cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Αλκάνια
Ονοματολογία
Οι μονοσθενείς ρίζες, που προκύπτουν από τα αλκάνια με αφαίρεση ενός ατόμου υδρογόνου από ακραίο άτομο άνθρακα, ονομάζονται όπως τα αντίστοιχα αλκάνια με αντικατάσταση της καταλήξεως «-άνιο» από την κατάληξη «-υλο-». Η αρίθμηση της ανθρακικής αλυσίδας αρχίζει από τον άνθρακα με το ελεύθερο σθένος. Π.χ. μεθύλιο: CH3-, αιθύλιο: CH3CH2-, πεντύλιο: CH3CH2CH2CH2CH2-, κ.τ.λ..
Οι επόμενοι κανόνες κατά IUPAC εφαρμόζονται για την απόδοση ονομάτων σε αλκάνια με διακλαδισμένες αλυσίδες:
Μοριακή γεωμετρία
framed|Η τετραεδρική δομή του μεθανίου Το άτομο του άνθρακα στη θεμελιώδη του κατάσταση εμφανίζει μία ηλεκτρονική διαμόρφωση με τρία 2p τροχιακά και ένα 2s τροχιακό. Με βάση την ηλεκτρονική θεωρία του σθένους, κατά την οποία το αριθμητικό σθένος εξισώνεται με τον αριθμό των μονήρων ηλεκτρονίων σθένους, το άτομο του άνθρακα θα έπρεπε να εμφανίζεται ως δισθενές και όχι τετρασθενές. Για να εξηγήσει λοιπόν την τετρασθένειά του και την ισοτιμία των τεσσάρων σθενών, ο Αμερικανός χημικός Linus Pauling διατύπωσε τη θεωρία του υβριδισμού των ατομικών τροχιακών.
Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η εξίσωση του αριθμητικού σθένους με τον αριθμό των μονήρων ηλεκτρονίων εξηγείται με την παραδοχή ότι ένα ηλεκτρόνιο από την 2s τροχιά ανυψώνεται στην κενή 2pz τροχιά. Τα τέσσερα τροχιακά που δημιουργούνται με αυτόν τον τρόπο υβριδοποιούνται, οπότε δημιουργούνται τέσσερα ισότιμα υβριδοποιημένα τροχιακά που συμβολίζονται ως sp3. Οι δεσμοί που δημιουργούνται είναι ισότιμοι, ονομάζονται σ δεσμοί και έχουν τετραεδρική διάταξη με γωνία μεταξύ των δεσμών 109° 28'.
Προέλευση
Τα αλκάνια απαντώνται τόσο στη Γη όσο και στο ηλιακό μας σύστημα, αλλά συνήθως μόνο τα περίπου εκατό πρώτα μέλη της ομόλογης σειράς και κυρίως σε ίχνη. Οι ελαφροί υδρογονάνθρακες, και κυρίως το μεθάνιο και το αιθάνιο, έχουν εντοπιστεί σε ουρές κομητών αλλά και σε μετεωρίτες. Επίσης, αποτελούν ένα σημαντικό ποσοστό της ατμόσφαιρας των αέριων πλανητών Δία, Κρόνου, Ουρανού και Ποσειδώνα. Στον Τιτάνα, δορυφόρο του Κρόνου, πιστεύεται ότι κάποτε υπήρχαν μεγάλοι ωκεανοί μικρών ή και μακρύτερων αλκανίων ενώ τώρα πιστεύεται ότι υπάρχουν μικρότερες θάλασσες υγρού αιθανίου.
Στη Γη οι κύριες πηγές των υδρογονανθράκων είναι τα ορυκτά καύσιμα (φυσικό αέριο, πετρέλαιο και γαιάνθρακες. Το φυσικό αέριο είναι κατά βάση μεθάνιο με μικρότερες ποσότητες άλλων αέριων αλκανίων (αιθάνιο, προπάνιο, βουτάνιο), καθώς και ποσότητες διυδρογόνου και ηλίου. Το πετρέλαιο είναι μείγμα αλκανίων και κυκλοαλκανίων με μικρότερες ποσότητες αρωματικών υδρογονανθράκων, αλλά και άλλων (κυρίως θειούχων) οργανικών ενώσεων (δηλαδή και άλλων κατηγοριών υδρογονανθράκων και μη υδρογονανθράκων). Η δημιουργία των ορυκτών αυτών σχετίζεται με τη δημιουργία ιζηματογενών πετρωμάτων και αποτελεί προϊόν αποδόμησης των ζωικών και φυτικών ιστών οι οποίοι παγιδεύτηκαν μέσα στα πετρώματα στη διάρκεια της δημιουργίας τους. Η διεργασία αυτή έλαβε χώρα στη διάρκεια εκατομμυρίων ετών. Αρχικά μία ποσότητα του οργανικού υλικού υπό την επίδραση αερόβιων μικροοργανισμών μετατράπηκε σε αέριο το οποίο και απελευθερώθηκε, ενώ απομακρύνθηκε το υδατοδιαλυτό μέρος του υλικού. Το υπόλειμμα δεν αποδομήθηκε λόγω έλλειψης οξυγόνου. Υπό την επίδραση αναερόβιων μικροοργανισμών τα μεγάλα οργανικά μόρια διασπάστηκαν δίδοντας συστατικά πλούσια σε άνθρακα και υδρογόνο. Η αυξημένη πίεση από το βάρος των υπερκειμένων στρωμάτων του πετρώματος και η υψηλή θερμοκρασία ολοκληρώνουν τη μετατροπή της οργανικής ύλης σε πετρέλαιο. Τα αρχαιότερα κοιτάσματα χρονολογούνται στα 600 εκατομμύρια χρόνια και τα νεότερα σε 1 εκατομμύριο χρόνια.
Παραγωγή
Βιομηχανικό ενδιαφέρον συνθετικής παρασκευής αλκανίων δεν υπάρχει ακόμη, διότι όλες οι ανάγκες καλύπτονται άμεσα ή έμμεσα από φυσικές πηγές. Η γνώση όμως των μεθόδων συνθετικής παρασκευής αλκανίων παρουσιάζει ενδιαφέρον για τη Συνθετική Οργανική Χημεία, εφόσον ουσιαστικά πρόκειται για μεθόδους παραγωγής δεσμών C-C ή C-H, τα μόνα είδη δεσμών που περιέχουν τα αλκάνια. Έτσι, οι σπουδαιότεροι τρόποι παραγωγής αλκανίων είναι οι ακόλουθοι :
Ανοικοδόμηση: σύνθεση μεγαλύτερης αλυσίδας από μικρότερες
1. Μέθοδος Würtz: Κατά την επίδραση νατρίου (Na) σε αλκυλαλογονίδια (RX) σχηματίζονται «συμμετρικά» αλκάνια :
2. Με οργανομεταλλικές ενώσεις:
3. Ηλεκτρολυτική μέθοδος Kolbé: Κατά την ηλεκτρόλυση διαλυμάτων αλάτων καρβονικών οξέων με αλκάλια σχηματίζονται στην άνοδο «συμμετρικά» αλκάνια. Για την αντίδραση Kolbé έχουν προταθεί διάφοροι μηχανισμοί, με επικρατέστερο των μηχανισμό ελεύθερων ριζών :.
center
4. Παρεμβολή καρβένίου σε αλκάνια. Π.χ. :
Χωρίς μεταβολή της ανθρακικής αλυσίδας
1. Αναγωγή αλκυλαλογονιδίων (RX): Σ' αυτή τη μέθοδο χρησιμοποιούνται διάφορα αναγωγικά μέσα, η εκλογή του οποίου εξαρτάται κυρίως από τη φύση του αλκυλαλογονιδίου (πρωτοταγές, δευτεροταγές, τριτοταγές, καθώς και του αλογόνου του).
ή ομοίως:
2. Καταλυτική υδρογόνωση ακόρεστων αλειφατικών υδρογονανθράκων, κυκλοπροπανίων ή και κυκλοβουτανίων: Η υδρογόνωση ακόρεστων υδρογονανθράκων οδηγεί σε αλκάνια, των οποίων οι αποδόσεις προσεγγίζουν το 100%, συνήθως παρουσία καταλυτών όπως Pt, Pd και Ni. Π.χ.:
60 px
3. Με αναγωγή αλδεΰδης - Αντίδραση Wolf-Kishner :
5. Με αναγωγή των κατάλληλων θειολών μπορεί να παραχθεί αλκάνιο (μέθοδος Raney) :
6. Με αναγωγή των κατάλληλων θειεστέρων μπορεί να παραχθεί αλκάνιο (μέθοδος Raney). :
Φυσικές ιδιότητες
right|thumb|300px|Τα σημεία τήξης (μπλε) και σημεία ζέσεως (ροζ) των κανονικών αλκανίων μέχρι τα 14 άτομα άνθρακα σε °C Τα μέλη της ομόλογης σειράς των αλκανίων έχουν φυσικές ιδιότητες οι οποίες μεταβάλλονται κατά μήκος της σειράς με κανονικό τρόπο. Έτσι υπό κανονικές συνθήκες, τα πρώτα μέλη της σειράς από 1 έως 4 άτομα άνθρακα είναι αέρια, τα μέσα μέλη άνω του βουτανίου είναι υγρά και τα ανώτερα αλκάνια, άνω του δεκαπεντανίου, είναι στερεά. Σε γενικές γραμμές για κάθε μεθυλενική ομάδα που προστίθεται το σημείο ζέσεως αυξάνεται από 20 έως 30 °C, όπως φαίνεται και στο διπλανό διάγραμμα. Από την άλλη, το σημείο τήξης των κανονικών αλκανίων, παρόλο που αυξάνεται επίσης με την αύξηση των ατόμων άνθρακα (με την εξαίρεση του προπανίου), αυξάνεται εμφανώς πιο αργά ιδιαίτερα στα ανώτερα αλκάνια. Επίσης, το σημείο τήξης των αλκανίων με περιττό αριθμό ατόμων άνθρακα αυξάνεται γρηγορότερα από το σημείο τήξης των αλκανίων με ζυγό αριθμό ατόμων άνθρακα.
Γενικά, τα γραμμικά αλκάνια έχουν υψηλότερο σημείο ζέσεως από τα αντίστοιχα διακλαδισμένα. Αυτό αποδίδεται στις δυνάμεις van der Waals που ασκούνται εντονότερα μεταξύ των μορίων γραμμικών αλκανίων από ότι μεταξύ των μορίων διακλαδισμένων αλκανίων. Στα διακλαδισμένα αλκάνια, τα οποία έχουν περισσότερο σφαιρικό σχήμα από τα γραμμικά και άρα μικρότερη εξωτερική επιφάνεια, η επαφή μεταξύ των μορίων είναι μικρότερη και επομένως μεταξύ των μορίων ασκούνται ασθενέστερες δυνάμεις van der Waals.
Τα αλκάνια θεωρούνται άπολες ενώσεις και γι' αυτό δεν σχηματίζουν δεσμούς υδρογόνου και δεν διαλύονται σε πολικούς διαλύτες όπως το νερό και οι αλκοόλες. Αντίθετα, διαλύονται εύκολα σε άπολους διαλύτες όπως το βενζόλιο και ο τετραχλωράνθρακας. Τέλος, διάφορα αλκάνια μπορούν αναμιχθούν μεταξύ τους σε διάφορες αναλογίες.
Η πυκνότητα των αλκανίων αυξάνεται με την αύξηση του αριθμού των ατόμων άνθρακα αλλά παραμένει μικρότερη από αυτή του νερού. Έτσι, σε ένα μείγμα νερού-αλκανίων τα αλκάνια διατηρούνται πάντα στα ανώτερα στρώματα του μίγματος.
Φασματοσκοπικές ιδιότητες
Ουσιαστικά όλες οι οργανικές ενώσεις περιέχουν δεσμούς άνθρακα-άνθρακα και άνθρακα-υδρογόνου, και έτσι παρουσιάζουν κάποια από τα χαρακτηριστικά των αλκανίων στο φάσμα τους. Αντίθετα, τα αλκάνια χαρακτηρίζονται από την απουσία άλλων χαρακτηριστικών ομάδων εκτός από τις παραπάνω με αποτέλεσμα την απουσία στο φάσμα των αντίστοιχων χαρακτηριστικών απορροφήσεων. Γι' αυτό τον λόγο τα αλκάνια είναι πολύ καλοί διαλύτες άλλων ουσιών ιδιαίτερα για τη μελέτη των τελευταίων με φασματοσκοπία υπεριώδους-ορατού.
Στη φασματοσκοπία υπερύθρου (IR) η δόνηση τάσεως του δεσμού άνθρακα-υδρογόνου εμφανίζεται ισχυρή μεταξύ 2850 και 2950 cm−1, ενώ η αντίστοιχη του δεσμού άνθρακα-άνθρακα εμφανίζεται μεταξύ 700 και 1300 cm−1. Η δόνηση κάμψεως του δεσμού άνθρακα-υδρογόνου εξαρτάται από το είδος της ομάδας. Έτσι, στις μεθυλο-ομάδες εμφανίζεται στα 1430 – 1470 cm−1 και στα 1370 – 1380 cm−1, ενώ στις μεθυλενο-ομάδες στα 1445 – 1485 cm−1. Τέλος, αλκάνια με περισσότερα από τέσσερα άτομα άνθρακα παρουσιάζουν μία ασθενή απορρόφηση στα 720 – 750 cm−1.
Στη φασματοσκοπία πρωτονιακού πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (H-NMR) των αλκανίων είναι πολύ χαρακτηριστικά. Τα πρωτόνια των μέθυλο-ομάδων συντονίζονται περίπου στα 0,9 ppm, ενώ των μεθυλενο-ομάδων στα 1,25 ppm περίπου. Διάκριση μεταξύ γραμμικού και διακλαδισμένου αλκανίου μπορεί να γίνει με συγκριτική μελέτη της εμβαδομετρήσεως των κορυφών των μεθυλο- και μεθυλενο- ομάδων.
Η φασματοσκοπία μαζών αποτελεί μια πρώτης τάξεως μέθοδο για τη μελέτη της δομής είτε καθαρών είτε μιγμάτων αλκανίων. Αλκάνια με ευθεία αλυσίδα δίνουν φάσματα μαζών, χαρακτηριστικό των οποίων είναι η ύπαρξη ομάδων κορυφών που απέχουν κατά 14 μονάδες μάζας (-CH2-). Κάθε ομάδα αποτελείται από τρεις επιμέρους κορυφές που αντιστοιχούν στα CnH2n+1 (περισσότερο έντονη), CnH2n και CnH2n-1. Χαρακτηριστικό των διακλαδισμένων αλκανίων είναι το θραύσμα που αντιστοιχεί στο σημείο της διακλαδώσεως και εμφανίζεται με μεγαλύτερη ένταση.
Χημικές ιδιότητες
Τα αλκάνια έχουν γενικά μικρή δραστικότητα, διότι οι δεσμοί άνθρακα – άνθρακα και άνθρακα – υδρογόνου είναι σχετικά σταθεροί και τα μόρια των αλκανίων δεν διαθέτουν άλλες χαρακτηριστικές ομάδες.
Παρόλα αυτά, σήμερα ορισμένες αντιδράσεις των αλκανίων έχουν εξαιρετική σπουδαιότητα τόσο στη διύλιση του πετρελαίου όσο και γενικότερα στην οργανική χημική βιομηχανία και χρησιμοποιούνται περισσότερο από κάθε άλλη αντίδραση, κυρίως εξαιτίας της σχετικά μεγάλης και εύκολης διαθεσιμότητας που έχουν ως πρώτες ύλες, άμεσα ή έμμεσα, λόγω της παγκόσμιας μαζικής χρήσης των ορυκτών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων του πλανήτη. Άλλωστε η σχετικά μεγάλη απλότητά τους κάνει εφικτή και σχετικά οικονομική και την τεχνητή σύνθεσή τους.
Οξείδωση
1. Όλα τα αλκάνια πάνω από μια ορισμένη θερμοκρασία, με περίσσεια οξυγόνου οξειδώνονται τόσο γρήγορα προς διοξείδιο του άνθρακα και νερό, ώστε να λέμε ότι καίγονται. Η γενική εξίσωση της πλήρους καύσης των αλκανίων έχει την παρακάτω μορφή :
2. Επίσης, τα αλκάνια σε σύγκριση με πολλές άλλες τάξεις οργανικών ενώσεων, είναι αρκετά ανθεκτικά στην επίδραση συνηθισμένων οξειδωτικών μέσων. Έτσι, στη συνηθισμένη θερμοκρασία, το υπερμαγγανικό ή το διχρωμικό κάλιο προσβάλουν αρκετά αργά τα αλκάνια. Παρόλα αυτά, αλκάνια με τριτοταγές άτομο άνθρακα (παράδειγμα ισοβουτάνιο) στη συνηθισμένη θερμοκρασία οξειδώνονται σχετικά εύκολα με υπερμαγγανικό κάλιο. Π.χ.:
3. Επίσης πολλά δίνουν αντιδράσεις καταλυτικής μερικής οξείδωσης. Π.χ.:
Αλογόνωση
Η δραστικότητα των αλογόνων ακολουθεί την εξής σειρά: φθόριο >> χλώριο > βρώμιο >> ιώδιο. Έτσι, η απευθείας φθορίωση των αλκανίων γίνεται συνήθως βίαια και συχνά με έκρηξη. Γι' αυτό τον λόγο συνήθως εφαρμόζονται ειδικές μέθοδοι για την παρασκευή φθοροπαραγώγων. Η αντίδραση με χλώριο είναι σχετικά γρήγορη, με βρώμιο πιο αργή, απαιτεί σημαντική ποσότητα υπεριώδους ακτινοβολίας και είναι πιο εκλεκτική, ενώ με ιώδιο είναι εξαιρετικά βραδεία και ενεργοβόρα, οπότε και για τα ιωδοπαράγωγα συνήθως εφαρμόζονται ειδικές μέθοδοι για την παρασκευή τους.
Τα άτομα υδρογόνου των αλκανίων μπορούν να αντικατασταθούν από χλώριο ή βρώμιο δια μέσου μια αλυσωτής αντιδράσεως ελευθέρων ριζών, ο μηχανισμός της οποίας μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:
1. Έναρξη: Ένα μόριο αλογόνου διασπάται σε δύο ελεύθερες ρίζες με τη βοήθεια υπεριώδους ακτινοβολίας ή θέρμανσης:
2. Διάδοση: Η ελεύθερη ρίζα του αλογόνου αποσπά ένα άτομο υδρογόνου από το αλκάνιο (RH) και στη συνέχεια η ρίζα αντιδρά με αλογόνο δίνοντας το προϊόν της αλογόνωσης:
3. Τερματισμός: Η αντίδραση ολοκληρώνεται με τους παρακάτω τρεις τρόπους:
Παρεμβολή καρβενίων στους δεσμούς C-Η
Τα καρβένια ([:CH2]) είναι ασταθείς και γι' αυτό εξαιρετικά δραστικές ενώσεις του CII και μπορούν παρεμβληθούν στους δεσμούς C-H. Π.χ. έχουμε :
Νίτρωση
Κατά την κατεργασία αλκανίων με νιτρικό οξύ μπορούν να αντικατασταθούν ένα ή περισσότερα άτομα υδρογόνου από τη νιτρο-ομάδα (-ΝΟ2). Η όλη αντίδραση είναι γνωστή ως νίτρωση. Η νίτρωση γίνεται είτε σε αέρια φάση (καταλληλότερη για αλκάνια μικρού μοριακού βάρους), είτε σε υγρή φάση, κατά την οποία αλκάνια μεγάλου μοριακού βάρους θερμαίνονται σε θερμοκρασία 140 °C με πυκνό νιτρικό οξύ υπό πίεση : Κατά τη νίτρωση αλκανίων παράγονται μίγματα νιτροπαραφινών, ο σχηματισμός των οποίων οφείλεται όχι μόνο σε αντικατάσταση ατόμων υδρογόνου από νιτρο-ομάδες, αλλά και σε αντίδραση της νιτρο-ομάδας με οποιαδήποτε αλκυλο-ομάδα που θα μπορούσε να δημιουργηθεί από τη σχάση της αλυσίδας του υδρογονάνθρακα.
Η νίτρωση σε αέρια φάση ακολουθεί τον μηχανισμό ελεύθερων ριζών. Σε αυτή την περίπτωση η ευκολία υποκαταστάσεως υδρογόνου από νιτρο-ομάδα ακολουθεί την παρακάτω σειρά εξαιτίας του ενδιάμεσου σχηματισμού σταθερότερων ριζών:.
Χρήσεις – Εφαρμογές των αλκανίων
Μεθάνιο: αέριο κύριο συστατικό του φυσικού αερίου (καύσιμο) Αιθάνιο: συστατικό του φυσικού αερίου (καύσιμο) Προπάνιο: συστατικό του υγραερίου (LPG), υγραερίου (καύσιμο) Βουτάνιο: συστατικό του υγραερίου (LPG), αναπτήρες (καύσιμο) Πεντάνιο: συστατικό της βενζίνης (καύσιμο) Εξάνιο: συστατικό της βενζίνης (καύσιμο) Επτάνιο: συστατικό της βενζίνης. Οκτάνιο: σημαντικό συστατικό της βενζίνης (καύσιμο). Εννεάνιο: συστατικό της βενζίνης (καύσιμο). Δεκάνιο: συστατικό της βενζίνης (καύσιμο). Δεκαεξάνιο: συστατικό του καυσίμου ντίζελ και του πετρελαίου θέρμανσης.
Τα αλκάνια χρησιμοποιούνται επίσης: -Στην παραγωγή πολυμερών - Χρησιμεύουν ως ενδιάμεσα στη σύνθεση των φαρμάκων, εντομοκτόνων και άλλων πολύτιμων χημικών ουσιών (π.χ. αιθανόλη, οξικό οξύ, αιθυλενογλυκόλη, χλωριούχο βινύλιο). -Παραφίνη (κατασκευή κεριών). -Βαζελίνη -Άσφαλτο, σε όλα τα πλαστικά, ακρυλικά και πλαστικά χρώματα, στα καλλυντικά, στα απορρυπαντικά, στα γκαζάκια, κινητήρες ως καύσιμο αλλά και σε στα μέρη των μηχανών (π.χ. καρμπιρατέρ). -Ως διαλύτης με το όνομα πετρελαϊκός αιθέρας. -Ως λιπαντικά έλαια και με τη μορφή των αλάτων σουλφοξέων με νάτριο στη βιομηχανία των απορρυπαντικών.
Κίνδυνοι για την υγεία
Το μεθάνιο καθώς και άλλα αλκάνια χαμηλού μοριακού βάρους μπορούν να δημιουργήσουν εκρηκτικά μίγματα με τον αέρα (1-8% CH4) ενώ το μεθάνιο θεωρείται δεύτερο σημαντικότερο αέριο του θερμοκηπίου (μετά το CO2). Τα ελαφρά υγρά αλκάνια είναι εξαιρετικά εύφλεκτα αλλά αυτός ο κίνδυνος μειώνεται με την αύξηση του μήκους της ανθρακικής αλυσίδας. Τα πεντάνιο, εξάνιο, επτάνιο και οκτάνιο έχουν επισημανθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως επικίνδυνα για το περιβάλλον και επιβλαβή.
Παρατηρήσεις, υποσημειώσεις και αναφορές
* Κατηγορία:Χαρακτηριστικές ομάδες
Τραγούδα!
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες του 2016 Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Illumination Entertainment Κατηγορία:Ταινίες κινουμένων σχεδίων της Universal Pictures Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Universal Pictures Κατηγορία:Αμερικανικές κωμικές ταινίες Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες Κατηγορία:Ταινίες κινουμένων σχεδίων Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες κινουμένων σχεδίων Κατηγορία:Αμερικανικές 3D ταινίες Κατηγορία:3D ταινίες κινουμένων σχεδίων Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες κινουμένων σχεδίων υπολογιστή Κατηγορία:Ταινίες IMAX Κατηγορία:Ταινίες κινουμένων σχεδίων του 2016
Αλλέγκρα Γκατένιο
Η Αλλέγκρα Γκατένιο (Θεσσαλονίκη, 1921 - Ισραήλ, ;) ήταν Ελληνίδα εβραϊκής καταγωγής αθλήτρια του στίβου και πανελληνιονίκης.
Βιογραφία
Γεννήθηκε το 1921 στη Θεσσαλονίκη και πατέρας ήταν ο Μόρδος Γκατένιο. Έπαιρνε μέρος σε αγώνες με το γυμνάσιο Θηλέων και την Μέση σχολή όπου την εντόπισαν παράγοντες του Ηρακλή και το 1938 έγινε η πρώτη αθλήτρια του συλλόγου. Σημείωσε πολλές διακρίσεις σε τοπικές διοργανώσεις όπως το πρωτάθλημα Μακεδονίας, το 1939 στο πανελλήνιο πρωτάθλημα ήταν τρίτη στα 60 μέτρα. Στους επόμενους πανελλήνιους του 1940 ήταν πρώτη στα 100 μέτρα, δεύτερη στο άλμα εις ύψος και τρίτη στα 60 μέτρα.
Το 1943 η ίδια και η οικογένεια της οδηγήθηκε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και για πολλά χρόνια χάθηκαν εντελώς τα ίχνη της. Μεταπολεμικά αναφέρεται από κάποιους ότι ζούσε για κάποιο διάστημα στην Θεσσαλονίκη και την είχαν συναντήσει. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες αυτές ήταν η μόνη που είχε επιζήσει από την οικογένεια της και τέλος μετανάστευσε στην Παλαιστίνη όπου είναι άγνωστη η ζωή της εκεί.
Πηγές
Κατηγορία:Ελληνίδες αθλήτριες του άλματος εις ύψος Α Κατηγορία:Ελληνίδες αθλήτριες δρόμων ταχύτητας Κατηγορία:Εβραίοι Μακεδονικής καταγωγής Κατηγορία:Κάτοχοι μεταλλίων του Πανελλήνιου Πρωταθλήματος Στίβου
Ελληνικός κώδικας Μπράιγ
Ο ελληνικός κώδικας Μπράιγ (γαλλικά: Braille, ελληνικό Μπράιγ: ⠑ ⠸ ⠸ ⠜ ⠝ ⠊ ⠅⠐ ⠕ ⠎  ⠅ ⠐ ⠚ ⠙ ⠊ ⠅ ⠁ ⠎  ⠨ ⠏ ⠗ ⠐ ⠁ ⠊ ⠛) ή, η ελληνική γραφή Μπράιγ ή το ελληνικό σύστημα Μπράιγ ή απλώς ελληνικό Μπράιγ, είναι η έκδοση του κώδικα Μπράιγ για την γραφή της ελληνικής γλώσσας. Υπάρχουν 2 εκδοχές του ελληνικού κώδικα οι οποίες διαφέρουν ως προς λίγα γράμματα, ο κώδικας Μπράιγ της ελληνικής γλώσσας ο οποίος χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της κανονικής επικοινωνίας και ο διεθνής κώδικας Μπράιγ της ελληνικής γλώσσας ο οποίος χρησιμοποιείται στα Αγγλικά και άλλες γλώσσες διεθνώς για την αναπαράσταση των ελληνικών γραμμάτων στα μαθηματικά ή και για την πολυτονική γραφή της ελληνικής γλώσσας σε Μπράιγ και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις.
Ιστορικό
Η επίσημη καθιέρωση ενός ελληνικού κώδικα Μπράιγ για την εκπαίδευση των Ελλήνων τυφλών ήρθε το 1948, όπου και ο ελληνικός κώδικας προσαρμόστηκε από τον αντίστοιχο γαλλικό από μια επιτροπή Ελλήνων και ξένων επιστημόνων στην Λειψία και κατόπιν εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στη Σχολή Τυφλών Καλλιθέας στην Αθήνα.
Αλφάβητο ελληνικού Μπράιγ
thumb|300x300px|Τα άτομα με μειωμένη ή καθόλου όραση διαβάζουν τα γράμματα του κώδικα μέσω της αφής, όπου οι κουκκίδες είναι εκτυπωμένες ανάγλυφα πάνω σε ειδικό χαρτί Τα γράμματα είναι όπως παρακάτω, με τα αριθμητικά ψηφία κάτω από κάθε γράμμα να συμβολίζουν την αντίστοιχη τοποθεσία της κάθε κουκκίδας και κάτω από τους αριθμούς οι κουκκίδες ως χαρακτήρες κειμένου. Οι κουκκίδες απαριθμούνται από την αριστερή στήλη προς τα κάτω και κατόπιν από τη δεξιά προς τα κάτω:
Κεφαλαία και τονισμένα γράμματα
Κάθε γράμμα γίνεται κεφαλαίο όταν προηγείται ο συνδυασμός της 4ης και 6ης κουκκίδας frameless|64x64px, έτσι ως παράδειγμα το πεζό α frameless|64x64px γίνεται κεφαλαίο Α frameless|64x64pxframeless|64x64px
ακολούθως προ ενός τονισμένου γράμματος προηγείται ο συνδυασμός της 5ης κουκκίδας frameless|65x65px, έτσι ώστε το άτονο α frameless|64x64px γράφεται πλέον ως τονισμένο ά frameless|65x65pxframeless|64x64px
ενώ για ένα τονισμένο κεφαλαίο γράμμα όπως Α´ ο συνδυασμός θα είναι frameless|64x64pxframeless|64x64pxframeless|65x65px, όπου το κεφαλαίο σημείο παίρνει προτεραιότητα και κατόπιν ακολουθεί το σημείο του τόνου
Πολυτονικό Μπράιγ (διεθνές ελληνικό)
Στη διεθνή ελληνική γραφή Μπράιγ ισχύουν τα περισσότερα γράμματα του ελληνικού κώδικα και επιπλέον αναπαριστώνται και τα πολυτονικά σημεία.
Διαφορές κωδικοποίησης
Η κωδικοποίηση των γραμμάτων η, υ, χ, ψ και ω διαφέρει σε σχέση με τον κανονικό ελληνικό κώδικα, όπου στον διεθνή είναι όπως παρακάτω:
Πολυτονικά γράμματα
Τα κελιά με κόκκινη ένδειξη υποδηλώνουν πως η χρήση του τονισμού έχει εκλείψει για το γράμμα αυτό
Γράμματα που δεν υπάρχουν πλέον
Οι σύγχρονοι ελληνικοί δίφθογγοι δεν χρησιμοποιούνται, ενώ υπάρχουν και συνδυασμοί οι οποίοι αναπαριστούν γράμματα τα οποία έχουν εκλείψει από το ελληνικό αλφάβητο, όπως το κόππα ή το δίγαμμα:
Αριθμητική
Τα σημεία τα οποία αναπαριστούν τα ψηφία και τους τελεστές είναι τα ίδια με τα άλλα διεθνή αλφάβητα Μπράιγ.
Πρόθεμα
Πριν την εμφάνιση κάθε αριθμού προηγείται το πρόθεμα με των συνδυασμό κουκκίδων 3456frameless|63x63px, έτσι ως παράδειγμα ο αριθμός 1 γράφεται ως frameless|63x63pxframeless|62x62px.
Σχετική βιβλιογραφία
Κατηγορία:Κώδικας Μπράιγ Κατηγορία:Ελληνική γλώσσα
Μελέτιος Α' Κίτρους
thumb|right|220px|Οι νεομάρτυρες της Θεσσαλονίκης (Ι.Ν.Αγίου Δημητρίου). Στην πρώτη σειρά διακρίνεται ο Άγιος Μελέτιος Α΄. Ο Μελέτιος Α΄ (κατά κόσμον Μελέτιος Κυριακού) ήταν Επίσκοπος Κίτρους από το 1815 έως και τις 21 Ιουλίου του 1821, οπότε και μαρτύρησε τη Θεσσαλονίκη, στην αγορά Καπάνι μαζί με πολλούς Θεσσαλονικείς.
Βιογραφικά στοιχεία
Ο Μελέτιος αναφέρεται στο σχετικό κατάλογο των Επισκόπων και κατά τα χρόνια του μεταφέρθηκε η έδρα της επισκοπής από το Κίτρος στον Κολινδρό. Διακρινόταν για την ευστροφία και την ανδρεία του. Κατά την έναρξη της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821 βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη ως τοποτηρητής στη μητρόπολη Θεσσαλονίκης, λόγω της απουσίας του Θεσσαλονίκης Ιωσήφ στην Κωνσταντινούπολη, για την συμμετοχή του στις εργασίες της Ιεράς Συνόδου. Εκεί συνελήφθη από τους Τούρκους και φυλακίστηκε στα υπόγεια του δικαστηρίου. Μαζί του φυλακίστηκαν και οι δημογέροντες Πάικος, Μπαλάνας, Σκανδαλίδης, Τάττης, ο εφημέριος του Αγίου Μηνά Παπαγιάννης, ο Χατζηνικολάου, ο Αργυρόπουλος, ο Αναγνωστάκης, ο Νάκος. Στην εκκλησία του Γρηγορίου Παλαμά είχαν συγκεντρώσει οι Τούρκοι δυο χιλιάδες Έλληνες. Οι περισσότεροι από αυτούς φονεύτηκαν.
Μετά τον μαρτυρικό θάνατο του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε', οι Οθωμανοί θανάτωσαν τον Θεσσαλονίκης Ιωσήφ μαζί με άλλους Αρχιερείς του Θρόνου, όπως τον Δέρκων Γρηγόριο.
Ο Μελέτιος απαγχονίστηκε και κατακρεουργήθηκε από τον τουρκικό όχλο στην αγορά Καπάνι της Θεσσαλονίκης (σημερινή αγορά Βλάλη). Μαζί του μαρτύρησαν και οι πρόκριτοι (μέλη της Φιλικής Εταιρείας) Γεώργιος Βλάλης, Χρήστος Μενεξές (επίτροπος του ναού του Αγ. Μηνά), Χριστόδουλος Μπαλάνος, Γεώργιος Πάικος, Στέργιος Πολύδωρος, Αθανάσιος Σκανδαλίδης, Αναστάσιος Γούναρης, Δημήτριος Παππάς, Αναστάσιος Κυδωνιάτης, ο Αργυρός Ταπουχτσής κ.ά., στις 18 Μαΐου. . Σφαγές επίσης έγιναν στην περιοχή της Ροτόντας και στην Πύλη Αξιού. Παρόμοιες σκηνές εκτυλίχθηκαν στο προαύλιο του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, όπου είχαν καταφύγει 2.000 Έλληνες και τελικά πολλοί από αυτούς φονεύτηκαν από τον τουρκικό όχλο. Αργότερα, το 1822 στραγγαλίστηκε μετά από πολυήμερη φυλάκιση ο Έλληνας προύχοντας και πρόξενος της Δανίας, Εμμανουήλ Κυριακού.
Η μνήμη του εορτάζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 21 Ιουλίου.
Παραπομπές
Κατηγορία:Επίσκοποι Κίτρους Κατηγορία:Άγιοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας Κατηγορία:Νεομάρτυρες Κατηγορία:Επίσκοποι του 19ου αιώνα
Ιταλική εισβολή στην Κέρκυρα
Η κατάληψη της Κέρκυρας στις 31 Αυγούστου 1923 από τους Ιταλούς, ήταν μια από τις πρώτες ενέργειες επίδειξης ισχύος του φασιστικού καθεστώτος του Μπενίτο Μουσολίνι προς τις Διεθνείς δυνάμεις, ενώ αποτέλεσε την αρχή της ιταλικής επιρροής στην περιοχή, η οποία έληξε με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αφορμή για την στρατιωτική επέμβαση στάθηκε η δολοφονία του Ιταλού στρατηγού Ενρίκο Τελλίνι στα ελληνοαλβανικά σύνορα στην Κακκαβιά.
Δείτε Δολοφονία Τελλίνι
Η κατάληψη της Κέρκυρας
Η ιταλική κυβέρνηση του Μπενίτο Μουσολίνι στις 29 Αυγούστου, απαίτησε αποζημίωση 50 εκατομμυρίων λιρεττών και την εκτέλεση των δολοφόνων, τους οποίους όμως δεν μπορούσε να ανακαλύψει η ελληνική κυβέρνηση. Έτσι οι Ιταλοί βομβάρδισαν τα στρατιωτικά φρούρια της Κέρκυρας στις 31 Αυγούστου, σκοτώνοντας δεκαπέντε πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία (κυρίως Αρμένιους ανηλίκους), και ακολούθως αποβίβασαν στρατιωτικές δυνάμεις.
Η Ελλάδα απευθύνθηκε στην Κοινωνία των Εθνών, η οποία καταδίκασε την Ιταλική κατοχή. Το θέμα πέρασε στην Διάσκεψη των Πρεσβευτών, έναν οργανισμό που είχε δημιουργηθεί το 1919 για την αντιμετώπιση προβλημάτων στις συνθήκες ειρήνης που ακολούθησαν τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και η Ιταλία και η Ελλάδα δεσμεύτηκαν να υπακούσουν στην απόφασή του. Τελικά η Διάσκεψη ικανοποίησε τις ιταλικές απαιτήσεις και όρισε στην Ελλάδα να απολογηθεί και να πληρώσει αποζημιώσεις, μια απόφαση που έγινε δεκτή από εκείνη. Οι Ιταλοί έφυγαν από την Κέρκυρα στις 27 Σεπτεμβρίου 1923.
Συμπέρασμα
Το απώτερο κίνητρο της εισβολής ήταν η στρατηγική θέση της Κέρκυρας στην είσοδο της Αδριατικής Θάλασσας.
Η κρίση ήταν η πρώτη μεγάλη δοκιμασία για την Κοινωνία των Εθνών, η οποία και απέτυχε. Έδειξε ότι η Ένωση ήταν αδύναμη και δεν μπορούσε να διευθετήσει διαφορές όταν μια μεγάλη δύναμη αντιμετώπιζε μια μικρή. καθώς την εξουσία της Κοινωνία των Εθνών την είχε αψηφήσει ανοιχτά η Ιταλία, ιδρυτικό μέλος της και μόνιμο μέλος του συμβουλίου. Το ιταλικό φασιστικό καθεστώς είχε καταφέρει να επικρατήσει στην πρώτη του μεγάλη διεθνή αναμέτρηση.
Η κρίση ήταν επίσης αποτυχία για την πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας, η οποία είχε εμφανιστεί ως η μεγαλύτερη δύναμη της Κοινωνίας των Εθνών κατά τη διάρκεια της κρίσης. Καθώς οι Έλληνες επικεντρώθηκαν στην εξασφάλιση της επιστροφής της Κέρκυρας, το ζήτημα των Δωδεκανήσων έσβησε στο παρασκήνιο και η ελληνική κυβέρνηση έπαψε να διαμαρτύρεται για τη συνεχιζόμενη ιταλική κατοχή των νησιών, τα οποία ο Μουσολίνι προσάρτησε επίσημα στην Ιταλία το 1925.
Επιπλέον, έδειξε τον σκοπό και τον τόνο της φασιστικής εξωτερικής πολιτικής. Η εισβολή της Ιταλίας στην Κέρκυρα ήταν η πιο επιθετική κίνηση του Μουσολίνι τη δεκαετία του 1920, η οποία είχε σαν αποτέλεσμα η φήμη του Μουσολίνι στην Ιταλία να ενισχυθεί.
Πηγές
Ιταλικη εισβολη Κατηγορία:Ελληνικός μεσοπόλεμος Κατηγορία:Ελληνοϊταλικές σχέσεις Κατηγορία:Φασιστική Ιταλία Κατηγορία:Επακόλουθα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Μαυρονέρι Πιερίας
Το Μαυρονέρι ή Αίσωνας είναι ποταμός της Πιερίας, ο οποίος βρίσκεται στα νοτιοδυτικά της Κατερίνης. Στον τόπο αυτό έγινε η φονική Μάχη της Πύδνας, το 168 π.Χ., κατά την οποία ο στρατός του τελευταίου Βασιλιά της Μακεδονίας Περσέα ηττήθηκε από τις λεγεώνες του ύπατου Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου. Η μάχη αυτή ταυτίστηκε με το τέλος της ελληνιστικής εποχής και σήμανε την οριστική υποταγή της Ελλάδας στους Ρωμαίους. Στους οδικούς χάρτες το Μαυρονέρι αναφέρεται σήμερα ως Ρέμα. Το χειμώνα, με τις βροχές και με τα χιόνια, το Μαυρονέρι γεμίζει νερό, ενώ το καλοκαίρι το νερό του αρδεύεται από τα όμορα ορεινά χωριά.
Στην αρχαιότητα εμφανίζεται και με άλλες ονομασίες, όπως Μίτυς.
Παραπομπές
Μαυρονερι Μαυρονερι
Πιέτρο Λορεντσέττι
μικρογραφία| Λεπτομέρειες τοιχογραφιών στη [[Βασιλική του Αγίου Φραγκίσκου (Ασίζη)|Βασιλική του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, 1310–1329.]] Ο Πιέτρο Λορεντσέττι (Pietro Lorenzetti ή Πιέτρο Λαουράτι Pietro Laurati, c. 1280 - 1348) ήταν Ιταλός ζωγράφος, που δραστηριοποιήθηκε μεταξύ του 1306 και του 1345. Μαζί με τον μικρότερο αδελφό του Αμπρότζο, εισήγαγε τον νατουραλισμό στην τέχνη της Σιένα. Στην τέχνη και τα πειράματά τους με τρισδιάστατες και χωρικές διευθετήσεις, τα αδέλφια απεικόνισαν την τέχνη της Αναγέννησης.
Γενική θεώρηση
Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του Λορεντσέττιεκτός από το ότι (υποθετικά) γεννήθηκε στη Σιένα στα τέλη του 13ου αιώνα (περ. 1280/90), πέθανε εκεί (πιθανώς) το 1348, θύμα της πρώτης πανδημίας Μαύρης Πανώλους που ξέσπασε τότε την Ευρώπη και είχε έναν μικρότερο αδερφό,τον Αμπρότζο Λορεντσέττι, επίσης καλλιτέχνη. Ότι οι άνδρες ήταν αδέλφια, ήταν άγνωστο στον Βαζάρι, διότι δεν αναγνώρισε το επώνυμο του Πιέτρο σε πίνακα στην εκκλησία του Αγίου Φραγκίσκου της Πιστόια ως «Λαουράτι». Έτσι δεν αντιλήφθηκε τη συγγένεια μεταξύ των καλλιτεχνών.
Σύμφωνα με τον Βαζάρι, οι τοιχογραφίες του Πιέτρο κοσμούσαν την πρόσοψη του Ospedale della Scala ήταν αυτές που, για πρώτη φορά, τράβηξαν την προσοχή των συγχρόνων του. Δυστυχώς, οι τοιχογραφίες - σήμερα πιστεύεται ότι ήταν έργο και των δύο αδελφών Λορεντσέττι- καταστράφηκαν το 1720 και στη συνέχεια ασπρίστηκαν από πάνω.
Πολλά από τα θρησκευτικά του έργα εξακολουθούν να εκτίθενται σε εκκλησίες και μουσεία στις πόλεις της Τοσκάνης, του Αρέτσο, της Ασίζης και της Σιένα (π.χ. το τελευταίο τεκμηριωμένο έργο του - η Γέννηση της Παναγίας (περίπου 1335–1342) - εμφανίζεται στο Μουσείο dell'Opera del Duomo ).
Αν και η ενσωμάτωση του πλαισίου και της ζωγραφικής αρχιτεκτονικής του Λορεντσέττι στη Γέννηση της Θεοτόκου θεωρείται συνήθως μοναδική, είναι εμφανής στις τοιχογραφίες της Ασίζης μερικές δεκαετίες νωρίτερα. Ένα πιθανό συμπέρασμα μπορεί να εξαχθεί ότι δεν διάβαζε λατινικά, καθώς υπήρχε τεκμηρίωση ότι ένας μεταφραστής πληρώθηκε σε συνδυασμό με το έργο του για τη Γέννηση της Θεοτόκου.
Το αριστούργημά του είναι η τοιχογραφία του κατώτερου ναού της Βασιλικής του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, όπου ζωγράφισε μια σειρά από μεγάλες σκηνές που απεικονίζουν τη Σταύρωση, την Αποκαθήλωση και την Ταφή. Τα ρωμαλέες μορφές σε αυτά τα έργα δείχνουν τις συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις, σε αντίθεση με πολλές προηγούμενες απεικονίσεις που μοιάζουν να είναι εμβληματικές συσσωματώσεις, σαν να έχουν κολληθεί ανεξάρτητες μορφές πάνω σε μια επιφάνεια, χωρίς καμία συναρπαστική σχέση μεταξύ τους. Η αφηγηματική επίδραση των τοιχογραφιών του Τζόττο στα παρεκκλήσια Bardi και Peruzzi στη Βασιλική της Σάντα Κρότσε (Φλωρεντία) και στο παρεκκλήσι Arena ( Πάδοβα ) είναι εμφανής και σε άλλα έργα του κάτω τμήματος της εκκλησίας. Οι αδελφοί Λορεντσέττι και ο σύγχρονος ανταγωνιστής τους από τη Φλωρεντία, Τζόττι, αλλά και οι οπαδοί του Μπερνάρντο Ντάντι (Bernardo Daddi) και Μάζο ντιε Μπάνκο (Maso di Banco), έφεραν την ιταλική εικονογραφική επανάσταση που εξήγαγε στοιχεία από τον επιχρυσωμένο αιθέρα της βυζαντινής εικονογραφίας σε εικονογραφικούς κόσμους πόλεων, γης και αέρα. Η εικονογραφία της Σιένα, γενικά πιο μυστικιστική και φανταστική από εκείνη των πιο φυσιολατρικών Φλωρεντινών, μερικές φορές μοιάζει με σύγχρονο σουρεαλιστικό τοπίο.
Πολύπτυχο του Αρέτσο
μικρογραφία| Πολύπτυχο του Αρέτσο, 1320. [[Αρέτσο, Santa Maria della Pieve]] Το επιχρυσωμένο τριώροφο πολύπτυχο του Αρέτσο (ή πολύπτυχο Aretine ή Tarlati), παραγγέλθηκε το 1320 από τον επίσκοπο Γκουίντο Ταρλάτι (Guido Tarlati) για την εκκλησία Santa Maria della Pieve στο Αρέτσο. Στο κέντρο της βρίσκεται η Παναγία(ντυμένη με υπέροχο ένδυμα με επένδυση ερμίνας) και το Βρέφος, πλαισιωμένη από τον Ιωάννη τον Ευαγγελιστή, τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, τον Άγιο Ματθαίο και τον προστάτη άγιο του Αρέτσο, τον Ντονάτο (μαρτύρησε το 361 μ.Χ.). Τα πλούσια χρώματα, οι χαριτωμένες γραμμές, η διακοσμητική λεπτομέρεια και οι εύπλαστες μορφές (υποδηλώνουν την επιρροή του Σιμόνε Μαρτίνι), προσδίδουν στο κομμάτι «ζωντάνια σπάνια στη σύγχρονη τέχνη της Σιένα».
Το πολύπτυχο είναι το πρώτο χρονολογημένο έργο του Λορεντσέττι με ημερομηνία (c1320-4) και ένα από τα τέσσερα μόνο με επαληθεύσιμη τεκμηρίωση, συμπεριλαμβανομένων των ρετάμπλ των Καρμηλιτών, της Madonna στην Ουφίτσι και της Γέννησης της Παρθένου. «Η χρονολόγηση επέτρεψε στους μελετητές να προσδιορίσουν με ακρίβεια ένα στάδιο συγκεκριμένης δραστηριότητας και ύφους του ζωγράφου.»
Βασιλική του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης
Ίσως το πιο φιλόδοξο έργο του Λορεντσέττι είναι ο κύκλος τοιχογραφιών των Παθών στην αριστερή πλευρά της Κάτω Εκκλησίας του Αγίου Φραγκίσκου στην Ασίζη. Αυτές οι δεκαεπτά καλοδιατηρημένες τοιχογραφίες - το απόγειο της πρώιμης σταδιοδρομίας του - δείχνουν "την επιρροή του μνημείώδους ύφους του Τζόττο, την ώθηση του Πιζάνο, τον εξπρεσιονισμό του 13ου αιώνα ... και τις διδασκαλίες του Ντούτσιο." Οι συνθήκες για την εκτέλεση των τοιχογραφιών ήταν δύσκολες, καθώς πολύ λίγο φυσικό φως ήταν διαθέσιμο και η κάτω εκκλησία θα ήταν σχεδόν σκοτεινή. Η ακριβής χρονική γραμμή των τοιχογραφιών είναι υπό εξέταση. Μερικοί μελετητές πίστευαν ότι ο κύκλος ήταν ζωγραφισμένος σε τμήματα εδώ και αρκετά χρόνια, καθώς το ύφος είχε κάποιες ομοιότητες με το ρετάμπλ των Καρμηλιτών του Λορεντσέττι. Οι λόγοι ποικίλλουν, από τη ζωγραφική μόνο κατά την περίοδο ξηρασίας έως τις αιματηρές αψιμαχίες στην περιοχή εκείνη την εποχή. Τα πιο πρόσφατα τεχνικά και υφολιγικά στοιχεία που παρουσίασε ο Maginnis δημιουργούν ισχυρά επιχειρήματα ότι ο κύκλος παθών του Λορεντσέττι ολοκληρώθηκε μεμιάς μεταξύ των ετών 1316 ή 1317 και 1319.
Πιστεύεται ότι είναι ένα από τα πρώτα έργα του (ξεκίνησε ήδη από το 1310) είναι η Παναγία και το Βρέφος με τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, στο εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Σύμφωνα με τον Maginnis, η «καλύτερη και πληρέστερη πραγματοποίηση της φιλοδοξίας να ενώνει τον πραγματικό και ζωγραφισμένο χώρο αφέθηκε στον Πιέτρο Λορεντσέττι, που εργάστηκε στην αριστερή πτέρυγα του ναού. Εκεί, το γνωστό φαντασιακό τμήμα του ρετάμπλ του, στην πραγματικότητα, είναι κάτι πολύ περισσότερο. "
Ο κύκλος τοιχογραφίιών του Πιέτρο Λορεντσέττι ξεκινά με την είσοδο στην Ιερουσαλήμ, τον Μυστικό Δείπνο, το πλύσιμο των ποδιών, τη σύλληψη του Χριστού, τη μαστίγωση και τον δρόμο προς το Γολγοθά . μικρογραφία| Μυστικός Δείπνος, Βασιλική του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης αριστερά|μικρογραφία| Σταύρωση, Βασιλική του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης Αυτές οι πρώτες σκηνές ήταν ζωγραφισμένες ξεκινώντας από την κορυφή της θολωτής οροφής και προχωρούσαν προς το κάτω μέρος, έτσι ώστε να αποφευχθεί η στάση από πάνω σε μια φρεσκοζωγραφισμένη σκηνή.
Ο Μυστικός Δείπνος έχει τον Χριστό και τους μαθητές του να κάθονται γύρω από ένα αδέξια γωνιακό τραπέζι μέσα σε μια απατηλή ροτόντα κάτω από νυχτερινό ουρανό γεμάτο με αστέρια και ένα μισοφέγγαρο. Στα αριστερά του ιερού δείπνου υπάρχει μια στενή κουζίνα και σε αυτήν είναι ένας άντρας που πλένει πιάτα, μια γυναίκα στον ώμο του, ένας σκύλος που γλείφει τα τελευταία αποφάγια από ένα πιάτο και μια γάτα που κοιμάται. Σε αυτήν την φαινομενικά κοσμική σκηνή, ο Λορεντσέττι εκπλήσσει με την καινοτομία του για τα κατοικίδια ζώα και τα πιάτα ρίχνουν συγκεκριμένες σκιές σε γωνίες που καθορίζονται από τη σχέση τους με τη φωτιά.
Η Σταύρωση, η μεγαλύτερη και πλέον κατεστραμμένη από τις τοιχογραφίες, θεωρείται ένας από τους μεγάλους πίνακες τουΛορεντσέττι.
Μπροστά από τη Σταύρωση είναι τα Στίγματα του Αγίου Φραγκίσκου. Η απεικόνιση της ζωής του Αγίου Φραγκίσκου εμφανίζεται στο σηκό της εκκλησίας, υποδηλώνοντας μια παράλληλη μεταξύ της ζωής του Χριστού και εκείνης του Αγίου Φραγκίσκου. Ο Λορεντσέττι συνεχίζει την ιδέα τοποθετώντας τον Άγιο Φραγκίσκο δίπλα στη Σύλληψη του Χριστού, αντικαθιστώντας την Αγωνία του Κήπου από την αρχική ιστορία του Πάθους με τον Άγιο Φραγκίσκο.
Οι ανώτερες σκηνές στον ίδιο τοίχο και οι δύο τελευταίες ιστορίες του Πάθους, η Κάθοδος του Χριστού στο προαύλιο της Κόλασης και η Ανάσταση είναι κερατοειδούς σχήματος σε μικρό, δύσκολο χώρο. Οι δύο σκηνές αντιπροσωπεύουν παραδείγματα παρόμοιου ύφους με τις πρώτες έξι σκηνές, ειδικά το πρόσωπο του Χριστού
Η Μαντόνα των Ηλιοβασιλεμάτων κάτω από τη Σταύρωση σε ένα ζωγραφισμένο πλαίσιο είναι η Παναγία και το Βρέφος, ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής και ο Άγιος Φραγκίσκος. Η Μαρία έχει μια μοναδική χειρονομία, κρατώντας τον αντίχειρά της προς τα πίσω προς τον Άγιο Φραγκίσκο, σηκώνοντας το χέρι της για να δεχτεί την κλήση του. μικρογραφία| Η Παναγία με τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Άγιο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή, Βασιλική του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης Η τελευταία εικόνα των τοιχογραφιών του Λορεντσέττι στην Ασίζη είναι τα πορτρέτα των Αγίων Ρουφίνο, Αικατερίνης, Κλάρας και Μαργαρίτας εμφανίζονται πάνω από ένα παγκάκι με καλλιτεχνική ψευδαίσθηση, που φαίνεται τρισδιάστατη. Το άκρο του πάγκου ρίχνει σκιά ακολουθώντας τη μορφή των ζωγραφισμένων καλουπιών. Υπάρχει μόνο μία πηγή φωτός και η ζωγραφισμένη σκιά φαίνεται να προέρχεται από αυτήν την πηγή φωτός.
Γέννηση της Θεοτόκου
μικρογραφία| Γέννηση της Παναγίας, 1342. Σιένα, Museo dell'Opera del Duomo Το τελευταίο σημαντικό έργο του Λορεντσέττι (1342) ήταν ένα τρίπτυχο με τη Γέννηση της Θεοτόκου, που παραγγέλθηκε από τον καθεδρικό ναό της Σιένα. Αυτή η ζωγραφική με τέμπερα σε πάνελ, όπως πολλοί σιενέζοι πίνακες της εποχής, δοξολογεί τη ζωή της Παναγίας, της προστάτιδος της Σιένα.
Ο Ευαγγελισμός του Μαρτίνι ολοκληρώθηκε το 1333 και εμφανίστηκε δίπλα στο Maestà του Ντούτσιο Και πάλι, η Παναγία δοξάζεται στο ρετάμπλ του Μαρτίνι, το οποίο απεικονίζει τον Ευαγγελισμό ή την ανακοίνωση του αγγέλου Γαβριήλ προς την Παναγία ότι θα γίνει μητέρα του Ιησού. Όπως δηλώνει ο Χάιμαν όταν συγκρίνει το Maestà του Ντούτσιο με τον Ευαγγελισμό του Σιμόνε, "η μορφή με τη μπλε φορεσία του Simone που σκιαγραφείται στο χρυσό φόντο ήταν τόσο ηχώ όσο και ρήξη. Το ακίνητο εικονίδιο μετατράπηκε σε αφήγηση, η ιερατική θεότητα έπεσε σε δραματική δράση."
Ενώ η Maestà και ο Ευαγγελισμός του Ντούτσιο είχαν τοποθετηθεί πίσω από το χοροστάσιο,η Γέννηση της Παναγίας του Πιέτρο είχε τοποθετηθεί σε θέα από το κεντρικό τμήμα του καθεδρικού ναού της Σιένα. Σε αντίθεση με τη βασιλική απεικόνιση της Παναγίας του Ντούτσιο στο Maestà και του Ευαγγελισμού ττου Σιμόνε με σκηνή που φαίνεται υπερφυσική, η Γέννηση της Παναγίας είναι αξιοσημείωτη για την εκπροσώπηση της Παναγίας από τον Πιέτρο σε σωματικό περιβάλλον. Σε αυτήν τη σκηνή, νερό λουτρού χύνεται για την Παναγία, οι μαίες παρευρίσκονται στην Αγία Άννα που ξαπλώνει σε κρεβάτι καλυμμένο με μια καρό κουβέρτα και ένας μέλλων πατέρας περιμένει νέα για τη γέννηση. Τα σχήματα είναι μοντελοποιημένα και συμπαγή. Αν και τα ιερά πρόσωπα σηματοδοτούνται με κορώνες φωτός, εμφανίζονται περισσότερο ως επίγεια. Αν όχι για τις κορώνες του φωτός τους και το αφύσικα μεγάλο σώμα της Αγίας Άννας, αυτός ο πίνακας θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ένα είδος ζωγραφικής που απεικονίζει την καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων. Αν συγκρίνει κανείς αυτή τη σκηνή νοικοκυριού διακοσμημένη με υφάσματα με πλούσια χρώματα και χρυσό φόντο, που δημιουργεί μια απόκοσμη δράση στον Ευαγγελισμό του Σιμόνε, μπορεί κανείς να παρατηρήσει γρήγορα ότι ο Πιέτρο έχει δημιουργήσει μια πιο προσιτή Παρθένο. Ένα μικρό πάνελ στο Abegg-Stiftung, Riggisberg, το οποίο έχει αποδοθεί είτε στον Πιέτρο είτε στο Αμπρότζο, απεικονίζει παρόμοια την Αγία Οικογένεια σε ένα οικιακό σκηνικό με τη Μαρία να που ασχολείται με κεντήματα ή πλέξιμο, τον Χριστό βρέφος να προσκολλάται σε αυτήν και τον Ιωσήφ δίπλα τους με καρό κάλυμμα σε κρεβάτι στον αριστερό θάλαμο.
Ίσως μια από τις πιο εξαιρετικές ιδιότητες του Γέννηση της Παναγίας είναι η χρήση της χωρικής ψευδαίσθησης από τον Πιέτρο. Είναι πιθανό ότι ο Πιέτρο επηρεάστηκε από το έργο του αδελφού του, Αμπρότζο Λορενσέττι. Όπως δηλώνει ο Κιθ Κρίστιανσεν (Keith Christiansen), «... η βασική ώθηση στα πειράματά του με κεντρική χωρική προβολή ήταν αναμφίβολα η συνεργασία του με τον Αμπρότζο, με τον οποίο μοιράστηκε υλικά εργαστηρίου». Ο Πιέτρο δημιουργεί έναν απρόσκοπτο αρχιτεκτονικό κόσμο με την ενσωμάτωση του πλαισίου και του επιπέδου της εικόνας. Οι κάθετες στήλες και το πλαίσιο της κλίνης, που εκτείνονται παράλληλα με το επίπεδο εικόνας, δημιουργούν μια επίπεδη σύνθεση. Επιπλέον, η ζωγραφική του Πιέτρο στις θολωτές οροφές προσθέτει διάσταση στα δωμάτια και περιβάλλει αυτήν την οικεία σκηνή. Το βάθος δημιουργείται περαιτέρω στο αριστερό πλαίσιο του τρίπτυχου, καθώς ο θεατής κοιτάζει έξω από την αίθουσα αναμονής για να δει ένα κοντινό κτίριο. Όπως επιβεβαιώνει ο Χάιμαν, "[Η Γέννηση της Παναγίας ] διαβάζεται τόσο ως τρίπτυχο ... όσο και ως βαθύς, ενοποιημένος χώρος - τον πιο πειστικό εσωτερικό χώρο ολόκληρου του 14ου αιώνα." Η καινοτόμος χρήση του Πιέτρο για τη χωρική ψευδαίσθηση στη Γέννηση της Παναγίας ενισχύει τη θέση του ανάμεσα στους μεγάλους δασκάλους της σιενέζικης τέχνης του 1300 όπως οι Ντούτσιο ντι Μπουονινσένια, Αμπρότζο Λορεντσέττι και Σιμόνε Μαρτίνι.
Το ρετάμπλ των Καρμηλιτών
Το ρετάμπλ των Καρμηλιτών ήταν πολύπτυχο που παραγγέλθηκε το 1329 για τους Καρμηλίτες. Αποτελείται από ένα κεντρικό πάνελ που απεικονίζει την Παναγία και το Βρέφοςμε τον Άγιο Νικόλαο και τον προφήτη Ηλία. Τα πλαϊνά πάνελ εμφάνιζαν τους Αγία Αγνή, Ιωάννη τον Βαπτιστή, Αικατερίνη και Ελισαίο. Η predella από κάτω περιλάμβανε πέντε αφηγηματικούς πίνακες. Αντί να πάρουν το θέμα τους από τη Βίβλο, αυτοί οι πέντε πίνακες δείχνουν γεγονότα από την ιστορία του Τάγματος των Καρμηλιτών. Ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του συνολικού σχεδιασμού είναι το ευρύ κεντρικό πάνελ της predella, το οποίο επέτρεψε στον ζωγράφο να απεικονίσει την αποστολή του κανόνα των Καρμηλιτών στις αρχές του 13ου αιώνα με ιδιαίτερα λεπτομερή τρόπο. Η σημασία του Ηλία στο πολύπτυχο είναι ότι ο Ηλίας θεωρήθηκε ιδρυτής του Τάγματος. Για τους Καρμηλίτες, ο Ηλίας είναι ο πιο σημαντικός άγιος εκτός από την Παναγία. Η ψευδαίσθηση των τρισδιάστατων μορφών του πολυπτύχου σηματοδοτεί νέα φάση στο ύφος του Λορεντσέττι.
Το ρετάμπλ των Καρμηλιτών πωλήθηκε το 1818 και στη συνέχεια χάθηκε. Βρέθηκε όταν η Madonna του Αζάνο αποκαταστάθηκε στην αρχική της κατάσταση, αποκαλύπτοντας το ρετάμπλ του Λορεντσέττι. Δύο ενδείξεις για τους αποκαταστάτες ότι το Παναγία του Αζάνο ήταν στην πραγματικότητα το ρετάμπλ των Καρμηλιτών ήταν η αποκάλυψη του Αγίου Ηλία κρυμμένου κάτω από μεταγενέστερη απόδοση του Αγίου Αντωνίου για το Τάγμα του Αζάνο και τα καρμηλιτικά χρώματα των φορεμάτων που φορούσαν οι ζωγραφισμένες μορφές. Το πάνελ είναι υπογεγραμμένο και χρονολογείται στο σκαλί του θρόνου: PETRUS LAURENTII ME PINXIT ANNO DOMINI MCCCXXVIII.
Η Παναγία Castiglione d'Orcia
Η Παναγία του Castiglione d'Orcia ήταν ζωγραφισμένη πριν από το 1300 και είναι το πλέον πρώιμο έργο του Λορεντσέττι. Σε αυτό, οι μορφές είναι συγκρατημένες, και οι μορφές σκεπτικές. Το φόρεμα του Βρέφους είναι σύγχρονο και κομψό. Η Παναγία φοράει βαθύ μπλε μανδύα, περιβαλλόμενη από βυζαντινή χρυσή ζώνη.
Πολύ σχετικά με τον πίνακα αυτόν είναι παραδοσιακά: το κεφάλι της Παναγίας βρίσκεται κατά μήκος του κατακόρυφου άξονα που διασχίζει το δεξί της μάτι, το ίδιο ατενίζει τον θεατή (η ίδια διάταξη βρίσκεται στη Rucellai Madonna του Ντούτσιο), οι κλίσεις των προσώπων της Παναγίας και του Βρέφους (το Βρέφος κοιτάζει προς τη μητέρα του, της οποίας το κεφάλι γέρνει προς τον γιο της, αλλά της οποίας τα μάτια παραμένουν σταθερά στραμμένα προς τον θεατή) αντανακλά τις προηγούμενες αποδόσεις του Ντούτσιο με την Παναγία και το Βρέφος, όπως η Παναγία και το Βρέφος του Στόκλετ.
Και όμως υπάρχει κάτι νέο στην Παναγία του Λορεντσέττι, γιατί διαθέτει ρεαλισμό, που απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από τον Ντούτσιο. Εδώ, το σώμα της Παναγίας ανταποκρίνεται «ρεαλιστικά» στο βάρος του παιδιού. Σε παλαιότερες απεικονίσεις της Παναγίας και του παιδιού από τον Ντούτσιο, η φυσικότητα της Παρθένου παραμένει επηρεασμένη από τις ρεαλιστικές επιρροές του βάρους και της σύνθεσης. Ο τύπος του ασφαλούς κρατήμστος που απεικονίζει ο Λορεντσέττι σε αυτόν τον πίνακα είναι άνευ προηγουμένου σε πίνακα, αλλά θα μπορούσε να βρεθεί σε προηγούμενα γλυπτά της Παναγίας και του Βρέφους.
Πηγές
Ο Τζόρτζο Βαζάρι περιλαμβάνει βιογραφία του Λορεντσέττι στο έργο του Vitae.
Eξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ζωγράφοι γοτθικού ρυθμού Κατηγορία:Ιταλοί ζωγράφοι Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Παλαίστρα
μικρογραφία|260x260εσ Η παλαίστρα ήταν η αρχαία ελληνική σχολή πάλης. Δραστηριότητες όπως η πυγμαχία και η πάλη που δε χρειάζονταν πολύ χώρο, γίνονταν εκεί. Η παλαίστρα λειτουργούσε ανεξάρτητα αλλά και σαν μέρος των δημοσίων γυμνασίων: μια παλαίστρα μπορούσε να υπάρχει χωρίς γυμνάσιο, αλλά ένα γυμνάσιο δε μπορούσε να υπάρχει χωρίς παλαίστρα.
Αρχιτεκτονική της παλαίστρας
Η αρχιτεκτονική της παλαίστρας, αν και είχε κάποια περιθώρια, ακολουθούσε ένα συγκεκριμένο, σταθερό σχέδιο. Η παλαίστρα αποτελούνταν από έναν παραλληλόγραμμο χώρο που περικλειόταν από κιονοστοιχίες με διπλανά δωμάτια. Τα δωμάτια αυτά μπορούσαν να έχουν πολλές λειτουργίες: μπάνια, χώροι παιχνιδιού (μπάλας), αποδυτήρια και αποθηκευτικοί χώροι ρούχων, χώροι συνάθροισης, παρατήρησης ή διδασκαλίας, και αποθήκες ελαίων, σκονών ή άλλου απαραίτητου αθλητικού εξοπλισμού. Ο Βιτρούβιος, στο κείμενό του Περί Αρχιτεκτονικής, αποτελεί μια σημαντική αρχαία πηγή για αυτόν τον τύπο κτίσματος και παρέχει πολλές πληροφορίες για αυτό που ονομάζει "παλαίστρα, ελληνικού τύπου". Αν και οι λεπτομέρειες των περιγραφών του δεν αντιστοιχούν πάντα στα αρχαιολογικά ευρήματα που υπάρχουν, μάλλον επειδή έγραφε γύρω στο 27 π.Χ., το έργο του παρέχει σημαντική γνώση για τη γενική σχεδίαση και χρήση χώρων αυτού του τύπου. Όπως περιγράφει ο Βιτρούβιος, η παλαίστρα ήταν τετράγωνη ή παραλληλόγραμμη ως προς το σχήμα, με κιονοστοιχίες και στις τέσσερις πλευρές, που δημιουργούσαν προστώα. Το προστώο της βόρειας πλευράς της παλαίστρας ήταν διπλού βάθους ώστε να προστατεύει από τον καιρό. Μεγάλες αίθουσες (εξέδρες) χτίζονταν στις πλευρές μονού βάθους της παλαίστρας με θέσεις για αυτούς που απολάμβαναν τις διανοητικές απολαύσεις, και η πλευρά διπλού βάθους χωριζόταν σε μια περιοχή για δραστηριότητες νέων (ephebeum, εφηβαίο), μια περιοχή με χώρους για την άσκηση στην πάλη, άλμα κλπ (coryceum, κωρυκείον), ένα χώρο για τη χρήση των σκονών (conisterium, κονιστἠριον), ένα δωμάτιο για μπάνιο (λουτρόν) και μια αποθήκη για τα έλαια (elaeothesium, ελαιοθέσιον). Παραδείγματα αυτού του κτίσματος προέρχονται από δύο σημαντικές Ελληνικές πόλεις, την Ολυμπία και τους Δελφούς.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αθλητισμός της Αρχαίας Ελλάδας Κατηγορία:Αθλητικές εγκαταστάσεις Κατηγορία:Αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική Κατηγορία:Παγκράτιο
Καλαμόκιρκος
Ο Καλαμόκιρκος είναι ημερόβιο αρπακτικό πτηνό, ένας από τους κίρκους που απαντούν και στον ελλαδικό χώρο, ένα από τα μέλη της ομάδας των κίρκων. Η επιστημονική ονομασία του είδους είναι Circus aeruginosus και περιλαμβάνει 2 υποείδη.
Στην Ελλάδα απαντά το υποείδος C. a. aeruginosus, που είναι επιδημητικό στη χώρα.
Ονοματολογία
Η λατινική λέξη aeruginosus είναι αρκετά σπάνια και, σημαίνει επακριβώς: «γεμάτος με σκουριά από χαλκό». Επειδή, ωστόσο, το χρώμα αυτό παραμένει εκείνο του υποκείμενου χαλκού (verdigris), κατ' επέκτασιν σημαίνει «χαλκόχρωμος».
Τόσο η αγγλική ονομασία του είδους (marsh harrier), όσο και η ελληνική σχετίζονται με τα κυριότερα ενδιαιτήματα του πτηνού (βάλτοι, καλαμώνες).
Γεωγραφική κατανομή
thumb|left|300px| Χάρτης εξάπλωσης του είδους Circus aeruginosus. Πράσινο σκούρο: μόνιμος κάτοικος (επιδημητικός), Πράσινο ανοικτό: Καλοκαιρινές περιοχές αναπαραγωγής, Μπλε: Περιοχές διαχείμασης
Ο καλαμόκιρκος έχει μία ευρεία περιοχή εξάπλωσης στον Παλαιό Κόσμο, συγκεκριμένα στην Παλαιαρκτική. Στην Ευρώπη απαντά σχεδόν σε όλες τις χώρες, με εξαίρεση τη Νορβηγία, την Ισλανδία, και την Ιρλανδία. Στην Ασία απαντά κυρίως στη Μέση Ανατολή, Τουρκία, Ιράκ και Ιράν, ενώ η περιοχή εξάπλωσης εκτείνεται προς τα ανατολικά ως τη βορειοδυτική Κίνα, τη Μογγολία και τη λίμνη Βαϊκάλη της Σιβηρίας, και νότια στην ινδική υποήπειρο. Στην Αφρική, βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της και σε μία μεγάλη ζώνη γύρω από τον ισημερινό, από τον Ατλαντικό μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό.