cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Πανδημία COVID-19 στην Βόρεια Μακεδονία
Η πανδημία COVID-19 στη Βόρεια Μακεδονία είναι μέρος της παγκόσμιας πανδημίας της ασθένειας του κορονοϊού 2019 (COVID-19) η οποία προκαλείται από τον SARS-CoV-2. Τον Φεβρουάριο του 2020 επιβεβαιώθηκε η άφιξη του ιού στην Βόρεια Μακεδονία. Η αρχική μετάδοση του ιού στην χώρα συνδέθηκε με την πανδημία COVID-19 στην Ιταλία καθώς περίπου 70.000 κάτοικοι της Ιταλίας προέρχονται από την Βόρεια Μακεδονία, κάτι που οδήγησε στην επιστροφή πολλών από αυτούς στη χώρα, φέρνοντας τον ιό μαζί τους. Μέχρι τις 9 Ιουλίου 2020, είχαν επιβεβαιωθεί πάνω από 7.000 κρούσματα στην χώρα, λόγω των οικογενειακών επανενώσεων που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του Ιντ αλ-φιτρ στην μουσουλμανική μειονότητα αλλά και λόγω του γενικού ανοίγματος στη χώρα για την διενέργεια των κοινοβουλευτικών εκλογών.
Έσερα
Ο Έσερα (Ésera) είναι ένα ποτάμι στην άνω Αραγωνία, στην Ισπανία και παραπόταμος του ποταμού Σίνκα, που αποτελεί μέρος των καταβολών του ποταμού του Έβρου.
Το όνομά του φαίνεται πως είναι κελτικής καταγωγής, παρόμοιας με εκείνης των ποταμών 'Ιζαρ (Γερμανία - Αυστρία), Jizera (Δημοκρατία της Τσεχίας), Ιζέρ (Γαλλία), Isel (Αυστρία), IJssel (Ολλανδία) και Ιζάρκο (Ιταλία).
Πηγάζει στη βόρεια πλαγιά της οροσειράς της Μαλαδέτα, σε υψόμετρο 2.500 μέτρων. Στην κοιλάδα του ποταμού βρίσκονται γνωστοί δήμοι στην επαρχία της Ουέσκας, όπως το Μπενάσκε και το Κάμπο. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό ποτάμι των Πυρηναίων, που τροφοδοτείται από το λιώσιμο του παγετώνα του Ανέτο και από τις υψηλές βροχοπτώσεις στην κορυφή του, όπου τα νερά του συγκεντρώνονται για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας στην δεξαμενή Paso Nuevo, μεταξύ του Μπενάσκε και του Plan del Hospital, και στη δεξαμενή του Linsoles κοντά στο Ερίστε (Eriste).
Στο Γκράους λαμβάνει μια σημαντική ενίσχυση από νερό από την συμβολή του με τον ποταμό Ισάβενα. Τα νερά του ποταμού συγκεντρώνονται στο φράγμα του Barasona, από το οποίο γεννιέται το κανάλι ύδρευσης της Αραγωνίας και της Καταλονίας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ποταμοί της Ισπανίας Κατηγορία:Αραγωνία
Ζακλίν Γκαλαί
Η Ζακλίν Γκαλαί (γαλλικά : Jacqueline Gallay) (1903 - ? ), ήταν Γαλλίδα πρωταθλήτρια της αντισφαίρισης.
Πατέρας ήταν ο Ρομπέρ Γκαλαί (Robert Gallay) γενικός γραμματέας και αντιπρόεδρος της διεθνούς ομοσπονδίας αντισφαίρισης, ενώ μητέρα τής ήταν η Αμπέιγ Βιλάρ-Γκαλαί (Abeille Villard-Gallay) πρωταθλήτρια της αντισφαίρισης και φιναλίστ του Γαλλικού πρωταθλήματος το 1909. Επίσης ήταν ανιψιά της Κόμισσας ντε Κερμέλ πρωταθλήτρια Γαλλίας στην αντισφαίριση το 1907, είχε ακόμα μία αδελφή την Βιολέτα (Violette Gallay). Παντρεύτηκε τον επιχειρηματία Πιέρ Λιοτάρ-Βογκτ.
Συμμετείχε στο Γαλλικό πρωτάθλημα από το 1925 έως το 1937 ενώ είχε συμμετάσχει και στο τουρνουά του Γουίμπλεντον. Στο Πρωτάθλημα αντισφαίρισης Ανατολικής Μεσογείου το 1932 ήταν δεύτερη στο διπλό γυναικών με συμπαίκτρια την Σιμόν Μπαρμπιέ όπου έχασαν από τις Λεβάντα Κάμπελ και Ίντζι Λενού.
Παραπομπές
Κατηγορία:Γαλλίδες αθλήτριες της αντισφαίρισης
Μαρία των Λουζινιάν, κόμισσα του Μπριέν
Η Μαρία των Λουζινιάν, κόμισσα του Μπριέν (Γαλλικά : Marie de Lusignan, 1215 - 5 Ιουλίου 1251 ή 1253) ήταν μεγαλύτερη κόρη και παιδί του Ούγου Α΄ της Κύπρου και της Αλίκης της Καμπανίας, εγγονή της Ισαβέλλας Α΄ της Ιερουσαλήμ. Παντρεύτηκε τον Γκωτιέ Δ΄ του Μπριέν (1233) και έγινε κόμισσα του Μπριέν μέχρι τον θάνατο του συζύγου της σε Σταυροφορία (1244). Τα μικρότερα αδέλφια της Μαρίας ήταν : Ισαβέλλα της Κύπρου που παντρεύτηκε τον Ερρίκο της Αντιόχειας και Ερρίκος Α΄ της Κύπρου που διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τον πρόωρο θάνατο του τον Ιανουάριο του 1218. Η μητέρα της παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο τον Βοημούνδο Ε΄ της Αντιόχειας και έγινε αντιβασίλισσα της Κύπρου. Η Αλίκη της Καμπανίας και η αδελφή της Φιλίππα της Καμπανίας είχαν σκληρή σύγκρουση με την Λευκή της Ναβάρρας (1177-1229) για την κομητεία της Καμπανίας, έμεινε γνωστή σαν "Πόλεμος Διαδοχής της Καμπανίας".
Οικογένεια
Η Μαρία των Λουζινιάν αρραβωνιάστηκε τον Πέτρο Α΄ της Βρετάνης (21 Ιουλίου 1229) που η πρώτη του σύζυγος Αλίκη της Βρετάνης είχε πεθάνει το 1221, αλλά ο πάπας απαγόρευσε τον γάμο λόγω συγγένειας τέταρτου βαθμού. Ο Ιωάννης του Μπριέν τακτοποίησε τον γάμο της Μαρίας με τον ανεψιό του Γκωτιέ Δ΄ του Μπριέν (1223). Την εποχή του γάμου τους έγινε κόμισσα του Μπριέν. Ο Γκωτιέ Δ΄ ήταν επίσης κόμης της Γιάφα και της Ασκαλώνος, τίτλους που του είχε παραχωρήσει ο πατέρας του Γκωτιέ Γ΄ του Μπριέν (1221).
Ο σύζυγος της θανατώθηκε τον Οκτώβριο του 1244 στο Κάιρο όπου είχε μεταφερθεί αιχμάλωτος μετά την ήττα των Σταυροφόρων από τους Αιγυπτίους στην μάχη του Λα Φορμπί. Ο μεγαλύτερος γιος τους Ιωάννης τον διαδέχτηκε στην κομητεία του Μπριέν, η Μαρία παρέμεινε στην βασιλική αυλή της Κύπρου μέχρι τον θάνατο της στις 5 Ιουλίου του 1251 ή 1253. Με τον θάνατο του Ούγου Β΄ της Κύπρου (1267) ο γιος της Ούγος διεκδίκησε τον θρόνο της Κύπρου σαν γιος της μεγαλύτερης κόρης της Αλίκης της Καμπανίας αλλά η Υψηλή Αυλή της Ιερουσαλήμ όρισε διάδοχο τον γιο της αδελφής της Ισαβέλλας Ούγο Γ΄ της Κύπρου από τον Οίκο του Πουατιέ, ο Ούγος παρέμεινε διεκδικητής.
Παντρεύτηκε το 1233 τον Γκωτιέ Δ΄ κόμη του Μπριέν και είχε τέκνα:
Πηγές
Κατηγορία:Οίκος των Λουζινιάν
Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης
Το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης (Universitat de Barcelona, UB) είναι το αρχαιότερο πανεπιστήμιο της Καταλονίας και ένα από τα σημαντικότερα και μεγαλύτερα της Ισπανίας. Εδρεύει στο ιστορικό κτήριο του Πανεπιστημίου στο κέντρο της Βαρκελώνης και διαθέτει έξι διαφορετικά campus που εκτείνονται σε όλη την πόλη, το Οσπιταλέτ ντε Λιοβρεγάτ και την Σαντα Κολόμα δε Γραμενέτ. Το ακαδημαϊκό έτος 2014-15 στα 67 πτυχιακά, 141 μεταπτυχιακά και 48 διδακτορικά προγράμματα των 106 τμημάτων του σπούδασαν 44.420 φοιτητές. Συμμετέχει σε πανεπιστημιακά δίκτυα όπως το Grup Coimbra, την Λίγκα Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων Έρευνας και το δίκτυο Vives των καταλανόφωνων πανεπιστημίων ενώ συνεργάζεται στο πρότζεκτ Europeana.
Σύντομη ιστορία
Ιστορικά είναι απόγονος του Studium Generale της Βαρκελώνης, που ιδρύθηκε το 1450 από τον Αλφόνσο Ε΄ της Αραγώνας. Η νίκη του Φίλιππου Ε΄ στον Πόλεμο της Ισπανικής Διαδοχής το 1714 επέφερε την απορρόφηση όλων των καταλανικών πανεπιστημίων από αυτό της Σερβέρα λόγω της υποστήριξης των κατοίκων της στον Φίλιππο, με την επαναφορά του πανεπιστημίου στη Βαρκελώνη να λαμβάνει χώρα το 1842. Το 1874 κατασκευάστηκε η ιστορική του έδρα στο βαρκελωνικό Εισάμπλε. Κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας, το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης μετονομάστηκε προσωρινά Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης λόγω του καθεστώτος αυτονομίας που του αποδόθηκε στα πλαίσια του νέου πολιτεύματος, που ακυρώθηκε από τον δικτάτορα Φράνκο μετά τη νίκη του στον Ισπανικό Εμφύλιο το 1939. Την δεκαετία του 1950 επεκτάθηκε με την κατασκευή πανεπιστημιούπολης στο Πεδράλβες και το Μπελβίτζε. Το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης αποτέλεσε τον μοναδικό ανώτατο εκπαιδευτικό θεσμό της Καταλονίας και των Βαλεαρίδων Νήσων μέχρι το 1968 όταν ιδρύθηκε το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
Στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης δίδαξαν σημαντικές προσωπικότητες της καταλανικής πολιτισμικής και πολιτικής ελίτ. Οι φιλόλογοι Μανουέλ Μιλά ι Φοντανάλς και Μαρτί ντε Ρικέ, οι ιστορικοί Αντόνι Ρουβιό ι Λιουκ, Ζάουμε Σοβρεκές και Φεράν Σολντεβίλα, ο αρχιτέκτονας Ζοζέπ Πουτς ι Καδαφάλκ, ο ποιητής Κάρλες Ρίβα, οι ιατροί Σαντιάγο Ραμόν ι Καχάλ (βραβείο Νόμπελ 1906) και Γκρεγόριο Μαρανιόν, ο φιλόσοφος Σαβιέ Ρουβέρ ντε Μπεντός, η συγγραφέας Κάρμε Ριέρα και πολιτικοί όπως ο Σαβιέ Τρίας. Αντίστοιχα, φοίτησαν οι ποιητές Ζοάν Μαραγάλ και Χάιμε Χιλ ντε Μπιέδμα, οι συγγραφείς Ζουζέπ Πλα και Εουζένι δ' Ορς, ο εκδότης Κάρλος Μπαράλ, ο γλωσσολόγος Ζοάν Κορομίνες, οι πολιτικοί Φρανσέσκ Καμπό, Λιουίς Κονπάνς και Ζόρδι Πουζόλ και οι τέως δήμαρχοι της Βαρκελώνης Ζοάν Κλος και Ναρσίς Σέρα.
Παραπομπές
Κατηγορία:Πανεπιστήμια στη Βαρκελώνη
Σιμόν Μπαρμπιέ
Η Σιμόν Μπαρμπιέ (γαλλικά : Simone Barbier) ήταν Γαλλίδα πρωταθλήτρια της αντισφαίρισης.
Συμμετείχε στο Ρολάν Γκαρός από το 1927 έως το 1951 ανελλιπώς εκτός την περίοδο του Β΄Παγκοσμίου πολέμου. Καλύτερη θέση στο Γαλλικό πρωτάθλημα ήταν η δεύτερη στο διπλό γυναικών το 1930 όπου με συμπαίκτρια την Σιμόν Ματιέ έχασαν από τις	Έλεν Γουίλς Μούντι και Ελίζαμπεθ Ράιαν. Είχε πάρει μέρος στο Τουρνουά Γουίμπλεντον το 1929 και το 1930 στο διπλό γυναικών με συμπαίκτρια την Σιμόν Ματιέ.
Στο Πρωτάθλημα αντισφαίρισης Ανατολικής Μεσογείου το 1932 ήταν δεύτερη στο διπλό γυναικών με συμπαίκτρια την Ζακλίν Γκαλαί όπου έχασαν από τις Λεβάντα Κάμπελ και Ίντζι Λενού.
Παραπομπές
Κατηγορία:Γαλλίδες αθλήτριες της αντισφαίρισης
Ισάβενα
μικρογραφία|389x389εσ|Η λεκάνη απορροής του Ισάβενα και τα κέντρα και οι δήμοι που καλύπτει. Ο Ισάβενα (Isábena) είναι ένα ποτάμι της Ισπανίας και κύριος παραπόταμος του Έσερα (ο οποίος με τη σειρά του αποτελεί παραπόταμο του Σίνκα και του Έβρου).
Περιγραφή
Πηγάζει στα 2400 μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας, στη λεκάνη που είναι γνωστή ως Σεβογές (Sebollés), ανάμεσα στις κορυφές Γαγινέρο (Gallinero) και Θιβογές (Cibollés), στα Πυρηναία όρη της Αραγωνίας. Διέρχεται μέσα από την περιοχή Ριβαγόρθα της Αραγωνίας. Η διάβρωση των υλικών άνθρακα της κρητιδικής εποχής εξ' αιτίας της ροής του, έχει σκάψει βαθιές χαράδρες και έχει σχηματίσει φαράγγια. Το μεγαλύτερο από αυτά είναι το φαράγγι Obarra. Ο ορεινός όγκος του Τουρμπόν (Turbón) δέχεται τα νερά από το Garganta de Espés, λίγο πριν από το παραπάνω φαράγγι και το ρέμα Villacarlí, κοντά στην περιοχή Biascas της Obarra. Εξ αριστερών λαμβάνει ενίσχυση υδάτων από το ρέμα Κοδονιέρας (Codoñeras), στην περιοχή Serradúy del Pou. Από την περιοχή αυτή, διευρύνεται η κοιλάδα του σχηματίζοντας τις λεκάνες νερών της περιοχής της Ρόδας. Τέλος, ενώνεται με τον ποταμό Έσερα δίπλα στο Γκράους, μετά από ένα ταξίδι ροής περίπου 69 χιλιομέτρων. Η κατάσταση της ροής του χαρακτηρίζεται από τα άφθονα χιόνια που λιώνουν μέσα στο οικοσύστημα των Πυρηναίων, που ακολουθείται από μια ισχυρή περίοδο ξηρασίας, που δημιουργεί μια έντονη διακύμανση από έτος σε έτος. Γλωσσικά αυτή την κοιλάδα οριοθετεί την δυτική περιοχή της Ριβαγόρθα από την Ανατολική.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ποταμοί της Ισπανίας Κατηγορία:Αραγωνία
Επτά χρόνια φαγούρα
Το Επτά χρόνια φαγούρα (αγγλικά: The Seven Year Itch) είναι αμερικανική ρομαντική κωμωδία του 1955 σε σκηνοθεσία Μπίλι Γουάιλντερ, από σενάριο που έγραψε μαζί με τον Τζορτζ Άξελροντ από το ομότιτλο τρίπρακτο θεατρικό έργο του 1952. Στην ταινία πρωταγωνιστούν η Μέριλιν Μονρόε και ο Τομ Ίγουελ, ο οποίος επανέλαβε τον ρόλο που είχε στο θέατρο. Περιέχει μια από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες του 20ού αιώνα – την Μονρόε να στέκεται πάνω από έναν εξαερισμό του μετρό καθώς το λευκό της φόρεμα φουσκώνει προς τα πάνω όταν περνάει ο συρμός. Η φράση του τίτλου, η οποία αναφέρεται στη μείωση του ερωτικού ενδιαφέροντος σε μια μονογαμική σχέση μετά από επτά χρόνια γάμου, έχει χρησιμοποιηθεί από ψυχολόγους.
Πλοκή
Ο μεσήλικας Ρίτσαρντ Σέρμαν είναι εκδοτικό στέλεχος με υπερδραστήρια φαντασία. Η σύζυγός του, Έλεν, και ο γιος τους, ο Ρίκι, περνούν το καλοκαίρι τους στο Μέιν. Όταν επιστρέφει σπίτι από τον σιδηροδρομικό σταθμό με το κουπί του καγιάκ που ξέχασε ο Ρίκι φεύγοντας, συναντά μια ανώνυμη γυναίκα, η οποία είναι ηθοποιός σε διαφημιστικά και πρώην μοντέλο. Μένει στο διαμέρισμα του επάνω ορόφου, ενώ βρίσκεται στην πόλη για να γυρίσει τηλεοπτικά σποτ για μια οδοντόκρεμα. Εκείνο το βράδυ, εργάζεται στην ανάγνωση του χειρογράφου ενός βιβλίου στο οποίο ο ψυχίατρος δρ Μπρουμπέικερ ισχυρίζεται ότι σχεδόν όλοι οι άντρες οδηγούνται σε εξωσυζυγικές σχέσεις στον έβδομο χρόνο του γάμου τους. Ο Σέρμαν κάνει μια φανταστική συνομιλία με την Έλεν, προσπαθώντας να την πείσει, σε τρεις σεκάνς φαντασίας, ότι είναι ακαταμάχητος στις γυναίκες, συμπεριλαμβανομένης της γραμματέως του, μιας νοσοκόμας και της παρανύφου της Έλεν, αλλά εκείνη γελάει. Μια ντοματιά πέφτει στην ξαπλώστρα του και τότε η γυναίκα του επάνω ορόφου που την έριξε κατά λάθος από το μπαλκόνι ζητά συγγνώμη και ο Ρίτσαρντ την προσκαλεί για ένα ποτό. μικρογραφία| Ο Ίγουελ επανέλαβε τον ρόλο του στο [[Θέατρο Μπρόντγουεϊ (Νέα Υόρκη)|Μπρόντγουεϊ και η Μονρόε αντικατέστησε τη Βανέσα Μπράουν.]] Περιμένοντάς τη, φαντασιώνεται την ίδια ως μοιραία γυναίκα και τον εαυτό του να παίζει το δεύτερο κονσέρτο για πιάνο του Ραχμάνινοφ, ενώ ταυτόχρονα νιώθει ενοχές που προδίδει τη γυναίκα του. Όταν κατεβαίνει, η γυναίκα φοράει ροζ πιτζάμες και αποδεικνύεται ότι είναι μια αφελής και αθώα κοπέλα. Μετά από πρόταση του, εκείνη φέρνει ένα μπουκάλι σαμπάνια από το διαμέρισμά της και επιστρέφει με ένα λευκό φόρεμα. Ο Ρίτσαρντ, κυριευμένος από τις φαντασιώσεις του, την αρπάζει αμήχανα ενώ παίζουν μαζί το κομμάτι «Chopsticks» στο πιάνο, με αποτέλεσμα να πέσουν από το σκαμνί του πιάνου. Ζητά συγγνώμη, αλλά εκείνη λέει ότι της συμβαίνει συνέχεια. Γεμάτος ενοχές, της ζητά να φύγει.
Διανομή
εναλλ.=Monroe is posing for photographers, wearing a white halterneck dress, which hem is blown up by air from a subway grate on which she is standing.|μικρογραφία| Η [[Μέριλιν Μονρόε|Μονρόε ποζάρει στους φωτογράφους στα γυρίσματα της σκηνής του μετρό για την ταινία τον Σεπτέμβριο του 1954]]
Παραγωγή
δεξιά|μικρογραφία| Το φόρεμα της [[Μέριλιν Μονρόε ενώ σηκώνεται με τον αέρα στην ταινία]] δεξιά|μικρογραφία| Η απεικόνιση της [[Μέριλιν Μονρόε|Μονρόε πάνω από τον εξαερισμό έχει συγκριθεί με μια παρόμοια σκηνή στη μικρού μήκους ταινία του 1901 What Happened on Twenty-Third Street, New York City. ]] Το Επτά χρόνια φαγούρα γυρίστηκε μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου 1954 και είναι η μοναδική ταινία του Γουάιλντερ που κυκλοφόρησε από την 20th Century-Fox. Οι ρόλοι της Ιλέιν, της Μαρί και οι εσωτερικές φωνές του Σέρμαν και της κοπέλας αφαιρέθηκαν από το έργο. Προστέθηκαν οι ρόλοι του υδραυλικού, της δεσποινίδας Φιντς, της σερβιτόρας και του θυρωρού. Πολλές ατάκες και σκηνές από το έργο κόπηκαν ή ξαναγράφτηκαν επειδή κρίθηκαν απρεπείς σύμφωνα με τον κώδικα Χέιζ. Ο Άξελροντ και ο Γουάιλντερ παραπονέθηκαν ότι η ταινία γυριζόταν κάτω από συνθήκες πίεσης. Αυτό οδήγησε σε μια σημαντική αλλαγή στην πλοκή: στο θεατρικό, ο Σέρμαν και η κοπέλα κάνουν σεξ. Στην ταινία, ο ρομαντισμός περιορίζεται στον υπαινιγμό. Ο Σέρμαν και η κοπέλα φιλιούνται δύο φορές, τη μία έξω από τον κινηματογράφο, την άλλη προτού ο Σέρμαν πάει να του πάρει το κουπί του Ρίκι. Το βίντεο με το φόρεμα της Μονρόε να ανεμίζει πάνω από τον εξαερισμό του μετρό γυρίστηκε δύο φορές. Το σημείο των εξωτερικών γυρισμάτων του διαμερίσματος του Σέρμαν είναι το νούμερο 164 της 61ης Οδού στο Μανχάταν.
Εισπράξεις
Σημειώνοντας μεγάλη εμπορική επιτυχία, η ταινία απέφερε 6 εκατομμύρια δολάρια σε ενοικιάσεις στην αγορά της Βόρειας Αμερικής.
Κριτικές
Η αρχική κριτική του 1955 από το περιοδικό Variety ήταν σε μεγάλο βαθμό θετική. Αν και οι κώδικες του Χόλιγουντ απαγόρευαν στον συγγραφέα-σκηνοθέτη Μπίλι Γουάιλντερ να γυρίσει μια κωμωδία με θέμα τη μοιχεία, οι κριτικοί εξέφρασαν την απογοήτευσή τους που ο Σέρμαν παραμένει πιστός. Μερικοί κριτικοί συνέκριναν τον Ρίτσαρντ Σέρμαν με τον φανταστικό πρωταγωνιστικό χαρακτήρα στο διήγημα του Τζέιμς Θέρμπερ The Secret Life of Walter Mitty.
Στον ιστότοπο Rotten Tomatoes, το 87% των 30 σχολίων από τους κριτικούς είναι θετικά, με μέση βαθμολογία 7.3/10.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στη Νέα Υόρκη Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στη Νέα Υόρκη Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Μπίλι Γουάιλντερ Κατηγορία:Αμερικανικές ρομαντικές κωμικές ταινίες Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής 20th Century Fox Κατηγορία:Ταινίες του 1955 Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε Χρυσή Σφαίρα Καλύτερου Ηθοποιού (Κωμωδίες ή Μιούζικαλ)
Χέλσινγκλαντ
Το Χέλσινγκλαντ (Hälsingland, προφορά: [ˈhɛ̌lːsɪŋland]) είναι ιστορική επαρχία του Νόρλαντ στη κεντρική Σουηδία.
Συνορεύει με Γιέστρικλαντ, Νταλάρνα, Χαργιεντόλεν, Μίεντελπαντ και τον Βοθνιακό Κόλπο.
Δουκάτο
Από το 1772, οι Σουηδοί/ές Πρίγκιπες/ίσσες φέρουν τον τίτλο του/ης Δούκα/ισσας από διάφορες επαρχίες και είναι αποκλειστικά μόνο ονομαστικός τίτλος.
Σερβική ελάτη
Η σερβική ελάτη (επιστημονική ονομασία: Picea omorika) είναι είδος κωνοφόρου δέντρου το οποίο είναι ενδημικό στην κοιλάδα του Δρίνου, στα σύνορα Σερβίας και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Το δέντρο έχει πολύ περιορισμένη κατανομή και θεωρείται ως κινδυνεύον με εξαφάνιση. Το είδος ανακαλύφθηκε και περιγράφηκε στο όρος Τάρα το 1875 από τον Σέρβο βοτανολόγο Ιωσήφ Πάντσιτς.
Περιγραφή
thumb|left|200px|Φύλλωμα Είναι μετρίου μεγέθους αειθαλές δέντρο, ύψους συνήθως 20 μέτρων, το οποίο μπορεί να φτάσει μέχρι τα 40 μέτρα, και διάμετρο κορμού μέχρι ένα μέτρου. Τα βλαστάρια είναι καφετιά και με πυκνές τρίχες. Τα φύλλα είναι βελονοειδή, με μήκος 10-20 χιλιοστά, επιπεδωμένα σε διατομή, και είναι σκούρα πράσινα-μπλε από πάνω και γαλανόλευκα από κάτω. Οι κώνοι έχουν μήκους 4 με 7 εκατοστά και είναι ατρακτοειδείς, σκούροι μοβ, σχεδόν μαύροι, όταν είναι νεαροί και όταν ωριμάζουν γίνονται σκούροι καφέ 5-7 μήνες μετά την επικονίαση, με σκληρές φολίδες. Οι αρσενικοί κώνοι ωριμάζουν τον Μάιο και οι θηλυκοί τον Σεπτέμβριο-Οκτώβριο, αλλά παραμένουν κλειστοί μέχρι τον επόμενο Μάιο-Ιούνιο και παραμένουν πάνω στο δέντρο για μέχρι και πέντε χρόνια.
Τα κύρια συστατικά του αιθέριου έλαιου του δέντρου ήταν αιθανική βορνεόλη (29,2%), καμφένιο (18,7%) και άλφα-πινένιο (12,9%). Άλλα συστατικά περιλαμβάνουν το άλφα-καδινόλη, λεμονένιο, (ε)-εξα-2-ενάλη, Τ-καδινόλη, δ-καδινένη, τρικυκλένιο, μυρκήνη, β-πινένιο και βορνεόλη. Τα δέντρα στο φαράγγι Μιλεσέφκα είχαν μεγαλύτερη περιεκτικτότητα σε αιθανική βορνεόλη (42,9%) και τα δέντρα στο όρος Τάρα περιείχαν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις πεντατερπένιων (μέχρι 18,2%).
Κατανομή και περιβάλλον
Το κλίμα στην περιοχή χαρακτηρίζεται από την πολύ υψηλή υγρασία, τις βροχοπτώσεις καθόλη τη διάρκεια του έτους, τις χαμηλές θερμοκρασίες τον χειμώνα και την έντονη χιονοκάλυψη.
Καθεστώς διατήρησης
Ο πληθυσμός σερβικής ελάτης, ο οποίος υπολογίζεται 68.000 δέντρα, έχει καθοδική τάση. Η κύρια απειλή για το είδος θεωρούνται οι δασικές πυρκαγιές, όπως για παράδειγμα, μια μεγάλη πυρκαγιά στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη τη δεκαετία του 1950, η οποία έκαψε μια κατάφυτη κοιλάδα, αφήνοντας πίσω τρεις ξεχωριστές περιοχές με σερβική ελάτη, οι οποίες δεν έχουν επεκταθεί λόγω αλλαγής της χρήσης της καμμένης γης. Πιο πρόσφατα, το δάσος Στρουγκόβι, πυρπολήθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας. Η αναγέννηση γίνεται με αργούς ρυθμούς, με εξαίρεση τις απότομες πλαγιές στις οποίες δεν μπορούν να αναπτυχθούν εύκολα τα φυλλοβόλα δέντρα. Σήμερα τα δέντρα προστατεύονται. Στη Σερβία οι περισσότερες περιοχές όπου φύεται η σερβική ελάτη βρίσκονται εντός του Εθνικού Πάρκου Τάρα, ενώ στη Βοσνία οι συστάδες προστατεύονται από τη νομοθεσία.
Καλλιέργεια
Πέρα από την ενδημική κατανομή της, η σερβική ελάτη χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό φυτό σε μεγάλους κήπους και θεωρείται ιδιαίτερης αξίας στη βόρεια Ευρώπη και βόρεια Αμερική για την ελκυστική κόμη του και την ικανότητά του να αναπτύσσεται σε μεγάλη ποικιλία χωμάτων, από αργιλώδες μέχρι αμμώδες και από αλκαλικό μέχρι όξινο. Είναι ανθεκτικό στο ψύχος. Όμως, δεν είναι ανθεκτικό στην ατμοσφαιρική μόλυνση και για να αναπτυχθεί απαιτεί ηλιοφάνεια. Επίσης καλλιεργείται σε μικρότερο βαθμό για να χρησιμοποιηθεί ως χριστουγεννιάτικο δέντρο, για τη ξυλεία και την παραγωγή χαρτιού, αν και η ερυθρελάτη αναπτύσσεται ταχύτερα. Στις καλλιέργειες έχουν δημιουργηθεί υβρίδια με συγγενικά είδη όπως η Ελάτη της Σίτκα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πευκοειδή Κατηγορία:Καλλωπιστικά δέντρα Κατηγορία:Ευρωπαϊκή χλωρίδα
Αμφιθέα Μεσσηνίας
Με το όνομα Αμφιθέα Μεσσηνίας μπορεί να αναφέρονται οι εξής οικισμοί:
Άραχος Ημαθίας
Ο Άραχος είναι χωριό και έδρα ομώνυμης τοπικής κοινότητας, της δημοτικής ενότητας (τέως δήμου) Πλατέος, του δήμου Αλεξάνδρειας, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Ημαθίας, στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, σύμφωνα με το πρόγραμμα Καλλικράτης. Πριν το σχέδιο Καποδίστριας και το πρόγραμμα Καλλικράτης, ανήκε στην επαρχία και νομό Ημαθίας, στο γεωγραφικό διαμέρισμα Μακεδονίας.
Στον οικισμό δραστηριοποιείται ο ποντιακός σύλλογος «Πόντος».
Γεωγραφία
Ο Άραχος είναι πεδινό χωριό στο απώτατο βορειοανατολικό τμήμα του νομού Ημαθίας, δίπλα στα όρια με τον νομό Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στον μεγάλο κάμπο του Λουδία, πολύ κοντά στην επαρχιακή οδό (ΕΟ 1) και τη σιδηροδρομική γραμμή Αλεξάνδρειας-Βέροιας, σε μέσο σταθμικό υψόμετρο 10. Απέχει 33 χλμ. περίπου ΒΑ. της Βέροιας. Η τοπική κοινότητα είναι χαρακτηρισμένη ως αγροτικός πεδινός οικισμός, με έκταση 5,629 χμ² (2011).
Πηγές
Κατηγορία:Δήμος Αλεξάνδρειας Κατηγορία:Χωριά του νομού Ημαθίας
Τέμπεκ
Το Τέμπεκ είναι πόλη στην επαρχία Γκάνγουον στη Νότια Κορέα. Μοιράζεται το όνομα του με τα όρη Τέμπεκ και, εφόσον βρίσκεται σε υψόμετρο 650-700 μέτρων, είναι η υψηλότερη πόλη στη Νότια Κορέα.
Αξιοθέατα
Ο Ναός Μάνγκιονγκσα στο Χιολ-ντονγκ βρίσκεται σε υψόμετρο από 1.460 μέτρων στο ορεινό Τέμπεκ και είναι ναός που χτίστηκε για να κατοχυρώσει το άγαλμα του Μποντισάτβα της σοφίας. Χτίστηκε από τον Τζάτζανγκ, μοναχό της δυναστείας των Σίλλα. Η "Πηγή του Δράκου" στην είσοδο του ναού είναι γνωστή ως η υψηλότερη πηγή στην Κορέα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πόλεις της Νότιας Κορέας
Ντίτμαρ-Χοπ-Στάντιον
Το Ντίτμαρ-Χοπ-Στάντιον είναι ποδοσφαιρικό γήπεδο στο Zίνσχαϊμ της Βάδης-Βυρτεμβέργης στη Γερμανία. Το χωρητικότητας 6.350 θέσεων γήπεδο αποτελεί έδρα της Χόφενχαϊμ 1899 Β΄, ενώ αποτέλεσε έδρα της πρώτης ομάδας της Χόφενχαϊμ έως την άνοδό της στην Μπουντεσλίγκα για τη σεζόν 2008-09. Οφείλει την ονομασία του στον συνιδρυτή της εταιρείας SAP AG και πρόεδρο της Χόφενχαϊμ, Ντίτμαρ Χοπ.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:ΤΣΓ Χόφενχαϊμ 1899 Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στη Γερμανία Κατηγορία:Βάδη-Βυρτεμβέργη Κατηγορία:Στάδια ποδοσφαίρου στη Γερμανία
Ιστορία του Ιράν
μικρογραφία|[[Πύλη όλων των Εθνών, Περσέπολη, Ιράν.|280x280εσ]] μικρογραφία|280x280εσ|Χάρτης που απεικονίζει την περιοχή του Μεγάλου Ιράν. Η ιστορία του Ιράν (ιστορικά γνωστό μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα ως Περσία), είναι συνυφασμένη με την ιστορία μιας ευρύτερης περιοχής, γνωστής ως Μεγάλο Ιράν, που περιλαμβάνει την περιοχή από τη Μικρά Ασία στα δυτικά έως τα σύνορα της Αρχαίας Ινδίας και του ποταμού Συρ Ντάρια στα ανατολικά, και από τον Καύκασο και την Ευρασιατική Στέπα στα βόρεια έως τον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν στο νότο. Μερικοί από τους αρχαιότερους πολιτισμούς στον κόσμο αναπτύχθηκαν σε αυτήν την περιοχή, με αρκετούς αρχαιολογικούς χώρους ηλικίας άνω των 10.000 ετών.
Το αρχαίο βασίλειο του Ελάμ της περιοχής ήταν από τα πιο προηγμένα της εποχής του (ο παλαιότερος οικισμός του χρονολογείται γύρω στο 7200 π.Χ.) προτού κατακτηθούν τμήματά του από τους Σουμέριους, αργότερα από τους Ασσύριους, και μετά από τους Μήδους. Τη Μηδική Αυτοκρατορία (678-550 π.Χ.) ακολούθησε μια από τις μεγαλύτερες πολιτικές και κοινωνικές οντότητες του αρχαίου κόσμου, η Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία (550-330 π.Χ.), η οποία κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο και αργότερα αντικαταστάθηκε διαδοχικά από την Αυτοκρατορία των Σελευκιδών ( 312-63 π.Χ.), την Παρθική Αυτοκρατορία (247 π.Χ.-224 μ.Χ.) και την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών (224 - 651 μ.Χ.). Η Σασσανιδική Αυτοκρατορία ήταν η τελευταία από τις περσικές κυβερνήσεις της περιοχής πριν από τη μουσουλμανική κατάκτηση του 7ο αιώνα μ.Χ.
Η ιρανική αυτοκρατορία αποκαταστάθηκε το 1501 από τη δυναστεία των Σαφαβιδών, η οποία επέβαλε τον σιισμό ως τη μοναδική θρησκεία. Έκτοτε, το Ιράν ξεχωρίζει ως το μόνο έθνος στο οποίο αυτός ο κλάδος του Ισλάμ λειτουργεί ως επίσημη θρησκεία. Διαδοχικές δυναστείες κυβέρνησαν το Ιράν μέχρι την Ιρανική Επανάσταση του 1979, κατά την οποία εκθρονίστηκε ο Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί, ο τελευταίος Σάχης. Η σημερινή Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν γεννήθηκε την 1η Απριλίου του ίδιου έτους.
Παλαιολιθική
Η σημερινή επικράτεια του Ιράν περιέχει υπολείμματα ανθρώπινης παρουσίας και πολιτιστικά απομεινάρια που χρονολογούνται από την Παλαιολιθική Εποχή. Στο ιρανικό Μπαλουχιστάν έχουν βρεθεί λίθινα εργαλεία Κατώτερης Παλαιολιθικής με εκτιμώμενη ηλικία 800.000 ετών. Κοντά στο Ταμπρίζ ανακαλύφθηκαν επίσης τα ερείπια ενός κυνηγετικού στρατοπέδου που χρονολογούνται από αυτή την περίοδο.
Έχουν επίσης ανακαλυφθεί σπήλαια που καταλήφθηκαν κατά τη Μέση Παλαιολιθική, καθώς και υπολείμματα Μουστιαίας Περιόδου. Στοιχεία της περιόδου αυτής έχουν βρεθεί στη δυτική λεκάνη του ποταμού Χελμάντ και οι αρχαιολόγοι ελπίζουν να αποκαλύψουν περισσότερα σε αυτή την περιοχή που εκτείνεται στο Αφγανιστάν. Αυτά τα υπολείμματα αποτελούν μέρος μιας συνέχειας της περιόδου καθώς και των φυσικών υπολειμμάτων Νεάντερταλ που εκτείνονται από την οροσειρά Τιεν Σαν σε όλη την Κεντρική Ασία και την Εγγύς Ανατολή, τη νότια Ρωσία, την ανατολική Ευρώπη και τη Δυτική καθώς και τη Βόρεια Αφρική έως τον Ατλαντικό.
Κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική, παρατηρείται ανάπτυξη των τεχνών και η χρήση νέων μεθόδων λιθοτεχνίας στο σπήλαιο Γιαφτέχ από τον πολιτισμό Μπαραντοστιάν, έναν περιφερειακό πολιτισμό που προϋπήρχε του Ζαρζιάν.
Νεολιθική
αριστερά|μικρογραφία|Πήλινο ανθρώπινο ειδώλιο (θεά της γονιμότητας), περ. 7000–6100 π.Χ., [[Νεολιθική περίοδος, Εθνικό Μουσείο του Ιράν.|213x213εσ]]Στο βορειοδυτικό Ιράν, η μετάβαση σε μια οικονομία παραγωγής αγαθών ξεκίνησε κατά τη Μεσολιθική (10.000 π.Χ.), καθώς υπάρχει μια τοποθεσία με αυτά τα χαρακτηριστικά στην περιοχή της Κασπίας Θάλασσας. Στο Καμαρμπάντ, ανακαλύφθηκαν υπολείμματα που αποδεικνύουν την εκτροφή άγριων χοίρων. Παράλληλα, ανακαλύφθηκαν τα υπολείμματα περσικών γαζελών, άγριων ταύρων και ταράνδων. Βρέθηκε επίσης η ταφή ενός μικρού κοριτσιού, το σώμα της ήταν βαμμένο με κόκκινη ώχρα και φορούσε μενταγιόν από γυαλισμένη πέτρα, κόκαλο και κοχύλια, καθώς και πήλινους κώνους που θα μπορούσαν να είναι από τις πρώτες απόπειρες εκμετάλλευσης αυτού του υλικού, που αργότερα θα οδηγούσαν σε κεραμικά. Την περίοδο αυτή άρχισαν οι πρώτες προσπάθειες εξημέρωσης προβάτων. Αυτή η διαδικασία, που ξεκίνησε κατά τη Μεσολιθική, είχε τελειώσει στις αρχές της Νεολιθικής.
Κατά τη Νεολιθική αρχίζει η διαδικασία της καθιστικής ζωής, της σταθερής παραγωγής τροφίμων μέσω της ανάπτυξης της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, καθώς και η δημιουργία εμπορικών οδών (σε μικρές αποστάσεις) μεταξύ σχετικά κοντινών κοινοτήτων. Η κοινωνία και οι τέχνες αναπτύσσονται με ολοένα και πιο περίπλοκους τρόπους.
Πρωτοϊστορία
Η Εποχή του Χαλκού, που χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση χάλκινων στοιχείων και ζωγραφικής κεραμικής στο Σουσιάν (νοτιοδυτικό Ιράν, στην επικράτεια του σημερινού Χουζιστάν) και Σιαλκ (κεντρικό Ιράν), εκτείνεται στο Ιράν σε όλη την 4η χιλιετία π.Χ., όπως φαίνεται από αρχαιολογικά κατάλοιπα μεταξύ των οποίων συναντάμε κεραμικά με ζωικές ή αφηρημένες μορφές υψηλής ποιότητας. Μερικά από αυτά τα κομμάτια προφανώς είχαν τελετουργική χρήση. Οι εμπορικοί δρόμοι επεκτείνονται από αυτή τη στιγμή και αρχίζουν να δημιουργούνται αστικοί οικισμοί.
Οι αρχαιολόγοι μόλις αρχίζουν να γνωρίζουν την προέλευση των πολιτισμών που εγκαταστάθηκαν σε αυτή τη γη, όπως ο πολιτισμός Τζιρόφτ που χρονολογείται 5.000 χρόνια πριν.
Αρχαιότητα
αριστερά|μικρογραφία|Το βασίλειο του Ελάμ. αριστερά|μικρογραφία|Σφραγίδες που ανακαλύφθηκαν στα Σούσα και χρονολογούνται από την 3η χιλιετία π.Χ. Διατηρούνται στο Εθνικό Μουσείο του Ιράν. Το Ιράν εισέρχεται στην ιστορία με το βασίλειο του Ελάμ, διάδοχο της πρωτοελαμιτικής περιόδου (της οποίας η γραφή δεν είναι ακόμη κατανοητή), γεγονός που μαρτυρεί μια απίστευτη μακροζωία, καθώς είναι μια αξιοσημείωτη δύναμη του τέλους της 3ης χιλιετίας, μέχρι τα μέσα της 1η χιλιετίας, όταν την κληρονομιά του ανέλαβε η εκκολαπτόμενη Περσική Αυτοκρατορία. Το βασίλειο του Ελάμ βρίσκεται κυρίως στις πόλεις Ανσάν (σύγχρονο Τελ-ε Μαλιάν) στην επαρχία Φαρς, και στα Σούσα, που βρίσκονται μεταξύ Ελαμ και Μεσοποταμίας, και χρησιμεύουν ως σύνδεσμος μεταξύ των δύο. Οι ηγεμόνες του άφησαν επιγραφές στις μεσοποταμιακές γλώσσες (σουμερικά και ακκαδικά, σφηνοειδή γραπτά), αλλά προσάρμοσαν και τη σφηνοειδή γραφή στη γλώσσα τους τουλάχιστον από τον 24ο αιώνα π.Χ. Το βασίλειο αυτό βρέθηκε στο απόγειό του το 2.000 π.Χ., ιδιαίτερα τον 18ο και 12ο αιώνα π.Χ., όταν κάποιοι από τους βασιλείς της κατάφεραν να κυριαρχήσουν προσωρινά στη Μεσοποταμία.
Κατά το 2.000 π.Χ. (η ακριβής ημερομηνία συζητείται ακόμα) διάφοροι λαοί έφτασαν στο ιρανικό οροπέδιο, προερχόμενοι από την Κεντρική Ασία. Αυτοί οι ιρανικοί λαοί μιλούσαν μια ποικιλία διαλέκτων της αρχαίας περσικής γλώσσας, μιας από τις ιρανικές γλώσσες της ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας. Η αρχαία περσική σχετίζεται με την αβεστική και τη βεδική σανσκριτική.
Στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ., μια ομάδα ιρανικών φυλών που αυτοπροσδιορίζονται ως Μήδοι, εδραίωσαν την εξουσία τους στο βόρειο και βορειοδυτικό Ιράν, αφού απελευθερώθηκαν από τον ασσυριακό ζυγό. Στα τέλη του ίδιου αιώνα, οι Μήδοι συμμάχισαν με τους Βαβυλώνιους και απελευθερώθηκαν οριστικά από την ασσυριακή εξουσία καταλαμβάνοντας τη Νινευή το 612 π.Χ. Την ίδια περίοδο εμφανίζονται οι πρώτες πηγές που αναφέρουν τον Πέρση Κύρο Α', βασιλιά του Ανσάν, εγγονό του Αχαιμενή, ιδρυτή της δυναστείας των Αχαιμενιδών.
Είναι λοιπόν ένας άλλος ιρανικός λαός (και όχι αυτός που προϋπήρχε στην περιοχή), οι Πέρσες, που εγκαταστάθηκαν στα τέλη της 2ης χιλιετίας π.Χ. στην επικράτεια της Περσέπολης (γύρω από το σημερινό Σιράζ), που γέννησε την πρώτη πραγματική ιρανική αυτοκρατορία το 559 π.Χ., αυτή των Αχαιμενιδών.
Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών
αριστερά|μικρογραφία|Τα ερείπια των ανακτόρων των Αχαιμενιδών, Περσέπολη. Η Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών (αρχαία περσικά: Hakhamanishiya) είναι η πρώτη μεγάλη περσική αυτοκρατορία. Ο μύθος λέει ότι η δυναστεία ιδρύθηκε από τον Αχαιμένη, τον οποίο διαδέχθηκε ο γιος του Τεϊσπής, ο οποίος πήρε τον τίτλο του βασιλιά του Ανσάν αφού πήρε την πόλη από τους Ελαμίτες. Οι δύο γιοι του ήταν ο Κύρος Α΄, ο βασιλιάς της Ανσάν και ο Αριαράμνης, ο βασιλιάς της Περσέπολης. Ο Κύρος Β' ήταν ο πρώτος που ένωσε τα δύο βασίλεια και στη συνέχεια δημιούργησε την Περσική Αυτοκρατορία. Στο απόγειο της δύναμής της, επί Δαρείου Α' του Μέγα, τον 5ο αιώνα π.Χ., οι Αχαιμενίδες ηγεμόνες της Περσίας κυβέρνησαν τα σημερινά εδάφη του Ιράν, του Ιράκ, της Αρμενίας, του Αφγανιστάν, της Τουρκίας, της Βουλγαρίας, των ανατολικών περιοχών της Ελλάδας, της Αιγύπτου και της Συρίας και το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού Πακιστάν, της Ιορδανίας, του Ισραήλ, του Λιβάνου, του Καυκάσου, της Κεντρικής Ασίας, της Λιβύης και της βόρειας Αραβικής Χερσονήσου. Αυτή η αυτοκρατορία ήταν σίγουρα η μεγαλύτερη αυτοκρατορία της αρχαιότητας. μικρογραφία|320x320εσ|Η Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών στη μέγιστη έκτασή της, γύρω στο 500 π.Χ. μικρογραφία|320x320εσ|Τα βασίλεια των Διαδόχων γύρω στο 301 π.Χ. Η Αυτοκρατορία των Σελευκιδών απεικονίζεται με πράσινο. Οι Αχαιμενίδες είχαν την προνοητικότητα να χτίσουν μια αυτοκρατορία αυτού του μεγέθους αφήνοντας μια ορισμένη αυτονομία στις σατραπίες που όλες συνδέονταν μεταξύ τους με ένα τεράστιο οδικό δίκτυο. Οι ιστορικοί αποδίδουν την πρώτη διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον Κύρο Β', ο οποίος την έγραψε στον κύλινδρο του Κύρου.
Η αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών βρισκόταν σε πόλεμο με τους Έλληνες και από τη βασιλεία Ξέρξη Α' άρχισε η παρακμή της. Τελικά κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο το 330 π.Χ.
Αυτοκρατορία των Σελευκιδών
Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος πέθανε στις 23 Ιουνίου 323 π.Χ., δεν άφησε έγκυρο κληρονόμο (παρά ένα αγέννητο παιδί και έναν ψυχολογικά εύθραυστο ετεροθαλή αδερφό). Η αυτοκρατορία του τότε μοιράστηκε μεταξύ των τεσσάρων στενότερων στρατηγών του. Όλοι ονομάστηκαν Διάδοχοι, που σημαίνει «κληρονόμοι».
Ένας από αυτούς, ο Σέλευκος Α' Νικάτωρ καταλαμβάνει το ασιατικό τμήμα της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου. Ίδρυσε τις μελλοντικές του πρωτεύουσες, τη Σελεύκεια η επί του Τίγρη στη Μεσοποταμία και τη Σελεύκεια η Πιερία (τότε ήταν η Αντιόχεια η Μεγάλη, έστω και αν η χρονολογία παραμένει αμφιλεγόμενη), που βρίσκεται στη Μεσόγειο. Υπό τον Σέλευκο Α' Νικάτορα, η αυτοκρατορία αρχίζει ήδη να παρακμάζει, μετά την απώλεια ινδικών εδαφών από τον Τσαντραγκούπτα Μαουρύα.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η αυτοκρατορία έγινε πραγματικά πολυπολιτισμική, συγκεντρώνοντας Πέρσες, Έλληνες, Εβραίους, και Μήδους. Στη συνέχεια, η Περσία υπέστη έναν περισσότερο ή λιγότερο εκτεταμένο εξελληνισμό, αφού οι ηγεμόνες και οι σατράπες που βασίλευαν στην αρχαία Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία ήταν όλοι ελληνικής καταγωγής. Ο κύριος στόχος τους ήταν να εφαρμόσουν μια πολιτική πολιτιστικής ενότητας προκειμένου να διατηρηθεί η ενότητα της Αυτοκρατορίας.
Η αυτοκρατορία των Σελευκιδών βρισκόταν σε σταθερή παρακμή, ξεκινώντας με την ανεξαρτησία των Παρθών και τη δημιουργία του ελληνικού βασιλείου της Βακτριανής γύρω στο 250 π.Χ. Στη συνέχεια, ο Αντίοχος Γ΄, υπό τις συμβουλές του Αννίβα, προσπάθησε να ανακαταλάβει την Ελλάδα ενσωματώνοντας την Αιτωλική Συμπολιτεία, κάτι που οδήγησε στην ήττα του αφού οι Ρωμαίοι τον νίκησαν στις Θερμοπύλες το 191 π.Χ., στη συνέχεια στη Μάχη της Μαγνησίας το 190 π.Χ. Το βασίλειο στη συνέχεια γίνεται όλο και πιο ασταθές και λαμβάνουν χώρα εμφύλιοι πόλεμοι, προκαλώντας μια συνεχή συρρίκνωση της Αυτοκρατορίας, η οποία χάνει επαρχίες προς όφελος των γειτόνων της ή των υποτελών της που γίνονται πιο ισχυροί.
Η δυναστεία έληξε το 64 π.Χ., υπό τον Αντίοχο ΙΓ΄ Ασιατικό, εκθρονισμένο από τον Πομπήιο που μετέτρεψε τη Συρία, το τελευταίο απομεινάρι του βασιλείου των Σελευκιδών, σε ρωμαϊκή επαρχία.
Παρθική Αυτοκρατορία
αριστερά|μικρογραφία|Η Παρθική Αυτοκρατορία στο απόγειό της, το 60 π.Χ. Η ιστορία της Παρθικής Αυτοκρατορίας είναι στενά συνδεδεμένη με αυτή της Αυτοκρατορίας των Σελευκιδών. Κατά τη διάρκεια της παρακμής της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών, πολύ σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι Πάρνοι, μια ιρανική φυλή που, σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, ζούσε μεταξύ του ποταμού Ώξου (Αμού Ντάρια) και του ποταμού Ιαξάρτη (Συρ Ντάρια) την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Προς τα τέλη του 4ου αιώνα ή τουλάχιστον προς τα μέσα του 3ου αιώνα, οι Πάρνοι προχώρησαν στα σύνορα της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών. Οι μετακινήσεις των Παρνών είναι αρκετά δύσκολο να ανασυντεθούν και αποτελούν αντικείμενο διχόνοιας μεταξύ των ιστορικών. Με την εγκατάστασή τους στη σατραπεία που ονομάζεται Παρθία, οι Πάρνοι πήραν το όνομα Πάρθοι.
Η Παρθική Αυτοκρατορία ή δυναστεία των Αρσακιδών της Παρθίας (στα περσικά: اشکانیان, Ashkāniān) ιδρύθηκε από δύο αδέρφια, τον Αρσάκη Α΄ και τον Τιριδάτη Α'. Είναι μόλις από το δεύτερο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. όταν οι Πάρθοι, απόγονοι των Σκυθών, εκμεταλλευόμενοι την αυξανόμενη αδυναμία των Σελευκιδών άρχισαν να ελέγχουν σταδιακά όλα τα εδάφη στα ανατολικά της Συρίας. Έχοντας καταλάβει μέρος της Αυτοκρατορίας των Σελευκιδών (Ανατολία) και τους άλλους γείτονές τους, έγιναν ο «ανταγωνιστής» της Ρώμης στην ανατολική Μεσόγειο. Ο πολιτισμός και η κουλτούρα των Παρθών φαίνεται να επαναλαμβάνει εκείνο των Αχαιμενιδών, ιδιαίτερα στο θρησκευτικό τους σύστημα. Η Παρθική Αυτοκρατορία, οργανωμένη με χαλαρά αυταρχικό τρόπο, έληξε το 224 μ.Χ., όταν ο βασιλιάς της Αρτάβανος Ε΄ ηττήθηκε από έναν από τους υποτελείς του, τον Πέρση Αρδασίρ Α΄, ιδρυτή της δυναστείας των Σασσανιδών.
Αυτή η δυναστεία διατήρησε τον θρόνο της Αρμενίας για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπου είχε ανέβει το 218 ο Αρταξίας Δ΄, ο τελευταίος Αρσακίδης της Αρμενίας, ο οποίος καθαιρέθηκε το 428 από τους Σασσανίδες.
Αυτοκρατορία των Σασσανιδών
μικρογραφία|280x280εσ|Η Αυτοκρατορία των Σασσανιδών στη μέγιστη έκτασή της, το 621 μ.Χ. μικρογραφία|280x280εσ|Ανάκτορο του [[Αρδασίρ Α΄ της Περσίας|Αρδασίρ Α', χτισμένο το 224 μ.Χ.]] μικρογραφία|280x280εσ|Αργυρή δραχμή του [[Χοσρόης Β΄ της Περσίας|Χοσρόη Β΄ (περ. 570-628), βασιλιά της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών.]] Η Σασσανιδική Αυτοκρατορία είναι η δεύτερη περσική αυτοκρατορία και η τέταρτη κατά σειρά ιρανική δυναστεία (226-651). Οι Σασσανίδες ήταν οι πρώτοι που ονόμασαν την αυτοκρατορία τους Eranshahr ή Iranshahr (περσικά: ايرانشهر), που σημαίνει «Γη των Αρίων».
Ο Σασσάν, ο λίγο πολύ θρυλικός ιδρυτής της δυναστείας των Σασσανιδών, ήταν ιερέας του ναού της Αναχίτα (στον ζωροαστρισμό) στο Ιστχάρ, ο οποίος ισχυριζόταν ότι ήταν απόγονος του Δαρείου Γ', ενός από τους τελευταίους Πέρσες ηγεμόνες των Αχαιμενιδών. Ωστόσο, το 224, με τη νίκη του διαδόχου του, Αρδασίρ Α΄, επί του τελευταίου Πάρθου βασιλιά Αρταβάνου Ε΄, ξεκίνησε πραγματικά η περίοδος των Σασσανιδών. Ο Αρδασίρ, αφού κατέκτησε γρήγορα την περιοχή των Παρθών, ίδρυσε τη δυναστεία των Σασσανιδών.
Η αυτοκρατορία αντιμετώπιζε πολλά προβλήματα στα δυτικά και ανατολικά σύνορα. Στα ανατολικά, η σταδιακή επέκταση των Σασσανιδών προκάλεσε εξεγέρσεις στους νομάδες Κουσάνους, οι οποίοι αρνήθηκαν να παραχωρήσουν την επικράτειά τους και συμμετείχαν σε πολυάριθμες μάχες με τους Σασσανίδες. Λίγο αργότερα, στα τέλη του 4ου αιώνα, οι Ούννοι, οι Χιονίτες, και στη συνέχεια οι Κιδαρίτες εισέβαλαν στην περιοχή του Ιράν και τελικά εγκαταστάθηκαν στην Υπερωξιανή και στην Γανδάρα. Ο ρωμαϊκός κόσμος επίσης δεν προσαρμόστηκε καλά στην άνοδο στην εξουσία μιας δυναστείας που το μόνο που επιδίωκε ήταν να επεκτείνεται, κι έτσι σημειώθηκαν αδιάκοπες συγκρούσεις μεταξύ αυτών των δύο δυνάμεων.
Από τη βασιλεία του Χοσρόη Α' («με την αθάνατη ψυχή»), οι μεταρρυθμίσεις δημιούργησαν ένα νέο φορολογικό σύστημα, το οποίο αργότερα ανέλαβαν οι Άραβες. Η εξουσία πλέον ανατίθεται σε ανήλικους ευγενείς, παρά σε μεγαλογαιοκτήμονες. Η αυτοκρατορία επεκτείνεται στη νότια Αραβία, επιτρέποντας τον έλεγχο του εμπορίου μεταξύ του Βυζαντίου και της Άπω Ανατολής (Ινδία, Κίνα).
Η εδαφική επέκταση συνεχίστηκε υπό τον Χοσρόη Β' («τον θριαμβευτή»), με την προσάρτηση της Συρίας, της Αιγύπτου και της Παλαιστίνης.
Η περίοδος των Σασσανιδών, που περιλαμβάνει όλη την Ύστερη Αρχαιότητα, θεωρείται μια από τις πιο σημαντικές περιόδους στην ιστορία του Ιράν. Υπό τους Σασσανίδες, ο περσικός πολιτισμός επηρέασε σημαντικά τη Ρώμη και μετά το Βυζάντιο (αυτές οι αυτοκρατορίες ήταν συνεχώς σε πόλεμο εκείνη την εποχή). Η πολιτιστική επιρροή επεκτάθηκε πολύ πέρα ​​από τα σύνορα της αυτοκρατορίας, φθάνοντας στη Δυτική Ευρώπη, στην Αφρική, στην Κίνα και στην Ινδία, παίζοντας επίσης κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής και της ασιατικής τέχνης. Αυτή η επιρροή συνεχίστηκε κατά την ισλαμική περίοδο. Πράγματι, όλα όσα αργότερα έγιναν γνωστά ως ισλαμικός πολιτισμός, αρχιτεκτονική, γραφή και άλλες τέχνες εμπνεύστηκαν κυρίως από τους Σασσανίδες Πέρσες και διαδόθηκαν ευρύτερα στον μουσουλμανικό κόσμο. μικρογραφία|800x800εσ|Μάχη μεταξύ του στρατού του Ηράκλειου και των Περσών υπό τον [[Χοσρόης Β΄ της Περσίας|Χοσρόη Β'. Τοιχογραφία του Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα, π. 1452.|καθόλου]]
Αραβο-μουσουλμανική κατάκτηση (632-1219)
μικρογραφία|400x400εσ|Φάσεις της ισλαμικής κατάκτησης: {{legend|#a1584e|Επέκταση υπό τον Μωάμεθ, 622–632.}} {{legend|#ef9070|Επέκταση κατά τη διάρκεια του Χαλιφάτου Ρασιντούν, 632–661.}} {{legend|#fad07d|Επέκταση κατά τη διάρκεια του Xαλιφάτου των Ομεϋαδών, 661–750.}} μικρογραφία|280x280εσ|Το [[Χαλιφάτο των Αββασιδών το 850 μ.Χ.]] μικρογραφία|280x280εσ|Χάρτης των ιρανικών δυναστειών στα μέσα του 10ου αιώνα. Οι βεδουίνοι Άραβες που ανέτρεψαν την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών ωθήθηκαν όχι μόνο από την επιθυμία για κατάκτηση αλλά και από μια νέα θρησκεία, το Ισλάμ. Ο Προφήτης Μωάμεθ, μέλος της φατρίας Χασίλ της ισχυρής φυλής των Κουραϊσιτών, διακήρυξε την προφητική του αποστολή στην Αραβία το 612 και τελικά κέρδισε την πόλη της γέννησής του, τη Μέκκα, στη νέα πίστη. Μέσα σε ένα χρόνο από τον θάνατό του το 632, η ίδια η Αραβία ήταν αρκετά ασφαλής ώστε να επιτρέψει στον κοσμικό διάδοχό του, τον Αμπού Μπακρ, τον πρώτο χαλίφη, να ξεκινήσει την εκστρατεία κατά της Βυζαντινής και της Σασσανιδικής Αυτοκρατορίας.
Το 637 οι αραβικές δυνάμεις κατέλαβαν την πρωτεύουσα των Σασσανιδών Κτησιφών και το 641-642 νίκησαν τον στρατό των Σασσανιδών στο Ναχαβάντ. Μετά από αυτό, το Ιράν ήταν ανοιχτό στους εισβολείς. Οι κατακτημένοι λαοί συνεργάστηκαν με τους μουσουλμάνους κατακτητές, οι οποίοι πρόσφεραν σχετική θρησκευτική ανοχή και δίκαιη μεταχείριση σε πληθυσμούς που αποδέχονταν την ισλαμική κυριαρχία χωρίς αντίσταση. Αν και οι κατακτητές, ειδικά οι Ομεϋάδες, τόνιζαν την πρωτοκαθεδρία των Αράβων μεταξύ των μουσουλμάνων, οι Ιρανοί ενσωματώθηκαν σταδιακά στη νέα κοινότητα. Οι μουσουλμάνοι κατακτητές υιοθέτησαν το σύστημα νομισμάτων των Σασσανιδών και πολλές διοικητικές πρακτικές τους, όπως το αξίωμα του βεζίρη (υπουργού) και το ντιβάνι, ένα γραφείο ή μητρώο για τον έλεγχο των κρατικών εσόδων και δαπανών που έγινε χαρακτηριστικό της διοίκησης σε όλα τα μουσουλμανικά εδάφη.
Η νέα κρατική θρησκεία, το Ισλάμ, επέβαλε το δικό της σύστημα πεποιθήσεων, νόμων και κοινωνικών ηθών. Τα αραβικά έγιναν η επίσημη γλώσσα της αυλής το 696, αν και τα περσικά συνέχισαν να χρησιμοποιούνται ευρέως ως ομιλούμενη γλώσσα. Τον 9ο αιώνα, η εμφάνιση ιρανικών κυρίαρχων δυναστειών γνώρισε την αναβίωση της περσικής γλώσσας, που εμπλουτίστηκε με αραβικά δάνεια και χρησιμοποιώντας την αραβική γραφή, και της περσικής λογοτεχνίας. Στον θρησκευτικό τομέα, επιβλήθηκε το σιιτικό Ισλάμ, το οποίο, αν και έχει φτάσει να ταυτίζεται στενά με το Ιράν, δεν ήταν αρχικά ένα ιρανικό θρησκευτικό κίνημα. Τον 16ο αιώνα, υπό τους Σαφαβίδες, η πλειοψηφία των Ιρανών έγιναν σιίτες. Το σιιτικό Ισλάμ έγινε τότε, όπως και τώρα, η κρατική θρησκεία.
Οι Αββασίδες, οι οποίοι ανέτρεψαν τους Ομεϋάδες το 750, ήταν ξεκάθαρα μια αραβική δυναστεία. Οι επόμενες κυρίαρχες δυναστείες του Ιράν κατάγονταν από νομάδες, τουρκόφωνους πολεμιστές που είχαν μετακινηθεί από την Κεντρική Ασία στην Υπερωξιανή για περισσότερο από μια χιλιετία. Καθώς η δύναμη των Αββασιδών χαλίφηδων μειωνόταν, μια σειρά από ανεξάρτητες και αυτόχθονες δυναστείες αναδυόταν σε διάφορα μέρη του Ιράν, μερικές με σημαντική επιρροή και δύναμη. Μεταξύ των σημαντικότερων από αυτές τις αλληλοκαλυπτόμενες δυναστείες ήταν οι Ταχιρίδες (820-872), οι Σαφαρίδες (867-903), οι Σαμανίδες (875-1005), και οι Γαζναβίδες (975 – 1186). Αρκετές πόλεις των Σαμανιδών είχαν χαθεί από μια άλλη τουρκική ομάδα, τους Σελτζούκους, οι οποίοι με τη σειρά τους αντιμετώπιζαν μια σοβαρή εσωτερική απειλή, τους Ισμαηλίτες. Οι Ισμαηλίτες συγκροτούσαν μια μυστική αίρεση, η οποία έλεγχε την περιοχή της για περισσότερο από 150 χρόνια.
Μογγολική κατάκτηση και κυριαρχία (1219-1507)
αριστερά|μικρογραφία|280x280εσ|Η επέκταση της [[Μογγολική αυτοκρατορία|Μογγολικής Αυτοκρατορίας.]] αριστερά|μικρογραφία|272x272εσ|[[Προτομή του Ταμερλάνου.]] Μετά τον θάνατο του Μαλίκ Σαχ Α' το 1092, το Ιράν επανήλθε σε μικρές δυναστείες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Τζένγκις Χαν, συγκέντρωσε μια σειρά από μογγολικές φυλές και εισέβαλε στην Κίνα, καταστρέφοντας τα πάντα στον διάβα του. Στη συνέχεια, το 1219, έστρεψε τους 700.000 άντρες του δυτικά και κατέστρεψε γρήγορα τη Μπουχάρα, τη Σαμαρκάνδη, την Μπαλχ, τη Μερβ και τη Νισαπούρ. Πριν από το θάνατό του το 1227, είχε φτάσει στο δυτικό Αζερμπαϊτζάν, λεηλατώντας και καίγοντας πόλεις στην πορεία.
Κατά τη διάρκεια της μογγολικής κατάκτησης μειώθηκαν οι φόροι για τους τεχνίτες, ενθαρρύνθηκε η γεωργία, ανοικοδομήθηκαν και επεκτάθηκαν τα αρδευτικά έργα και βελτιώθηκε η ασφάλεια των εμπορικών οδών. Ως αποτέλεσμα, το εμπόριο αυξήθηκε δραματικά. Αντικείμενα από την Ινδία, την Κίνα και το Ιράν πέρασαν εύκολα από τις ασιατικές στέπες και αυτές οι επαφές εμπλούτισαν πολιτιστικά το Ιράν. Μετά τον θάνατο του Αμπού Σαΐντ, το 1335, το Ιράν επέστρεψε σε μικρές δυναστείες, τους Σαλγκουρίδες, τους Μουζαφαρίδες, τους Ινζουίδες και τους Τζαλαγιρίδες. Η περιοχή ξαναενώθηκε υπό τον Ταμερλάνο, έναν ηγεμόνα τουρκομογγολικής καταγωγής, ο οποίος κατέκτησε την Υπερωξιανή και μέχρι το 1381 καθιερώθηκε ως κυρίαρχος. Η αυτοκρατορία του διαλύθηκε γρήγορα μετά το θάνατό του το 1405, και μέχρι την άνοδο της δυναστείας των Σαφαβιδών, το Ιράν κυβερνήθηκε από μογγολικές φυλές, Ουζμπέκους, και Τουρκομάνους.
Nεότερη περίοδος
μικρογραφία|280x280εσ|Η [[Δυναστεία των Σαφαβιδών (1501-1736).]]
Δυναστεία των Σαφαβιδών (1501–1736)
Οι Σαφαβίδες, που ήρθαν στην εξουσία το 1501, ήταν ηγέτες ενός μαχητικού τάγματος των Σούφι, των Κιζιλμπάς. Εγκαταστάθηκαν στην Ταμπρίζ, την οποία έκαναν την πρωτεύουσά τους.
Υπό την ώθηση του Ισμαήλ Α', του πρώτου ηγεμόνα των Σαφαβίδων (από το 1501 έως το 1524), αποφασίστηκε η επιβολή του σιιτικού Ισλάμ στο Ιράν. Αυτή η απόφαση προέκυψε από την επιθυμία του να επιβληθεί ενάντια στην κυριαρχία των σουνιτών Οθωμανών και να δημιουργήσει μια συγκεκριμένη ιρανική ταυτότητα. Το κύριο πρόβλημα για τους Σαφαβίδες, ωστόσο, ήταν να δημιουργήσουν ένα ενιαίο κράτος, ένα έργο που ήταν δύσκολο δεδομένης της εθνοτικής ποικιλομορφίας της χώρας. Πράγματι, έπρεπε να συγκεράσουν τους τουρκόφωνους υποστηρικτές τους με τους Ιρανούς, τις παραδόσεις τους στη μάχη με την ιρανική γραφειοκρατία και τη μεσσιανική τους ιδεολογία με τις διοικητικές απαιτήσεις ενός εδαφικού κράτους.
Ταυτόχρονα, οι Σαφαβίδες αντιμετώπιζαν εξωτερικές απειλές, ιδιαίτερα αυτές των Ουζμπέκων, που τους επιτίθεντο στα βορειοανατολικά σύνορα και έκαναν επιδρομές στο Χορασάν, και των Οθωμανών, με τους οποίους πολεμούσαν στον Καύκασο και στην Ανατολία. Η ήττα των Ιρανών από τους Οθωμανούς στο Τσαλντιράν το 1524 και στη συνέχεια η κατάληψη της πρωτεύουσας των Σαφαβιδών, Ταμπρίζ, σηματοδότησε ένα σημείο καμπής στην ιστορία της δυναστείας: ο Σάχης δεν μπορούσε πλέον να θεωρείται ημι-θεϊκή φιγούρα και η επιρροή του εξασθένησε σε ορισμένους από τους ηγέτες των Κιζιλμπάς. Οι Οθωμανοπερσικοί Πόλεμοι συνεχίστηκαν στον Καύκασο και στο Ιράκ μέχρι το 1639, όταν υπογράφηκε η Συνθήκη του Ζουχάμπ. Τα σύνορα μεταξύ των δύο δυνάμεων απόκτησαν μια σταθερότητα που ελάχιστα θα αλλάξει μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. μικρογραφία|280x280εσ|Το βασιλικό παλάτι Αλί Κάπου στο [[Ισφαχάν.]] μικρογραφία|280x280εσ|Η εξωτερική θέα του παλατιού Αλί Κάπου. Το απόγειο των Σαφαβιδών υπήρξε υπό τον Σάχη Αμπάς Α' τον Μέγα (1587-1629): κατάφερε να απαλλαγεί από εξωτερικές απειλές υπογράφοντας συνθήκες, εξισορροπώντας τη δύναμη των ένοπλων στρατευμάτων των Κιζιλμπάς, δημιουργώντας ένα σώμα Αρμενίων και Γεωργιανών που ήταν πιστοί στο αυτόν, επεκτείνοντας την επικράτεια διοίκησης του κράτους και οργανώνοντας ακόμη περισσότερο τη διοίκηση. Ταυτόχρονα υποστήριζε θρησκευτικά ιδρύματα χτίζοντας τζαμιά και μεντρεσέδες (θρησκευτικά σχολεία), ενώ φρόντισε να υπάρξει ένας σταδιακός διαχωρισμός των θρησκευτικών θεσμών και του κράτους, σε μια κίνηση προς μια ανεξάρτητη θρησκευτική ιεραρχία.
Η βασιλεία του ήταν μια χρυσή εποχή για το εμπόριο και τις τέχνες. Υποδεχόταν ξένους εμπόρους (Βρετανούς, Ολλανδούς, Γάλλους και άλλους) αφού έδιωξε τους Πορτογάλους που κατέλαβαν τα Στενά του Ορμούζ. Με την ενθάρρυνσή του, οι Ιρανοί τεχνίτες διέπρεψαν στην παραγωγή εκλεκτών μεταξιών, μπροκάρ και άλλων υφασμάτων, χαλιών, πορσελάνης και μεταλλικών ειδών. Όταν μετέφερε την πρωτεύουσα στο Ισφαχάν, την στόλισε με ωραία τζαμιά, παλάτια, σχολεία, γέφυρες και ένα παζάρι. Υποστήριξε τις τέχνες, με την καλλιγραφία, τις μινιατούρες, τη ζωγραφική και τη γεωργία της περιόδου του να είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτες.