστηκε σε φυτεία ζαχαροκάλαμου, ενώ ο Έβο πουλούσε παγωτά παρακολουθώντας παράλληλα μαθήματα σε ισπανόφωνο σχολείο. Ως παιδί, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, επισκεπτόταν μαζί με τον πατέρα του και τα λάμα τους την περιοχή της Κοτσαμπάμπα, όπου μετέβαιναν με τα πόδια -σε ένα ταξίδι που διαρκούσε μέχρι και δύο εβδομάδες- προκειμένου να ανταλλάξουν αλάτι και πατάτες για καλαμπόκι και φύλλα κόκας. Λάτρης του ποδοσφαίρου, οργάνωσε στην ηλικία των δεκατριών ετών ομάδα ποδοσφαίρου με τον ίδιο ως αρχηγό. Μέσα σε δύο χρόνια, εκλέχτηκε προπονητής της ποδοσφαιρικής ομάδας για όλη την περιοχή, γεγονός που τον βοήθησε να εξελίξει από νωρίς τις ηγετικές του ικανότητες.
Αφού ολοκλήρωσε το δημοτικό σχολείο, ο Μοράλες παρακολούθησε μαθήματα στον Αγροτικό Ανθρωπιστικό Τεχνικό Ινστιτούτο της Ορινόκα χωρίς, όμως, να ολοκληρώσει το τελευταίο έτος των σπουδών του. Εν συνεχεία οι γονείς του τον έστειλαν στο Ορούρο προκειμένου σπουδάσει εκεί. Αν και οι ακαδημαϊκές του επιδόσεις δεν ήταν ιδιαίτερα καλές, κατόρθωσε να ολοκληρώσει την παρακολούθηση των μαθημάτων και να δώσει τις απαραίτητες εξετάσεις, χωρίς ωστόσο να λάβει πτυχίο. Παράλληλα εργάστηκε ως χτίστης, φούρναρης και τρομπετίστας για τη Royal Imperial Band. Η τελευταία του θέση του έδωσε την ευκαιρία να ταξιδέψει εντός της επικράτειας της Βολιβίας. Την περίοδο 1977 - 1978 πραγματοποίησε την υποχρεωτική του θητεία στο στρατό. Αρχικά υπηρέτησε τη θητεία του στην Κοτσαμπάμπα, και έπειτα μετατέθηκε στη Λα Παζ, όπου υπηρέτησε στο 4ο Σύνταγμα Ιππικού και στο Προεδρικό Μέγαρο.
Πρώιμη συνδικαλιστική δράση (Κοκαλέρο)
Μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του θητείας, ο Μοράλες επέστρεψε στην οικογένεια του, η οποία εν τω μεταξύ είχε εγκατασταθεί στα πεδινά της Κοτσαμπάμπα κατορθώνοντας με αυτόν τον τρόπο να διασωθεί από τον κυκλώνα "El Nino" που είχε πλήξει τους αγρότες στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Εγκατεστημένοι στο χωριό Βίγια 14ης Σεπτεμβρίου στην επαρχία του Ελ Τσαπάρε και χρησιμοποιώντας ένα δάνειο από τον θείο του Μοράλες, η οικογένεια του έχει αγοράσει ένα χωράφι, όπου καλλιεργούσε ρύζι, πορτοκάλια, παπάγια, μπανάνες, γκρέιπφρουτ και φύλλα κόκας. Εκεί ο Μοράλες άρχισε να μαθαίνει την τοπική γλώσσα των Κέτσουα. Η άφιξη της οικογένειας Μοράλες ήταν μέρος ενός ευρύτερου μεταναστευτικού ρεύματος που παρατηρήθηκε εκείνη την εποχή. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι το 1981 ο πληθυσμός της επαρχίας Ελ Τσαπάρε ήταν 40.000 ενώ μέχρι το 1988 είχε αυξηθεί στους 215.000 κατοίκους. Οι περισσότεροι από αυτούς ήλπιζαν ότι θα μπορούσαν να ζήσουν αξιοπρεπώς καλλιεργώντας φύλλα κόκας, αφενός γιατί η τιμή αυτών παρουσίαζε σταθερά αυξητική πορεία, αφετέρου γιατί μπορούσαν να καλλιεργηθούν μέχρι και τέσσερις φορές τον χρόνο. Το ίδιο διάστημα ο Μοράλες εντάχθηκε στην τοπική ποδοσφαιρική ομάδα, προτού ιδρύσει δική του με την ονομασία «Νέος Ορίζοντας».
Στο Ελ Τσαπάρε, ο Μοράλες εντάχθηκε στο εργατικό συνδικάτο των Κοκαλέρος, στο οποίο ορίστηκε υπεύθυνος αθλητισμού. Την περίοδο εκείνη συνέβη ένα περιστατικό που φαίνεται να καθόρισε τον ίδιο: το 1981 στρατιώτες ξυλοκόπησαν και εν συνεχεία έκαψαν μέχρι θανάτου έναν καλλιεργητή κόκας με την κατηγορία της διακίνησης κοκαΐνης. Την περίοδο 1982 - 1983 διετέλεσε γενικός γραμματέας του τοπικού συνδικάτου Σαν Φρανσίσκο. Το 1983, με αφορμή τον θάνατο του πατέρα του, αποχώρησε προσωρινά από το συνδικάτο προκειμένου να ρυθμίσει οικογενειακά θέματα.
Την ίδια εποχή η βολιβιανή κυβέρνηση, ύστερα από πιέσεις της αμερικάνικης κυβέρνησης, η οποία είχε κηρύξει τον λεγόμενο «πόλεμο των ναρκωτικών», έστειλε στρατιώτες προκειμένου να ξεριζώσουν τις καλλιέργειες κόκας. Σε πολλές περιπτώσεις οι βολιβιανές δυνάμεις έκαιγαν τις φυτείες και ξυλοκοπούσαν τους αγρότες που διαμαρτύρονταν. Οργισμένος από αυτές τις εξελίξεις, ο Μοράλες επέστρεψε στο συνδικάτο των κοκαλέρος. Όπως και πολλοί άλλοι αρνήθηκε την αποζημίωση των 2.500 δολαρίων που προσφέρθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση για κάθε τέσσερα στρέμματα που ξεριζώθηκαν. Βαθιά συνδεδεμένοι με τη βολιβιανή κουλτούρα, οι αγρότες διατηρούσαν μια αρχέγονη σχέση με το φυτό της Κόκας, η οποία εκτός των άλλων αποτελούσε γι' αυτούς και ένα από τα μέσα διαβίωσής τους. Επιπλέον γι' αυτούς ήταν ζήτημα εθνικής κυριαρχίας αντιμετωπίζοντας την επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών ως πράξη ιμπεριαλιστική. Έτσι, άλλωστε, εξηγείται και το σύνθημα που συνήθιζαν να φωνάζουν κατά τις διαδηλώσεις τους: «Να ζήσει η Κόκα. Θάνατος στους Γιάνκις» ("Causachun coca! Wañuchun yanquis!")..
Γενικός Γραμματέας της Συνδικάτου των Κοκαλέρος: 1984–94
Από το 1984 έως το 1985 ο Μοράλες υπηρέτησε ως Γραμματέας πρακτικών και το 1985 έγινε Γενικός Γραμματέας του κινήματος. Από το 1984 έως και το 1991 τα συνδικάτα συμμετείχαν σε μια σειρά διαμαρτυριών ενάντια στο υποχρεωτικό ξερίζωμα της κόκας καταλαμβάνοντας τοπικά κυβερνητικά κτίρια, κλείνοντας τους δρόμους, κηρύσσοντας απεργίες πείνας και οργανώνοντας μαζικές πορείες και διαδηλώσεις. Ο ίδιος ο Μοράλες συμμετείχε προσωπικά σε πολλές από αυτές τις ενέργειες ενώ το 1984 ήταν παρών όταν κατά το κλείσιμο ενός δρόμου δολοφονήθηκαν τρεις αγρότες. Το 1988 ο Μοράλες εξελέγη στη θέση του εκτελεστικού γραμματέα της Ένωσης των Τροπικών. Το 1989 έβγαλε λόγο στην επέτειο για τον έναν χρόνο από τη δολοφονία έντεκα καλλιεργητών κόκας από στελέχη της αστυνομίας (Unidad Móvil Policial para Áreas Rurales – UMOPAR). Την επόμενη ημέρα ο Μοράλες ξυλοκοπήθηκε από στελέχη του ίδιου σώματος, οι οποίοι τον άφησαν αιμόφυρτο σε ορεινή περιοχή προκειμένου να πεθάνει. Διασώθηκε, όμως, από μέλη της συνδικαλιστικής ένωσής του. Για να αντιμετωπίσει αυτού του είδους τη βία, ο Μοράλες κατέληξε στο συμπέρασμα ότι έπρεπε να οργανώσουν ανταρτοπόλεμο κατά της κυβέρνησης, αν και σύντομα μετέβαλε άποψη υποστηρίζοντας ότι έπρεπε να διεκδικήσουν την αλλαγή μέσω της συμμετοχής τους στην εκλογική διαδικασία. Το 1992 πραγματοποίησε διεθνή ταξίδια στην Κούβα και τον Καναδά για να καταστήσει γνωστό τον σκοπό των Κοκαλέρος. Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού πληροφορήθηκε για τον θάνατο της μητέρας του.
Ο Μοράλες παρουσίασε τους καλλιεργητές κόκας ως θύματα της πλούσιας, αστικής ελίτ, η οποία είχε υποκύψει στις αμερικανικές πιέσεις υιοθετώντας νεοφιλελεύθερα οικονομικά μέτρα. Υποστήριζε, επίσης, ότι αυτές οι μεταρρυθμίσεις είχαν ως σκοπό την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής της πλειοψηφίας και κατ' επέκταση ότι το υπάρχον πολιτικό σύστημα όπως είχε διαμορφωθεί δεν αντικατόπτριζε την πραγματική βούληση της πλειοψηφίας. Η κατάσταση αυτή εκτραχύνθηκε μετά τις γενικές εκλογές του 1993, όταν το κεντρώο κόμμα κέρδισε τις εκλογές και ο Γκονζάλο Σάντσες ντε Λοσάδα εξελέγη Πρόεδρος της Βολιβίας. Ο τελευταίος υιοθέτησε την αρχή του δόγματος του σοκ εφαρμόζοντας ιδιωτικοποιήσεις κρατικών εταιρειών. Ο Σάντσες επίσης συμφώνησε με την αμερικανική δίωξη ναρκωτικών (DEA) να επαναφέρει την επιθετική πολιτική κατά των καλλιεργητών της κόκας υποσχόμενος να ξεριζώσει περίπου 50.000 στρέμματα με καλλιέργειες κόκας μέχρι τον Μάρτιο του 1994 με αντάλλαγμα οικονομική βοήθεια είκοσι εκατομμυρίων δολαρίων, κάτι που ο Μοράλες ισχυρίστηκε ότι ήταν ενάντια στο συμφέρον των καλλιεργητών κόκας.
Τον Αύγουστο του 1994 ο Μοράλες συνελήφθη. Δημοσιογράφοι που ήταν αυτόπτες μάρτυρες κατά τη στιγμή της σύλληψής του ανέφεραν ότι έγινε αποδέκτης ρατσιστικών σχολίων και ότι ξυλοκοπήθηκε. Οδηγήθηκε στη φυλακή με την κατηγορία της ανταρσίας, όπου και ξεκίνησε απεργία πείνας. Την επόμενη ημέρα τρεις χιλιάδες αγρότες ξεκίνησαν πορεία 579 χιλιομέτρων από το Βιγια Τουναρι στη Λα Παζ. Ο Μοράλες αφέθηκε ελεύθερος στις 7 Σεπτεμβρίου και σύντομα εντάχθηκε στην πορεία διαμαρτυρίας, η οποία έφτασε στον προορισμό της στις 19 Σεπτεμβρίου γεμίζοντας τους τοίχους της πόλης με πολιτικά συνθήματα. Τον Απρίλιο του 1995 συνελήφθη ξανά στο πλαίσιο επιχείρησης της αστυνομίας και ενώ προέδρευε σε συνάντηση του συμβουλίου των παραγωγών κόκας στις ακτές της λίμνης Τιτικάκα. Οι συλληφθέντες κατηγορήθηκαν αναπόδεικτα από τις αρχές ότι προετοίμαζαν πραξικόπημα και ότι συνεργάζονταν με τις αντάρτικες ομάδες της Κολομβίας (FARC) και του Περού (Φωτεινό Μονοπάτι) ενώ κάποιοι από αυτούς υπέστησαν βασανιστήρια.
ASP, IPSP, and MAS: 1995–99
Το 1996 για πρώτη φορά μέλη του συνδικάτου πρότειναν να δημιουργηθεί μια κίνηση με σκοπό την κάθοδο στον πολιτικό στίβο. Η ιδέα αυτή υπήρξε αρκετά αμφιλεγόμενη καθώς ήταν αρκετά διαδεδομένος ο φόβος ότι κάποιοι θα εντάσσονταν στην κίνηση προκειμένου να διεκδικήσουν προσωπικά οφέλη. Ο Μοράλες υποστήριζε τη δημιουργία μιας πολιτικής κίνησης ήδη από το 1989, αν και η απαραίτητη συναίνεση για κάτι τέτοιο επιτεύχθηκε μόλις το 1993. Στις 27 Μαρτίου 1995 κατά τη διάρκεια του έβδομου συνεδρίου της Συνδικαλιστικής Ένωσης Αγροτών της Βολιβίας (Confederación Sindical Única de Trabajadores Campesinos de Bolivia – CSUTCB) ιδρύθηκε η παράταξη με την ονομασία «Συνέλευση για τη λαϊκή κυριαρχία» (ASP: Asamblea por la Sobernía de los Pueblos). Στο πρώτο συνέδριο της παράταξης συμμετείχαν, επίσης, ενώσεις που αντιπροσώπευαν μεταλλωρύχους, χωρικούς και ιθαγενείς. Το 1996, ο Μοράλες εξελέγη πρόεδρος της επιτροπής των έξι Ομοσπονδιών των Τροπικών της Κοτσαμπάμπα, θέση την οποία διατήρησε μέχρι και το 2006.
Το εκλογοδικείο της Βολιβίας, όμως, αρνήθηκε να αναγνωρίσει το ASP επικαλούμενο διαδικαστικές παραβάσεις. Ωστόσο οι «κοκαλέρος» κατόρθωσαν να παρακάμψουν τον σκόπελο αυτό κατερχόμενοι στις εκλογές υπό τη σκέπη της «Ενωμένης Αριστεράς» (Izquierda Union), μιας συμμαχίας που αποτελείτο από αριστερά κόμματα με επικεφαλής το Κομμουνιστικό Κόμμα της Βολιβίας (Partido Comunista Boliviano – PCB). Κατόρθωσαν έτσι να επιτύχουν σαρωτικές νίκες σε συγκεκριμένες περιοχής, οι οποίες αποτελούσαν σημαντικά προπύργια της παράταξής τους, εκλέγοντας έντεκα δημάρχους και 49 δημοτικούς συμβούλους. Ο Μοράλες εξελέγη στην Κάτω Βουλή του Εθνικού Κογκρέσου ως αντιπρόσωπος της επαρχίας Ελ Τσαπάρε, έχοντας συγκεντρώσει το 70,1% των ψήφων. Το 1997, στις εθνικές βουλευτικές εκλογές, το IU/ASP κέρδισε τέσσερις θέσεις στο Κογκρέσο συγκεντρώνοντας το 3,7% της εθνικής ψήφου και παρουσιάζοντας άνοδο 17,5% στην περιφέρεια της Κοτσαμπάμπα. Το αποτέλεσμα των εκλογών οδήγησε σε κυβέρνηση συνεργασίας με πρόεδρο τον Ούγκο Μπανζέρ, τον οποίο ο Μοράλες έχει χαρακτηρίσει ως «τον χειρότερο πολιτικό στην ιστορία της Βολιβίας».
Διαδηλώσεις στην Κοτσαμπάμπα: 2000 - 02
Το 2002, η Εταιρεία Tunari Waters διπλασίασε τις τιμές του νερού προκαλώντας την αντίδραση αριστερών πολιτικών παρατάξεων, μεταξύ των οποίων και τον Κοκαλέρος. Πολίτες συγκρούστηκαν με την αστυνομία και με τις ένοπλες δυνάμεις, με αποτέλεσμα τον θάνατο έξι ανθρώπων και των τραυματισμών 175. Τα γεγονότα αυτά αποκλήθηκαν ως «Ο Πόλεμος του νερού». Μπροστά στις διαμαρτυρίες και την κλιμακούμενη βία, η κυβέρνηση ανακάλεσε το συμβόλαιο της Tunari και δημιούργησε συνεταιριστική εταιρεία για την εκμετάλλευση του νερού. Στα χρόνια που ακολούθησαν πραγματοποιήθηκαν ακόμα πιο βίαια επεισόδια για διάφορα θέμα που είχαν αποτέλεσμα τον θάνατο πολιτών και μελών των οργάνων επιβολής του νόμου. Οι περισσότερες από τις ταραχές που προκλήθηκαν συνδέονταν με την αντίδραση του κόσμου απέναντι στα μέτρα οικονομικής φιλελευθεροποίησης που πραγματοποιούντο στη βολιβιανή κοινωνία και που κοινό παρονομαστή είχαν ότι ωφελούσαν μόνο ένα μικρό κομμάτι της κοινωνίας.
Στο οροπέδιο των Άνδεων, μια μικρή ομάδα κοκαλέρος αποφάσισε να ξεκινήσει αντάρτικο υπό την ηγεσία του Φελίπε Κισπε. Ο τελευταίος, θιασώτης αποσχιστικών τάσεων, αντιπαθούσε τον Μοράλες καθώς θεωρούσε ότι ήταν προδότης και οπορτουνιστής λόγω της πρωτοβουλίας του να συνεργαστεί με λευκούς Βολιβιανούς. Ο Μοράλες δεν ανέλαβε ηγετικό ρόλο σε αυτές τις διαδηλώσεις αλλά χρησιμοποίησε αυτές προκειμένου να περάσει το μήνυμα ότι το MAS δεν ήταν μια μονοθεματική πολιτική παράταξη που μαχόταν αποκλειστικά για τα δικαιώματα των κοκαλέρος αλλά πολύ περισσότερο ενδιαφερόταν για τη δομική αλλαγή του πολιτικού συστήματος και για τον επανακαθορισμό της έννοιας του πολίτη στη Βολιβία.
Τον Αύγουστο του 2001, ο Μπανζερ παραιτήθηκε λόγω σοβαρής ασθένειας και ο Χόρχε Κιρόγα ανέλαβε την προεδρία της χώρας. Υπό την πίεση των ΗΠΑ, ο Κιρόγα επιχείρησε να αποβάλει από το Κογκρέσο τον Μοράλες με το πρόσχημα ότι η εμπρηστική ρητορική του είχε προκαλέσει τον θάνατο δύο αστυνομικών στη Σακάμπα, κοντά στην Κοτσαμπάμπα, χωρίς, όμως, να παράσχει κάποιο αποδεικτικό στοιχείο. Στην ψηφοφορία που ακολούθησε, το 2002, 140 βουλευτές ψήφισαν υπέρ της αποβολής του Μοράλες από το Κογκρέσο. Ο Μοράλες χαρακτήρισε την κίνηση αυτή «ως μια δίκη κατά των Αϊμάρα και των Κέτσουα», ενώ τα στελέχη του MAS την παρουσίασαν ως μια απόδειξη της έλλειψης δημοκρατικών φρονημάτων εκ μέρους της καθεστηκυίας πολιτικής τάξης.
Το MAS κέρδισε τεράστια δημοτικότητα ως κόμμα διαμαρυτρίας, βασιζόμενο κυρίως στην ευρεία δυσαρέσκεια που επικρατούσε για τα μεγάλα πολιτικά κόμματα μεταξύ των ανθρώπων που ζούσαν σε αγροτικές περιοχές ή σε φτωχά αστικά κέντρα. Αναγνωρίζοντάς το ο Μοράλες επικεντρώθηκε στο να τονίσει τη διαφορά του MAS με τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα. Έτσι στις προεδρικές εκλογές του 2002 το MAS κέρδισε το 20.94% της εθνικής ψήφου, κατορθώνοντας να γίνει το δεύτερο μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα με μόλις 1.5% διαφορά από το πρώτο (MNR), του οποίου ο υποψήφιος, Γκονζάλο Σάντσες ντε Λοσάδα, εξελέγη Πρόεδρος της Βολιβίας. Μετά την καταμέτρηση των ψήφων το MAS είχε κερδίσει οκτώ (8) έδρες στη Γερουσία και είκοσι επτά (27) έδρες στη Βουλή. Την ίδια περίοδο συναντήθηκε για πρώτη φορά με τον Ούγκο Τσάβες.
Την ίδια περίοδο η πρεσβεία των ΗΠΑ στη Βολιβία άρχισε να επικρίνει δημόσια τον Μοράλες. Μάλιστα λίγο πριν τις εκλογές ο πρέσβης των ΗΠΑ στη Βολιβία, Μάνουελ Ρότσα, εξέδωσε μια ανακοίνωση, στην οποία ανέφερε ότι οι ΗΠΑ σε περίπτωση εκλογικής νίκης του MAS θα διέκοπταν την οικονομική βοήθεια προς τη χώρα. Ωστόσο οι δημοσκοπήσεις που πραγματοποιήθηκαν αμέσως μετά έδειξαν ότι τα σχόλια του Αμερικανού πρέσβη αύξησαν τη δημοτικότητα του Μοράλες. Μετά τις εκλογές η πρεσβεία των ΗΠΑ διατήρησε την ίδια στάση χαρακτηρίζοντας τον Μοράλες ως εγκληματία και ενθαρρύνοντας τα παραδοσιακά κόμματα της Βολιβίας να συνασπισθούν εναντίον του. Από την άλλη ο Μοράλες άρχισε να ισχυρίζεται ότι οι Αμερικανοί σχεδίαζαν τη δολοφονία του.
Άνοδος στην εξουσία: 2003 - 2005
Το 2003 ξέσπασε διαμάχη για το βολιβιανό φυσικό αέριο καθώς ακτιβιστές, μεταξύ των οποίων και καλλιεργητές κόκας, διαμαρτυρήθηκαν για την ιδιωτικοποίηση των εθνικών αποθεμάτων φυσικού αερίου σε αμερικανικών συμφερόντων εταιρείες κάτω από τις τιμές αγοράς. Οι ακτιβιστές διέκοψαν την κυκλοφορία του δρόμου προς τη Λα Παζ με αποτέλεσμα να προκληθούν συγκρούσεις με την αστυνομία. Ογδόντα (80) άτομα σκοτώθηκαν και 411 τραυματίστηκαν, μεταξύ των οποίων αστυνομικοί, ακτιβιστές και πολίτες συμπεριλαμβανομένων και παιδιών. Σε αυτές τις ταραχές ο Μοράλες δεν διαδραμάτισε ενεργό ρόλο αλλά αντίθετα πραγματοποίησε ταξίδια στη Λιβύη και την Ελβετία περιγράφοντας την κατάσταση ως «μια εν εξελίξει ειρηνική επανάσταση». Η κυβέρνηση κατηγόρησε τον Μοράλες και το MAS ότι χρησιμοποιούσε τους διαδηλωτές προκειμένου να ανατρέψει το κοινοβουλευτική δημοκρατία με τη βοήθεια εγκληματικών οργανώσεων όπως το FARC καθώς και ξένων αριστερών κυβερνήσεων όπως αυτών της Βενεζουέλα, της Κούβας και της Λιβύης.
Από την άλλη πλευρά ο Μοράλες ηγήθηκε καμπάνιας υπέρ της παραίτησης του προέδρου Λοσάδα ως υπευθύνου για τον θάνατο των διαδηλωτών κερδίζοντας την ευρεία στήριξη της μεσαίας τάξης. Απότοκος της συνεχούς αυξανόμενης πίεσης ήταν η παραίτηση του Λοσάδα, ο οποίος αμέσως μετά αναχώρησε για το Μαϊάμι. Αντικαταστάτης του ορίστηκε ο αντιπρόεδρος Κάρλος Μέσα, ο οποίος επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στις ΗΠΑ και στα αιτήματα των κοκαλέρο, χωρίς, όμως, να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Μοράλες. Τον Νοέμβριο, ο Μοράλες συνάντησε στην Αβάνα τον Φιντέλ Κάστρο και έπειτα τον Αργεντινό πρόεδρο Νέστορ Κίρχνερ. Στις δημοτικές εκλογές του 2004 το MAS κατάφερε να αποσπάσει τις περισσότερες ψήφους, απέτυχε, όμως, στο να κερδίσει τις δημαρχίες στα μεγάλα αστικά κέντρα φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αδυναμία του να βρει ερείσματα στη μεσαία τάξη των αστικών κέντρων. Στην πλούσια περιφέρεια της Σάντα Κρουζ, ένα ισχυρό κίνημα για αυτονομία είχε εξελιχθεί υπό την καθοδήγηση της Επιτροπής για τη Σάντα Κρουζ, η απέκλειε την απόσχισή της από τη Βολιβία σε περίπτωση εκλογικής νίκης του MAS καθώς σε αντίθεση με το τελευταίο τασσόταν υπέρ της νεοφιλελεύθερης οικονομίας και κατά του κινήματος των κοκαλέρος.
Τον Μάρτιο του 2005 ο Μέσα παραιτήθηκε επικαλούμενος την πίεση του Μοράλες, το κλείσιμο των δρόμων και τις διαδηλώσεις του κινήματος των Κοκαλέρος. Εν μέσω φόβων για εμφύλιο πόλεμο, ο Εντουάρντο Ροντρίγκεζ ορκίστηκε πρόεδρος της μεταβατικής κυβέρνησης που θα οδηγούσε τη χώρα σε προεδρικές εκλογές τον Δεκέμβριο του 2005. Το MAS προσέλαβε τον Περουβιανό Γουόλτερ Τσάβεζ ως υπεύθυνο της προεκλογικής εκστρατείας του, η οποία βασίστηκε στην επιτυχημένη προεκλογική εκστρατεία του Σαλβαδόρ Αλιέντε στις χιλιανές προεδρικές εκλογές του 1970. Παράλληλα ελήφθησαν μέτρα αναδιάρθρωσης των δομών του κόμματος προκειμένου ο Μοράλες και οι υπόλοιποι αρχηγοί του MAS να μπορούν να τοποθετούνται ταχύτερα δίχως τη χρονοβόρα διαδικασία που απαιτείτο προηγουμένως. Επιπλέον με αυτόν τον τρόπο ο Μοράλες μπόρεσε να παρουσιάσει ένα πιο μετριοπαθές προφίλ μακριά από τις ριζοσπαστικές θέσεις της βάσης. Αν και ο Μοράλες αρχικά επιδίωξε να έχει μια γυναίκα ως υποψήφια αντιπρόεδρο, εν τέλει επελέγη ο μαρξιστής διανοούμενος Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα. Οι βασικοί του αντίπαλοι ήταν οι Χόρχε Κιρόχα και το κεντροδεξιό του κόμμα «Κοινωνική και Δημοκρατική Δύναμη», το οποίο υποστήριζε νεοφιλελεύθερες πολιτικές με επίκεντρο την περιοχή της Σάντα Κρουζ. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ο Κιρόχα κατηγορούσε τον Μοράλες ότι ευνοούσε το εμπόριο κοκαΐνης και ότι λειτουργούσε υπέρ των συμφερόντων της Βενεζουέλας.
Πρώτη προεδρική θητεία: 2006 - 2009
Η ορκωμοσία του Μοράλες έλαβε χώρα στις 22 Ιανουαρίου στη Λα Παζ. Σε αυτή παρευρέθηκαν αρκετοί αρχηγοί κρατών, μεταξύ των οποίων οι πρόεδροι της Αργεντινής, Νέστορ Κίρχνερ, της Βενεζουέλας, Ούγκο Τσάβες, της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, και της Χιλής, Ρικάρντο Λάγος. Ο Μοράλες φορούσε ένα παραδοσιακό κουστούμι των Άνδεων σχεδιασμένο από τη σχεδιάστρια Μπεατρίς Κανέδο Πατίνιο και στο λόγο που έδωσε περιλαμβανόταν ενός λεπτού σιγής στη μνήμη των κοκαλέρος και των ιθαγενών που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια του πολιτικού τους αγώνα. Επιπλέον στο λόγο του καταδίκασε τα προηγούμενα βολιβιανά «αποικιακά καθεστώτα», τα οποία σύγκρινε με το Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, δηλώνοντας ότι η εκλογή του MAS θα οδηγούσε σε επανίδρυση του κράτους, έναν όρο που το MAS χρησιμοποιούσε συνεχώς αντί της επανάστασης.
Μια από τις πρώτες του κινήσεις, η οποία και χαρακτηρίστηκε ως λαϊκιστική, ήταν η μείωση του μισθού του και των υπουργών του κατά 57%, δηλαδή σε 1.875 δολάρια τον μήνα, παροτρύνοντας τα μέλη του Κογκρέσου να πράξουν το ίδιο. Ο Μοράλες διαμόρφωσε ένα ελλειμματικό από άποψη εμπειρίας υπουργικό συμβούλιο που αποτελείτο από ιθαγενείς και αριστερούς διανοούμενος, αν και εντός των πρώτων τριών χρόνων οι περισσότεροι αντικαταστάθηκαν από έμπειρους πολιτικούς αριστερών πεποιθήσεων προερχόμενους από τη μεσαία τάξη. Μέχρι το 2012 μόνο τρία από τα είκοσι μέλη του υπουργικού συμβουλίου αυτοπροσδιορίζονταν ως ιθαγενείς.
Οικονομικό πρόγραμμα
Κατά τον χρόνο εκλογής του Μοράλες, η Βολιβία ήταν το φτωχότερο κράτος της Λατινικής Αμερικής. Η κυβέρνηση του Μοράλες δεν προχώρησε σε δομικές αλλαγές της βολιβιανής οικονομίας. Η οικονομία της χώρας βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην εξαγωγή φυσικών πόρων, έχοντας τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου σε όλη τη Λατινική Αμερική. Σύμφωνα με τα όσα είχε υποσχεθεί προεκλογικά, ο Μοράλες αύξησε τον κρατικό έλεγχο στη βιομηχανία Υδρογονάνθρακα με την απόφαση 2870: προηγουμένως οι εταιρείες απέδιδαν στο κράτος το 18% των κερδών τους, κάτι που ο Μοράλες το άλλαξε συμβολικά, έτσι ώστε το 82% των κερδών να αποδίδεται στο κράτος και 18% στις εταιρείες. Οι εταιρείες πετρελαίου απείλησαν να προσφύγουν στα διεθνή δικαστήρια ή να σταματήσουν τη λειτουργία τους στη Βολιβία, αλλά τελικώς υποχώρησαν. Με αυτόν τον τρόπο το κράτος από τα 174 εκατομμύρια δολάρια που εισέπραττε το 2002 από την εξόρυξη του υδρογονάνθρακα, έφτασε το 1,3 δις δολάρια το 2006. Τον Ιούνιο του 2006, ο Μοράλες ανακοίνωσε την επιθυμία του να εθνικοποιήσει τα ορυχεία, τον ηλεκτρισμό, τις τηλεπικοινωνίες και τους σιδηρόδρομους και τον Φεβρουάριο του 2007 εθνικοποίησε την εταιρεία μεταλλουργίας Vinto αρνούμενος να αποζημιώσει την Glencore, καθώς ισχυρίστηκε ότι η εταιρεία είχε συμβληθεί παρανόμως με το κράτος. Αν και η ένωση ανθρακωρύχων κάλεσε τον Μοράλες να εθνικοποιήσει και τα ορυχεία, η κυβέρνηση δεν το έπραξε δηλώνοντας, μάλιστα, ότι οι πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούντο νόμιμα στη Βολιβία δεν θα απαλλοτριώνονταν.