cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Λέων Τρότσκι
Πρώτη μετανάστευση και δεύτερος γάμος (1902-1903)
Οι έξι εκδότες της Ίσκρα, εκτός του Τρότσκι (ο οποίος δεν το γνώριζε καν), ήταν χωρισμένοι στην "παλιά φρουρά" του Πλεχάνωφ και στη "νέα φρουρά" του Λένιν και του Μάρτωφ. Οι υποστηρικτές του Πλεχάνωφ ήταν 40-50 χρονών και είχαν κλείσει ήδη 20 χρόνια εξορίας μαζί, ενώ η νέα φρουρά αποτελείτο από 30ρηδες που μόλις ήρθαν από τη Ρωσία. Ο Λένιν, που προσπαθούσε να εγκαθιδρύσει μια μόνιμη πλειοψηφία απέναντι στις θέσεις Πλεχάνωφ, μέσα στην Ίσκρα, περίμενε τον 23χρονο Τρότσκι να ενταχθεί στη "νέα φρουρά", γι' αυτό το Μάρτη του 1903 έγραψε:
''Προτείνω σε όλα τα μέλη της συντακτικής επιτροπής να ψηφίσουν για την εισαγωγή του Πέρο ως κανονικού μέλους της επιτροπής.[...] Χρειαζόμαστε πάρα πολύ ένα έβδομο μέλος όχι μόνο για θέματα ψηφοφορίας (το έξι είναι ζυγός αριθμός) αλλά και για ενίσχυση των δυνάμεών μας. Ο Πέρο συνεισφέρει σε όλα τα θέματα για αρκετούς μήνες τώρα, δουλεύει με πολύ ζήλο για την Ίσκρα και κάνει και αρκετές διαλέξεις (στις οποίες είναι πολύ καλός). Στον τομέα των άρθρων και σημειώσεων της ημέρας, δεν θα είναι απλά χρήσιμος μα απολύτως απαραίτητος. Αναμφισβήτητα είναι άνθρωπος με σπάνιες ικανότητες, έχει πεποιθήσεις και ενεργητικότητα και θα πάει πολύ μπροστά.''
Επειδή ο Πλεχάνωφ εναντιωνόταν σε αυτή την πρόταση, ο Τρότσκι δεν έγινε κανονικό μέλος της συντακτικής επιτροπής μα από εκείνο το σημείο και μετά συμμετείχε στις συζητήσεις με συμβουλευτικό χαρακτήρα. Έτσι κέρδισε την έχθρα του Πλεχάνωφ.
Στα τέλη του 1902 ο Τρότσκι γνώρισε τη Ναταλία Σέντοβα η οποία το 1903 έγινε η δεύτερη γυναίκα του. Μ' αυτήν απόκτησε δύο παιδιά, τον Λέων Σέντωφ και τον Σεργκέι Σέντωφ. Με την πρώτη του γυναίκα ο Τρότσκι διατήρησε μια φιλική σχέση μέχρι το 1935, όταν η Αλεξάντρα εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια των "Μεγάλων Εκκαθαρίσεων".
Ρήξη με τον Λένιν (1903-1904)
Εν τω μεταξύ, η Ίσκρα, μετά από μια περίοδο καταπίεσης από τη μυστική αστυνομία, αλλά και ενδοκομματικής σύγχυσης που ακολούθησε το πρώτο συνέδριο, κατάφερε να συγκαλέσει το δεύτερο συνέδριο του κόμματος, στο Λονδίνο, τον Αύγουστο του 1903. Στο συνέδριο ήταν παρών και ο Τρότσκι, μαζί με τους άλλους εκδότες της Ίσκρα. Δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα στο να καταψηφίσουν τη θέση των "οικονομιστών", όπως και έγινε.
Λίγο καιρό μετά το συνέδριο οι υποστηρικτές της θέσης της Ίσκρα απροσδόκητα χωρίστηκαν σε δύο φράξιες (ομάδες). Οι υποστηρικτές του Λένιν ονομάστηκαν Μπολσεβίκοι και υποστήριζαν τη δημιουργία ενός κόμματος μικρού αλλά πολύ καλά οργανωμένου. Ενώ αντίθετα οι Μενσεβίκοι, υποστηρικτές του Μαρτώφ, υποστήριζαν τη δημιουργία ενός κόμματος μεγαλύτερου και πιο λίγο πειθαρχημένου. Ο Τρότσκι όπως και οι περισσότεροι εκδότες της Ίσκρα τάχτηκαν υπέρ των Μενσεβίκων και του Μάρτωφ, ενώ ο Πλεχάνωφ υποστήριξε το Λένιν και τους Μπολσεβίκους.
Οι δυο φράξιες βρίσκονταν σε ρευστή κατάσταση κατά το 1903-1904, αφού αρκετοί άλλαζαν άποψη και, ταυτόχρονα, και φράξια. Ο Πλεχάνωφ εγκατέλειψε τους Μπολσεβίκους, και ο Τρότσκι εγκατέλειψε τους Μενσεβίκους το 1904 γιατί αυτοί ήθελαν να συνεργαστούν με τους Φιλελεύθερους αστούς Καντέτους και ταυτόχρονα αρνούνταν τη συνεργασία με τους Μπολσεβίκους, ενώ ο Τρότσκι διαφωνούσε με τη θέση τους θεωρώντας ανίκανη τη φιλελεύθερη αστική τάξη να παίξει επαναστατικό χαρακτήρα στη Ρωσία. Από τότε μέχρι το 1917 ο Τρότσκι αυτοαποκαλείται "μη-ενεργός σοσιαλιστής δημοκράτης"
Παρεμβαίνοντας στους Μπολσεβίκους, προσπαθούσε να δημιουργήσει φράξια μέσα στο κόμμα και αυτό τον οδήγησε σε προσωπικές συγκρούσεις με τον Λένιν και άλλα στελέχη του κόμματος. Αργότερα ο Τρότσκι παραδέχτηκε ότι έκανε λάθος που διαφωνούσε με τον Λένιν για τις θέσεις του κόμματος. Σε αυτό το χρονικό διάστημα άρχισε να αναπτύσσει τη θεωρία του της Διαρκούς Επανάστασης, η οποία τον οδήγησε σε στενή συνεργασία με τον Αλεξάντερ Πάρβους (1904-1907).
Η επανάσταση του 1905 και η δίκη του 1906
Μετά από τα γεγονότα της "Ματωμένης Κυριακής" (1905), ο Τρότσκι γύρισε μυστικά πίσω στη Ρωσία. Στην αρχή έγραφε προκηρύξεις σε ένα υπόγειο τυπογραφείο στο Κίεβο, αλλά σύντομα μετακινήθηκε στην πρωτεύουσα, την Αγία Πετρούπολη. Εκεί εργαζόταν και με τους Μπολσεβίκους και με τους Μενσεβίκους και κατάφερε να επηρεάσει τους Μενσεβίκους να πάρουν πιο ριζοσπαστικές κατευθύνσεις. Τον Μάιο όμως προδόθηκαν οι Μενσεβίκοι από ένα μυστικό πράκτορα και ο Τρότσκι αναγκάστηκε να πάει στη γειτονική Φινλανδία. Εκεί, μαζί με τον Αλεξάντερ Πάρβους, προσπάθησαν να διατυπώσουν τη θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης. Τον Οκτώβρη, μια γενική απεργία σε όλη τη Ρωσία έκανε εφικτή την επιστροφή τους στην Πετρούπολη. Ο Τρότσκι με το μαρξιστικό έργο του Αποτελέσματα και προοπτικές (1905) με το οποίο διατυπώνει τη θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης, ουσιαστικά ειναι ο πρώτος Ρώσος Μαρξιστής ο οποίος προέβλεπε σε εκείνο το χρονικό σημείο, τη δυνατότητα Προλεταριακής -Σοσιαλιστικής επανάστασης στη Ρωσία.
Μόλις επέστρεψαν, ανέλαβαν τη Ρωσική Εφημερίδα και αύξησαν την κυκλοφορία της σε 500.000 φύλλα. Ο Τρότσκι ήταν επίσης συνιδρυτής του «Начало» Νάτσαλο (το Ξεκίνημα) που στη συνέχεια ήταν πολύ επιτυχημένο.
Ταυτόχρονα, οι Μενσεβίκοι δημιούργησαν μια εκλεγμένη πολυκομματική επαναστατική επιτροπή. Αυτό ήταν το πρώτο σοβιέτ. Με την επιστροφή του Τρότσκι στην Πετρούπολη, το σοβιέτ (επιτροπή) λειτουργούσε κανονικά με τον Κρυστάλιωφ-Νόσαρ να ηγείται και να είναι και πολύ δημοφιλής, παρ' όλη την αρχική εναντίωση των Μπολσεβίκων. Ο Τρότσκι μπήκε αμέσως στο σοβιέτ με το όνομα Γιανόφσκι (από το χωριό του, Γιάνοφκα) και εκλέχθηκε αντιπρόεδρος. Έκανε πολύ σημαντική δουλειά μέσα σε αυτό και, μετά τη σύλληψη του Κρυστάλιωφ, εκλέχτηκε πρόεδρος. Στις 2 Δεκεμβρίου το σοβιέτ έστειλε προκήρυξη που απευθυνόταν στην Τσαρική κυβέρνηση και τους υποστηρικτές της, και μεταξύ άλλων ανέφερε:
''Η απολυταρχία ποτέ δεν υποστηρίχτηκε από τον λαό και ποτέ δεν της δόθηκε κανένα δικαίωμα να κυβερνά. Γι' αυτό αποφασίσαμε να μην επιτρέψουμε την εξόφληση των δανείων που έγιναν από την Τσαρική κυβέρνηση, όταν ανοιχτά ενεπλάκη σε πόλεμο με όλο το λαό.''
Την επόμενη μέρα, 3 Δεκεμβρίου το σοβιέτ περικυκλώθηκε από στρατιώτες πιστούς στον Τσάρο και οι εκπρόσωποι του σοβιέτ συνελήφθησαν.
Δεύτερη μετανάστευση (1907-1914)
Όταν, στις 22 Απριλίου στην Πετρούπολη, οι Μπολσεβίκοι δημιούργησαν εφημερίδα απευθυνόμενη στο νέο εργάτη, ονόμασαν και αυτή την εφημερίδα Πράβντα. Η δεύτερη Πράβδα δεν βοήθησε και πολύ στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και γι' αυτό ο Τρότσκι, σκεπτόμενος το σφετερισμό του ονόματος της παλιάς τους εφημερίδας, έγραψε ένα γράμμα προς τον Μενσεβίκο ηγέτη Νικολάι Κχάιτζε, αποδοκιμάζοντας τον Λένιν και τους Μπολσεβίκους. Αργότερα, το 1924, οι εχθροί του Τρότσκι χρησιμοποίησαν το περιεχόμενο αυτής της επιστολής, ως αποδεικτικό στοιχείο ότι ο Τρότσκι ήταν εχθρός του Λένιν.
Αυτή ήταν περίοδος ισχυρής έντασης μέσα στο κόμμα και οδήγησε τον Τρότσκι και τους Μενσεβίκους, Μπολσεβίκους σε έντονες διαμάχες. Η πιο σημαντική διαφωνία που είχαν Τρότσκι και Μενσεβίκοι απέναντι στον Λένιν ήταν το θέμα των ένοπλων ληστειών διάφορων τράπεζων και εταιριών, τις οποίες έκαναν οι Μπολσεβίκοι προς όφελος του κόμματος. Παρόλο που αυτό απαγορεύτηκε στο 5ο συνέδριο, οι Μπολσεβίκοι δεν σταμάτησαν τη δράση τους.
Το Γενάρη του 1912 η πλειοψηφία της φράξιας των Μπολσεβίκων, οδηγούμενη από τον Λένιν και μερικούς Μενσεβίκους, διοργάνωσε συνέδριο στην Πράγα και διέγραψε τους αντιπάλους της από το κόμμα. Απαντώντας σ' αυτό ο Τρότσκι διοργάνωσε ένα "συνασπιστικό συνέδριο" για όλες τις φράξιες του ΡΣΔΚΕ στη Βιέννη, τον Αύγουστο του 1912. Η προσπάθεια του κατέληξε σε αποτυχία.
Ταυτόχρονα στη Βιέννη ο Τρότσκι συνέχιζε να γράφει άρθρα σε ριζοσπαστικές ουκρανικές και ρωσικές εφημερίδες όπως την Κιέβσκαγια Μυσλ (Kievskaya Mysl) χρησιμοποιώντας πολλά ψευδώνυμα, αλλά κυρίως το Άντιντ Ότο (Antid Oto). Τον Σεπτέμβρη του 1912 στάλθηκε από την Κιέβσκαγια Μυσλ στα Βαλκάνια, ως πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας, για τους Βαλκανικούς πολέμους. Εκεί έγινε καλός φίλος με τον Κρίστιαν Ράκοβσκι, αργότερα ηγετικό πολιτικό στέλεχος της Σοβιετικής Ρωσίας, αλλά και σύμμαχο του Τρότσκι στο Σοβιετικό Κομμουνιστικό κόμμα.
Τον Αύγουστο του 1914, στα πρόθυρα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τρότσκι αναγκάζεται να φύγει από τη Βιέννη και να κατευθυνθεί προς την ουδέτερη Ελβετία γιατί οι Αυστροούγγροι κήρυξαν πόλεμο στη Ρωσική αυτοκρατορία και αν έμενε εκεί κινδύνευε να συλληφθεί.
Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1917)
Το ξέσπασμα του 1ου ΠΠ έφερε μια ξαφνική ευθυγράμμιση στις θέσεις μέσα στο ΡΣΔΚΕ καθώς και σε άλλα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά δημοκρατικά κόμματα, όσον αφορά τον πόλεμο, την επανάσταση, τον πασιφισμό και το διεθνισμό. Στο ΡΣΔΚΕ, ο Λένιν, ο Τρότσκι και ο Μαρτώφ υποστήριζαν αρκετές διεθνιστικές αντιπολεμικές θέσεις, ενώ ο Πλεχάνωφ και άλλοι Σοσιαλδημοκράτες (Μενσεβίκοι καθώς και Μπολσεβίκοι) υποστήριζαν τη Ρωσική κυβέρνηση, ως ένα βαθμό.
Ενώ βρισκόταν στην Ελβετία, ο Τρότσκι, ως συνήθως, παρενέβαινε στο Ελβετικό Σοσιαλιστικό Κόμμα παρακινώντας το να δεχτεί τη διεθνιστική τάση και ταυτόχρονα έγραφε ένα αντιπολεμικό βιβλίο, το "Ο πόλεμος και η Διεθνής". Ουσιαστικά στο βιβλίο αυτό διατύπωνε την ένστασή του στις προπολεμικές θέσεις των ευρωπαϊκών σοσιαλιστικών κομμάτων, και κυρίως του γερμανικού. thumb|Ο Λέων Τρότσκι με την κόρη του Νίνα στη Γαλλία, 1915
Στη συνέχεια, σαν πολεμικός ανταποκριτής της Κιέβσκαγια Μυσλ, μετακινήθηκε στη Γαλλία, τον Νοέμβρη του 1914. Το Γενάρη του 1915 άρχισε να τυπώνει στο Παρίσι (στην αρχή μαζί με τον Μαρτώφ, που στη συνέχεια αποχώρησε όταν η εφημερίδα κινήθηκε προς τα αριστερά) τη σοσιαλιστική διεθνιστική εφημερίδα Νάσε Σλόβο (Наше Слово, Ο Λόγος μας). Υιοθέτησε το τσιτάτο "Ειρήνη χωρίς αποζημιώσεις ή κατακτήσεις, ειρήνη χωρίς κατακτητές ή κατακτημένους" που δεν πήγαινε όσο μακριά πήγαινε ο Λένιν που επιθυμούσε την ήττα της Ρωσίας στον πόλεμο και την οριστική απόσχιση από τη 2η Διεθνή.
Ο Τρότσκι συμμετείχε στο αντιπολεμικό συνέδριο του Τσίμερβαλντ, που διοργάνωσαν σοσιαλιστές το Σεπτέμβρη του 1915, και πρότεινε μια μέση λύση ανάμεσα σ' αυτούς που όπως ο Μαρτώφ ήθελαν να μείνουν στην 2η Διεθνή και δεν δέχονταν κουβέντα γι' αυτό, αλλά και σ' αυτούς, όπως ο Λένιν, που ήθελαν να διασπαστούν από τη 2η και να δημιουργήσουν μια 3η Διεθνή. Στο συνέδριο τελικά αποφασίστηκε η μέση λύση που πρότεινε ο Τρότσκι. Ο Λένιν, αν και στην αρχή ήταν αντίθετος με αυτή την πρόταση, στη συνέχεια την ψήφισε για να αποφευχθεί η διάσπαση των "αντιπολεμικών" σοσιαλιστών.
Το Σεπτέμβριο του 1916 ο Τρότσκι απελάθηκε από τη Γαλλία στην Ισπανία, εξαιτίας τον αντιπολεμικών του δραστηριοτήτων. Ούτε οι ισπανικές αρχές τον δέχτηκαν και τον απέλασαν και αυτές με τη σειρά τους στις ΗΠΑ, στις 25 Δεκεμβρίου 1916. Κατέφθασε στη Νέα Υόρκη τις 13 του Γενάρη του 1917, όπου άρχισε να γράφει άρθρα στην τοπική ρωσόφωνη σοσιαλιστική εφημερίδα Νόβι Μιρ (νέος κόσμος) και να δίνει ομιλίες σε Ρώσους μετανάστες.
Ρωσική Επανάσταση
thumb|Η αφίσα κυκλοφόρησε το 1920, κατά τη διάρκεια του πολέμου εναντίον της Πολωνίας Ο Τρότσκι ζούσε στη Νέα Υόρκη όταν ξέσπασε η επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917 που ανέτρεψε τον Τσάρο Νικόλαο Β'. Εγκατέλειψε τη Νέα Υόρκη στις 27 Μαρτίου, αλλά τελικά έφτασε στη Ρωσία στις 4 Μαΐου 1917, επειδή το καράβι στο οποίο ήταν επιβάτης ανασχέθηκε από Βρετανούς και έμεινε στη Νέα Σκωτία μέχρι τις 29 Απριλίου.
Όταν επέστρεψε κατανόησε ότι συμφωνούσε ουσιαστικά με τους Μπολσεβίκους.
Μετεπαναστατική περίοδος
Μετά την έκρηξη της Φεβρουαριανής Επανάστασης του 1917 επέστρεψε στη Ρωσία και παρά τις διαφωνίες του με τον Λένιν, εντάχθηκε στους «Μπολσεβίκους» κι έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διάρκεια της Οκτωβριανής Επανάστασης τον ίδιο χρόνο και την ανάληψη της εξουσίας από τους κομμουνιστές. Το πρώτο πόστο που ανέλαβε ήταν αυτό του κομισάριου επί των Εξωτερικών και διαπραγματεύτηκε την έξοδο της Ρωσίας από τον πόλεμο και τη σύναψη ειρήνης με τη Γερμανία το 1918 (Συνθήκη του Μπρεστ - Λιτόφσκ) αν και αρχικά είχε αντιταχθεί σε αυτή.
Κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφύλιου Πολέμου (1917-1922) διετέλεσε κομισάριος του Πολέμου και δημιούργησε τον Κόκκινο Στρατό, ο οποίος συνετέλεσε στη συντριβή των «Λευκών» αντεπαναστατών, συμβάλλοντας καθοριστικά στη στερέωση του νέου καθεστώτος. Ο Τρότσκι απέκτησε αίγλη και προβαλλόταν ως διάδοχος του Λένιν (Ο Λένιν στο γράμμα του προς 13ο συνέδριο αναφέρει τους Στάλιν και Τροτσκι ως τους πιο ικανούς της ΚΕ), όμως η πνευματική του ανωτερότητα και υπεροψία, η υπερβολική του αυτοπεποίθηση καθώς και το γεγονός ότι εισχώρησε στους μπολσεβίκους μόλις το καλοκαίρι του 1917 λειτούργησαν εναντίον του. Έτσι ο Στάλιν εκλέχτηκε γενικός γραμματέας και μετά τον πρόωρο θάνατο του Λένιν (21 Ιανουαρίου 1924) ανέλαβε τα ηνία της Σοβιετικής Ένωσης.
Εξορία και δολοφονία
Το 1935, ο Τρότσκι υποχρεώθηκε να εγκατασταθεί στη Νορβηγία. Το 1936, κάτω από τη σοβιετική πίεση, αναγκάστηκε να φύγει και πάλι, αυτή τη φορά στο Κογιοακάν του Μεξικού. Στις μεγάλες δίκες της Μόσχας το 1936-1938, όπου δικάστηκαν για προδοσία σημαντικά στελέχη της Ρωσικής Επανάστασης, ο Τρότσκι καταδικάστηκε (ερήμην) ως ο κύριος συνωμότης, κατηγορία που αποδείχτηκε αργότερα ψευδής.
Ο Τρότσκι στην τέχνη
Ο μεγάλος Μεξικανός ζωγράφος Ντιέγκο Ριβέρα, σύζυγος της Φρίντα Κάλο, ήταν μεγάλος θαυμαστής του Τρότσκι. Ζωγράφισε δύο φορές το πορτραίτο του, στο Επιτροπή Κομμουνιστικής Ενότητας (1933) και Άνθρωπος σε σταυροδρόμια (1933), τοιχογραφία στο κτήριο Ροκφέλερ της Νέας Υόρκης, η οποία όμως καταστράφηκε καθ' υπόδειξη του ίδιου του Νέλσον Ροκφέλερ. Το 1972, ο Ρίτσαρντ Μπάρτον υποδύθηκε τον Τρότσκι στην ταινία Η δολοφονία του Τρότσκι, σε σκηνοθεσία Τζόζεφ Λόουζι. Η δολοφονία του ήταν επίσης το θέμα ενός σύντομου θεατρικού έργου με τίτλο "Παραλλαγές πάνω στο θάνατο του Τρότσκι", του συγγραφέα Ντέιβιντ Ιβς. Το 2002, στην ταινία Φρίντα, τον Τρότσκι υποδύθηκε ο ηθοποιός Τζέφρεϊ Ρας. Ο Τρότσκι ενέπνευσε το χαρακτήρα του Σνόουμπολ στη νουβέλα Η φάρμα των ζώων του Τζωρτζ Όργουελ, ενώ με τη δολοφονία του Τρότσκι καταπιάνεται το βιβλίο "Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά" του Λεονάρδο Παδούρα (Εκδόσεις Καστανιώτη). Στην ελληνική λογοτεχνική βιβλιογραφία, ο Τρότσκι εμφανίζεται στο "Εργοστάσιο των μολυβιών" της Σώτης Τριανταφύλλου (Πατάκη, 2000).
Έργα του Τρότσκι στα νέα ελληνικά
Κατηγορία:Σοβιετικοί πολιτικοί Κατηγορία:Ρώσοι επαναστάτες Κατηγορία:Ρώσοι κομμουνιστές Κατηγορία:Ρωσοεβραίοι Κατηγορία:Μαρξιστές θεωρητικοί Κατηγορία:Ρώσοι άθεοι Κατηγορία:Ρώσοι αυτοβιογράφοι Κατηγορία:Αντικαπιταλιστές
Τιμισοάρα
thumb|right|130px|Θυρεός της πόλης Η Τιμισοάρα (Γερμανικά Temeswar, επίσης πρώην Temeschburg ή Temeschwar, Ουγγρικά Temesvár, Γίντις :  טעמשוואר, Σερβικά : Темишвар, Τέμισβαρ, Βουλγαρικά του Βανάτου Timišvár, Τουρκικά : Temeşvar, Σλοβακικά Temešvár) είναι η πρωτεύουσα του νομού Τίμις και το κύριο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό κέντρο της δυτικής Ρουμανίας. Βρίσκεται στον Ποταμό Μπέγκα και θεωρείται η ανεπίσημη πρωτεύουσα του ιστορικού Βανάτου. Από το 1848 ως το 1860 ήταν η πρωτεύουσα της Σερβικής Βοϊβοντίνας και του Βοεβοδάστου της Σερβίας και Βανάτου του Τέμεσβαρ. Με 319.279 κατοίκους στην απογραφή του 2011 η Τιμισοάρα ήταν τότε η τρίτη σε πληθυσμό πόλη της χώρας, μετά το Βουκουρέστι και το Κλουζ-Ναπόκα. Εχει σχεδόν μισό εκατομμύριο κατοίκους στη μητροπολιτική περιοχή της, ενώ το αστικό συγκρότημα Τιμισοάρα-Αράντ συγκεντρώνει περισσότερο από το 70% του πληθυσμού των νομών Τίμις και Αράντ. Η Τιμισοάρα είναι μια πολυπολιτισμική πόλη, με 21 εθνότητες και 18 θρησκείες. Η διαπολιτισμικότητα αποτελεί εδώ και καιρό ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό για το δυτικό τμήμα της χώρας.
Περνώντας το 1716 από τους Οθωμανούς Τούρκους στους Αυστριακούς η Τιμισοάρα αναπτύχθηκε τους επόμενους αιώνες μέσα τις οχυρώσεις και στον αστικό πυρήνα που βρισκόταν γύρω τους. Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα το φρούριο άρχισε να χάνει τη χρησιμότητά του, λόγω των πολλών εξελίξεων στη στρατιωτική τεχνολογία. Οι πρώην προμαχώνες και οι στρατιωτικοί χώροι κατεδαφίστηκαν και αντικαταστάθηκαν με νέες λεωφόρους και γειτονιές. Η Τιμισοάρα ήταν η πρώτη πόλη της Μοναρχίας των Αψβούργων με φωτισμό δρόμων (1760) και η πρώτη ευρωπαϊκή πόλη που φωτίστηκε με ηλεκτρικούς λαμπτήρες δρόμου το 1884 και ήταν γνωστή για τον σημαντικό εθνοτικά γερμανικό πληθυσμό της γνωστό ως Σουαβοί του Βανάτου. Απέκτησε την πρώτη δημόσια δανειστική βιβλιοθήκη στη μοναρχία των Αψβούργων και δημοτικό νοσοκομείο 24 χρόνια πριν από τη Βιέννη. Επίσης εξέδωσε την πρώτη γερμανική εφημερίδα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (Temeswarer Nachrichten). Η Τιμισοάρα ήταν το σημείο εκκίνησης της Ρουμανικής Επανάστασης.
Η Τιμισοάρα είναι ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα της Ρουμανίας, με περίπου 40.000 φοιτητές εγγεγραμμένους στα έξι πανεπιστήμια της πόλης. Όπως πολλές άλλες μεγάλες πόλεις της Ρουμανίας η Τιμισοάρα είναι πάροχος υπηρεσιών ιατρικού τουρισμού, ειδικά για οδοντιατρική φροντίδα και αισθητική χειρουργική.. Στην Τιμισοάρα έχουν γίνει αρκετά επιτεύγματα της ρουμανικής ιατρικής, όπως η πρώτη εξωσωματική γονιμοποίηση, η πρώτη επέμβαση καρδιάς με λέιζερ και η πρώτη μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων. Ως τεχνολογικός κόμβος η πόλη διαθέτει έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς τεχνολογίας πληροφοριών στη Ρουμανία μαζί με το Βουκουρέστι, το Κλουζ-Ναπόκα, το Ιάσιο και το Μπρασόβ. Το 2013 η Τιμισοάρα είχε τη μεγαλύτερη ταχύτητα λήψης από το Διαδίκτυο στον κόσμο.
Με το προσωνύμιο «Μικρή Βιέννη» ή «Πόλη των Λουλουδιών», η Τιμισοάρα είναι γνωστή για το μεγάλο αριθμό ιστορικών μνημείων και τα 36 πάρκα της και χώρους πρασίνου. Τα θέρετρα ιαματικών λουτρών Μπούζιας και Μπάια Καλάτσεα βρίσκονται σε απόσταση 30 και 27 χλμ. αντίστοιχα από την πόλη και αναφέρονται από τη ρωμαϊκή εποχή για τις ιδιότητες των ιαματικών νερών τους. Μαζί με την Οράντεα η Τιμισοάρα αποτελεί μέρος του Ευρωπαϊκού Δρόμου Αρ Νουβό. Είναι επίσης μέλος των Eurocities (Ευροπόλεων, από την Ελλάδα μέλη είναι η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη). Η Τιμισοάρα έχει μια ενεργή πολιτιστική σκηνή λόγω των τριών κρατικών θεάτρων της πόλης, της όπερας, της φιλαρμονικής και πολλών άλλων πολιτιστικών ιδρυμάτων. Η πόλη είναι (2023) Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης μαζί με το Βέσπρεμ της Ουγγαρίας και την Ελευσίνα της Ελλάδας.
Ετυμολογία
Το ουγγρικό όνομα της πόλης Temesvár καταγράφηκε για πρώτη φορά ως Temeswar το 1315.. Αναφέρεται σε ένα κάστρο (vár) στον Ποταμό Τίμις] (Temes). Το Τίμις ανήκει στην οικογένεια των [[Υδρωνύμιο|υδρονυμίων που προέρχονται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα thib «βάλτος».. Τα ρουμανικά και γερμανικά οικωνύμια (Timișoara και Temeschburg αντίστοιχα) προέρχονται από τον ουγγρικό τύπο. Οι αρχές των Αψβούργων/Αυστριακών χρησιμοποιούσαν επίσης το Temeschwar ή Temeswar, ονόματα που έχουν γίνει συνηθισμένα στην τρέχουσα χρήση. Το όνομα της πόλης προέρχεται από τον ποταμό που διέρχεται από την πόλη, Tίμισουλ Mιτσ (ουγγρικά: Kistemes), υδρωνύμιο που χρησιμοποιείτο μέχρι τον18ο αιώνα όταν άλλαξε σε Μπέγκα ή Mπέγκεϊ.
Αρχαιότητα
Η περιοχή που οριοθετείται από το Mούρες, τον Τίσα και το Δούναβη ήταν πολύ εύφορη και πρόσφερε ευνοϊκές συνθήκες για τροφή και ανθρώπινη διαβίωση από το 4000 π.Χ. Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα μαρτυρούν την παρουσία πληθυσμού αγροτών, κυνηγών και τεχνιτών, η ύπαρξη του οποίου ευνοείτο από το ήπιο κλίμα, το εύφορο έδαφος και τα άφθονα νερά και δάση.
Ο πρώτος αναγνωρίσιμος πολιτισμός στο Βανάτο ήταν οι Δάκες που άφησαν ίχνη από το παρελθόν τους. Αρκετοί Ρουμάνοι ιστορικοί έχουν προωθήσει την ιδέα ότι η σημερινή τοποθεσία της Τιμισοάρα αντιστοιχεί στον οικισμό των Δακών Ζουρόβαρα. Αν και η θέση του είναι άγνωστη οι συντεταγμένες που έδωσε ο γεωγράφος Πτολεμαίος στο έργο του Γεωγραφική Υφήγησις το τοποθετούν στα βορειοδυτικά του Βανάτου.
Μεσαίωνας
Μετά την κατάρρευση της Ρωμαϊκής κυριαρχίας η περιοχή της Τιμισοάρα κυβερνήθηκε από Οστρογότθους, Ούννους, Γέπιδες, Άβαρους και Βούλγαρους, πριν την Ουγγρική κατάκτηση στις αρχές του 10ου αιώνα.
Αρχαιολογικά ευρήματα από μεσαιωνικό νεκροταφείο δείχνουν ότι το δεύτερο μισό του 10ου αιώνα στην περιοχή δυτικά της σημερινής πόλης εγκαταστάθηκε μια κοινότητα πολεμιστών. Σχεδόν οι μισοί από τους 41 τάφους απέφεραν κτερίσματα (αιχμές βελών, περόνες, σκουλαρίκια και βραχιόλια, γεγονός που υποδηλώνει ότι εκείνοι που είχαν ταφεί στο νεκροταφείο διατηρούσαν τα παγανιστικά τους έθιμα. Η τοπθέτηση αιχμών βελών στους τάφους έχει τεκμηριωθεί σε Ούγγρους πολεμιστές του 10ου αιώνα στη λεκάνη της Παννονίας. Η θέση των οστών των χεριών σε δέκα τάφους πιθανολογεί ότι Χριστιανοί ή λαοί επηρεασμένοι από το Χριστιανισμό ήταν επίσης θαμμένοι στο νεκροταφείο. Διάφοροι τύποι δακτυλιδιών παραπέμπουν σε εμπορικές επαφές μεταξύ των ντόπιων κατοίκων και της Βαλκανικής Χερσονήσου. Το νεκροταφείο εγκαταλείφθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 11ου αιώνα.
Ο Moυσουλμάνος γεωγράφος των μέσων του 12ου αιώνα Μουχαμάντ αλ-Ιντρίσι ανέφερε μια πόλη ονόματι "Τ.ν.υ.σ.μπ.ρ." και την περιέγραφε ως ευμερούσα στα νότια του ποταμού "Τ.υ.σ.υ.α." ή Τίσα. Ο ιστορικός Ιστβαν Πέτροβιτς συνδέει το "Τ.ν.υ.σ.μπ.ρ." με την Τιμισοάρα, υποστηρίζοντας ότι ο Ιντρίσι το τοποθετεί εσφαλμένα γιατί δεν είχε άμεση πληροφόρηση για την πόλη. Η Τιμισοάρα πήρε το όνομά της από ένα φρούριο : το Ουγγρικό όνομα της πόλης, Τέμεσβαρ, αναφέρεται σε ένα κάστρο (βαρ) στον ποταμό Τίμις (Τέμες). Το φρούριο αναφέρεται για πρώτη φορά στα Αρχεία του Αραντ γύρω στα 1177. To έγγραφο ανέφερε δυο χωριά, το "Σεπ" και το "Βρμαν" στα βασιλικά κτήματα που ανήκαν στο φρούριο "Ντεμενσιένσις". Ηταν πιθανότατα κατασκευασμένο από χώμα και ξύλο, σύμφωνα με τον ιστορικό Φέρεντς Ζέμποκ. Το φρούριο, που ήταν χτισμένο σε ελώδη έκταση, κοντά σε ένα παραπόταμο του Τίμις, τον Μπέγκα, ήταν έδρα του ισπάν ή αρχηγού της Επαρχίας του Τέμες. Το 1241 η πόλη καταστράφηκε κατά τη Μογγολική εισβολή στην Ουγγαρία και την Πολωνία, αλλά τα τείχη ξαναχτίστηκαν.
Ο Κάρολος Α΄ της Ουγγαρίας μετέφερε την κατοικά του στην Τιμισοάρα το 1315 επειδή μερικοί ισχυροί άρχοντες που είχαν αρνηθεί να του υποταχθούν έλεγχαν μεγάλες περιοχές σε άλλα μέρη της Ουγγαρίας. Τα επόμενα χρόνια ανεγέρθηκε ένα βασιλικό κάστρο κοντά στο παλιό φρούριο, που και αυτό ανακατασκευάσθηκε με πέτρα. Σύμφωνα με τον Πέτροβιτς η εκκλησία η αφιερωμένη στον Αγιο Ελίγιο υποδηλώνει ότι την περίοδο αυτή εγκαταστάθηκαν στην πόλη Ιταλοί καλλιτέχνες, γιατί ο άγιος λατρευόταν αρχικά στη Νάπολη. Οι Δομινικανοί εγκαταστάθηκαν στην πόλη πριν ο Τσανάντ Τελέγκντι χιροτονηθεί επίσκοπος στην τοπική τους εκκλησία στις αρχές του 1323. Οταν ο Κάρολος Α΄ αποκατάστησε τη βασιλική του εξουσία μετέφερε την αυλή του από την Τιμισοάρα στο, σε κεντρική τοποθεσία, Βίσεγκραντ το καλοκαίρι του 1323.
Οι "επισκέπτες έποικοι" της πόλης (hospites de Themeswar) μνημονεύονται για πρώτη φορά το 1341, οι δημότες της Τιμισοάρα (cives de Temeswar) το 1342. Η εθνικότητα των πολιτών σπανίως αναφερόταν αλλά τα ονόματά τους δείχνουν ότι οι περισσότεροι "επισκέπτες έποικοι" και δημότες ήταν Ούγγροι. Μητρώα πολιτών που μετακινήθηκαν από το Σεμιάτσου Μάρε, το Μαράζ και άλλα χωριά κοντά στην Τιμισοάρα αποδεικνύουν ότι είχε εξελιχθεί σε σημαντικό περιφερειακό κέντρο. Εμποροι από τη Ραγούζα (σημερινό Ντουμπρόβνικ στη Κροατία) εγκαταστάθηκαν στην πολη γύρω στα 1402. Βούλγαροι, Ρουμάνοι και Σέρβοι μετακινήθηκαν επίσης στην πόλη το 15ο και το 16ο αιώνα. Για παράδειγμα, το όνομα του Γιοχάνες Ολάαχ ("Ιωάννης ο Βλάχος) που ήταν δημότης της Τιμισοάρα το 1539, υποδηλώνει ότι ήταν Ρουμανικής καταγωγής.
Από τα μέσα του 14ου αιώνα η Τιμισοάρα ήταν στην πρώτη γραμμή του αγώνα του Χριστιανικού κόσμου κατά των Μουσουλμάνων Οθωμανών Τούρκων. Γάλλοι και Ούγγροι σταυροφόροι συναντήθηκαν στην πόλη πριν τη Μάχη της Νικόπολης (στο Δούναβη) το 1396. Από το 1443 ο Ιωάννης Ουνυάδης χρησιμοποιούσε την πόλη ως στρατιωτικό προπύργιο κατά των Τούρκων, έχοντας ανεγείρει ισχυρό φρούριο. Η πόλη πολιορκήθηκε επανειλημμένα από τους Οθωμανούς τα έτη 1462, 1476, 1491 και 1522.
Το 1514 σε μια μάχη κοντά στην Τιμισοάρα ηττήθηκε η μεγαλύτερη αγροτική εξέγερση στην Ουγγρική ιστορία και ο ηγέτης της Γκιόργκι Ντόζσα βασανίσθηκε και εκτελέστηκε.
1552–1716: Οθωμανική κυριαρχία
Η πτώση του Βελιγραδίου το 1521 και η ήττα στο Μόχατς το 1526 προκάλεσαν την τριχοτόμηση του Ουγγρικού Βασιλείου και το Βανάτο έγινε αντικείμενο διαμάχης μεταξύ του Βασιλείου της Ουγγαρίας των Αψβούργων και των Οθωμανών. Μετά από μια αποτυχημένη πολιορκία το 1551 οι Τούρκοι ανασυντάχθηκαν και επέστρεψαν με νέα στρατηγική. Στις 22 Απριλίου 1552 ένας στρατός 160.000 ατόμων με επικεφαλής τον Καρά Αχμέτ Πασά κατέλαβε την πόλη και την έκανε πρωτεύουσα του Εγιαλέτιου του Τέμεσβαρ. Ο τοπικός στρατιωτικός διοικητής Ιστβαν Λόσοντσυ και άλλοι Χριστιανοί σφαγιάστηκαν στις 27 Ιουλίου 1552 ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν από την πόλη από την Πύλη Aζαπιλόρ.. Μετά το θάνατο του Ιωάννη Ζαπόλυα οι Αψβούργοι προσπάθησαν να ανακτήσουν την Τρανσυλβανία και το Βανάτο, συμπεριλαμβανομένης της Τιμισοάρα, με ανάμεικτα αποτελέσματα. Η Τρανσυλβανία μάλιστα βρέθηκε υπό διπλή υποτέλεια για ένα διάστημα.
Η Τιμισοάρα παρέμεινε υπό την οθωμανική κυριαρχία για 164 χρόνια, ελεγχόμενη απευθείας από το Σουλτάνο και απολαμβάνοντας ένα ειδικό καθεστώς, παρόμοιο με άλλες πόλεις της περιοχής, όπως η Βουδαπέστη και το Βελιγράδι. Την περίοδο αυτή στην Τιμισοάρα ζούσε μια μεγάλη ισλαμική κοινότητα και παρήγαγε διάσημες ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Οσμάν Αγάς του του Τέμεσβαρ. Λόγω του στρατιωτικού προσανατολισμού της η ίδια η πόλη αναπτύχθηκε με βραδείς ρυθμούς υπό την Οθωμανική διοίκηση. Η Τιμισοάρα είχε δύο οχυρωμένα τμήματα : το κάστρο και την πόλη, που περιβαλλόταν από ξύλινα και πέτρινα τείχη. Την πόλη υπεράσπιζαν 200 πυροβόλα καθώς και τάφρος με νερό γύρω από τα τείχη. Περίπου 1200 σπίτια, σχολεία, ξενοδοχεία και δημόσια λουτρά βρίσκονταν εντός των τειχών, ένω έξω από τα τείχη υπήρχαν ακόμη γύρω στα 1500 σπίτια.
Εκτός από μια περίοδο στα τέλη του 16ου αιώνα η πόλη δεν υπέστη πολιορκίες μέχρι τα τέλη του 17ου. Το 1594 ο Γκρέγκορυ Πάλοτιτς, Μπαν του Λούγκος και Καράνσεμπες, ξεκίνησε μια αντιοθωμανική εξέγερση στο Bανάτο, με ορμητήριο το Νάγκιμπετσκερεκ. Μετά από μια μεγάλη επίθεση της Τρανσυλβανίας με επικεφαλής τον Γέργκυ Μπόρμπελυ ο χριστιανικός στρατός κατέλαβε αρκετές πόλεις, αλλά η Τιμισοάρα παρέμεινε απρόσβλητη. Μια άλλη προσπάθεια ανακατάληψης της πόλης έγινε το 1596, όταν ένας στρατός του Σιγισμούνδου Μπάτορυ ξεκίνησε την πολιορκία της πόλης. Μετά από 40 ημέρες μάταιων προσπαθειών οι πολιορκητές υποχώρησαν.
1716–1860: Kυριαρχία των Αψβούργων
Μετά τη νίκη στο Πετροβαραντίν στις 5 Αυγούστου 1716 ο Αυστριακός στρατός με επικεφαλής τον Πρίγκιπα Ευγένιο της Σαβοΐας αποφάσισε να καταλάβει την Τιμισοάρα. Ο Οθωμανικός στρατός, το κουρούτς (επαναστάτες κατά των Αψβούργων) και ο τουρκικός άμαχος πληθυσμός αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη μετά από μια πολιορκία 48 ημερών που χαρακτηρίστηκε από επαναλαμβανόμενους βομβαρδισμούς που κατέστρεψαν πολλά από τα κτίρια της πόλης. Μετά τη Συνθήκη του Πασάροβιτς (1718) το Βανάτο του Τέμεσβαρ έγινε επαρχία της μοναρχίας των Αψβούργων και ανακηρύχθηκε «κτήση του Στέμματος» με στρατιωτική διοίκηση που κυβέρνησε την Τιμισοάρα μέχρι το 1751, οπότε και αντικαταστάθηκε από πολιτική.
Μετά την κατάληψη του Βανάτου οι αυτοκρατορικές αρχές της Βιέννης ξεκίνησαν μια εκτεταμένη διαδικασία αποικισμού, προσκαλώντας ιδιαίτερα Γερμανούς Καθολικούς από τη Βυρτεμβέργη, τη Σουαβία, το Νασάου κ.λπ. που έγιναν γνωστοί ως Σουαβοί του Βανάτου. Στην Τιμισοάρα οι Σουαβοί εγκαταστάθηκαν κυρίως στο Φάμπρικ, όπου ανέπτυξαν έντονα τη χειροτεχνία. Η κύρια λειτουργία της Τιμισοάρα αυτή την περίοδο ήταν αυτή του στρατιωτικού φρουρίου. Οι υπάρχουσες οχυρώσεις δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν στις νέες στρατιωτικές τεχνικές, έτσι ολόκληρο το φρούριο ανακατασκευάσθηκη σε μια όψιμη, επίπεδη και ασυνεπή προσαρμογή του ρυθμού Βωμπάν. Είχε έκταση 10 φορές μεγαλύτερη από το μεσαιωνικό τουρκικό φρούριο. Μεταξύ 1728 και 1732 ο ποταμός Μπέγκα διευθετήθηκε, δημιουργώντας ένα πλωτό κανάλι.. Υπό την πολιτική πίεση της Ουγγρικής Δίαιτας η Αυτοκρατορική Αυλή της Βιέννης δέχθηκε να ενσωματωθούν εκ νέου οι τρεις κομητείες του Βανάτου στο Ουγγρικό Βασίλειο, το 1779. Το 1781 ο Ιωσήφ Β' κήρυξε την Τιμισοάρα ελεύθερη από τις αρχές της κομητεία και, για να αποτρέψει την παρέμβαση των ευγενών στη διοίκηση της πόλης, την αναβάθμισε σε «ελεύθερη βασιλική πόλη». Αυτό το καθεστώς εξασφάλιζε την εσωτερική αυτοδιοίκηση της Τιμισοάρας, το δικαίωμα να έχει εκπροσώπους στη Δίαιτα και να διαθέτει τα δικά της έσοδα. Η πόλη τέθηκε υπό πολιορκία το 1848 για 107 ημέρες. Οι Ούγγροι προσπάθησαν ανεπιτυχώς να καταλάβουν το φρούριο στη Μάχη του Tέμεσβαρ, που ήταν η τελευταία μεγάλη μάχη της Ουγγρικής Επανάστασης του 1848.. Με το Σύνταγμα του Μαρτίου η περιοχή ενσωματώθηκε στο Βοεβοδάσιο της Σερβίας και Βανάτο του Τέμεσβαρ, που έγινε χώρα του στέμματος της Αυστριακής Αυτοκρατορίας. Η νέα αυτοκρατορική επαρχία, η ύπαρξη της οποίας είχε επίσης καθιερωθεί με το αυτοκρατορικό διάταγμα της 18ης Νοεμβρίου 1849, διοικείτο τόσο στρατιωτικά όσο και πολιτικά και οι επίσημες γλώσσες ήταν τα γερμανικά και τα «ιλλυρικά» (που αργότερα ονομάστηκαν σερβοκροατικά). Η Τιμισοάρα ορίστηκε ως η κατοικία του κυβερνήτη και η διατήρησε τα προνόμιά της ως ελεύθερη βασιλική πόλη.
Εκσυγχρονισμός της Τιμισοάρας
Η ανάπτυξη της πόλης συνεχίστηκε μετά την επιχειρηθείσα επανάσταση 1848/1849. Το 1849 η Τιμισοάρα έγινε πρωτεύουσα της νέας Αψβουργικής επαρχίας, που ονομάστηκε Βοεβοδάτο της Σερβίας και Βανάτο του Τέμεσβαρ. Η επαρχία καταργήθηκε το 1860. Η πόλη έγινε πρωτεύουσα της Επαρχίας Τέμες, μετά τον Αυστροουγγρικό Συμβιβασμό του 1867, που επανένωσε τις διοικήσεις της περιοχής με εκείνες του Βασιλείου της Ουγγαρίας.
Το 1853 εισήχθη στην πόλη η τηλεγραφία και το 1857 η Τιμισοάρα απέκτησε φωτισμό δρόμων με αέριο. Το 1857 κατασκευάσθηκε μια σιδηροδρομική γραμμή, που συνέδεε την Τιμισοάρα με το Σέγκεντ και το 1867 εισήχθησαν στην πόλη ιππήλατα τραμ (δεύτερη στην Ευρώπη και πρώτη στη Ρουμανία). Η Τιμισοάρα ήταν η πρώτη Ευρωπαϊκή πόλη, και η δεύτερη στον κόσμο μετά τη Νέα Υόρκη, που απέκτησε ηλεκτροφωτισμό στους δρόμους το 1884, ενω τα τραμ έγιναν ηλεκτρικά το 1899. Η Τιμισοάρα ήταν επίσης η πρώτη πόλη του Βασιλείου της Ουγγαρίας και αργότερα της Ρουμανίας που είχε σταθμό πρώτων βοηθειών. Τα τείχη της πόλης κατεδαφίστηκαν, ξεκινώντας από το 1892 μέχρι το 1910 και κατασκευάσθηκαν μεγάλες οδικές αρτηρίες για να συνδέσουν τα προάστια με το κέντρο της πόλης, ανοίγοντας το δρόμο για μεγαλύτερη επέκτασή της. Λέγεται ότι ο Γουστάβος Άιφελ, δημιουργός του ομώνυμου Πύργου στο Παρίσι, σχεδίασε μια από τις πεζογέφυρες της Τιμισοάρα πάνω από το Μπέγκα, τη "Μεταλλική Γέφυρα", στην πραγματικότητα όμως σχεδιάστηκε από το Ρόμπερτ Τοτ, επικεφαλής του Τμήματος Γεφυρών, στο εργοστάσιο σιδηροδρόμων της Ρέσιτσα.
20ός αιώνας
Στις 31 Οκτωβρίου 1918 οι τοπικές στρατιωτικές και πολιτικές ελίτ ίδρυσαν το "Εθνικό Συμβούλιο του Βανάτου", μαζί με εκπροσώπους των κύριων εθνικών ομάδων της περιοχής : Ρουμάνων, Γερμανών, Σέρβων και Ούγγρων. Τη 1 Νοεμβρίο ανακήρυξαν στην Τιμισοάρα τη βραχύβια Δημοκρατία του Βανάτου. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή του Βανάτου διχοτομήθηκε μεταξύ του Βασίλειου της Ρουμανίας και του Βασίλειου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων και η Τιμισοάρα περιήλθε στη Ρουμανική διοίκηση, μετά από Σερβική κατοχή το 1918–1919. Η πόλη παραχωρήθηκε από την Ουγγαρία στη Ρουμανία με τη Συνθήκη του Τριανόν στις 4 Ιουνίου 1920. Το 1920 ο Βασιλιάς Φερδινάνδος Α΄ απένειμε στην Τιμισοάρα το καθεστώς του Πανεπιστημιακού κέντρου και τα χρόνια του μεσοπολέμου γνώρισε συνεχή οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη. Την εποχή αυτή έγιναν επίσης αρκετές αντιφασιστικές και αντιρεβιζιονιστικές διαδηλώσεις.
Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Τιμισοάρα επλήγη από αεροδρομικές επιδρομές τόσο των Συμμάχων όσο και του Άξονα, ιδιαίτερα το δεύτερο μισό του 1944. Στις 24 Αυγούστου 1944 η Ρουμανία, που μέχρι τότε ήταν μέλος του Αξονα, κήρυξε τον πόλεμο στη Ναζιστική Γερμανία και συντάχθηκε με τους Συμμάχους. Αιφνιδιασμένη, η τοπική φρουρά της Βέρμαχτ παραδόθηκε αμαχητί και τα Γερμανικά και Ουγγρικά στρατεύματα προσπάθησαν να ανακαταλάβουν την πόλη όλο το Σεπτέμβριο, αλλά χωρίς επιτυχία.
Μετά τον πόλεμο ανακηρύχτηκε η Λαϊκή Δημοκρατία της Ρουμανίας και η Τιμισοάρα υπέστη Σοβιετοποίηση και στη συνέχεια συστηματοποίηση. Ο πληθυσμός της πόλης τριπλασιάστηκε μεταξύ 1948 και 1992.
Η Ρουμανική Επανάσταση του 1989
Το Δεκέμβριο του 1989 ξεκίνησε στην Τιμισοάρα μια λαϊκή εξέγερση κατά του Κομμουνιστικού καθεστώτος του Νικολάε Τσαουσέσκου. Ο Ούγγρος Καλβινιστής πάστορας Λάζλο Τόκες διατάχθηκε από τη Σεκουριτάτε να απελαθεί και σε αντίδραση αυτού το σπίτι του περικυκλώθηκε από μέλη της εκκλησίας του. Υποστηρικτές του, μεταξύ αυτών και άνθρωποι Ρουμανικής καταγωγής, συγκεντρώθηκαν στην κεντρική πλατεία (Πλατεία Οπερας). Η Κομμουνιστική διοίκηση διέταξε το στρατό να πυροβολήσει τους συγκεντρωμένους. Ομως μερικοί αξιωματικοί αρνήθηκαν να ανοίξουν πυρ και πήραν το μέρος των διαδηλωτών. Αυτό ήταν η αρχή της Ρουμανικής Επανάστασης του 1989, που κατέλυσε το Κομμουνιστικό καθεστώς μια βδομάδα αργότερα. Η Τιμισοάρα ανακηρύχτηκε η πρώτη Ελεύθερη Πόλη στις 20 Δεκεμβρίου 1989, με απώλειες 1104 καταγεγραμμένους νεκρούς και 3352 τραυματίες κατά τη διάρκεια της εξέγερσης.
Γεωγραφία
Η Τιμισοάρα βρίσκεται σε υψόμετρο 90 μέτρων, στο νοτιοανατολικό άκρο της πεδιάδας του Βανάτου, τμήματος της Λεκάνης της Παννονίας, κοντά στο χώρισμα των ποταμών Τίμις και Μπέγκα. Τα νερά των δύο ποταμών σχηματίζουν μια βαλτώδη και συχνά πλημμυρισμένη περιοχή. Η Τιμισοάρα αναπτύχθηκε σε ένα από τα λίγα μέρη, όπου τα έλη ήταν διελεύσιμα. Αυτά συνιστούσαν φυσική προστασία για το φρούριο επί μακρόν, όμως επίσης δημιουργούσαν υγρό και ανθυγιεινό κλίμα, καθώς και την εμφάνιση πανώλης και χολέρας, πράγμα που περιόριζε τον αριθμό των κατοίκων σε χαμηλά επίπεδα και εμπόδιζε σημαντικά την ανάπτυξη της πόλης. Με τον καιρό όμως στα ποτάμια της περιοχής έγιναν έργα αποστράγγισης, εκτροπής και φράγματα. Λόγω των υδραυλικών αυτών έργων που έγιναν το 18ο αιώνα η πόλη δεν βρίσκεται πια στον Ποταμό Τίμις αλλά στο κανάλι του Μπέγκα. Η βελτίωση αυτή των εδαφών έγινε οριστική με την κατασκευή του καναλιού του Μπέγκα (άρχισε το 1728) και την πλήρη αποστράγγιση των γύρω ελών. Εντούτοις το έδαφος όλης της πόλης βρίσκεται πάνω σε υδροφόρο ορίζοντα βάθους μόνο 0,5έως 5 μέτρων, παράγοντας που δεν επιτρέπει την κατασκευή ψηλών κτιρίων. Το πλούσιο μαύρο χώμα και ο σχετικά ψηλός υδροφόρος ορίζοντας την καθιστά γόνιμη γεωργική περιοχή.
Στο σύνολό του το ανάγλυφο της Τιμισοάρα εμφανίζεται ως μια σχετικά επίπεδη, μονότονη επιφάνεια, με την ομαλότητά της να διακόπτεται μόνο από την κοίτη του ποταμού Μπέγκα. Παρατηρούμενο διεξοδικά το ανάγλυφο της πόλης και των περιχώρων της παρουσιάζει μια σειρά από τοπικές ιδιαιτερότητες, κυρίως ερημικούς μαιάνδρους, μικροβυθίσματα και κορυφογραμμές (γενικά κατασκευασμένες από χονδροειδή υλικά). Αυτά είναι το αποτέλεσμα των αποθέσεων στην περιοχή των ποταμών Τίμις και Μπέγκα, πριν από την αποστράγγιση, τη διευθέτηση και τα φράγματά τους (συγκεκριμένα υψομετρικά από μέτρια εξογκώματα, που δεν ξεπερνούν πουθενά τα 2–3 m)..
Σεισμικότητα
Η Τιμισοάρα είναι ένα αρκετά ενεργό σεισμικό κέντρο, αλλά από τους πολλούς σεισμούς που έχουν σημειωθεί, λίγοι έχουν ξεπεράσει το μέγεθος των 6 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Υπάρχουν δύο ενεργά σεισμικά ρήγματα που διασχίζουν το δυτικό τμήμα της πόλης.. Οι σεισμοί που καταγράφονται στην περιοχή είναι κανονικοί, τύπου φλοιού, με εστιακά βάθη μεταξύ 5 και 30 km.
Χλωρίδα και πανίδα
Η πανίδα της Τιμισοάρας περιλαμβάνει λίγα θηλαστικά, εντομοφάγα και τρωκτικά. Τα πτηνά από την άλλη είναι πολυάριθμα, μερικά από τα οποία έχουν κυνηγετικά (φασιανός). Η αστική άγρια ζωή, αν και λιγότερο ποικίλη από εκείνη του δάσους, έχει μεγαλύτερο αριθμό κυνηγετικών ειδών (κουνέλι, ελάφι, ορτύκι, πέρδικα, φασιανός, σκαντζόχοιρος κ.λπ.) και ερπετών. Στα πάρκα της Τιμισοάρας υπάρχουν σκαντζόχοιροι, τυφλοπόντικες, δεντροβάτραχοι και πολλά πουλιά. Σε ό,τι αφορά την ιχθυοπανίδα το κυρίαρχο είδος είναι ο κυπρίνος, μαζί με τον οποίο ζουν αβραμίδες, τσιπούρες, λούτσοι, φυσική υποστήριξη για ιχθυοτουρισμό. Η Τιμισοάρα έχει το μοναδικό ζωολογικό κήπο στη δυτική Ρουμανία. Ο νεότερος της Ρουμανίας, ο Ζωολογικός Κήπος της Τιμισοάρας, βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της πόλης, στο Πράσινο Δάσος, σε μια έκταση 6,34 εκταρίων. Το 2007 ο ζωολογικός κήπος αναδιατάχθηκε σε 16 ενδιαιτήματα που φιλοξενούν 29 είδη και 144 ζώα.
Yδρογραφία
Ο κύριος ποταμός είναι ο Μπέγκα, ο νοτιότερος παραπόταμος του Τίσα. Πηγάζοντας από τα Ορη Ποϊάνα Ρούσκα ο Μπέγκα μετατρέπεται σε κανάλι και από την Τιμισοάρα μέχρι την εκροή του είναι δευθετημένος για τη ναυσιπλοΐα (115 χλμ.). Το κανάλι του Μπέγκα κατασκευάσθηκε μεταξύ 1728 και 1760, αλλά η τελική του διευθέτηση έγινε αργότερα. Το κανάλι σχεδιάστηκε για την πρόσβαση φορτηγίδων 600–700 τόνων και ετήσια μεταφορική ικανότητα τριών εκατομμυρίων βαγονιών.
Από το πλήθος των κλάδων του που υπήρχαν μέσα στην πόλη πριν από την καναλοποίηση του Μπέγκα σώζονται μόνο ο Bega Moartă (Νεκρός Μπέγκα, στη γειτονιά Φάμπρικ) και ο Bega Veche (Παλιός Μπέγκα, δυτικά, που διαρρέει το Σάκαλαζ).
Εκτός από τις μόνιμες ροές και αυτές που ξεραίνονται συνήθως το καλοκαίρι στην περιοχή της Τιμισοάρας υπάρχουν πολλές λίμνες: είτε φυσικές, που σχηματίζονται αντί για τους παλιούς μαιάνδρους ή περιοχές καθίζησης, όπως αυτές κοντά στα Κουντς, Τζίροτς, Παντούρεα, Βέρντε, κ.λπ., ή ανθρωπογενείς, όπως οι Φρατέλια, Φρέιντορφ, Τσάρντα Ρόσιε, Στραντούλ Τινερετούλουι κ.λπ.
Κλίμα
Όπως όλη η Ρουμανία η Τιμισοάρα έχει εύκρατο ηπειρωτικό κλίμα, χαρακτηριστικό του νοτιοανατολικού τμήματος της Λεκάνης της Παννονίας, με κάποιες υπομεσογειακές επιρροές. Ο υποτύπος της Κλιματικής ταξινόμησης Κέππεν για αυτό το κλίμα είναι Cfb (ωκεάνιο κλίμα).
Την άνοιξη και το καλοκαίρι επικρατούν αέριες μάζες εύκρατες, ωκεάνιας προέλευσης, που φέρνουν σημαντικές βροχοπτώσεις. Συχνά, ακόμη και το χειμώνα, υγρές αέριες μάζες φτάνουν από τον Ατλαντικό, φέρνοντας σημαντικές βροχές και χιόνια και σπανιότερα ψυχρά κύματα. Από το Σεπτέμβριο ως το Φεβρουάριο παρατηρούνται συχνές διεισδύσεις ηπειρωτικών πολικών αέριων μαζών, προερχόμενες από τα ανατολικά. Στο Βανάτο είναι επίσης έντονα αισθητή η επιρροή των κυκλώνων και των θερμών αέριων μαζών από την Αδριατική και τη Μεσόγειο Θάλασσα, που το χειμώνα προκαλούν πλήρη απόψυξη και το καλοκαίρι προκαλούν περιόδους αποπνικτικής ζέστης.
Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 12,4 °C (2007) και συνεχώς αυξάνεται. Ο θερμότερος μήνας κατά μέσο όρο είναι ο Ιούλιος με μέση θερμοκρασία 21,7 °C. Ο πιο κρύος μήνας κατά μέσο όρο είναι ο Ιανουάριος, με μέση θερμοκρασία -1,7 °C. Η χαμηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί στην Τιμισοάρα ήταν -35,3 °C, στις 24 Ιανουαρίου 1963, ενώ η υψηλότερη θερμοκρασία ήταν 42 °C, που καταγράφηκε τον Αύγουστο του 2017. Ο μέσος αριθμός ημερών παγετού (με ελάχιστες θερμοκρασίες κάτω από 0 °C) είναι 91 και ο μέσος αριθμός ημερών ολικού παγετού (με μέγιστες θερμοκρασίες κάτω από 0 °C) είναι 22,4. Ο μέσος αριθμός τροπικών ημερών (με μέγιστες θερμοκρασίες πάνω από 30 °C) είναι 40.
Κυρίως υπό την επίδραση των θαλάσσιων αέριων μαζών από τα βορειοδυτικά η Τιμισοάρα δέχεται υψηλότερη ποσότητα βροχοπτώσεων από τις πόλεις της Πεδιάδας της Βλαχίας. Η μέση ποσότητα βροχόπτωσης για το έτος στην Τιμισοάρα είναι 649,2 mm (2007). Ο μήνας με τις περισσότερες βροχοπτώσεις είναι ο Ιούνιος με 81,3 mm βροχόπτωσης. Ο μήνας με τη λιγότερη κατά μέσο όρο βροχόπτωση είναι ο Ιανουάριος με μέσο όρο 40,6 mm. Σημειώνονται κατά μέσο όρο 69,1 ημέρες βροχής ετησίως, με τις περισσότερες βροχοπτώσεις να σημειώνονται τον Ιούνιο με 7,6 ημέρες βροχής και τις λιγότερες το Μάρτιο (5).
Δημογραφικά
Από δημογραφική άποψη η Τιμισοάρα ορίζεται, σύμφωνα με το νόμο του Zιπφ, ως πόλη δεύτερης βαθμίδας, μαζί με το Ιάσιο, την Κωνστάντζα, το Κλουζ-Ναπόκα και το Μπρασόβ, με εκτεταμένες μακροεδαφικές λειτουργίες και με τη δεύτερη μεγαλύτερη λειτουργική αστική περιοχή, μετά το Βουκουρέστι, πάνω από 5.000 km2. Το Βουκουρέστι και η Τιμισοάρα είναι επίσης οι μόνες μητροπολιτικές ευρωπαϊκές περιοχές ανάπτυξης (MEGA) της Ρουμανίας. Σε εθνικό επίπεδο η Τιμισοάρα έχει αναγνωριστεί ως το μεγαλύτερο κέντρο-πόλος της δυτικής Ρουμανίας.
Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 ο τότε πληθυσμός της Τιμισοάρας ανερχόταν σε 319.279 κατοίκους, σημειώνοντας αύξηση 0,5% σε σύγκριση με την προηγούμενη απογραφή του 2002, όταν είχαν καταγραφεί 317.660 κάτοικοι. Ο πληθυσμός της πόλης αποτελεί το 45,07% του πληθυσμού του νομού Τίμις, το 16,07% του πληθυσμού της Δυτικής περιφέρειας και το 1,44% του συνολικού πληθυσμού της Ρουμανίας. Όπως ορίζεται από τη Eurostat η λειτουργική αστική περιοχή της Τιμισοάρας έχει πληθυσμό 364.325 κατοίκους (το 2018).
Σύμφωνα με μελέτη που διεξήχθη από την Παγκόσμια Τράπεζα η Τιμισοάρα ήταν μεταξύ 2001 και 2011 η περιφερειακή πόλη της Ρουμανίας που προσέλκυσε το μεγαλύτερο αριθμό μεταναστών. Η Τιμισοάρα αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης του εργατικού δυναμικού άλλων περιοχών της χώρας με δημογραφικό πλεόνασμα, ιδιαίτερα της βόρειας Μολδαβίας, της βορειοδυτικής Τρανσυλβανίας και της Ολτενίας. Η Τιμισοάρα καταφέρνει να προσελκύει περίπου 8.000 νέους κατοίκους ετησίως, οι περισσότεροι των οποίων προέρχονται κυρίως από το νομό της, αλλά και από μικρότερες πόλεις γειτονικών νομών – Κάρας-Σεβερίν, Χουνεντοάρα και Αράντ. Στην πραγματικότητα το 46,2% του σημερινού πληθυσμού της Τιμισοάρα αποτελείται από άτομα που έχουν μετακομίσει εκεί από αλλού. Ο πρώην δήμαρχος Νικολάε Ρόμπου δήλωσε το 2017 ότι στην Τιμισοάρα ζουν πάνω από 100.000 άτομα περισσότερα από όσα δείχνουν τα επίσημα στοιχεία για τον πληθυσμό της, επειδή οι φοιτητές, οι εργαζόμενοι και άλλες κατηγορίες πολιτών που δεν είναι εγγεγραμμένοι στα στατιστικά δελτία δεν λαμβάνουν πλέον βίζα διαμονής.
Εθνικές μειονότητες
Η Τιμισοάρα έχει ξεχωρίσει από την αρχαιότητα ως μια εθνοτικά διαφορετική πόλη.. Το 1910 η μεγαλύτερη κοινότητα ήταν οι Γερμανοί, ακολουθούμενοι από Ούγγρους, Ρουμάνους, Εβραίους, Σέρβους και πολλές άλλες μικρότερες κοινότητες, όπως Τσέχους, Σλοβάκους, Κροάτες, Ρομά, Βούλγαρους, Πολωνους κ.λπ. Τα στοιχεία και οι ποσοστιαίες αναλογίες έχουν αλλάξει πολύ σήμερα, αλλά η πολυεθνική πτυχή της πόλης παραμένει. Σήμερα το 85% των κατοίκων είναι Ρουμάνοι, ενώ οι μειονότητες είναι πολύ πιο διαφορετικές λόγω της παρουσίας Ασιατών, Ιταλών, Μουσουλμάνων και λιγότερο Γερμανών και Ούγγρων. Ωστόσο στην Τιμισοάρα ζουν οι περισσότεροι Γερμανοί στη Ρουμανία ως ποσοστό του πληθυσμού της πόλης. Η παρακμή της γερμανικής και της ουγγρικής κοινότητας οφείλεται κυρίως στην αφομοίωση (για παράδειγμα, το 64% των Ούγγρων στην Τιμισοάρα ζουν σε μεικτούς γάμους), στη μετανάστευση και στα χαμηλά ποσοστά γεννήσεων. Η Τιμισοάρα φιλοξενεί επίσης μια σημαντική σερβική κοινότητα, που το 2011 αριθμούσε σχεδόν 5.000 άτομα. Πολλοί από αυτούς χρησιμοποιούν τα σερβικά ως δεύτερη γλώσσα, προτιμώντας ως κύρια τα ρουμανικά. Τα σερβικά είναι πιο συνηθισμένα στις παλαιότερες γενιές που έχουν εκπαιδευτεί σε αυτά.
Το 2018, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ζούσαν στην Τιμισοάρα πάνω από 7.000 αλλοδαποί. Ο πραγματικός αριθμός είναι μεγαλύτερος, δεδομένου ότι πολλοί αλλοδαποί που ζουν στην Τιμισοάρα δεν υποβάλλουν αίτηση για μόνιμη διαμονή, ενώ περνούν τον περισσότερο χρόνο τους στην πόλη.
Θρησκεία
Αν και πολλά άλλαξαν κατά τη ιστορία της, η θρησκευτική σύνθεση της Τιμισοάρας είναι ποικίλη. Ενώ το 1910 οι περισσότεροι κάτοικοι ήταν Ρωμαιοκαθολικοί, το 2011 το 75% δήλωσαν Ρουμάνοι Ορθόδοξοι.
Πολιτική και διοίκηση
Οι πρώτες ελεύθερες τοπικές εκλογές στη μετακομμουνιστική Τιμισοάρα πραγματοποιήθηκαν το 1992. Νικητής ήταν ο Βιορέλ Οαντσέα του Κόμματος Συμμαχίας Πολιτών (PAC), που αργότερα συγχωνεύθηκε με το Εθνικό Φιλελεύθερο Κόμμα (PNL). Ήταν ο πρώτος αξιωματούχος που μίλησε στο πλήθος των επαναστατών που συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία της Όπερας. Οι εκλογές του 1996 κέρδισαν ο Γκέοργκε Τσουχάντου των Χριστιανοδημοκρατών (PNȚ-CD). Εκανε τέσσερις θητείες, κερδίζοντας επίσης τις εκλογές το 2000, το 2004 και το 2008. Στη συνέχεια ανέλαβε το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα και έθεσε υποψηφιότητα για πρόεδρος της Ρουμανίας το 2004. Ο Νικολάε Ρόμπου (PNL) εξελέγη δήμαρχος το 2012 και το 2016. Το 2020 εξελέγη δήμαρχος ο Ντόμινικ Φριτς, με καταγωγή από τη Γερμανία, για την USR με την υποστήριξη του FDGR (Δημοκρατικό Φόρουμ Γερμανών της Ρουμανίας).. Το Τοπικό Συμβούλιο και ο δήμαρχος της πόλης εκλέγονται κάθε τέσσερα χρόνια από τον πληθυσμό. Οι αποφάσεις συζητούνται και εγκρίνονται από το Τοπικό Συμβούλιο (ρουμανικά: Consiliu Local) που αποτελείται από 27 εκλεγμένους συμβούλους.
Επιπλέον, καθώς η Τιμισοάρα είναι η πρωτεύουσα τoυ ομώνυμου νομού, εκεί βρίσκεται το Νομαρχιακό Μέγαρο, η έδρα του Νομαρχιακού Συμβουλίου (ρουμανικά: Consiliu Județean) και ο νομάρχης, που διορίζεται από την κεντρική κυβέρνηση της Ρουμανίας. Ο νομάρχης δεν επιτρέπεται να είναι μέλος πολιτικού κόμματος και ο ρόλος του είναι να εκπροσωπεί την εθνική κυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο, ενεργώντας ως σύνδεσμος και διευκολύνοντας την εφαρμογή εθνικών αναπτυξιακών σχεδίων και κυβερνητικών προγραμμάτων σε τοπικό επίπεδο.
Το 2003 συστάθηκαν συνοικιακά συμβούλια ως μέτρο για τη βελτίωση της διαβούλευσης της τοπικής αυτοδιοίκησης με τους πολίτες σχετικά με τις τοπικές δημόσιες πολιτικές. Από το 2013 η Τιμισοάρα είχε 20 συνοικιακά συμβούλια.
Παραδοσιακά η Τιμισοάρα χωρiζόταν σε δέκα εκλογικές περιφέρειες (ρουμανικά: circumscripții‎) που σήμερα δεν έχουν διοικητική λειτουργία::
Μητροπολιτική περιοχή
Η μητροπολιτική περιοχή της Τιμισοάρας καθορίστηκε το 2008 μετά τη συνεργασία των τοπικών αρχών της Τιμισοάρας και 14 γειτονικών κοινοτήτων (Becicherecu Mic, Bucovăț, Dudeștii Noi, Dumbrăvița, Ghiroda, Giarmata, Giroc, Noșașeșo, Maraśniț. Săcălaz, Sânmihaiu Român και Șag). Είναι μέλος της Ομοσπονδίας Μητροπολιτικών Περιοχών και Αστικών Συγκροτημάτων της Ρουμανίας (FZMAUR).. Το 2016 η μητροπολιτική περιοχή συγκέντρωνε πάνω από 410.000 κατοίκους σε μια περιοχή οκτώ φορές μεγαλύτερη από την ίδια την πόλη.
Αρκετοί οικισμοί που γειτνιάζουν με την Τιμισοάρα έχουν γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια. Οι Ghiroda, Giroc, Dumbrăvița, Chișoda, Mosnița Nouă και Utvin έγιναν προάστια της Τιμισοάρας λόγω της ανάπτυξης εγκαταστάσεων, υπηρεσιών κοινής ωφελείας και υποδομής, ενώνοντας εδαφικά την πόλη. Τα τελευταία 20 χρόνια η Τιμισοάρα έχει επεκτείνει τα σύνορά της κατά περίπου 8%, που σημαίνει περίπου 1.000 εκτάρια, λόγω της κατασκευής νέων συνοικιών ή συγκροτημάτων κατοικιών. Τα όρια της πόλης μετακινήθηκαν προς τα έξω το 2006 κατά σχεδόν 5 km (3,1 mi). Η μεγαλύτερη επέκταση έγινε προς το Șag.
Πολεοδομικό συγκρότημα Τιμισοάρα–Αράντ
Τον Αύγουστο του 2016 οι δήμαρχοι Νικολάε Ρόμπου και Γκέοργκε ΦάλτσαGheorghe υπέγραψαν την πράξη ίδρυσης της μητρόπολης Τιμισοάρα–Αράντ, της πρώτης του είδους της στη Ρουμανία, μέρος της ολοκληρωμένης αναπτυξιακής στρατηγικής Οραμα Τιμισοάρα 2030, που πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της Παγκόσμια Τράπεζας, της ADR Vest και της FZMAUR. Το έργο ήταν υπό συζήτηση από το 2006 και αφορούσε την ενοποίηση των μητροπολιτικών περιοχών Τιμισοάρα και Αράντ. Το 2018 ο πληθυσμός της μητρόπολης ήταν 805.000 και αναμένεται να ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο μέχρι το 2030.