cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Χρήση των web browsers
Το 2006, η Microsoft επαναφέρει το Internet Explorer στα Windows, αλλά αυτή η νέα έκδοση δεν είναι και τόσο καλή και οδηγεί τους καταναλωτές να ξεκινήσουν να χρησιμοποιούν το Mozilla Firefox.
Το 2008, το Netscape Navigator σταματάει τις ενημερώσεις και σταματάει να υποστηρίζεται, μιας και σχεδόν κανείς δεν το χρησιμοποιεί πια, ενώ η Google φέρνει στην αγορά το Google Chrome και το Internet Explorer κατεβαίνει όλο και πιο κάτω στο πιο διάσημο πρόγραμμα περιήγησης στο διαδίκτυο.
Το 2009 ξεκινάει το διαδίκτυο στα κινητά, όποτε έρχονται τα Nokia Web, Blackberry Web και το Android Web (Google Chrome for Mobile), ενώ το Mozilla Firefox και το Safari γίνονται πιο διάσημα με σταθερό ρυθμό.
Το 2010, η Mozilla Firefox παρουσιάζει τη θεματική μηχανή Persona, ενώ το Google Chrome κοντεύει να ξεπεράσει το Safari σε χρήσεις.
Το 2011, το Internet Explorer 11 έρχεται και προσφέρει μερικές νέες δυνατότητες, αλλά δεν καταφέρνει να κερδίσει πολλούς καταναλωτές, ενώ το Google Chrome ξεπερνάει το Safari με πολύ γρήγορο ρυθμό και κοντεύει να ξεπεράσει το Mozilla Firefox.
To 2012, το Google Chrome ξεπερνάει το Mozilla Firefox και το Internet Explorer, που ήταν το πιο διάσημο πρόγραμμα περιήγησης στο διαδίκτυο για 14 ολόκληρα χρόνια.
Το 2013, η Microsoft βγάζει την τελευταία έκδοση του Internet Explorer.
Το 2014, η Opera παρουσιάζει την λειτουργία γραφείου με αρκετές δυνατότητες, ενώ το UC Browser μεγαλώνει με αργό και σταθερό ρυθμό.
Το 2015, Η Microsoft αντικαταθιστά το Internet Explorer με το νέο Microsoft Edge.
Το 2016, η Opera παρουσιάζει το Opera 40 με δωρεάν VPN και λειτουργία εξοικονόμησης μπαταρίας.
Το 2017, η Mozilla Firefox προσθέτει την λειτουργία εικονικής πραγματικότητας (VR mode), ενώ το UC Browser χάνει πολλές λήψεις επειδή περιείχε ιό κι έτσι το Safari το ξεπέρασε πολύ γρήγορα.
Το 2018, η Opera παρουσιάζει το Opera 50 που περιέχει λειτουργία αντιδημιουργίας Bitcoin (Anti-Bitcoin mining tool).
Το 2019, η Mozilla παρουσιάζει το Firefox 50 με Σκοτεινή Λειτουργία και πρόγραμμα μπλοκαρίσματος παρακολούθησης (tracker blocker).
Το 2020, το Google Chrome ολοκληρώνει τα 8 χρόνια πιο διάσημου προγράμματος περιήγησης στο διαδίκτυο.
Τζέιμς Μποντ, Πράκτωρ 007 εναντίον Χρυσοδάκτυλου
Ο Τζέιμς Μποντ, Πράκτωρ 007 εναντίον Χρυσοδάκτυλου (Πρωτότυπος τίτλος: Goldfinger) είναι κατασκοπευτική ταινία δράσης Βρετανικής παραγωγής του 1964 σε σκηνοθεσία Γκάι Χάμιλτον και πρωταγωνιστούν οι Σον Κόνερι, Όνορ Μπλάκμαν και ο Γκερτ Φρομπ. Η ταινία είναι η τρίτη της κινηματογραφικής σειράς Τζέιμς Μποντ και βασίζεται στη ομώνυμη νουβέλα του Ίαν Φλέμινγκ.
Το 2021 η ταινία χαρακτηρίστηκε από την Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως «πολιτιστικά, αισθητικά και ιστορικά σημαντική» και επιλέχθηκε να ενταχθεί στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής.
Υπόθεση
Σε αυτήν την ταινία, ο πράκτορας 007 της MI6, Τζέιμς Μποντ έρχεται αντιμέτωπος με τον μεγιστάνα επιχειρηματία και λαθρέμπορο χρυσού, 'Oρικ Γκολντφίνγκερ, ο οποίος σχεδιάζει μια επιχείρηση με την κωδική ονομασία "Γκραντ Σλαμ" να μολύνει με ραδιενέργεια ολόκληρα τα αποθέματα χρυσού που βρίσκονται αποθηκευμένα στο Φορτ Νοξ των ΗΠΑ.
Ο Γκολντφίνγκερ έχει σαν στόχο να πολλαπλασιάσει τις διεθνείς τιμές του χρυσού με αυτήν την επιχείρηση, γεγονός που θα του επιτρέψει να αυξήσει κατά πολύ την αξία της ποσότητας χρυσού που έχει στην κατοχή του, καθιστώντας τον έτσι, ως τον πλουσιότερο και ισχυρότερο άνθρωπο του κόσμου.
Πληροφορίες παραγωγής
Ο συγγραφέας και δημιουργός του χαρακτήρα του Τζέιμς Μποντ, Ίαν Φλέμινγκ πέθανε στις 12 Αυγούστου 1964, λίγο πριν την προβολή της ταινίας.
Για την πιο διάσημη σκηνή της ταινίας (εκείνη όπου η Τζιλ Μάστερσον είναι καλυμμένη με χρυσό), η ηθοποιός Σιρλει Ίτον έπρεπε να υποβληθεί σε πολλές ώρες μακιγιάζ και σχεδόν καλύφθηκε με χρυσό χρώμα. Αμέσως μετά την προβολή της ταινίας κυκλοφόρησε ένας μύθος σύμφωνα με το οποίο η Σιρλει Ίτον θα πεθάνει πραγματικά λόγω του χρυσού χρώματος που καλύφθηκε για την σκηνή της ταινίας. Ο μύθος αποδείχτηκε απολύτως ψευδής.
Η παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας έγινε στις 28 Σεπτεμβρίου 1964 και στην Ελλάδα η προβολή της πραγματοποιήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου του 1965.
Ο Χρυσοδάκτυλος ήταν το πρώτο blockbuster του Μποντ, με έναν προϋπολογισμό ίσο με αυτόν των δύο προηγούμενων ταινιών.
Τα γυρίσματα της ταινίας πραγματοποιήθηκαν από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 1964 στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πολλά από τα στοιχεία που εισήχθησαν στην ταινία εμφανίστηκαν σε πολλές από τις μεταγενέστερες ταινίες του Τζέιμς Μποντ, όπως η εκτεταμένη χρήση της τεχνολογίας και τα αξεσουάρ.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Βρετανικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες του 1964 Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Γκάι Χάμιλτον Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες Κατηγορία:Ταινίες με μουσική σύνθεση Τζον Μπάρι Κατηγορία:Ταινίες Τζέιμς Μποντ Κατηγορία:Βρετανικές κατασκοπικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε βρετανικά μυθιστορήματα Κατηγορία:Ταινίες σε παραγωγή Άλμπερτ Μπρόκολι Κατηγορία:Ταινίες σε παραγωγή Χάρι Σάλτσμαν Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στη Φλόριντα Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στην Αγγλία
Παλάτι Μπρανίτσκι (Βαρσοβία)
Το Παλάτι Μπρανίτσκι (Pałac Branickich) είναι έπαυλη μεγιστάνα του 18ου αιώνα στη Βαρσοβία της Πολωνίας. Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ποντβάλε (Podwale) και Μιοντόβα (Miodowa).
Ιστορία
Το πλέον ροκοκό παλάτι ήταν εμπνευσμένο από τα γαλλικά παλάτια. Η διάταξη είχε σχήμα πετάλου, με κεντρικό τμήμα corps de logis και δύο πλευρικά φτερά. Το κτήριο απομακρύνθηκε από το δρόμο από μία Cour d'honneur (αυλή των τιμών), μια συμμετρική αυλή που διαχωρίστηκε με αυτόν τον τρόπο, στην οποία έφτασαν οι τιμημένοι επισκέπτες. Οι προσόψεις ήταν ισορροπημένες με αξιοθαύμαστη διακόσμηση ροκοκό και παράθυρα στον τελευταίο όροφο. Η κύρια είσοδος ήταν διακοσμημένη με στοά τεσσάρων κιόνων με γλυπτά στην κορυφή. Οι εσωτερικοί χώροι διακοσμήθηκαν σε στυλ ροκοκό από τους Γιόχαν Σίγκμουντ Ντέιμπελ και Γιάκουμπ Φοντάνα. Αργότερα, ένα κιόσκι με το όνομα «Buduar» προστέθηκε στη νότια πτέρυγα στο πίσω μέρος.
Το Παλάτι Μπρανίτσκι προηγουμένως ονομαζόταν το Παλάτι της Κυρίας Κρακόφσκα, επειδή μετά το θάνατο του Μπρανίτσκι το ακίνητο κληρονόμησε η όμορφη σύζυγός του, Ιζαμπέλα Πονιατόφσκα (1771), αδελφή του βασιλιά Στανίσουαφ Αύγουστου Πονιατόφσκι (η Ιζαμπέλα ήταν κόρη του Στανίσουαφ Πονιατόφσκι, Καστελάνου της Κρακοβίας). Διοργάνωνε ένα σουαρέ στο παλάτι και έγινε γνωστή ως προστάτιδα και συλλέκτρια καλλιτεχνών, διανοουμένων και πολιτικών στην εποχή του Διαφωτισμού στην Πολωνία.
Λίγο αργότερα, το 1804, το Παλάτι Μπρανίτσκι πουλήθηκε στον Στρατηγό Γιούζεφ Νιεμογέφσκι. Ο νέος ιδιοκτήτης βελτίωσε το παλάτι - δύο πλευρικά βοηθητικά κτίρια προστέθηκαν στο συγκρότημα του παλατιού το 1804-1808 από τον αρχιτέκτονα Φριντέρικ Άλμπερτ Λέσελ. Από το 1817 το παλάτι κατοικήθηκε από τον Στανίσουαφ Σόουτικ.
Παραπομπές
Κατηγορία:Παλάτια στη Βαρσοβία Κατηγορία:Ροκοκό αρχιτεκτονική στη Βαρσοβία Κατηγορία:Ανακατασκευασμένα κτίρια και κατασκευές στην Πολωνία
ΣΚ Οντέσα
Η ΣΚ Οντέσα (ουκρανικά: СК Одеса) ήταν ποδοσφαιρικός σύλλογος της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Ουκρανίας. Η ομάδα είχε έδρα στην Οδησσό της Ουκρανίας και ως ένα διάστημα αποτελούσε μέρος του αθλήματος συστήματος σοβιετικού στρατού.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αθλητισμός στη Σοβιετική Ένωση Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομάδες Ουκρανίας Κατηγορία:Ιδρύσεις ποδοσφαιρικών ομάδων το 1944
Αντρέι Κοροτάγεφ
Ο Αντρέι Κοροτάγεφ (Андре́й Вита́льевич Корота́ев, Μόσχα, 17 Φεβρουαρίου 1961) είναι Ρώσος ανθρωπολόγος, ιστορικός και ο οικονομολόγος.
Η εισφορά του εντοπίζεται σε τρεις κύριους τομείς: . Το βασικό του μεθοδολογικό εργαλείο ήταν η χρήση οικονομιών κλίμακας σε μακροοικονομικά μοντέλα
Τα έργα του εκδόθηκαν στη Γαλλία , ΗΠΑ , Αγγλία , Γερμανία , Ρωσία, Αυστρία , Σουηδία, Βέλγιο , Ισπανία, Ιταλία, Ουγγαρία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, την Κίνα, την Ουκρανία, την Ιαπωνία , τη Νορβηγία, την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Υεμένη , και πολλές άλλες χώρες.
Διαδίκτυο
Κατηγορία:Ρώσοι ιστορικοί Κατηγορία:Ρώσοι οικονομολόγοι Κατηγορία:Ρώσοι ανθρωπολόγοι Κατηγορία:Ρώσοι ανατολιστές Κατηγορία:Ρώσοι μαθηματικοί Κατηγορία:Ιστορικοί των οικονομικών
Προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση
Η ασθένεια διαφοροποιείται σε σχέση με τις άλλες νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Πάρκινσον, η μετωποκροταφική άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ, αν και μοιράζονται κάποια κοινά συμπτώματα. Η ακριβής αιτία της ασθένειας είναι άγνωση.
Η διάγνωση μπορεί να υποψιαστεί βάσει ενδελεχούς κλινικής αξιολόγησης, λεπτομερούς ιστορικού ασθενούς και αναγνώρισης χαρακτηριστικών σωματικών ευρημάτων. Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία της ασθένειας, γι' αυτό η αντιμετώπισή της είναι συμπτωματική και υποστηρικτική. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται φάρμακα ίδια με την αντιμετώπιση της νόσου του Πάρκινσον, όπως η λεβοντόπα, με περιορισμένα και παροδικά ωστόσο αποτελέσματα. Τα αντικαταθλιπτικά επίσης έχουν κάποιο όφελος σε ορισμένες περιπτώσεις.
Η ασθένεια επηρεάζει περίπου 6 άτομα ανά 100.000. Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως σε ηλικία 60-70 ετών.
Ορολογία
Ο όρος «προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση» σημαίνει ότι η ασθένεια επιδεινώνεται σταδιακά (προϊούσα) και προκαλεί αδυναμία (παράλυση) καταστρέφοντας ορισμένα μέρη του εγκεφάλου πάνω από τα συμπλέγματα νευρικών κυττάρων που ονομάζονται πυρήνες (υπερπυρηνική) που ελέγχουν τις κινήσεις των ματιών.
Παραπομπές
Κατηγορία:Σπάνιες ασθένειες
Ανθρώπινη μιτοχονδριακή γενετική
Η ανθρώπινη μιτοχονδριακή γενετική (Human mitochondrial genetics) είναι η μελέτη της γενετικής του ανθρώπινου μιτοχονδριακού DNA (το DNA που περιέχεται στα ανθρώπινα μιτοχόνδρια). Το ανθρώπινο μιτοχονδριακό γονιδίωμα είναι το σύνολο των κληρονομικών πληροφοριών που περιέχονται στα ανθρώπινα μιτοχόνδρια. Τα μιτοχόνδρια είναι μικρές δομές στα κύτταρα που δημιουργούν ενέργεια προς χρήση του κυττάρου και αναφέρονται ως οι "σταθμοί ενέργειας" του κυττάρου.
Το μιτοχονδριακό DNA (mtDNA) δεν μεταδίδεται μέσω του πυρηνικού DNA (nDNA). Στους ανθρώπους, όπως και στους περισσότερους πολυκύτταρους οργανισμούς, το μιτοχονδριακό DNA κληρονομείται μόνο από το μητρικό ωάριο. Υπάρχουν θεωρίες, όμως, ότι μπορεί να συμβεί σε συγκεκριμένες περιστάσεις πατρική μεταβίβαση mtDNA στους ανθρώπους.
Η μιτοχονδριακή κληρονομικότητα είναι συνεπώς μη μεντελική, επειδή η μεντελική κληρονομικότητα στηρίζεται στο ότι το μισό του γενετικού υλικού του γονιμοποιημένου ωαρίου (ζυγωτού) προέρχεται από κάθε γονέα.
Οι περισσότερες μεταλλάξεις του μιτοχονδριακού DNA οδηγούν σε λειτουργικά προβλήματα, που μπορεί να εκδηλωθούν ως μυικές διαταραχές (μυοπάθειες).
Επειδή δίνουν 30 μόρια ATP ανά μόριο γλυκόζης σε αντίθεση με τα 2 μόρια ATP που παράγονται από τη γλυκόλυση, τα μιτοχόνδρια είναι βασικά σε όλους τους ανώτερους οργανισμούς για τη διατήρηση της ζωής. Οι μιτοχονδριακές ασθένειες είναι γενετικές διαταραχές που υπάρχουν στο μιτοχονδριακό DNA, ή στο πυρηνικό DNA που κωδικοποιεί τα μιτοχονδριακά συστατικά. Μικρά προβλήματα με οποιοδήποτε από τα πολυάριθμα ένζυμα που χρησιμοποιούνται από τα μιτοχόνδρια μπορεί να να είναι ολέθριο για το κύτταρο και με τη σειρά του για τον οργανισμό.
Ποσότητα
Στους ανθρώπους, το μιτοχονδριακό DNA (mtDNA) σχηματίζει κλειστά κυκλικά μόρια που περιέχουν 16.569 ζεύγη βάσεων DNA, με καθένα από αυτά τα μόρια να περιέχει κανονικά ένα πλήρες σύνολο μιτοχονδριακών γονιδίων. Κάθε ανθρώπινο μιτοχόνδριο περιέχει, κατά μέσο όρο, περίπου 5 τέτοια μόρια mtDNA, με το εύρος της ποσότητας να είναι μεταξύ 1 και 15. Κάθε ανθρώπινο κύτταρο περιέχει περίπου 100 μιτοχόνδρια, δίνοντας έναν συνολικό αριθμό μορίων mtDNA ανά ανθρώπινο κύτταρο περίπου 500.
Μορφές κληρονομικότητας
Επειδή οι μιτοχονδριακές ασθένειες (ασθένειες που οφείλονται στη δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων) μπορούν να κληρονομηθούν και από την μητέρα και μέσω της χρωμοσωμικής κληρονομικότητας, η οδός μεταβίβασης από γενιά σε γενιά μπορεί να ποικίλει πολύ, ανάλογα με την ασθένεια. Οι μιτοχονδριακές γενετικές μεταλλάξεις που μπορούν να συμβούν στο πυρηνικό DNA, μπορούν να συμβούν σε οποιοδήποτε από τα χρωμοσώματα (ανάλογα με τα είδη). Οι μεταλλάξεις που κληρονομούνται μέσω των χρωμοσωμάτων μπορεί να είναι αυτοσωμικές επικρατείς ή υπολειπόμενες και μπορεί επίσης να είναι επικρατείς ή υπολειπόμενες ανάλογα με το φύλο. Η χρωμοσωμική κληρονομικότητα ακολουθεί κανόνες μεντελικής κληρονομικότητας, παρά το γεγονός ότι ο φαινότυπος της ασθένειας μπορεί να καλύπτεται.
Λόγω των περίπλοκων οδών με τους οποίους "επικοινωνούν" και αλληλεπιδρούν το μιτοχονδριακό και το πυρηνικό DNA, ακόμα και φαινομενικά απλή κληρονομικότητα είναι δύσκολο να διαγνωστεί. Μετάλλαξη στο μιτοχονδριακό DNA μπορεί να αλλάξει πρωτεΐνες που ρυθμίζουν (με αύξηση ή μείωση) την παραγωγή μιας άλλης συγκεκριμένης πρωτεΐνης στα μιτοχόνδρια ή στο κυτόπλασμα· αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ελαφριά, εάν υπάρχουν, εμφανή συμπτώματα. Εξάλλου, κάποιες καταστροφικές μεταλλάξεις του mtDNA είναι εύκολο να διαγνωστούν λόγω της εκτεταμένης βλάβης σε μυϊκούς, νευρικούς και/ή ηπατικούς ιστούς (μεταξύ άλλων ιστών υψηλής ενέργειας και εξαρτώμενων από τον μεταβολισμό) και επειδή υπάρχουν στη μητέρα και σε όλους τους απογόνους.
Ο αριθμός των προσβαλλομένων μορίων mtDNA που κληρονομούνται από έναν συγκεκριμένο απόγονο μπορεί να ποικίλει πολύ επειδή Είναι δυνατό, ακόμα και για δίδυμα, το ένα μωρό να πάρει περισσότερα από τα μισά μεταλλαγμένα μόρια mtDNA, ενώ το άλλο μωρό να πάρει μόνο ένα μικρό κλάσμα των μεταλλαγμένων μορίων mtDNA ως προς τον άγριο τύπο (ανάλογα με το πώς διαχωρίζονται τα δίδυμα μεταξύ τους και το πόσα μεταλλαγμένα μιτοχόνδρια συμβεί να υπάρχουν σε κάθε πλευρά της διαίρεσης). Σε λίγες περιπτώσεις, κάποια μιτοχόνδρια από το σπερματικό κύτταρο εισέρχεται στο ωοκύτταρο, αλλά τα πατρικά μιτοχόνδρια αποσυντίθενται ενεργά.
Γονίδια
Τα γονίδια στο "ανθρώπινο μιτοχονδριακό γονιδίωμα" είναι ως ακολούθως.
Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων και ουμανίνη (humanin)
Αρχικά πιστευόταν εσφαλμένα ότι το μιτοχονδριακό γονιδίωμα περιείχε μόνο 13 γονίδια κωδικοποιητικά πρωτεΐνης, που όλα τους κωδικοποιούν πρωτεΐνες της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων. Όμως, το 2001, ανακαλύφθηκε μια 14η βιολογικά ενεργή πρωτεΐνη που λέγεται ουμανίνη που βρέθηκε ότι κωδικοποιείται από το μιτοχονδριακό γονίδιο MT-RNR2 που κωδικοποιεί επίσης τμήμα του μιτοχονδριακού ριβοσώματος (παρασκευασμένο από RNA):
Αντίθετα με τις άλλες πρωτεΐνες, η ουμανίνη δεν παραμένει στα μιτοχόνδρια και αλληλεπιδρά με το υπόλοιπο κύτταρο και τους κυτταρικούς υποδοχείς. Η ουμανίνη μπορεί να προστατέψει εγκεφαλικά κύτταρα εμποδίζοντας την απόπτωση. Παρά το όνομά της, υπάρχουν επίσης εκδόσεις της ουμανίνης και σε άλλα ζώα, όπως η ρατίνη (rattin) στους ποντικούς.
rRNA
Τα παρακάτω γονίδια κωδικοποιούν rRNAs:
tRNA
Τα παρακάτω γονίδια κωδικοποιούν tRNAs:
Θέση των γονιδίων
Το μιτοχονδριακό DNA έχει παραδοσιακά δύο αλυσίδες DNA που ονομάζονται η βαριά και η ελαφριά αλυσίδα, λόγω των πυκνοτήτων κατακρήμνισής τους κατά τον διαχωρισμό σε διαβαθμίσεις χλωριούχου καισίου, που βρέθηκε να σχετίζεται με το σχετικό νουκλεοτιδικό περιεχόμενο σε G+T της αλυσίδας. Όμως, η σύγχυση της ονομασίας αυτών των αλυσίδων είναι πλατιά και φαίνεται ότι προκύπτει με μια ταυτοποίηση της πλειοψηφίας της κωδικοποιητικής αλυσίδας ως της βαριάς σε ένα σημαντικό άρθρο το 1999. Στους ανθρώπους η ελαφριά αλυσίδα του mtDNA φέρει 28 γονίδια και η βαριά αλυσίδα του mtDNA φέρει μόνο 9 γονίδια. 8 από τα 9 γονίδια της βαριάς αλυσίδας κωδικοποιούν μιτοχονδριακά μόρια tRNA. Το ανθρώπινο mtDNA αποτελείται από 16.569 ζεύγη νουκλεοτιδίων. Το συνολικό μόριο ρυθμίζεται από μία μόνο ρυθμιστική περιοχή που περιέχει τις αρχικές περιοχές αντιγραφής και των ελαφριών και των βαριών αλυσίδων. Το συνολικό ανθρώπινο μιτοχονδριακό μόριο του DNA έχει χαρτογραφηθεί.
Παραλλαγές του γενετικού κώδικα
Ο γενετικός κώδικας είναι, κατά το μεγαλύτερο τμήμα, καθολικός, με λίγες εξαιρέσεις : η μιτοχονδριακή γενετική περιλαμβάνει μερικές από αυτές. Για τους περισσότερους οργανισμούς τα "κωδικόνια τερματισμού (stop codons)" είναι τα "UAA", "UAG" και "UGA". Στα μιτοχόνδρια των σπονδυλωτών τα "AGA" και "AGG" είναι επίσης κωδικόνια τερματισμού, αλλά όχι το "UGA", που κωδικοποιεί την τρυπτοφάνη. Το "AUA" κωδικοποιεί την ισολευκίνη στους περισσότερους οργανισμούς αλλά τη μεθειονίνη στο μιτοχονδριακό mRNA των σπονδυλωτών.
Χρησιμοποιώντας αυτές τις τεχνικές, εκτιμάται ότι τα πρώτα μιτοχόνδρια εμφανίστηκαν 1,5 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια πριν. Μια γενικά αποδεκτή θεωρία είναι ότι τα μιτοχόνδρια δημιουργήθηκαν ως αερόβιοι προκαρυώτες σε συμβιωτική σχέση με αναερόβιους ευκαρυώτες.
Αντιγραφή, επισκευή, μεταγραφή και μετάφραση
Η μιτοχονδριακή αναπαραγωγή ελέγχεται από πυρηνικά γονίδια και είναι κατάλληλη ιδιαίτερα στην παραγωγή τόσων μιτοχονδρίων όσων χρειάζεται το συγκεκριμένο κύτταρο τότε.
Η μιτοχονδριακή μεταγραφή στους ανθρώπους αρχικοποιείται από 3 υποκινητές, H1, H2 και L (υποκινητές βαριάς αλυσίδας 1, βαριάς αλυσίδας 2 και ελαφριάς αλυσίδας). Ο υποκινητής H2 μεταγράφει σχεδόν ολόκληρη τη βαριά αλυσίδα και ο υποκινητής L μεταγράφει ολόκληρη τη ελαφριά αλυσίδα. Ο υποκινητής H1 προκαλεί τη μεταγραφή των δύο μιτοχονδριακών μορίων rRNA.
Όταν η μεταγραφή λαμβάνει χώρα στη βαριά αλυσίδα δημιουργείται μια πολυσιστρονική μεταγραφή. Η ελαφριά αλυσίδα παράγει είτε μικρές μεταγραφές, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εκκινητές (primers), ή μια μεγάλη μεταγραφή. Η παραγωγή των εκκινητών συμβαίνει από την επεξεργασία των μεταγραφών της ελαφριάς αλυσίδας με τη μιτοχονδριακή ριβονουκλεάση MRP (επεξεργασία μιτοχονδριακού RNA (Mitochondrial RNA Processing)). Η απαίτηση της μεταγραφής για την παραγωγή εκκινητών συνδέει την επεξεργασία μεταγραφής με την αντιγραφή mtDNA. Οι μεταγραφές πλήρους μήκους διαιρούνται σε λειτουργικά tRNA, rRNA και μόρια mRNA.
Η διεργασία της εκκίνησης της μεταγραφής στα μιτοχόνδρια περιλαμβάνει 3 τύπους πρωτεϊνών: τη μιτοχονδριακή πολυμεράση RNA (POLRMT), τον παράγοντα μιτοχονδριακής μεταγραφής A (TFAM) και τους παράγοντες μιτοχονδριακής μεταγραφής B1 και B2 (TFB1M, TFB2M). Οι POLRMT, TFAM και TFB1M ή TFB2M συγκεντρώνονται στους μιτοχονδριακούς υποκινητές και ξεκινούν τη μεταγραφή. Τα ενεργά μοριακά γεγονότα που εμπλέκονται στην έναρξη είναι άγνωστα, αλλά αυτοί οι παράγοντες αποτελούν τον βασικό μεταγραφικό μηχανισμό και έχει αποδειχθεί να λειτουργούν σε εργαστηριακές συνθήκες.
Η μιτοχονδριακή μεταγραφή δεν είναι ακόμα πολύ καλά κατανοητή. Οι In vitro μεταφράσεις δεν είναι ακόμα επιτυχείς, προφανώς λόγω της δυσκολίας απομόνωσης επαρκούς mt mRNA, λειτουργικού mt rRNA και πιθανόν λόγω των περίπλοκων αλλαγών που υφίσταται το mRNA πριν να μεταφραστεί.
Μιτοχονδριακή πολυμεράση DNA
Η μιτοχονδριακή πολυμέραση DNA (πολυμεράση γάμμα (Pol gamma), που κωδικοποιείται από το γονίδιο POLG) χρησιμοποιείται στην αντιγραφή του mtDNA κατά την αναπαραγωγή. Λόγω των δύο (βαριών και ελαφριών) αλυσίδων στο κυκλικό μόριο mtDNA έχουν διαφορετικές περιοχές εκκίνησης της αντιγραφής (Origin of replication), πολλαπλασιάζεται με έναν τρόπο βρόχου μετατόπισης. Η μία αλυσίδα ξεκινά να αναπαράγεται πρώτη, μετατοπίζοντας την άλλη αλυσίδα. Αυτό συνεχίζεται μέχρι ο αναδιπλασιασμός να φτάσει στην περιοχή έναρξης της αναπαραγωγής στην άλλη αλυσίδα, οπότε ξεκινά τον αναδιπλασιασμό η άλλη αλυσίδα στην αντίθετη κατεύθυνση. Αυτό καταλήγει σε δύο νέα μόρια mtDNA. Κάθε μιτοχόνδριο έχει αρκετά αντίγραφα του μορίου του mtDNA και ο αριθμός των μορίων του mtDNA είναι περιοριστικός παράγοντας στη μιτοχονδριακή σχάση. Αφού το μιτοχόνδριο αποκτήσει επαρκές mtDNA, περιοχή μεμβράνης και μεμβρανικές πρωτεΐνες, μπορεί να υποστεί διάσπαση (πολύ παρόμοια με αυτή που χρησιμοποιούν τα βακτήρια) για να παραχθούν δύο μιτοχόνδρια. Στοιχεία προτείνουν ότι τα μιτοχόνδρια μπορούν επίσης να υποστούν συγχώνευση και ανταλλάσσουν (με μια μορφή επιχιασμού) γενετικό υλικό μεταξύ τους. Τα μιτοχόνδρια σχηματίζουν μερικές φορές μεγάλες ουσίες στις οποίες συμβαίνουν συνεχώς ανταλλαγές σχάσης και συγχώνευσης. Το mtDNA μοιράζεται μεταξύ των μιτοχονδρίων (παρά το γεγονός ότι μπορεί να υποστεί συγχώνευση).
Σφάλματα αναπαραγωγής mtDNA με χρωμοσωμική μεσολάβηση
Επειδή η μιτοχονδριακή ανάπτυξη και διαίρεση μεσολαβούνται από το πυρηνικό DNA, οι μεταλλάξεις στο πυρηνικό DNA μπορεί να έχουν πλατύ εύρος επιπτώσεων στην αναπαραγωγή του mtDNA. Παρά το γεγονός ότι οι θέσεις για κάποιες από αυτές τις μεταλλάξεις έχουν βρεθεί στα ανθρώπινα χρωμοσώματα, τα συγκεκριμένα γονίδια και οι πρωτεΐνες που εμπλέκονται δεν έχουν ακόμα απομονωθεί. Τα μιτοχόνδρια χρειάζονται μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη για να διαιρεθούν. Εάν αυτή η πρωτεΐνη (που δημιουργήθηκε στον πυρήνα) δεν είναι παρούσα, τα μιτοχόνδρια αναπτύσσονται, αλλά δεν διαιρούνται. Αυτό οδηγεί σε γιγαντιαία, ανεπαρκή μιτοχόνδρια. Σφάλματα σε χρωμοσωμικά γονίδια ή στα προϊόντα τους μπορεί επίσης να επηρεάσουν τη μιτοχονδριακή αναπαραγωγή περισσότερο άμεσα παρεμποδίζοντας τη μιτοχονδριακή πολυμεράση και μπορεί ακόμα να προκαλέσουν μεταλλάξεις στο mtDNA άμεσα και έμμεσα. Οι έμμεσες μεταλλάξεις προκαλούνται πιο συχνά από ρίζες που δημιουργούνται από ελαττωματικές πρωτεΐνες που παρασκευάζονται από πυρηνικό DNA.
Συνεισφορά του μιτοχονδριακού ως προς το πυρηνικό γονιδίωμα
Συνολικά, το μιτοχόνδριο φιλοξενεί περίπου 3000 διαφορετικούς τύπους πρωτεϊνών, αλλά μόνο περίπου 13 από αυτούς κωδικοποιούνται από το μιτοχονδριακό DNA. Οι περισσότεροι από τους 3000 τύπους πρωτεϊνών εμπλέκονται σε διάφορες διεργασίες πέρα από την παραγωγή ATP, όπως στη σύνθεση πορφυρινών. Μόνο το περίπου 3% από αυτές κωδικοποιούν πρωτεΐνες παραγωγής ATP. Αυτό σημαίνει ότι οι περισσότερες από τις κωδικοποιήσεις των γενετικών πληροφοριών για τη πρωτεϊνική σύσταση των μιτοχονδρίων είναι στο χρωμοσωμικό DNA και εμπλέκονται σε διεργασίες πέρα από τη σύνθεση ATP. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες μια μετάλλαξη που επηρεάζει ένα μιτοχόνδριο να συμβεί στο χρωμοσωμικό DNA, που κληρονομείται κατά το μεντελικό πρότυπο. Ένα άλλο αποτέλεσμα είναι ότι μια χρωμοσωμική μετάλλαξη θα επηρεάσει έναν συγκεκριμένο ιστό λόγω των ειδικών αναγκών της, είτε αυτές μπορεί να είναι απαιτήσεις υψηλής ενέργειας, είτε απαίτηση για τον καταβολισμό ή τον αναβολισμό ενός ειδικού νευροδιαβιβαστή ή νουκλεϊκού οξέος. Επειδή πολλά αντίγραφα του μιτοχονδριακού γονιδιώματος μεταφέρονται από κάθε μιτοχόνδριο (2–10 στους ανθρώπους), Οι μιτοχονδριακές μεταλλάξεις μπορεί να κληρονομηθούν από την μητέρα με μεταλλάξεις από το mtDNA που εμφανίζονται σε μιτοχόνδρια στο ωοκύτταρο πριν τη γονιμοποίηση, ή (όπως αναφέρθηκε παραπάνω) μέσω μεταλλάξεων στα χρωμοσώματα.
Χρήση στην ταυτοποίηση
Το ανθρώπινο mtDNA μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει στην ταυτοποίηση ατόμων. Τα ιατροδικαστικά εργαστήρια χρησιμοποιούν σε κάποιες περιπτώσεις τη σύγκριση του mtDNA για ταυτοποίηση ανθρώπινων υπολειμμάτων και ειδικότερα στην ταυτοποίηση παλιότερων αταυτοποίητων σκελετικών υπολειμμάτων. Αν και αντίθετα με το πυρηνικό DNA, το mtDNA δεν είναι εξειδικευμένο σε ένα άτομο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με άλλα στοιχεία (ανθρωπολογικά στοιχεία, έμμεσες αποδείξεις (circumstantial evidence) και τα παρόμοια) για την ταυτοποίηση. Το mtDNA χρησιμοποιείται επίσης για να αποκλείσει πιθανές συμφωνίες μεταξύ αγνοούμενων ατόμων και αταυτοποίητων υπολειμμάτων. Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι το mtDNA είναι καταλληλότερο για ταυτοποίηση παλιότερων σκελετικών υπολειμμάτων από το πυρηνικό DNA, επειδή ο μεγαλύτερος αριθμός αντιγράφων του mtDNA ανά κύτταρο αυξάνει την πιθανότητα λήψης εκμεταλλεύσιμου δείγματος και επειδή μια συμφωνία με ζωντανό συγγενή είναι εφικτή ακόμα κι αν πολυάριθμες μητρικές γενιές χωρίζουν τα δύο άτομα. Τα υπολείμματα του αμερικανού παρανόμου Τζέσε Τζέιμς ταυτοποιήθηκαν χρησιμοποιώντας μια σύγκριση μεταξύ του εξαχθέντος mtDNA από τα υπολείμματα του και του γιου της κατά τη γυναικεία γραμμή προπρογιαγιάς της αδελφής του. Παρομοίως, τα υπολείμματα της Αλεξάνδρας Φιόντοροβνα (Αλίκη της Έσσης), τελευταίας αυτοκράτειρας της Ρωσίας και των παιδιών της ταυτοποιήθηκαν με σύγκριση με το μιτοχονδριακό DNA με αυτό του Πρίγκιπα Φιλίππου, Δούκα του Εδιμβούργου, του οποίου η κατά τη μητρική γραμμή γιαγιά του ήταν αδελφή της Αλεξάνδρας. Παρομοίως, η ταυτοποίηση των υπολειμμάτων του αυτοκράτορα Νικολάου Β΄ της Ρωσίας έγινε με συγκρίνοντας το μιτοχονδριακό του DNA με αυτό του James Carnegie, 3ου δούκα του Fife, του οποίου η προπρογιαγιά κατά τη μητρική γραμμή Αλεξάνδρα της Δανίας (βασίλισσα Αλεξάνδρα) ήταν αδελφή της μητέρας του Νικολάου II (αυτοκράτειρα Μαρία Φεοντόροβνα).
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Γενετική Κατηγορία:Γονίδια
Τερέσα Φερνάνδεθ δε Τράβα
Η Τερέσα Φερνάντεθ δε Τράβα, ισπαν.: Teresa Fernández de Traba, (απεβ. στις 6 Φεβρουαρίου 1180 στο León ) ήταν η βασιλική σύζυγος στο Λεόν (1178 – 1180) κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φερδινάνδου Β΄.
Βιογραφία
Ήταν η νόθα κόρη της Θηρεσίας, κόμισσας της Πορτογαλίας, και του Φερνάνδο Πέρεθ δε Τράβα, κυρίου της Τρασταμάρα. Ήταν ήδη παντρεμένη με τον κόμη Νούνιο Πέρεθ δε Λάρα το 1152, όταν και οι δύο παραχώρησαν το Καστρονούνιo στους κατοίκους του και καθιέρωσαν τα σύνορά του, διατηρώντας ορισμένα δικαιώματα επάνω στο χωριό, αφού ο βασιλιάς Aλφόνσο Ζ΄ του Λεόν και της Καστίλλης το δώρισε το 1156 ή το 1157 στους Ιωαννίτες Ιππότες. Στις 29 Ιανουαρίου 1160 η Τερέσα και ο σύζυγός της Νούνιο ίδρυσαν την Κιστερκιανή μονή της Σάντα Μαρία στο Περάλες, δωρίζοντας στην Οθένδα, την πρώτη ηγουμένη, όλες τις περιουσίες τους στο Περάλες και τη Θορίτα. Το 1174 έδωσαν στον επίσκοπο του Μπούργος το χωριό Μπαρτσιλόνα σε αντάλλαγμα για όλα τα δικαιώματα και τις περιουσίες του νοσοκομείου στο Πουέντε δε Φίτερo, που είχαν ιδρύσει και το δώρισαν στους Ιωαννίτες Ιππότες. Μετά το τέλος του Νούνιο το 1177, η Τερέσα πήγε στην αυλή του Λεόν και εκεί, πριν από τις 7 Οκτωβρίου 1178, παντρεύτηκε τον βασιλιά Φερδινάνδο Β΄ του Λεόν (1137 – 1188). Χάρη σε αυτόν τον γάμο, τα παιδιά της ζούσαν στην αυλή και καυχιόταν ότι ήταν απόγονοι μίας βασίλισσας του Λεόν, όπως μαρτυρείται από ένα καταστατικό, όπου ο γιος της Άλβαρo έκανε μία δωρεά στο αβαείο του Σοβράδo και αποκαλούσε τον εαυτό του γιο του κόμη δον Νούνιο και της βασίλισσας δόνας Τερέσας (filius comitis domni Nunonis et regine domne Tarasie).
Το τέλος και η ταφή
μικρογραφία| Το Βασιλικό Πάνθεον.
Απεβίωσε ως αποτέλεσμα του τοκετού δύο χρόνια αργότερα, στις 6 Φεβρουαρίου 1180 και τάφηκε στο Βασιλικό Πάνθεον στη Βασιλική του Σαν Ισίδορo στο Λεόν. Το λείψανό της τοποθετήθηκε σε ένα πέτρινο φέρετρο, το κάλυμμα του οποίου έφερε ένα ομοίωμα (στο μισό ύψος) της αείμνηστης βασίλισσας, που φορούσε ένα φόρεμα με πολύτιμους λίθους στις μανσέτες και γύρω από τον λαιμό. Τα μαλλιά της ήταν λυτά και ένα βασιλικό στέμμα τοποθετημένο γύρω από το μέτωπό της. Η ακόλουθη λατινική επιγραφή ήταν σκαλισμένη στις άκρες του καλύμματος του τάφου της:
"LARGA MANUS MISERIS, ET DIGNIS DIGNA REPENDENS CONSTANS, ET PRUDENS PIETATIS MUNERE SPLENDENS, HIC REGINA JACET CONJUX TARESIA REGIS FERNANDI SUMMI SIBI DENTUR GAUDIA REGIS. ΕΠΟΧΗ MCCXVIII. ET QTT. VII. ID. FEBRUARII."
Δηλ.: Με τα χέρια απλωμένα για έλεος, και άξια αξιοπρεπούς μετάνοιας συνεχώς, και με σύνεση ευσεβή εξαίρετη που λάμπει, εδώ η βασίλισσα κείται, η σύζυγος Τερεσία του βασιλιά Φερ[δι]νάνδου, δίπλα του που της δίνει χαρά. Έτος 1218, 7 ημέρες πριν τις [ε]ιδούς του Μαρτίου.
Οικογένεια
Απέκτησε παιδιά και από τους δύο συζύγους.
Aπό τον Νούνιο Πέρεθ δε Λάρα:
Από τον Φερδινάνδο Β' του Λεόν:
Πηγές
Κατηγορία:Βασίλισσες της Γαλικίας Κατηγορία:Βασίλισσες του Λεόν
Γκεβχερχάν Σουλτάνα (κόρη του Σελίμ Β΄)
Η Γκεβχερχάν Σουλτάν (Οθ. Τούρκικα:گوھرخان سلطان) (Τούρκικα: Gevherhan Sultan, 1544 - 1580) ήταν κόρη του σουλτάνου Σελίμ Β΄ και της Χασεκί Νουρμπανού Σουλτάν της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εγγονή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή και της Χουρέμ Σουλτάν, και αδελφή του σουλτάνου Μουράτ Γ΄.
Βιογραφία
Η Γκεβχερχάν γεννήθηκε στο Ικόνιο το 1544 και ήταν μία από τις τέσσερις κόρες του σουλτάνου Σελίμ Β' και της αγαπημένης συζύγου του Χασεκί Νουρμπανού Σουλτάν. Οι άλλες ήταν η Εσμαχάν Σουλτάν, η Φατμά Σουλτάν και η Σαχ Σουλτάν.
Υπάρχουν θεωρίες ότι η Γκεβχερχάν ήταν κόρη μιας άλλης παλλακίδας του Σελίμ.
Μετά τον γάμο η Μιχριμάχ Σουλτάν, κόρη του Σουλεϊμάν Α΄ και της Χουρέμ Σουλτάν και θεία της Γκεβχερχάν, πιέσε για μια μια ναυτική εκστρατεία εναντίον της Μάλτας και υποσχέθηκε να να εξοπλίσει τετρακόσια πλοία με δικά της έξοδα. Ωστόσο, ο Σουλεϊμάν και ο γιος του Σελίμ, αδελφός της Μιχριμάχ και πατέρας της Γκεβχερχάν, εμπόδισαν την εκστρατεία να προχωρήσει, έτσι ώστε ο ναύαρχος, Πιγιαλέ Πασά, να μπορέσει να παραμείνει στην Κωνσταντινούπολη με τη νέα του σύζυγο, Γκεβχερχάν.
Η Γκεβχερχάν πέθανε το 1580 στην Κωνσταντινούπολη σε ηλικία 36 ετών και τάφηκε στο μαυσωλείο του πατέρα της, Σελίμ Β΄, δίπλα στην Αγία Σοφία.
Πηγές
Κατηγορία:Πριγκίπισσες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Κατηγορία:Οθωμανοί
Η αγάπη ποτέ δεν πεθαίνει
Η αγάπη ποτέ δεν πεθαίνει (Ισπανικά: El amor nunca muere) είναι τηλενουβέλα μεξικάνικης παραγωγής του 1982, είναι βασισμένη στην πρωτότυπη ιστορία της τηλενουβέλας La mentira ("Το ψέμα") της Καριδάδ Μπράβο Άνταμς.
Πλοκή
Αυτή είναι η ιστορία δύο ξαδέλφων της Σεσίλια και της Καρολίνα. Και οι δύο γυναίκες είναι αντιμέτωπες, επειδή και οι δύο είναι ερωτευμένες με τον ίδιο άντρα: τον Χοσέ Μπελτράν, ένα νεαρό που αναζητά ορυχεία για να πλουτίσει. Σύντομα η Καρολίνα καταφέρνει να δημιουργήσει μια σχέση με τον Χοσέ. Ωστόσο, ο Χοσέ δολοφονείτε μετά από ένα επιχείρημα και η Καρολίνα αποφασίζει να χειριστεί τη σκηνή του εγκλήματος, έτσι ώστε όλοι να πιστεύουν ότι ο Χοσέ αυτοκτόνησε.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Μεξικάνικες τηλεοπτικές σειρές Κατηγορία:Τηλενουβέλες
Κρίση του 3ου αιώνα
Η Κρίση του 3ου αιώνα, γνωστή και ως Στρατιωτική Αναρχία ή Αυτοκρατορική Κρίση (235–284), ήταν μία περίοδος, κατά την οποία η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία παραλίγο να καταρρεύσει. Τελείωσε λόγω των στρατιωτικών νικών του Αυρηλιανού και με την ανάληψη του Διοκλητιανού και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων το 284, συμπεριλαμβανομένης της Τετραρχίας.
Η κρίση ξεκίνησε το 235 με τη δολοφονία του αυτοκράτορα Αλέξανδρου Σεβήρου από τα δικά του στρατεύματα. Κατά την επόμενη 50ετή περίοδο, η Αυτοκρατορία είδε τις συνδυασμένες πιέσεις βαρβαρικών εισβολών και μεταναστεύσεων στη ρωμαϊκή επικράτεια, εμφυλίους πολέμους, εξεγέρσεις των αγροτών και πολιτική αστάθεια, με πολλούς σφετεριστές να ανταγωνίζονται για την εξουσία. Αυτό οδήγησε στην Πανώλη του Κυπριανού, στην υποτίμηση του νομίσματος και στην οικονομική κατάρρευση. Τα ρωμαϊκά στρατεύματα εξαρτιόταν περισσότερο με την πάροδο του χρόνου από την αυξανόμενη επιρροή των βαρβάρων μισθοφόρων γνωστών ως υπόσπονδων (foederati). Οι Ρωμαίοι διοικητές στο πεδίο, αν και ονομαστικά εργάζοντο για τη Ρώμη, γινόταν όλο και πιο ανεξάρτητοι.
Μέχρι το 268 η Αυτοκρατορία είχε χωριστεί σε τρία ανταγωνιστικά κράτη: τη Γαλατική αυτοκρατορία (συμπεριλαμβανομένων των Ρωμαϊκών επαρχιών της Γαλατίας, της Βρετανίας και, περιληπτικά, της Ισπανίας), την αυτοκρατορία της Παλμύρας (συμπεριλαμβανομένων των ανατολικών επαρχιών της Συρο-Παλαιστίνης και της Αιγύπτου) και ανάμεσά τους η - με κέντρο την Ιταλία - Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Υπήρχαν τουλάχιστον 26 διεκδικητές του τίτλου του αυτοκράτορα, κυρίως εξέχοντες στρατηγοί του Ρωμαϊκού στρατού, οι οποίοι ανέλαβαν την αυτοκρατορική εξουσία σε ολόκληρη ή σε μέρος της Αυτοκρατορίας. Αυτοί οι διεκδικητές έγιναν δεκτοί από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο ως αυτοκράτορες κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και έτσι έγιναν νόμιμοι αυτοκράτορες. Αργότερα, ο Αυρηλιανός (270–275) επανένωσε την Αυτοκρατορία στρατιωτικά. Η κρίση έληξε με τον Διοκλητιανό και την αναδιάρθρωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής κυβέρνησης το 284 Αυτό βοήθησε να σταθεροποιηθεί η Αυτοκρατορία οικονομικά και στρατιωτικά για άλλα 150 χρόνια.
Η κρίση οδήγησε σε τόσο βαθιές αλλαγές στους θεσμούς, την κοινωνία, την οικονομική ζωή και τη θρησκεία της Αυτοκρατορίας, που θεωρείται όλο και περισσότερο από τους περισσότερους ιστορικούς ως το όριο της μετάβασης μεταξύ των ιστορικών περιόδων της κλασικής αρχαιότητας και της ύστερης αρχαιότητας.
Ιστορία
Μετά τη σταθεροποίηση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας για άλλη μία φορά - μετά την αναταραχή του Έτους των Πέντε Αυτοκρατόρων (193) - επί της βασιλείας του Σεπτιμίου Σεβήρου, η μετέπειτα δυναστεία των Σεβήρων έχανε όλο και περισσότερο τον έλεγχο.
Ο στρατός απαιτούσε όλο και μεγαλύτερες αμοιβές, για να παραμείνει πιστός. Ο Σεπτίμιος Σεβήρος αύξησε τις αμοιβές των λεγεωναρίων και έδωσε σημαντική δωρεά (donativum) στα στρατεύματα. Η μεγάλη και συνεχής αύξηση των στρατιωτικών δαπανών προκάλεσε προβλήματα σε όλους τους διαδόχους του. Ο γιος του Καρακάλλας αύξησε τον ετήσιο μισθό και χάρισε πολλά οφέλη στον στρατό, σύμφωνα με τη συμβουλή τού πατέρα του, ώστε να διατηρήσει την πίστη του. Σκέφτηκε να χωρίσει την Αυτοκρατορία σε ανατολικό και δυτικό τομέα με τον αδελφό του Γέτα, για να περιορίσουν τη σύγκρουση στη συγκυβέρνησή τους. Αλλά με τη μεγάλη επιρροή της μητέρας τους Ιουλίας Δόμνας αυτή η διαίρεση της Αυτοκρατορίας δεν έγινε δυνατή.
Αντί να πολεμά σε ξένες χώρες, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ετίθετο όλο και περισσότερο σε άμυνα από επιδρομείς εχθρούς και εμφύλιους πολέμους. Αυτό έκοψε την ουσιαστική πηγή εισοδήματος, που αποκτάτο από τη λεηλασία των εχθρικών χωρών, ενώ άνοιξε τη Ρωμαϊκή ύπαιθρο στην οικονομική καταστροφή από τις λεηλασίες τόσο ξένων, όσο και εγχώριων. Οι συχνοί εμφύλιοι πόλεμοι συνέβαλαν στην εξάντληση του ανθρώπινου δυναμικού του στρατού και η στρατολόγηση στρατιωτών αντικατάστασης μείωσε περαιτέρω το εργατικό δυναμικό. Οι μάχες σε πολλαπλά μέτωπα, η αύξηση του μεγέθους και της αμοιβής του στρατού, η αύξηση του κόστους μεταφοράς, η λαϊκιστική πολιτική «άρτος και θεάματα» (panem et circenses), η αναποτελεσματική και διεφθαρμένη είσπραξη φόρων, ο ανοργάνωτος προϋπολογισμός και η πληρωμή ξένων εθνών για την ειρήνη, όλα αυτά συνέβαλαν στην οικονομική κρίση. Οι Αυτοκράτορες έκαναν με κατάσχεση περιουσιών και προμηθειών, για να καταπολεμήσουν το έλλειμμα.
Η κατάσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έγινε δεινή το 235. Πολλές Ρωμαϊκές λεγεώνες είχαν ηττηθεί κατά τη διάρκεια μίας προηγούμενης εκστρατείας κατά των Γερμανικών λαών, που έκαναν επιδρομές πέρα από τα σύνορα, ενώ ο Αυτοκράτορας Αλέξανδρος Σαβήρος είχε επικεντρωθεί κυρίως στους κινδύνους από την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών. Καθοδηγώντας τα στρατεύματά του προσωπικά, ο Αυτοκράτορας κατέφυγε στη διπλωματία και δέχθηκε να πληρώνει φόρο για να ειρηνεύσει γρήγορα τους Γερμανούς οπλαρχηγούς, αντί να τους κατακτήσει στρατιωτικά. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρωδιανό, αυτό στοίχισε στον Αλέξανδρο Σεβήρο τον σεβασμό των στρατευμάτων του, τα οποία ίσως θεώρησαν ότι απαιτείτο αυστηρότερη τιμωρία για τις φυλές, που είχαν εισβάλει στη βόρεια επικράτεια της Ρώμης. Τα στρατεύματα δολοφόνησαν τον Αλέξανδρο Σεβήρο και ανακήρυξαν νέον Αυτοκράτορα τον Μαξιμίνο Θράκα, διοικητή μίας λεγεώνας από αυτές που ήταν παρούσες.
Ο Μαξιμίνος ήταν ο πρώτος από τους Αυτοκράτορες των στρατώνων, ηγεμόνων που ανυψώθηκαν από τα στρατεύματα χωρίς να έχουν καμία πολιτική εμπειρία, μία υποστηρικτική παράταξη, διακεκριμένους προγόνους ή κληρονομική αξίωση για τον Αυτοκρατορικό θρόνο. Καθώς η κυριαρχία τους βασιζόταν στη στρατιωτική ισχύ και την αρχηγία, λειτουργούσαν ως πολέμαρχοι, που βασίζοντο στον στρατό για να διατηρήσουν την εξουσία. Ο Μαξιμίνος συνέχισε τις εκστρατείες στη Γερμανία, αλλά αγωνίστηκε να ασκήσει την εξουσία του σε ολόκληρη την Αυτοκρατορία. Η Σύγκλητος ήταν δυσαρεστημένη, που έπρεπε να δεχτεί έναν χωρικό ως Αυτοκράτορα. Αυτό επιτάχυνε το χαοτικό Έτος των έξι Αυτοκρατόρων κατά το οποίο σκοτώθηκαν όλοι οι αρχικοί διεκδικητές: το 238 ξέσπασε μία εξέγερση στην Αφρική με επικεφαλής τον Γορδιανό Α΄ και τον Γορδιανό Β΄, που σύντομα υποστηρίχθηκε από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο, αλλά αυτή γρήγορα ηττήθηκε με τον Γορδιανό Β΄ να σκοτώνεται και τον Γορδιανό Α΄ να αυτοκτονεί. Η Σύγκλητος, φοβούμενη την Αυτοκρατορική οργή, ανέδειξε δύο δικούς της ως συναυτοκράτορες, τον Πουπιηνό και τον Βαλβίνο με τον εγγονό του Γορδιανού Α΄, τον Γορδιανό Γ΄ ως Καίσαρα. Ο Μαξιμίνος βάδισε στη Ρώμη, αλλά δολοφονήθηκε από τη Λεγεώνα ΙΙ Παρθική, και στη συνέχεια ο Πουπιηνός και ο Βαλβίνος δολοφονήθηκαν από την πραιτωριανή φρουρά.
Τα επόμενα χρόνια, πολυάριθμοι στρατηγοί του Ρωμαϊκού στρατού πολέμησαν μεταξύ τους για τον έλεγχο της Αυτοκρατορίας και παραμέλησαν τα καθήκοντά τους να την υπερασπιστούν από κάποια εισβολή. Υπήρχαν συχνές επιδρομές στα σύνορα του Ρήνου και του Δούναβη από ξένες φυλές, συμπεριλαμβανομένων των Καρπίων, των Γότθων, των Βανδάλων και των Αλαμαννών, και επιθέσεις από τους Σασσανίδες στα ανατολικά. Οι κλιματικές αλλαγές και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας διέκοψαν τη γεωργία των σημερινών Κάτω Χωρών, αναγκάζοντας τις φυλές που κατοικούν στην περιοχή να μεταναστεύσουν στα Ρωμαϊκά εδάφη. Περαιτέρω αναστάτωση προέκυψε το 251, όταν ξέσπασε η πανώλη του Κυπριανού (πιθανώς ευλογιά). Αυτή η πανώλη προκάλεσε θάνατο μεγάλης κλίμακας, αποδυναμώνοντας σοβαρά την Αυτοκρατορία. Η κατάσταση επιδεινώθηκε το 260, όταν ο Αυτοκράτορας Βαλεριανός συνελήφθη στη μάχη από τους Σασσανίδες (αργότερα απεβίωσε αιχμάλωτος).
Σε όλη την περίοδο, πολυάριθμοι σφετεριστές διεκδίκησαν τον Αυτοκρατορικό θρόνο. Ελλείψει ισχυρής κεντρικής εξουσίας, η Αυτοκρατορία διασπάστηκε σε τρία ανταγωνιστικά κράτη. Οι δυτικές Ρωμαϊκές επαρχίες της Γαλατίας, της Βρετανίας και της Ισπανίας αποσπάστηκαν, για να σχηματίσουν τη Γαλατική αυτοκρατορία το 260. Οι ανατολικές επαρχίες της Συρίας, της Παλαιστίνης και της Αιγύπτου έγιναν επίσης ανεξάρτητες ως αυτοκρατορία της Παλμύρας το 267. Οι υπόλοιπες επαρχίες, με επίκεντρο την Ιταλία, παρέμειναν κάτω από έναν μόνο άρχοντα, αλλά τώρα αντιμετώπιζαν απειλές από κάθε πλευρά. μικρογραφία|240x240εσ| [[Γότθοι|Γοτθικές επιδρομές τον 3ο αιώνα]] Μία εισβολή στη Μακεδονία και την Ελλάδα από Γότθους, που είχαν εκτοπιστεί από τα εδάφη τους στη Μαύρη Θάλασσα, ηττήθηκε από τον Αυτοκράτορα Κλαύδιο Β΄ Γοτθικό στη μάχη της Ναϊσσού το 268 ή το 269. Οι ιστορικοί βλέπουν αυτή τη νίκη ως το σημείο ανάκαμψης της κρίσης. Στη συνέχεια, μία σειρά από σκληρούς, ενεργητικούς Αυτοκράτορες στρατώνων μπόρεσαν να επαναβεβαιώσουν την κεντρική εξουσία. Περαιτέρω νίκες του Κλαυδίου Β΄ οδήγησαν πίσω τους Aλαμαννούς και ανέκτησαν την Ισπανία από τη Γαλατική αυτοκρατορία. Ο Αυτοκράτορας απεβίωσε από την πανώλη το 270 και τον διαδέχθηκε ο Αυρηλιανός, ο οποίος διοικούσε το ιππικό στη Ναϊσσό. Ο Αυρηλιανός βασίλευσε (270–275) στα χειρότερα της κρίσης, αποκαθιστώντας σταδιακά την Αυτοκρατορία. Νίκησε τους Βανδάλους, τους Βησιγότθους, την αυτοκρατορία της Παλμύρας και τελικά το υπόλοιπο της Γαλατικής αυτοκρατορίας. Στα τέλη του 274, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε επανενωθεί σε μία ενιαία οντότητα. Ωστόσο ο Αυρηλιανός δολοφονήθηκε το 275, πυροδοτώντας μία νέα σειρά ανταγωνιστών Αυτοκρατόρων με σύντομες βασιλείες. Η κατάσταση δεν σταθεροποιήθηκε, έως ότου ο Διοκλητιανός, επίσης Αυτοκράτορας των στρατώνων, ανέλαβε την εξουσία το 284.
Πάνω από ένας αιώνας θα περνούσε, μέχρι η Ρώμη να χάσει ξανά τη στρατιωτική υπεροχή έναντι των εξωτερικών εχθρών της. Ωστόσο, δεκάδες πρώην ακμάζουσες πόλεις, ειδικά στη Δυτική Αυτοκρατορία, είχαν καταστραφεί. Με τον πληθυσμό τους νεκρό ή διασκορπισμένο, αυτές οι πόλεις δεν μπορούσαν να ανοικοδομηθούν, λόγω της οικονομικής κατάρρευσης που προκλήθηκε από τους συνεχείς πολέμους. Η οικονομία ακρωτηριάστηκε επίσης από την κατάρρευση των δικτύων συναλλαγών και την υποβάθμιση του νομίσματος. Οι μεγάλες πόλεις και κωμοπόλεις, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Ρώμης, που δεν χρειάστηκαν οχυρώσεις για πολλούς αιώνες, τώρα περικυκλώθηκαν με χοντρά τείχη.
Το πρόβλημα της διαδοχής και του εμφυλίου πολέμου
Από την αρχή της Ηγεμονίας δεν υπήρχαν σαφείς κανόνες για την αυτοκρατορική διαδοχή, κυρίως επειδή η Αυτοκρατορία διατηρούσε τα προσχήματα της Δημοκρατίας.
Κατά τη διάρκεια της πρώιμης Ηγεμονίας, η διαδικασία για να γίνει κανείς Αυτοκράτορας βασιζόταν σε έναν συνδυασμό ανακήρυξης από τη Σύγκλητο, τη λαϊκή έγκριση και την αποδοχή από τον στρατό, ιδιαίτερα την Πραιτωριανή Φρουρά. Μία οικογενειακή σύνδεση με έναν προηγούμενο Αυτοκράτορα ήταν ευεργετική, αλλά δεν καθόριζε το ζήτημα με τον τρόπο που το θα όριζε ένα επίσημο σύστημα κληρονομικής διαδοχής. Από την Ιουλιο-Κλαυδιανή δυναστεία και μετά υπήρχε μερικές φορές ένταση μεταξύ της προτιμώμενης επιλογής της Συγκλήτου και τού στρατού. Καθώς η τάξη των Συγκλητικών μειώθηκε σε πολιτική επιρροή και περισσότεροι στρατηγοί στρατολογήθηκαν από τις επαρχίες, αυτή η ένταση αυξήθηκε.
Όποτε η διαδοχή φαινόταν αβέβαιη, υπήρχε ένα κίνητρο για οποιονδήποτε στρατηγό με την υποστήριξη ενός μεγάλου στρατού να προσπαθήσει να καταλάβει την εξουσία, πυροδοτώντας εμφύλιο πόλεμο. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτού πριν από την Κρίση ήταν το Έτος των Πέντε Αυτοκρατόρων που είχε ως αποτέλεσμα τη νίκη του Σεπτίμιου Σεβήρου. Μετά την ανατροπή της δυναστείας των Σεβήρων, για το υπόλοιπο του 3ου αιώνα, η Ρώμη διοικούνταν από μία σειρά στρατηγών, που ανερχόταν στην εξουσία μέσω συχνών εμφυλίων πολέμων, οι οποίοι κατέστρεψαν την Αυτοκρατορία.
Φυσικές καταστροφές
Μία δεύτερη και πιο μακροπρόθεσμη φυσική καταστροφή που έλαβε χώρα τον 3ο αι. ήταν η αυξημένη μεταβλητότητα του καιρού. Τα πιο ξηρά καλοκαίρια σήμαιναν λιγότερη αγροτική παραγωγικότητα και πιο ακραία καιρικά φαινόμενα οδήγησαν σε γεωργική αστάθεια. Αυτό θα μπορούσε επίσης να έχει συμβάλει στην αυξημένη πίεση των βαρβάρων στα Ρωμαϊκά σύνορα, καθώς και αυτοί θα είχαν βιώσει τις αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και θα προσπαθούσαν να προωθηθούν προς το εσωτερικό της Αυτοκρατορίας, σε πιο παραγωγικές περιοχές της Μεσογείου.
Ξένες εισβολές
μικρογραφία|270x270εσ| Βαρβαρικές επιδρομές κατά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 3ο αι. Οι επιδρομές των βαρβάρων ήρθαν στον απόηχο του εμφυλίου πολέμου, της πανώλης και της πείνας. Η δυσκολία που προκλήθηκε εν μέρει από το μεταβαλλόμενο κλίμα, οδήγησε διάφορες βαρβαρικές φυλές να ωθηθούν στο Ρωμαϊκό έδαφος. Άλλες φυλές συγχωνεύτηκαν σε πιο δεινές οντότητες (ιδίως οι Αλαμαννοί και οι Φράγκοι), ή εκδιώχθηκαν από τα πρώην εδάφη τους από πιο επικίνδυνους λαούς όπως οι Σαρμάτες (οι Ούννοι δεν εμφανίστηκαν δυτικά του Βόλγα για άλλον έναν αιώνα). Τελικά, τα σύνορα σταθεροποιήθηκαν από τους Ιλλυρούς Αυτοκράτορες. Ωστόσο οι μεταναστεύσεις των βαρβάρων στην Αυτοκρατορία συνεχίστηκαν σε όλο και μεγαλύτερους αριθμούς. Αν και αυτοί οι μετανάστες αρχικά παρακολουθούνταν στενά και αφομοιώνονταν, μεταγενέστερες φυλές εισήλθαν τελικά μαζικά στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία με τα όπλα τους, δίνοντας μόνο συμβολική αναγνώριση της Ρωμαϊκής εξουσίας.
Ωστόσο οι αμυντικές μάχες που χρειάστηκε να υπομείνει η Ρώμη στον Δούναβη από τη δεκαετία του 230, ωχριούν, σε σύγκριση με την απειλή που αντιμετώπιζε η Αυτοκρατορία στην Ανατολή. Εκεί η Περσία των Σασσανιδών αντιπροσώπευε έναν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο για τη Ρώμη από τις μεμονωμένες επιθέσεις των Γερμανικών φυλών. Οι Σασσανίδες είχαν ανατρέψει το 224 και το 226 τους Πάρθους Αρσακίδες και ο Πέρσης βασιλιάς Αρντασίρ Α΄, που ήθελε επίσης να αποδείξει τη νομιμότητά του μέσω στρατιωτικών επιτυχιών, είχε ήδη διεισδύσει στη Ρωμαϊκή επικράτεια την εποχή του Αλεξάνδρου Σεβήρου, καταλαμβάνοντας πιθανώς τις στρατηγικά σημαντικές πόλεις Nίσιβη and Χαρράν το 235/236.
Οικονομική επίδραση
μικρογραφία|249x249εσ| Ο Αυτοκράτορας [[Διοκλητιανός. Με την άνοδό του στην εξουσία το 284, η Κρίση του 3ου αι. τελείωσε και θεσπίστηκε η Τετραρχία.]] Εσωτερικά, η Αυτοκρατορία αντιμετώπισε υπερπληθωρισμό, που προκλήθηκε από χρόνια υποτίμησης των νομισμάτων. Αυτό είχε ξεκινήσει νωρίτερα υπό τους Σεβήρους Αυτοκράτορες, που αύξησαν τον στρατό κατά ένα τέταρτο, και διπλασίασε τη βασική αμοιβή των λεγεωναρίων. Καθώς ο καθένας από τους βραχύβιους Αυτοκράτορες αναλάμβανε την εξουσία, χρειάζονταν τρόπους να μαζέψει χρήματα γρήγορα, για να πληρώσουν τη «δωρεά ανάρρησης» στον στρατό και ο ευκολότερος τρόπος για να γίνει αυτό, ήταν να μειώσουν σοβαρά την περιεκτικότητα σε χρυσό ή άργυρο στα νομίσματα, μία διαδικασία που έγινε δυνατή με τη νόθευση του νομίσματος με μπρούντζο και χαλκό.
Αυτό οδήγησε σε δραματικές αυξήσεις των τιμών, και τη στιγμή που ο Διοκλητιανός ανέλαβε την εξουσία, η παλαιά νομισματοκοπία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας είχε σχεδόν καταρρεύσει. Ορισμένοι φόροι εισπράττονταν σε είδος και οι αξίες ήταν συχνά πλασματικές, σε χαλκάργυρο (buillon) ή μπρούτζινο νόμισμα. Οι πραγματικές αξίες συνέχισαν να υπολογίζονται στα χρυσά νομίσματα, αλλά το αργυρό νόμισμα, το δηνάριο, που χρησιμοποιήθηκε για 300 χρόνια, είχε εξαφανιστεί (1 λίβρα χρυσού = 40 χρυσά (aurei) = 1.000 δηνάρια = 4.000 σηστέρτιοι). Αυτό το νόμισμα δεν είχε σχεδόν καμία αξία μέχρι το τέλος του 3ου αι. και το εμπόριο γινόταν χωρίς κοπή μικρών νομισμάτων.
Καταστροφή του δικτύου εσωτερικού εμπορίου
Ένα από τα πιο βαθιά και διαρκή αποτελέσματα της Κρίσης του 3ου αι. ήταν η διακοπή του εκτεταμένου εσωτερικού εμπορικού δικτύου της Ρώμης. Από την εποχή της Ρωμαϊκής Ειρήνης (Pax Romana), ξεκινώντας από τον Αύγουστο, η οικονομία της Αυτοκρατορίας εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από το εμπόριο μεταξύ των λιμανιών της Μεσογείου και στα εκτεταμένα οδικά συστήματα προς το εσωτερικό της Αυτοκρατορίας. Οι έμποροι μπορούσαν να ταξιδεύουν από το ένα άκρο της Αυτοκρατορίας στο άλλο με σχετική ασφάλεια μέσα σε λίγες εβδομάδες, μεταφέροντας γεωργικά προϊόντα από τις επαρχίες που παράγονταν στις πόλεις και βιομηχανικά προϊόντα που παράγονταν από τις μεγάλες πόλεις της Ανατολής, στις πιο αγροτικές επαρχίες.
Τα μεγάλα κτήματα παρήγαγαν καλλιέργειες για εξαγωγή και χρησιμοποιούσαν τα έσοδα που προέκυπταν για την εισαγωγή τροφίμων και αστικών μεταποιημένων προϊόντων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μεγάλη οικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ των κατοίκων της Αυτοκρατορίας. Ο ιστορικός Χένρυ Στ. Λώρενς Μπώφορτ Μος περιγράφει την κατάσταση όπως ήταν πριν από την κρίση: