cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Αφρίν
Ως αποτέλεσμα της τουρκικής στρατιωτικής επιχείρησης εισβολής στο Αφρίν, στις αρχές του 2018, οι κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) και Γυναικείες Μονάδες Προστασίας (YPJ) αποσύρθηκαν από το Αφρίν στις 17 Μαρτίου 2018 και ο αυτοαποκαλούμενος Ελεύθερος Συριακός Στρατός με την υποστήριξη της Τουρκίας κατέλαβαν την πόλη την επόμενη ημέρα. Εκτιμάται ότι 50.000 έως 70.000 άτομα έχουν παραμείνει στο νομό μετά την τουρκική εισβολή.
Η ευρύτερη περιοχή είναι κυρίως γνωστή από την παραγωγή ελαιόλαδου, καθώς το δέντρο της ελιάς αποτελεί το σύμβολό της. Άλλος σημαντικός τομέας της οικονομίας της πόλης είναι η υφαντουργία από τις τοπικές βιομηχανικές μονάδες. Από τότε που ο τουρκικός στρατός κατέλαβε το Αφρίν, η παραγωγή ελαιολάδου εξάγεται στην Τουρκία.
Περιβόλια Παλαίρου Αιτωλοακαρνανίας
Για συνώνυμους οικισμούς στην Ελλάδα δείτε το λήμμα: Περιβόλια (αποσαφήνιση)
Τα Περιβόλια είναι παραθαλάσσιος οικισμός της Παλαίρου στην Στερεά Ελλάδα και την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας.
Γεωγραφία - Ιστορία
Τα Περιβόλια βρίσκονται στις ακτές της Αιτωλοακαρνανίας στο Ιόνιο Πέλαγος, επάνω στον επαρχιακό δρόμο Βόνιτσας - Κανδήλας. Απέχουν 20,5 χλμ. νότια της Βόνιτσας και 3,5 χλμ. νότια της Παλαίρου. Ανατολικά του οικισμού, στους πρόποδες της δυτικής οροσειράς των Ακαρνανικών Ορέων είναι κτισμένη από το 1752, η Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου που από το 1966 έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Το μοναστήρι βρίσκεται σε πλαγιά κατάφυτη από ελιές και πυκνή βλάστηση, με θέα προς τη Λευκάδα και το Ιόνιο Πέλαγος. Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα το 1991 να προσαρτάται στην τότε κοινότητα Παλαίρου. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης, μαζί με την Πάλαιρο, την Σκλάβαινα και τη Μονή Αγίου Δημητρίου αποτελούν τη Δημοτική κοινότητα Παλαίρου που ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Παλαίρου του Δήμου Ακτίου - Βόνιτσας και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχουν πληθυσμό 51 κατοίκους.
Παραπομπές
κατηγορία:Χωριά του νομού Αιτωλοακαρνανίας Κατηγορία:Δήμος Ακτίου - Βόνιτσας
Γιαουφρέ Ρουδέλ
Ο Γιαουφρέ Ρουδέλ (γαλλικά: Jaufré Rudel), Πρίγκιπας του Μπλάιγ, γεννήθηκε στις αρχές του 12ου αιώνα (μεταξύ 1110 και 1130) στο Μπλάιγ και πέθανε σύμφωνα με το μύθο γύρω στο 1148, κατά τη διάρκεια της Δεύτερης σταυροφορίας, ή αργότερα, περίπου το 1170, ήταν ένας Ακουιτανός τροβαδούρος που έγραψε στην οξιτανική γλώσσα υμνώντας τον εξιδανικευμένο έρωτα.
Βιογραφία
Σύμφωνα με τη θρυλική του βιογραφία, ο Γιαουφρέ εντυπωσιάστηκε από τους θρύλους για την ομορφιά της πριγκίπισσας Οδιέρνας της Τρίπολης που άκουσε από τους επιστρέψαντες προσκυνητές και αυτή ήταν το αντικείμενο του Μακρινού του έρωτα. Έτσι, ξεκίνησε για τη Β' Σταυροφορία για να τη γνωρίσει. Ο θρύλος ισχυρίζεται ότι έπεσε άρρωστος στο ταξίδι και μεταφέρθηκε στην ξηρά στην Τρίπολη. Η πριγκίπισσα λέγεται ότι κατέβηκε από το κάστρο της όταν άκουσε τα νέα και ο Ρουδέλ πέθανε στην αγκαλιά της. Αυτή η ρομαντική αλλά απίθανη ιστορία φαίνεται να έχει προέλθει από τον αινιγματικό χαρακτήρα των στίχων του Ρουδέλ και τον υποτιθέμενο θάνατό του στη Β' Σταυροφορία.
Έργο
Έγραψε τραγούδια αγάπης στα οποία τραγούδησε την «ευγενική αγάπη», δηλαδή τον αδύνατο και απελπισμένο έρωτα, που, σύμφωνα με τις λίγες πληροφορίες που υπάρχουν για τη ζωή του, αναφέρονταν στην Οδιέρνα της Τρίπολης, μια μεγάλη και απρόσιτη αρχόντισσα. Φαίνεται ότι πραγματικά ερωτεύτηκε μια κυρία εγκατεστημένη στην Ανατολή και ότι, για υλικούς ή ψυχολογικούς λόγους, αυτή η αγάπη παρέμεινε μια αγάπη από μακριά (Αmor de lonh).
Επτά από τα ποιήματα του Ρουδέλ έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα, τέσσερα από αυτά με μουσική.
Το έργο που διασώθηκε είναι πολύ σύντομο αλλά με αξεπέραστη τελειότητα που παραμένει πολύ δύσκολο να ερμηνευθεί.
Επιδράσεις
Η ιστορία του Ζωφρέ Ρουδέλ ενέπνευσε το έργο του Εντμόν Ροστάν Η μακρινή Πριγκίπισσα (La Princesse lointaine, 1895) όπου το κεντρικό πρόσωπο δεν ήταν η Οδιέρνα αλλά η κόρη της Μελισσάνθη, ρόλο που ερμήνευσε η Σάρα Μπερνάρ. Ενέπνευσε επίσης τη σύγχρονη όπερα L'Amour de loin (2000) της Φινλανδής συνθέτριας Kaija Saariaho, σε λιμπρέτο του Αμίν Μααλούφ.
Ένα ποίημα του νομπελίστα Ιταλού ποιητή Τζοζουέ Καρντούτσι (Giaufredo Rudel) είναι αφιερωμένο στην ιστορία αγάπης του τροβαδούρου.
Είναι επίσης βασικός χαρακτήρας στο μυθιστόρημα της Μιρέιγ Καλμέλ Το κρεββάτι της Αλιενόρ (Le lit d'Aliénor), που δημοσιεύθηκε το 2000, και όπου παρουσιάζεται ως ο εραστής της Λοάνα του Γκρίμβαλντ.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Γάλλοι ποιητές
Στρατιωτικός νόμος στην Πολωνία
Ο στρατιωτικός νόμος στην Πολωνία (Stan wojenny w Polsce) υπήρχε μεταξύ 13 Δεκεμβρίου 1981 και 22 Ιουλίου 1983. Η κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας περιόρισε δραστικά την καθημερινή ζωή με την εισαγωγή στρατιωτικού νόμου και στρατιωτικής χούντας, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την πολιτική αντιπολίτευση, ιδιαίτερα το κίνημα Αλληλεγγύη.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η κομμουνιστική Πολωνία βρισκόταν σε βαθιά οικονομική ύφεση. Ο Έντβαρντ Γκιέρεκ, Πρώτος Γραμματέας του Ενιαίου Εργατικού Κόμματος Πολωνίας (ΕΕΚΠ), είχε λάβει μια σειρά μεγάλων δανείων από ξένους πιστωτές για να επιτύχει καλύτερη οικονομική απόδοση, αλλά αυτό, αντίθετα, οδήγησε σε εσωτερική κρίση. Τα βασικά αγαθά ήταν διαθέσιμα με κουπόνι μερίδων, γεγονός που λειτούργησε ως κίνητρο για την ίδρυση του πρώτου αντικομμουνιστικού συνδικάτου στο Κομμουνιστικό Μπλοκ, γνωστό ως Αλληλεγγύη, το 1980. Ο Γκιέρεκ, ο οποίος επέτρεψε στο συνδικάτο να εμφανιστεί σύμφωνα με τη Συμφωνία του Γκντανσκ, καθαιρέθηκε από τη θέση του λιγότερο από ένα μήνα αργότερα και περιορίστηκε σε κατ΄ οίκον περιορισμό. Μετά από αμέτρητες απεργίες και διαδηλώσεις εργαζομένων σε κύριες βιομηχανικές περιοχές, η Πολωνία όδευε προς τη χρεοκοπία. Ο νέος Πρώτος Γραμματέας, Στρατηγός Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι, ήταν αποφασισμένος να βάλει τέλος στις διαδηλώσεις με τη βία εάν χρειαζόταν.
Ορισμένες διαμαρτυρίες εμφανίστηκαν ως απάντηση στην εισαγωγή του στρατιωτικού νόμου. Στις 16 Δεκεμβρίου, οι ομάδες ZOMO κατέστειλαν την απεργία των ανθρακωρύχων υπέρ της Αλληλεγγύης στο Ανθρακωρυχείο Βούγιεκ στη βιομηχανική πόλη Κατοβίτσε, σκοτώνοντας εννέα διαδηλωτές. Άλλες διαδηλώσεις σε όλη την Πολωνία διαλύθηκαν από στρατιωτικές ή παραστρατιωτικές μονάδες, οι οποίες χρησιμοποίησαν κανόνια νερού, δακρυγόνα, ρόπαλα και κλομπ, σκοτώνοντας 91 άτομα συνολικά, αν και ο αριθμός αυτός είναι αβέβαιος και εξακολουθεί να συζητείται μεταξύ των ιστορικών. Ο στρατιωτικός νόμος πέτυχε να περιθωριοποιήσει το κίνημα της Αλληλεγγύης, το οποίο θα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Καθώς λιγότεροι άνθρωποι συμμετείχαν σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, ο στρατιωτικός νόμος ανεστάλη στις 31 Δεκεμβρίου 1982 και άρθηκε επίσημα στις 22 Ιουλίου 1983, μια κρατική αργία.
Μεταρρυθμίσεις του Έντβαρντ Γκιέρεκ (1970-1975)
δεξιά|μικρογραφία|230x230εσ| Ο Γκιέρεκ στο [[Λευκός Οίκος|Λευκό Οίκο με τον Πρόεδρο Τζέραλντ Φορντ, 1974]] Όταν ο Έντβαρντ Γκιέρεκ διαδέχθηκε τον Βουαντίσουαφ Γκομούουκα ως αρχηγός κράτους το 1970, έλαβε αποφασιστικά μέτρα για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και την ανάπτυξη σύγχρονων υποδομών. Ο Γκιέρεκ, μια πιο φιλελεύθερη προσωπικότητα από τον προκάτοχό του, ήταν αποφασισμένος να κάνει την Πολωνία την πλουσιότερη και πιο σημαντική οικονομικά κομμουνιστική χώρα του Ανατολικού Μπλοκ. Ωστόσο, αυτές οι ιδέες προκάλεσαν αντίσταση από την σκληροπυρηνική κομμουνιστική ηγεσία, καθώς η μεταρρύθμιση θα εγκατέλειπε ουσιαστικά τις θεμελιώδεις αρχές μιας κεντρικά σχεδιασμένης μαρξιστικής οικονομίας. Η λαβή και η έμφαση στις κρατικές επιχειρήσεις και στις ελεγχόμενες από το κράτος τιμές ή εμπόριο χαλάρωσαν τελικά. Οι μικρές ιδιωτικές επιχειρήσεις άρχισαν να εμφανίζονται και η Πολωνία κατέγραψε προσωρινή αύξηση του ΑΕΠ και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.
Ο Γκιέρεκ διατήρησε στενούς δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τους οποίους χρησιμοποίησε στη συνέχεια για διπλωματικούς και οικονομικούς σκοπούς. Για να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις, δανείστηκε μεγάλα χρηματικά ποσά από τους πιστωτές του Δυτικού Μπλοκ. Αυτά τα διαδοχικά και αδιάλειπτα δάνεια στόχευαν κυρίως στη δημιουργία βαριάς βιομηχανίας, ορυχείων ή μεταποιητικών εγκαταστάσεων, τα οποία θα παρήγαγαν αγαθά για εξαγωγή. Τα προβλεπόμενα έσοδα από τις εξαγωγές θα χρησιμοποιούνταν στη συνέχεια για την εξόφληση του χρέους. Εκτός από τη χρηματοδότηση του οικονομικού τομέα, τα χρήματα δαπανήθηκαν για κοινωνική στέγαση και για επέκταση των οδικών συνδέσεων, όπως για παράδειγμα ο πρώτος πλήρως λειτουργικός αυτοκινητόδρομος που συνδέει τη Βαρσοβία με τη βιομηχανική Σιλεσία, που άνοιξε για κυκλοφορία το 1976. Επιπλέον, κατασκευάστηκαν πάνω από 1,8 εκατομμύρια διαμερίσματα Πλατενμπάου για να στεγάσουν τον αυξανόμενο πληθυσμό. Η γεωργική παραγωγή αυξήθηκε κατά σχεδόν 22% μεταξύ 1971 και 1975 και η βιομηχανική παραγωγή κατά 10,5% ετησίως. Ο Γκιέρεκ ξεκίνησε επίσης την κατασκευή του κεντρικού σιδηροδρομικού σταθμού Βαρσοβίας, του πιο σύγχρονου σιδηροδρομικού σταθμού της Ευρώπης εκείνη την εποχή.
Κρίση: χρέος, δελτία και ελλείψεις (1976–1981)
αριστερά|μικρογραφία|182x182εσ| Κάρτα σίτησης για ζάχαρη, 1976 Καθώς οι δαπάνες αυξάνονταν και τα χρέη συσσωρεύονταν, οι ξένοι πιστωτές απέφυγαν να χορηγήσουν δάνεια στην Πολωνία. Επιπλέον, οι διαδηλώσεις του 1973, του Ιουνίου 1976 και οι πετρελαϊκή κρίση του 1979 επηρέασαν την εύθραυστη οικονομία. Λόγω της προηγούμενης αύξησης του ΑΕΠ, του εισοδήματος και των διευρυμένων βιομηχανιών, η ζήτηση για ορισμένα αγαθά και η κατανάλωση αυξήθηκαν. Νέα εργοστάσια και κρατικές επιχειρήσεις απαιτούσαν εισαγόμενα καύσιμα, υλικά και εργατικό δυναμικό για τη λειτουργία των γραμμών παραγωγής. Σύντομα, η χώρα άρχισε να εξάγει αποθέματα τοπικής παραγωγής που προορίζονταν για τον πολωνικό πληθυσμό, με αποτέλεσμα εκτεταμένες ελλείψεις. Επειδή τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία κατευθύνονταν στην παραγωγή, τις εξαγωγές και την αποπληρωμή του χρέους, το κράτος μείωσε επίσης τις εισαγωγές για να ελαχιστοποιήσει τα έξοδα.
Το 1976, η κομμουνιστική κυβέρνηση εισήγαγε κάρτες σιτηρεσίου για τη ζάχαρη, το κρέας, τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τα γαλακτοκομικά. Τα είδη ζαχαροπλαστικής, το κακάο, ο καφές, το ρύζι, ο καπνός και άλλα προϊόντα που δεν παράγονταν στην Πολωνία ήταν διαθέσιμα αποκλειστικά με δελτία που ήταν σχεδόν μόνιμα μη διαθέσιμα. Λόγω της συνεχούς έλλειψης καπνού, τα συνηθισμένα τσιγάρα έγιναν μια μορφή νέου νομίσματος στη μαύρη αγορά. Το βιοτικό επίπεδο άρχισε να μειώνεται απότομα. Η προσφορά εισαγόμενων αγαθών περιορίστηκε στο ελάχιστο και η χώρα αναγκάστηκε να εξάγει ό,τι μπορούσε, συμπεριλαμβανομένου του άνθρακα που ήταν απαραίτητος για βασικές μονάδες θέρμανσης και ηλεκτροπαραγωγής. Οι διακοπές ρεύματος ήταν σύνηθες φαινόμενο. Μέχρι το 1980, το χρέος ανερχόταν σε πάνω από 23 δισεκατομμύρια δολάρια, τότε σχεδόν το μισό του ονομαστικού ΑΕΠ της Πολωνίας. δεξιά|μικρογραφία|230x230εσ| ο [[Έντβαρντ Γκιέρεκ (δεξιά) με τον Πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ (αριστερά) κατά τη διάρκεια της κρατικής επίσκεψής του στη Βαρσοβία, 1977. Τα δάνεια και η Αλληλεγγύη ήταν μεταξύ των βασικών θεμάτων που συζητήθηκαν]] Ταυτόχρονα, το νεοϊδρυθέν κίνημα Αλληλεγγύη ενθάρρυνε τους αγρότες να απόσχουν από την πώληση αγροτικών προϊόντων (σιτάρι, σιτηρά, φρούτα και άλλα) στο κράτος ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Η πραγματική έλλειψη αγαθών στην αγορά και στα καταστήματα προκλήθηκε από το γεγονός ότι κατά καιρούς σταματούσε η παραγωγή λόγω των απεργιών που οργάνωσε η Αλληλεγγύη. Το 1980, το εθνικό εισόδημα μειώθηκε κατά 6% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος και το 1981 κατά 12%. Ο αριθμός των εξαγωγών μειώθηκε κατά 4,2%. Η κακοδιαχείριση και η σπατάλη ήταν άφθονη.
Στις 6 Σεπτεμβρίου 1980, ο Γκιέρεκ καθαιρέθηκε από το γραφείο του, εκδιώχθηκε από το Ενιαίο Εργατικό Κόμμα Πολωνίας (πιθανώς υπό την πίεση της Σοβιετικής Ένωσης) και κατηγορήθηκε ψευδώς για διαφθορά. Ένα χρόνο αργότερα, στις 10 Σεπτεμβρίου 1981, οι σοβιετικές αρχές ενημέρωσαν την πολωνική κυβέρνηση ότι σε σχέση με την κατάσταση που επικρατούσε στην Πολωνία, η ΕΣΣΔ θα μείωνε την τροφοδότηση πετρελαίου στην Πολωνία κατά 64% και φυσικού αερίου κατά 47%. Η εισαγωγή ντίζελ από τη Σοβιετική Ένωση τερματίστηκε αμέσως. Αυτή η ενέργεια είχε σκοπό να αναγκάσει τις πολωνικές κομμουνιστικές αρχές να καταστείλουν τις διαδηλώσεις και να διαλύσουν την Αλληλεγγύη. Η κατάσταση ήταν ήδη δεινή και σταδιακά χειροτέρευε, γεγονός που τροφοδότησε μόνο το αντικομμουνιστικό αίσθημα. Ένας εμφύλιος κρέμονταν από μια κλωστή.
Το 1981, η Πολωνία ειδοποίησε τη Λέσχη των Παρισίων (μια ομάδα δυτικοευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών) για την αφερεγγυότητα της, η οποία τράβηξε την προσοχή όλου του κόσμου.
Μυστικές προετοιμασίες και πρόκληση
αριστερά|μικρογραφία|214x214εσ| Ο Στρατηγός [[Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι|Γιαρουζέλσκι ήταν αποφασισμένος να καταστείλει κάθε αντιπολίτευση μαζί με το Κίνημα Αλληλεγγύης]] Μετά τη σύντομη θητεία του Στανίσουαφ Κάνια, ο Στρατηγός και Υπουργός Άμυνας Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι επιλέχθηκε ως νέος Πρώτος Γραμματέας. Πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Γιαρουζέλσκι διέταξε το Πολωνικό Γενικό Επιτελείο να ενημερώσει τα σχέδια για έναν εθνικό στρατιωτικό νόμο στις 22 Οκτωβρίου 1980. Το Νοέμβριο του 1980, το Υπουργείο Εσωτερικών σχεδίαζε να στείλει δυνητικά χιλιάδες αντιπολιτευόμενους σε κρατικές φυλακές και χώρους εγκλεισμού.
Τον Ιούλιο, οι Σοβιετικοί αύξησαν τη στρατιωτική τους παρουσία στη στρατιωτική βάση στο Μπόρνε Σουλινόβο, όπου ο Κόκκινος Στρατός στάθμευε σύμφωνα με τη συμφωνία του Συμφώνου της Βαρσοβίας, όπως και σε όλες τις άλλες χώρες του Ανατολικού Μπλοκ. Χωρίς να ειδοποιήσουν τις πολωνικές αρχές, οι Σοβιετικοί έστειλαν απροσδόκητα πάνω από 600 τανκς στο Μπόρνε Σουλινόβο. Ένα μήνα αργότερα, ο γενικός διοικητής του Συμφώνου της Βαρσοβίας, Βίκτορ Κουλίκοφ, ζήτησε να τοποθετηθούν Σοβιετικοί στρατιωτικοί σύμβουλοι στο Πολωνικό Γενικό Επιτελείο και να τοποθετηθούν σε όλα σχεδόν τα πολωνικά συντάγματα. Υποπτεύεται ότι ο Κουλίκοφ, ενεργώντας για λογαριασμό της Σοβιετικής Ένωσης, είχε την αποστολή να στείλει μυστικούς πράκτορες της Επιτροπής για την Κρατική Ασφάλεια (KGB) για να παρακολουθούν την κατάσταση στην Πολωνία από την οπτική γωνία του πολωνικού στρατού. Το αίτημά του, ωστόσο, απορρίφθηκε αμέσως από την πολωνική κυβέρνηση.
Πάνω από 25.000 αφίσες που αναγγέλλουν τον στρατιωτικό νόμο τυπώθηκαν κρυφά στη Σοβιετική Ένωση, μεταφέρθηκαν στην Πολωνία με αεροπλάνο και κρύφτηκαν στο μεγάλο κτίριο που στεγάζει το Υπουργείο Εσωτερικών. Η πλήρης έκταση των ενεργειών που ανέλαβε ο Γιαρουζέλσκι για την υποκίνηση στρατιωτικού νόμου δεν ήταν γνωστή ακόμη και από μερικούς από τους υψηλότερους αξιωματούχους της Κεντρικής Επιτροπής του Ενιαίου Εργατικού Κόμματος Πολωνίας ή του Πολωνικού Σέιμ.
12–13 Δεκεμβρίου 1981: Επιχειρήσεις Έλατο και Αζαλέα
αριστερά|μικρογραφία|230x230εσ| Το [[Στρατιωτικό Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας (ΣΣΕΣ), το οποίο ιδρύθηκε στις 13 Δεκεμβρίου και προήδρευσε της στρατιωτικής χούντας. Η πολωνική συντομογραφία του «WRONa» σημαίνει κοράκι και τα μέλη του συμβουλίου ήταν γνωστά στην αντιπολίτευση ως κακά «Κοράκια»]] Στις 12 Δεκεμβρίου 1981, λίγο πριν τα μεσάνυχτα, το Πολωνικό Συμβούλιο της Επικρατείας συγκεντρώθηκε στο Παλάτι Μπελβέντερ της Βαρσοβίας και ενέκρινε τον εθνικό στρατιωτικό νόμο. Ταυτόχρονα, ιδρύθηκε το Στρατιωτικό Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας (WRON – Wrona μεταφράζεται ως «Κοράκι») και μέλη του ήταν υψηλόβαθμοι στρατηγοί ή στρατιωτικοί του Πολωνικού Λαϊκού Στρατού, οι οποίοι ήταν επικεφαλής της στρατιωτικής χούντας. Οι στρατηγοί και οι αξιωματικοί αργότερα έγιναν γνωστοί στο κοινό ως κακά «Κοράκια», σε σχέση με το πολωνικό όνομα του συμβουλίου.
Ακριβώς στις 00:00 (12:00 π.μ.), οι Μηχανοκίνητες Εφεδρείες της Πολιτοφυλακής (ZOMO) ξεκίνησαν την «Akcja Jodła» («Επιχείρηση Έλατο») και συνέλαβαν τα πρώτα μέλη της Αλληλεγγύης που βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση. Στη συνέχεια τους έστειλαν σε χώρους κράτησης που είχαν προετοιμαστεί προηγουμένως. Συνολικά, από 70.000 έως 80.000 στρατιώτες του Λαϊκού Στρατού και 30.000 αξιωματούχοι του Υπουργείου Εσωτερικών αναπτύχθηκαν για δράση. Περίπου 1.750 τανκς, 1.900 τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, 500 στρατιωτικοποιημένες μονάδες μεταφοράς, 9.000 αυτοκίνητα και αρκετές μοίρες ελικοπτέρων βρίσκονταν σε υπηρεσία. Το 25% όλων των μονάδων συγκεντρώθηκαν στην πρωτεύουσα, Βαρσοβία, ή σε γύρω περιοχές.
Πριν από την Επιχείρηση Έλατο ήταν η «Akcja Azalia» (Επιχείρηση Αζαλέα), που ξεκίνησε γύρω στις 22:30 (10:30 μ.μ.) στις 12 Δεκεμβρίου. Σύμφωνα με την Επιχείρηση Αζαλέα, οι μυστικές υπηρεσίες, τα παραστρατιωτικά στρατεύματα, οι πολιτοφυλακές, οι ZOMO και τα Στρατεύματα Προστασίας των Συνόρων εισέβαλαν σε 451 εγκαταστάσεις τηλεπικοινωνιακών ανταλλακτηρίων και έκοψαν τηλεφωνικές γραμμές για να αποτρέψουν την φερόμενη εξάπλωση παραπληροφόρησης. Ωστόσο, ο πραγματικός σκοπός της επιχείρησης ήταν να εμποδίσει την Αλληλεγγύη να επικοινωνήσει με τα παραρτήματά της σε άλλες πόλεις για να κινητοποιήσει τους διαδηλωτές. Οι ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί επίσης πολιορκήθηκαν. Όλοι οι εθελοντές που επιθυμούσαν να βοηθήσουν στις συλλήψεις κλήθηκαν στην Εφεδρεία Εθελοντών Πολιτοφυλακών.
Το Πολωνικό Ραδιόφωνο ενημέρωσε για την επιβολή στρατιωτικού νόμου στις 06:00 (6:00 π.μ.) και μετέδωσε την ομιλία του Στρατηγού Γιαρουζέλσκι. Το δίκτυο Telewizja Polska και το επικεφαλής ειδησεογραφικό του πρόγραμμα Dziennik μετέδωσε την ομιλία σε μια ελαφρώς τροποποιημένη έκδοση. Τη δήλωση παρακολούθησαν εκατομμύρια Πολωνοί πολίτες παρά τις πρώτες πρωινές ώρες.
16 Δεκεμβρίου 1981: Ανθρακωρυχείο Βούγιεκ
Τρεις ημέρες μετά την επιβολή των περιορισμών, οι ανθρακωρύχοι στο Ανθρακωρυχείο Βούγιεκ στη βιομηχανική πόλη Κατοβίτσε ξεκίνησαν απεργίες κατά της κήρυξης στρατιωτικού νόμου από τον Στρατηγό Γιαρουζέλσκι. Οι περισσότεροι από τους ανθρακωρύχους και τους εργάτες στο Βούγιεκ ήταν σύμμαχοι με το Κίνημα Αλληλεγγύης, με τους ηγέτες του να μποϊκοτάρουν τις κρατικές βιομηχανίες. Επιπλέον, ο άνθρακας ήταν μια πολύτιμη πηγή καυσίμου που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας, αλλά και σημαντικό εξαγωγικό υλικό. Με την πώληση και την εξαγωγή άνθρακα, η κομμουνιστική κυβέρνηση απέκτησε αρκετά χρήματα για να εξοφλήσει σταδιακά το ανεξόφλητο χρέος. Ωστόσο, καθώς η Αλληλεγγύη μποϊκόταρε τα ορυχεία στη Σιλεσία και οι διαδηλώσεις έγιναν πιο συχνές, το επίπεδο παραγωγής μειώθηκε σημαντικά μαζί με τα έσοδα.
Ο Γιαρουζέλσκι το αντιλήφθηκε ως απειλή τόσο για την κρατική ασφάλεια όσο και για την οικονομία. Οι δυνάμεις που χρησιμοποιήθηκαν στην ώθηση αποτελούνταν από οκτώ διμοιρίες εφέδρων πολιτοφυλακών υποστηριζόμενες από την Εφεδρεία Εθελοντών Πολιτοφυλακών, επτά κανόνια νερού, τρία συντάγματα με οχήματα μάχης πεζικού και ένα σύνταγμα αρμάτων μάχης. Αποφασίστηκε ότι η κατάσταση ήταν πολύ σοβαρή για την υιοθέτηση των αρχών της ηθικής για την κατάλληλη αντιμετώπιση των ανθρακωρύχων. Αντίθετα, η καλά εξοπλισμένη Πολιτοφυλακή και τα στρατεύματα του στρατού πυροβόλησαν εναντίον των διαδηλωτών με μια τεχνική «πυροβόλησε για να σκοτώσεις». 21 τραυματίστηκαν, 8 σκοτώθηκαν επί τόπου και 1 πέθανε στο νοσοκομείο, με το νεότερο θύμα να είναι μόλις 19 ετών. Το υπόλοιπο πλήθος διαλύθηκε βίαια. Οι ανθρακωρύχοι αντέδρασαν επανειλημμένα με τα εργαλεία εργασίας τους και, ως αντίποινα, τραυμάτισαν δεκάδες στρατιώτες και πολιτοφύλακες. Ήταν ένα από τα πιο θανατηφόρα μεμονωμένα περιστατικά κατά την περίοδο του στρατιωτικού νόμου.
Γκντανσκ, Κρακοβία, Λούμπιν και συνεχείς διαδηλώσεις
αριστερά|μικρογραφία|221x221εσ| Η πρώην έδρα του [[Ενιαίο Εργατικό Κόμμα Πολωνίας|ΕΕΚΠ στο Γκντανσκ (δεξιά). Η Πολιτοφυλακή πυροβολούσε διαδηλωτές από την οροφή]] Την ίδια μέρα με την ειρήνευση του Βούγιεκ, μια διαδήλωση 30.000 ανδρών πραγματοποιήθηκε στο βόρειο λιμάνι του Γκντανσκ. Οι συγκρούσεις με την Πολιτοφυλακή συνεχίστηκαν μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου και πάνω από 324 άτομα τραυματίστηκαν. Η πολιτοφυλακή χρησιμοποίησε πυροβόλα όπλα και πολυβόλα όταν το πλήθος πλησίασε τα κεντρικά γραφεία του Ενιαίου Εργατικού Κόμματος Πολωνίας στο Γκντανσκ. Μία σύντομη και πιθανώς προληπτική ομοβροντία από την οροφή του κτιρίου χτύπησε πολλούς ανθρώπους και τραυμάτισε τέσσερις. Ένας συμμετέχων σκοτώθηκε. Στη νότια πόλη της Κρακοβίας σημειώθηκαν επίσης έντονες διαδηλώσεις, με χιλιάδες διαδηλωτές στο δρόμο απαιτώντας τον τερματισμό του στρατιωτικού νόμου και του κομμουνιστικού κανόνα.
Γκέιροντ (δορυφόρος)
Ο Γκέιροντ (αγγλικά: Geirrod) ή Κρόνος LXVI (Saturn LXVI) είναι ένας φυσικός δορυφόρος του Κρόνου. Η ανακάλυψή του ανακοινώθηκε από τους Σκοτ Σέπαρντ, Ντέιβιντ Τζιούιτ και Jan Kleyna στις 8 Οκτωβρίου του 2019 από παρατηρήσεις που έγιναν μεταξύ 12 Δεκεμβρίου του 2004 και 22 Μαρτίου του 2007 και του δόθηκε η προσωρινή ονομασία S/2004 S 38. Του δόθηκε ο μόνιμος χαρακτηρισμός του Κρόνος LXVI τον Ιούνιο του 2021.
Στρατιωτικός νόμος στην Πολωνία
Γκντανσκ, Κρακοβία, Λούμπιν και συνεχείς διαδηλώσεις
Τη νύχτα της 29ης–30ης Απριλίου 1982, ντόπιοι ανθρακωρύχοι στο Βοντζίσουαφ Σλόνσκι τοποθέτησαν μια βόμβα και ανατίναξαν ένα μνημείο αφιερωμένο στους Σοβιετικούς στρατιώτες που πήραν τον έλεγχο της Πολωνίας από τους Ναζί το 1945. Ήταν το μόνο περιστατικό που αφορούσε εκρηκτικά και οι δράστες που συνελήφθησαν στη συνέχεια έγιναν γνωστοί ως «Βομβιστές από τη Σιλεσία» (πολωνικά: Bombowcy ze Śląska). Η επιχείρηση στέφθηκε με επιτυχία καθώς το μνημείο δεν ανακατασκευάστηκε ποτέ, αν και οι βομβιστές καταδικάστηκαν και φυλακίστηκαν αμέσως μετά. Άλλοι ύποπτοι και εκατοντάδες άλλοι ανθρακωρύχοι σε όλη τη Σιλεσία απολύθηκαν και απομακρύνθηκαν από τις θέσεις εργασίας τους, γεγονός που αποδυνάμωσε περαιτέρω την οικονομία.
Γκέιροντ (δορυφόρος)
Ο Γκέιροντ έχει διάμετρο περίπου 4 χιλιόμετρα και περιφέρεται γύρω από τον Κρόνο σε μέση απόσταση 23.006.200 χλμ. σε διάστημα 1.295,8 ημερών, με κλίση 155,0° προς την εκλειπτική, σε ανάδρομη κατεύθυνση και με εκκεντρότητα 0,381.
Πήρε το όνομά του, από τον Γκέιροντ, έναν γίγαντα της Σκανδιναβικής μυθολογίας και πατέρας των Γκγιαλπ και Γκρέιπ.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Φυσικοί δορυφόροι Κρόνου
Στρατιωτικός νόμος στην Πολωνία
Γκντανσκ, Κρακοβία, Λούμπιν και συνεχείς διαδηλώσεις
Τον Μάιο του 1982, οι διαδηλώσεις που συγκαλούσε η Αλληλεγγύη έλαμβαν λιγότερης προσοχής και ο αγώνας κατά της κυβέρνησης προφανώς εξασθενούσε. Ωστόσο, τον Αύγουστο, οι κοινωνικές αναταραχές αυξήθηκαν ξανά. Στις 31 Αυγούστου 1982, πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις σε περίπου 66 κωμοπόλεις και πόλεις, με τουλάχιστον 18 στο νοτιοδυτικό Βοεβοδάτο Κάτω Σιλεσίας. Στο Βρότσουαφ, ένα από τα κύρια κέντρα της Μαχητικής Αλληλεγγύης, πολλές χιλιάδες άνθρωποι συγκρούστηκαν για πολλές ώρες με μονάδες της πολιτοφυλακής. Ένας διαδηλωτής σκοτώθηκε από σφαίρα.
Η πόλη εξόρυξης χαλκού Λούμπιν έγινε επίσης κεντρικό σημείο για συγκεντρώσεις υπό την ηγεσία της Αλληλεγγύης. Εκείνη την ημέρα, οι συγκεντρωμένοι τραγούδησαν τον πολωνικό εθνικό ύμνο και φώναζαν βρισιές και συνθήματα κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος, κατά της στρατιωτικής χούντας με επικεφαλής τον Γιαρουζέλσκι και κατά των Σοβιετικών. Μετά από περίπου 30 λεπτά, η συγκέντρωση των 2.000 περικυκλώθηκε από την Πολιτοφυλακή, οπλισμένη με τυφέκια επίθεσης AK-47. Σε απάντηση, αναστατωμένοι διαδηλωτές φώναξαν βρισιές όπως «γουρούνια», «ληστές», «Γκεστάπο», «δολοφόνοι» και «υπηρέτες του Μπρέζνιεφ». Έγινε μια ανεπιτυχής προσπάθεια κατασκευής οδοφράγματος, αλλά οι κυβερνητικές μονάδες μπόρεσαν να περάσουν και διέλυσαν την πρώτη ομάδα με δακρυγόνα. Όταν οι διαδηλωτές ανασυγκροτήθηκαν και σχημάτισαν δεύτερο κύμα, η Πολιτοφυλακή άνοιξε πυρ και σκόπιμα δολοφόνησε 2 άνδρες. Το εξαγριωμένο πλέον πλήθος άρχισε συνεχείς επιθέσεις και η Πολιτοφυλακή πυροβόλησε πολλές φορές, τραυματίζοντας έναν ακόμη άνδρα στο πίσω μέρος του κεφαλιού του. Πέθανε στο νοσοκομείο λίγες μέρες αργότερα. Στάλθηκαν ενισχύσεις από τη Λεγκνίτσα και οι νέοι στρατιώτες οργανώθηκαν σε λεγόμενες «ομάδες επιδρομής» σε φορτηγά Nysa. Αυτές οι ομάδες περιφέρονταν στους δρόμους και συχνά επιτίθεντο σε περαστικούς. Αμέσως μετά την ειρήνευση της διαμαρτυρίας, οι δυνάμεις ασφαλείας ξεκίνησαν την καταστροφή οποιωνδήποτε αποδεικτικών στοιχείων για την απόκρυψη του εγκλήματος. Τη νύχτα της 31ης Αυγούστου – 1ης Σεπτεμβρίου, οι δρόμοι καθαρίστηκαν, με όλες τις οβίδες και τις σφαίρες να στέλνονται για ανάλυση. Στις 2 Σεπτεμβρίου, οι αρχές διέταξαν την επισκευή των κατεστραμμένων κτιρίων. Σπασμένα τζάμια αντικαταστάθηκαν και ίχνη από σφαίρες στους τοίχους καλύφθηκαν με γύψο. Η έρευνα, παρά τις συνεχείς δηλώσεις μαρτύρων της σφαγής, έκλεισε.
Για να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση, στις 14 Νοεμβρίου, ο Λεχ Βαλέσα αφέθηκε ελεύθερος από την κράτηση σε στρατόπεδο κράτησης. Μετά την απελευθέρωσή του, δεν έγινε καμία μεγάλη διαδήλωση.
Νόμος, κανόνες και λογοκρισία
μικρογραφία|230x230εσ| Μια κάρτα υπεραστικών ταξιδιών, 1981 δεξιά|μικρογραφία|230x230εσ| Ένα λογοκριμένο τηλεγράφημα, 1982 Από την αρχή το Δεκέμβριο του 1981 επιβλήθηκε αυστηρή απαγόρευση κυκλοφορίας από τις 19:00 (7:00 μ.μ.) έως τις 6 το πρωί. Η ώρα της απαγόρευσης κυκλοφορίας προσαρμόστηκε αργότερα σε 22:00 (10:00 μ.μ.) - 06:00. Οι νυχτερινές βόλτες ή οι αποδράσεις ήταν απαγορευμένες και οι περιπολίες στους δρόμους ήταν κοινός τόπος. Το Στρατιωτικό Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας σφράγισε τα σύνορα της χώρας, έκλεισε όλα τα αεροδρόμια και η οδική πρόσβαση στις κύριες πόλεις περιορίστηκε. Ειδικά δελτία άδειας εκδόθηκαν για άτομα σε έκτακτες περιπτώσεις. Οι τηλεφωνικές γραμμές αποσυνδέθηκαν, το ταχυδρομείο υποβλήθηκε σε ανανεωμένη λογοκρισία, ποινικοποιήθηκαν όλες οι ανεξάρτητες πολιτικές οργανώσεις και τα μαθήματα σε σχολεία και πανεπιστήμια ανεστάλησαν προσωρινά.
Η κυβέρνηση επέβαλε έξι ημέρες εργασίας, ενώ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας, τα ανθρακωρυχεία, τα λιμάνια, οι σιδηροδρομικοί σταθμοί και τα περισσότερα βασικά εργοστάσια τέθηκαν υπό στρατιωτική διαχείριση, με τους υπαλλήλους να πρέπει να ακολουθούν στρατιωτικές εντολές ή να αντιμετωπίζουν στρατοδικείο. Στο πλαίσιο της καταστολής, τα μέσα ενημέρωσης και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα υποβλήθηκαν σε «επαλήθευση», μια διαδικασία που δοκίμαζε τη στάση κάθε εργαζομένου απέναντι στο καθεστώς και στο κίνημα Αλληλεγγύης. Ως αποτέλεσμα, χιλιάδες δημοσιογράφοι, δάσκαλοι και καθηγητές αποκλείστηκαν από τα επαγγέλματά τους. Τα στρατοδικεία ιδρύθηκαν για να παρακάμψουν το κανονικό δικαστικό σύστημα, ώστε να φυλακίσουν όσους διέδιδαν ψευδείς ειδήσεις. Σε μια προσπάθεια να συντρίψουν την αντίσταση, οι τηλεφωνικές γραμμές πολιτών παρακολουθούνταν τακτικά από κυβερνητικούς πράκτορες.
Σύνοψη
Μετά από πρόσκληση του Γιαρουζέλσκι, αντιπροσωπεία του κυβερνώντος Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ουγγαρίας επισκέφθηκε την Πολωνία μεταξύ 27 και 29 Δεκεμβρίου. Οι Ούγγροι μοιράστηκαν με τους Πολωνούς συναδέλφους τους τις εμπειρίες τους για τη συντριβή της «αντεπανάστασης» του 1956. Νωρίτερα, το φθινόπωρο του 1981, η πολωνική τηλεόραση είχε μεταδώσει μια ειδική ταινία για τα γεγονότα του 1956 στην Ουγγαρία, που έδειχνε σκηνές ανταρτών να κρεμούν αξιωματικούς ασφαλείας, κ.λπ..
Οικονομική επίδραση
μικρογραφία| Κάρτα με δελτίο τροφίμων, αλκοόλ και τσιγάρων Ακόμη και μετά την άρση του στρατιωτικού νόμου, αρκετοί περιορισμοί παρέμειναν σε ισχύ για αρκετά χρόνια που μείωσαν δραστικά τις πολιτικές ελευθερίες των πολιτών. Είχε επίσης σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Η κυβερνώσα στρατιωτική δικτατορία θέσπισε μεγάλες αυξήσεις τιμών (που ονομάστηκαν «οικονομικές μεταρρυθμίσεις»), οι οποίες οδήγησαν σε πτώση των πραγματικών μισθών. Η προκύπτουσα οικονομική κρίση οδήγησε σε ακόμη μεγαλύτερη χρήση δελτίων για τα περισσότερα βασικά προϊόντα και υλικά.
Ως συνέπεια των οικονομικών δυσκολιών και των πολιτικών καταστολών, μια έξοδος Πολωνών είδε 700.000 μετανάστες στη Δύση μεταξύ 1981 και 1989. Αρκετές διεθνείς πτήσεις υπέστησαν ακόμη και αεροπειρατεία σε απόπειρες φυγής από τη χώρα και τα οικονομικά της προβλήματα. Μεταξύ Δεκεμβρίου 1980 και Οκτωβρίου 1983, έγινε αεροπειρατεία σε 11 πολωνικές πτήσεις μόνο προς το Αεροδρόμιο του Βερολίνου-Τέμπελχοφ.
Την ίδια περίοδο, μια ομάδα που αυτοαποκαλείται «Πολωνικός Επαναστατικός Εσωτερικός Στρατός» κατέλαβε την Πολωνική Πρεσβεία στη Βέρνη της Ελβετίας στις 6 Σεπτεμβρίου 1982, παίρνοντας αρκετούς διπλωμάτες ως ομήρους. Ωστόσο, αυτό αποδείχθηκε ότι ήταν μια προφανής πρόκληση από τις κομμουνιστικές πολωνικές μυστικές υπηρεσίες με στόχο την απαξίωση του κινήματος Αλληλεγγύης.
Διεθνής ανταπόκριση
δεξιά|μικρογραφία| Φοιτητές στο [[Εδιμβούργο της Σκωτίας συλλέγουν υπογραφές για ένα αίτημα για την υποστήριξη της Αλληλεγγύης το 1981]] Μετά το περιστατικό στο Ανθρακωρυχείο Βούγιεκ στο Κατοβίτσε στις 23 Δεκεμβρίου 1981, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν οικονομικές κυρώσεις κατά της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας. Το 1982, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέστειλαν το καθεστώς του εμπορίου του πλέον ευνοούμενου έθνους μέχρι το 1987 και άσκησαν βέτο στην αίτηση της Πολωνίας για ένταξη στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ έγραψε μια επιστολή στον Προκαθήμενο της Πολωνίας, Καρδινάλιο Στέφαν Βισίνσκι, στην οποία κάλεσε για ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ του κράτους και των εργαζομένων, υποστηρίζοντας το «αναμφισβήτητο δικαίωμα των Πολωνών να επιλύουν τα προβλήματά τους μόνοι τους».
Απόφαση αντισυνταγματικότητας
Μετά την πτώση του κομμουνισμού στην Πολωνία το 1989, μέλη μιας κοινοβουλευτικής επιτροπής διαπίστωσαν ότι ο στρατιωτικός νόμος είχε επιβληθεί κατά σαφή παραβίαση του συντάγματος της χώρας, το οποίο είχε εξουσιοδοτήσει την εκτελεστική εξουσία να κηρύξει στρατιωτικό νόμο μόνο μεταξύ των συνόδων του κοινοβουλίου (άλλες φορές η απόφαση ήταν να ληφθεί από το Σέιμ). Ωστόσο, το Σέιμ είχε συνεδριάσει την εποχή που θεσπίστηκε ο στρατιωτικός νόμος. Το 1992, το Σέιμ κήρυξε την επιβολή του στρατιωτικού νόμου του 1981 ως παράνομη και αντισυνταγματική.
Συζήτηση για τη σοβιετική παρέμβαση
Οι υποκινητές του στρατιωτικού νόμου, όπως ο Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι, υποστηρίζουν ότι η στρατιωτική καταστολή έσωσε την Πολωνία από μια πιθανώς καταστροφική στρατιωτική επέμβαση της Σοβιετικής Ένωσης, της Ανατολικής Γερμανίας και άλλων χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας (παρόμοια με τις προηγούμενες επεμβάσεις στην Ουγγαρία το 1956 και στην Τσεχοσλοβακία το 1968). Δημόσια πρόσωπα που υποστήριξαν την εισαγωγή του στρατιωτικού νόμου (συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τις δεξιές προσωπικότητες όπως ο Γέντζεϊ Γκιέρτιχ) θα αναφέρονταν επίσης σε αυτήν την απειλή.
Το 2009, αρχειακά έγγραφα άφησαν να εννοηθεί ότι σε μια συνομιλία που είχε ο Γιαρουζέλσκι με τον Βίκτορ Κουλίκοφ, έναν Σοβιετικό στρατιωτικό ηγέτη, ο ίδιος ο Γιαρουζέλσκι εκλιπαρούσε για σοβιετική επέμβαση καθώς ο εσωτερικός του έλεγχος χειροτέρευε. Ο Γιαρουζέλσκι απάντησε ισχυριζόμενος ότι το έγγραφο ήταν «μια ακόμη παραποίηση» και αρνήθηκε όλες τις κατηγορίες.
Κείμενο διακήρυξης
Με επικεφαλής τον επικεφαλής στρατηγό Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι, το Στρατιωτικό Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας (Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, WRON) σφετερίστηκε για τον εαυτό του εξουσίες που προορίζονται για την εποχή του πολέμου, εξ ου και το όνομα. Το σχέδιο παρουσιάστηκε στην κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης πριν από τη διακήρυξη τον Μάρτιο του 1981.
Εμφανιζόμενος στην πολωνική τηλεόραση στις 6:00 π.μ. στις 13 Δεκεμβρίου 1981, ο Στρατηγός Γιαρουζέλσκι είπε: Σήμερα απευθύνομαι σε εσάς ως στρατιώτης και ως επικεφαλής της πολωνικής κυβέρνησης. Απευθύνομαι σε εσάς για εξαιρετικά σημαντικά ερωτήματα. Η πατρίδα μας βρίσκεται στο χείλος της αβύσσου. Τα επιτεύγματα πολλών γενεών και το πολωνικό σπίτι που έχει χτιστεί από τη σκόνη πρόκειται να μετατραπούν σε ερείπια. Οι κρατικές δομές παύουν να λειτουργούν. Κάθε μέρα επιφέρει νέα πλήγματα στην παρακμάζουσα οικονομία./.../Η ατμόσφαιρα των συγκρούσεων, της παρεξήγησης, του μίσους προκαλεί ηθική υποβάθμιση, ξεπερνά τα όρια της ανοχής. Οι απεργίες, η ετοιμότητα για απεργία, οι ενέργειες διαμαρτυρίας έχουν γίνει κανόνας ζωής. Ακόμη και οι νέοι του σχολείου παρασύρονται σε αυτό. Χθες το απόγευμα πολλά δημόσια κτίρια παρέμειναν κατειλημμένα. Οι κραυγές εκφράζονται σε σωματικά αντίποινα με τους «κόκκινους», με ανθρώπους που έχουν διαφορετικές απόψεις.Αυξάνονται τα κρούσματα τρόμου, απειλών και ηθικής βεντέτας, ακόμη και άμεσης βίας. Ένα κύμα αυθάδων εγκλημάτων, ληστειών και διαρρήξεων γίνεται σε όλη τη χώρα. Οι περιουσίες των υπόγειων καρχαριών, που ήδη αγγίζουν τα εκατομμύρια, αυξάνονται. Το χάος και η απογοήτευση έχουν φτάσει στο μέγεθος της καταστροφής. Οι άνθρωποι έχουν φτάσει στο όριο της ψυχολογικής ανοχής. Πολλοί άνθρωποι χτυπιούνται από απελπισία. Όχι μόνο μέρες, αλλά και ώρες προκαλούν την πανεθνική καταστροφή./.../Πολίτες!Το φορτίο ευθύνης που πέφτει πάνω μου σε αυτή τη δραματική στιγμή της πολωνικής ιστορίας είναι τεράστιο. Είναι καθήκον μου να αναλάβω αυτή την ευθύνη – σχετικά με το μέλλον της Πολωνίας, για το οποίο η γενιά μου πολέμησε σε όλα τα μέτωπα του πολέμου και για την οποία θυσίασε τα καλύτερα χρόνια της ζωής της. Δηλώνω, ότι σήμερα συγκροτήθηκε το Στρατιωτικό Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει επιβάλει στρατιωτικό νόμο σε όλη τη χώρα. Μακάρι όλοι να καταλάβουν τα κίνητρα των πράξεών μας. Ένα στρατιωτικό πραξικόπημα, η στρατιωτική δικτατορία δεν είναι ο στόχος μας./.../Σε μακροχρόνια προοπτική, κανένα από τα προβλήματα της Πολωνίας δεν μπορεί να λυθεί με τη χρήση βίας. Το Στρατιωτικό Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας δεν υποκαθιστά συνταγματικά όργανα εξουσίας. Ο μόνος σκοπός του είναι να διατηρήσει τη νομική ισορροπία της χώρας, να δημιουργήσει εγγυήσεις που δίνουν την ευκαιρία να αποκατασταθεί η τάξη και η πειθαρχία. Αυτός είναι ο απόλυτος τρόπος για να βγει η χώρα από την κρίση, να σωθεί η χώρα από την κατάρρευση./.../Κάνω έκκληση σε όλους τους πολίτες. Έφτασε η ώρα των βαρέων δοκιμασιών. Και πρέπει να τα αντέξουμε αυτά για να αποδείξουμε ότι αξίζουμε την Πολωνία.Ενώπιον όλου του πολωνικού λαού και όλου του κόσμου θα ήθελα να επαναλάβω τα αθάνατα λόγια:
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αντικομμουνισμός στην Πολωνία Κατηγορία:Κομμουνισμός στην Πολωνία Πολωνια Κατηγορία:Στρατιωτική δικτατορία Κατηγορία:Στρατιωτικά πραξικοπήματα στην Πολωνία Κατηγορία:Σχέσεις Πολωνίας-Σοβιετικής Ένωσης Κατηγορία:Αλληλεγγύη (συνδικάτο της Πολωνίας)
Ησυχαστήριο της αδελφότητας των Δανιηλαίων
Το Ησυχαστήριο της αδελφότητας των Δανιηλαίων είναι περιοχή στην έρημο του Αγίου Όρους που υπάγεται στη Μονή Μεγίστης Λαύρας και στην οποία βρίσκονται τα ησυχαστήριά της. Βρίσκεται στα Κατουνάκια.
Ιστορία
Το 1881 ο Γέροντας Δανιήλ Κατουνακιώτης ο Σμυρναίος έστησε στα Κατουνάκια την καλύβη του, η οποία υπήρξε το θεμέλιο για το σημερινό ησυχαστήριο των Δανιηλαίων.
Παραπομπές
Κατηγορία:Άγιο Όρος Κατηγορία:Μονή Μεγίστης Λαύρας
Σεβαστή Κυριαζή
Η Σεβαστή Κυριαζή-Ντάκο (αλβανικά: Sevasti Qiriazi-Dako) (περίπου 1871–1949) ήταν Αλβανίδα πατριώτισσα, εκπαιδευτικός, προτεστάντης ιεραπόστολος, συγγραφέας, πρωτοπόρος της αλβανικής γυναικείας εκπαίδευσης και ακτιβίστρια της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης.
Πρώιμη ζωή
Η Σεβαστή γεννήθηκε περίπου το 1870 στην πατριωτική οικογένεια Κυριαζή στο Μοναστήρι, στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία. Ήταν το έκτο από τα δέκα παιδιά. Το θρησκευτικό υπόβαθρο της οικογένειάς της ήταν ορθόδοξο και άρχισε να παρακολουθεί ένα ελληνόφωνο δημοτικό σχολείο σε ηλικία 4 ετών. Στα νιάτα της έμαθε πολλές γλώσσες (αλβανικά, ελληνικά, βουλγαρικά, βλάχικα, τουρκικά, αγγλικά). Αυτή και η οικογένειά της ήρθαν σε στενή επαφή με Αλβανούς πατριώτες και Αμερικανούς Προτεστάντες ιεραποστόλους που λειτουργούσαν σχολείο και έκαναν θρησκευτικές λειτουργίες κοντά στο σπίτι τους στο Μοναστήρι. Η Σεβαστή γράφτηκε στο σχολείο των Αμερικανών και αποφοίτησε με το ισότιμο απολυτήριο Λυκείου τον Ιούλιο του 1888.
Εκπαίδευση
Η Σεβαστή φοίτησε στο Αμερικανικό Κολέγιο Θηλέων στην Κωνσταντινούπολη από το 1888 έως το 1891. Ο αδελφός της, Γεράσιμος Κυριαζής, κανόνισε την εγγραφή της. Έγινε δεκτή ως δευτεροετής φοιτήτρια και αποφοίτησε το 1891 με μια τάξη οκτώ γυναικών. Έλαβε πτυχίο Bachelor of Arts και έγινε η πρώτη Αλβανίδα που έλαβε κολεγιακή εκπαίδευση. Ο σκοπός της για τη φοίτησή της στο κολέγιο ήταν να προετοιμαστεί για να βοηθήσει τον αδελφό της, Γεράσιμο, να ανοίξει ένα σχολείο θηλέων στην Αλβανία. Η Σεβαστή αναγνώρισε τους βασικούς επηρεαστές της στο κολέγιο ως τους: Κλάρα Χάμλιν (διευθύντρια του κολεγίου και κόρη του Σάιρους Χάμλιν), Φλόρενς Φένσαμ, Μέρι Μιλς Πάτρικ, Ίντα Πράιμ, Κάρολαϊν Μπόρντεν και τη βουλγαρική οικογένεια Γκραντινάροφ. Ο Γεράσιμος Κυριαζής κάλεσε τους σημαντικούς Αλβανούς αδερφούς Φρασέρι (Αμπντίλ Φρασέρι, Σάμι Φρασέρι και Ναΐμ Φρασέρι) να παραστούν στην αποφοίτηση της Σεβαστής. Ο Ναΐμ Φρασέρι χρησιμοποίησε το ρόλο του στην οθωμανική κυβέρνηση για να καταχωρίσει επίσημα το δίπλωμά της και να λάβει ένα ιράντα (επίσημο διάταγμα) για το άνοιγμα του πρώτου αλβανικού σχολείου για κορίτσια στην Κορυτσά.
Ίδρυση
Μετά την αποφοίτησή της από το κολέγιο, η Σεβαστή επέστρεψε στο Μοναστήρι και στη συνέχεια στην Κορυτσά, όπου μαζί με τον αδερφό της, Γκερασίμ, άνοιξαν ένα σχολείο αλβανικής γλώσσας για κορίτσια. Διευθυντής του ήταν η Σεβαστή. Το σχολείο λειτούργησε κάτω από δύσκολες συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της φτώχειας, της προκατάληψης για τη γυναικεία εκπαίδευση, της πολιτικής αντιπολίτευσης από τις τοπικές οθωμανικές αρχές και της πολιτικής και εκκλησιαστικής αντιπολίτευσης από την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Θρησκευτική διδασκαλία
Την εποχή της ύπαρξής του, το σχολείο ήταν γνωστό ως προτεσταντικό σχολείο. Οι ιδρυτές του ήταν Ευαγγελικοί, υποστηρίχτηκε από προτεσταντικές οργανώσεις, απαιτούσε θρησκευτικά θέματα με βιβλικά κείμενα ως μέρος του εκπαιδευτικού του προγράμματος και οι χώροι του χρησιμοποιήθηκαν για Ευαγγελικό Κυριακάτικο Σχολείο και λατρευτικές εκδηλώσεις. Ωστόσο, το σχολείο υποδέχτηκε μαθητές όλων των θρησκειών και οι δάσκαλοί του δεν επέμειναν στον προσηλυτισμό στον Προτεσταντισμό. Επαινέθηκε από Αλβανούς όλων των θρησκειών και τάξεων ως «εθνική φωλιά» (fole kombëtare).
Ηγεσία
Όταν ο Γεράσιμος Κυριαζής πέθανε το 1894, η Σεβαστή Κυριαζή (σε ηλικία περίπου 23 ετών) ανέλαβε την πλήρη ευθύνη για το σχολείο. Τελικά θα ζητούσε τη βοήθεια των Αμερικανών Προτεσταντών ιεραπόστολων Φίνεας Κένεντι και Βάιολετ Μποντ Κένεντι, οι οποίοι έφτασαν στην Κορυτσά το 1908 (η Βάιολετ ήταν κόρη ενός Αμερικανού Προτεστάντη ιεραπόστολου στο Μοναστήρι, του Λιούις Μποντ και ήταν στενή φίλη της Σεβαστής σε όλη την παιδική της ηλικία και στο κολέγιο).
Κλείσιμο
Το σχολείο συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1914, όταν το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ανάγκασε το κλείσιμό του.
Στον Αλβανικό Κινηματογράφο
Η Σχολή Θηλέων της Κορυτσάς απαθανατίστηκε στον αλβανικό κινηματογράφο από την αγαπημένη ταινία Mësonjëtorja (Το Σχολείο) (1979). Το όνομα του κεντρικού ήρωα, Σεβαστή Κυριαζή, άλλαξε σε Δαφίνα (την υποδύεται η Ρόζα Αναγνώστη). Σε συμφωνία με τις επίσημες αθεϊστικές και λογοκριτικές πολιτικές της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αλβανίας, όλη η θρησκεία απεικονίστηκε ως αντιαλβανική και το σχολείο προσδιορίστηκε ως εντελώς μη θρησκευτικό (laike).
Προτεσταντική Ιεραποστολική Δραστηριότητα
Αν και εκ γενετής Ορθόδοξη Χριστιανή, στα νεότερα της χρόνια η Σεβαστή ήταν μέλος μιας Προτεσταντικής Ευαγγελικής Αδελφότητας που ιδρύθηκε από τον αδελφό της, Γεράσιμο. Στην Κορυτσά διηύθυνε γραφικές μελέτες και συναντήσεις προσευχής για γυναίκες. Ήταν «Γυναίκα της Βίβλου» και χρηματοδοτήθηκε από το Συμβούλιο Αποστολών της Γυναίκας του Αμερικανικού Συμβουλίου Επιτρόπων για Ξένες Αποστολές. Αναφερόταν στον εαυτό της ως ιεραπόστολο.
Ινστιτούτο Κυριαζή (1922–1933)
Μαζί με τον σύζυγό της, Κρίστο Ντάκο και την αδελφή της, Παρασκευή Κυριαζή, η Σεβαστή ίδρυσε ένα νέο ίδρυμα γυναικείας εκπαίδευσης στην Κάμζα, κοντά στα Τίρανα. Η Σεβαστή επέστρεψε στην Αλβανία στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Έγινε μία από τους διευθυντές.
Βιογραφία
Η Σεβαστή μετακόμισε στη Ρουμανία και από εκεί μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες μαζί με τον σύζυγό της, Κρίστο Ντάκο (1878-1941), δημοσιογράφο, συγγραφέα και πολιτικό, και την αδερφή της Παρασκευή, όπου συνεργάστηκε με το διεβδομαδιαίο Morning Star (Yll' i mëngjesit). Ο Κρίστο Ντάκο θα άνοιγε σύντομα το πρώτο αλβανικό σχολείο στην Αμερική.
Αυτή και η αδερφή της φυλακίστηκαν και απελάθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπανίτσα κοντά στο Βελιγράδι από τις φιλοναζιστικές μονάδες με επικεφαλής τον Τζαφέρ Ντεβά, για τις αντιφασιστικές τους απόψεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επέστρεψαν στα Τίρανα μετά τον πόλεμο.
Οικογένεια
Η Σεβαστή παντρεύτηκε τον Κρίστο Ντάκο στις 4 Αυγούστου 1910. Την τελετή τέλεσε ο Προτεστάντης ιεραπόστολος Σεβ. Τσαρλς Τέλφορντ Έρικσον. Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Αλεξάντερ «Σκέντερ» Ντάκο (1910–1995) και τον Τζέρτζι Ντάκο (1913–1949). Και τα δύο αγόρια σπούδασαν για οκτώ χρόνια στη Ροβέρτειο Σχολή.
Δημοσιευμένα έργα
Τα ακόλουθα έργα ή άρθρα είναι γνωστό ότι γράφτηκαν από τη Σεβαστή Κυριαζή-Ντάκο:
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αλβανοί εκπαιδευτικοί Κατηγορία:Αλβανοί γλωσσολόγοι Κατηγορία:Αλβανοί Προτεστάντες Κατηγορία:Σουφραζέτες Κατηγορία:Ακτιβιστές για τα δικαιώματα των γυναικών Κατηγορία:Απόφοιτοι της Ροβέρτειου Σχολής Κατηγορία:Ακτιβιστές της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης
Γλώσσες της Βόρειας Μακεδονίας
δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Γλωσσικός χάρτης της Βόρειας Μακεδονίας, απογραφή του 2002. Η επίσημη, εθνική και πιο διαδεδομένη γλώσσα στη Βόρεια Μακεδονία είναι η Σλαβομακεδονική, μία γλώσσα της ομάδας των Νότιων Σλαβικών Γλωσσών. Εκτός από αυτή, η Βόρεια Μακεδονία αναγνωρίζει επισήμως τις παρακάτω έξι εθνικές μειονοτικές γλώσσες: Αλβανικά, Τουρκικά, Ρομάνι, Σερβικά, Βοσνιακά και Αρομανικά. Η Σλαβομακεδονική Νοηματική Γλώσσα είναι η επίσημη γλώσσα νοηματική γλώσσα της χώρας.
Στατιστικά
Σύμφωνα με την απογραφή του 2002, η Βόρεια Μακεδονία είχε πληθυσμό 2.022.547 κατοίκων. 1.344.815 πολίτες δήλωσαν ότι μιλούσαν Σλαβομακεδονικά, 507.989 πολίτες μιλούσαν Αλβανικά, 71.757 πολίτες μιλούσαν Τουρκικά, 38.828 πολίτες μιλούσαν Ρομάνι, 6.884 πολίτες μιλάνε αρομανικά, 24.773 πολίτες μιλούσαν σερβικά, 8.560 πολίτες μιλούσαν Βοσνιακά και 19.241 πολίτες μιλούσαν άλλες γλώσσες.
Γλωσσική πολιτική
Η γλωσσική πολιτική στη Βόρεια Μακεδονία ρυθμίζεται από το άρθρο 7 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας και το Δίκαιο των Γλωσσών. Σύμφωνα με το εθνικό σύνταγμα: "#Η Σλαβομακεδονική γλώσσα, γραμμένη με το κυριλλικό της αλφάβητο, είναι η επίσημη γλώσσα σε ολόκληρη τη Βόρεια Μακεδονία στις διεθνείς σχέσεις της Βόρειας Μακεδονίας. Ορισμένες μειονοτικές γλώσσες είναι εξίσου επίσημες, μαζί με τη Σλαβομακεδονική γλώσσα, στους δήμους (opštini) όπου ομιλούνται τουλάχιστον από το 20% του δημοτικού πληθυσμού. Ως εκ τούτου, τα Αλβανικά είναι επίσημα στο Τέτοβο, τη Μπρβένιτσα, το Βραπτσίστε και σε άλλους δήμους. Τα Τούρκικα είναι συνεπίσημα στο Τσεντάρ Ζούπα και στη Πλάσνιτσα, τα Ρομάνι στο Σούτο Οριζάρι και τα Αρομανικά στο Κρούσεβο, παρόλο που ομιλείται περίπου από το 10% του δημοτικού πληθυσμού. Τα Σερβικά είναι επίσης συνεπίσημα στο Τσούτσερ-Σάντεβο. Η Βοσνιακή είναι η μόνη αναγνωρισμένη μειονοτική γλώσσα που δεν είναι επίσημη σε δημοτικό επίπεδο.
Σλαβομακεδονικά
Η Σλαβομακεδονική γλώσσα (македонски јазик, makedonski jazik) είναι μια νότια σλαβική γλώσσα, κατά πολλούς Βουλγαρική διάλεκτος, η οποία ομιλείται ως πρώτη γλώσσα από περίπου 1.4-2.5 εκατομμύρια ανθρώπους κυρίως στη Βόρεια Μακεδονία και τη διασπορά της. Είναι η επίσημη γλώσσα της Βορειας Μακεδονίας και μία αναγνωρισμένη μειονοτική γλώσσα σε μέρη της Αλβανίας, της Ρουμανίας και της Σερβίας.
Τα πρότυπα Σλαβομακεδονικά εφαρμόστηκαν ως επίσημη γλώσσα της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας το 1945 και από τότε έχει αναπτύξει μια ακμάζουσα λογοτεχνική παράδοση. Το μεγαλύτερο μέρος της κωδικοποίησης επισημοποιήθηκε κατά την ίδια περίοδο.
Αλβανικά
Τα Αλβανικά (gjuha shqipe) είναι μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που ομιλείται από περισσότερα από 7.3 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως, κυρίως στην Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο, αλλά και σε άλλες περιοχές των Βαλκανίων στις οποίες υπάρχει Αλβανικός πληθυσμός, συμπεριλαμβανομένης της Βόρειας Μακεδονίας, του Μαυροβουνίου, της Σερβίας και της Ελλάδας. Τα Αλβανικά ομιλούνται επίσης σε κοινότητες που ομιλούν διαλέκτους βασισμένες στη γλώσσα διάσπαρτες στη νότια Ελλάδα, στη νότια Ιταλία, στη Σικελία, την Ουκρανία και την Αλβανική διασπορά.
Εντός της Βόρειας Μακεδονίας τα Αλβανικά ομιλούνται στις βορειοδυτικές και νοτιοδυτικές περιοχές της χώρας.
Τουρκικά
Τα Τουρκικά (Türkçe) είναι η πολυπληθέστερη από τις τουρκικές γλώσσες, με πάνω από 70 εκατομμύρια φυσικούς ομιλητές. Οι ομιλητές βρίσκονται κυρίως στην Τουρκία, με μικρότερες ομάδες στη Γερμανία, τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία, το βόρειο κομμάτι της Κύπρου, την Ελλάδα και άλλα μέρη της Ανατολικής Ευρώπης, του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.
Μικρές τουρκόφωνες κοινότητες μπορούν να βρεθούν σε διάφορα σημεία της Βόρειας Μακεδονίας, όπως το Βραπτσίστε, τα Σκόπια και το Γκόστιβαρ.
Ρομάνι
Τα Βαλκανικά Ρομάνι (ενδώνυμο: romani ćhib) είναι μια από τις πολλές συναφείς γλώσσες του λαού των Ρομά, που ανήκουν στον ινδοάριο κλάδο της ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας. Πολλές ποικιλίες των Ρομάνι διαφέρουν και μερικές φορές θεωρούνται ως ξεχωριστές γλώσσες. Τα μεγαλύτερα από αυτά είναι τα Βλαχικά Ρομάνι (περίπου 900.000 ομιλητές), τα Βαλκανικά Ρομάνι (700.000 ομιλητές), τα Καρπαθιανά Ρομάνι (500.000 ομιλητές) και τα Σίντι Ρομάνι (300.000 ομιλητές).
Στη Βόρεια Μακεδονία ομιλούνται τα Βαλκανικά Ρομάνι. Το Σούτο Οριζάρι είναι ο μεγαλύτερος οικισμός των Ρομά στη χώρα.
Σερβική γλώσσα
Τα Σερβικά (српски, srpski) είναι η τυποποιημένη μορφή της Σερβοκροατικής γλώσσας που ομιλείται από τους Σέρβους, κυρίως στη Σερβία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, την Κροατία και τη Βόρεια Μακεδονία. Είναι επίσημη στη Σερβία και μία από τις επίσημες γλώσσες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης και είναι η κύρια γλώσσα των Σέρβων.
Στη Βόρεια Μακεδονία τα Σερβικά ομιλούνται κυρίως στους δήμους Τσούτσερ Σάντεβο (γύρω στο 20% του πληθυσμού) και Στάρο Ναγκοριτσάνε (19%).
Βοσνιακά
Τα Βοσνιακά (bosanski, босански) είναι μια άλλη τυποποιημένη μορφή της Σερβοκροατικής γλώσσας, που ομιλείται από τους Βόσνιους Μουσουλμάνους. Ως τυποποιημένη μορφή της στοκαβικής διαλέκτου, είναι μία από τις τρεις επίσημες γλώσσες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.
Οι περισσότεροι ομιλητές της Βοσνιακής γλώσσας στη Βόρεια Μακεδονία ζουν στα Σκόπια και στο δήμο Βέλες.