Θρύλος_της_Αγίας_Λαύρας
Τα ιστορικά γεγονότα
Ο επαναστατικός αναβρασμός εκείνων των ημερών ήταν τόσο μεγάλος που καθιστούσε πια επικίνδυνη την αναβολή της εξέγερσης. Από τις 14 έως τις 20 Μαρτίου έλαβαν χώρα σε διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου επιθέσεις εναντίον Μουσουλμάνων, εν μέρει με σκοπό να παραμεριστούν οι δισταγμοί κάποιων προκρίτων. Στις 21 Μαρτίου 600 άνδρες επιτέθηκαν στους πύργους των Καλαβρυτινών Μουσουλμάνων, οι οποίοι παραδόθηκαν μετά από σύντομη αντίσταση. . Παρά το γεγονός ότι η παράδοση έγινε με τον όρο της ασφάλειας των Μουσουλμάνων ένας αριθμός τριακοσίων περίπου κατοίκων βιαίως αιχμαλωτίστηκαν, σύμφωνα με τον Γάλλο Αξιωματικό Μαξίμ Ρεμπώ μέχρι και τον ερχόμενο Αύγουστο το σημαντικότερο μέρος των ανδρών εκτελέσθηκαν, ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά δόθηκαν ως υπηρέτες σε σπίτια Ελλήνων, διακριτή περίπτωση αποτέλεσε ο Καλαβρυτινός Αρναούτογλου εκπρόσωπος εύπορων Μουσουλμανικών οικογενειών του Μοριά ο οποίος απελευθερώθηκε σε ανταλλαγή αιχμαλώτων το έτος 1825. Στις 22 Μαρτίου 2.000 ένοπλοι με επικεφαλής τον Κολοκοτρώνη κινήθηκαν προς την Καλαμάτα και το πρωί της επομένης εισήλθαν στην πόλη. Το μεσημέρι τελέστηκε δοξολογία στο ναό των Αγίων Αποστόλων· η τέλεση δοξολογίας ήταν συνηθισμένη τελετή μετά από κάθε επιτυχία των επαναστατημένων. Μετά τη δοξολογία, συγκροτήθηκε επαναστατική επιτροπή, η «Μεσσηνιακή Γερουσία» με επικεφαλής τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Στο Αίγιο υψώθηκε μετά την αποχώρηση των Τούρκων από την πόλη επαναστατική σημαία από τον Ανδρέα Λόντο είτε «το αργότερο στις 23 Μαρτίου» είτε, κατ' άλλους, στις 24 ή 25 Μαρτίου ή πιθανώς και στις 26 Μαρτίου. Στην Πάτρα η γενική εξέγερση αναμενόταν την 25 Μαρτίου, αλλά μικρότερης έκτασης εχθροπραξίες είχαν ξεκινήσει ενωρίτερα. Στις 23 έγιναν επιθέσεις Τούρκων εναντίον των ελληνικών σπιτιών. Οι Έλληνες αντεπιτέθηκαν και οι Τούρκοι κλείστηκαν στο φρούριο. Την επομένη ξεκίνησαν να συρρέουν στην πόλη πρόκριτοι και δυνάμεις από τα γειτονικά χωριά, ενώ οι φοβισμένοι Έλληνες κάλεσαν και τον Παλαιών Πατρών Γερμανό, ο οποίος ήλθε με άλλους Καλαβρυτινούς για να βοηθήσει. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ανέλαβε και στρατιωτικά καθήκοντα «χωρίς να παραμελήσει ουδέν των ιεραρχικών αυτού καθηκόντων»: μπήκε στην Πάτρα είτε στις 25 Μαρτίου σύμφωνα με τον Αμβρόσιο Φραντζή και τον G. Finlay, είτε στις 22 Μαρτίου σύμφωνα με τον Αναστάσιο Γούδα και τον Σπ. Τρικούπη. Την είσοδο του Γερμανού στην Πάτρα την 25 Μαρτίου επικεφαλής χιλιάδων ενόπλων αναφέρουν προς τους προϊσταμένους τους και οι πρόξενοι της Σουηδίας-Νορβηγίας και της Ολλανδίας στην Πάτρα. Ο πρώτος αναφέρει ότι ο Γερμανός και άλλοι προύχοντες «ενεφανίσθησαν και πάλιν» (την 25/3). Ο πρόξενος της Ολλανδίας αναφέρει ότι την ίδια μέρα οι επαναστάτες εχάραξαν σταυρό στην πλατεία του Αγ. Γεωργίου με τις λέξεις «Νίκη ή θάνατος». Ο Φρ. Πουκεβίλ, αντιγράφοντας από το ημερολόγιο του αδελφού του Υγκ που ήταν πρόξενος στην Πάτρα, αναφέρει ότι ο Γερμανός αναμένεται στην Πάτρα το βράδυ της 25 Μαρτίου. Ο G. Finlay αναφέρει ότι στις 6 Απριλίου (25 Μαρτίου με το Παλ. Ημ/γιο) ο Π. Πατρών Γερμανός επικεφαλής πολλών οπλαρχηγών και ενόπλων εισέρχεται στην Πάτρα. Μια ομάδα ανδρών παρουσιάζει στον αρχηγό της τα κεφάλια πέντε Τούρκων που είχαν σκοτωθεί στη Βοστίτσα (Αίγιο). Το επόμενο πρωί (δηλαδή στις 26 Μαρτίου) έγινε Θεία Λειτουργία από τον Γερμανό. Όλοι οι συγκεντρωμένοι Έλληνες ορκίστηκαν να ελευθερώσουν την πατρίδα τους ή να πεθάνουν. Ο Ιωάννης Φιλήμων στο Ιστορικό Δοκίμιο αναφέρει και αυτός ότι ο Παλ. Πατρών Γερμανός μπήκε στην Πάτρα την 24 Μαρτίου και ενέπηξε τον Σταυρό στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου, τον οποίον όλοι ασπάστηκαν με πλήρη αυλάβεια, ορκιζόμενοι ελευθερία ή θάνατο. Παρόμοια αναφορά υπάρχει και στο έργο του Karl Mendelssohn-Bartholdy με τίτλο Ιστορία της Ελλάδος από της εν έτει 1453 Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων μέχρι των καθ' ημάς χρόνων, σε μετάφραση του Αγγέλου Βλάχου, το 1873, σύμφωνα με την οποία ο Γερμανός έστησε τη σημαία του σταυρού στην Πάτρα στις 4 Απριλίου 1821, (με το νέο ημερολόγιο, όπως ίσχυε το 1873). Ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και σε αυτήν την περίπτωση δεν αναφέρει τίποτα σχετικό για τα γεγονότα αυτά στα απομνημονεύματά του. Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι δεν το έκανε ίσως για να μη θεωρηθεί δοξομανής ή γιατί δεν το θεώρησε σημαντικό. Αυτό έκανε μερικούς ιστορικούς, που γενικά αμφισβητούν το ρόλο του ανωτέρου κλήρου στην Επανάσταση, να αμφισβητήσουν τον ρόλο του Γερμανού όχι μόνο στην Αγία Λαύρα αλλά και στην Πάτρα.