Τάταροι
Τάταροι της Κριμαίας
Στις αρχές του 13ου αιώνα, η Κριμαία, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν Τουρκικής καταγωγής, έγινε μέρος της Χρυσής Ορδής. Οι Τάταροι της Κριμαίας εξισλαμίστηκαν σε μεγάλο βαθμό τον 14ο αιώνα και στη συνέχεια η Κριμαία έγινε ένα από τα κέντρα του ισλαμικού πολιτισμού στην Ανατολική Ευρώπη. Τον ίδιο αιώνα, το κριμαϊκό ουλούς (διοικητική περιοχή) της Χρυσής Ορδής άρχισε να εμφανίζει αυτονομιστικές διαθέσεις. Η ντε φάκτο ανεξαρτησία της Κριμαίας από τη Χρυσή Ορδή μπορεί να θεωρηθεί ότι ξεκινά από την αρχή της βασιλείας της πριγκίπισσας (χανούμ) Τζανίκε, της κόρης του ισχυρού χάνου της Χρυσής Ορδής Τοκταμίς και της συζύγου του ιδρυτή της ορδής Νογκάι, Εντιγκέι. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας της υποστήριξε σθεναρά τον Χατζί Γκιράι στον αγώνα του για τη διεκδίκηση του θρόνου της Κριμαίας μέχρι το θάνατό της το 1437. Μετά το θάνατο της Τζανίκε, η θέση του Χατζί Γκιράι στην Κριμαία αποδυναμώθηκε και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Κριμαία για τη Λιθουανία. μικρογραφία|Το [[Παλάτι του Μπαχτσισαράι|παλάτι του Χάνου στο Μπαχτσισαράι]] Το 1441, μια πρεσβεία αποτελούμενη από τους εκπροσώπους πολλών ισχυρότερων φυλών της Κριμαίας, συμπεριλαμβανομένων των φυλών Σιρίν και Μπαρίν, αλλά και την κουμανική φυλή Κιπτσάκ, πήγε στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας για να προσκαλέσει τον Χατζί Γκιράι να κυβερνήσει στην Κριμαία. Έγινε ο ιδρυτής της δυναστείας των Γκιράι, η οποία κυβέρνησε τη περιοχή μέχρι την προσάρτηση του Χανάτου της Κριμαίας από τη Ρωσία το 1783. Ο Χατζί Α΄ Γκιράι ήταν απόγονος του Τζένγκις Χαν και του εγγονού του Μπατού Χαν, χάνου της Χρυσής Ορδής. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μενλί Α΄ Γκιράι, γιου του Χατζί, ο στρατός της Μεγάλης Ορδής (η Μεγάλη Ορδή υπήρχε ακόμη τότε) εισέβαλε στην Κριμαία από τα βόρεια. Ο Κριμαϊκός στρατός κέρδισε τη μάχη, νικώντας τον στρατό της Ορδής στη Ταχτλιά. Η Ορδή έπαψε να υπάρχει σαν κράτος και ο χάνος της Κριμαίας έγινε ο Μεγάλος Χάνος και κληρονόμος του κράτους της Μεγάλης Ορδής. Έκτοτε, το Χανάτο της Κριμαίας έγινε μια από τις ισχυρότερες δυνάμεις στην Ανατολική Ευρώπη μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα. Το Χανάτο λειτούργησε επίσημα ως υποτελές κράτος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με μεγάλη αυτονομία μετά το 1580. Επειδή το χανάτο ήταν μουσουλμανικό κράτος, το Χανάτο της Κριμαίας δεν μπορούσε να ανεξαρτητοποιηθεί από το Οθωμανικό χαλιφάτο, και ως εκ τούτου οι χάνοι της Κριμαίας έπρεπε να αναγνωρίσουν τον Οθωμανό χαλίφη ως ανώτατο ηγέτη, με λίγα λόγια να του αναγνωρίσουν ένα καθεστώς σαν τον αντιβασιλιά του Αλλάχ στη γη. Ταυτόχρονα, οι ορδές των Νογκάι, που δεν είχαν δικό τους Χάνο, ήταν υποτελείς της Κριμαίας. Παράλληλα η Μοσχοβία και η Πολωνολιθουανική Κοινοπολιτεία πλήρωναν ετήσιο φόρο τιμής στον χάνο της Κριμαίας (μέχρι το 1700 και το 1699 αντίστοιχα). Το 1711, όταν ο Πέτρος Α΄ της Ρωσίας ξεκίνησε εκστρατεία με 80.000 άνδρες για να αποκτήσει πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, περικυκλώθηκε από τον στρατό του Κριμαϊκού Χαν Ντέβλετ Β΄ Γκιράι, βρίσκοντας τον εαυτό του σε απελπιστική κατάσταση. Και μόνο η προδοσία του Οθωμανού βεζίρη Μπαλτατζή Μεχμέτ Πασά επέτρεψε στον Πέτρο να βρει τον δρόμο για να ξεφύγει από την κατάσταση περικύκλωσης όπου βρισκόταν. Όταν ο Γκιράι διαμαρτυρήθηκε για την απόφαση του βεζίρη, η απάντησή του ήταν: «Μπορεί να γνωρίζετε τις ταταρικές σας υποθέσεις. Οι υποθέσεις της Υψηλής Πύλης είναι αρμοδιότητα που έχει ανατεθεί σε εμένα. Δεν έχετε το δικαίωμα να ανακατευτείτε σε αυτά» Τότε υπεγράφη η συνθήκη του Προύθου. Ακόμη, 10 χρόνια αργότερα, η Ρωσία ανακήρυξε τον εαυτό της αυτοκρατορία. Το 1736, ο κριμαίος χάνος Καπλάν Α΄ Γκιράι κλήθηκε από τον Τούρκο σουλτάνο Αχμέτ Γ΄ στην Περσία. Κατανοώντας ότι η Ρωσία μπορούσε να εκμεταλλευτεί την έλλειψη στρατευμάτων στην Κριμαία για να εισβάλει, ο Καπλάν Γκιράι έγραψε στον Σουλτάνο να το σκεφτεί δύο φορές, αλλά ο Σουλτάνος ήταν επίμονος. Όπως περίμενε ο Καπλάν Γκιράι, το 1736 ο ρωσικός στρατός εισέβαλε στην Κριμαία, με επικεφαλής τον γερμανορώσο στρατηγό Κρίστοφ φον Μύνιχ, κατέστρεψε τη χερσόνησο, σκότωσε αμάχους και κατέστρεψε όλες τις μεγάλες πόλεις, κατέλαβε την πρωτεύουσα, Μπαχτσισαράι, και έκαψε το παλάτι του Χάνου με όλα τα αρχεία και τα έγγραφα. Στη συνέχεια εγκατέλειψε την Κριμαία λόγω της επιδημίας που είχε ξεκινήσει σε αυτήν. Ένα χρόνο μετά το ίδιο έκανε και ένας άλλος Ρώσος στρατηγός, ο Πίτερ Λέισι. Από τότε, το Χανάτο της Κριμαίας άρχισε να παρακμάζει αφού το χτύπημα ήταν τόσο γερό και δεν κατάφερε να ανακάμψει. Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1768 έως το 1774 είχε ως αποτέλεσμα την ήττα των Οθωμανών από τους Ρώσους και σύμφωνα με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) που υπεγράφη μετά τον πόλεμο, η Κριμαία έγινε ανεξάρτητη και οι Οθωμανοί παραιτήθηκαν από το πολιτικό τους δικαίωμα να προστατεύουν το χανάτο. Μετά από μια περίοδο πολιτικών αναταραχών στην Κριμαία, η Αυτοκρατορική Ρωσία παραβίασε τη συνθήκη και προσάρτησε το Χανάτο της Κριμαίας το 1783. μικρογραφία|Εγκαταλελειμμένα σπίτια στο [[Μπιλοχίρσκ|Καρασουβμπαζάρ.]] Λόγω της καταπίεσης από τη ρωσική διοίκηση, οι Τάταροι της Κριμαίας αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Συνολικά, από το 1783 έως τις αρχές του 20ου αιώνα, τουλάχιστον 800 χιλιάδες Τάταροι έφυγαν από την Κριμαία. Το 1917, οι Τάταροι της Κριμαίας, σε μια προσπάθεια να ανασυστήσουν το κράτος τους, ανακήρυξαν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κριμαίας —την πρώτη δημοκρατία στον μουσουλμανικό κόσμο, όπου όλοι οι λαοί είχαν ίσα δικαιώματα. Επικεφαλής της δημοκρατίας ήταν ο νεαρός πολιτικός Νομάν Τσελεμπιτζιχάν. Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα οι Μπολσεβίκοι κατέλαβαν την Κριμαία και ο Τσελεμπιτζιχάν σκοτώθηκε χωρίς δίκη και έπειτα η σωρός του ρίχτηκε στη θάλασσα. Σύντομα η Κριμαία έγινε και πάλι κτήση της ΕΣΣΔ.