cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ουγγρική Επανάσταση του 1956
Πολιτική καταστολή και οικονομική παρακμή
Η μεταπολεμική ουγγρική οικονομίαυπέφερε από πολλαπλές προκλήσεις. Η Ουγγαρία συμφώνησε να πληρώσει πολεμικές αποζημιώσεις περίπου 300 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ στη Σοβιετική Ένωση, την Τσεχοσλοβακία και τη Γιουγκοσλαβία και να συντηρεί σοβιετικές φρουρές. Η Ουγγρική Εθνική Τράπεζα το 1946 εκτίμησε το κόστος των αποζημιώσεων "μεταξύ 19 και 22 % του ετήσιου εθνικού εισοδήματος". Το 1946 το ουγγρικό νόμισμα γνώρισε σημαντική υποτίμηση, με αποτέλεσμα τα υψηλότερα ιστορικά ποσοστά υπερπληθωρισμού. Η συμμετοχή της Ουγγαρίας στη χρηματοδοτούμενη από τη Σοβιετική Ενωση Κομεκόν (Συμβούλιο Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας) την εμπόδισε να εμπορεύεται με τη Δύση ή να λάβει βοήθεια από το Σχέδιο Μάρσαλ. Επιπλέον ο Ράκοσι ξεκίνησε το πρώτο του πενταετές σχέδιο το 1950, βασισμένο στο ομώνυμο βιομηχανικό πρόγραμμα του Ιωσήφ Στάλιν, που επεδίωκε να αυξήσει τη βιομηχανική παραγωγή κατά 380%. Οπως το αντίστοιχό του σοβιετικό το σχέδιο δεν πέτυχε ποτέ αυτούς τους εξωφρενικούς στόχους, εν μέρει λόγω του καταλυτικού αποτελέσματος της εξαγωγής των περισσότερων πρώτων υλών και τεχνολογίας της Ουγγαρίας στη Σοβιετική Ένωση, καθώς και των εκκαθαρίσεων του Ράκοσι σε μεγάλο μέρος της πρώην τάξης των επαγγελματιών. Στην πραγματικότητα το πενταετές σχέδιο αποδυνάμωσε την υπάρχουσα βιομηχανική δομή της Ουγγαρίας και προκάλεσε πτώση των πραγματικών βιομηχανικών μισθών κατά 18% μεταξύ 1949 και 1952.
Αν και το κατά κεφαλή εθνικό εισόδημα αυξήθηκε το πρώτο τρίτο της δεκαετίας του 1950, το βιοτικό επίπεδο μειώθηκε. Οι τεράστιες μειώσεις εισοδήματος για τη χρηματοδότηση βιομηχανικών επενδύσεων μείωσαν το διαθέσιμο προσωπικό εισόδημα. Η κακοδιαχείριση δημιούργησε χρόνιες ελλείψεις σε βασικά τρόφιμα με αποτέλεσμα τη διανομή ψωμιού, ζάχαρης, αλευριού και κρέατος με το δελτίο. Οι υποχρεωτικές εγγραφές για τα κρατικά ομόλογα μείωσαν περαιτέρω το προσωπικό εισόδημα. Το καθαρό αποτέλεσμα ήταν το διαθέσιμο πραγματικό εισόδημα των εργατών και των υπαλλήλων το 1952 να είναι μόνο τα δύο τρίτα εκείνου του 1938, ενώ το 1949 ήταν 90%. Αυτές οι πολιτικές είχαν σωρευτική αρνητική επίδραση και τροφοδότησαν τη δυσαρέσκεια καθώς το εξωτερικό χρέος μεγάλωνε και ο πληθυσμός αντιμετώπιζε ελλείψεις αγαθών.
Διεθνή γεγονότα
Στις 5 Μαρτίου 1953 ο Ιωσήφ Στάλιν πέθανε, εγκαινιάζοντας μια περίοδο μετριοπαθούς φιλελευθεροποίησης, όταν τα περισσότερα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κόμματα ανέπτυξαν μια μεταρρυθμιστική πτέρυγα. Στην Ουγγαρία ο μεταρρυθμιστής Ίμρε Νάγκυ αντικατέστησε ως πρωθυπουργός τον Ράκοσι, «τον καλύτερο Ούγγρο μαθητή του Στάλιν», ωστόσο ο Ράκοσι παρέμεινε Γενικός Γραμματέας του Κόμματος και μπορούσε να υπονομεύει τις περισσότερες μεταρρυθμίσεις του Νάγκι. Τον Απρίλιο του 1955 κατήγγειλε και απομάκρυνε τον Νάγκι.
Στις 14 Μαΐου 1955 η Σοβιετική Ένωση δημιούργησε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, δεσμεύοντας την Ουγγαρία με τη Σοβιετική Ένωση και τα κράτη-δορυφόρους της στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Μεταξύ των αρχών αυτής της συμμαχίας ήταν "ο σεβασμός της ανεξαρτησίας και της κυριαρχίας των κρατών" και "η μη επέμβαση στις εσωτερικές τους υποθέσεις".
Το 1955 η Συνθήκη του Αυστριακού Κράτους και η κήρυξη ουδετερότητας που ακολούθησε καθιέρωσαν την Αυστρία ως αποστρατιωτικοποιημένη και ουδέτερη χώρα. Αυτό αύξησε τις ουγγρικές ελπίδες να γίνουν επίσης ουδέτερες και ο Νάγκι είχε εξετάσει "τη δυνατότητα της Ουγγαρίας να υιοθετήσει ουδέτερο καθεστώς κατά το αυστριακό πρότυπο".
Μετά τη «μυστική ομιλία» του Χρουστσόφ το Φεβρουάριο του 1956, που κατήγγειλε το Στάλιν και τους προστατευόμενούς του, ο Ράκοσι καθαιρέθηκε από Γενικός Γραμματέας του Κόμματος και αντικαταστάθηκε από τον Ερνε Γκέρε στις 18 Ιουλίου 1956. Το Radio Free Europe (RFE) μετέδωσε τη «μυστική ομιλία» στην Ανατολική Ευρώπη κατόπιν συμβουλής του Rέι Σ. Κλάιν, που την είδε ως τρόπο», όπως νομίζω ότι είπα [στον Αλεν Ντάλες] να πει,« κατηγορήστε ολόκληρο το Σοβιετικό σύστημα »."
Τον Ιούνιο του 1956 μια βίαιη εξέγερση Πολωνών εργατών στο Πόζναν κατεστάλη από την κυβέρνηση, με δεκάδες διαδηλωτές νεκρούς και να τραυματίες. Ανταποκρινόμενη στο λαϊκό αίτημα τον Οκτώβριο του 1956 η κυβέρνηση διόρισε τον πρόσφατα αποκατασταθέντα μεταρρυθμιστή κομμουνιστή Βλάντισλαβ Γκομούλκα ως πρώτο γραμματέα του Πολωνικού Ενιαίου Εργατικού Κόμματος, με εντολή να διαπραγματευτεί εμπορικές παραχωρήσεις και μειώσεις στρατευμάτων με τη Σοβιετική κυβέρνηση. Μετά από μερικές τεταμένες ημέρες διαπραγματεύσεων στις 19 Οκτωβρίου οι Σοβιετικοί ενέδωσαν τελικά στις μεταρρυθμιστικά αιτήματα του Γκομούλκα. Τα νέα για τις παραχωρήσεις που κέρδισαν οι Πολωνοί, γνωστά ως Πολωνικός Οκτώβρης, ενθάρρυναν πολλούς Ούγγρους να ελπίζουν σε παρόμοιες παραχωρήσεις για την Ουγγαρία, αισθήματα που συνέβαλαν σημαντικά στο έντονα φορτισμένο πολιτικό κλίμα που επικρατούσε στην Ουγγαρία το δεύτερο μισό του Οκτωβρίου 1956.
Στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου της εποχής, υπήρχε μια θεμελιώδης ένταση στην πολιτική των ΗΠΑ έναντι της Ουγγαρίας και του Ανατολικού Μπλοκ γενικά μέχρι το 1956. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήλπιζαν να ενθαρρύνουν τις ευρωπαϊκές χώρες να αποχωρήσουν από το Μπλοκ με τις δικές τους προσπάθειες, αλλά ήθελαν να αποφύγουν μια στρατιωτική αντιπαράθεση ΗΠΑ -Σοβιετικής Ένωσης, καθώς η κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνικό πόλεμο. Για αυτούς τους λόγους οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ έπρεπε να εξετάσουν άλλα μέσα μείωσης της σοβιετικής επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη και όχι μια πολιτική ανατροπής. Αυτό οδήγησε στην ανάπτυξη πολιτικών ανάσχεσης, όπως οικονομικού και ψυχολογικού πολέμου, κρυφών επιχειρήσεων και, αργότερα, διαπραγματεύσεων με τη Σοβιετική Ένωση σχετικά με το καθεστώς των Ανατολικών χωρών. Ο αντιπρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον είχε επίσης υποστηρίξει στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας ότι θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των ΗΠΑ εάν η Σοβιετική Ένωση αντιμετώπιζε μια νέα εξέγερση όπως στην Πολωνία, παρέχοντας μια πηγή αντικομμουνιστικής προπαγάνδας, ωστόσο, ενώ ο διευθυντής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA) Αλεν Ντάλες είχε ισχυριστεί ότι δημιουργούσε ένα εκτεταμένο δίκτυο στην Ουγγαρία, τότε η υπηρεσία δεν είχε ούτε σταθμό στη χώρα, σχεδόν κανέναν πράκτορα που να μιλά τη γλώσσα και αναξιόπιστα, διεφθαρμένα τοπικά άτομα. Στο μυστικό ιστορικό της υπηρεσίας αναφέρεται "σε καμία στιγμή δεν είχαμε κάτι που θα μπορούσε να μοιάζει με επιχείρηση πληροφοριών".
Το καλοκαίρι του 1956 οι σχέσεις μεταξύ Ουγγαρίας και Ηνωμένων Πολιτειών άρχισαν να βελτιώνονται. Εκείνη την εποχή οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν πολύ ευνοϊκά στις προτάσεις της Ουγγαρίας σχετικά με πιθανή επέκταση των διμερών εμπορικών σχέσεων. Η επιθυμία της Ουγγαρίας για καλύτερες σχέσεις αποδόθηκε εν μέρει στην καταστροφική οικονομική κατάσταση της χώρας. Ωστόσο προτού επιτευχθούν τα αποτελέσματα ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων επιβραδύνθηκε από το Ουγγρικό Υπουργείο Εσωτερικών, που φοβόταν ότι οι καλύτερες σχέσεις με τη Δύση θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την κομμουνιστική κυριαρχία στην Ουγγαρία.
Koινωνική αναταραχή
thumb|Το άγαλμα του [[Στάλιν μετά την αποκαθήλωση]] Η παραίτηση του Ράκοσι τον Ιούλιο του 1956 ενθάρρυνε φοιτητές, συγγραφείς και δημοσιογράφους να είναι πιο ενεργοί και επικριτικοί στην πολιτική. Φοιτητές και δημοσιογράφοι ξεκίνησαν μια σειρά από διανοητικά φόρουμ που εξέταζαν τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η Ουγγαρία. Αυτά τα φόρουμ, που ονομάστηκαν κύκλοι Πέτεφι, έγιναν πολύ δημοφιλή και προσέλκυσαν χιλιάδες συμμετέχοντες. Στις 6 Οκτωβρίου 1956 έγινε εκταφή και νέα ταφή του Λάζλο Ράικ, που είχε εκτελεστεί από την κυβέρνηση Ράκοσι, σε μια συγκινητική τελετή που ενίσχυσε την αντιπολίτευση του κόμματος.
Στις 13 Οκτωβρίου 1956 μια μικρή ομάδα 12 φοιτητών από διάφορες σχολές στο Σέγκεντ, που συναντήθηκαν για ένα παιχνίδι μπριτζ ή άλλη ψυχαγωγία, αποφάσισαν να σνομπάρουν την επίσημη κομμουνιστική φοιτητική ένωση, το DISZ, με την ίδρυση της MEFESZ (Ενωση Ούγγρων Φοιτητών του Πανεπιστημίου και της Ακαδημίας), μιας δημοκρατικής φοιτητική οργάνωσης, που είχε προηγουμένως απαγορευτεί υπό τη δικτατορία του Ράκοσι. Αλλά για να γίνει ευρέως διαδεδομένη, εκατοντάδες χειρόγραφες σημειώσεις αφέθηκαν σε διάφορες αίθουσες διδασκαλίας που υποδείκνυαν μια συνάντηση που θα πραγματοποιείτο στις 16 Οκτωβρίου, σε μια συγκεκριμένη τάξη. Ο λόγος δεν διευκρινιζόταν λόγω των κομμουνιστικών αρχών. Εκατοντάδες παραβρέθηκαν και στη συνάντηση προέδρευσε ένας από τους καθηγητές της Νομικής. Στη συνάντηση επανιδρύθηκε επίσημα η MEFESZ, με 20 σημεία, δέκα που αφορούσαν την επανίδρυση της MEFESZ αλλά δέκα άλλα είχαν άμεσες πολιτικές απαιτήσεις, π.χ. ελεύθερες εκλογές, αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων και τα παρόμοια. Μέσα σε λίγες μέρες το φοιτητικό σώμα του Πετς, του Μίσκολτς και του Σόπρον ακολούθησε το παράδειγμά της. Στις 22 Οκτωβρίου ένας από τους αρχικούς δώδεκα φοιτητές της Νομικής πήγε στη Βουδαπέστη για να ανακοινώσει επίσημα την επανίδρυση της MEFESZ και σχετικά αιτήματα στους φοιτητές του Πολυτεχνείου. Ένας νέος κατάλογος καταρτίστηκε με δεκαέξι σημεία που περιείχαν πολλές αιτήματα εθνικής πολιτικής. [46] Αφού οι φοιτητές άκουσαν ότι η Ουγγρική Ένωση Συγγραφέων σχεδίαζε την επόμενη μέρα να εκφράσει την αλληλεγγύη της στα μεταρρυθμιστικά κινήματα στην Πολωνία καταθέτοντας στεφάνι στο άγαλμα του γεννημένου στην Πολωνία ήρωα στρατηγού Γιόζεφ Ζάχαριαζ Μπεμ, που ήταν επίσης ήρωας της Ουγγρικής Επανάστασης του 1848, οι μαθητές αποφάσισαν να οργανώσουν μια παράλληλη επίδειξη συμπάθειας και ενότητας.
Νωρίς το απόγευμα της 22ας Οκτωβρίου τα αιτήματα των εξεγερθέντων οριστικοποιούνται από τους φοιτητές και δημιουργείται ένα ψήφισμα: τα 16 αιτήματα των φοιτητών. Κατά τη συνάντηση αυτή, ένας εκπρόσωπος της Ένωσης Συγγραφέων προτείνει την πραγματοποίηση τελετής στο μνημείο με το άγαλμα του στρατηγού Μπεμ, εθνικού ήρωα πολωνικής καταγωγής, που πολέμησε στο πλευρό των Ούγγρων το 1848-1849. Οι φοιτητές του Πολυτεχνείου αποφασίζουν να καλέσουν και άλλους φοιτητές και τους εργαζόμενους των εργοστασίων:
Η αναφορά των φοιτητών προχώρησε πολύ περισσότερο από ότι αυτή που δημιουργήθηκε ταυτόχρονα από τους ηγέτες της άλλης αντιπολίτευσης, του "Κύκλου Πέτοφι" (ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1956 από μαθητές της Κομμουνιστικής Νεολαίας, ένα σημαντικό κέντρο για τη διάδοση της κριτικής και της συζήτησης : παράνομα φυλλάδια, λογοτεχνικά περιοδικά ...) σε ένα ψήφισμα 10 σημείων. Ο "Κύκλος Πέτοφι" πήρε το όνομά του από το μεγάλο ποιητή του 19ου αιώνα, που ήταν υποστηρικτής της επανάστασης του 1848.
Οι Σοβιετικοί έβλεπαν την λαϊκή κατακραυγή κατά του καθεστώτος να αυξάνεται γι’ αυτό αποφάσισαν την αντικατάσταση του Ράκοζι από τον Έρνεστ Γκέρε, που απαγόρευσε τη διαδήλωση των φοιτητών στις 23 Οκτωβρίου. Στις 11 η ώρα το πρωί, μια ανακοίνωση δίνεται στο ραδιόφωνο: Για τη διατήρηση της δημόσιας τάξης, ο Υπουργός Εσωτερικών δεν επιτρέπει, μέχρι νεωτέρας, καμία συνεδρίαση ή διαδήλωση. Στη μία το μεσημέρι, η κυβέρνηση ανακοινώνει ραδιοφωνικά, την άρση της απαγόρευσης.
Η εκδήλωση ξεκινά από το άγαλμα του Πέτοφι και καταλήγει στο άγαλμα του στρατηγού Μπεμ. Δέκα χιλιάδες άνθρωποι παίρνουν μέρος, κυρίως φοιτητές.
Με την άφιξη στο άγαλμα του στρατηγού Μπεμ, το πλήθος δεν διασκορπίζεται και συνεχίζει την πορεία προς το Κοινοβούλιο. Στις έξι το απόγευμα, 200.000 έως 300.000 άνθρωποι έχουν συγκεντρωθεί στο Κοινοβούλιο και ζητούν την καθαίρεση του κόκκινου αστεριού που υπάρχει στο κτίριο και την επιστροφή του Ίμρε Νάγκι στην εξουσία.
Στις 2.20 το πρωί αντικομμουνιστές εξεγερμένοι κατεδαφίζουν το άγαλμα του Στάλιν. Ο Γκέρε με μια ομιλία του προσπαθεί να ηρεμήσει το πλήθος αλλά το μόνο που κατορθώνει είναι να τους εξαγριώσει. Τη νύχτα της 23 προς 24 η διαδήλωση μετατρέπεται σε εξέγερση.
Η Κεντρική Επιτροπή συνεδριάζει και καταλήγει σε δύο αποφάσεις. Τοποθετεί τον Ίμρε Νάγκυ στην πρωθυπουργία και παράλληλα απευθύνει έκκληση βοήθειας στα ρωσικά στρατεύματα που βρίσκονται έξω από την πρωτεύουσα, ώστε να αποκατασταθεί η τάξη. Παράλληλα κηρύσσει τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας και επιβάλλει στρατιωτικό νόμο.
Πρώτες βολές
Το απόγευμα της 23ης Οκτωβρίου περίπου 20.000 διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν δίπλα στο άγαλμα του Γιόζεφ Μπεμ, εθνικού ήρωα της Πολωνίας και της Ουγγαρίας. . Ο Πέτερ Βέρες, πρόεδρος της Ένωσης Συγγραφέων (órószövetség), διάβασε ένα μανιφέστο στο πλήθος. Αιτήματά του ήταν η ανεξαρτησία της Ουγγαρίας από όλες τις ξένες δυνάμεις, ένα πολιτικό σύστημα βασισμένο στο δημοκρατικό σοσιαλισμό (αγροτική μεταρρύθμιση και δημόσια ιδιοκτησία στην οικονομία), η ένταξη της Ουγγαρίας στα Ηνωμένα Έθνη και όλα τα δικαιώματα και οι ελευθερίας για τους πολίτες της Ουγγαρίας. Αφού διάβασε την προκήρυξη το πλήθος άρχισε να ψάλλει ένα λογοκριμένο πατριωτικό ποίημα, το Εθνικό Ασμα (Nemzeti dal), με το ρεφρέν: "Αυτό ορκιζόμαστε, αυτό ορκιζόμαστε, ότι δεν θα είμαστε πια σκλάβοι". Κάποιος από το πλήθος έκοψε το εθνόσημο της Κομμουνιστικής Δημοκρατίας από την ουγγρική σημαία, αφήνοντας μια χαρακτηριστική τρύπα στο μέσο της και άλλοι ακολούθησαν γρήγορα το παράδειγμά του.
Στη συνέχεια το μεγαλύτερο μέρος του πλήθους διέσχισε τον ποταμό Δούναβη για να ενωθεί με τους διαδηλωτές έξω από το κτίριο του Κοινοβουλίου. Στις 18:00 το πλήθος είχε ξεπεράσει τους 200.000 ανθρώπους και η διαδήλωση ήταν ενθουσιώδης, αλλά ειρηνική. Στις 20:00 ο πρώτος γραμματέας του κυβερνώντος κόμματος Eρνε Γκέρε έκανε μια ομιλία από το ραδιόφωνο απορρίπτοντας τα αιτήματα των συγγραφέων και των φοιτητών. Οργισμένοι από τη σκληρή απόρριψή του ορισμένοι διαδηλωτές αποφάσισαν να υλοποιήσουν ένα από τα αιτήματά τους, την αφαίρεση του χάλκινου αγάλματος του Στάλιν ύψους 9,1 μέτρων που είχε ανεγερθεί το 1951 στη θέση μιας πρώην εκκλησίας, που κατεδαφίστηκε για να γίνει το μνημείο. Στις 21:30 το άγαλμα ανατράπηκε και το πλήθος το γιόρτασε τοποθετώντας ουγγρικές σημαίες στις μπότες του Στάλιν, που ήταν το μόνο που είχε απομείνει από το άγαλμα.
Εξάπλωση των μαχών και πτώση της κυβέρνησης
Τη νύχτα της 23ης Οκτωβρίου ο Γραμματέας του Ουγγρικού Κόμματος του Εργαζόμενου Λαού Ερνε Γκέρε ζήτησε τη σοβιετική στρατιωτική επέμβαση "για να καταστείλει μια διαδήλωση που έπαιρνε όλο και μεγαλύτερη και άνευ προηγουμένου κλίμακα". Η σοβιετική ηγεσία είχε διατυπώσει σχέδια έκτακτης ανάγκης για επέμβαση στην Ουγγαρία αρκετούς μήνες νωρίτερα. Στις 02:00 της 24ης Οκτωβρίου, ενεργώντας σύμφωνα με τις διαταγές του Γκεόργκι Ζούκοφ, του Σοβιετικού Υπουργού Άμυνας, τα σοβιετικά άρματα εισήλθαν στη Βουδαπέστη.
Το μεσημέρι της 24ης Οκτωβρίου τα σοβιετικά άρματα είχαν τοποθετηθεί έξω από το Κοινοβούλιο και οι σοβιετικοί στρατιώτες φρουρούσαν τις βασικές γέφυρες και τις διασταυρώσεις. Ένοπλοι επαναστάτες έστησαν γρήγορα οδοφράγματα για την υπεράσπιση της Βουδαπέστης και αναφέρθηκε ότι είχαν ήδη καταλάβει κάποια σοβιετικά άρματα από το πρωί. Εκείνη την ημέρα ο Iμρε Nάγκυ αντικατέστησε ως πρωθυπουργό τον Αντρας Χέγκεντυς. Από το ραδιόφωνο ο Nάγκυ ζήτησε να σταματήσει η βία και υποσχέθηκε να ξεκινήσει πολιτικές μεταρρυθμίσεις που είχαν ματαιωθεί τρία χρόνια νωρίτερα. Ο πληθυσμός συνέχισε να οπλίζεται καθώς ξεσπούσε σποραδική βία. Ένοπλοι διαδηλωτές κατέλαβαν το κτίριο της ραδιοφωνίας. Στα γραφεία της κομμουνιστικής εφημερίδας Szabad Nép άοπλοι διαδηλωτές πυροβολήθηκαν από φρουρούς της ÁVH, που στη συνέχεια εκδιώχθηκαν καθώς έφτασαν ένοπλοι διαδηλωτές. Η οργή των επαναστατών επικεντρώθηκε στη συνέχεια στην ÁVH· οι σοβιετικές στρατιωτικές μονάδες δεν είχαν ακόμη εμπλακεί πλήρως και υπήρχαν αναφορές για ορισμένα σοβιετικά στρατεύματα που έδειχναν ανοιχτή συμπάθεια για τους διαδηλωτές. .
Στις 25 Οκτωβρίου μια μάζα διαδηλωτών συγκεντρώθηκε μπροστά από το κτίριο του Κοινοβουλίου. Μονάδες της ÁVH άρχισαν να πυροβολούν στο πλήθος από τις στέγες των γειτονικών κτιρίων. Μερικοί Σοβιετικοί στρατιώτες ανταπέδωσαν το πυρ εναντίον της ÁVH, επειδή κατά λάθος πίστευαν ότι αυτοί ήταν οι στόχοι του πυροβολισμού, Εφοδιασμένοι με όπλα που πήραν από την ÁVH ή τους δόθηκαν από Ούγγρους στρατιώτες που εντάχθηκαν στην εξέγερση μερικοί στο πλήθος άρχισαν να πυροβολούν.
Εν τω μεταξύ ο Ουγγρικός Στρατός διχάστηκε καθώς η κεντρική διοικητική δομή διαλύθηκε με τις αυξανόμενες πιέσεις από τις διαμαρτυρίες κατά της κυβέρνησης. Η πλειοψηφία των ουγγρικών στρατιωτικών μονάδων στη Βουδαπέστη και την ύπαιθρο παρέμειναν αμέτοχες, καθώς οι τοπικοί διοικητές απέφευγαν γενικά τη χρήση βίας εναντίον των διαδηλωτών και των επαναστατών. Ωστόσο από τις 24 ως τις 29 Οκτωβρίου, υπήρξαν 71 περιπτώσεις ένοπλων συγκρούσεων μεταξύ του στρατού και του πληθυσμού σε πενήντα κοινότητες, που κυμαίνονταν από την απάντηση σε επιθέσεις σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους ως μάχες με τους στασιαστές ανάλογα με το διοικητή. [65]
Φύρερ
Η λέξη Φύρερ (γερμ. Führer, από το ρήμα führen που σημαίνει "άγω" ή "καθοδηγώ") χαρακτηρίζει:
Ιστορική βαρύτητα του όρου
Παρόλο που ο όρος χρησιμοποιείται στην Γερμανική σε πολλαπλά διαφορετικά επίπεδα, η λέξη Φύρερ είναι αρνητικά βεβαρημένη. Ο λόγος είναι η χρησιμοποίηση της λέξης κατά την περίοδο του εθνικοσοσιαλισμού, όταν ο Αδόλφος Χίτλερ χαρακτηρίστηκε ως «Φύρερ και Καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας» (Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches,φύρερ ουντ ραιχσκάντσλερ ντες Ντόιτσεν Ράιχες) ή «Ντερ Φύρερ» (= Ο Ηγέτης, Der Führer) ή «Ούνσερ Φύρερ» (= Ο Ηγέτης μας, γερμ. Unser Führer). Με αυτή την έννοια η γερμανική αυτή λέξη χρησιμοποιείται και σε άλλες γλώσσες, όπως και στα ελληνικά.
Γενικώς αποφεύγεται σήμερα η χρησιμοποίηση αυτής της λέξης στις γερμανόφωνες περιοχές, προς αποφυγή παρεξηγήσεων και ταύτισης με εθνικοσοσιαλιστικές ιδέες. Αυτό ισχύει ιδίως όταν η λέξη Φύρερ λέγεται χωρίς παραπέρα προσδιορισμό. Έτσι στην θέση της λέξης χρησιμοποιούνται άλλες όπως «Σεφ» (γερμ. Chef), «Μάνατζερ» (γερμ. Manager) ή ακόμα και η αντίστοιχη αγγλική «Λίντερ» (αγγλ. leader, ηγέτης). Ορισμένοι ασκούν κριτική, θεωρώντας υπερβολική την πολιτική αλλαγής λέξεων.
Άλλοι δικτάτορες που στα πλαίσια μιας μυθοποίησης προσώπου χαρακτηρίζονται ως «Φύρερ» στην γλώσσα τους ήταν ή είναι οι:
Κατηγορία:Πολιτική της Γερμανίας Κατηγορία:Δικτατορία Κατηγορία:Θέσεις εξουσίας Κατηγορία:Αδόλφος Χίτλερ
Ουγγρική Επανάσταση του 1956
Εξάπλωση των μαχών και πτώση της κυβέρνησης
Στη Βουδαπέστη και σε άλλες περιοχές, σύμφωνα με τον Μπέρετς και άλλες πηγές της περιόδου του Kάνταρ, οι κομμουνιστικές επιτροπές της Ουγγαρίας οργάνωσαν την άμυνά τους. Στο Τσέπελ, μια συνοικία της Βουδαπέστης, περίπου 250 κομμουνιστές υπερασπίστηκαν τα εργοστάσια σιδήρου και χάλυβα. Στις 27 Οκτωβρίου στάλθηκαν στρατιωτικές μονάδες για να υπερασπιστούν το Τσέπελ και να αποκαταστήσουν την τάξη. Αργότερα αποχώρησαν στις 29 Οκτωβρίου και οι επαναστάτες απέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής. Οι κομμουνιστές στο Ανγκυαλφελντ, επίσης συνοικία της Βουδαπέστης, ηγήθηκαν περισσότερων από 350 ένοπλων εργατών και 380 συντηρητών του Εργοστάσιου Λανγκ. Αντιφασίστες βετεράνοι της αντίστασης από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συμμετείχαν στην επίθεση μέσω της οποίας ανακτήθηκαν τα γραφεία της εφημερίδας Szabad Nép. Στην ύπαιθρο ελήφθησαν αμυντικά μέτρα από τις κομμουνιστικές δυνάμεις. Στην Περιφέρεια Μπέκες, μέσα και γύρω από την πόλη Σάρβας, οι ένοπλοι φρουροί του Κομμουνιστικού Κόμματος είχαν τον έλεγχο παντού. . Καθώς η ουγγρική αντίσταση πολεμούσε τα σοβιετικά τανκς χρησιμοποιώντας βόμβες μολότοφ στους στενούς δρόμους της Βουδαπέστης, επαναστατικά εθνικά συμβούλια εμφανίστηκαν σε όλη τη χώρα, ανέλαβαν την τοπική αυτοδιοίκηση και κάλεσαν σε γενικές απεργίες. Τα δημόσια κομμουνιστικά σύμβολα όπως τα κόκκινα αστέρια και τα μνημεία του Σοβιετικού πολέμου αφαιρέθηκαν και τα κομμουνιστικά βιβλία κάηκαν. Προέκυψαν αυθόρμητες επαναστατικές πολιτοφυλακές, όπως η ομάδα 400 ατόμων με επικεφαλής τον Γιόζεφ Ντούντας, που επιτέθηκε ή δολοφόνησε σοβιετικούς συμπαθούντες και μέλη της ÁVH. Οι σοβιετικές μονάδες πολέμησαν κυρίως στη Βουδαπέστη, αλλά αλλού, η ύπαιθρος παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ήρεμη. Μια μεραρχία τεθωρακισμένων που στάθμευσε στη Βουδαπέστη, με διοικητή τον Παλ Μάλετερ, επέλεξε να προσχωρήσει στους στασιαστές. Οι σοβιετικοί διοικητές διαπραγματεύονταν συχνά τοπικές εκεχειρίες με τους επαναστάτες.
Σε ορισμένες περιοχές οι σοβιετικές δυνάμεις κατάφεραν να καταστείλουν την επαναστατική δράση. Στη Βουδαπέστη οι Σοβιετικοί αναχαιτίσθηκαν τελικά και οι εχθροπραξίες άρχισαν να εξασθενίζουν. Ο Ούγγρος στρατηγός Mπέλα Κίραλυ, απαλλαγμένος από ισόβια κάθειρξη για πολιτικά αδικήματα και ενεργώντας με την υποστήριξη της κυβέρνησης Nάγκυ, προσπάθησε να αποκαταστήσει την τάξη συνενώνοντας στοιχεία της αστυνομίας, του στρατού και των επαναστατικών ομάδων σε μια Εθνοφρουρά. Μια εκεχειρία επετεύχθη στις 28 Οκτωβρίου και μέχρι τις 30 Οκτωβρίου τα περισσότερα σοβιετικά στρατεύματα είχαν αποσυρθεί από τη Βουδαπέστη σε φρουρές στην ουγγρική ύπαιθρο.
Ιντερλούδιο
Οι μάχες σταμάτησαν μεταξύ 28 Οκτωβρίου και 4 Νοεμβρίου, καθώς πολλοί Ούγγροι πίστεψαν ότι οι σοβιετικές στρατιωτικές μονάδες αποσύρονταν από την Ουγγαρία. . Σύμφωνα με κομμουνιστικές πηγές μετά την επανάσταση, υπήρχαν περίπου 213 μέλη του Ουγγρικού Εργατικού Λαϊκού Κόμματος που λιντσαρίστηκαν ή εκτελέστηκαν κατά την περίοδο.
Nέα κυβέρνηση
Η γρήγορη εξάπλωση της εξέγερσης στους δρόμους της Βουδαπέστης και η απότομη πτώση της κυβέρνησης των Γκέρε-Χέγκεντυς άφησε τη νέα εθνική ηγεσία έκπληκτη και στην αρχή αποδιοργανωμένη. Ο Νάγκυ, ένας πιστός μεταρρυθμιστής του κόμματος που περιγράφεται ως «με μόνο μέτρια πολιτικά προσόντα», αρχικά απηύθυνε έκκληση στο κοινό για ηρεμία και επιστροφή στην παλιά τάξη. Ωστόσο ο Νάγκυ, ο μόνος εναπομείνας Ούγγρος ηγέτης με αξιοπιστία τόσο στα μάτια του λαού όσο και στους Σοβιετικούς, "επιτέλους κατέληξε στο συμπέρασμα ότι γινόταν λαϊκή εξέγερση και όχι αντεπανάσταση". Στις 13:20 της 28ης Οκτωβρίου ο Νάγκυ ανακοίνωσε άμεση και γενική κατάπαυση του πυρός μέσω του ραδιοφώνου και, για λογαριασμό της νέας εθνικής κυβέρνησης, διακήρυξε τα εξής:
Την 1η Νοεμβρίου, σε ραδιοφωνική ομιλία προς τον ουγγρικό λαό, ο Nάγκυ ανακοίνωσε επίσημα την αποχώρηση της Ουγγαρίας από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας καθώς και την ουδετερότητα της Ουγγαρίας. Καθώς έμεινε στη θέση του μόνο για δέκα ημέρες, η Εθνική Κυβέρνηση είχε ελάχιστες δυνατότητες να διευκρινίσει λεπτομερώς τις πολιτικές της. Ωστόσο τα κύρια άρθρα εφημερίδων των ημερών τόνιζαν ότι η Ουγγαρία πρέπει να είναι μια ουδέτερη πολυκομματική σοσιαλιστική δημοκρατία. Περίπου 8000 πολιτικοί κρατούμενοι αφέθηκαν ελεύθεροι, με γνωστότερο τον καρδινάλιο Γιόζεφ Μίντσεντυ. Πολιτικά κόμματα που είχαν απαγορευτεί στο παρελθόν, όπως οι Ανεξάρτητοι Μικροϊδιοκτήτες και το Εθνικό Αγροτικό Κόμμα (με το όνομα "Κόμμα Πέτεφι"), ​​ εμφανίστηκαν πάλι για να ενταχθούν στο συνασπισμό. Σε 1.170 κοινότητες σε όλη την Ουγγαρία, υπήρξαν 348 περιπτώσεις επαναστατικών συμβουλίων και διαδηλωτών που απέλυσαν υπαλλήλους των τοπικών διοικητικών συμβουλίων, 312 περιπτώσεις που απέλυσαν τους υπεύθυνους και 215 περιπτώσεις που έκαψαν τους τοπικούς διοικητικούς φακέλους και αρχεία. Επιπλέον σε 681 κοινότητες διαδηλωτές κατέστρεψαν σύμβολα της σοβιετικής εξουσίας, όπως κόκκινα αστέρια, αγάλματα του Στάλιν ή του Λένιν, σε 393 κατέστρεψαν σοβιετικά μνημεία του πολέμου και σε 122 κάηκαν βιβλίων.
Τοπικά επαναστατικά συμβούλια σχηματίστηκαν σε όλη την Ουγγαρία,   γενικά χωρίς τη συμμετοχή της εθνικής κυβέρνησης της Βουδαπέστης, και ανέλαβαν διάφορες αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης από το πνέον τα λοίσθια Κομμουνιστικό Κόμμα. Μέχρι τις 30 Οκτωβρίου τα συμβούλια είχαν εγκριθεί επίσημα από το Ουγγρικό Εργατικό Λαϊκό Κόμμα και η κυβέρνηση Νάγκυ ζήτησε την υποστήριξή τους ως "αυτόνομων, δημοκρατικών τοπικών οργάνων που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της Επανάστασης". Ομοίως ιδρύθηκαν εργατικά συμβούλια σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και ορυχεία και εξαλείφθηκαν πολλοί αντιλαϊκοί κανονισμοί, όπως οι νόρμες παραγωγής. Τα εργατικά συμβούλια προσπάθησαν να διαχειριστούν τηις επιχειρήσεις προστατεύοντας τα συμφέροντα των εργαζομένων, δημιουργώντας μια σοσιαλιστική οικονομία χωρίς άκαμπτο κομματικό έλεγχο. Ο τοπικός έλεγχος από τα συμβούλια δεν ήταν πάντα αναίμακτος. Στο Ντέμπρετσεν, το Γκιέρ, το Σόπρον, το Μόσονμαγκυαροβαρ και άλλες πόλεις, πλήθος διαδηλωτών πυροβολήθηκαν από την ÁVH, με πολλές ανθρώπινες απώλειες. Η ÁVH αφοπλίστηκε, συχνά με τη βία, σε πολλές περιπτώσεις με τη βοήθεια της τοπικής αστυνομίας.
Συνολικά υπήρχαν περίπου 2.100 τοπικά επαναστατικά και εργατικά συμβούλια με πάνω από 28.000 μέλη. Τα συμβούλια πραγματοποίησαν ένα συνέδριο στη Βουδαπέστη που αποφάσισε να τερματίσει τις πανεθνικές απεργίες και να συνεχίσει τις εργασίες του στις 5 Νοεμβρίου, με τα σημαντικότερα συμβούλια να στέλνουν αντιπροσώπους στο Κοινοβούλιο για να διαβεβαιώσουν την κυβέρνηση Νάγκυ για την υποστήριξή τους.
Σοβιετική οπτική
Στις 24 Οκτωβρίου το Προεδρείο της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης συζήτησε τις πολιτικές αναταράξεις στην Πολωνία και την Ουγγαρία. Μια σκληρή παράταξη, με επικεφαλής τον Μολότοφ, πίεζε για παρέμβαση, αλλά ο Χρουστσόφ και ο Στρατάρχης Ζούκοφ ήταν αρχικά αντίθετοι. Αντιπροσωπεία στη Βουδαπέστη ανέφερε ότι η κατάσταση δεν ήταν τόσο τραγική όσο απεικονιζόταν. Ο Χρουστσόφ δήλωσε ότι πίστευε ότι το αίτημα του Γραμματέα του Κόμματος Ερνε Γκέρε για παρέμβαση στις 23 Οκτωβρίου έδειχνε ότι το Ουγγρικό Κόμμα εξακολουθούσε να διατηρεί την εμπιστοσύνη του ουγγρικού λαού. Επιπλέον είδε τις διαμαρτυρίες όχι ως έναν ιδεολογικό αγώνα αλλά ως μια λαϊκή δυσαρέσκεια για άλυτα βασικά οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα. . Η ταυτόχρονη Κρίση του Σουέζ ήταν ένας άλλος λόγος για να μην παρέμβει. Όπως είπε ο Χρουστσόφ στις 28 Οκτωβρίου, θα ήταν λάθος να μιμηθούμε το «πραγματικό χάος» που προκάλεσαν Γάλλοι και των Βρετανοί.
Μετά από κάποια συζήτηση το Προεδρείο στις 30 Οκτωβρίου αποφάσισε να μην απομακρύνει τη νέα ουγγρική κυβέρνηση. Ακόμη και ο Ζούκοφ είπε: "Θα πρέπει να αποσύρουμε στρατεύματα από τη Βουδαπέστη και αν χρειαστεί να αποσυρθούμε από την Ουγγαρία στο σύνολό της. Αυτό είναι ένα μάθημα για εμάς στο στρατιωτικό-πολιτικό τομέα". Υιοθέτησε μια Διακήρυξη της κυβέρνησης της ΕΣΣΔ σχετικά με τις αρχές της ανάπτυξης και της περαιτέρω ενίσχυσης της φιλίας και της συνεργασίας μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών, που εκδόθηκε την επόμενη ημέρα. Το έγγραφο διακήρυττε: "Η Σοβιετική Κυβέρνηση ετοιμάζεται να ξεκινήσει τις κατάλληλες διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ουγγαρίας και άλλα μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας σχετικά με το ζήτημα της παρουσίας σοβιετικών στρατευμάτων στο έδαφος της Ουγγαρίας." Έτσι μια ειρηνική λύση φαινόταν σύντομα δυνατή.
Την ίδια ημέρα ένοπλοι διαδηλωτές επιτέθηκαν στο απόσπασμα της ÁVH που φρουρούσε τα κεντρικά γραφεία της Βουδαπέστης του Ουγγρικού Εργατικού Λαϊκού Κόμματος στην Κέζταρσασαγκ τερ (Πλατεία Δημοκρατίας), έχοντας υποκινηθεί από φήμες για κρατούμενους εκεί και για τους πρώτους πυροβολισμούς διαδηλωτών από την ÁVH στην πόλη Μόσονμαγκυαροβαρ. Πάνω από 20 αξιωματικοί και στρατεύσιμοι της ÁVH σκοτώθηκαν, μερικοί από τους οποίους λιντσαρίστηκαν από τον όχλο. Τα άρματα μάχης του Ουγγρικού Στρατού που στάλθηκαν για τη διάσωση της έδρας του κόμματος βομβάρδισαν κατά λάθος από το κτίριο. Ο επικεφαλής της επιτροπής του κόμματος της Βουδαπέστης, Iμρε Μέζε, τραυματίστηκε θανάσιμα. Λίγες ώρες αργότερα εμφανίστηκαν σκηνές από την Πλατεία Δημοκρατίας στα σοβιετικά επίκαιρα. Ηγέτες της επανάστασης στην Ουγγαρία καταδίκασαν το περιστατικό και έκαναν έκκληση για ψυχραιμία και η βία του όχλου σύντομα σταμάτησε. . Ωστόσο οι εικόνες των θυμάτων χρησιμοποιήθηκαν ως προπαγάνδα από διάφορα όργανα των Κομμουνιστών.
Στις 31 Οκτωβρίου οι σοβιετικοί ηγέτες αποφάσισαν να ανατρέψουν την απόφασή τους της προηγούμενης ημέρας. Υπάρχει διαφωνία μεταξύ των ιστορικών εάν η διακήρυξη της Ουγγαρίας για έξοδο από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας προκάλεσε τη δεύτερη σοβιετική επέμβαση. Πρακτικά της συνεδρίασης του Προεδρείου της 31ης Οκτωβρίου καταγράφουν ότι η απόφαση για στρατιωτική επέμβαση ελήφθη μία ημέρα πριν η Ουγγαρία διακηρύξει την ουδετερότητά της και την αποχώρησή της από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Ιστορικοί που αρνούνται ότι η ουγγρική ουδετερότητα ή άλλοι παράγοντες όπως η Δυτική αδράνεια στην Ουγγαρία ή η εικαζόμενη αδυναμία της Δύσης από την κρίση του Σουέζ προκάλεσαν την παρέμβαση δηλώνουν ότι η σοβιετική απόφαση βασίστηκε αποκλειστικά στην ταχεία απώλεια του κομμουνιστικού ελέγχου στην Ουγγαρία. Ωστόσο ορισμένοι Ρώσοι ιστορικοί που δεν είναι απολογητές της κομμουνιστικής εποχής υποστηρίζουν ότι η ουγγρική κήρυξη ουδετερότητας έκανε το Κρεμλίνο να επέμβει για δεύτερη φορά.
Δύο ημέρες νωρίτερα, στις 30 Οκτωβρίου, όταν οι εκπρόσωποι του Σοβιετικού Πολιτικού Γραφείου Αναστάς Μικογιάν και Μιχαήλ Σουσλόφ βρίσκονταν στη Βουδαπέστη, ο Nάγκυ είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η ουδετερότητα ήταν ένας μακροπρόθεσμος στόχος για την Ουγγαρία και ότι έλπιζε να συζητήσει το θέμα με τους ηγέτες στο Κρεμλίνο. Οι πληροφορίες αυτές διαβιβάστηκαν στη Μόσχα από τους Μικογιάν και Σουσλόφ. Εκείνες τις μέρες ο Χρουστσόφ βρισκόταν στη ντάτσα του Στάλιν και εξέταζε τις επιλογές του σχετικά με την Ουγγαρία. Ένας από τους λογογράφους του δήλωσε αργότερα ότι η κήρυξη ουδετερότητας ήταν ένας σημαντικός παράγοντας στη μετέπειτα απόφασή του να υποστηρίξει την παρέμβαση. Επιπλέον ορισμένοι Ούγγροι ηγέτες της επανάστασης καθώς και φοιτητές είχαν ζητήσει την αποχώρηση της χώρας τους από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας πολύ νωρίτερα, γεγονός που μπορεί να επηρέασε τη σοβιετική απόφαση.
Αρκετά άλλα βασικά γεγονότα θορύβησαν το Προεδρείο και εδραίωσαν τη θέση των υποστηρικτών της επέμβασης:
Οι στασιαστές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι "το Κόμμα είναι η ενσάρκωση του γραφειοκρατικού δεσποτισμού" και ότι "ο σοσιαλισμός μπορεί να αναπτυχθεί μόνο στα θεμέλια της άμεσης δημοκρατίας". Για αυτούς ο αγώνας των Ούγγρων εργατών ήταν ένας αγώνας "για την αρχή της άμεσης δημοκρατίας" και "όλη η εξουσία έπρεπε να μεταφερθεί στις Εργατικές Επιτροπές της Ουγγαρίας". Το Προεδρείο αποφάσισε να σπάσει την de facto κατάπαυση του πυρός και να συντρίψει την Ουγγρική Επανάσταση. Το σχέδιο ήταν να ανακηρυχθεί μια «Προσωρινή Επαναστατική Κυβέρνηση» υπό το Γιάνος Κάνταρ, που θα έκανε έκκληση για σοβιετική βοήθεια για την αποκατάσταση της τάξης. Σύμφωνα με μάρτυρες ο Κάνταρ βρισκόταν στη Μόσχα στις αρχές Νοεμβρίου και ήταν σε επαφή με τη σοβιετική πρεσβεία ενώ ήταν ακόμα μέλος της κυβέρνησης του Nάγκυ. Αντιπροσωπείες εστάλησαν σε άλλες κομμουνιστικές κυβερνήσεις στην Ανατολική Ευρώπη και την Κίνα για να αποφύγουν μια περιφερειακή σύγκρουση και προπαγανδιστικά μηνύματα ετοιμάστηκαν για μετάδοση όταν θα άρχιζε η δεύτερη σοβιετική επέμβαση. Για να συγκαλύψουν τις προθέσεις τους οι Σοβιετικοί διπλωμάτες επρόκειτο να απασχολήσουν την κυβέρνηση Νάγκυ σε συνομιλίες για την αποχώρηση των σοβιετικών δυνάμεων.
Από την 1η έως τις 3 Νοεμβρίου ο Χρουστσόφ έφυγε από τη Μόσχα για να συναντηθεί με τους συμμάχους του στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας και να τους ενημερώσει για την απόφαση επέμβασης. Στην πρώτη τέτοια συνάντηση συναντήθηκε με τον Βλάντισλαβ Γκομούλκα στο Μπρεστ. Στη συνέχεια είχε συνομιλίες με τους Ρουμάνους, Τσεχοσλοβάκους και Βούλγαρους ηγέτες στο Βουκουρέστι. Τέλος ο Χρουστσόφ πέταξε μαζί με τον Μαλενκόφ στη Γιουγκοσλαβία (κομμουνιστική αλλά έξω από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας) όπου συνάντησαν τον Γιόσιπ Μπροζ Τίτο στο νησί διακοπών του Μπριγιούνι. Οι Γιουγκοσλάβοι έπεισαν επίσης τον Χρουστσόφ να επιλέξει τον Γιάνος Κάνταρ, αντί του Φέρεντς Μύνιχ, ως νέο ηγέτη της Ουγγαρίας. . Δύο μήνες μετά τη σοβιετική καταστολή ο Τίτο εμπιστεύτηκε στο Νικολάι Φιριούμπιν, το σοβιετικό πρεσβευτή στη Γιουγκοσλαβία, ότι «η αντίδραση σήκωσε κεφάλι, ειδικά στην Κροατία, όπου τα αντιδραστικά στοιχεία υποκίνησαν ανοιχτά τους υπαλλήλους των γιουγκοσλαβικών οργάνων ασφαλείας στη βία».
Πολωνική ανταπόκριση
Τα γεγονότα στην Ουγγαρία προξένησαν μια πολύ αυθόρμητη αντίδραση στην Πολωνία. Σημαίες της Ουγγαρίας αναρτήθηκαν σε πολλές πόλεις και χωριά της Πολωνίας. Μετά τη σοβιετική εισβολή η βοήθεια που έδωσαν οι απλοί Πολωνοί στους Ούγγρους ήταν μεγάλης κλίμακας. Σε ολόκληρη την Πολωνία δημιουργήθηκαν οργανώσεις πολιτών και αυθόρμητες επιτροπές για τη διανομή βοήθειας στον ουγγρικό πληθυσμό, π.χ. η Κοινωνική Πολιτική Επιτροπή Δημιουργικών Συλλόγων (Μπίντγκοστς), η Φοιτητική Επιτροπή για Βοήθεια στους Ούγγρους (Κρακοβία), η Εταιρεία Φίλων των Ούγγρων (Tάρνουφ), η Επιτροπή για τη Βοήθεια των Ούγγρων (Λούμπλιν) και η Επιτροπή για τη Βοήθεια στους Ούγγρους (Τσούξουφ). Εκτός από την επίσημη υποστήριξη που συντόνισε ο Πολωνικός Ερυθρός Σταυρός, έγινε μόνο μία αποστολή - που οργανώθηκε από την Επιτροπή Φοιτητικής Βοήθειας για Ούγγρους από την Κρακοβία. Άλλες τέτοιες πρωτοβουλίες εμποδίστηκαν.
Μέχρι τις 12 Νοεμβρίου πάνω από 11.000 εθελοντές αιμοδότες είχαν εγγραφεί σε όλη την Πολωνία. Οι στατιστικές του Πολωνικού Ερυθρού Σταυρού δείχνουν ότι μόνο με αεροπορικές μεταφορές (15 αεροσκάφη) παραδόθηκαν στην Ουγγαρία 44 τόνοι φαρμάκων, αίματος και άλλων ιατρικών εφοδίων. Η βοήθεια που εστάλη οδικώς και σιδηροδρομικώς ήταν πολύ μεγαλύτερη. Η πολωνική βοήθεια εκτιμάται σε αξία περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ του 1956.
Διεθνείς αντιδράσεις
Παρόλο που ο Τζον Φόστερ Ντάλες, ο Υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, πρότεινε στις 24 Οκτωβρίου να συνεδριάσει το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για να συζητήσει την κατάσταση στην Ουγγαρία, ελάχιστα άμεσα μέτρα ελήφθησαν για την εισαγωγή ενός ψηφίσματος, εν μέρει επειδή άλλα παγκόσμια γεγονότα εκτυλίχθηκαν την επόμενη μέρα μετά την έναρξη του ειρηνικού διαλείμματος, όταν η σύμπραξη των συμμάχων ξεκίνησε την Κρίση του Σουέζ. Το πρόβλημα δεν ήταν ότι το Σουέζ αποσπούσε την προσοχή των Αμερικανών από την Ουγγαρία, αλλά ότι καθιστούσε πολύ δύσκολη την καταδίκη των σοβιετικών ενεργειών. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον εξήγησε αργότερα: «Δεν μπορούσαμε από τη μία να διαμαρτυρηθούμε για την επέμβαση των Σοβιετικών στην Ουγγαρία και από την άλλη να εγκρίνουμε οι Βρετανοί και οι Γάλλοι να επιλέγουν τη συγκεκριμένη στιγμή για να επέμβουν εναντίον του [Γκαμέλ Αμπντέλ] Νάσερ. " Παρά τις προηγούμενες εκκλήσεις του για" ανατροπή "του κομμουνισμού και" απελευθέρωση "της Ανατολικής Ευρώπης, ο Ντάλες έστειλε στους σοβιετικούς ηγέτες το μήνυμα:" Δεν βλέπουμε αυτά τα κράτη [Ουγγαρία και Πολωνία] ως εν δυνάμει στρατιωτικούς συμμάχους ".
Η αμερικανική απάντηση στηρίχθηκε στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών για την κρυφή αλλαγή καθεστώτος, τόσο με μυστικούς πράκτορες όσο και με το Radio Free Europe. Ωστόσο οι επιχειρήσεις τους στην Ουγγαρία κατέρρευσαν γρήγορα και δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν καμία από τις κρυφές αποθήκες όπλων που ήταν κρυμμένες σε όλη την Ευρώπη ή να είναι σίγουροι σε ποιον θα στείλουν όπλα. Η κύρια πηγή πληροφοριών του οργανισμού ήταν οι εφημερίδες και ένας υπάλληλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στη Βουδαπέστη, ονόματι Γκέζα Κάτονα. Σις 28 Οκτωβρίου, την ίδια νύχτα που ήρθε στην εξουσία η νέα κυβέρνηση Νάγκυ, το RFE ανέβαζε τις εκπομπές του ενθαρρύνοντας τον ένοπλο αγώνα, συμβουλεύοντας πώς να πολεμήσουν τα τανκς και τελειώνοντας με το «Ελευθερία ή Θάνατος!». με εντολή του Φρανκ Ουίσνερ. Όταν ο Νάγκυ ήρθε στην εξουσία ο διευθυντής της CIA Άλεν Νταλeς συμβούλευσε το Λευκό Οίκο ότι ο καρδινάλιος Μίντσεντι θα ήταν καλύτερος ηγέτης λόγω του κομμουνιστικού παρελθόντος του Νάγκυ και έκανε ραδιοφωνικά προπαγάνδα εναντίον του Νάγκυ και τον αποκαλούσε προδότη. Οι εκπομπές συνέχισαν να καλού σε ένοπλη απάντηση ενώ η CIA πίστευε λανθασμένα ότι ο ουγγρικός στρατός άλλαξε πλευρά και ότι οι στασιαστές αποκτούσαν όπλα. Ο Ουίσνερ χαρακτηρίστηκε ότι είχε πάθει «νευρικό κλονισμό» από τον Γουίλιαμ Κόλμπι καθώς η εξέγερση συντρίβονταν. Απαντώντας στην έκκληση του Νάγκυ κατά τη δεύτερη μαζική σοβιετική επέμβαση στις 4 Νοεμβρίου η Σοβιετική Ένωση έθεσε βέτο στο ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας, που επέκρινε τις σοβιετικές και, αντ 'αυτού υιοθετήθηκε το ψήφισμα 120 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για την παραπομπή του θέματος στη Γενική Συνέλευση, που, με 50 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 15 αποχές, κάλεσε τη Σοβιετική Ένωση να τερματίσει την επέμβασή της στην Ουγγαρία, αλλά η νέα κυβέρνηση Kάνταρ δεν δέχθηκε τους παρατηρητές του ΟΗΕ.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ ήταν γνώστης λεπτομερούς μελέτης της ουγγρικής αντίστασης που είχε ταχθεί κατά της αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης και προηγούμενων πολιτικών συζητήσεων στο πλαίσιο του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, που είχαν επικεντρωθεί στην ενθάρρυνση της δυσαρέσκειας στα σοβιετικά δορυφορικά κράτη μόνο με την οικονομική πολιτική και την πολιτική ρητορική. Σε συνέντευξή του το 1998 o Oύγγρος Πρέσβης Γκέζα Γιέσενσκυ επέκρινε την αδράνεια των Δυτικών το 1956 και επεσήμανε την επιρροή των Ηνωμένων Εθνών τότε και έδωσε το παράδειγμα της επέμβασής τους στην Κορέα από το 1950 ως το 1953. Μια έκθεση του Υπουργείου Άμυνας που αποχαρακτηρίστηκε πρόσφατα από το Αρχείο Εθνικής Ασφάλειας υποστηρίζει ότι ένας από τους κύριους λόγους που δεν επενέβησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο κίνδυνος ακούσιας έναρξης πυρηνικού πολέμου με τη Σοβιετική Ένωση. Αυτές οι ανησυχίες έκαναν τη διοίκηση του Αϊζενχάουερ να υιοθετήσει μια πιο προσεκτική προσέγγιση της κατάστασης.
Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης το Radio Free Europe είχε στην Ουγγαρία εκπομπές που μετέδιδαν ειδήσεις για την πολιτική και στρατιωτική κατάσταση, καλούσαν τους Ούγγρους να πολεμήσουν τις σοβιετικές δυνάμεις και περιλάμβαναν τακτικές συμβουλές για μεθόδους αντίστασης. Μετά τη σοβιετική καταστολή της επανάστασης το RFE επικρίθηκε επειδή είχε παραπλανήσει τον ουγγρικό λαό ότι το ΝΑΤΟ ή ο ΟΗΕ θα επενέβαιναν αν οι πολίτες συνέχιζαν να αντιστέκονται. Ο Αλεν Ντάλες είπε ψέματα στον Αϊζενχάουερ ότι το RFE δεν είχε υποσχεθεί βοήθεια από τις ΗΠΑ. Ο Αϊζενχάουερ τον πίστεψε αφού οι μεταγραφές των μεταδόσεων κρατήθηκαν μυστικές.
Σοβιετική επέμβαση της 4 Νοεμβρίου
Την 1η Νοεμβρίου ο Iμρε Nάγκυ έλαβε αναφορές ότι οι Σοβιετικές δυνάμεις είχαν εισέλθει στην Ουγγαρία από τα ανατολικά και κινούνταν προς τη Βουδαπέστη. Ο Νάγκυ ζήτησε και έλαβε διαβεβαιώσεις, που αποδείχθηκαν ψευδείς, από το Σοβιετικό πρέσβη Γιούρι Αντρόπωφ ότι η Σοβιετική Ένωση δεν θα εισβάλει. Το Υπουργικό Συμβούλιο, με τη συμφωνία του Γιάνος Κάνταρ, κήρυξε την ουδετερότητα της Ουγγαρίας, αποχώρησε από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και ζήτησε βοήθεια από το διπλωματικό σώμα στη Βουδαπέστη και τον Νταγκ Χάμαρσκελντ, Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, για την υπεράσπιση της ουδετερότητας της Ουγγαρίας. . Από τον Αντρόπωφ ζητήθηκε να ενημερώσει την κυβέρνησή του ότι η Ουγγαρία θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την απομάκρυνση των σοβιετικών δυνάμεων αμέσως.
Στις 03:00 της 4ης Νοεμβρίου τα σοβιετικά άρματα μάχης διείσδυσαν στη Βουδαπέστη κατά μήκος της πλευράς Πέστης του Δούναβη με δύο πλήγματα: το ένα ανεβαίνοντας την οδό Σόροκσαρι από το νότο και το άλλο κατεβαίνοντας την οδό Βάτσι από τα βόρεια. Έτσι, χωρίς να ριχτεί ούτε ένας πυροβολισμός οι Σοβιετικοί είχαν ουσιαστικά κόψει την πόλη στα δύο, έλεγχαν όλες τις γέφυρες και οχυρώθηκαν προς τα πίσω από τον πλατύ ποταμό Δούναβη. Τεθωρακισμένες μονάδες πέρασαν στη Βούδα και, στις 04:25, έριξαν τους πρώτους πυροβολισμούς στους στρατώνες στην οδό Μπούνταερσι. Σύντομα σε όλες τις περιοχές της Βουδαπέστης ακούγονταν οι βολές του πυροβολικού και των τανκς των Σοβιετικών. Η Επιχείρηση Ανεμοστρόβιλος συνδύαζε αεροπορικές επιδρομές, πυροβολικό και τη συντονισμένη δράση αρμάτων μάχης και πεζικού 17 μεραρχιών. Ο Σοβιετικός στρατός ανέπτυξε μεσαία άρματα μάχης T-34-85 καθώς και τα νέα T-54, βαριά άρματα μάχης IS-3, κινητά πυροβόλα όπλων 152 χιλιοστών ISU-152 και ανοιχτά τεθωρακισμένα μεταφοράς προσωπικού BTR-152. Μεταξύ 4 και 9 Νοεμβρίου ο Ουγγρικός στρατός αντέταξε σποραδική και ανοργάνωτη αντίσταση, με τον Ζούκοφ να αναφέρει τον αφοπλισμό δώδεκα μεραρχιών, δύο τεθωρακισμένων συνταγμάτων και όλης της Ουγγρικής Πολεμικής Αεροπορίας. Οι Ούγγροι μαχητές συνέχισαν την εντονότερη αντίστασής του σε διάφορες συνοικίες της Βουδαπέστης (γνωστότερη η Μάχη του Περάσματος του Κόρβιν) και μέσα και γύρω από την πόλη Πετς στα Ορη Μέτσεκ και στο βιομηχανικό κέντρο του Ντούναουϊβαρος (που τότε ονομαζόταν Στάλινβαρος). Στις μάχες στη Βουδαπέστη συμμετείχαν δέκα ως δεκαπέντε χιλιάδες μαχητές της αντίστασης, με τις σφοδρότερες μάχες να γίνονται στο προπύργιο της εργατικής τάξης στο Τσέπελ στον ποταμό Δούναβη. Αν και μερικοί ανώτατοι αξιωματικοί ήταν ανοιχτά φιλοσοβιετικοί οι στρατιώτες ήταν σαφώς πιστοί στην επανάσταση και είτε πολέμησαν ενάντια στην εισβολή είτε λιποτάκτησαν. Ο ΟΗΕ ανέφερε ότι δεν υπήρξαν καταγεγραμμένα περιστατικά μονάδων του ουγγρικού στρατού που πολέμησαν υπέρ των Σοβιετικών.
Στις 05:20 της 4ης Νοεμβρίου ο Iμρε Nάγκυ μετέδωσε την τελευταία του έκκληση στο έθνος και το λαό και ανακοίνωσε ότι οι σοβιετικές δυνάμεις επιτίθενται στη Βουδαπέστη και ότι η κυβέρνηση παραμένει στη θέση της. Ο ραδιοφωνικός σταθμός Ελεύθερο Ράδιο Κόσουτ σταμάτησε να εκπέμπει στις 08:07. Μια έκτακτη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου πραγματοποιήθηκε στη Βουλή, στην οποία συμμετείχαν μόνο τρεις υπουργοί. Καθώς τα σοβιετικά στρατεύματα έφτασαν για να καταλάβουν το κτίριο, ακολούθησε εκκένωση με διαπραγματεύσεις, αφήνοντας τελευταίο εκπρόσωπο της Εθνικής Κυβέρνησης στη θέση του τον Υπουργό Επικρατείας Ιστβαν Μπίμπο, που έγραψε Για την Ελευθερία και την Αλήθεια, μια συγκλονιστική διακήρυξη προς το έθνος και τον κόσμο. Στις 06:00 της 4 Νοεμβρίου, στην πόλη Σόλνοκ, ο Γιάνος Κάνταρ ανακήρυξε την «Ουγγρική Επαναστατική Εργατοαγροτική Κυβέρνηση». Στη δήλωσή του ανέφερε: "Πρέπει να τερματίσουμε τις υπερβολές των αντεπαναστατικών στοιχείων. Η ώρα για δράση έφτασε. Θα υπερασπιστούμε το συμφέρον των εργατών και των αγροτών και τα επιτεύγματα της λαϊκής δημοκρατίας."
Αργότερα εκείνο το βράδυ ο Κάνταρ κάλεσε "τους πιστούς αγωνιστές της αληθινής υπόθεσης του σοσιαλισμού" να σταματήσουν να κρύβονται και να πάρουν τα όπλα. Ωστόσο η υποστήριξη από τους Ούγγρους δεν υλοποιήθηκε και οι μάχες δεν πήραν το χαρακτήρα ενός εσωτερικά διχαστικού εμφύλιου πολέμου, αλλά μάλλον, σύμφωνα με μια έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, ενός «καλά εξοπλισμένου ξένου στρατού που κατέστειλε με τη συντριπτική του υπεροπλία ένα εθνικό κίνημα και κατάργησε την Κυβέρνηση». Μέχρι τις 08:00 η ​​οργανωμένη άμυνα της πόλης είχε λήξει μετά την κατάληψη του ραδιοφωνικού σταθμού και πολλοί υπερασπιστές επέστρεψαν σε οχυρωμένες θέσεις. Την ίδια ώρα η κοινοβουλευτική φρουρά κατέθεσε τα όπλα και οι δυνάμεις υπό τον Υποστράτηγο Κ. Γκρέμπενικ κατέλαβαν το Κοινοβούλιο και απελευθέρωσαν αιχμάλωτους υπουργούς της κυβέρνησης Ράκοσι-Χέγκεντυς. Μεταξύ των απελευθερωθέντων ήταν οι Ιστβαν Ντόμπι και Σάντορ Ρόναϊ, που έγιναν και οι δύο μέλη της παλινορθωμένης σοσιαλιστικής κυβέρνησης της Ουγγαρίας. Καθώς δέχονταν επιθέσεις ακόμη και σε μη στρατιωτικούς χώρους, τα σοβιετικά στρατεύματα δεν μπόρεσαν να διαφοροποιήσουν τους στρατιωτικούς από τους πολιτικούς στόχους. Για το λόγο αυτό τα σοβιετικά τανκς συχνά πορεύονταν κατά μήκος των κεντρικών δρόμων και πυροβολούσαν αδιάκριτα σε κτίρια. Η ουγγρική αντίσταση ήταν ισχυρότερη στις βιομηχανικές περιοχές της Βουδαπέστης, με το Τσέπελ να βρίσκεται στο στόχαστρο των σοβιετικών επιθέσεων του πυροβολικού και της αεροπορίας.
Η διαρκέστερη αντίσταση εναντίον της σοβιετικής επίθεσης σημειώθηκε στο Τσέπελ και στο Ντούναουϊβαρος, όπου οι μάχες διήρκεσαν ως τις 11 Νοεμβρίου πριν οι στασιαστές υποκύψουν τελικά στους Σοβιετικούς. Στο τέλος των μαχών οι ουγγρικές απώλειες ανήλθαν σε περίπου 2.500 νεκρούς και 20.000 τραυματίες. Η Βουδαπέστη σήκωσε το μεγαλύτερο βάρος της αιματοχυσίας, με 1.569 άμαχους νεκρούς. Περίπου το 53% των νεκρών ήταν εργαζόμενοι και περίπου το ήμισυ όλων των θυμάτων ήταν άτομα κάτω των τριάντα. Από τη σοβιετική πλευρά 699 άνδρες σκοτώθηκαν 1.450 άνδρες τραυματίστηκαν και 51 άνδρες ήταν αγνοούμενοι. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις το 80% όλων των θυμάτων συνέβησαν στις μάχες με τους αντάρτες στο όγδοο και το ένατο διαμέρισμα της Βουδαπέστης.
Η σοβιετική εκδοχή των γεγονότων
Οι σοβιετικές αναφορές για τα γεγονότα περί, κατά και μετά την αναταραχή ήταν αξιοσημείωτα σταθερές στις εκτιμήσεις τους, περισσότερο μετά τη δεύτερη σοβιετική επέμβαση που παγίωσε τη στήριξη της σοβιετικής θέσης μεταξύ των κομμουνιστικών κομμάτων διεθνώς. Η Πράβντα δημοσίευσε μια περιγραφή 36 ώρες μετά το ξέσπασμα της βίας που έδωσε τον τόνο για όλες τις περαιτέρω αναφορές και τη μετέπειτα σοβιετική ιστοριογραφία:
Η πρώτη σοβιετική έκθεση κυκλοφόρησε 24 ώρες μετά την πρώτη δυτική έκθεση. Η έκκληση του Νάγκυ στα Ηνωμένα Έθνη δεν περιλαμβανόταν σ' αυτή, όπως δεν περιλαμβανόταν και η σύλληψή του έξω από την πρεσβεία της Γιουγκοσλαβίας. Επίσης οι περιγραφές δεν μπόρεσαν να εξηγήσουν πώς ο Νάγκυ από πατριώτης έγινε προδότης. Ο σοβιετικός τύπος ανέφερε για ηρεμία στη Βουδαπέστη, ενώ ο δυτικός τύπος ανέφερε ότι ξέσπασε μια επαναστατική κρίση. Σύμφωνα με τη σοβιετική αφήγηση οι Ούγγροι δεν ήθελαν ποτέ καμία επανάσταση.
Οι σοβιετικές, κινεζικές και άλλες κυβερνήσεις του Συμφώνου της Βαρσοβίας προέτρεψαν τον Κάνταρ να προχωρήσει σε ανακρίσεις και δίκη των πρώην υπουργών της κυβέρνησης Νάγκυ και ζήτησε τιμωρητικά μέτρα εναντίον των «αντεπαναστατών». Επιπλέον η κυβέρνηση Κάνταρ δημοσίευσε μια εκτεταμένη σειρά «λευκών βίβλων» (Οι αντεπαναστατικές δυνάμεις στα γεγονότα του Οκτωβρίου στην Ουγγαρία) που τεκμηρίωσαν πραγματικά περιστατικά βίας κατά μελών του Κομμουνιστικού κόμματος και της ÁVH και τις ομολογίες των υποστηρικτών του Νάγκυ. Οι «λευκές βίβλοι» διανεμήθηκαν ευρέως σε πολλές γλώσσες στις περισσότερες σοσιαλιστικές χώρες και, ενώ βασίζονταν στην πραγματικότητα, παρουσίαζαν πραγματικά στοιχεία με χρωματισμό και αφήγηση που δεν υποστηρίζονται γενικά από ιστορικούς που δεν είναι σύμφωνοι με τη Σοβιετική Ένωση.
Ουγγαρία
Αμέσως μετά συνελήφθησαν πολλές χιλιάδες Ούγγροι. Τελικά 26.000 από αυτούς οδηγήθηκαν ενώπιον των ουγγρικών δικαστηρίων, 22.000 καταδικάστηκαν και φυλακίστηκαν και 229 εκτελέστηκαν. Περίπου 200.000 [173] εγκατέλειψαν την Ουγγαρία ως πρόσφυγες. fled Hungary as refugees. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας Γκέζα Γέσενσκυ εκτιμά ότι 350 εκτελέστηκαν. Η σποραδική αντίσταση και οι απεργίες των εργατικών συμβουλίων συνεχίστηκαν μέχρι τα μέσα του 1957, προκαλώντας οικονομική αναστάτωση. Μέχρι το 1963 οι περισσότεροι πολιτικοί κρατούμενοι από την ουγγρική επανάσταση του 1956 είχαν απελευθερωθεί.