Φαναριώτες
Η πρόσληψη των Φαναριωτών από την Ελληνική κοινωνία και διανόηση
Όπως επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Δημαράς οι Φαναριώτες ήταν «[...] ένα εθνικό συλλογικό σώμα που εγέννησε βιαιότατα πάθη σε μια μεγάλη μερίδα του [...] εθνικού συλλογικού σώματος. Ακόμα και το όνομα Φαναριώτης έφθασε, από αρκετά ενωρίς να σημαίνει όχι πια τον κάτοικο μιας συνοικίας στην Βασιλεύουσα ή τον προερχόμενο από αυτήν, αλλά τον οπαδό μεθόδων για την κατάληψη και την άσκηση της εξουσίας, αντίθετων προς τα κοινά ηθικά μέτρα». Προεπαναστατικά κείμενα τα οποία έβαλαν κατά των Φαναριωτών ήταν ο Ρωσσαγγλογάλος, στον οποίο διαβάζουμε: «Της Ελλάδος λευθερία/εις εμέ είναι πτωχία […] Σκλάβος είμαι δοξασμένος/από τους Τούρκους αγαπημένος/ πρέπει εγώ εξ εναντίας,/ ως πιστός πάσης Τουρκίας, / την Ελλάδα να αφανίζω / και τους Τούρκους να δωρίζω / Τότε ημπορώ να ζήσω / όταν τους Γραικούς εκδήσω» και η Ελληνική Νομαρχία. Επίσης ο Μάρκος Φίλιππος Ζαλλώνης που στα 1824 δημοσιεύει το Σύγγραμμα περί των Φαναριωτών. Σε αυτό ο συγγραφέας του εξέταζε τις κύριες αιτίες της ανόδου των Φαναριωτών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, τον τρόπο διακυβέρνησής τους και τις αιτίες της πτώσης τους. Σκοπός του ήταν να προειδοποιήσει για την επικινδυνότητα των Φαναριωτών τόσο τους Ευρωπαίους όσο και τους Έλληνες. Ο Ζαλλώνης αμφισβητούσε κυρίως την αριστοκρατική καταγωγή τους το χρονικό της ανόδου τους,τη διαγωγή τους στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, το κράτος εν κράτει που είχαν συγκροτήσει στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τις στρατηγικές που μεταχειρίζονταν για την κατάκτηση και επαναδιεκδίκηση των αξιωμάτων τους, την έλλειψη ηθικών αξιών και εθνικής συνείδησης εκ μέρους τους, την εκκλησιαστική τους πολιτική, τη μη συμμετοχή τους στην προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης. Τέλος προειδοποιούσε για τον ολέθριο ρόλο που θα μπορούσαν να παίξουν αν αναμειγνύονταν σε αυτήν. Ένας ακόμα λόγιος που άσκησε αντιφαναριώτικη κριτική ήταν ο Αδαμάντιος Κοραής. Αυτός, σε αντίθεση με τον Ζαλλώνη, παρακολουθεί την δράση των Φαναριωτών σε όλη την επαναστατική περίοδο και αργότερα μέσα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος και τους ασκεί κριτική στα Προλεγόμενα στους Αρχαίους Έλληνες Συγγραφείς, αλλά και στην αλληλογραφία του. Βασική επιδίωξη του Κοραή είναι να αποκλεισθούν από τα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας οι Φαναριώτες. Για τον Κοραή δεν κατάγονται από τους Βυζαντινούς και έχουν τα αξιώματά τους δοτά από τους Τούρκους ως συνεργάτες αυτών με σκοπό την καταδυνάστευση των Ελλήνων. Για τον Κοραή οι Φαναριώτες υπηρέτησαν τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων στην επαναστατημένη Ελλάδα. Το 1827 ο Σπυρίδων Βαλέτας βάλει κατά των Φαναριωτών-‘’βλαχοδούκες‘’ τους χαρακτηρίζει. Τα απομνημονεύματα των περισσότερων αγωνιστών του 1821 είναι γεμάτα από σφοδρές καταγγελίες κατά των Φαναριωτών που τους θεωρούν συνώνυμους με τη δολοπλοκία, την ανεντιμότητα, την ξιπασιά και τη διπροσωπία. Για τους Ελλαδίτες ήταν οι ‘’Ανατολίτες’’, οι ‘’τουρκομαθημένοι’’. Αλλά και όταν δημιουργήθηκε το ελληνικό κράτος «καμία άλλη τάξη ετεροχθόνων δεν προκάλεσε τόσα συνδυασμένα πυρά εκ μέρους των αυτοχθόνων»  Μια ερμηνεία γι' αυτά τα στερεότυπα θα μπορούσε να ήταν το χάσμα που υπήρχε ανάμεσα σε αυτούς και στους Έλληνες της κυρίως Ελλάδος, χάσμα που προέκυπτε από τη μόρφωσή τους και την επαφή τους με την ευρωπαϊκή κουλτούρα και τον Διαφωτισμό. Ήταν μια ομάδα ανθρώπων που αντιλαμβάνονταν τη φύση των συντελούμενων αλλαγών και ήταν δεκτική σε αυτές τις αλλαγές. Έτσι καμία άλλη τάξη λογίων ετεροχθόνων «δεν μπορούσε να τους παραβγεί στην […] ικανότητα ένταξης στο νέο τους περιβάλλον. Στερεότυπα περί των Φαναριωτών είχαν και ξένοι ιστορικοί: ο Τζέιμς Έμερσον στην ‘’Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας’’ του σημειώνει για αυτούς πως σε τίποτα δεν διαφέρουν οι σύγχρονοί του παρατρεχάμενοι της Πύλης από τους ‘’παρασίτους’’ της ρωμαϊκής εποχής. Είναι το ίδιο εξουσιομανείς και πρόθυμοι να εξουδετερώσουν κάθε αντίπαλό τους με κάθε προσφερόμενο μέσο. Ο Ιωάννης Καποδίστριας τους αποκαλούσε παιδιά του σατανά και μετά τη δολοφονία του οι φιλοκαποδιστριακοί έριχναν την ευθύνη στους Φαναριώτες για τον εμφύλιο πόλεμο. Δεν έλλειπαν και τα θετικά για τους Φαναριώτες στερεότυπα, που οφείλονται στη μετριοπαθή εικόνα τους. Έτσι θεωρούνταν οι εκπρόσωποι της ελλαδικής υπεροχής στην Ανατολή. Ο Ιωάννης Φιλήμων μιλάει στα 1834 για τα ευεργετήματα που καρπώθηκε το ελληνικό έθνος από τους Φαναριώτες. Με τον Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο ενσωματώνονται στο σχήμα της ελληνικής εθνικής ιστοριογραφίας αποκαθιστάμενοι πλήρως. Ο μαρξιστής Γιάννης Κορδάτος στα πλαίσια του σχήματος περί την πάλη των τάξεων εντάσσει τους Φαναριώτες στη συντηρητική μερίδα.