cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Δουκάτο της Νορμανδίας
Πρόσωπα και τοπία της Νορμανδίας του 11ου και 12ου αιώνα
Οι πόλεις αποτελούν τη μειοψηφία σε σύγκριση με όλα αυτά τα χωριά και τις αγροικίες. Πάντως η Νορμανδία έχει πρωτεύουσα με μεγάλο πληθυσμό: τη Ρουέν (πιθανώς 40.000 κάτοικοι). Η πόλη εκμεταλλεύεται τη θέση της πάνω σε έναν από τους σημαντικότερους άξονες του γαλλικού εμπορίου: τον Σηκουάνα. Έμποροι και τεχνίτες πλουτίζουν και αναδύονται σιγά-σιγά από την αστική κοινωνία. Σε λίγο καιρό η ισχύς τους από τα έσοδα από το εμπόριο είναι τέτοια που φτάνουν σε σημεία να συμμετέχουν στη διοίκηση της πόλης.
Οι άλλες πόλεις με καταγωγή από την αρχαιότητα (Λιζιέ, Σε, Μπαγιέ, Εβρέ) αναδεικνύονται επίσης μετά τις επιδρομές των Βίκινγκ. Ανακτώντας τον περίσσιο αγροτικό πληθυσμό, ξεπερνούν τα όρια των παλαιών τους ρωμαϊκών οχυρώσεων. Αυτό το πρώτο αστικό δίκτυο ολοκληρώνεται με τον πολλαπλασιασμό των κωμοπόλεων στην επαρχία. Αυτοί οι νέοι τόποι κατοικίας δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία λαϊκών αρχόντων ή κληρικών γύρω από μια αγορά, μια γέφυρα ή ένα μοναστήρι. Οι περισσότερες ιδρύονται κοντά σε ένα κάστρο που θα εξασφαλίζει στους μελλοντικούς κατοίκους ένα καταφύγιο σε καιρό πολέμου. Έτσι κάνουν την εμφάνισή τους το Σαιν-Λο, το Φεκάμπ, το Βαλόνι, το Σερμπούρ, η Διέπη, η Φαλαίζ, το Αλανσόν, το Αρζαντάν. Ορισμένες από αυτές τις κωμοπόλεις γνωρίζουν τέτοια ανάπτυξη που φτάνουν να γίνουν ίσης αξίας με τις παλαιότερες. Η Καέν αποτελεί τη μεγαλύτερη επιτυχία αυτού του νέου μοντέλου. Με ένα κάστρο και δύο αββαεία χτισμένα από τον Γουλιέλμο τον Κατακτητή, γνωρίζει τέτοια δημογραφική αύξηση και διαθέτει τέτοια δυναμική που γίνεται η δεύτερη πρωτεύουσα της Νορμανδίας.
thumb|300px|Η εκκλησιαστική οργάνωση του δουκάτου της Νορμανδίας Η πολιτιστική επιρροή της Νορμανδίας αντιστοιχεί στην ισχύ και τη δύναμη του δουκάτου. Τα νορμανδικά μοναστήρια, αναπαλαιωμένα χάρη στην αξία των γαιών τους, ξαναγίνονται πνευματικά κέντρα. Το αββαείο του Μπεκ λειτουργεί ως διδακτικό κέντρο ενώ από αυτό του Μον-Σαιν-Μισέλ, βγαίνουν εξαιρετικά εικονογραφημένα χειρόγραφα. Αν και οι Βίκινγκ δεν διέθεταν ιδιαίτερη αρχιτεκτονική παράδοση, οι Νορμανδοί οικοδομούν όμορφα εκκλησιαστικά κτήρια: τα δύο αββαεία του Αββαείου των Ανδρών, αυτά του Μπερναί, του Σεριζύ-λα-Φορέ, του Μποσερβίλ και του Ζυμιέζ αλλά και τις ενοριακές εκκλησίες του Κιγιεμπέφ, του Ταόν ή του Ουιστρεχάμ θεωρούνται αριστουργήματα του ρομανικού ρυθμού στη Νορμανδία. Μια αρχιτεκτονική επαρκώς αναγνωρίσιμη για να εξαχθεί στην Αγγλία μετά το 1066. Η κατάκτηση της Σικελίας και του ιταλικού νότου από ιππότες προερχόμενους από το Κοταντέν διευρύνει την επιρροή του νορμανδικού πολιτισμού μέχρι τη Μεσόγειο.
Στο δεύτερο μισό του 12ου αιώνα, η Νορμανδία αρχίζει να χάνει σε ισχύ σε σχέση με γειτονικές της περιοχές. Η βασιλική αυλή της Αγγλίας, υποκινούμενη από τη βασίλισσα Ελεονώρα της Ακουιτανίας, υπονομεύει σταδιακά τα μέλη με καταγωγή από τη Νορμανδία, ενώ η Ιλ-ντε-Φρανς (γαλ: Île-de-France) βλέπει τη γέννηση των πρώτων εκκλησιών γοτθικού ρυθμού.
Αγγλική Νορμανδία ή Νορμανδική Αγγλία (1087-1135);
Υπό τη βασιλεία του Γουλιέλμου του Κατακτητή, η Νορμανδία αποτελεί μαζί με τη Φλάνδρα το πριγκιπάτο με την καλύτερη διοίκηση και οργάνωση στη Γαλλία, κάτι που εξηγεί και τη μακροημέρευσή του. Στην επιθανάτιο κλίνη του, ο Κατακτητής σε ηλικία 60 ετών περίπου, προετοιμάζει τη δύσκολη διαδοχή του. Έχει τρεις γιους: ο μεγαλύτερος, Ροβέρτος Β' της Νορμανδίας παραλαμβάνει το δουκάτο, ο δεύτερος, Γουλιέλμος Β' της Αγγλίας, παραλαμβάνει το βασιλικό στέμμα της Αγγλίας και ο τελευταίος, Ερρίκος, δεν παραλαμβάνει παρά μόνο ένα χρηματικό ποσό.
Με τον θάνατο του Κατακτητή (1087), η αναρχία επανέρχεται στο δουκάτο όπως την εποχή όπου ο αποθανών ήταν ακόμη ανήλικος. Ο νέος δούκας, ο άσωτος Ροβέρτος Β' της Νορμανδίας, δεν έχει την ίδια εξουσία με τον πατέρα του. Αφήνει τους βαρόνους να μάχονται μεταξύ τους και να χτίζουν κάστρα χωρίς την άδειά του. Η ταραχή αυτή επιτείνεται με την αντιπαλότητα ανάμεσα στα τρία αδέρφια. Η κατάσταση ξεκαθαρίζει το 1100 όταν ο βασιλιάς της Αγγλίας Γουλιέλμος ο Κοκκινομάλλης βρίσκει τον θάνατο εξαιτίας ενός ατυχήματος. Ο Ερρίκος, ο μικρότερος αδερφός, παίρνει από την αγγλική αριστοκρατία το κενό θρόνο. Δεν μένει όμως εκεί. Το 1105, αποβιβάζεται στη Νορμανδία και κερδίζει το 1106 τον μεγαλύτερο αδερφό του Ροβέρτο στο Τίντσμπρεϊ. Ο Ερρίκος τότε παίρνει το δουκικό στέμμα. Η αγγλονορμανδική ένωση με αυτόν τον τρόπο ανασυνιστάται, αλλά αυτή τη φορά, με βάση της την Αγγλία. Με αυτόν τον νέο δούκα-βασιλιά, η Νορμανδία ξαναρχίζει την ανάπτυξή της που διακόπηκε από είκοσι χρόνια ταραχών.
Όπως τον πατέρα του Γουλιέλμο τον Κατακτητή, ο Ερρίκος Α' της Αγγλίας (γνωστός και ως Ανρί Μποκλέρκ (γαλλ: Henri Beauclerc) για την παιδεία του) είναι ένας μεγάλος δούκας-βασιλιάς, σοφός, πανούργος και ενεργητικός. Για ορισμένους ιστορικούς, η βασιλεία του αντιστοιχεί στο απόγειο της δύναμης και της ισχύος του Δουκάτου της Νορμανδίας. Θα πρέπει να συγκρατήσουμε ανάμεσα στις αναλαμπές του γιου του Κατακτητή: Τα οικονομικά και στρατιωτικά μέσα που διέθετε η Αγγλία δεν είναι άσχετα με την επιτυχία του Ανρί Μποκλέρκ στην ηπειρωτική. Επίσης, φρόντισε να οργανώσει καλύτερα τη διακυβέρνηση των εδαφών του. Μην επιθυμώντας να βρίσκεται συνεχώς ανάμεσα στις δύο πλευρές της Μάγχης, σχεδιάζει ως αποτέλεσμα ένα σύστημα μόνιμων θεσμών. Ο βασιλιάς εγκαθιστά ένα είδος αντιβασιλέα στη Νορμανδία, ο οποίος έχει λάβει την εξουσιοδότησή του να κυβερνά στη θέση του όσο αυτός βρίσκεται στην Αγγλία. Ένα σώμα αξιωματικών αναλαμβάνει την απονομή της δικαιοσύνης, την εφαρμογή των βασιλικών διαταγών, παρακολουθεί τη διοίκηση των εδαφών από τους υποκόμηδες ή αναλαμβάνει τη συλλογή των φόρων. Το Υπουργείο Οικονομικών της Νορμανδίας (γαλλ: L'Échiquier de Normandie), κεντρική διαχείριση των οικονομικών, παραλαμβάνει τα χρηματικά ποσά που είναι απαραίτητα για την επιτυχή εφαρμογή της πολιτικής του. Με τις μεταρρυθμίσεις του, ο Ερρίκος Α' καταδεικνύει τον εκσυγχρονισμό της Νορμανδίας.
Η Νορμανδία των Πλανταγενετών (1135-1204)
Ο αιφνίδιος θάνατος του δούκα-βασιλιά το 1135 επαναφέρει τον εφιάλτη των ταραχών με αφορμή το θέμα της διαδοχής καθώς ο άμεσος διάδοχος του θρόνου είναι γυναίκα, η Ματθίλδη, η κόρη του Ερρίκου Α'. Το αγγλονορμανδικό βασίλειο βρίσκεται τότε σε κρίσιμη κατάσταση. Η Ματθίλδη, παντρεμένη με τον κόμη του Ανζού Γοδεφρείδο Ε' του Ανζού γνωστό ως Πλανταγενέτη, δεν καταφέρνει να επιβάλει την κυριαρχία της στο δουκάτο της Νορμανδίας ενώ ο ξάδερφός της, Ετιέν ντε Μπλουά, προσπαθεί να της αποσπάσει το αγγλικό στέμμα. Οι Νορμανδοί βαρόνοι εκμεταλλεύονται τη διαμάχη ανάμεσα στους δύο ανταγωνιστές για τον θρόνο για να ανεξαρτητοποιηθούν και πάλι. Η αναρχία αυτή θα κρατήσει μέχρι το 1144.
Εκείνη την ημερομηνία, ο Γοδεφρείδος Ε' του Ανζού καταφέρνει να επιβληθεί ως δούκας της Νορμανδίας. Το 1150, παραδίδει το δουκάτο στον γιο του Ερρίκο, πολύ πιο δημοφιλή, καθώς κατάγεται από τη γενιά της μητέρας του Ματθίλδης από τον Ερρίκο Α' Μποκλέρκ. Το 1151, εκτός από το δουκάτο, ο γιος του Γοδεφρείδου και της Ματθίλδης παραλαμβάνει το δουκάτο της Τουραίν, το Μαιν και το Ανζού.
Η αύξηση της δύναμής του δεν σταματά εδώ: έναν χρόνο αργότερα, ο νέος δούκας παντρεύεται τη διάδοχο του δουκάτου της Ακουιτανίας, την Ελεονώρα. Με αυτόν τον τρόπο περνά στον έλεγχό του το νοτιοδυτικό τμήμα της Γαλλίας. Και δεν θα σταματήσει εκεί, στη συνέχεια ο δούκας Ερρίκος αποβιβάζεται στην Αγγλία και υποχρεώνει τον βασιλιά Ετιέν ντε Μπλουά στην υπογραφή ενός συμφώνου: ο τελευταίος το υιοθετεί και τον κάνει διάδοχό του στον αγγλικό θρόνο. Πράγματι, ο Ερρίκος Β' θα πάρει τη θέση του όταν αυτός πεθάνει το 1154. Δεν είναι εκείνη την εποχή παρά μόνο 21 ετών.
Ο βασιλιάς της Γαλλίας Λουδοβίκος Η' (1137-1180) που έβλεπε με ικανοποίηση τη διάλυση του αγγλονορμανδικού βασιλείου μετά τον θάνατο του Ερρίκου Α' αντιλαμβάνεται πως απέναντί του έχει πλέον έναν πανίσχυρο αντίπαλο. Και όχι μόνο, η ενότητα του αγγλονορμανδικού βασιλείου ξαναγίνεται αυτή που ήταν τον καιρό του Ερρίκου Α' αλλά αυτή τη φορά, οι ηπειρωτικές κτήσεις δεν περιορίζονται στη Νορμανδία. Φτάνουν μέχρι τα Πυρηναία. Το 1156, ο Πλανταγενέτης πληρώνει φό υποτέλειας στον βασιλιά της Γαλλίας για τις ηπειρωτικές του κτήσεις. Αυτή η κίνηση δεν έχει κάποιον δεσμευτικό χαρακτήρα για τον Ερρίκο Β'. Γνωρίζει πως παραμένει μοναδικός κύριος των εδαφών του. Ο Λουδοβίκος Η' της Γαλλίας είναι πράγματι ανίκανος να αμφισβητήσει τη μεγάλη δύναμη αυτού που οι άνθρωποι της εποχής του χαρακτήριζαν ως " τον μεγαλύτερο μονάρχη της Δύσης ".
Πρέπει πάντως να αναφερθεί η δύναμη του Ερρίκου Β'. Σε τεράστια εδάφη, είναι λογικό να υπάρχουν πολλά προβλήματα αλλά και πολλά γεγονότα. Στο νότο, επιτίθεται στον κόμη της Τουλούζης, στη δύση υπάρχει η εγκατάσταση ενός εκ των γιων του Ερρίκου Β', του Γοδεφρείδου, στη θέση του δούκα της Βρετάνης, στον βορρά μαίνονται συγκρούσεις με τους Σκωτσέζους και τους Ιρλανδούς και στο εσωτερικό, υπάρχουν διαμάχες με την αγγλική εκκλησία που επιζητεί την ανεξαρτησία της από τον βασιλιά.
Σε αυτό το σύνολο, η Νορμανδία παίζει τον ρόλο του άξονα της μεγάλης αυτοκρατορίας των Πλανταγενετών. Αποτελεί τον κύριο τόπο διέλευσης για τον βασιλιά κατά τις μετακινήσεις του από τη μια πλευρά της Μάγχης στην άλλη, τον ενωτικό κρίκο ανάμεσα στα δύο τμήματα της αυτοκρατορίας. Η Νορμανδία, αποτελεί τέλος το αντικείμενο της διαμάχης ανάμεσα στους Πλανταγενέτες και τον βασιλιά της Γαλλίας. Ο Λουδοβίκος Η' δεν αντέχει άλλο να βλέπει το βασίλειό του περικυκλωμένο, καθώς οι υδάτινοι δρόμοι του Σηκουάνα και του Λίγηρα βρίσκονται υπό τον έλεγχο του εχθρού. Ο βασιλιάς της Γαλλίας εκμεταλλεύεται τότε όλες τις δυνατότητες που θα μπορούσαν να πλήξουν την ισχύ του Ερρίκου Β'. Ο Λουδοβίκος Η' της Γαλλίας, και έπειτα ο γιος του Φίλιππος Αύγουστος (1180-1223), υποδαυλίζουν κυρίως την αντιπαλότητα ανάμεσα στον Ερρίκο Β' και τους γιους του. Αυτή η αντιπαλότητα μεταμορφώνεται σε επανάσταση το 1173 αλλά ο δούκας-βασιλιάς καταφέρνει τελικά να λήξει ειρηνικά αυτή τη διαμάχη με τους απογόνους του.
Το 1189, μια νέα επανάσταση των γιων του Ερρίκου Β' έρχεται να αποτελειώσει τον ήδη γέρο βασιλιά. Δύο μέρες πριν από τον θάνατό του, παραδίδει τα στέμματά του στον μεγαλύτερο γιό του τον Ριχάρδο, σύμμαχο του Φίλιππου Αύγουστου. Αλλά από τη στιγμή που ο κοινός τους εχθρός έχει πεθάνει, αυτή η συμμαχία δεν έχει πλέον λόγο ύπαρξης.
Η κατάκτηση του δουκάτου από τον βασιλιά της Γαλλίας (1194-1204)
Η σύγκρουση ανάμεσα στον βασιλιά της Γαλλίας Φίλιππο Αύγουστο και τον νέο βασιλιά της Αγγλίας Ριχάρδο (γνωστό ως Λεοντόκαρδο) αρχίζει το 1194. Η Νορμανδία αποτελεί το κύριο πεδίο αυτής της σύγκρουσης. Αν και τα πεδία των μαχών βρίσκουν συνήθως νικητή τον Ριχάρδο (νίκες του Κουρσέλ-συρ-Σεν και του Φρετεβάλ), ο Φίλιππος Αύγουστος αποδεικνύεται ιδιαίτερα ικανός στις διαπραγματεύσεις και στις πολιτικές ίντριγκες. Ως αποτέλεσμα, ο Γάλλος ηγεμόνας καταφέρνει να συνάψει συνθήκες ειρήνης με ορισμένα κάστρα της Νορμανδίας: το Ζισόρ, το Πασύ-συρ-Ερ, το Βερνόν, το Γκαγιόν, το Ιβρύ, το Νονανκούρ. Η γραμμή άμυνας στην Ερ, ο ποταμός Αβρ και η Επτ, που ιδρύθηκε και οχυρώθηκε σταδιακά από τους δούκες της Νορμανδίας, ξεκίνησε. Για να αναπληρώσει αυτές τις απώλειες, ο Ριχάρδος χτίζει κοντά στα Λεζ Αντελύς, ένα φρούριο που διαθέτει τις τελευταίες στρατιωτικές βελτιώσεις στη δύση: το Κάστρο Γκαγιάρ κατασκευάζεται σε διάστημα ενός μόλις έτους (1196-1197).
Ο θάνατος από ατύχημα του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου το 1199 όμως ανατρέπει αυτό το status-quo. Ο διάδοχός του, ο νεότερος αδελφός του, Ιωάννης ο Ακτήμων (γνωστός με αυτό το όνομα γιατί ο πατέρας του δεν κατάφερε ποτέ να του παραχωρήσει κάποια έκταση γης) δεν έχει σε καμία περίπτωση το κύρος που διέθετε ο Ριχάρδος: είναι αδύναμος, ενώ δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη λήψη αποφάσεων όπως τις απαιτεί το αξίωμά του. Ο Φίλιππος Αύγουστος Β' της Γαλλίας καταφέρνει τελικά να το εκμεταλλευτεί. Ο γαλλικός στρατός εισβάλει στη Νορμανδία το 1202. Το Κάστρο Γκαγιάρ πέφτει στα χέρια του μετά από εξάμηνη πολιορκία. Η Ρουέν παραδίνεται στις 24 Ιουνίου του 1204. Σε δύο μόλις χρόνια, το δουκάτο έχει κατακτηθεί.
Πώς μπορεί όμως να εξηγηθεί αυτή η κατάρρευση; Φαίνεται πως οι Νορμανδοί δεν υποστήριξαν με όλη τους την καρδιά τους Πλανταγενέτες. Ίσως γιατί οι τελευταίοι διατηρούσαν λιγότερους δεσμούς με τη Νορμανδία σε σύγκριση με τους πρώτους δούκες. Πρέπει να προσθέσουμε επίσης την κόπωση των Νορμανδών από τους συνεχιζόμενους πολέμους και τις συνέπειες αυτών (αύξηση των φόρων, εμπορικό εμπάργκο από το Παρίσι). Η ευκολία της κατάκτησης οφείλεται επίσης στην ύπαρξης μιας γαλλόφιλης μερίδας ανάμεσα στους Νορμανδούς βαρόνους.
Η Νορμανδία των Πλανταγενετών δίνει τότε τη θέση της στη Νορμανδία των Καπετιδών.
1204: το τέλος του δουκάτου της Νορμανδίας ;
Κατασχεμένο το 1202, το δουκάτο ουσιαστικά κατακτάται από τον βασιλιά της Γαλλίας Φίλιππο Αύγουστο δύο χρόνια αργότερα. Γίνεται μέρος των βασιλικών κτήσεων. Οι Άγγλοι βασιλείς συνεχίζουν να το διεκδικούν μέχρι τη συνθήκη του Παρισιού το 1259, αλλά στην ουσία δεν καταφέρνουν να διατηρήσουν παρά μόνο τα Νησιά της Μάγχης ως παλιό τμήμα του δουκάτου.
Έχοντας μικρή εμπιστοσύνη στους Νορμανδούς, ο βασιλιάς της Γαλλίας εγκαθιστά Γάλλους επιτρόπους στη νέα του κτήση και χτίζει ένα ισχυρό κάστρο-σύμβολο της βασιλικής εξουσίας, το Κάστρο της Ρουέν. Η ένδοξη σελίδα της νορμανδικής ιστορίας γύρισε. Παρόλα αυτά το δουκάτο δεν έχει πεθάνει ακόμα.
Το δουκάτο της Νορμανδίας επιβιώνει κυρίως χάρη στην αδιάλειπτη εγκατάσταση ενός δούκα στην ηγεσία της. Πράγματι, ο βασιλιάς της Γαλλίας παραχωρεί ορισμένες φορές αυτό το τμήμα του βασιλείου του σε κάποιο κοντινό του μέλος από τη βασιλική οικογένεια. Αυτός στη συνέχεια αποτίει φόρο τιμής στον βασιλιά. Ο Φίλιππος ΣΤ΄ τοποθέτησε έτσι τον μεγαλύτερο γιο του, τον διάδοχο του θρόνου Ιωάννη Β', δούκα της Νορμανδίας. Με τη σειρά του, ο Ιωάννης Β' ονόμασε τον γιο του τον διάδοχο του θρόνου Κάρολο Ε' που ήταν επίσης γνωστός για τον τίτλο του "dauphin" (δελφίνου) που κατείχε.
Το 1465, μετά τη μάχη του Μοτλερύ, ο Λουδοβίκος ΙΑ' αναγκάζεται από τους Μεγάλους του βασιλείου του να παραχωρήσει το δουκάτο στον αδελφό του Κάρολο. Αυτή η παραχώρηση είναι ένα πρόβλημα για τον βασιλιά της Γαλλίας, καθώς ο Κάρολος αποτελεί ουσιαστικά μαριονέτα τον εχθρών του. Η Νορμανδία διατρέχει λοιπόν το ρίσκο να αποτελέσει βάση για μια επανάσταση ενάντια στη βασιλική εξουσία. Ο Λουδοβίκος ΙΑ' διαπραγματεύεται τότε με τον αδερφό του την ανταλλαγή της Νορμανδίας με την Γκιγέννη. Τελικά, για να γίνει γνωστό με τον πλέον επίσημο τρόπο πως η Νορμανδία δεν πρόκειται να παραχωρηθεί ξανά, το δουκικό δαχτυλίδι τοποθετείται στις 9 Νοεμβρίου του 1469 πάνω σε ένα αμόνι και θραύεται με ένα χτύπημα με βαριοπούλα. Αυτό αποτελεί και το οριστικό τέλος του δουκάτου της Νορμανδίας στην ηπειρωτική Γαλλία.
Το δουκάτο της Νορμανδίας σήμερα
Αν και ο φεουδαρχικός χαρακτήρας του δουκάτου τελείωσε οριστικά το 1469, και μετέπειτα ως παραχώρηση το 1789, το δουκάτο της Νορμανδίας για περίπου έξι αιώνες χωρίστηκε σε δύο άνισα μεταξύ τους τμήματα, το ηπειρωτικό τμήμα ή γαλλικό, και το νησιωτικό τμήμα, που ανήκει στο βρετανικό στέμμα και δεν μπόρεσε ποτέ να κατακτηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα από τη Γαλλία.
Έτσι, απέναντι στο διεθνές δίκαιο, το δουκάτο της Νορμανδίας έχει επιβιώσει μέχρι σήμερα, χωρίς πάντως να έχει κάποια ιδιαίτερη εξουσία. Έχει περιοριστεί στο ελάχιστό του στα νησιά της Μάγχης, το Τζέρσεϊ και το Γκέρνσεϊ, των οποίων η επίγεια αλλά και θαλάσσια έκταση βρίσκονται υπό την εξουσία του βασιλιά Καρόλου του Γ' του Ηνωμένου Βασιλείου, δούκα της Νορμανδίας. Είναι αυτό το αξίωμα, σε συνδυασμό με διάφορα άλλα που κατέχει, που διατηρούν ακόμα στη ζωή το δουκάτο της Νορμανδίας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Δουκατο Νορμανδία
Πέρχτα
Η Πέρχτα ή Μπέρχτα επίσης γνωστή και ως Περχτ και με άλλες παραλλαγές,  ήταν κάποτε  γνωστή ως θεότητα του παγανισμού στην Άνω γερμανική και Αυστριακή περιοχή των Άλπεων. Το όνομά της σημαίνει "φωτεινό" (Παλαιά άνω γερμανικά: beraht, bereht, από το Πρωτο-Γερμανικό *brehtaz) που είναι πιθανόν να σχετίζεται με το όνομα Μπέρχτενταγκ (Berchtentag), δηλαδή την εορτή των Θεοφανείων. Ο Όιγκεν Μογκ παρέχει μια εναλλακτική ετυμολογία, αποδίδοντας την προέλευση του ονόματος Πέρχτα στο παλαιό γερμανικὀ ρήμα pergan, που σημαίνει "κρυφό" ή "καλυμμένο".
Αναφορές
Κατηγορία:Αλεμάνοι Κατηγορία:Θηλυκά μυθολογικά όντα Κατηγορία:Θεές Κατηγορία:Ελβετική μυθολογία Κατηγορία:Γερμανικός παγανισμός Κατηγορία:Παγανισμός στην Ευρώπη
Α.Ο. Τρίκαλα
Πριν τη συγχώνευση
Έως και το 1963 η πόλη ήταν μοιρασμένη ποδοσφαιρικά μεταξύ των δύο ομάδων που κυριαρχούσαν, του ΑΟ «Ο Αχιλλεύς» και της ΑΕ Τρικάλων. Ο πρώτος αποτελούσε μία από τις παλαιότερες στην ευρύτερη περιοχή, έχοντας ιδρυθεί το 1923, αλλά στη διάρκεια των ετών είχε υποστεί διάφορες μετονομασίες και συγχωνεύσεις. Θεωρούταν ότι αντιπροσώπευε την άρχουσα τάξη της πόλης και βασικό του χρώμα ήταν το μπλε. Αντίθετα, κόκκινα φορούσε η ΑΕΤ που υποστηριζόταν κυρίως από τις λαϊκότερες τάξεις και η οποία είχε ιδρυθεί το 1951 από συγχώνευση άλλων σωματείων.
Η αντιπαλότητά τους κατά την αγωνιστική περίοδο 1962-63 που αμφότερες μετείχαν στη Β΄ Εθνική, είχε ως συνέπεια την κατάληψη της 2ης και 4ης θέσης και την απώλεια τόσο του πρωταθλήματος για την ΑΕ Τρικάλων στην ισοβαθμία από τον Εδεσσαϊκό, όσο και βασικότερα της ευκαιρίας σε κάποια από τις δύο να διεκδικήσει την άνοδο στην ανώτατη κατηγορία του ελληνικού ποδοσφαίρου μέσω αγώνων μπαράζ.
Η ίδρυση της νέας ομάδας
Το συγκεκριμένο γεγονός υποχρέωσε τα μέλη των δύο συλλόγων, κατόπιν έντονων πιέσεων τόσο της τοπικής φίλαθλης κοινωνίας, όσο και των ίδιων των παικτών, να ξεπεράσουν οποιεσδήποτε αντιρρήσεις του παρελθόντος και να προχωρήσουν στη συγχώνευση. Στις 10 Ιουλίου 1963 πραγματοποιήθηκαν παράλληλες γενικές συνελεύσεις των ΔΣ του Αχιλλέα Τρικάλων και της ΑΕΤ όπου αποφασίστηκε η συγχώνευση και η δημιουργία του '''Α.Ο. Τρίκαλα' με φανέλα κόκκινη-μπλε και έμβλημα δύο ενωμένους'' κύκλους ανάλογων χρωματισμών. Τη νέα ομάδα στελέχωσαν οι καλύτεροι ποδοσφαιριστές της ΑΕΤ και τον Αχιλλέα ενώ οι υπόλοιποι εντάχθηκαν στη Δήμητρα Τρικάλων που δημιουργήθηκε για να αγωνιστούν εκει οι υπόλοιποι ποδοσφαιριστές.
Το πρώτο διοικητικό συμβούλιο αποτελούνταν από τους
Γεώργιος Χατζόπουλος-Πρόεδρος
Κωνσταντίνος Κλιάφας-Α αντιπρόεδρος
Ελευθέριος Σίμος-Β αντιπρόεδρος
Νικόλαος Παπαπολύζος-Ταμίας
Βασίλειος Τσαπάλας-Γεν. Γραμματέας
Χρήστος Γιωτάκης-Γεν. Αρχηγός
Βασίλειος Κωστόπουλος-Κίμωνας Πυργιώτης-Κωνσταντίνος Φούσκας-Δημήτριος Λάμπρου-Γεώργιος Λεβέντης (Μέλη)
Μισός αιώνας: 1963-2013
Επιτυγχάνοντας την άνοδο κατά το πρώτο κιόλας έτος της ύπαρξής του, ο ΑΟ Τρίκαλα αγωνίστηκε στην Α΄ Εθνική για 6 συνολικά περιόδους μέσα σε 10 χρόνια. Ακολούθως σταθεροποιήθηκε επί ένα ίδιο διάστημα στη Β' κατηγορία, πριν αρχίσει να εναλλάσσεται μεταξύ αυτής και της Γ΄. Νέα ανοδική πορεία από το 1994, οδήγησε στον τίτλο του πρωταθλητή της Β΄ Εθνικής  (για 4η φορά) μετά από νίκη με 2-1 κόντρα στον Παναιτωλικό στις 30 Μαϊου 1999 και επεστρεψε στα "μεγάλα σαλόνια" έπειτα από μία 26ετία.
Διαδοχικοί υποβιβασμοί, εντούτοις, τον οδήγησαν το 2003 στο Περιφερειακό Πρωτάθλημα (Δ΄ Εθνική), γεγονός πρωτόγνωρο στη 40χρονη έως τότε ιστορία του. Προβιβάστηκε στη Γ΄ Εθνική το 2009 (ως πρωταθλητής του 4ου Ομίλου) και την επόμενη περίοδο 2009-10 κατέλαβε, αν και νεοφώτιστος, τη 2η θέση στο Βόρειο Όμιλο. Απέκτησε έτσι το δικαίωμα να διεκδικήσει σε αγώνα μπαράζ μία δεύτερη συνεχόμενη άνοδο, την οποία και πέτυχε με το 2-0 επί του Βύζαντα Μεγάρων στο στάδιο της Νέας Σμύρνης παρουσία 5.000 περίπου Τρικαλινών φιλάθλων.
Την 4η θέση κατά την κανονική περίοδο της Β΄ κατηγορίας (Football League) 2010-11, ακολούθησε η εκ των υστέρων αποβολή από το πρωτάθλημα ως τιμωρία λόγω της κατάθεσης για συμμετοχή σε αυτό (καλοκαίρι 2010) πλαστής εγγυητικής επιστολής στην Επιτροπή Επαγγελματικού Αθλητισμού (Ε.Ε.Α.) από τη διοίκηση του Βαγγέλη Πλεξίδα. Το γεγονός είχε ως συνέπεια, αντί για τη διεκδίκηση μέσω των πλέι οφ ανόδου μίας θέσης στην Α΄ Εθνική (μετά 11ετία), ο σύλλογος να τιμωρηθεί με υποβιβασμό στη Δ΄ Εθνική κατηγορία. Οικονομικά προβλήματα τελικά, δεν επέτρεψαν στον Α.Ο.Τ. να λάβει μέρος στο Περιφερειακό Πρωτάθλημα Ελλάδος 2011-12, ούτε όμως στην Α΄ Κατηγορία της Ε.Π.Σ. Τρικάλων, με συνέπεια την κατάπτωση για την επόμενη αγωνιστική χρονιά (2012-13) στο τρίτο της και τελευταίο επίπεδο, όπου επίσης δεν έλαβε μέρος, που είχε αυτοδίκαια καταπέσει εξαιτίας της αγωνιστικής αδράνειας.
Από την περίοδο 2013–14, ο Α.Ο. Τρίκαλα επανεκκίνησε την αγωνιστική του δράση με αφετηρία την Α1΄ Ερασιτεχνική Κατηγορία της Ε.Π.Σ. Τρικάλων (Β΄ τοπικό επίπεδο). Την επόμενη σεζόν ο Α.Ο.Τ συγχωνεύθηκε με τον Α.Ο. Φλαμουλίου με την ομάδα να αγωνίζεται στην Γ΄ Εθνική. Την περίοδο 2015–16 αγωνίζεται στην Β΄ Εθνική (Football League) με την επωνυμία '''Α.Ο. Τρίκαλα Π.Α.Ε.''', μετά από την πρώτη θέση στον όμιλο του που κατάφερε να του δώσει την πρόκριση.
2013: Επαναδραστηριοποίηση και νέα συγχώνευση
Αποτέλεσμα της σχεδόν διετούς αδρανοποίησης του ΑΟ Τρίκαλα, ήταν να διατρέξει σοβαρό κίνδυνο διαγραφής του από το μητρώο συλλόγων της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (ΕΠΟ), εάν επί τρίτη συνεχή περίοδο δεν παρουσίαζε αγωνιστική δράση. Χάρις την κινητοποίηση των οργανωμένων οπαδών του, των Σακαφλιάδων, παλαίμαχων παικτών και απλών φιλάθλων της πόλης, αρχικά διορίστηκε διοίκηση Πρωτοδικείου και έπειτα εκλέχθηκε διοίκηση μελών του σωματείου, η οποία ανέλαβε το δύσκολο έργο παλινόρθωσης του ΑΟΤ εν μέσω των εξαιρετικά δυσμενών οικονομικών συγκυριών για τη χώρα.
Ο ΑΟΤ εντάχθηκε στην Α1 κατηγορία (2η ιεραρχικά) της ΕΠΣ Τρικάλων και αγωνίστηκε για πρώτη φορά στην ιστορία του σε επίπεδο ποδοσφαίρου νομού (τοπικό), ακριβώς τη χρονιά συμπλήρωσης μισού αιώνα ζωής και επιτυχημένης πορείας στα εθνικά πρωταθλήματα. Παράλληλα, την ίδια περίοδο μετείχε στο πρωτάθλημα της Γ΄ Εθνικής μία ομάδα με παρόμοια ονομασία, έμβλημα και χρώματα, ο Α.Ο. Τρίκαλα 1963, η οποία προέκυψε από τη μετονομασία του συλλόγου «Α.Σ. Τρίκαλα 2011». Εν μέσω πολλών αντιδράσεων από μέλη και φιλάθλους του ΑΟΤ, σε συνδιασμό με τη χαμηλή προσέλευση στο γήπεδο, ο πρόεδρος του Α.Ο. Τρίκαλα 1963 αποφάσισε να μη λάβει μέρος η ομάδα στο πρωτάθλημα της επόμενης περιόδου.
Τον Ιούλιο του 2014 και μετά την κατάκτηση της πρώτης θέσης του Β' ομίλου στην Α1 κατηγορία ΕΠΣ Τρικάλων, ο ΑΟΤ με απόφαση της Γενικής του Συνέλευσης συγχωνεύθηκε με τον ΑΟ Φλαμουλίου Τρικάλων, πρωταθλητή της Α΄ κατηγορίας ΕΠΣΤ ο οποίος είχε μόλις πετύχει την άνοδό του στη Γ' Εθνική μέσω του ειδικού ερασιτεχνικού πρωταθλήματος 2014. Ως ΑΦΜ του νέου σωματείου παρέμεινε αυτό του Φλαμουλίου, ωστόσο χρώματα, διακριτικά, σήμα και ύμνος επιλέχθηκαν εκείνα του ΑΟ Τρίκαλα. Βασικός χρηματοδότης της προσπάθειας αναγέννησης του συλλόγου ήταν ο Χάρης Κουτσούρης. Για την αγωνιστική περίοδο 2014-15 ο ΑΟΤ συμμετείχε εκ νέου στη Γ' κατηγορία, ερασιτεχνική (από το καλοκαίρι του 2013 κατόπιν της αναδιάρθρωσης των ποδοσφαιρικών κατηγοριών) και κατάφερε να κερδίσει το πρωτάθλημα και μαζί με αυτό την άνοδό του στη Football League.
Στις 21 Μαρτίου 2015 κατέκτησε το κύπελλο Γ' εθνικής Ερασιτεχνικής για την περίοδο 2014-15 (κατά τη δεύτερη και τελευταία διεξαγωγή του θεσμού), νικώντας 3-2 τον Εθνικό Πειραιώς στον τελικό του δημοτικού σταδίου Άμφισσας.
Η διαχρονική πορεία
(α) κατόπιν αγώνα κατάταξης (μπαράζ) στη Λαμία: ΑΟΤ-Ολυμπιακός Βόλου 3-2 (δύο γκολ ο Σωτήρης Καλαντζής)
(γ) κατόπιν αγώνα κατάταξης (μπαράζ) στη Λαμία (επίσης): ΑΟΤ-Πανελευσιανιακός 1-0 (επίσης ο Καλαντζής στο 91')
(δ) υποβιβασμός λόγω αναδιάρθρωσης των κατηγοριών
(ε) παραμονή λόγω αναδιάρθρωσης των κατηγοριών
(στ) λόγω καλύτερων αποτελεσμάτων στους αγώνες με την ισόβαθμη Παναχαϊκή (1-0 εντός και 1-1 εκτός)
(ζ) κατόπιν αγώνα πλέι οφ με το 2ο του Νοτίου Ομίλου στη Νέα Σμύρνη: ΑΟΤ-Βύζας Μεγάρων 2-0 (Ένοκ Πέρες 50' και 93')
(η) εξαιτίας απόσυρσης και από την Α' κατηγορία της τοπικής ΕΠΣ Τρικάλων, κατέπεσε στην κατώτατη αυτής για την επόμενη περίοδο
(θ) απευθείας άνοδος στη Γ' Εθνική λόγω της συγχώνευσης με τον ΑΟ Φλαμουλίου Τρικάλων
Σημ.: και οι 4 προβιβασμοί στην Α' συνοδεύτηκαν με κατάκτηση του τίτλου της Β', κάτι που συνέβη μόνον τη μία από τις 5 φορές της ανόδου στη Β'.
Έμβλημα
Κυρίαρχο στοιχείο του εμβλήματος του Α.Ο. Τρίκαλα αποτελούν δύο συνδεδεμένοι κύκλοι, ένας μπλε και ένας κόκκινος. Το 2009 παρουσιάστηκε από την τότε διοίκηση της Π.Α.Ε., ένα νέο έμβλημα.
Έδρα και φίλαθλοι
Ο Α.Ο. Τρίκαλα έχει ως έδρα το δημοτικό στάδιο της πόλης με χωρητικότητα 15.000 θέσεων. Ο σύλλογος θεωρείται από τους πλέον λαοφιλείς επαρχιακούς και ενας απο τους πιο δημοφιλείς στη Θεσσαλία λόγω κυρίως του παρελθόντος του, αλλά και της υψηλής μέσης προσέλευσης θεατών ανά συνάντηση. Όταν αγωνιζόταν με επιτυχία στις τρεις ανώτερες εθνικές κατηγορίες της χώρας, είχαν σημειωθεί ρεκόρ χιλιάδων φιλάθλων στις κερκίδες του δημοτικού σταδίου, με το απόλυτο να κατέχει η αναμέτρηση Α.Ο.Τ.-Παναθηναϊκός που έληξε με σκορ 1-2 και διεξάχθηκε στις 12 Μαρτίου του 1972 (8 μήνες μετά τον τελικό Πρωταθλητριών στο Γουέμπλεϊ), όπου διατέθηκαν συνολικά 18.231 εισιτήρια, ενώ οι θεατές ήταν ασφαλώς αρκετά περισσότεροι. Ανεπίσημα ωστόσο το ρεκόρ προσέλευσης συνέβη το 1999 στον αγώνα του Α.Ο.Τ. με τον Π.Α.Σ. Γιάννινα όπου παρευρέθησαν περίπου 20.000 θεατές. Ακόμη όμως και όταν η ομάδα βρισκόταν στο Περιφερειακό Πρωτάθλημα, καταγράφηκαν προσελεύσεις που αριθμούσαν χιλιάδες κόσμου.
Ιστορικά, ο πρώτος οργανωμένος σύνδεσμος οπαδών του υπήρξε ο ''Σύνδεσμος Φιλάθλων Α.Ο. Τρίκαλα “Θύρα 4”''. Αυτή την στιγμή υπάρχει ο Σύνδεσμος Φιλάθλων - “Σακαφλιάδες” με δυναμική παρουσία και δράση σε αρκετά επίπεδα. Τον προπομπό των Σακαφλιάδων αποτέλεσε ο ανεπίσημος σύνδεσμος των Hobo Boys, που πρώτος οργάνωσε και δημιούργησε θερμή συντονισμένη ατμόσφαιρα σε αγώνες του Α.Ο.Τ. Επίσης από το 2019 έχει ιδρυθεί και η Λέσχη Φίλων ΑΟ Τρίκαλα "ΘΥΡΑ-4".
Τρέχουσα σύνθεση
.
Σύνολο τερμάτων και συμμετοχών
Οι εξής έχουν συμπληρώσει 200 εμφανίσεις ή/και 25 τέρματα για τον ΑΟ Τρίκαλα στα πρωταθλήματα των τεσσάρων κατηγοριών του ελληνικού ποδοσφαίρου:
Καλαντζής - Μπεβενίου
Δύο παλαίμαχοι του ΑΟ Τρίκαλα συμπεριλαμβάνονται από τον ΠΣΑΠ (Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αμειβομένων Ποδοσφαιριστών) στην έκδοσή του "Οι Κορυφαίοι των Γηπέδων" με βιογραφίες 500 Ελλήνων και ξένων άσων.
Άλλοι διακεκριμένοι παίκτες
Οι εξής άρχισαν την καριέρα τους με τον ΑΟ Τρίκαλα για να μεταγραφούν σε μεγαλύτερα σωματεία (κατά χρονολογική σειρά):
Στην Α΄ Εθνική
Κατά την επόμενη δεκαετία και σπουδαιότερη της ιστορίας του σωματείου, εντάχθηκαν στο δυναμικό του οι:
Ζυγουλίκας, Απόστολος Τόσκας (παρά τον υποβιβασμό, 3ος καλύτερος κεντρικός αμυντικός του 1968-69 και άμεσα στην ΑΕΚ), Γιάννης Ζαφειρόπουλος (έπειτα προπονητής), Μιχαηλίδης, Ραχαβέλιας, Παύλος Μπεβενίου, Νίκας, Θανάσης Συνάτκας (επαναπατρισμένος Έλληνας της Ουγγαρίας - από τον Ολυμπιακό), Γιώργος Σιδηρόπουλος (κορυφαίος τερματοφύλακας του 1971-72, τον "άρπαξε" η ΑΕΚ με τον υποβιβασμό του επόμενου χρόνου), Μυλωνάς, Παπασίμος, Γιάννης Χονδρός, Φωτόπουλος (από τον Εθνικό), Λάκης Κατσιάκος και Οδυσσέας Βακάλης (δανεικός από τον Παναθηναϊκό το 1972-73).
Από τους βασικούς την περίοδο 1999-00 (επιστροφή μετά 26ετία και άμεσος υποβιβασμός), τέλος, αξιοσημείωτη πορεία είχαν ήδη ή σημείωσαν οι:
Δημήτρης Μπουγάς (κυπελλούχος το 1998 με τον Πανιώνιο), Σάσα Γιοβάνοβιτς (Σέρβος), Δημήτρης Κοτταράς (τερματοφύλακας) και Γιάννης Χλωρός.
Τεχνικοί
Πρώτος προπονητής στην ιστορία του ΑΟ Τρίκαλα υπήρξε το 1963 ο πρώην διεθνής τερματοφύλακας του Πανιωνίου, Νίκος Πεντζαρόπουλος, ο οποίος δεν πανηγύρισε την άνοδο στην ανώτατη κατηγορία, καθώς στη διάρκεια της περιόδου ανέλαβε ο Βασίλης Πελίγκος και ακολούθησε ο Στέφαν Καραμφίλοβιτς. Αυτός υπήρξε και ο επικεφαλής κατά την παρθενική συμμετοχή στην Α' Εθνική το 1964-65, όπου και εξασφαλίστηκε η παραμονή.
Με τον Αλεξάντερ Πέτροβιτς ο ΑΟΤ είχε τη σημαντικότερη επιτυχία της ιστορίας του, την 11η θέση στο επόμενο πρωτάθλημα, αλλά γνώρισε και τον υποβιβασμό αμέσως έπειτα (ο Γιουγκοσλάβος θα επιστρέψει για μικρό διάστημα επί 3ης κατηγορίας, μετά 16 χρόνια!).
Πέραν του Καραμφίλοβιτς, τρεις ακόμη προβίβασαν την ομάδα στα "μεγάλα σαλόνια": Στις μικρότερες κατηγορίες την ανέβασαν τρεις παλαίμαχοι -συμπτωματικά- του ΠΑΟΚ:
Το ίδιο συνέβη και στην άνοδο του 1999, όταν το Σέρβο Στέβαν Όστοϊτς αντικατέστησε ο παίκτης-προπονητής Μιχάλης Ιορδανίδης και τελικά ο Φιλίππου, ο οποίος είναι μεταξύ εκείνων που, περισσότερο από τους υπόλοιπους, έχουν συνδέσει το όνομά τους με τα Τρίκαλα: Άλλοι γνωστοί τεχνικοί που συνεργάστηκαν με το σύλλογο είναι κατά σειρά οι:
Ο ΑΟ Τρίκαλα διαθέτει γενικά τη φήμη του "προπονητοφάγου" σωματείου, με περίπου 120 προσλήψεις τεχνικών (συμπεριλαμβάνονται οι υπηρεσιακοί) στο μισό αιώνα από την ίδρυσή του, δηλαδή 2,5 ανά έτος. Συχνά ήταν πρόσωπα που επανέρχονταν στον πάγκο της ομάδας, με αποτέλεσμα να πρόκειται για 85 συνολικά, εκ των οποίων οι 7 (με 13 προσλήψεις) από το εξωτερικό, κυρίως τα Βαλκάνια.
Μόνον οι Πέτροβιτς και Κλαπανάρας συμπλήρωσαν το μέγιστο διάστημα συνεχούς παραμονής των 2 αγωνιστικών περιόδων (με τελευταία το 1981), μόλις 18 φορές ξεκίνησε το πρωτάθλημα με τον προπονητή που ολοκλήρωσε το προηγούμενο (τελευταίος το 2008 ο Δημήτρης Νόλης) και μόνο 10 διατηρήθηκε ο ίδιος καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς (τελευταία το 1996-97 ο Μπάμποβιτς).
Στις δεκαετίες '80 και '90 της εναλλαγής μεταξύ Β' και Γ' κατηγορίας, συνηθισμένη υπήρξε η χρησιμοποίηση 3 έως και 5 διαφορετικών την περίοδο, όμως το 2005-06 αυτοί έγιναν 6 και την επόμενη χρονιά το ρεκόρ ανήλθε στους 8 σε 32 αγώνες πρωταθλήματος, με δύο μάλιστα (Γιώτης Τσαλουχίδης, Φιλίππου) να έχουν απολυθεί και την προηγούμενη από τον ίδιον ακριβώς πρόεδρο! Όπως ήταν φυσικό, ο ΑΟΤ δεν απέφυγε τη Δ' εθνική για δεύτερη φορά στην ιστορία του.
Τμήμα καλαθοσφαίρισης ανδρών
Τον Ιούνιο του 2019 η διοίκηση ανακοίνωσε την ίδρυση και λειτουργία τμήματος καλαθοσφαίρισης για πρώτη φορά στην ιστορία του σωματείου. Αγωνίζεται με τα χρώματα και το έμβλημα του μητρικού συλλόγου. Προς το σκοπό αυτό συμφωνήθηκε η συγχώνευση, με απορρόφηση του αθλητικού σωματείου «Α.Σ. Μάγοι Τρικάλων». Η νέα ομάδα ξεκίνησε την πορεία της από το Πρωτάθλημα της Α1 Κατηγορίας Ανδρών της Ε.Σ.ΚΑ. Θεσσαλίας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Κατηγορία:Αθλητικοί σύλλογοι Τρικάλων Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομάδες Ελλάδας Κατηγορία:Ελληνικοί σύλλογοι καλαθοσφαίρισης Κατηγορία:Ιδρύσεις αθλητικών συλλόγων το 1963 Κατηγορία:Ιδρύσεις ποδοσφαιρικών ομάδων το 1963 Κατηγορία:Ιδρύσεις ομάδων καλαθοσφαίρισης το 2019 Κατηγορία:Σωματεία Ε.Σ.ΚΑ.Θ.
Κρούγια
thumb|right|210px|Φωτογραφία της σύγχρονης πόλης Η Κρούγια (Krujë) είναι πόλη της βορειοκεντρικής Αλβανίας με 15.829 κατοίκους (2004). Βρίσκεται ανάμεσα στο Όρος Κρούγια και τον ποταμό Ίσεμ ενώ απέχει από την πρωτεύουσα της Αλβανίας, τα Τίρανα, 20 χλμ. Η Κρούγια κατοικήθηκε από την αρχαία Ιλλυρική φυλή των Αλβανών, στον Μεσαίωνα έγινε πρωτεύουσα στο Πριγκιπάτο του Άρβανον, αργότερα έγινε πρωτεύουσα του Μεσαιωνικού βασιλείου της Αλβανίας. Στις αρχές του 15ου αιώνα η Κρουγιέ κατακτήθηκε από την Οθωμανική αυτοκρατορία, την ανακατέλαβε ο Σκεντέρμπεης αρχηγός της Λίγκας της Λέκας, την υπερασπίστηκε σε τρεις Οθωμανικές πολιορκίες μέχρι τον θάνατο του (1468). Μετά την τέταρτη πολιορκία (1478) οι Οθωμανοί ανέλαβαν τον έλεγχο της πόλης και την ενσωμάτωσαν στα εδάφη τους. Στα τέλη της Οθωμανικής περιόδου (1906) μετά από μια τοπική επανάσταση απέναντι στους Αλβανούς ακολούθησε η Αλβανική Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας. Στα μέσα της δεκαετίας του 1910 η περιοχή έγινε επίκεντρο συγκρούσεων ανάμεσα στην Δημοκρατία της Κεντρικής Αλβανίας που ίδρυσε ο Εσάντ Πασάς Τοπτάνι και το Πριγκιπάτο της Αλβανίας. Ο Τοπτανί προσπάθησε να καταλάβει την πόλη (1914) αλλά την ίδια χρονιά ενσωματώθηκε από τον Πρενκ Μπιμπ Ντοντα στο Πριγκιπάτο της Αλβανίας. Όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έγινε το επίκεντρο δράσης του Αμπάζ Κούπι, του τοπικού αρχηγού αντίστασης απέναντι στους Ναζιστές. Το μουσείο της Κρούγια περιλαμβάνει το μουσείο του Σκεντέρμπεη που βρίσκεται στα περίχωρα του κάστρου της πόλης και το Εθνογραφικό Μουσείο. Το όνομα της πόλης σχετίζεται με την Αλβανική λέξη "Κροί" ή "Κρουά" που μεταφράζεται στην Πρωτοαλβανική γλώσσα σαν "πηγάδι" ή "πηγή νερού". Η πόλη εμφανίζεται σε Βυζαντινά έγγραφα του 7ου αιώνα στην Μεσαιωνική ελληνική γλώσσα σαν "Κροαί". Στην Οθωμανική αυτοκρατορία έμεινε γνωστή ως "Ακχισάρ", προέρχεται από τα συνθετικά στην Τουρκική γλώσσα "Ακ" (λευκό) και "Χισάρ" (κάστρο).
Ονομασία
Το όνομα της πόλης σχετίζεται με την Αλβανική λέξη kroi, που σημαίνει «πηγή». Σε βυζαντινά έγγραφα των αρχών του 7ου αιώνα έχει αποδοθεί ως Κροαί, ενώ στα μεσαιωνικά λατινικά ήταν γνωστή ως  Croia, Croya και Croarum. Κατά την οθωμανική εποχή ήταν επίσης γνωστή ως Ακ Χισάρ ή Ακτσαχισάρ από τις τουρκικές λέξεις ακ (άσπρο) και χισάρ (κάστρο).
Γεωγραφία
Η Κρούγια βρίσκεται σε υψόμετρο 600 μ. στους πρόποδες του ομώνυμου όρους, ενώ νότια και δυτικά της πόλης βρίσκεται η πεδιάδα του ποταμού Ίσεμ. Η πόλη βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της εξωτερικής τεκτονικής ενότητας των Αλβανίδων, που αποτελείται από αντίκλινα Μεσοζωικών ανθρακικών αποθέσεων. Διοικητικό κέντρο του δήμου είναι η πόλη της Κρούγιας, αλλά αυτός περιλαμβάνει επίσης τα χωριά Μπαρκανές, Μπρε και Πιτσεράγκε. Οι πλησιέστερες πόλεις στην Κρούγια είναι τα Τίρανα και το Δυρράχιο, σε αποστάσεις 20 και 37 χιλιομέτρων αντίστοιχα.
Μεσαιωνική
Τεχνουργήματα του πρώιμου μεσαίωνα περιλαμβάνουν είδη ενδυμασίας και όπλα που βρέθηκαν σε νεκροταφεία του 5ου και του 6ου αιώνα, που φανερώνουν το μεγάλο κύρος και τον πλούτο των ταφών. Το αρχικά μεσαίου μεγέθους φρούριο της Κρούγιας, όπως άλλων αστικών κέντρων, επεκτάθηκε σε πόλη πιθανόν από τον 6ο μέχρι τον 9ο αιώνα μ.Χ. Το 1190 η Κρούγια έγινε πρωτεύουσα του πρώτου αυτόνομου Αλβανικού κράτους του μεσαίωνα, του Πριγκιπάτου του Αρβάνου, που ιδρύθηκε από τον Πρόγκον της ομώνυμης οικογένειας. Αργότερα το Πριγκιπάτο διαλύθηκε και ενσωματώθηκε στο νεοϊδρυθέν Βασίλειο της Αλβανίας (1272-1368). Στα τέλη του 13ου και τις αρχές του 14ου αιώνα τον έλεγχο της πόλης είχαν η Βυζαντινή αυτοκρατορία και στη συνέχεια η Σερβική Αυτοκρατορία. Το Βασίλειο της Αλβανίας διαλύθηκε τελικά μεταξύ 1363 και 1368, όταν ο Κάρλ Τοπία κατέλαβε την πρωτεύουσά του Δυρράχιο και προσάρτησε τα εδάφη του, περιλαμβανομένης της Κρούγιας, το 1363 στο Πριγκιπάτο της Αλβανίας. Μετά το 1389 η Οικογένεια Τοπία σταδιακά έχασε τον έλεγχο της πόλης, που το 1395 έγινε υποτελής στους Οθωμανούς. Οι Οθωμανοί έχασαν τον έλεγχο της Κρούγιας στις αρχές του 15ου αιώνα, όταν καταλήφθηκε από τον Νικήτα Τοπία, αλλά τον επανέκτησαν το 1415. Μετά την ανακατάληψή της προσαρτήθηκε στο Σαντζάκι της Αλβανίας. Κατά την Αλβανική Επανάσταση του 1432-1436 η πόλη πολιορκήθηκε χωρίς επιτυχία από τον Ανδρέα Τοπία.
Μέχρι το 1432 σούμπασης (κυβερνήτης) της Κρούγιας ήταν ο Ζαγκάν Μπέης, κατόπιν ο Χιζίρ Μπέης και στη συνέχεια (1437-1438) ο Σκεντέρμπεης. Το Νοέμβριο του 1438 διορίστηκε σούμπασης της Κρούγιας πάλι ο Χιζίρ Μπέης, μέχρι που αντικαταστάθηκε τον Απρίλιο του 1440 από τον Ουμούρ Μπέη. Στις 28 Νοεμβρίου 1443 ο Σκεντέρμπεης πήρε τον έλεγχο της Κρούγιας, εξαπατώντας το σούμπασή της με πλαστό σουλτανικό φιρμάνι. Το 1444 ο Σκεντέρμπεης την ενσωμάτωσε στον Σύνδεσμο της Λέζα, την ομοσπονδία των αλβανικών πριγκιπάτων. Από το 1450 ως το 1477 τα αλβανικά στρατεύματα υπερασπίστηκαν με επιτυχία την Κρούγια έναντι του οθωμανικού στρατού, που τελικά την κατέλαβε το 1478, κατά την τέταρτη πολιορκία της πόλης. Κατά την πρώτη πολιορκία της Κρούγιας το 1450 οι 1.500 ως 2.000 στρατιώτες του Συνδέσμου της Λέζα υπό το Βράνα Κόντι και το Σκεντέρμπεη νίκησαν μια οθωμανική δύναμη περίπου 10.000 ανδρών, υπό τον Σουλτάνο Μουράτ Β΄, που είχε προσπαθήσει να δωροδοκήσει τον Κόντι για να παραδώσει το κάστρο της πόλης. Την επόμενη δεκαετία η Κρούγια πολιορκήθηκε το 1466 και το 1467 χωρίς επιτυχία από τον Μπαλαμπάν Πασά και τον Σουλτάνο Μωάμεθ Β΄, των οποίων τα συνολικά στρατεύματα ήταν περίπου 100.000. Μετά τον θάνατο του Σκεντέρμπεη το 1468 η φρουρά της πόλης ενισχύθηκε με στρατεύματα της Δημοκρατίας της Βενετίας. Το 1476 η πόλη πολιορκήθηκε για μια ακόμη φορά από στρατό δέκα χιλιάδων ανδρών υπό τον Γκεντίκ Αχμέτ Πασά, όμως η τοπική φρουρά υπό τον προβλεπτή Πιέτρο Βετούρι απέκρουσε τους Οθωμανούς πολιορκητές, που υποχώρησαν μετά την άφιξη ενισχύσεων υπό τον Φραντσέσκο Κονταρίνι και τον Νικόλα Ντουκαγκίνι. Η πόλη καταλήφθηκε τελικά από τους Οθωμανούς το 1478, αφού πολιορκήθηκε για πάνω από έναν χρόνο. Η επιτυχία αυτή θεωρήθηκε από τους Οθωμανούς ως καλός οιωνός ότι η πολιορκία της Σκόδρα θα ήταν επίσης επιτυχής.
Νεότερη
Κατά την άνοδο του εθνικισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία υπήρξε το πεδίο μάχης διάφορων αντιοθωμανικών εξεγέρσεων, που είχαν επίσης σχέση με την επιβολή νέων φόρων. Το 1906 ο λαός της Κρούγιας εξεγέρθηκε για μια ακόμη φορά κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Βαλής της Σκόδρας, Σαλί Ζεκί Πασάς, έστειλε τέσσερα τάγματα του Οθωμανικού στρατού στην πόλη κατά των εξεγερμένων της Κρούγιας. Μετά από παρατεταμένες συγκρούσεις οι Οθωμανοί επίσημοι προσφέρθηκαν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με τους εξεγερθέντες. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1906 οι ηγέτες της Κρούγιας και οι Οθωμανοί διπλωμάτες συναντήθηκαν στη συνοικία Ταλάιμπε της Κρούγιας για να συζητήσουν το διοικητικό καθεστώς της πόλης, όμως ο Οθωμανικός στρατός υπό το Σεμσί Πασά έσησε ενέδρα στους ηγέτες της εξέγερσης. Στη μάχη που ακολούθησε, και που έγινε γνωστή στην ιστορία από τη συνοικία Ταλάιμπε, σκοτώθηκαν περίπου 30 άνθρωποι, μεταξύ αυτών αμέτοχοι άμαχοι.
Καθόλη την Αλβανική Επανάσταση του 1912, που οδήγησε στη δημιουργία του αλβανικού βιλαετίου και αργότερα στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Αλβανίας, η Κρούγια, που καταλήφθηκε στις 14 Αυγούστου ήταν ένα από τα μεγαλύτερα αντιοθωμανικά κέντρα. Το 1914 ο Εσάντ Τοπτάνι, μέλος της διακεκριμένης οικογένειας Τοπτάνι της περιοχής και αξιωματικός του Οθωμανικού στρατού, κατέλαβε την πόλη και την προσάρτησε στη Δημοκρατία της Κεντρικής Αλβανίας, κάνοντάς τη κέντρο του κινήματός του, αλλά τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς ξαναπροσαρτήθηκε από τον Πρενκ Μπίμπ Ντόντα στο Πριγκιπάτο της Αλβανίας. Στις 20 Δεκεμβρίου 1914 οι ντόπιοι αντι-Εσαντιστές, υπό τους Αμπντι Τοπτάνι και Μεχμέτ Γκινάλι, σχημάτισαν την Ενωση της Κρούγιας, που γρήγορα επεξέτεινε την εξουσία της στην κεντρική Αλβανία.
Μετά την Ιταλική εισβολή στην Αλβανία η χώρα έγινε προτεκτοράτο του Βασίλειου της Ιταλίας. Ο Μουσταφά Μερλίκα-Κρούγια, καταγόμενος από την Κρούγια, που εγινε πρωθυπουργός του νέου καθεστώτος, διέταξε τη δημιουργία μιας δύναμης χωροφυλακλης 300 ανδρών, για την άμυνα της πόλης έναντι των αντιστασιακών ομάδων. Εντούτοις λίγο αργότερα ο αντιστασιακός ηγέτης Αμπάζ Κούπι, επίσης καταγόμενος από την πόλη, σχημάτισε μια από τις πρώτες μόνιμες αντιστασιακές δυνάμεις της Αλβανίας στην Κρούγια και σταδιακά κέρδισε τον έλεγχο της περιοχής. Το 1943 στη συνέλευση του Ταπίζε η Μπάλι Κομπετάρ (εθνικιστική, αντικομμουνιστική και αντιμοναρχική οργάνωση) πρότεινε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Κίνημα (ΕΑΚ) το σχηματισμό προσωρινής αντιστασιακής κυβέρνησης, με πρωτεύουσα την Κρούγια, αλλά η πρόταση αυτή απορρίφθηκε από τους ηγέτες του ΕΑΚ. Στα τέλη του Νοεμβρίου του 1944, τα τελευταία Γερμανικά στρατεύμσατα που ήταν στην περιοχή αποχώρησαν και μπήκαν στην πόλη τα τάγματα του ΕΑΚ.
Θρησκεία
Στην αρχαιότητα η Κρούγια ήταν τόπος ειδωλολατρικών τελετών, ενώ μετά τη διάδοση του Χριστιανισμού χτίστηκε κοντά στο Ορος Κρούγια μια εκκλησία αφιερωμένη στον Αγιο Αλέξανδρο. Στα τέλη του 9ου αιώνα ο Δαβίδ της Κρούγιας αναφέρεται ως ένας από τους επισκόπους, που συμμετείχαν στην Δ΄ Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης. Στις αρχές του 10ου αιώνα η Κρούγια είχε ένα Βυζαντινό Ορθόδοξο βοηθό επίσκοπο, υπαγόμενο στον μητροπολιτικό επίσκοπο του Δυρραχίου. Η Ρωμαιοκαθολική επισκοπή της Κρούγιας ιδρύθηκε το 1267, όταν ο επίσκοπός της ενθρονίστηκε από τον Πάπα Αλέξανδρο Γ΄. Το 1284 η Βυζαντινή Αυτοκρατορία εξεδίωξε τον Καθολικό επίσκοπο της Κρούγιας, ενώ όταν ο Στέφανος Ούρος Β΄ Μιλούτιν κατέλαβε την πόλη και αυτός έδιωξε επίσης τον Καθολικό επίσκοπο Αντρέα Κροένσις το 1317.
Στο Illyricum sacrum ο Ντανιέλε Φαρλάτι (1690-1773) καταγράφει δεκατέσσερις Καθολικούς επισκόπους της πόλης μεταξύ 1286 και 1694, ενώ ο Κόνραντ Οϊμπελ (1842–1923) τέσσερις ακόμη επισκόπους. Η σέκτα των Μπεκτασήδων εισήχθη στην περιοχή της Κρούγιας στις αρχές του 18ου αιώνα. Κατά την Οθωμανική περίοδο χτίστηκε κοντά στην εκκλησία του Αγίου Αλεξάνδρου ένας τεκές αφιερωμένος στον Μπεκτασή άγιο Σαρί Σαλτίκ. Το 1789–99 χτίστηκε ο Ντολμά τεκές από την ομώνυμη οικογένεια κοντά στο κάστρο. Το 1807 ίδρυσε στην πόλη και άλλο τεκέ ο Σεΐχης Μιμί, σταλμένος στην Κρούγια από τον Αλή Πασά. Ομως ο Σεΐχης Μιμί εκτελέστηκε από τον Καπλάν Πασά, που κατέστρεψε τον τεκέ, που ανοικοδομήθηκε από το Μπαμπά Χουσεΐν της Δίβρης στα μέσα του 19ου αιώνα.
Μουσεία
Τα μουσεία της Κρούγιας είναι το Μουσείο Σκεντέρμπεη και το εθνικό εθνογραφικό μουσείο. Το Μουσείο Σκεντέρμπεη χτίστηκε το 1982 μέσα στο κάστρο της Κρούγιας. Η συλλογή του περιλαμβάνει κυρίως τεχνουργήματα του 15ου αιώνα, σχετικά με τους Αλβανοοθωμανικούς πολέμους, κατά τους οποίους το κάστρο πολιορκήθηκε τέσσερις φορές από τον οθωμανικό στρατό. Το εθνικό εθνογραφικό μουσείο της Κρούγιας ιδρύθηκε το 1989 και στεγάζεται σε μια έπαυλη της οικογένειας Τοπτάνι, χτισμένη το 1764. Κύρια εκθέματα του μουσείου είναι χειροποίητα αντικείμενα, ηλικίας από 60 ως 500 ετών.
Μαζί ποτέ
Μαζί ποτέ (πρωτότυπος τίτλος στα γερμανικά Gegen die Wand, στα αγγλικά Head-On, στα τουρκικά Duvara Karşı) είναι ο τίτλος κινηματογραφικής ταινίας, σε σκηνοθεσία του Φατίχ Ακίν, παραγωγής του 2004.
Κρούγια
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πόλεις της Αλβανίας Κατηγορία:Γκεγκερία
Μαζί ποτέ
Περίληψη
Το κοινωνικό δράμα αναφέρεται στην ιστορία δυο ανθρώπων στο σύγχρονο Αμβούργο, με μόνο ίσως κοινό στοιχείο την τουρκική τους καταγωγή. Ο Τσάιτ, ένας σαραντάχρονος απεγνωσμένος αλκοολικός, καταλήγει σε ψυχιατρείο μετά από αυτοκαταστροφική πτώση με αυτοκίνητο σε έναν τοίχο. Εκεί γνωρίζει την Σιμπέλ, μια εικοσάχρονη όμορφη κοπέλα επίσης τουρκικής καταγωγής. Όπως και ο Τσάιτ βρίσκεται και αυτή εκεί επειδή αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει (έκοψε τις φλέβες τις), αφού δεν αντέχει την ζωή στην αυστηρά παραδοσιακή της οικογένεια. Με σκοπό να απελευθερωθεί από τους γονείς και τον αδερφό της, προτείνει στον Τσάιτ ψεύτικο γάμο για να μπορέσει να «ζήσει τη ζωή της». Ο Τσάιτ, ο οποίος όπως λέει ότι «έχει πετάξει» την μητρική του τουρκική γλώσσα και συντηρείται μαζεύοντας ποτήρια σε ένα κλαμπ, αρχικά διστάζει αλλά τελικά δέχεται. Μετά τον γάμο η Σιμπέλ απολαμβάνει την νεοκατακτηθείσα της ελευθερία στην νυχτερινή ζωή του Αμβούργου. Ο Τσάιτ αρχικά παρακολουθεί την ζωή της αδιάφορος. Σταδιακά όμως αναπτύσσονται τα αισθήματα μεταξύ τους με τραγικές συνέπειες.
494 π.Χ.
Θάνατοι
Κατηγορία:Έτη
495 π.Χ.
Θάνατοι
Κατηγορία:Έτη
Μάρκο Κορνέρ
Ο Μάρκο Κορνέρ (Ιταλικά : Marco Corner, 1286 - 13 Ιανουαρίου 1368) ήταν ο 59ος Δόγης της Βενετίας (1365 - 1368). Την σύντομη περίοδο που κυβέρνησε η Δημοκρατία της Βενετίας έχασε τις πλουσιότερες περιοχές της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Δημοκρατία της Γένοβας.
Οικογένεια
Η Οικογένεια Κορνέρ ήταν από τις πλουσιότερες και ιστορικότερες οικογένειες της Βενετίας με ρίζες που έφταναν μέχρι την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, είχε επίσης μεγάλες δυνατότητες να δανείζει χρήματα στην κυβέρνηση της πόλης. Η Οικογένεια Κορνάρο έβγαλε τον 17ο και τον 18ο αιώνα άλλους τρεις δόγηδες. Ο Μάρκο Κορνέρ παντρεύτηκε σε πρώτο γάμο την Τζιοβάννα Σκροβένι από την Πάντοβα με την οποία έκανε τρεις γιους και δυο κόρες. Σε δεύτερο γάμο παντρεύτηκε μια γυναίκα χαμηλής κοινωνικής τάξης την Αικατερίνη που είχε σαν συνέπεια να βρει δυσκολίες στις προσπάθειες για την εκλογή του. Η δόγισσα Αικατερίνη ήταν απλή γυναίκα χωρίς τους τρόπους μιας δόγισσας αλλά ο Μάρκο την υπερασπίστηκε σαν καλή γυναίκα και σύζυγο.
Διπλωματικές αποστολές
Ο Μάρκο Κορνέρ απέκτησε μεγάλο προσωπικό πλούτο χάρη στο εμπόριο του με την Αίγυπτο, είχε ισχυρές στρατιωτικές και πολιτικές ικανότητες αφού ηγήθηκε στον στρατό της δημοκρατίας στην ξηρά και την θάλασσα. Διορίστηκε πρέσβης στον αυτοκράτορα Κάρολο Δ΄ και στον πάπα Κλήμη ΣΤ΄, διορίστηκε μέλος της Βενετσιάνικης αντιπροσωπείας στην εκλογή του αντίπαπα Ουρβανού Ε΄ στην Αβινιόν. Ο Μάρκο Κορνέρ βοήθησε στην καταστολή του πραξικοπήματος του προκατόχου του Μαρίνο Φαλιέρο (1355) που ήθελε να ανατρέψει το πολίτευμα και να ανακηρυχτεί πρίγκιπας της Βενετίας, γι'αυτό κάποιο διάστημα πριν την εκλογή του διετέλεσε αναπληρωτής δόγης.
Δόγης της Βενετίας
Με τον θάνατο του προκατόχου του Λορέντσο Κέλσι (18 Ιουλίου 1365) εξελέγη νέος Δόγης της Βενετίας παρά τις φωνές που ακούστηκαν εναντίον του για την προχωρημένη ηλικία του, την ευτελής καταγωγής σύζυγο του και τις σχέσεις του με ξένους πρίγκιπες. Σε αντίθεση με τους προκατόχους του έδειξε μεγάλο σεβασμό απέναντι στους δημοκρατικούς θεσμούς. Τα δυόμιση χρόνια που κυβέρνησε την Βενετία δεν έγιναν σημαντικές αλλαγές, η Λέσβος, η Χίος και η Φώκαια χάθηκαν από την Γένοβα. Ο Μάρκο Σανούδο πέτυχε ωστόσο να αποκαταστήσει το εμπόριο του με την Αίγυπτο, έπεισε τον πάπα Ουρβανό Ε΄ να ακυρώσει τον αφορισμό λόγω των εμπορικών του σχέσεων με τους απίστους. Κατασκεύασε μια νέα πτέρυγα στα ανάκτορα των δόγηδων προς την πλευρά που έβλεπε στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου. Ο Μάρκο Κορνέρ πέθανε στις πρωινές ώρες της 13ης Ιανουαρίου 1368 και τάφηκε στον Ναό των Αγίων Ιωάννου και Παύλου.
Δείτε επίσης
Κατηγορία:Δόγηδες της Βενετίας Μαρκο
Ρόμπερτ Έντμοντ Γκραντ
Ο Ρόμπερτ Εντμοντ Γκραντ (1793-1874) ήταν Βρετανός ανατομικός και ζωολόγος. Ήταν επιπλέον και εκπαιδευμένος γιατρός στο Εδιμβούργο που εγκατέλειψε το επάγγελμα για να ασχοληθεί με την μελέτη ασπόνδυλων.
Ζωή
Ο Γκραντ γεννήθηκε στην πλατεία Argyll στο Εδιμβούργο και ήταν γιος του Αλεξάντερ Γκραντ WS και της συζύγου του, Τζέιν Έντμοντ. Φοίτησε στο Γυμνάσιο του Εδιμβούργου και στη συνέχεια σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Έχοντας αποκτήσει το MD του στο Εδιμβούργο το 1814, ο Γκραντ εγκατέλειψε την πρακτική ιατρική για χάρη της θαλάσσιας βιολογίας και της ζωολογίας των ασπόνδυλων, ζώντας στην κληρονομιά του πατέρα του. Όντας υλιστής και, ελεύθερος στοχαστής και ριζοσπαστικός πολιτικά, ήταν ανοιχτός σε ιδέες στη βιολογία που θεωρήθηκαν ανατρεπτικές στο κλίμα απόψεων που επικρατούσε στη Βρετανία μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Αναφέρθηκε επίσης και στη Ζωονομία του Έρασμου Δαρβίνου στη διδακτορική του διατριβή, ένα έργο που εισήγαγε την ιδέα της εξέλιξης σε ποιητική μορφή.
Το 1824 εξελέγη μέλος της Βασιλικής Κοινωνίας του Εδιμβούργου, με αυτόν που τον πρότεινε να είναι ο Δρ. Τζον Μπάρκλεϊ.