cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Φιλέλληνες
Από την αρχαία Ελλάδα και μέχρι τους Ρωμαϊκούς χρόνους
Ο Βασιλιάς Αλέξανδρος Α' της Μακεδονίας είχε τιμηθεί με τον χαρακτηρισμό "Φιλέλλην" επειδή κατετρόπωσε τον Περσικό στρατό του Ξέρξη ο οποίος οπισθοχωρούσε μετά την ήττα του στις Πλαταιές, για να απαλλαγή από την ντροπή της συνθηκολόγησης με τον Ξέρξη κατά την κάθοδο του. Στην εποχή μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στο ελληνιστικό Βασίλειο της αυτοκρατορίας της Παρθίας, οι Βασιλείς συνήθιζαν να αναγράφουν στα νομίσματα που εξέδιδαν το χαρακτηρισμό "ΦΙΛΕΛΛΗΝ".
Στην Αναγέννηση ο όρος χρησιμοποιήθηκε από τον Άλδο Μανούτιο στους προλόγους, εννοώντας ως "φιλέλληνες" αυτούς που αγαπούσαν την αρχαία ελληνική φιλολογία.
Σύγχρονη αντίληψη του όρου
Με τον όρο Φιλέλληνες έμειναν γνωστοί ξένοι υπήκοοι, κυρίως από τη Γαλλία, την Αγγλία και την Ιταλία που βοήθησαν την Ελληνική Επανάσταση του 1821 με διάφορους τρόπους. Ως κίνημα, ο φιλελληνισμός υπήρξε και πριν από την Επανάσταση του '21 και σχετίζεται με το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τον κλασσικό ελληνισμό. Μερικοί εξέτασαν και τους δεσμούς των Ελλήνων της εποχής τους με την αρχαία Ελλάδα. Για παράδειγμα, ο Γάλλος έμπορος P.A. Guys που έζησε στην Κωνσταντινούπολη, το 1771 γράφει ότι δεν χρειάζεται η νοσταλγία για την Αρχαιότητα και τους "προγόνους", γιατί αυτοί ακόμα ζουν μέσω των "απογόνων". Πριν από την Επανάσταση, το ενδιαφέρον τους για την ανεξαρτησία της σύγχρονης Ελλάδας εκφράζουν Ευρωπαίοι περιηγητές και επιστήμονες, όπως ο Σικελός Xavier Scrofani και ο William Eton στα τελευταία έτη του 18ου αιώνα. Σημαντικό ρόλο για τη δημιουργία θετικών εντυπώσεων υπέρ των σύγχρονων Ελλήνων έπαιξαν οι Έλληνες της διασποράς. Επίσης σημαντικός παράγων ήταν η Αυλή της Αικατερίνης Β' της Ρωσίας η οποία διέδωσε (προπαγάνδα) την ιδέα της απελευθέρωσης των Ελλήνων. Την ιδέα της Αικατερίνης υποστήριξαν και διέδωσαν και ο Ευγένιος Βούλγαρης και ο Βολταίρος. Ο τελευταίος θεωρείται από τους πρωτοπόρους του νεώτερου φιλελληνισμού που έχει τις ρίζες του στην εποχή του. Στη Γερμανία και τη Βρετανία επίσης, το ενδιαφέρον για την κλασική Ελλάδα τροφοδοτήθηκε από τις εργασίες επιστημόνων και διανοουμένων του 18ου αιώνα, μερικοί των οποίων δεν ταξίδεψαν καν στην Ελλάδα αλλά τη γνώρισαν από επισκέψεις στην Ιταλία. Τα περιηγητικά συγγράμματα και τα νέα για την αποτυχημένη επανάσταση του 1770 (Ορλωφικά), έφερναν στην επικαιρότητα τη σύγχρονη Ελλάδα και τους Έλληνες, για τους οποίους ακούγονταν αντικρουόμενες απόψεις. Μερικοί από αυτούς που διατύπωσαν την ιδέα της ελεύθερης Ελλάδας ήταν οι Γερμανοί λογοτέχνες J.J. Heinse το 1787 και Fr. Hölderlin το 1797. Αργότερα εμφανίζονται και πολλοί άλλοι φιλέλληνες, με γνωστότερους τους Byron και Schiller.
Στη νεώτερη εποχή ο όρος φιλελληνισμός μαρτυρείται για πρώτη φορά στο βιβλίο του Ιώσηπου Μοισίοδακα Θεωρία της Γωγραφίας το οποίο εκδόθηκε στη Βιέννη το 1781 και ανέφερε χαρακτηριστικά, «...όσοι Έλληνες φιλεπιστήμονες κατοικούσιν εν ταις παραλίαις, καθώς φερ' ειπείν, εν Σμύρνη, εν Κωνσταντινουπόλει, εν Θεσσαλονίκη, πάντες έχουσιν την ευκαιρίαν ώστε να προμυθευθώσιν υπό Σφαιρών αγγλικών δια μέσου εμπόρων Άγγλων, οίτινες ενδημούσιν εν ταις ρηθείσαις πόλεσιν επί εμπορία και οίτινες ουκ απαξιώσουσιν παντώς μίαν υπουργίαν εμπρέπουσαν τω φιλελληνισμώ, τον οποίον οι Άγγλοι πάντοτε και απανταχού επαγγέλονται ημίν.» Επρόκειτο για μια κίνηση που αφορούσε άτομα, οργανώσεις και ομάδες και δεν συνιστούσε κρατική εξωτερική πολιτική. Σημαντικό ρόλο στη διάδοση του φιλελληνικού κινήματος στο εξωτερικό στην αρχή της Επανάστασης έπαιξε ο Πέτρος Ηπίτης, εθναπόστολος, Φιλικός και προσωπικός γιατρός του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Ο Ηπίτης εφοδιασμένος με συστατικές επιστολές και διακηρύξεις από τον Δημήτριο Υψηλάντη και ως "πολύγλωσσος και επιτήδειος" θεωρήθηκε το κατάλληλο πρόσωπο, για να καλλιεργήσει στο εξωτερικό την ηθική και υλική συμπαράσταση στον Αγώνα, καταβάλλοντας μάλιστα προσπάθειες να συγγραφούν ξενόγλωσσα φυλλάδια υπέρ των ελληνικών θέσεων. Οι καταγεγραμμένοι φιλέλληνες αγγίζουν τους 940 και προηγούνται όσοι προέρχονται από γερμανικές χώρες (342) και ακολουθούν οι γάλλοι (196), οι Ιταλοί (137),οι άγγλοι (99) και στη συνέχεια οι ελβετοί (35), πολωνοί (30), ολλανδοί και βέλγοι (17), ούγροι (9), σουηδοί (9),ισπανοί (9), δανοί (8) και 33 άγνωστης εθνικότητας. Ένας στους τρεις σκοτώθηκε σε μάχη ή πέθανε από κακουχίες ή τραυματισμούς.(313 από τους 940). Μεταξύ 1821-1822 φτάνουν στην Ελλάδα 489 και πέφτουν στους 64 μεταξύ 1823-1825. Από το 1825 και μετά οι αφιχθέντες φτάνουν τους 318. Οι Γάλλοι είναι δεύτεροι σε αριθμό αφίξεων (71) την πρώτη περίοδο και δεύτεροι πριν το τέλος στη δεύτερη περίοδο. Οι Άγγλοι είναι τέταρτοι σε αριθμό αφίξεων την πρώτη περίοδο (12) έρχονται πρώτοι τη δεύτερη περίοδο. Η αύξησης της προσέλευσης των Άγγλων εθελοντών συνδέεται με την υπεροχή του αγγλικού κόμματος και την ενεργότερη συμμετοχή της Αγγλίας στα ελληνικά πράγματα.
Αίτια Φιλελληνισμού
Ως αίτια του φιλελληνισμού θα μπορούσαν να απαριθμηθούν: α) ο κλασικισμός και ο θαυμασμός προς την αρχαία Ελλάδα. Οι φιλόσοφοι και αισθητικοί Χέρντερ και Λέσσινγκ, αλλά και ο ιδρυτής της αρχαιολογίας Βίνκελμαν, οι Σατωμπριάν και Χέλντερλιν οι ποιητές Γκαίτε και Σίλερ είχαν ανανεώσει το ενδιαφέρον για τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό. Ενώ ο Βολταίρος αποστρέφεται τους Τούρκους κατακτητές της κλασικής γης. Σειρά πνευματικών κινημάτων, Ουμανισμός, Αναγέννηση, Διαφωτισμός έχουν ως ιδεώδες τους την κλασική αρχαιότητα. β) το ομόθρησκο των Ελλήνων όχι μόνο με τους ορθόδοξους Ρώσους, μα και τους καθολικούς και τον προτεσταντικό κόσμο της Δύσης. γ) ο πολιτικός φιλελευθερισμός, ό,τι απέμεινε από τη Γαλλική Επανάσταση, και η αντίσταση προς κάθε αντιδραστική κίνηση (Παλινόρθωση στη Γαλλία, Ιερή Συμμαχία), δ) ο Ρομαντισμός ε) η διεθνής φιλανθρωπία, στ) η ζωτικότητα και τα σύγχρονα χαρακτηριστικά του νέου Ελληνισμού: γνωστά στους δυτικούς από τις Ελληνικές κοινότητες της διασποράς, αλλά και από Έλληνες λογίους που δρουν στη Δύση, ζ) ο περιηγητισμός προσφέρει μια επίκαιρη εικόνα της νεοελληνικής ζωής και των προβλημάτων της, η) οι προσωπικές φιλοδοξίες μεμονωμένων ατόμων που δεν είναι πάντα εύκολο να διαχωριστούν από τον θαυμασμό για τον αρχαίο πολιτισμό ή το ενδιαφέρον για τον αγώνα των Ελλήνων, θ) οι πολιτικές επιδιώξεις και οι ανταγωνισμοί των Μεγάλων Δυνάμεων στο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου.
Βρετανία
Υπήρξε μεγάλος αριθμός Βρετανών οι οποίοι συνέδραμαν στην υποστήριξη των θυρον επαναστατημένων Ελλήνων αρχικά, και κατόπιν στη διάρθρωση του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους ή γενικότερα της εκπαίδευσης των Ελλήνων. Πέρα του πλέον γνωστού φιλέλληνα Λόρδου Βύρωνα, υπήρξε η Φιλελληνική Επιτροπή του Λονδίνου, καθώς και οι, Σάμουελ Μπαρφ ο οποίος συνέδραμε στην οικονομική ενίσχυση των επαναστατών, ο Φρέντερικ Νορθ -ή Γκύλφορδ- ο οποίος ίδρυσε την Ιόνιο Ακαδημία στην Κέρκυρα η οποία ήταν το πρώτο ελληνικό πανεπιστήμιο της νεότερης εποχής, και πάρα πολλοί άλλοι. Φιλελληνίδες επίσης ήταν και πολλές Βρετανίδες όπως η Χάριετ Γουέστμπροουκ, πρώτη σύζυγος του ποιητή Πέρσι Σέλλεϋ.
Ελβετία
Στην ανάπτυξη του Φιλελληνικού κινήματος στην Ελβετία έπαιξαν ρόλο η διάδοση των φιλελεύθερων και αντιιεροσυμμαχικών ιδεών, η πιθανότητα σύναψης εμπορικών σχέσεων μεταξύ της Ελβετίας και του νεοσύστατου Ελληνικού κρατιδίου, το κλασικιστικό πνεύμα, το πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ χριστιανικών λαών Επίσης, σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Μιχαήλ Σούτσος οι οποίοι φιλοξενήθηκαν στο σπίτι του Εϋνάρδου, αλλά και η επιβλητική προσωπικότητα του Ελβετού αυτού φιλέλληνα,ο οποίος ήταν δικτυωμένος με σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα της Ευρώπης και αλληλογραφούσε με άλλες φιλελληνικές ευρωπαϊκές επιτροπές προσπαθώντας να συντονίσει το όλο έργο. Σημαντικό ρόλο στην αφύπνιση του Ελβετικού Φιλελληνισμού έπαιξε και η εκεί παρουσία του Καποδίστρια Απευθύνει εκκλήσεις, πραγματοποιεί επαφές εντός και εκτός Ελβετίας με πρόσωπα που μπορούν να συνδράμουν οικονομικά τους Έλληνες και ιδιαίτερα τα θύματα του Μεσολογγίου.
Η φιλελληνική επιτροπή της Βέρνης είναι η πρώτη που ιδρύθηκε στην Ευρώπη, καθώς υπήρχε ήδη την 3η Αυγούστου του 1821 όταν ιδρύθηκε η δεύτερη στην Ευρώπη, στη Στουτγάρδη. Η δεύτερη φιλελληνική επιτροπή της Ελβετίας ιδρύθηκε στη Ζυρίχη τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Είχε πρόεδρό της τον πανεπιστημιακό J.H.Bremi. Η δραστηριότητά της επεκτάθηκε και σε άλλες περιοχές της Ελβετίας. Στη Γενεύη η πρώτη φιλελληνική επιτροπή ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 1822 με πρόεδρο τον πάστορα Georg Wilhelm Gerlach. Τον Δεκέμβριο του 1822 τα καντόνια της Ελβετίας ανακήρυξαν τη φιλελληνική επιτροπή της Ζυρίχης ως την κεντρική όλης της χώρας. Η επιτροπή αυτή μαζί και άλλων έξι Ελβετικών πόλεων (Γενεύης, Λωζάννης, Βέρνης, Schaffhousen, Aurau, Winthertour), ανέλαβαν να περιθάλψουν περί τους 162 φυγάδες Έλληνες οι οποίοι μετά την αποτυχία του κινήματος του Αλέξανδρου Υψηλάντη, προσπαθώντας να πάνε στην Ελλάδα πέρασαν από την Ελβετία και καθώς οι Γαλλικές αρχές δεν τους θεωρούσαν τα έγγραφά τους, παρέμειναν για κάποιο χρονικό διάστημα στη χώρα. Μετά από σχετικές εκκλήσεις των εκεί Φιλελληνικών επιτροπών συγκεντρώθηκαν χρήματα για τα έξοδα της μετακίνησής τους. Εκτός της περίθαλψης των προσφύγων, η φιλελληνική επιτροπή της Βέρνης ζήτησε προκειμένου να γίνει πιο αποτελεσματική η βοήθειά της να την ενημερώσουν ο Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας ποιες είναι οι βασικές τους ανάγκες και ποιος ο προσφορότερος τρόπος εξυπηρέτησής τους. Πράγματι οι Ελβετοί απέστειλαν χρήματα, γιατρούς και χρηματικές ενισχύσεις. Επίσης συνέβαλαν στη διαφώτιση της Ευρωπαϊκής κοινής γνώμηςμε εκτύπωση σχετικών φυλλαδίων, όπως έκαναν οι Bremi και Oreli. Μεταξύ των πιο σημαντικών Ελβετών που αγωνίστηκαν στην Ελλάδα ήταν οι Koning, Rival, Knaupp, Brumbacher, Chevalier, Εμμανουήλ Χαν, Meyer-ο εκδότης των Χρονικών, ο γιατρός Louis Andre Gosse, ο Bordier που σκοτώθηκε στη μάχη του Δραγατσανίου
Κάτω χώρες
Το Βέλγιο μαζί με την Ολλανδία συνιστούν από κοινού το Βασίλειο των Κάτω Χωρών. Η πρώτη επιτροπή που συστήνεται είναι εκείνη του Άμστερνταμ στις 7 Φεβρουαρίου του 1822. Πρόεδρος του κομιτάτου ήταν ο Jan Fabius, νοτάριος στο Άμστερνταμ με πλούσια ελληνική πελατεία. Το κομιτάτο της Χάγης στη συνέχεια, θα θέσει υπό την εποπτεία του τα κομιτάτα της χώρας εκτός της Ουτρέχτης και του Άμστερνταμ Η φιλελληνική δράση αποκτά πολλές μορφές από την αρχή και εντείνεται ύστερα από την έξοδο του Μεσολογγίου: πραγματοποίηση εράνων, συναυλιών, εκθέσεων ζωγραφικής (όπως του ζωγράφου Odeyare ο οποίος εξέθεσε πίνακα που απεικόνιζε τον θάνατο του λόρδου Βύρωνα), απαγγελίες ποιημάτων σε διάφορες πόλεις ( Βρυξέλες, Άμστερνταμ, Χάγη, Αμβέρσα), με σκοπό τη συγκέντρωση χρημάτων στους χειμαζόμενους Έλληνες. Επίσης σχεδιάστηκε, χωρίς τελικά να πραγματοποιηθεί, η συγκρότηση σώματος εθελοντών με την ονομασία ‘’Φιλελεύθερη Λεγεώνα’’ η οποία θα αποβιβαζόταν σε παράλια της Αττικής ή της Πελοποννήσου .Πάντως κάποιοι στρατιωτικοί Ολλανδοί μετέβησαν μεμονωμένα, όπως ο εμπειρογνώμονας του πολεμικού ναυτικού Steffens και συνεργάστηκε με τον Κανάρη Το 1823 ο πλοίαρχος Piet Bakker μεταφέρει με το πλοίο του ‘’Le Brisiere’’ στην Πελοπόννησο, όπλα που συγκέντρωσε ο Στέφανος Παλαιολόγος έλληνας έμπορος εγκατεστημένος στο Άμστερνταμ. Όμως η στενή σχέση του Βασιλείου με τη ναυτική δύναμη της Μεγάλης Βρετανίας και τα στρατηγικά συμφέροντα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία εμποδίζουν τη βασιλική οικογένεια να υποστηρίξει ανοιχτά την Ελληνική υπόθεση. Ο αυστηρός κυβερνητικός έλεγχος στον τύπο και οι πολλαπλές απαγορεύσεις στους στρατιωτικούς έπαιξαν ανασταλτικό ρόλο. Επιπλέον έχοντας η Ολλανδία να αντιμετωπίσει τις φιλελεύθερες κινήσεις ανεξαρτησίας του Βελγίου δεν έβλεπε με συμπάθεια ανάλογες κινήσεις άλλων χωρών. Μέλος της κυβέρνησης εκφράστηκε ανοικτά υπέρ των Τούρκων. Αν εξαιρέσουμε επίσης τον ίδιο τον ηγεμόνα, τα δυο του παιδιά ήταν φιλέλληνες και κυρίως ο Φρειδερίκος στον οποίο ο Νέγρης στα 1829 του προσέφερε και το στέμμα της Ελλάδας. Αντίθετη λόγω των αντεπαναστατικών αντιλήψεών της εν γένει, ήταν και η Διαμαρτυρόμενη Εκκλησία, ενώ και κάποιοι διανοούμενοι όπως ο Ολλανδός ποιητής Ντα Κόστα έγραψε βιβλίο καταδικαστικό της Ελληνικής Επανάστασης. Αντίθετα άλλοι διανοούμενοι, όπως Βαν Κάμπεν του πανεπιστημίου του Leiden συνέταξε φιλελληνικά φυλλάδια και επτάτομη ιστορία της Ελλάδος σε φιλελληνικό πνεύμα. Από το 1827-1828 η στάση των Ολλανδών αλλάζει κατ’επίδραση και των εσωτερικών εξελίξεων στην Ελλάδα και της δολοφονίας του Καποδίστρια που τους δημιούργησε αρνητική εντύπωση. Ο συνολικός αριθμός εθελοντών από τις Κάτω Χώρες ο οποίος προσήλθε στην επαναστατημένη Ελλάδα υπολογίζεται σε εικοσιένα άτομα.
Σουηδία
Στα τέλη του 1821 εκδίδεται στη Στοκχόλμη ανώνυμο φυλλάδιο με τίτλο ‘’Έκθεση για την απάνθρωπη διαγωγή των βαρβάρων Τούρκων απέναντι στους χριστιανούς υπηκόους τους’’ το οποίο παρακινεί τους αναγνώστες του να συνδράμουν στην Ελληνική Επανάσταση εμπράκτως. Αρχές του 1822 αναχωρούν δύο Σουηδοί για την επαναστατημένη Ελλάδα, οι F.N. Ashling και T. F. Aakerhjelm. Ο πρώτος είναι ταγματάρχης ειδικός στα οχυρωματικά έργα και ο δεύτερος υπολοχαγός. Ο δεύτερος θα συμμετάσχει στην πολιορκία της Ακρόπολης μα θα τραυματισθεί και θα φύγει τον Ιανουάριο του 1823 για την πατρίδα του δια μέσου της Σμύρνης. Ο Ashling διορίστηκε υπασπιστής του Κωλέττη και εστάλη να επιθεωρήσει οχυρωματικά έργα στις Θερμοπύλες και την πολιορκία στην Ακρόπολη. Απογοητευμένος από την αχρησία στην οποία είχε περιέλθει από τις Ελληνικές αρχές επέστρεψε το στα τέλη του 1822 στην πατρίδα του. Άλλοι πάλι Σουηδοί εθελοντές είχαν άδοξο τέλος όχι σε κάποιο πεδίο μάχης αλλά σε κατάσταση ειρήνης όπως ο G.A.Sass, όντας επικεφαλής της φρουράς Μεσολογγίου, που στην προσπάθειά του να χωρίσει διαπληκτιζόμενους Έλληνες, σκοτώθηκε από έναν Μεσολογγίτη στις 18 Φλεβάρη του 1824. Άλλοι Σουηδοί που συμμετείχαν σε μάχες ήταν οι August Maximilan Myhrenberg συμμετείχε στο σώμα του Φαβιέρου και ως υπασπιστής του, σε μάχες στην Εύβοια, τη Χίο και την Ακρόπολη. Από το 1829 έως το 1830 χρημάτισε διοικητής του Παλλαμαδίου, ενώ στη συνέχεια ήλθε σε ρίξη με τον Καποδίστρια κι έφυγε. Ο J.F.S.Crusenstolpe που ήλθε στα 1827 και ο K.G.T.Westee που ήλθε από το 1831 μέχρι το 1837.
Πολωνία
Η χώρα έχει τριπλή κατοχή: Ρωσική, Πρωσική και Αυστριακή. Τα νέα που αφορούν την επαναστατημένη Ελλάδα φτάνουν από τις Γαλλικές φιλελληνικές εφημερίδες, αυστριακές, και ιδιωτικές επιστολές. Δύο Πολωνικές εφημερίδες δημοσιεύουν άρθρα και εκκλήσεις υπέρ των Ελλήνων, η Φωνή της Βαρσοβίας και η Μέλισσα της Κρακοβίας. Λογοτέχνες Πολωνοί, όπως ο Μπουρκόφσκι με τους Δεκαεννιά Βυρωνικούς Ύμνους του και οι Α.Μάκιεβιτς, Σλαβόσκι, Βίλνα Γκρόντεκ δημοσιεύουν κείμενα εμπνευσμένα από την Ελληνική Επανάσταση. Συνολικά τριάντα Πολωνοί θα έλθουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη σύγχρονη έρευνα, και από αυτούς θα σκοτωθούν ή θα πεθάνουν από άλλη αιτία έντεκα. Οι πιο γνωστοί από αυτούς είναι οι Γκρανόφσκι και Τουκόφσκι, αμφότεροι λοχαγοί, που πολέμησαν με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ενώ ο Τζιρζάφσκι μετείχε στην πολιορκία του Μεσολογγίου. Τέλος, στη μάχη του Πέτα σκοτώθηκαν δεκατρείς Πολωνοί, ενώ δύο επέζησαν. Ένας από τους δύο, ο Αλεξάντερ Κουζάνσκι μάλιστα συνελήφθη και κρατήθηκε για οκτώ μήνες στην Άρτα. Στις αρχές του 1823 γύρισε καταπονημένος στην πατρίδα του.
Ιταλία
Μαζί με την έναρξη της Επανάστασης έχουμε την έκδοση της επιθεώρησης Antologia του Vieussex στη Φλωρεντία όπου φιλοξενούνται άρθρα που συνδέουν το ελληνικό ζήτημα με έναν αγώνα για τον πολιτισμό και την εκπαίδευση και με την αντίληψη πως η Ελλάδα βρίσκεται κατά κάποιον τρόπο μέσα «στον γενετικό κώδικα της Ιταλίας» Προβάλλεται μια ελληνοϊταλική εθνική και πολιτισμική αλληλεγγύη. Περί τους εκατόν τριάντα επτά Ιταλούς θα έλθουν να πολεμήσουν στην Ελλάδα και από αυτούς οι σαράντα δύο θα σκοτωθούν ή θα πεθάνουν για άλλους λόγους. Οι πιο πολλοί είναι παλαίμαχοι των Ναπολεόντειων πολέμων ή πρωταγωνιστές των εσωτερικών αγώνων της Ιταλικής χερσονήσου. Το τάγμα των Φιλελλήνων που θα συσταθεί τον Μάιο του 1822 θα έχει δύο λόχους με αρχηγούς διαφορετικών εθνοτήτων και διοικητή έναν Ιταλό, τον Ντάνια. Λόγοι, πάλι, πολιτικής σκοπιμότητας προκαλούν δυσφορία στον ερχομό Ιταλών εθελοντών και του επαναστάτη κόμη Σανταρόζα. Σκοτώθηκε στην πτώση της Σφακτηρίας. Ο Ιταλικός φιλελληνισμός θα υπάρξει από τα πιο μακρά φιλελληνικά κινήματα του αιώνα αφού διαδραματίζει ρόλο και πέραν της Επανάστασης του 1821 και συγκεκριμένα το 1866 και κυρίως το 1897
Ισπανικός Φιλελληνισμός
Οι παράγοντες οι οποίοι καθόρισαν την περιορισμένη και καθυστερημένη ανάπτυξη του ισπανικού φιλελληνισμού είναι το πολιτικό και πνευματικό κλίμα της περιόδου της παλινόρθωσης στην Ισπανία μεταξύ 1823 και 1832. Τότε οι Ισπανοί φιλελεύθεροι αγωνίζονταν για το Σύνταγμα του 1812 και κατά της παλινόρθωσης της απολυταρχίας του Φερδινάνδου Ζ’. Με την παλινόρθωση του 1823 η Ισπανία τάχθηκε με την Ιερά Συμμαχία, ενώ τον Οκτώβριο του 1827 υπέγραψε εμπορική συμφωνία με την Υψηλή Πύλη. Μέχρι τον θάνατό του ο Φερδινάνδος είχε επιβάλει λογοκρισία και καταδίωκε τους ‘’συνταγματικούς’’. Έτσι αρχικά η έκκληση της Ελληνικής προσωρινής διοίκησης δεν έγινε δεκτή από τους Cortes της Μαδρίτης -με έγγραφό τους στις 18 Δεκεμβρίου 1821- λόγω της επίκλησης των εσωτερικών τους προβλημάτων. Τα πρώτα φιλελληνικά κείμενα στα ισπανικά δημοσιεύθηκαν εκτός ισπανικού εδάφους: το "Escrito sobre Gecia" εκδόθηκε στο Παρίσι το 1825 και 1827. Κύριοι φορείς των φιλελληνικών κηρυγμάτων ήταν πολιτικοί εξόριστοι των διώξεων του Φερδινάνδου. Πολύ όψιμη θα είναι η φιλελληνική ισπανική εκδοτική κίνηση εντός Ισπανίας, μόλις στα 1828 Επρόκειτο για ισπανικές μεταφράσεις της αφήγησης της πολιορκίας του Μεσολογγίου (πρωτοτύπως εκδοθείσα στα γαλλικά), και στα 1829 η μετάφραση του βιβλίου του H. Lauvergne για την εκστρατεία του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο. Κυρίως βιβλία ιστορικού περιεχομένου είναι τα "La Turquia, teatro de la guerra presente" και "La Turquia victoriosa de las sandeces, falsedades e igmominias", στα 1828 και 1829 αντίστοιχα από τον λογοτεχνικό κριτικό και φιλελεύθερο πολιτικό Felipe Fermin Caballero y Morgay, εξόριστο στο Παρίσι τότε. Ο Jose Manuel de San Millan y Coronel, στρατιωτικός και φιλελεύθερος πολιτικός που ζει στο Παρίσι, συντάσσει το "Compendio historico del origen y progresos de la insurrection de los griegos contra los turcos". Το έργο απροκάλυπτα φιλελληνικό -στηριζόμενο στον Πουκεβίλ- εκδίδεται με ψευδώνυμο. Λογοτεχνικά ισπανικά έργα εκδίδονται το 1830. Στη Βαλένθια το ιστορικό μυθιστόρημα "Grecia ο la doncella de Misolonghi" του Cosca Vayo y Lamarca, στηρίζεται κυρίως στον Πουκεβίλ. Την ίδια επίσης χρονιά και στον ίδιο τόπο, εκδίδεται άλλο ένα φιλελληνικό μυθιστόρημα με τίτλο, "Amor y religion, ο la joven griega" που πιθανώς ανήκε στον Pascual Perez y Rodriguez. Το πρώτο φιλελληνικό ισπανικό ποίημα εκδίδεται στα μέσα της δεκαετίας του 1820 από τον εξόριστο τότε στην Αγγλία Jose de Esprocenda και τιτλοφορείται "Despedida del patriota griego de la hija del apostate". Πρόκειται για ανάπτυγμα ανώνυμου αγγλικού πρωτοτύπου που είχε εκδοθεί στο Λονδίνο το 1924. Την ίδια επίσης εποχή έχουμε το "Cancion guerrera con motivo del levantamiento de los gregos" του Francisco Martinez de la Rosa.
Γερμανικός φιλελληνισμός
Κατά την εποχή της Επανάστασης στον χώρο της γερμανόφωνης Ευρώπης υπήρχε μια χαλαρή συνομοσπονδία κρατών. Τα μεγαλύτερα μέλη της ήταν η Αυστρία και η Πρωσία, ενώ μέλη ήταν επίσης η Βαυαρία, η Δανία, το Λουξεμβούργο κλπ. Ανώτατος άρχων της συνομοσπονδίας κατά την εποχή της Επανάστασης ήταν ο Αυστριακός καγκελάριος Κλέμενς Μέτερνιχ. Η Αυστρία και η Πρωσία, μαζί με τη Βρετανία και τη Ρωσία, είχαν συνάψει από το 1815 μια σειρά συμφωνιών (τη λεγόμενη "Ιερή Συμμαχία") που επισήμως είχε ως στόχο την τήρηση της ειρήνης στην Ευρώπη και τη συνεργασία μεταξύ αυτών των μοναρχιών. Από τους πρώτους μήνες της Επανάστασης η γερμανόφωνη κοινή γνώμη τάχθηκε με το μέρος των Ελλήνων. Αντίθετα, ο Μέτερνιχ, όπως και οι άλλοι ηγεμόνες της Συμμαχίας τήρησαν αρνητική στάση, καθώς τη συσχέτισαν με το κίνημα του Καρμποναρισμού στην Ιταλία το οποίο θεωρήθηκε κίνδυνος για την ανατροπή των μοναρχιών. Τον Μάϊο του 1821, στο Συνέδριο του Λάιμπαχ η Ιερά Συμμαχία απέρριπτε κάθε κίνημα ανατροπής της νόμιμης εξουσίας μέσω εξέγερσης και βίας. Το ανακοινωθέν του Συνεδρίου κατέληγε:
Η επίσημη εφημερίδα της Αυστρίας Österreichischer Beobacther (Αυστριακός Παρατηρητής) σχολιάζοντας για πρώτη φορά τα συμβάντα στην Ελλάδα την 8 Ιουνίου (ν.ημ.) 1821 υποστήριζε ότι οι επαναστάτες βρίσκονταν σε στενή επαφή με τα επαναστατικά κινήματα στην Ιταλία και ότι σκοπός τους ήταν η διατάραξη της ησυχίας στη χριστιανική Ευρώπη. Έτσι, σχολίαζε η εφημερίδα, μια επιχείρηση που ξεκίνησε με πολιτικό δόλο δεν θα έχει αποτέλεσμα και θα οδηγήσει τον ελληνικό λαό σε μεγάλα δεινά. Λόγω της πολιτικής αυτής απαγορεύτηκε κάθε φιλελληνική κίνηση σε πολλά γερμανικά κράτη. Ωστόσο υπήρξαν πολιτικοί και διανοούμενοι που τάχτηκαν ανοιχτά υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης. Ο βαρώνος von Gagern στην Ταξική Δίαιτα του πριγκηπάτου της Έσσης-Ντάρμσταντ την 19 Ιουνίου εκφωνεί θερμό φιλελληνικό λόγο που περιλάμβανε μεταξύ άλλων τα εξής:
Τότε και ο ποιητής Wilhelm Müller συνέθεσε σειρά φιλελληνικών ποιημάτων με τον τίτλο "Τραγούδια των Ελλήνων". Το πρώτο από αυτά δημοσιεύτηκε στην ανθελληνική εφημερίδα του Μέτερνιχ και άρχιζε έτσι:
Την 1 Αυγούστου 1821 ο καθηγητής Krug από τη Λειψία δημοσίευσε υπό μορφή φέιγ-βολάν πρόσκληση για την ίδρυση συλλόγων για την υποστήριξη των Ελλήνων. Λίγες μέρες αργότερα ένα βασιλικό διάταγμα απαγόρευε τη διάδοση αυτών των φυλλαδίων στη Σαξονία. Μια προσπάθεια αποστολής μιας "Γερμανικής Λεγεώνας" από τη Βαυαρία στην Ελλάδα από τον καθηγητή Fr. Thiersch επίσης απαγορεύτηκε. Στην Πρωσία επίσης απαγορεύτηκε κάθε δημόσια εκδήλωση φιλελληνισμού.
Η πολιτική του Μέτερνιχ εμπόδισε σοβαρά τη βοήθεια προς τους Έλληνες αλλά δεν κατάφερε να τη σταματήσει εντελώς. Στον ηθικό τομέα απέτυχε πλήρως αφού δεν κατάφερε να αλλάξει την φιλελληνική κοινή γνώμη. Στα πιο φιλελεύθερα νοτιοδυτικά κρατίδια της Γερμανικής Συνομοσπονδίας, με κέντρο τη Στουτγκάρδη, άρχισαν από το φθινόπωρο του 1821 να λειτουργούν φιλελληνικές επιτροπές οι οποίες και έστειλαν εθελοντές στην Ελλάδα και υποστήριξαν οικονομικά πρόσφυγες.
Στη Γερμανία η Ελληνική Επανάσταση ερμηνεύτηκε από την αρχή σαν μια ιδιαίτερη περίπτωση, διαφορετική από τις άλλες, που δεν σκόπευε στην ανατροπή κάποιας νόμιμης εξουσίας ούτε είχε σχέση με συνωμοσίες όπως ο Καρμποναρισμός. Θεωρούσαν ότι τα αιτήματα των Ελλήνων ήταν δίκαια και ότι άξιζαν μια θέση στην πολιτισμένη χριστιανική Ευρώπη.
Ο γερμανόφωνος τύπος στο μεγαλύτερο μέρος του φιλοξενούσε φιλελληνικά δημοσιεύματα. Σε ένα από αυτά του καθηγητού Krug αναφέρει:
Ωστόσο, στο Συνέδριο της Βερόνας που έγινε στο τέλος του 1822 επικράτησε και πάλι ο Μέτερνιχ και από το Συνέδριο εκδόθηκε ψήφισμα που καταδίκαζε την Ελληνική Επανάσταση χαρακτηρίζοντάς την "ανόητη και εγκληματική επιχείρηση". Μετά από αυτό, το φιλελληνικό κίνημα στη Γερμανία κλονίστηκε και σχεδόν διακόπηκε, έως ότου το 1826 δημιουργήθηκε νέο ρεύμα φιλελληνισμού με αφορμή την τραγική πτώση του Μεσολογγίου.
Άλλες φιλελληνικές εκδηλώσεις ήταν η δημιουργία φιλελληνικών κομιτάτων με πρωτοβουλία καθηγητών όπως του θεολόγου Fr. Nagel, του Νεάντερ (J. Neander), του Νίμπουρ (Barthold Georg Niebuhr) και άλλων. Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν είναι πολλές: έκδοση φυλλαδίων που προτρέπουν στην ίδρυση φιλελληνικών σωματείων, στην παροχή ποικίλης αρωγής, έρανοι σε χρήμα και είδη, στρατολογούνται νέοι εθελοντές, ενώ κάποιοι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι των Ελλήνων σπουδαστών οι οποίοι συγκροτούν στρατιωτικά σώματα με σκοπό να πάνε στην Ελλάδα, εκφράζουν την επιθυμία να τους συνοδεύσουν στον προορισμό τους. Σημαντικά κέντρα φιλελληνικής δράσης στη Γερμανία υπήρξαν οι πόλεις του Αμβούργου και της Βρέμης, το Ντάρμσταντ και η Στουτγκάρδη. Οι Zimmermann-καθηγητής, Chevalier από τη Γενεύη και Dannenberg –υπασπιστής της φρουράς του Αμβούργου συγκροτούν την ‘’Ελληνογερμανική Λεγεώνα’’ Στην πόλη Ντάρμσταντ όπου μετέβη ο Θεόδωρος Νέγρης ζήτησε και πέτυχε τη συγκρότηση και αποστολή εθελοντικού σώματος στην Ελλάδα. Ιδιαίτερο ρόλο είχε παίξει στη συγκρότηση της εκεί φιλελληνικής στρατιωτικής ομάδας ο Koster πρώην αξιωματικός του Πρωσσικού στρατού που είχε έλθει στις αρχές του 1821 στην Ελλάδα, πολέμησε μα έφυγε απογοητευμένος από την υπάρχουσα χαοτική κατάσταση, μα ήθελε να ξαναγυρίσει. Το 1827 ιδρύθηκε στην πρωτεύουσα της Βαυαρίας ‘’Πανελλήνιον’’ με σκοπό την ανατροφή ορφανών παιδιών από την Ελλάδα.
Τα αίτια ανάπτυξης του Γερμανικού φιλελληνισμού θεωρούνται ότι είναι ο κλασικισμός που καλλιεργείτο στη Γερμανία τα προεπαναστατικά χρόνια σε συνδυασμό με τον ρομαντισμό της εποχής. Επίσης η παρουσία και η δράση εκεί των Ελλήνων σπουδαστών και εμπόρων. Ενεργή ήταν η συμμετοχή Γερμανών φιλελλήνων στα επαναστατικά γεγονότα στην Ελλάδα: στην Κρήτη ο γιατρός Σχιεράϊπερ τον Δεκέμβριο του 1823 παρέχει ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψη, ενώ ο Hane ανέλαβε τη διοίκηση του φρουρίου της Γραμβούσας στα τέλη Φεβρουαρίου 1828
Ινδικός φιλελληνισμός
Τα αίτια ανάπτυξής του ήταν α) οι από την αρχαιότητα και κυρίως από τους χρόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου επαφές και επιδράσεις του ελληνικού πολιτισμού στην Ινδική χερσόνησο. Οι επιδράσεις αυτές δεν σταμάτησαν ούτε κατά τον Μεσαίωνα β) η υπάρχουσα τότε κατάσταση των Ινδών, δηλαδή η αποικιακή κατοχή τους από τους Άγγλους, κάτι που τους προδιέθεται θετικά έναντι του αγώνα των Ελλήνων. γ) η παρουσία και δράση Ευρωπαίων –μεταξύ αυτών και Ελλήνων- εμπόρων σε σημαντικά λιμάνια –εμπορικά κέντρα των Ινδιών (Καλκούτα, Δάκκα), Ευρωπαίων οι οποίοι ήταν φορείς και των Ευρωπαϊκών φιλελεύθερων ιδεών. Δ) η αποστολή στην Ινδία του Ζακυνθινού Νικόλαου Κεφαλά το 1823 ως εκπροσώπου της Ελληνικής Διοίκησης του αγώνα προκειμένου να πραγματοποιήσει έρανο υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης. Η Φιλελληνική Εταιρεία της Καλκούτας συνεστήθη στα τέλη του 1823 από τον Κεφαλά. Η πρώτη μνεία περί αυτής γίνεται στα Ελληνικά Χρονικά την εφημερίδα του Μεσολογγίου (έτος 2ον, αριθ.5, της 17ης Ιανουαρίου 1825, σελ.3-4), όταν δημοσιεύει επιστολή σταλμένη από την Καλκούτα. Ο κύριος αγωγός πληροφόρησης σχετικά με όσα γίνονταν στην Ελλάδα ήταν τα εμπορικά πλοία που έφταναν από την Ευρώπη στο Ινδικό αυτό λιμάνι, και δι’ αυτών η Φιλελληνική Εταιρεία της Καλκούτας. Με συγκεντρώσεις και δημοσιεύματα που πραγματοποιούσε στον τοπικό τύπο, όπως η ‘’Εφημερίδα της Καλκούτας’’, προβάλλονταν νέα από την επαναστατημένη Ελλάδα. Πραγματοποίησε έρανο κατορθώνοντας να συγκεντρώσει το ποσό των 25.380 ρουπίων ή 2200 λιρών στερλινών, ενώ ο Άγγλος επίσκοπος της Καλκούτας προσέφερε 200 λίρες στερλίνες. Τελικά μέρος των χρημάτων –για την ακρίβεια 1200 λίρες έφτασαν στην Ελλάδα, ενώ τα υπόλοιπα χρήματα καταχράσθηκαν οι Ιωάννης Ορλάνδος και Ανδρέας Λουριώτης μέλη της Ελληνικής Επιτροπής του Λονδίνου. Μέλη της Εταιρείας ήταν φυσικά εκτός από Έλληνες-μέλη της εκεί παροικίας-αλλά και Άγγλοι, ( ο πρόεδρός της ήταν Άγγλος, ο Άρινγκ), Αμερικανοί και Ινδοί ενώ στον έρανο ανταποκρίθηκαν και Κινέζοι. Χαρακτηριστικά ο γιος του Ινδού σουλτάνου της Μυσώρης Τίππο Σαΐντ, αγωνιστή της Ινδικής ανεξαρτησίας από την Αγγλική κατοχή, παρέστη σε συγκέντρωση της Εταιρείας.
Τούρκοι φιλέλληνες
Στους Τούρκους που με διάφορους τρόπους συνένδραμαν στην Επανάσταση μπορούμε να αναφέρουμε διάφορα πρόσωπα, είτε πολιτικές είτε θρησκευτικές προσωπικότητες, όπως τον μουσουλμάνο θρησκευτικό ηγέτη, τον σεϊχουλισλάμη Χατζή Χαλίλ Εφέντη, ο οποίος αρνήθηκε να επικυρώσει την εντολή του σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ για αθρόα σφαγή των ελλήνικών πληθυσμών, με τίμημα την εξορία του και τη δολοφονία του. Επίσης, τον τούρκο γιατρό του Ανδρούτσου και του Μακρυγιάννη, Χασάν Αγά Κούρταλη. Επίσης αναφέρεται η Οθωμανική Εκατονταρχία του Μουσταφά Γκέκα.
Βαλκάνιοι φιλέλληνες
Η σχέση της Ελληνικής κοινωνίας με τις βαλκάνιες τις κατεχόμενες επίσης κοινωνίες του βαλκανικού χώρου προσδιορίζονται από την κοινή τύχη έναντι του κοινού δυνάστη και εχθρού, από το ‘’ομόδοξον’’, από τη διείσδυση της Ελληνικής γλώσσας στη Βουλγαρία και στη Σερβία λόγω της δράσης του Πατριαρχείου, από το γεγονός του διορισμού Ελλήνων ηγεμόνων στις Παραδουνάβιες περιοχές από τις εμπορικές ανταλλαγές και από την εγκατάσταση παροίκων στις αντίστοιχες χώρες. Εξαίρεση αποτελεί η Αλβανία προσδεμένη θρησκευτικά και κοινωνικά στην Οθωμανική αυτοκρατορία και συχνά σύμμαχος στα κατασταλτικά μέτρα σε βάρος των Ελλήνων. Η κοινή τύχη και η κοινή ελπίδα απελευθέρωσης των Βαλκανικών λαών και η οργάνωσή τους σε ένα κράτος αποτυπώνεται στον Θούριο του Ρήγα. Ο ιστορικός Νικολάι Τοντόροφ μας αναφέρει έναν κατάλογο με τα ονόματα των αγωνιστών που συμμετείχαν στον αγώνα στο κίνημα του Υψηλάντη και η εθνολογική σύστασή του ποικίλει: 199 Μολδαβοί, 9 Βλάχοι, 132 Βούλγαροι, 72 Σέρβοι, 2 Μαυροβούνιοι, 2 Βόσνιοι, 4 Δαλματοί, 7 Αλβανοί, 4 Ούγγροι, 3 Εκχριστιανισμένοι Τούρκοι.
Αλβανοί Φιλέλληνες
Οι Αλβανοί που μετείχαν στο κίνημα του Υψηλάντη ήταν πιο πολλοί αλλά καταγράφονται ως Έλληνες. Ο Μουσταφά Γκέκας, ο Αμπτής Γκέκας, ο Μάκος Κούστα που λειτουργούσε ως κομιστής επιστολών του Αλή πασά προς τους Έλληνες, μα τελικά προσχώρησε στο Ελληνικό στρατόπεδο. Συνεκστράτευσε με τον Καραϊσκάκη στην Αν. Στερεά και στην Καποδιστριακή περίοδο διορίστηκε ως εκατόνταρχος της Β’ χιλιαρχίας Ακόμα ο Μπαϊράμης Λιάπης διατελώντας υπό την ηγεσία του Νικ. Κριεζιώτου συμμετείχε σε πολεμικές επιχειρήσεις στο Τρικκέρι και στην Ανατολική Στερεά.
Ρουμάνοι Φιλέλληνες
Ο Ελληνικής καταγωγής Ρουμάνος πρίγκιπας Αλέξανδρος Καντακουζηνός επικεφαλής εκατό Αλβανών κατέλαβε το Κάστρο της Μονεμβασιάς τον Ιούλιο του 1821. Ο αδελφός του, Γεώργιος Καντακουζηνός Ντελάνου αξιωματικός στο Ρωσικό στρατό, συνόδευε τον Υψηλάντη στη διάβαση του Προύθου. Επίσης ο Ρουμάνος βογιάρος Γεώργιος Βοϊνέσκου συνόδευσε τον Δημήτριο Υψηλάντη στην Ελλάδα και συμμετείχε σε μάχες μαζί του. Ο Βογιάρος Ιορδάνης Ροζνοβάνου συνέδραμε το κίνημα της Μολδοβλαχίας οικονομικά (με 10.000 ολλανδικά δουκάτα) και 300 άλογα. Ο μητροπολίτης Βενιαμήν Κοστάκη προσέφερε χρήματα και άλογα. Μέλη της Φιλικής Εταιρείας διετέλεσαν επίσης Ρουμάνοι, οι Γρηγόριος Μπρακοβεάνου, και Μπάρμπου Βακαρέσκου Τη θυσία των Ρουμάνων Ιερολοχιτών που έπεσαν στο πεδίο της μάχης υμνεί ο ποιητής Γρηγόριος Αλεξανδρέσκου με το ποίημά του ‘’Τα μνήματα του Δραγατσανίου’’
Σέρβοι Φιλέλληνες
Οι διακηρύξεις του Ρήγα είχαν ιδιαίτερη απήχηση στους Σέρβους οι οποίοι μάλιστα επιχείρησαν και να αποσπάσουν ανεπιτυχώς τον Ρήγα από τους Τούρκους. Οι μεταξύ τους σχέση συσφίγγονταν και από την ένοπλη συμπαράσταση των Ελλήνων στις Σερβικές εξεγέρσεις του 1804-1813 και 1815-1833. Ο Καραγεώργης εμυήθη στη Φιλική Εταιρεία. Άλλοι σημαίνοντες Σέρβοι που μετείχαν στα γεγονότα της Μολδοβλαχίας ήταν οι Μιλένκο Στοΐκοβιτς, Πέταρ Ντομπρνιάκ, Χατζή Προντάν Γρηγορίεβιτς, ο Μλάντεν Βιλοβάνοβιτς, Κωνσταντίνος Νεμάνια. Γενικά πάντως, η επίσημη Σερβία επέδειξε παθητική στάση. Ένοπλα σώματα Σέρβων κατέρχονται στην Ελλάδα για να συμμετάσχουν στον αγώνα των Ελλήνων, όπως του Χατζηχρήστου Ντάγκοβιτς. αρχικά παρείχε τις υπηρεσίες του στον Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου ενώ μετά την πτώση της Τριπολιτσάς προσχώρησε στον Νικηταρά. Συμμετείχε στη μάχη στα Δερβενάκια και στην πολιορκία της Θήβας. Μετεπαναστατικά έφτασε να γίνει στρατηγός και υπασπιστής του Όθωνα Οι Θωμάς Σέρβος, Λάμπρος Σέρβος, Θανάσης Σέρβος στο Μεσολόγγι, Κωνσταντίνος Μαριανός και Ιωάννης Στοΐκοβικ.
Μαυροβούνιοι Φιλέλληνες
Όταν εξεράγη η Ελληνική Επανάσταση ο μητροπολίτης Μαυροβουνίου Πέτρος Πέτροβιτς εξέδωσε ενθουσιώδη προκήρυξη υπέρ αυτής στις 26 Ιουνίου 1821. Μαυροβούνιοι συμμετείχαν στο κίνημα του Υψηλάντη στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. Ο Βάσος Μαυροβουνιώτης συμμετείχε σε πολλές μάχες σε Εύβοια, Πελοπόννησο, Ανατολική Στερεά, Αττική, Αθήνα, Κύπρο, Θεσσαλία Θα ονομασθεί χιλίαρχος και στρατηγός ενώ επί Όθωνα θα γίνει υπασπιστής του. Επίσης ο Τζωάννος Σλαβάνος Μαυροβουνιώτης, ο Τζωάνος Μοντενεγρίνος για τον οποίο ο Δημήτριος Υψηλάντης βεβαιώνει πως πολέμησε στην άλωση της Τριπολιτσάς, ο Γρηγόριος Τζούροβιτς ο οποίος μετεπαναστατικώς ζήτησε από τον Καποδίστρια εργασία ανάλογη της προσφοράς του στον αγώνα. Τέλος αναφέρεται ο Μαυροβούνιος στρατηγός Ουΐτζ που πολέμησε με τον Ναπολέοντα και όταν ήταν στο Λονδίνο εκπόνησε σχέδιο πολεμικό με σκοπό την απελευθέρωση της Ελλάδος και το απέστειλε στην Ελλάδα. Επίσης θέλησε να συγκροτήσει εθελοντικό σώμα από δύο χιλιάδες άνδρες με σκοπό να έλθει στην Ελλάδα για να πολεμήσει.
Άραβες φιλέλληνες
Στο σώμα του Θεόδωρου Βαλλιάνου μετέχουν επτά Άραβες, όπως και το σώμα του Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη, ενώ τέσσερις Αιγύπτιοι βρίσκονται στην ομάδα του Διαμαντή Ζέρβα. Τέλος ο Αιγύπτιος Καραγιώργης Χαμπέσσης μάχεται μαζί με τους Καραϊσκάκη και Μελετόπουλο, ενώ ένας Μαμελούκος, ο Εκβέν Δαβουσσί, πεθαίνει στο Πέτα.
Πως αντιμετώπισαν οι Έλληνες τους Φιλέλληνες
Αξιοποιήθηκαν σε διάφορες θέσεις. Στην Τεργέστη ως μία από τις ‘’πύλες’’ εξόδου τους προς την Επαναστατημένη Ελλάδα, ο Δημήτριος Υψηλάντης επιθυμώντας να οργανώσει ένα τακτικό σώμα κατά τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, διάλεξε ως ‘’προγυμναστήν στρατιωτικόν’’, ένα φιλέλληνα αξιωματικό του γαλλικού στρατού, τον Βαλέστ, ο οποίος χρησιμοποίησε Ιταλούς και Γάλλους αξιωματικούς για να τον επικουρήσουν στο έργο του. Συνάντησαν πάλι την απροθυμία να αξιοποιηθούν ή να χρηματοδοτηθούν από τους τοπικούς πολιτικούς και στρατιωτικούς αρχηγούς. Καθώς μάλιστα πλεόναζαν οι βαθμοφόροι και οι θέσεις ήταν περιορισμένες, απογοητεύονταν όταν η ιεράρχηση τους δεν ήταν ανάλογη του βαθμού τους. Ή πάλι, οι Έλληνες δεν ήταν σε θέση ή δεν ήθελαν να τους χρηματοδοτήσουν, γιατί έτσι κι αλλιώς έπρεπε να μεριμνήσουν για τα δικά τους σώματα. Η συμμετοχή τους πάλι σε επιχειρήσεις κατάληψης πόλεων συνεπαγόταν και μερίδιο στις λείες και έπρεπε να αποκλεισθούν οι ξένοι. Επίσης περιφρονούσαν τους πιο νέους από αυτούς τους φιλέλληνες επειδή τους θεωρούσουν απειροπόλεμους και γενικά απροετοίμαστους για τις ανάγκες του αγώνα τους.
Προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι Φιλέλληνες
Όταν αποφάσιζαν να ξεκινήσουν να έλθουν στην Ελλάδα, είχαν προβλήματα, οικονομικές επιβαρύνσεις, δυσκολίες στη μετακίνηση (αποστάσεις μεγάλες), απαγορεύσεις των αρχών των πατρίδων τους ή άλλων χωρών απ’ όπου έπρεπε να περάσουν. Πολλές φορές υπήρχαν και μεταξύ τους διαιρετικοί παράγοντες που υπονόμευαν τη μεταξύ τους ενότητα, όπως εθνικοί ανταγωνισμοί Όταν έφταναν, επίσης είχαν να συναντήσουν ελλείψεις στην οργάνωση και τον συντονισμό του αγώνα, ανταγωνισμούς μεταξύ των οπλαρχηγών, έλλειψη χρημάτων για τη συντήρησή τους, απροθυμία αξιοποίησής τους : έτσι το τακτικό σώμα του Βαλέστ έμεινε αναξιοποίητο σε Ναβαρίνο και Τριπολιτσά, όπως και η ομάδα του Γκόρντον. Επίσης τους απωθούσε η πρωτόγονη πολεμική τακτική κάποιων Ελληνικών ομάδων και των οπλαρχηγών τους, όπως μετά την άλωση του Ναυπλίου. Άλλοι ήταν απογοητευμένοι από τα αποτελέσματα των συμμετοχών τους σε διάφορες μάχες, οι οποίες δεν στέφονταν πάντα από επιτυχία, όπως στη μάχη του Πέτα. Καθώς πολλοί από αυτούς ήταν βαθμοφόροι και οι προσφερόμενες θέσεις λίγες, προσδοκούσαν εντολές ανάλογες του βαθμού τους και η όποια ιεράρχησή τους γεννούσε παρεξηγήσεις. Κάποιοι έπεσαν θύματα ληστειών από Έλληνες
Το τέλος του φιλελληνισμού-μια αποτίμηση
Η κινητοποίηση των ξένων υπέρ της Ελληνικής υπόθεσης βοήθησε στην ηθική δικαίωση και ψυχολογική ενίσχυση των Ελλήνων επαναστατών και του αγώνα τους. Όσον αφορά τις κυβερνήσεις φαίνεται να έμειναν ανεπηρέαστες στις αποφάσεις τους από όλη αυτήν την κίνηση. Οι ενδοευρωπαϊκοί ανταγωνισμοί και συσχετισμοί των δυνάμεων καθώς και η επιθυμία τους να κλείσει ένα πεδίο αναταραχής στην ανατολική Μεσόγειο καθόρισε την πολιτική τους απέναντι στην Ελληνική Επανάσταση. Ο φιλελληνισμός του Αγώνα τερματίζει για διάφορους λόγους: α)η δημιουργία του Ελληνικού κράτους που είναι το επιστέγασμα των Ελληνικών προσπαθειών β)η σύγκρισή του με το ευρωπαϊκό πολιτισμικό επίπεδο προκαλεί την απογοήτευση γ)ο κλασικισμός γνωρίζει μια κάμψη και περιορίζεται σε επιστημονικό επίπεδο δ)οι δημοκρατικοί και φιλελεύθεροι κύκλοι της Ευρώπης αναζητούν εκτός αρχαίων ελληνικών προτύπων τα μέσα έκφρασής τους. ε) αναδύεται η αμφισβήτηση της αρχαιοελληνικής καταγωγής των Νεοελλήνων από τον Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμεράυερ.
Αρχαία αιγυπτιακά ταφικά κείμενα
Η λογοτεχνία που απαρτίζεται από τα αρχαία αιγυπτιακά ταφικά κείμενα είναι η συλλογή θρησκευτικών κειμένων που χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Αίγυπτος συνήθως για να βοηθηθεί το πνεύμα του νεκρού να διατηρηθεί και στη μεταθανάτια ζωή.
Εξελίχθηκαν με τον καιρό, αρχίζοντας από τα Κείμενα των Πυραμίδων του Παλαιού Βασιλείου, τα οποία αφορούσαν μόνο ταφές βασιλικών προσώπων, μέχρι τα Κείμενα των Σαρκοφάγων του Μέσου Βασιλείου, και τα αρκετά Βιβλία του Νέου Βασιλείου και των επόμενων περιόδων. Με το πέρασμα του χρόνου, τα κείμενα αυτά αφορούσαν και ευγενείς, και κατόπιν και τον γενικό πληθυσμό (εκείνους δηλαδή από αυτόν που μπορούσαν να πληρώσουν για τα ταφικά τελετουργικά).
Παλαιό Βασίλειο
Τα ταφικά κείμενα του Παλαιού Βασιλείου αρχικά προορίζονταν μόνο για τον βασιλιά. Κατά το τέλος της περιόδου αυτής, τα κείμενα άρχισαν να εμφανίζονται και στους τάφους των βασιλικών συζύγων.
Μέσο Βασίλειο
Τα κείμενα αυτής της περιόδους είναι συλλογή ξορκιών γραμμένων στα φέρετρα, αρχίζοντας από την Πρώτη μεταβατική περίοδο. Τα κείμενα προέρχονται εν μέρει από τα παλιότερα Κείμενα των Πυραμίδων, αλλά περιέχουν αρκετή έκταση νέου υλικού που έχει σχέση με καθημερινές ανάγκες και επιθυμίες, γεγονός που αντανακλά ότι τα κείμενα τώρα χρησιμοποιούνταν από κοινούς ανθρώπους. Επειδή τώρα οι μη βασιλικοί Αιγύπτιοι που είχαν τα χρήματα για φέρετρο είχαν τώρα πρόσβαση σε αυτά τα ταφικά ξόρκια, ο φαραώ δεν είχε πια αποκλειστικά το δικαίωμα στη μεταθανάτια ζωή.
Ύστερο Νέο Βασίλειο
Μετά την Περίοδο της Αμάρνα, άρχισαν να χρησιμοποιούνται μια νέα ομάδα ταφικών κειμένων. Αυτά επικεντρώνονταν στις αναπαραστάσεις της Νουτ, της θεάς προσωποποίησης του ουρανού. Αντιπροσωπεύουν το νυχτερινό ταξίδι του ήλιου μέσα από το σώμα της Νουτ, τον οποίο ανανεωμένο γεννάει το πρωί. Από τον τάφο του Ραμσή Δ΄ και μετά, δύο από αυτά τα Βιβλία του Ουρανού τοποθετούνταν συνήθως δίπλα το ένα με το άλλο στις οροφές των βασιλικών τάφων.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Αρχαία αιγυπτιακή γραμματεία
사후세계의 서
Πατριάρχης Τρύφων
Ο Τρύφων διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως για τρία έτη (928-931).
Τα πρώτα χρόνια
Ο Τρύφων καταγόταν από το Οψίκιον, θέμα της Αυτοκρατορίας στην σημερινή βορειοανατολική Τουρκία. Αν και λίγες πληροφορίες έχουν διασωθεί για τα νεανικά του χρόνια, ο Τρύφων φαίνεται να είχε αναγνωριστεί για τη μεγάλη του ευσέβεια και τη θρησκευτική του θέρμη. Είχε διακριθεί για την ευγένεια, την υποταγή του στον Θεό και την πίστη του στην Εκκλησία από την παιδική του ηλικία. Από επιστολή του Θεοδώρου Δαφνοπάτη, βυζαντινού αξιωματούχου του 10ου αιώνα, ο οποίος έγραφε εν ονόματι του Αυτοκράτορα Ρωμανού Λεκαπηνού, προς τον Μητροπολίτη Ηρακλείας Αναστάσιο, συνάγεται ότι ο Τρύφων πρέπει να είχε χειροτονηθεί διάκονος σε ηλικία δώδεκα ετών και ιερέας τρία χρόνια αργότερα, δηλαδή στα δεκαπέντε του, όχι πάντως χωρίς τις αντιδράσεις ορισμένων μητροπολιτών λόγω της μικρής ηλικίας του.
Οι πρώτες θεωρούμενες αναφορές στον Τρύφωνα χρονολογούνται στο 914, σε επιστολές του Πατριάρχη Νικολάου Α΄ Μυστικού που απευθύνονται σε αυτόν. Φαίνεται ότι ο Τρύφων προσέφερε την υποστήριξή του στον Νικόλαο σε μια προβληματική περίοδο μεταξύ του 914 και του 918, καθώς οι εν λόγω τέσσερις επιστολές είναι απαντήσεις σε παρηγορητικές επιστολές που πρέπει να έστειλε ο Τρύφων στον Νικόλαο, τότε Πατριάρχη. Η πρώτη επιστολή αναφέρει μια πιθανή συνάντηση μεταξύ των δύο ανδρών που δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Φαίνεται επίσης ότι ο Τρύφων ήταν άρρωστος και ο Νικόλαος του έστειλε ένα φάρμακο κατόπιν αιτήματός του, προκειμένου να βοηθήσει στην γρήγορη ανάρρωσή του. Σε μια δεύτερη σύντομη επιστολή, ο Νικόλαος εκφράζει την χαρά του βλέποντας τον Τρύφωνα «να ενδιαφέρεται για τις υποθέσεις του ». Ο ίδιος τόνος κυριαρχεί και στην τρίτη και τέταρτη αλληλογραφία τους, στην οποία ο Νικόλαος ευχαριστεί τον Τρύφωνα για κάποιο δώρο που του έδωσε, καθώς και για τα λόγια παρηγοριάς του. Αναφέρει επίσης ένα αίτημα του Τρύφωνα, το οποίο δεν προσδιορίζει. Φαίνεται λοιπόν ότι οι δύο άντρες είχαν κάποια φιλία και ότι ο Τρύφων ήταν κοντά στον πατριαρχικό θρόνο πολύ πριν από τον ίδιο τον τίτλο.
Η πατριαρχία του
Ο Αυτοκράτορας Ρωμανος Α' Λεκαπηνός προόριζε τον νεότερο από τους γιους του, τον [Πατριάρχης Θεοφύλακτος|Θεοφύλακτο]], μικρό παιδί τότε που περιγράφεται ως επιπόλαιο αλλά ευγενικό με μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα άλογά του παρά για θέματα θεολογικής τάξης, για να γίνει πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως μετά τον Νικόλαο Μυστικό, ώστε να έχει μεγαλύτερο έλεγχο στην Εκκλησία. Ωστόσο, αυτός πέθανε νωρίτερα από ό,τι περίμενε ο Αυτοκράτορας, και ο Θεοφύλακτος δεν ήταν ακόμη αρκετά μεγάλος για να γίνει Πατριάρχης. Έτσι εξελέγη Πατριάρχης ο Στέφανος εξ Αμασείας, αλλά και αυτός πέθανε μετά από μόλις τρία χρόνια, στις 18 Ιουλίου 927. Ακολούθησαν πολλές διαμάχες για τη διαδοχή του. Πολλά μέλη της Ιεραρχίας, συμπεριλαμβανομένου του Μητροπολίτη Ηρακλείας Αναστασίου, αντιτάχθηκαν στην επιθυμία του αυτοκράτορα να αναρρηθεί στον Θρόνο ο γιος του Θεοφύλακτος, ο οποίος ήταν τότε μόνο περίπου 16 ετών και επομένως ακόμη πολύ νέος, σύμφωνα με τους Ιερούς Κανόνες, για να γίνει Πατριάρχης.
Μετά από μακρές διαβουλεύσεις με τον Αυτοκράτορα ο οποίος, «όχι πολύ ενήμερος για τους εκκλησιαστικούς νόμους και επίσης όχι πολύ ένθερμος για την τήρησή τους […] ταλαντεύτηκε για καιρό » ανάμεσα στο να χρησιμοποιήσει την εξουσία του και να επιβάλει τον γιο του ή να σεβαστεί το Κανονικό Δίκαιο, τελικά επελέγη, στις 14 Δεκεμβρίου 928, ο «αποτραβηγμένος στο μοναστήρι του» Τρύφων για μια προκαθορισμένη περίοδο δύο ετών. Ο Τρύφων θα είχε επιλεγεί για την ευλάβεια, την αγιότητα και την αφοσίωσή του στην Εκκλησία. Ο Αυτοκράτορας, προκειμένου να διασφαλίσει ότι θα τηρηθεί η συμφωνία, στάθηκε αρωγός του Τρύφωνα στη διάρκεια της Πατριαρχίας του, συνεισφέροντας με δωρεές σε πτωχοκομεία και μοναστήρια. Σύμφωνα με τον ιστορικό Charles Lebeau στην περίφημη Ιστορία της Κάτω Αυτοκρατορίας, όλοι οι Έλληνες χρονογράφοι που αναφέρουν την ιστορία συμφωνούν στο ότι ο Τρύφων ορίστηκε προσωρινός Πατριάρχης, μέχρι ο νεαρός Θεοφύλακτος να είναι σε ηλικία ώστε να μπορεί να πάρει την θέση του. Αλλά σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο Τρύφων μάλλον είχε ανέλθει «καλή τη πίστει» στην πατριαρχία, χωρίς να γνωρίζει τους πραγματικούς στόχους του Αυτοκράτορα, του οποίου τα σχέδια ήταν σίγουρα εναντίον των εκκλησιαστικών νόμων, μια εκδοχή που συμφωνεί με τα γεγονότα που ακολούθησαν. Ωστόσο, είναι πιθανό αυτό να είχε συμφωνηθεί ανεπίσημα μεταξύ του νέου Πατριάρχη και του Αυτοκράτορα και, όταν ήρθε η ώρα, ο Τρύφων δεν τίμησε την συμφωνία και απέρριψε το αίτημα του Ρωμανού να παραιτηθεί. Εν πάση περιπτώσει, ο Τρύφων ήταν Πατριάρχης για σχεδόν τρία χρόνια πριν απομακρυνθεί υπέρ του Θεοφύλακτου.
Εκθρόνιση
Σύμφωνα με την εκδοχή του Σκυλίτζη, η οποία είναι και η πιο συχνά αναφερόμενη εκδοχή της απομάκρυνσης του Τρύφωνα από την Πατριαρχία, ο Τρύφων αρνήθηκε να τηρήσει την υπόσχεσή του προς τον Αυτοκράτορα και να παραιτηθεί από τη θέση του υπέρ του γιου του. Ζήτησε να μάθει τους λόγους για τους οποίους θα έπρεπε να παραιτηθεί και τις κατηγορίες εναντίον του. Σύμφωνα με άλλες πηγές, η άρνηση του Τρύφωνα οφείλεται μάλλον στον φόβο ότι η παραίτησή του θα δημιουργούσε σκάνδαλο εντός της Αυτοκρατορίας καθώς και διχοτόμηση στην Εκκλησία, επειδή ο Θεοφύλακτος ήταν άπειρος και ανίκανος για τέτοιο αξίωμα. Καθώς ο Τρύφων ήταν άψογος και αγαπητός στο λαό, ο Ρωμανός δεν είχε πραγματική κατηγορία εναντίον του. Έτσι, ο Αυτοκράτορας και οι σύμβουλοί του ζήτησαν από τον Μητροπολίτη Καισαρείας Θεοφάνη να βρει λύση στο πρόβλημα. Αυτός, προσποιούμενος ότι ανησυχεί για την τιμή του Πατριάρχη, του είπε ότι ο Αυτοκράτορας θα τον κατηγορήσει ως αναλφάβητο. Έτσι απέσπασε υπογραφή του Τρύφωνα σε λευκό χαρτί, στο οποίο κατόπιν συνέταξαν την παραίτησή του.
Με τον τρόπο αυτό εκθρονίστηκε ο Τρύφων παρά την θέλησή του, καθώς η έγγραφη παραίτησή του παρουσιάστηκε στην Σύνοδο, η οποία την επικύρωσε. Μετά από δεκαπεντάμηνη χηρεία του Θρόνου εξελέγη Πατριάρχης ο Θεοφύλακτος, σε ηλικία όχι ακόμη δεκαπέντε ετών και παρά τον έκλυτο τρόπο ζωής του, για τον οποίο πολλοί τον θεωρούσαν ανάξιο για το αξίωμα αυτό. Ο Πάπας Ρώμης αρνήθηκε να αναγνωρίσει οποιονδήποτε διάδοχο του Τρύφωνα όσο αυτός ήταν ακόμα εν ζωή.
Μετά την εκθρόνισή του, ο Τρύφων κατέφυγε σε μοναστήρι στο Οψίκιον, όπου και πέθανε το 933.
Αποτίμηση
Αν και αυτή είναι η πιο κοινά αποδεκτή εκδοχή των γεγονότων σχετικά με την καθαίρεση του Τρύφωνα, φαίνεται ωστόσο ότι υπάρχει και άλλη. Επιστολή του 931 από τον Αρχιεπίσκοπο Καισαρείας Αρέθα, η οποία απευθύνεται στην Σύνοδο σχετικά με τον Πατριάρχη Τρύφωνα, προσέφερε επιπλέον πληροφορίες ρίχνοντας διαφορετικό φως στα εν λόγω γεγονότα. Μη μπορώντας να παρευρεθεί στην Σύνοδο για λόγους υγείας, ο Αρέθας στέλνει αυτή την επιστολή, με την οποία κατηγορεί τον Τρυφώνα ότι ενήργησε εναντίον της Εκκλησίας και των Ιερών Κανόνων, ότι παρέκκλινε από τις χριστιανικές αρχές και ότι είχε παραμελήσει εκκλησιαστικά θέματα. Αναφέρει ως παράδειγμα την περίπτωση ενός μοναστηριού, χωρίς όμως να διευκρινίζει σε τι ακριβώς έφταιξε ο Τρύφων. Ενδεχομένως να χορήγησε προνόμια στην εν λόγω μονή. Παρά το γεγονός ότι αυτές οι κατηγορίες είναι αόριστες και ανακριβείς, φαίνεται ότι ο Τρύφων στην πραγματικότητα δεν ήταν εντελώς άμεμπτος ως Πατριάρχης. Ο Αρέθας αναφέρει επίσης ότι το αίτημα για καθαίρεση του Πατριάρχη, με το οποίο ο Αρέθας συμφωνεί, εστάλη από τον Ρωμανό Λεκαπηνό την προηγούμενη ημέρα. Η επιστολή υποδηλώνει επομένως ότι ο Τρύφων διώχθηκε από την Εκκλησία κατ' εντολή του Αυτοκράτορα και αυτό πριν να συνέλθει η Σύνοδος που θα αποφάσιζε επί της εξαναγκασθείσας παραίτησης του Τρύφωνα ή ακόμη και την «καταδίκη και καθαίρεσή του» από τον Θρόνο της Κωνσταντινούπολης.
Κατά τη διάρκεια της Πατριαρχίας του, ο Τρύφων όρισε τον Αναστάσιο ως Μητροπολίτη Ηρακλείας, στη Θράκη, όπως αναφέρεται σε αλληλογραφία του Θεόδωρου Δαφνοπάτη με τον τελευταίο. Ο Αναστάσιος ήταν μεταξύ εκείνων που αντιτάχθηκαν στην εκλογή του Θεοφυλάκτου ως Πατριάρχη λόγω της μικρής ηλικίας του.
Όταν πέθανε ο Τρύφων, το σώμα του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ετάφη μαζί με τους πατριάρχες. Ανακηρύχθηκε άγιος και η μνήμη του τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 19 Απριλίου.
Πηγές
Τρύφων Τρύφων Κατηγορία:Βυζαντινοί του 10ου αιώνα Κατηγορία:Επίσκοποι του 10ου αιώνα
Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης
Το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (ΗΜΣ) είναι ένα από τα όργανα της ηλεκτρονικής μικροσκοπίας, με το οποίο μπορούμε να εξετάζουμε την επιφάνεια αντικειμένων με την χρήση ηλεκτρονικής δέσμης. Σε αντιστοιχία με τα μικροσκόπια που χρησιμοποιούν φως και κοινούς φακούς για την δημιουργία ειδώλου ενός αντικειμένου, στο ΗΜΣ χρησιμοποιούνται ηλεκτρόνια και ηλεκτρομαγνητικοί φακοί για την δημιουργία ειδώλου της επιφανείας ενός αντικειμένου στην οθόνη ηλεκτρονικού υπολογιστή ή μιας τηλεόρασης. Για τη λειτουργία αυτού του οργάνου είναι απαραίτητη συνθήκη να δημιουργείται ικανοποιητικό "κενό" με διαρκή άντληση του αέρα μετά την εισαγωγή του προς εξέταση αντικειμένου (δείγματος) στο μικροσκόπιο. thumb
Πώς δουλεύει
thumb|right|Διάγραμμα κατασκευής ΗΜΣ Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το ΗΜΣ περιγράφεται συνοπτικά παρακάτω. Για λεπτομέρειες υπάρχουν πολλά εγχειρίδια αλλά και ολοκληρωμένα βιβλία όπως του Reimer και των Goldstein et al..
Ανίχνευση εκπομπών
Με την πρόσπτωση της δέσμης στην επιφάνεια του δείγματος, τα ηλεκτρόνια αντιδρούν με τα μόρια ή άτομα του σώματος και παράγουν μία πληθώρα εκπομπών (signals), που είναι χαρακτηριστικές των τοπογραφικών και υλικών ιδιοτήτων του σώματος σε συνάρτηση πάντα με την ταχύτητα των ηλεκτρονίων. Η ταχύτητα των ηλεκτρονίων ρυθμίζεται από τον χρήστη με τη μεταβολή του δυναμικού επιτάχυνσης (accelerating voltage) στο ηλεκτρονικό πιστόλι. Τέσσερα κύρια είδη τέτοιων εκπομπών χρησιμοποιούνται για την απεικόνιση και ανάλυση του δοκιμίου, σημείο προς σημείο, κατά την διάρκεια της σάρωσης και δημιουργίας του ειδώλου ή των φασματογραμμάτων. Συγκεκριμένα, αυτές είναι τα οπισθοσκεδαζόμενα ηλεκτρόνια (ΟΣΗ), τα δευτερογενή ηλεκτρόνια (ΔΗ), ακτίνες Χ και καθοδοφωτοβολία (ΚΦ). Υπάρχουν επίσης και μερικές υποκατηγορίες όπως τα ηλεκτρόνια auger και φιλτραρισμένα ή αντανακλόμενα ΟΣΗ.