cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ζάχα Χαντίντ
Βιογραφία
Το 1980 άνοιξε στο Λονδίνο το δικό της αρχιτεκτονικό γραφείο. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 δίδαξε επίσης στην Αρχιτεκτονική Ένωση του Λονδίνου. Το 2002 η Χαντίντ κέρδισε τον διεθνή διαγωνισμό σχεδίου για να σχεδιάσει το νέο γενικό σχέδιο πόλης της Σιγκαπούρης. Το 2004 έγινε η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το Βραβείο Πρίτσκερ.
Τα πρωταρχικά έργα και τα τοπογραφικά της Χαντίντ, που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, αποδεικνύουν την έντονη και ισχυρή σχέση της κίνησης και της ενέργειας με την "κτιριογλυπτική". Η κίνηση είναι μια ελεγχόμενη έκρηξη που ασχολείται με τη σύνθεση διαδρομών που διασταυρώνονται και με όγκους που γίνονται δυναμικές μορφές και όχι στατικές.
Η αρχιτεκτονική της προσδιορίζεται συνοπτικά ως Οργανική, Καινοτόμα, μοντέρνα, φουτουριστική και ρευστή.
Διαδρομές και όγκοι
Τα έργα της Χαντίντ δεν υπακούουν σε καμία αρχή στατικότητας, αλλά πάντα προσπαθούν να δημιουργήσουν μια συνεχή εξελισσόμενη κίνηση. Σε όλες της τις δημιουργίες υπάρχει μια ατέρμονη κυκλική πορεία που κάνει την αρχιτεκτονική της να μοιάζει με ένα «ποτάμι», μια αλληλουχία σημείων και γεφυρωμένων όγκων, επιφανειών που η μια εισρέει στην άλλη, αντιπαραβάλλοντας συνεχώς την έννοια της τάσης με αυτή της μεταβολής. Σε κάποιες δουλειές της, όπως για παράδειγμα το Bergisel Sky Jumb, η έννοια της κίνησης γίνεται ακόμα πιο έντονη.
Η έννοια της ροής στους χώρους αποτελεί σημαντικό ζήτημα στην αρχιτεκτονική και τα αρχιτεκτονικά σχέδια που σχετίζονται με την έννοια της ροής αυξάνονται συνεχώς. Η ροή, επίσης, σχετίζεται με την ομαλή λειτουργία. Έτσι, σε ένα κτήριο χρειάζεται βασικά η ροή κύριων στοιχείων όπως ο αέρας, η ενέργεια και το νερό, αλλά και η ροή στη σύνθεση των χώρων. Ωστόσο, παρά τη σημασία που έχει για την αρχιτεκτονική κατανόηση, η ροή έχει ελάχιστα μελετηθεί, κάτι που η Ζάχα Χαντίντ προσπαθεί να λύσει δίνοντάς της τεράστια σημασία. Η προσπάθειά της, εξάλλου, για  ερμηνεία των σταθερών σχημάτων, όπως τα τετράγωνα και οι κύκλοι, είναι χαρακτηριστική. Έτσι, έχει προσθέσει καινούργιο λεξιλόγιο, δημιουργώντας κτήρια που προκαλούν περιέργεια και μέσω της κίνησής τους αποκτούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Γεωμετρία
Η προοπτική είναι απαραίτητο συστατικό για κάθε αρχιτεκτόνημα. Η Χαντίντ χρησιμοποιεί την προοπτική κατά κόρον στις συνθέσεις της, αφού την επιβάλλουν και οι μορφές τις οποίες χρησιμοποιεί.
Ίσως είναι κατάλοιπο από τις αρχικές σπουδές της στα μαθηματικά, αλλά μόνο ως κατάλοιπο δεν αντιμετωπίζεται. Η συγκεκριμένη σπουδή της γεωμετρίας μάς δίνει τα "πλαστικά" αποτελέσματα των έργων της.
Η αφαίρεση, έννοια σχετική με την αποδόμηση, χαρακτηρίζει το έργο της Χαντίντ. Η αρχιτέκτονας την αφομοιώνει στο έργο της με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Η αφαίρεση για την Χαντίντ υπονοεί την αποφυγή του οικείου και των στερεότυπων τυπολογιών. Αντί, λοιπόν, να θεωρήσει ως δεδομένα αρχιτεκτονικά στοιχεία σπίτια, δωμάτια κτλ., η Χαντίντ ανασυστήνει τις λειτουργίες του χώρου , της σχέσης του μέσα και του έξω, μέσω ορίων, πεδίων , όγκων, επιπέδων και τομών. Για να διατηρήσει το αδέσμευτο πνεύμα της αφαίρεσης στα κτήριά της, αποφεύγει να σχεδιάσει τις λεπτομέρειες οι οποίες υποδηλώνουν άμεσα τη λειτουργία του εκάστοτε χώρου. Σκοπός της δεν είναι να ορίσει τρόπους συμπεριφοράς της κατοίκησης, αλλά, αντίθετα, επιτρέπει στον χρήστη να ανακαλύψει ο ίδιος τον χώρο και να του δώσει το προσωπικό του νόημα.
Καμπύλες
Οι καμπύλες γενικά στην αρχιτεκτονική χρησιμοποιούνται για να ηρεμούν το μάτι του θεατή. Εδώ, όμως, εκτός από αυτό, εξυπηρετούν και τη βασική μορφή σχεδιασμού της (ισλαμική αρχιτεκτονική). Η καμπύλη γραμμή έχει τη δική της ροή. Το μάτι τη «σκανάρει» με μια φυσική ευκολία και ευχαρίστηση, όπως το αυτί μας αντιδρά στην αρμονική διαδοχή των μουσικών μελωδιών. Είναι ελεύθερη και εκφράζει περισσότερη δυναμική κίνηση από τις κάθετες και οριζόντιες ευθείες, ενώ η αίσθηση της απελευθέρωσης που αποπνέει την αποδεσμεύει από τα όρια του απόλυτου. Είναι η πιο οικεία γραμμή στον άνθρωπο για τον λόγο ότι είναι η γραμμή που συναντάμε τόσο στη φύση, στα βουνά, στα δέντρα, στο νερό, στην άμμο, στα σύννεφα, όσο και στο ανθρώπινο σώμα. Ακόμη περισσότερο, όμως, παραπέμπει στη θηλυκή φύση και την τρυφερότητα. Είναι η γραμμή του συναισθήματος και της αυθόρμητης έκφρασης.
Η ίσως όχι και τόσο αθώα διάχυση των σχεδιαστικών προγραμμάτων σε παγκόσμια κλίμακα, σε συνδυασμό με τις μεγάλες επιτυχίες και προβολή των μεγάλων ονομάτων της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, εγκαθίδρυσαν μια γενική κουλτούρα, θα μπορούσε να πει κανείς, της καμπύλης. Αυτή, όμως, η κουλτούρα μοιάζει να μην έχει άλλη εξήγηση για την ύπαρξή της, εκτός από την επικύρωση των δυνατοτήτων του σχετικού προγράμματος, και την τεκμηρίωσή της με μια σειρά από μαθηματικά ή άλλα τεχνολογικού χαρακτήρα επιχειρήματα.
Αυτή καθ’ εαυτή η σύνδεση με τα μαθηματικά έχει σημασία, αφού ιστορικά η σχέση της Αρχιτεκτονικής με αυτά είναι πολύ ισχυρή και άμεση. Από τις μαθηματικές αναλογίες, την χρυσή τομή και τις αρμονικές χαράξεις της αρχαιότητας, έως τον Modulor του Λε Κορμπυζιέ, αλλά και πιο πρόσφατα την ιδεοληψία του παραμετρικού σχεδιασμού, αυτή η σχέση μοιάζει να ταυτίζει την αρμονική σύνθεση και την αισθητική της αρχιτεκτονικής με τις μαθηματικές ιδιότητες οι οποίες εισάγονται στον σχεδιασμό. Κάτι που η Ζάχα Χαντίντ δεν μπορούσε να μην ακολουθήσει, αφού η σχέση της με τα μαθηματικά είναι πολύ στενή.
Η αποδόμηση
Μια από τις βασικές αρχές της Χαντίντ είναι η αποδόμηση. Από τις αρχές του ’80 η αποδόμηση αποτέλεσε το νέο ρεύμα στην αρχιτεκτονική, το οποίο έρχεται να ακυρώσει τον έως τότε κραταιό μεταμοντερνισμό. Γεγονός που φαίνεται και από τη διατύπωση της γενικής αρχής του ρεύματος « η μορφή ακολουθεί τη φαντασία».
Το ρεύμα πήρε το όνομά του από την έκθεση « Deconstructivism in Architecture» που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη. Από τότε ο όρος καθιερώθηκε.
Η φιλοσοφική βάση της αποδόμησης είναι οι σκέψεις του Ζακ Ντεριντά. Η αρχιτεκτονική της αποδόμησης συνοδοιπορεί με την τέχνη της εποχής, έχοντας ως κοινή αφετηρία την αφαίρεση. Τα κτήρια του ρεύματος γίνονται αμέσως αντιληπτά από τον θεατή. Τα περισσότερα μοιάζουν σαν κομμάτια που έχουν σκορπιστεί και αφέθηκαν στη θέση που προσγειώθηκαν. Μοιάζουν -ή είναι- με τεράστια αφαιρετικά γλυπτά, τα οποία μπορείς να περπατήσεις και να κατοικήσεις, χωρίς να εκπέμπουν τη στερεότυπη εικόνα ενός κτηρίου. Στις όψεις τους τα κτήρια αυτά μοιάζουν παραμορφωμένα και διαμορφωμένα από ένα ελεγχόμενο χάος.
Οι χώροι που σχεδιάζει κατακερματίζονται δημιουργώντας ένα παιχνίδι προοπτικής, που τελικά εξελίσσεται σε μια επίθεση κατά της ορθόδοξης μορφής και του οπτικού ελέγχου. Στα κτήριά της δεν υπάρχει σαφής είσοδος ή έξοδος, ψηλό ή χαμηλό, αριστερά ή δεξιά. Αντίθετα, πρόκειται για ένα ανοιχτό σύνολο. Οι χαράξεις της γεννούν ένα αποτέλεσμα το οποίο δεν είναι ούτε λογικό, ούτε μεταφυσικό, αλλά κάτι που μοιάζει φυσικό και οργανικό. Γενικώς, η αρχιτεκτονική της μπορεί να θεωρηθεί ως ένα μείγμα αυτού που ονομάζουμε οργανική αρχιτεκτονική με στοιχεία μπαρόκ. Η Χαντίντ μπορεί να κινείται άνετα μεταξύ μιας ενεργητικής ρευστότητας και μιας παθητικής στιβαρότητας, μεταξύ φυσικού και τεχνητού, και με τις αποκλίσεις της να κατασκευάζει εκπλήξεις για τον θεατή. Οι δημιουργίες της οργανώνονται σε «οράματα» όπου το χάος και η τάξη, η απουσία φόρμας και οι παραστάσεις τέμνονται παράγοντας ως τελικό αποτέλεσμα τον δυναμισμό.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ιρακινοί αρχιτέκτονες
Ο Λόρενς της Αραβίας
Ο Λώρενς της Αραβίας (αγγλ. Laurence of Arabia) είναι επική-ιστορική-βιογραφική κινηματογραφική ταινία, αμερικανικής παραγωγής του 1962, σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Λην, σενάριο Ρόμπερτ Μπολτ και Μάικλ Γουίλσον, παραγωγή Σαμ Σπίγκελ και πρωταγωνιστές τους Πήτερ Ο' Τουλ, Ομάρ Σαρίφ, Άλεκ Γκίννες, Άντονι Κουίν, Τζακ Χώκινς, Χοσέ Φερρέρ, Κλοντ Ρέινς και Άντονι Κουέιλ. Συνδυάζει την περιπέτεια, την ιστορία και τη μελέτη των χαρακτήρων.
Το 1991 η ταινία χαρακτηρίστηκε από την Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως «πολιτιστικά, αισθητικά και ιστορικά σημαντική» και επιλέχθηκε να ενταχθεί στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής.
Υπόθεση της ταινίας
Η βιογραφία του Τόμας Έντουαρντ Λώρενς (Πήτερ Ο' Τουλ), ενός αξιωματικού του βρετανικού στρατού, ο οποίος κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ανέλαβε αποστολή να κατασκοπεύσει τον άτακτο στρατό των διαφόρων αραβικών φυλών στη Σαουδική Αραβία, αλλά γοητεύθηκε από το πνεύμα της ερήμου, ένωσε αντιμαχόμενες αραβικές φατρίες σε τακτικό στρατό και τις οδήγησε σε νικηφόρες μάχες εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η αφήγηση ξεκινάει από τον θάνατό του κοντά στο Λονδίνο και με φλας-μπακ καταγράφει την περιπετειώδη και θεαματική ζωή του στα πεδία της μάχης, τη στενή του φιλία με τον Σερίφ Αλί (Ομάρ Σαρίφ), τη σύλληψη και τον βασανισμό του από τους Τούρκους.
Βραβεία Όσκαρ
Η ταινία προβλήθηκε αρχικά το 1962 και απέσπασε διθυραμβικές κριτικές, ενώ βραβεύθηκε με επτά Όσκαρ, μεταξύ των οποίων καλύτερης ταινίας και σκηνοθεσίας (Ντέηβιντ Λην). Με τον Λώρενς της Αραβίας ο Ντέηβιντ Λην επανέλαβε το θρίαμβο (εμπορικό και καλλιτεχνικό) της Γέφυρας του Ποταμού Κβάι. Εκπληκτικές είναι οι ερμηνείες του πρωτοεμφανιζόμενου Πήτερ Ο' Τουλ αλλά και των αστέρων της εποχής Άλεκ Γκίννες, Άντονυ Κουίν, Ομάρ Σαρίφ και Χοσέ Φερρέρ. Ο Πήτερ Ο' Τουλ καθιερώθηκε με τον ρόλο του Λώρενς ενσαρκώνοντας με απόλυτη επιτυχία τη μυστηριώδη αυτή φυσιογνωμία που έδρασε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο Κάιρο.
Γυρίσματα
Τα γυρίσματα έγιναν στο Μαρόκο, στην Ισπανία, στην Αγγλία και στις ΗΠΑ.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Επικές πολεμικές ταινίες Κατηγορία:Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κατηγορία:Ταινίες του 1962 Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Columbia Pictures Κατηγορία:Βραβευμένοι με Όσκαρ Καλύτερης Πρωτότυπης Μουσικής Κατηγορία:Βρετανικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες που κέρδισαν Όσκαρ Καλύτερου Επεξεργασμένου Ήχου Κατηγορία:Ταινίες των οποίων ο κινηματογραφιστής κέρδισε Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας Κατηγορία:Ταινίες των οποίων ο καλλιτεχνικός διευθυντής κέρδισε Όσκαρ Καλύτερης Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης Κατηγορία:Βρετανικές ιστορικές ταινίες Κατηγορία:Βρετανικές επικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος) Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στην Ισπανία Κατηγορία:Βρετανικές πολεμικές δραματικές ταινίες Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε βιογραφίες Κατηγορία:Βρετανικές βιογραφικές ταινίες Κατηγορία:Δραματικές περιπετειώδεις ταινίες Κατηγορία:Δραματικές ταινίες βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στην Ιορδανία Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Μαρόκο Κατηγορία:Ιστορικές επικές ταινίες Κατηγορία:Επικές ταινίες βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στην Αλμερία Κατηγορία:Ταινίες σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Λην Κατηγορία:Ταινίες με μουσική σύνθεση Μωρίς Ζαρ Κατηγορία:Ταινίες Εθνικού Μητρώου Κινηματογράφου Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής Κατηγορία:Ταινίες των οποίων ο σκηνοθέτης κέρδισε Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Σκηνοθεσίας Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε Χρυσή Σφαίρα Β΄ Ανδρικού Ρόλου‎ Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε BAFTA Α' Ανδρικού Ρόλου
Ντίλντο
μικρογραφία|Ένα διάφανο [[θερμοπλαστικό ελαστομερές ντίλντο]] μικρογραφία|Μπλε ντίλντο σιλικόνης Το ντίλντο (φωνητική μεταγραφή του αγγλικού dildo) είναι ερωτικό βοήθημα, συχνά ρητά φαλλικό στην εμφάνιση, που προορίζεται για σεξουαλική διείσδυση ή άλλη σεξουαλική δραστηριότητα, κατά τη διάρκεια του αυνανισμού ή με σεξουαλικούς συντρόφους. Τα ντίλντο μπορούν να κατασκευαστούν από διάφορα υλικά και να έχουν σχήμα ανθρώπινου πέους σε στύση. Είναι συνήθως περίπου το μέσο μήκος ενός πέους σε στύση, 10-15 εκατοστά, αλλά μερικά μπορεί να είναι μεγαλύτερα. Η περιφέρεια ενός ντίλντο είναι συνήθως 10-13 εκατοστά.
Υλικά
Λαχανικά και φρούτα σε σχήμα φαλλού, όπως μπανάνες ή κολοκυθάκια ή άλλα είδη διατροφής, όπως χοτ ντογκ ή άλλα είδη λουκάνικων, έχουν χρησιμοποιηθεί ως ντίλντο σε μια μορφή παχνιδιού φαγητού. Οποιοδήποτε αντικείμενο με επαρκή σταθερότητα και σχήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν ντίλντο.
Σχήμα
Μια έρευνα, η οποία χρησιμοποίησε 33 ντίλντο διαφόρων μεγεθών, διαπίστωσε ότι το μέσο μήκος που επέλεγαν οι γυναίκες (για τον σύντροφό τους) ήταν περίπου 16 εκατοστά μήκος και 12 εκατοστά σε περίμετρο. Τούτου λεχθέντος, ορισμένες γυναίκες μπορεί να προτιμούν διαφορετικά μεγέθη από τα προαναφερθέντα και η τρισδιάστατη εκτύπωση των δονητών δίνει την επιλογή εξατομίκευσης (επιτρέποντας το σχήμα και το μέγεθος του δονητή στην ακριβή συγκεκριμένη διάσταση που θέλει ο χρήστης). Από το 2012, τα τρισδιάστατα μοντέλα των ντίλντο έγιναν διαθέσιμα για εκτύπωση από ιδιώτες. Το πλεονέκτημα της εκτύπωσης στο σπίτι δεν ήταν μόνο η εξατομίκευση αλλά και η διακριτικότητα. Αυτό, ωστόσο, δεν απογειώθηκε εκείνη τη στιγμή, εν μέρει λόγω του ζητήματος πορώδους των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν (το οποίο είναι κυρίως πρόβλημα εάν δεν χρησιμοποιείται προφυλακτικό πάνω από το δονητή). Ωστόσο, ορισμένοι ιστότοποι συνέχισαν να υπάρχουν. Εκτός από την εκτύπωση στο σπίτι, είναι επίσης δυνατή η εκτύπωση σε μια αγορά μικρού εργαηστηρίου, makerspace ή 3D εκτύπωσης. Όλα αυτά αποφεύγουν την ανάγκη αγοράς προσωπικού 3D εκτυπωτή για εκτύπωση μοντέλων 3D.
Χρήσεις
Τα περισσότερα ντίλντο προορίζονται για κολπική ή πρωκτική διείσδυση και διέγερση, για αυνανισμό ή από έναν σεξουαλικό σύντροφο. Τα ντίλντο έχουν επίσης φετιχιστική αξία και μπορούν να χρησιμοποιηθούν με άλλους τρόπους, όπως το άγγιγμα του δικού σας ή του δέρματος του άλλου σε διάφορα σημεία, συχνά κατά τη διάρκεια του προκαταρκτικού παιχνιδιού ή ως πράξη κυριαρχίας και υποταγής. Εάν έχουν κατάλληλα μεγέθη, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως φίμωτρα, για στοματική διείσδυση για ένα είδος τεχνητής πεολειχίας. Τα ντίλντο, ιδιαίτερα τα ειδικά σχεδιασμένα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τόνωση της περιοχής του σημείου G.
Ένα ντίλντο που έχει σχεδιαστεί για πρωκτική εισαγωγή που στη συνέχεια παραμένει στη θέση του αναφέρεται συνήθως ως πώμα πρωκτού. Ένα ντίλντο που προορίζεται για επαναλαμβανόμενη πρωκτική διείσδυση (ώθηση) αναφέρεται συνήθως ως πρωκτικό ντίλντο ή απλά «ντίλντο». Τα πρωκτικά ντίλντο και τα πώματα πρωκτού έχουν γενικά μεγάλη βάση για να αποφευχθεί η τυχαία πλήρης εισαγωγή στο ορθό, η οποία μπορεί να απαιτεί ιατρική αφαίρεση. Ορισμένες γυναίκες χρησιμοποιούν ντίλντο διπλής διείσδυσης, με άξονες διαφορετικού μεγέθους που δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση, για ταυτόχρονη κολπική και πρωκτική διείσδυση ή για δύο συντρόφους που μοιράζονται ένα μόνο ντίλντο. Στην τελευταία περίπτωση, το ντίλντο λειτουργεί ως ένα είδος «τραμπάλας», όπου κάθε σύντροφος παίρνει ένα τέλος και λαμβάνει διέγερση.
Μερικά ντίλντο έχουν σχεδιαστεί για να φοριούνται σε λουρί, που μερικές φορές ονομάζονται στραπόν, ή για να φοριούνται μέσα στον κόλπο (τότε ονομάζονταν στράπλες ντίλντο  ), μερικές φορές με εξωτερικά προσαρτημένες δονητικές συσκευές. Τα στραπόν ντίλντο με λουράκι μπορεί να είναι διπλής απόληξης, προορισμένα να φοριούνται από χρήστες που θέλουν να βιώσουν κολπική ή πρωκτική διείσδυση, ενώ ταυτόχρονα διεισδύουν σε έναν σύντροφο. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για διείσδυση σε αντρικό πρωκτό. Εάν ένα θηλυκό διεισδύσει σε ένα αρσενικό, η πράξη είναι γνωστή ως pegging.
Άλλοι τύποι ντίλντο περιλαμβάνουν αυτά που έχουν σχεδιαστεί για να τοποθετούνται στο πρόσωπο ενός ατόμου, φουσκωτά ντίλντο και ντίλντο με βεντούζες προσαρτημένες στη βάση (μερικές φορές αναφέρονται ως επιτοίχια βάση). Άλλοι τύποι εξαρτημάτων στερέωσης για ντίλντο (εκτός από τον ιμάντα στη βουβωνική χώρα) περιλαμβάνουν βάση στήριξης μηρού, βάση στήριξης προσώπου ή ιμάντες στήριξης επίπλων.
Ετυμολογία
Η ετυμολογία της λέξης dildo θεωρείτο από καιρό ασαφή, αλλά η τρίτη έκδοση του Oxford English Dictionary κατέληξε στο συμπέρασμα το 2018 ότι η λέξη προέρχεται από χωρίς νόημα συλλαβές που είναι κοινές στις πρώιμες σύγχρονες δημοφιλείς μπαλάντες, η οποία άρχισε να χρησιμοποιείται ως ευφημισμός για τα ντίλντο. Η φράση «Dil Doul», που αναφέρεται στο πέος ενός άνδρα, εμφανίζεται στη λαϊκή μπαλάντα του 17ου αιώνα «The Maids Complaint for undig of a Dil Doul». Το τραγούδι ήταν ανάμεσα στα πολλά στη βιβλιοθήκη του Σάμιουελ Πιπς.
Σύμφωνα με την OED, μια από τις πρώτες εμφανίσεις της λέξης στα αγγλικά ήταν στο The Choise of Valentines ή στο Merie Ballad of Nash his Dildo (c. 1593) του Τόμας Νας, στην πρόταση «Curse Eunuke dilldo, senceless, counterfet, | Who sooth maie fill, but neuer can begett» («Κατάρα στον ντίλντο, εκείνον τον ευνούχο, χωρίς αισθήματα, και πλαστό, που σίγουρα μπορεί να γεμίσει [έναν κόλπο], αλλά δεν μπορεί ποτέ να γεννήσει [παιδιά]»).
Όροι σε άλλες γλώσσες
Σε ορισμένες σύγχρονες γλώσσες, τα ονόματα για το ντίλντο μπορεί να είναι πιο περιγραφικά, δημιουργικά ή διακριτικά— σημειώστε, για παράδειγμα, το ρωσικό фаллоимитатор (κυριολεκτικά «φαλλικός μιμητής»), το βεγγαλικό ডাল্ডা (dalda), το χίντι दर्शिल्दो darśildō, το ισπανικό consolador «παρηγορητής» και το ουαλικό cala goeg «ψεύτικο πέος».
Ιστορία
Τα ντίλντο με τη μία ή την άλλη μορφή έχουν υπάρξει ευρέως στην ιστορία. Τέχνεργα από την Ανώτερη Παλαιολιθική, ενός τύπου που ονομάζεται bâton de commandement («διάτρητη ράβδος»), έχουν χρησιμοποιηθεί για σεξουαλικούς σκοπούς. Λίγοι αρχαιολόγοι θεωρούν αυτά τα αντικείμενα ως σεξουαλικά παιχνίδια, αλλά ο αρχαιολόγος Τίμοθι Τέιλορ το έθεσε: «Κοιτάζοντας το μέγεθος, το σχήμα και —σε ορισμένες περιπτώσεις— τον ρητό συμβολισμό των ράβδων της εποχής των παγετώνων, φαίνεται ανειλικρινές να αποφύγουμε την πιο προφανή και απλή ερμηνεία. Αλλά έχει αποφευχθεί».
Τα ντίλντο δεν χρησιμοποιήθηκαν μόνο για σεξουαλική απόλαυση. Παραδείγματα από την Εποχή των Παγετώνων της Ευρασίας (40.000-10.000 π.Χ.) και τη ρωμαϊκή εποχή εικάζεται ότι χρησιμοποιήθηκαν για τελετουργίες απώλειας της παρθενίας. Αυτό δεν είναι το μόνο παράδειγμα ντίλντο που χρησιμοποιούνται για τελετουργικές τελετές, καθώς οι άνθρωποι στο Πακιστάν του 4000 π.Χ. τα χρησιμοποιούσαν για να λατρεύουν τον θεό Σίβα.
Πολλές αναφορές σε ντίλντο υπάρχουν στην ιστορική και εθνογραφική βιβλιογραφία. Ο Χάμπερλαντ, για παράδειγμα, απεικονίζει ξύλινα ντίλντο διπλής απόληξης από τα τέλη του 19ου αιώνα στη Ζανζιβάρη. Με την εφεύρεση σύγχρονων υλικών, η κατασκευή ντίλντο διαφορετικών σχημάτων, μεγεθών, χρωμάτων και υφών έγινε πιο πρακτική.
Αρχαία Ελλάδα
δεξιά|μικρογραφία| Μια γυναίκα με ντίλντο. [[Ερυθρόμορφος ρυθμός|Ερυθρόμορφος αμφορέας που αποδίδεται στον Ιπτάμενο Άγγελο Ζωγράφο γ. 490 π.Χ. Μουσείο Καλών Τεχνών της πόλης του Παρισιού]] μικρογραφία| Ντίλντο που χρησιμοποιείται από δύο γυναίκες. [[Λιθογραφία από το De Figuris Veneris (1906) του Εντουάρ-Ανρί Αβρίλ]] Ντίλντο μπορεί να δει κανείς σε μερικά παραδείγματα αρχαίας ελληνικής τέχνης αγγείων. Ορισμένα κομμάτια δείχνουν τη χρήση τους στο ομαδικό σεξ ή στον μοναχικό γυναικείο αυνανισμό. Ένα αγγείο, περίπου του 6ου αιώνα π.Χ., απεικονίζει μια σκηνή στην οποία μια γυναίκα σκύβει για να κάνει στοματικό σεξ σε έναν άνδρα, ενώ ένας άλλος άνδρας ετοιμάζεται να βάλει ένα ντίλντο στον πρωκτό της.
Αναφέρονται πολλές φορές στην κωμωδία του Αριστοφάνη του 411 π.Χ., Λυσιστράτη.
Το σύντομο κωμικό έργο του Ηρώδα, Μίμη VI, που γράφτηκε τον 3ο αιώνα π.Χ., είναι για μια γυναίκα που ονομάζεται Μητρώ, που ανυπομονεί να ανακαλύψει από έναν φίλο της πού απέκτησε πρόσφατα ένα ντίλντο.
Τελικά ανακαλύπτει ότι ο κατασκευαστής είναι ένας άντρας που ονομάζεται Κέρδων, ο οποίος κρύβει το επάγγελμά του με την κάλυψη του τσαγκάρη και φεύγει για να τον αναζητήσει. Η Μητρώ και ο Κέρδων είναι οι κύριοι χαρακτήρες στο επόμενο έργο της σειράς, Μίμη VII, όταν επισκέπτεται το κατάστημά του.
Η Παζ Ντουμπουά, μια κλασικίστρια και φεμινίστρια θεωρητική, προτείνει ότι τα ντίλντο ήταν παρόντα στην ελληνική τέχνη επειδή η αρχαία ελληνική ανδρική φαντασία δυσκολευόταν να συλλάβει το σεξ χωρίς διείσδυση. Επομένως, ο γυναικείος αυνανισμός ή το σεξ μεταξύ γυναικών απαιτούσε τη χρήση τεχνητού φαλλού. Τα αρχαία ελληνικά ντίλντο κατασκευάζονταν συχνά από δέρμα γεμισμένο με μαλλί για να τους δίνουν ποικίλους βαθμούς πάχους και σκληρότητας. Συχνά λιπαίνονταν με ελαιόλαδο και χρησιμοποιούνταν για σεξουαλική πρακτική και άλλες δραστηριότητες. Οι Έλληνες ήταν επίσης μια από τις πρώτες ομάδες που χρησιμοποίησαν τον όρο «παιχνίδι» σε σχέση με ένα ντίλντο.
Αβρααμικές θρησκείες
thumb|230px|Σύμβολα των κυριότερων Αβρααμικών θρησκειών, [[Ιουδαϊσμός (κάτω αριστερά), Χριστιανισμός (πάνω αριστερά), Μπαχάι Πίστη (κάτω δεξιά) και Ισλάμ (πάνω δεξιά)]] Οι Αβρααμικές θρησκείες (γνωστές και ως Αβρααμικές παραδόσεις, θρησκείες του Αβραάμ, Αβρααμικές μονοθεϊστικές θρησκείες, σημιτικές θρησκείες και σημιτικές μονοθεϊστικές θρησκείες κτλ.) είναι ιστορικά οι τρεις μεγαλύτερες θρησκείες στον κόσμο, δηλαδή ο Ιουδαϊσμός, ο Μουσουλμανισμός ή Ισλάμ και ο Χριστιανισμός. Η καταγωγή των Αβρααμικών θρησκειών εντοπίζεται πρώτα στον Ιουδαϊσμό, που εμφανίστηκε την πρώτη και τη δεύτερη χιλιετία Π.Κ.Ε. στην περιοχή του Ισραήλ και της Ιουδαίας, όταν γράφτηκε η Εβραϊκή Βίβλος. 1.500 χρόνια αργότερα οι οπαδοί του Ιησού από τη Ναζαρέτ, δημιούργησαν τη θρησκεία του Χριστιανισμού, η οποία στηρίζεται κυρίως στα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Το Ισλάμ ιδρύθηκε από τον Μωάμεθ τον 7ο αιώνα Κ.Ε., πάνω στις διδαχές του Κορανίου, το οποίο κάνει συχνά αναφορές στα πρόσωπα του Μωυσή, του Δαβίδ και του Ιησού. Για μία περίοδο μεγαλύτερη των 1.300 χρόνων, οι ιστορίες και των τριών θρησκειών μοιράζονται πολλά κοινά σημεία, και αυτό οφείλεται στο γεγονός πως βρίσκονται στην ίδια θρησκευτική οικογένεια. Σύμφωνα με τα ιερά συγγράμματα και των τριών θρησκειών, πρωταρχικό ρόλο στην ίδρυση αυτών έπαιξε το πρόσωπο του Αβραάμ. Στα σημεία που μοιράζονται τις ίδιες ιστορίες υπάρχουν μικρές, αλλά σημαντικές διαφορές, που τις διαφοροποιούν μεταξύ τους.
Στη σύγχρονη εποχή υπολογίζεται πως υπάρχουν 3,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι που πιστεύουν σε μία από αυτές τις θρησκείες, αριθμός λίγο μεγαλύτερος από τον μισό πληθυσμό της Γης.
Ντίλντο
Πρώιμη σύγχρονη περίοδος
Τα ντίλντο αναφέρονται με χιούμορ στην Πράξη IV, σκηνή IV του Το χειμωνιάτικο παραμύθι του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. Αυτό το θεατρικό έργο και το θεατρικό έργο του Μπεν Τζόνσον Ο Αλχημιστής (1610), αναφέρονται συνήθως ως η πρώτη χρήση της λέξης στη δημοσίευση (η Merrie Ballad του Νας δεν δημοσιεύτηκε παρά το 1899).
Αβρααμικές θρησκείες
Σε αντίθεση, οι μεγαλύτερες μη-Αβρααμικές θρησκείες είναι ο Ινδουισμός, ο Κομφουκιανισμός και ο Ταοϊσμός. Είναι οι «Ανατολικές θρησκείες» οι οποίες εμπεριέχουν τις «νταρμικές» Ινδικές θρησκείες και τις «ταοϊκές» Ανατολικές Ασιατικές θρησκείες.
Τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί νέες μικρότερες Αβρααμικές θρησκείες, όπως ο Μπαχαϊσμός.
Ντίλντο
Πρώιμη σύγχρονη περίοδος
Ο Τζον Ουίλμοτ, Άγγλος ελευθεριάζων του 17ου αιώνα, δημοσίευσε το ποίημά του Signor Dildo το 1673. Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής συνόδου εκείνης της χρονιάς, διατυπώθηκαν αντιρρήσεις για τον προτεινόμενο γάμο του Ιακώβου, Δούκα της Υόρκης, αδελφού του Βασιλιά και διαδόχου του θρόνου, με τη Μαρία της Μόντενα, μια Ιταλίδα Καθολική πριγκίπισσα. Στις 3 Νοεμβρίου παρουσιάστηκε μια προσφώνηση στον Βασιλιά Κάρολο Β΄, που προέβλεπε τις επικίνδυνες συνέπειες του γάμου με έναν Καθολικό και τον προέτρεπε να σταματήσει κάθε προγραμματισμένο γάμο «...στην ανείπωτη Χαρά και Παρηγοριά όλων των πιστών Υπηκόων Σου». Η απάντηση του Wilmot ήταν Signior Dildo (Εσείς κυρίες όλης της χαρούμενης Αγγλίας) , μια εικονική ομιλία που προβλέπει τα «στερεά» πλεονεκτήματα ενός καθολικού γάμου, δηλαδή την ολική εισαγωγή ιταλικών ντίλτνο, προς την ανείπωτη χαρά και άνεση όλων των κυριών της Αγγλίας.
20ος αιώνας
Τα ντίλντο αναφέρονται έμμεσα στο μυθιστόρημα του Σολ Μπέλοου The Adventures of Augie March (1953): «...με είχε φέρει μαζί σε ένα ελάφι ενός εργένη όπου δύο γυμνές ακροβάτισες έκαναν ακροβατικά με ψεύτικα εργαλεία». Ένα ντίλντο που ονομάζεται Steely Dan III από τη Γιοκοχάμα εμφανίζεται στο μυθιστόρημα του Γουίλιαμ Μπάροουζ The Naked Lunch (1959). Το ροκ συγκρότημα Steely Dan πήρε το όνομά του από αυτό.
Νομικά και ηθικά ζητήματα
Τον Φεβρουάριο του 2008, ένα ομοσπονδιακό εφετείο των Ηνωμένων Πολιτειών ανέτρεψε νόμο του Τέξας που απαγόρευε τις πωλήσεις ντίλντο και άλλων σεξουαλικών παιχνιδιών, θεωρώντας ότι ένα τέτοιο νόμο παραβιάζει την 14η Τροποποίηση του Συντάγματος για το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή. Το εφετείο επικαλέστηκε τον Λόρενς εναντίον Τέξας, όπου το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών το 2003 κατέρριψε τις απαγορεύσεις του συναινετικού σεξ μεταξύ ομοφυλόφιλων ζευγαριών, ως αντισυνταγματικά, με στόχο «την επιβολή ενός δημόσιου ηθικού κώδικα περιορίζοντας την ιδιωτική οικεία συμπεριφορά». Παρόμοιοι νόμοι έχουν καταργηθεί στο Κάνσας και στο Κολοράντο. Η Αλαμπάμα είναι η μόνη πολιτεία όπου ο νόμος που απαγορεύει την πώληση σεξουαλικών παιχνιδιών παραμένει στα βιβλία.
Μερικοί Συντηρητικοί Χριστιανοί πιστεύουν ότι η χρήση σεξουαλικών παιχνιδιών είναι ανήθικη. Ο νότιος βαπτιστής ιεροκήρυκας Νταν Άιρλαντ ήταν ειλικρινής επικριτής τέτοιων συσκευών και έχει αγωνιστεί για την απαγόρευσή τους για θρησκευτικούς και ηθικούς λόγους. Ο Άιρλαντ ηγήθηκε μιας προσπάθειας να τεθούν εκτός νόμου τα ντίλντο και άλλα σεξουαλικά παιχνίδια στην Αλαμπάμα για να «...προστατέψουν το κοινό από τον εαυτό τους». Άλλοι χριστιανοί θρησκευτικοί ηγέτες, όπως ο πάστορας της Ευαγγελικής Λουθηρανικής Εκκλησίας στην Αμερική Χάιντι Τζόνσον, που ίδρυσε μια φοιτητική ομάδα για τη σεξουαλικότητα στη Θεολογική Σχολή του Ντιούκ, έχουν θετική άποψη για τα σεξουαλικά παιχνίδια στη χριστιανική σεξουαλικότητα.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Αυνανισμός Κατηγορία:Ερωτικά βοηθήματα Κατηγορία:Πέος
Takamine (κατασκευαστής κιθαρών)
Η Takamine Co., Ltd. (ιαπωνικά: 株式会社 高峰楽器製作所, Χέπμπορν: Kabushiki-gaisha Takamine Gakki Seisakusho, προφορά: takaꜜmine) είναι κατασκευαστής κιθαρών από την Ιαπωνία, με έδρα το Νακατσουγκάουα, στην περιφέρεια του Γκιφού. Η εταιρεία είναι περισσότερο γνωστή για τις ακουστικές της κιθάρες. Σήμερα θεωρείται ένας από τους πιο αξιόλογους κατασκευαστές κιθαρών στον κόσμο.
Ιστορία
Ιδρύθηκε το 1959, και το 1962, μετονομάστηκε σε Takamine Gakki Ltd.. Το όνομα αυτό το πήρε από το Όρος Τακαμίνε, που βρίσκεται στην περιοχή του Νακατσουγκάουα. Το 1978, υπήρξε μια από τους πρώτους κατασκευαστές κιθαρών, όπου εισήγαγε τις γνωστές και ως ηλεκτροακουστικές κιθάρες, όπου πρωτοστάτησαν στα ηλεκτρικά μέρη του οργάνου. Η Takamine, συνέχισε να κατασκευάζει κυρίως τις ακουστικές και τις ηλεκτροακουστικές κιθάρες, όμως στα μέσα της δεκαετίας του 1980, κατασκεύασε περιορισμένα κάποιες ηλεκτρικές κιθάρες, όπως τη GX100 (επηρεασμένη από τις Gibson), τη GX200 (που είχε παρόμοιο σώμα με τις γνωστές Stratocaster), τη GX200-T, (η οποία ήταν η μόνη από τη σειρά που είχε τρέμολο), τη GZ300, και τη GZ340.
Κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η πασίγνωστη εταιρεία κιθαρών C. F. Martin & Company κινήθηκε εναντίον της εταιρείας, επειδή το μοντέλο F-340, είχε λογότυπο και σχεδιασμό πολύ παρόμοιο με παλιότερο μοντέλο της Martin, το οποίο το χαρακτήρισε σχεδόν πανομοιότυπο. O CEO της C. F. Martin & Company, Κρις Φ. Μάρτιν, είπε πολλά χρόνια αργότερα, ότι τελικά η εταιρεία του δεν κινήθηκε και νομικά ποτέ, επειδή η Takamine, δέχτηκε να κάνει τροποποιήσεις στο μοντέλο της.
Από το 1987 και κάθε χρόνο η Takamine κυκλοφορεί ένα συλλεκτικό μοντέλο της, σε παγκόσμια κλίμακα. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ξεκίνησε να κατασκευάζει και κιθάρες φλαμένκο, όπως τα FG-136S και FGD-136S. Το τελευταίο, έγινε ιδιαίτερα γνωστό, αφού χρησιμοιούταν από το γνωστό γαλλικό σχήμα Gipsy Kings. Η Takamine, μετά τη δεκαετία αυτή, χρησιμοποιήθηκε από δημοφιλέστατους μουσικούς, όπως το Μπρους Σπρίνγκστιν, οι Eagles και o Τζων Μπον Τζόβι, μεταξύ άλλων.
Πλέον η Takamine θεωρείται ο πιο εξέχων κατασκευαστής κιθαρών στην Ιαπωνία και εν συνεχεία ένας από τους πιο δημοφιλείς παγκοσμίως, κατασκευάζοντας υψηλής ποιότητας κιθάρες. Από τον Μάρτιο του 2015, η αμερικανική ESP Guitars, διανέμει στη μεγάλη αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών, τις κιθάρες της Takamine. Η εταιρεία παράγει, εκτός από κιθάρες ουκουλέλε και μπάσα, μεταξύ άλλων προϊόντων.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Επιχειρήσεις της Ιαπωνίας Κατηγορία:Ιαπωνικά εμπορικά σήματα Κατηγορία:Κατασκευαστικές εταιρείες κιθαρών
Μείζων θωρακικός μυς
Ο μείζων θωρακικός μυς είναι πλατύς μυς, ο οποίος καλύπτει το εμπρόσθιο και άνω τμήμα του θώρακα και συμβάλλει στη διαμόρφωση του πρόσθιου τοιχώματος του θώρακα και της μασχάλης. Εκφύεται από την κλείδα, το στέρνο και τη θήκη του ορθού κοιλιακού μυός και καταφύεται στο βραχιόνιο οστό. Με ενέργειά του προκαλεί προσαγωγή, έκταση, κάμψη και έσω στροφή του βραχίονα.
Περιγραφή
Ο μείζων θωρακικός μυς εμφανίζει τρείς εκφυτικές μοίρες: την κλειδική μοίρα (ίνες οι οποίες εκφύονται από τα δύο έσω τρίτα της κλείδας), την στερνοπλευρική μοίρα (ίνες οι οποίες εκφύονται από το δεύτερο ως έκτο πλευρικό χόνδρο και τον στερνικό υμένα) και την κοιλιακή μοίρα (ίνες οι οποίες εκφύονται από την πρόσθια επιφάνεια του άνω τμήματος της θήκης του ορθού κοιλιακού μυός). Οι τρείς αυτές εκφυτικές μοίρες καταλήγουν σε πλατύ τένοντα με κατάφυση στην ακρολοφία του μείζονος βραχιόνιου ογκώματος του βραχιόνιου οστού. Ο μυς νευρώνεται από τα πρόσθια θωρακικά νεύρα.
Λειτουργία
Ο μείζων θωρακικός μυς με ενέργειές του είναι κύριος υπεύθυνος για την κίνηση του ώμου. Κατεβάζει τον βραχίονα που ανυψώθηκε, προκαλεί έσω στροφή στον βραχίονα ή τον προσηλώνει στα πλάγια. Φέρνει τον βραχίονα μπροστά και τον έλκει προς τον κορμό ή το αντίθετο. Τέλος, ο μείζων θωρακικός μυς δρά κατά τη διάρκεια της εισπνοής, ανυψώνοντας τις πλευρές (εισπνευστικός μυς).
Εκγύμναση
Ο μείζων θωρακικός μυς μπορεί να γυμναστεί μέσα απο μια ποικιλία αθλημάτων, όπως οι ασκήσεις των κολυμβητών, πυγμάχων και παλαιστών, οι οποίοι γυμνάζουν κυρίως τον κορμό και τους βραχίονες. Καθώς επίσης και στους αθλητές της άρσης βαρών, ενοργάνου γυμναστικής, δρομείς και εμποδιστές γιατί περιλαμβάνει επιπλέον και την ενέργεια του αναπνευστικού μυός.
Πηγές και Παραπομπές
Κατηγορία:Μυϊκό σύστημα
Φετιχισμός
Φετιχισμός ονομάζεται η τάση "θεοποίησης" ορισμένων αντικειμένων, και η απόδοση υπερφυσικών δυνάμεων σε αυτά, απρόσιτης αλλά επιβαλλόμενης στον άνθρωπο. Στις πρωτόγονες θρησκείες το φετίχ αποτελούσε ένα αντικείμενο λατρείας. Αρχικά η λέξη προήλθε από το πορτογαλικό feitiço (φεϊτίσο = μαγγανεία) και από τα Λατινικά, factitius ή facere, που σημαίνει "για να κάνει". Οι γλωσσολόγοι πιστεύουν ότι η λέξη δημιουργήθηκε μετά την ανακάλυψη από τους Πορτογάλους εξερευνητές του 15ου αιώνα κάποιων ξύλινων ή πέτρινων ομοιωμάτων λατρείας ιθαγενών της Δ. Αφρικής. Αργότερα ο όρος fetishism χρησιμοποιήθηκε για το χαρακτηρισμό ειδικών σεξουαλικών συμπεριφορών από τους Binet (1887) και Krafft-Ebing (1886/1965).
Ιστορικά στοιχεία
Τον όρο αυτό χρησιμοποίησε για πρώτη φορά ο Ντε Μπρος στη Γαλλική Ακαδημία το 1760. Η επίπτωση που είχε το αντικείμενο δημιουργήθηκε καλλιτεχνικά από το υπερφυσικό και λατρεύτηκε σαν έμμονη ιδέα λόγω των μαγικών του δυνάμεων δηλαδή σαν ένα τυχερό φυλακτό. Η έλξη θα μπορούσε να είναι σεξουαλική ή μη σεξουαλική, και το αντικείμενο, άψυχο ή έμψυχο. Σύμφωνα με τον Steele (1996), η αρχική έννοια ήταν είτε θρησκευτική είτε ανθρωπολογική. Μέχρι το δέκατο ένατο αιώνα, ο όρος ήταν για να αναφερθεί σε οτιδήποτε, κάτι το οποίο ήταν παράλογα λατρεμένο. Ο Γάλλος ψυχολόγος, Alfred Binet, ήταν ο πρώτος για να περιγράψει το φετίχ στον ψυχολογικό παράγοντα, το 1887.
Ο φετιχισμός όπως θα τον αναγνωρίζαμε σήμερα, εμφανίστηκε στην Ευρώπη στον 18ο αιώνα και εδραιώθηκε ως ευδιάκριτο σεξουαλικό φαινόμενο στο δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα (Steele, 1996). Ο σημερινός φετιχισμός συνδέεται με την ερωτική εκείνη πράξη που περιλαμβάνει σεξουαλική ένωση με ένα άψυχο αντικείμενο (Wedeck, 1963) Ο όρος προκαλεί τις εικόνες της αισθησιακής σεξουαλικής πράξης, με έλξη σε είδη ρουχισμού όπως τα ψηλά τακούνια, παπούτσια και τα μέρη σωμάτων, δηλαδή πόδια. Στην προηγούμενη δεκαετία, ο φετιχισμός έχει γίνει όλο και περισσότερο εμφανής σε μια ευρείας ποικιλίας συμπεριφορά ατόμων, χωρίς να υπάρχει σεξουαλική έλξη (Nersessian, 1998).
Φετιχισμός με αντικείμενα
Ο Φετιχισμός με άψυχα πράγματα υποδιαιρείται με τις μορφές και ως προς τα μέσα αυτών.
Το φετίχ με ζωντανά πράγματα περιλαμβάνει τα μέρη του σώματος π.χ. πατούσες, γλουτοί, αστράγαλοι, δάχτυλα κ.λ.π. Ο Steele θεώρησε ότι ήταν συχνά αδύνατο να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός μεταξύ του ποδιού και των παπουτσιών αν και άλλοι ερευνητές θα είχαν διαφορετική άποψη.
Ο Φρόυντ και ο φετιχισμός
Οι σύγχρονοι φιλόσοφοι αμφισβητούν τις περισσότερες από τις παρατηρήσεις του Σίγκμουντ Φρόυντ και οι μελέτες του στο φετιχισμό αμφισβητούνται όλο και περισσότερο. Αν και η θεωρία Φρόυντ τώρα δεν γίνεται αποδεκτή πλέον, κατά λέξη, οι παρατηρήσεις του ήρθαν σε έναν χρόνο στην ιστορία όπου συνεχίζουν να επηρεάζουν ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης σκέψης. Ο Φρόυντ παρατήρησε ότι μερικά άτομα ήταν φοβισμένα με τη θέα της μήτρας και για να ξεπεράσουν αυτήν την ψυχολογική αποστροφή, ο φετιχιστής παροικήθηκε με το χαρακτηριστικό, το οποίο έκανε το θηλυκό ένα ανεκτά σεξουαλικό αντικείμενο. Ο Φρόυντ είδε τη λειτουργία του αντικειμένου φετίχ ως σημείο θριάμβου στην απειλή του ευνουχισμού και μια προστασία ενάντια σε αυτό. Ο Kaplan (1991) συνοψίζει το επιχείρημα με τη συντομία και με ύφος με την εξής παρατήρηση του: "Ο ενήλικος φετιχιστής δεν μπορεί να εισαγάγει το πέος του στο ναό της μοίρας (κόλπος) χωρίς κάποιο φετίχ να διευκολύνει τον τρόπο αυτό" Ζητούμε συγγνώμη σε οποιουσδήποτε φροϋδικούς ψυχολόγους ή ψυχαναλυτές.
Η Επίλογή του φετίχ
Φαίνεται να υπάρχει ένας ειρμός όσον αφορά αυτή τη συμπεριφορά. Αν και υπάρχουν κάποιες περιγραφές με αλλόκοτα φετίχ, κάποιοι συγκεκριμένοι τύποι αντικειμένων φαίνεται να χρησιμοποιούνται σταθερά από την πλειονότητα των φετιχιστών.
Οι ερευνητές προσπάθησαν να εξηγήσουν γιατί κάποια αντικείμενα χρησιμοποιούνται συχνότερα σαν φετίχ, ενώ συγχρόνως έγιναν προσπάθειες ομαδοποίησης των αντικειμένων αυτών. Παλαιότερες ομαδοποιήσεις πρότειναν το φετίχ: σαν μέρος του γυναικείου σώματος, σαν μέρος της γυναικείας ενδυμασίας, και σαν κάποιο ειδικό υλικό (Krafft-Ebing 91886/1965). Άλλοι, το ομαδοποιούν στο φετίχ σαν άψυχο αντικείμενο και στο φετίχ σαν μέρος τού σώματος, δίνοντας βάση επίσης στην υφή του υλικού, όπως δερμάτινη, λαστιχένια, μαλακή, και στη λειτουργία του υλικού, όπως, παπούτσια, ζώνη, ζαρτιέρες (Gebhard, 1969)
Ο Epstein (1969,1975), μελέτησε τα κυριότερα χαρακτηριστικά των φετιχιστικών αντικειμένων, όπως, λαμπρότητα, υφή, σχήμα και μυρωδιά, εξετάζοντας τις ποιότητες αυτές με όρους ανάπτυξης του φύλου και αντιληπτικής προτίμησης. Υποστήριξε ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση των φετίχ με τη μητέρα καθώς και με άλλα σημαντικά πρόσωπα του ατόμου, ενώ συγχρόνως υπάρχει συσχέτιση με μέρη του σώματος ή με όλο το σώμα και ταυτόχρονα έχουν την ιδιότητα να εφαρμόζονται στο σώμα. Καταλήγοντας, υποστήριξε ότι το φετίχ συμβολίζει την ταυτοποίηση, ή ακόμα και την ενσωμάτωση, με το επιθυμώμενο πρόσωπο και δημιουργείται σε κάποιο κριτικό στάδιο της ανάπτυξης.
Τα επίπεδα του φετιχισμού
Η ταξινόμηση αυτή μοιάζει αρκετά με αυτήν του Krafft-Ebing που περιγράφηκε ένα αιώνα πριν. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα ήταν δημοφιλή για τους φετιχιστές το βελούδο και το μετάξι, ενώ στις μέρες μας αυτά έχουν αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό με το λάστιχο και το δέρμα. Εκτός από τη διαθεσιμότητα, πολιτισμικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν την επιλογή ενός φετίχ. Τέλος, έχει μελετηθεί ο ρόλος της οσμής του φετίχ, αν και τα περισσότερα θεωρητικά μοντέλα δίνουν έμφαση στη σπουδαιότητα του οπτικού ερεθίσματος για την επιλογή του.
Αιτιολογία
Οι σεξουαλικές συμπεριφορές συμπεριλαμβανομένων των προτιμήσεων είναι εν μέρει που ελέγχεται από τους βιολογικούς παράγοντες και ο φετιχισμός φαίνεται να είναι ένα προϊόν και της Ιστορίας αλλά και της Φύσης. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμία ικανοποιητική εξήγηση γιατί ο φετιχισμός είναι πιο κοινός μεταξύ των θηλυκών αρσενικών. Όπως πολλές παραφιλίες ή ασυνήθιστες ερωτικές κλίσεις, η αιτία παραμένει άγνωστη αν και υπάρχουν πολλές θεωρίες:
Οι ψυχαναλυτές έχουν τη θεωρία ότι ένα άτομο με παραφιλία επαναλαμβάνει ή επανέρχεται σε μια σεξουαλική συνήθεια που προέκυψε νωρίτερα στη ζωή του. Θεωρούν ότι αφορά συνήθως την πρώιμη παιδική ηλικία, η όποια έχει να κάνει με έναν ψυχολογικό ή ψυχοσεξουαλικό παράγοντα. Ορισμένα άτομα ανακαλύπτουν την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση για να αντιμετωπίζουν το άγχος. Η μνήμη σταθεροποιείται έως ότου μετατραπεί σε επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά. Ο Φρόυντ ήταν ο πρώτος που επέμεινε με τις σεξουαλικές θεωρίες του για τα μικρά αγόρια ότι μπορεί όταν μεγαλώσουν να τα ξεχάσουν όλα αυτά αλλά δεν θα σταματήσουν ποτέ εξ ολοκλήρου. Θα κατασταλούν αλλά θα είναι σε λανθάνουσα μορφή για να επιστρέψουν όποτε υπάρξει μια σοβαρή απειλή που φαντάστηκαν ή είναι πραγματική μέσα στη δύσκολα κερδισμένη ανδροπρέπεια του ανθρώπινου μυαλού. Τα παπούτσια, σύμφωνα με Φρόυντ, θα προκαλέσουν αυτή τη στιγμή όταν το νέο αγόρι κοιτάξει τη φούστα της μητέρας του. Οι φεμινιστικοί φιλόσοφοι αμφισβητούν τη φροϋδική προσέγγιση ως φαλλοκεντρική και θεωρούν ότι ο φετιχισμός είναι ταξινομημένος ως διαστροφή επειδή αναστατώνει τη φαλλοκετρική ή τη "βασισμένη στο πέος" σεξουαλική διαταραχή.
Οι "Συμπεριφοριστές"(Behaviourists), απ’ την άλλη, συνδέουν την παραφιλία με την έναρξη μιας διαδικασίας, π.χ. τα μη-σεξουαλικά αντικείμενα μπορούν να συνδεθούν με την έντονη σεξουαλική ευχαρίστηση και εάν γίνεται αρκετά συχνά μπορούν να οδηγήσουν στο πρόσωπο τελικά να προτιμήσει αυτές τις καταστάσεις από την κανονική σεξουαλική επαφή. Η βιβλιογραφία αναφέρει πολλές περιπτώσεις, όπου ο πλήρης οργασμός ή η εκσπερμάτωση είναι ελλιπής έως ότου πραγματοποιείται η λατρεία των ποδιών. Δεν υπάρχει, εντούτοις, κανένα στοιχείο για παράγοντες που έχουν να κάνουν με τη φυσιολογία ή την κληρονομικότητα. Μια πρόσφατη έρευνα θα έδειχνε μια πιθανή σύνδεση με συγκεκριμένα τμήματα του εγκεφάλου, όπως για παράδειγμα είναι η επιληψία. Πολλοί ψυχολόγοι σήμερα θεωρούν ότι οι φροϋδικές θεωρίες έχουν λίγη επιστημονική ισχύ και τοποθετούν περισσότερη βάση στους νευρολογικούς παράγοντες. Η υψηλότερη συχνότητα στο αντρικό φύλο είναι περισσότερο πιθανή που οφείλεται σε ορμονικές ή αιτίες της θεωρίας της εξέλιξης. Μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία είναι έλξη στα μέρη του σώματος, όπως τα πόδια, ίσως λόγω της Βιολογίας. Τα αντικείμενα λατρείας απεικονίζουν το γόνιμο θηλυκό φύλο και αυτά μπορούν να μιμηθούν ή να τύχουν υπερβολής από τη γενική μόδα που κυριαρχεί, όπως για παράδειγμα τα καλτσόν και τα παπούτσια. Σύμφωνα με τους Brame, Brame & Jacobs (1996) οι πιο πολύ από τους φετιχιστές που ρωτήθηκαν και απαρίθμησαν το φετιχισμό ποδιών σαν ενδιαφέρον, είχαν μια ερωτική εμπειρία με τα πόδια στην παιδική τους ηλικία, π.χ. παιχνίδι κοντά σε πόδια ενηλίκων με ευχάριστο συναίσθημα, χρησιμοποίηση των παπουτσιών των γονιών ως παιχνίδια, γαργάλημα η παιχνίδια από έναν γονέα ή από άλλο παιδί. Οι περισσότεροι από εκείνους που πέρασαν από συνέντευξη αναγνώρισαν ότι έχουν προϋπάρχουσες επιθυμίες ή έλξη σε αυτά. Οι φετιχιστές ανέφεραν την προσέλκυση στις συγκεκριμένες μορφές παπουτσιών - μερικών μη διαθέσιμων κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας τους - και οδήγησε τους ερευνητές να δουν ότι η ακριβής πηγή ενθουσιασμού μπορεί να είναι επιρρεπής στην αλλαγή. Οι αιτίες του φετιχισμού είναι εντούτοις πιθανό να είναι σύνθετες ή τουλάχιστον να εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Οποιαδήποτε κι αν είναι η αιτία, οι παραφιλικοί σπάνια αναζητούν τη θεραπεία και σε πολλές περιπτώσεις το άτομο έχει τέτοια απέραντη ευχαρίστηση απ’ αυτό που κάνει που θα ήταν αδιανόητο να "θεραπευτεί" απ’ αυτό.
Σεξουαλικός φετιχισμός
Δεδομένου ότι η επιστήμη της σεξολογίας αναπτύχθηκε από το δέκατο ένατο αιώνα, ο όρος φετίχ συνδέθηκε σταθερά με το φύλο και την έλξη ορισμένων τμημάτων του θηλυκού σώματος, ή συγκεκριμένα μέρη της θηλυκής ενδυμασίας. Τα παραδείγματα των μερών σωμάτων, που προσελκύουν το φετιχιστή, περιλαμβάνουν πόδια, μαλλιά, γλουτούς, και στήθη και τα αντικείμενα περιλαμβάνουν: γάντια, εσώρουχα, δέρμα, στηθόδεσμους, κτλ.
Ψυχοπαθολογία
Όπως με τις άλλες σεξουαλικές διαταραχές ο όρος "φετιχισμός" αφορά ένα φάσμα σκέψεων και συμπεριφορών που κυμαίνονται από το φυσιολογικό έως το ανώμαλο. Οι γνώσεις όμως για το πρότυπο της φυσιολογικής συμπεριφοράς είναι εξαιρετικά περιορισμένες, και χωρίς ακριβείς λεπτομέρειες σχετικά με τη φυσιολογικότητα είναι πράγματι αδύνατον να ορισθεί το "παρεκκλίνον" ή "ανώμαλο".
Διαγνωστικά κριτήρια Τόσο το ICD-10 (International Classification of Diseases 10) της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (1988), όσο και το DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρίας (1994), περιλαμβάνουν τον φετιχισμό σαν ξεχωριστή υποκατηγορία. Το ICD-10 τον περιλαμβάνει στις "διαταραχές σεξουαλικής προτίμησης", ενώ το DSM-IV τον περιλαμβάνει στις "παραφιλίες". Και τα δύο ταξινομητικά συστήματα ορίζουν τον φετιχισμό σαν τη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από τη χρήση ή εμμονή σε αντικείμενα που χρησιμοποιούνται σαν ερεθίσματα με σκοπό τη σεξουαλική διέγερση και την ευχαρίστηση. Το ICD-10 δηλώνει ότι η διαταραχή θα πρέπει να διαγνωστεί μόνο εάν το φετιχιστικό αντικείμενο είναι η πλέον σημαντική πηγή ευχαρίστησης, και οι φετιχιστικές φαντασιώσεις παρεμβαίνουν στη φυσιολογική σεξουαλική πράξη σε τέτοιο βαθμό ώστε να προκαλείται στο άτομο σημαντική δυσφορία.
Τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-IV για το φετιχισμό είναι:
Ερευνητές έχουν προτείνει τη θεώρηση της μεροφιλίας σαν φετιχισμό, αφενός γιατί έχουν κοινό υπόβαθρο και αφετέρου γιατί ο διαχωρισμός τους μειώνει σημαντικά το πεδίο της έννοιας του φετιχισμού (Bancroft, 1989). Η "νεκροφιλία", η "ζωοφιλία", η "κοπροφιλία" και η "ουροφιλία" κατατάσσονται επίσης στις ίδιες κατηγορίες, αν και κάποιοι θεωρητικοί προτείνουν την κατάταξή τους στον φετιχισμό (Stoller, 1986).
Συμπεριφορικές θεωρίες
Οι θεωρίες αυτές προτείνουν ότι το σύστημα κλασσικής εξαρτημένης μάθησης μπορεί να επηρεαστεί από ποικίλα ερεθίσματα τα οποία μοιάζουν συνήθως με κάποια χαρακτηριστικά του δυνητικού συντρόφου. Στην περίπτωση του φετιχιστή η σεξουαλική απάντηση είναι εξαρτημένη με ένα ασυνήθιστο ερέθισμα, όπως, παπούτσι, τσάντα, ή πόδι. Η σεξουαλική αυτή έλξη καταλήγει να γίνει ισχυρότερη από την έλξη για τη σύντροφο.
Συγκεκριμένα, στο πείραμα του Rachman (1966), φωτογραφίες με γυναικείες μπότες που δεν προκαλούσαν αρχικά σεξουαλική διέγερση, αφού συδυάστηκαν επανηλημμένα με φωτογραφίες γυμνών γυναικών (μη-εξαρτημένο ερέθισμα) προκάλεσαν τελικά σεξουαλική διέγερση όταν ξαναπαρουσιάστηκαν μόνες (εξαρτημένη απάντηση). Η απάντηση αυτή έτεινε να μειώνεται όταν συνεχιζόταν η επίδειξη μόνο φωτογραφιών με μπότες. Υπενθυμίζεται ότι σημαντικοί ενισχυτικοί παράγοντες για τη διατήρηση τέτοιων φαινομένων είναι ο αυνανισμός και ο οργασμός.
Διαγνωστικά κριτήρια
Τόσο το ICD-10 της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (1988), όσο και το DSM-IV της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρίας (1994)'', περιλαμβάνουν τον φετιχισμό σαν ξεχωριστή κατηγορία. Και τα δύο ταξινομητικά συστήματα ορίζουν τον φετιχισμό σαν τη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από τη χρήση ή εμμονή σε αντικείμενα που χρησιμοποιούνται σαν ερεθίσματα με σκοπό τη σεξουαλική διέγερση και την ευχαρίστηση.
Άλλες ψυχολογικές απόψεις
Η ανάπτυξη της σεξουαλικότητας χωρίς αμφιβολία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Η Money (1980, 1984), στήριξε το θεωρητικό της μοντέλο στις έννοιες των προτύπων, που ονόμασε "lovemaps". Μίλησε για "σχήματα εμφυτευμένα στο μυαλό μας" τα οποία δεν ολοκληρώνονται κατά τη γέννηση αλλά απαιτούν διαρκή τροφοδότηση από το περιβάλλον. Οι Φρόυντ & Blanchard (1993), υποστήριξαν ότι, στους παραφιλικούς γενικά, αλλά και στους φετιχιστές ειδικότερα, υπάρχουν κάποια αναπτυξιακά λάθη στην εντόπιση του σεξουαλικού στόχου. Τα λάθη αυτά στους φετιχιστές οδηγούν σε προσανατολισμό προς μη-ουσιαστικά χαρακτηριστικά του επιθυμώμενου αντικειμένου, για παράδειγμα προς το εσώρουχο της γυναίκας αντί της ίδιας της γυναίκας.
Στις ψυχαναλυτικές υποθέσεις η αναπαράσταση του φετίχ έχει έναν κεντρικό ρόλο.
Ο Φρόυντ 1905/1962), δήλωσε ότι η επιλογή του φετίχ προσδιορίζεται από τραυματικές εμπειρίες της παιδικής περιόδου. Ανέπτυξε την έννοια του "άγχους ευνουχισμού", υποθέτοντας ότι το φετιχιστικό αντικείμενο αναπαριστά το πέος που προστατεύει τον άνδρα από το φόβο του ευνουχισμού. Ο Nagler (1957), συνοψίζοντας τις ψυχαναλυτικές απόψεις σχετικά με τον φετιχισμό, τόνισε ότι ο φετιχιστής είναι ένα άτομο που προσπαθεί να ξεπεράσει τη χαμηλή αυτοπεποίθηση και τα αισθήματα ανικανότητας μέσα από τη χρήση ενός άψυχου αντικειμένου, του φετίχ. Ο Zavitsianos (1971), προχωρώντας πέρα από τις απόψεις αυτές, περιγράφοντας μία ασθενή, υπέθεσε ότι το φετίχ λειτουργούσε σαν μεταβατικό αντικείμενο με σκοπό να διατηρηθεί η αίσθηση της ταυτότητας του εγώ. Stoller (1979), είδε τη φετιχιστική πράξη σαν έναν θρίαμβο έναντι κάποιου πρώιμου τραύματος.
Θεωρίες κοινωνικής μάθησης
Κάποιοι ερευνητές έχουν κατορθώσει, μέσω της κλασσικής εξαρτημένης μάθησης, να αναπτύξουν την ικανότητα σε φυσιολογικούς άνδρες να έχουν στύση, ως απάντηση σε ένα ασυνήθιστο αντικείμενο. Η απάντηση όμως αυτή έδειξε ότι ελαττώνεται σύντομα με το χρόνο, γεγονός που υποδεικνύει ότι το μοντέλο αυτό δεν είναι σε θέση να δικαιολογήσει τη δια βίου πορεία του φετιχισμού.
Η ανάπτυξη του φετιχισμού μπορεί εν μέρει να κατανοηθεί μέσα από το πλαίσιο εμπειριών στο οποίο το άτομο απορρίπτεται από τους άλλους στη διάρκεια καταστάσεων σεξουαλικής έντασης. Ο La Torrre (1980), προσπάθησε να δείξει την ανάπτυξη φετιχιστικής απάντησης σε ένα πείραμα στο οποίο 60 άνδρες εκτέθηκαν σε φωτογραφίες γυναικών που, όπως τους ειπώθηκε, θα μπορούσαν να είναι μελλοντικές σύντροφοι. Στους 30 άνδρες ανακοινώθηκε ότι είχαν απορριφθεί από τις γυναίκες αυτές, ενώ στους στους άλλους 30 ότι επιλέχτηκαν. Κατόπιν, ζητήθηκε από όλους να βαθμολογήσουν την έλξη που ένοιωθαν για την κάθε μία γυναίκα, καταρχήν για το σύνολό της, κατόπιν για τα μέρη της (π.χ. πόδι), και και τέλος για τα συνοδά αντικείμενα της γυναίκας. Οι άνδρες στους οποίους δηλώθηκε ότι είχαν απορριφθεί βαθμολόγησαν ολόκληρη τη γυναίκα ως λιγότερο ελκυστική, τα δε μέρη του σώματός της παρόμοια με τη βαθμολόγηση των ανδρών που τους δηλώθηκε ότι είχαν επιλεγεί.
Η έρευνα αυτή δημιουργεί ενδιαφέροντα ερωτήματα σχετικά με το ρόλο της αυτοπεποίθησης, των προηγούμενων εμπειριών, και της αντίληψης της ανασφάλειας, στην ανάπτυξη φετιχιστικής φαντασίωσης και συμπεριφοράς. Εξετάζοντας επίσης θέματα κοινωνικής μάθησης βρέθηκε ότι, άνδρες στην προεφηβική και εφηβική ηλικία είναι πιο ευάλωτοι στο να συνδυάζουν τη σεξουαλική λειτουργία με "σύμβολα" (Gebhard, 1969) Ethology Ο Wilson (1987), συνοψίζοντας τα ethological μοντέλα για την ανάπτυξη του φετιχισμού εξέτασε το ρόλο του ενστίκτου στην συμπεριφορά ανθρώπων και ζώων. Υποστήριξε ότι η σεξουαλική ορμή ενέχεται στη διατήρηση των γονιδίων και ότι οι στρατηγικές συμπεριφοράς που εξυπηρετούν τα σεξουαλικά ένστικτα είναι αρκετά ισχυρές και διακατέχονται από άκαμπτα συναισθήματα που είναι βαθειά ριζωμένα σε κάποια "αρχαία" κομμάτια του εγκεφάλου. Ταυτοποίησε τους δύο κύριους μηχανισμούς ενστίκτων που ενέχονται, διευκρινίζοντας αρχικά το ρόλο των πρωταρχικών μηχανισμών σύμφωνα με τους οποίους ο οργανισμός αντιδρά σε σεξουαλικά ερεθίσματα, ακόμα και όταν είναι απομονωμένος από το αντίθετο φύλο. Κατόπιν, διευκρίνισε το ρόλο της εγγραφής (imprinting), έναν τύπο ειδικής μάθησης στη διάρκεια μιας κριτικής περιόδου της ανάπτυξης, ο οποίος καθορίζει τον τύπο της σεξουαλικής διέγερσης στη μετέπειτα ζωή. Αυτό πιθανότατα σχετίζεται με το οπτικό ερέθισμα στο οποίο εκτίθεται το ζώο στη διάρκεια μιας κριτικής περιόδου κατά την παιδική ηλικία.