cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Μεταξάδες Έβρου
Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και Βαλκανικοί Πόλεμοι
Τα χωριά, ιδιαίτερα από το 1914, υπέφεραν από τον ξένο ζυγό και τους Τουρκαρβανίτες πρόσφυγες από τη Σερβία, που είχαν εγκατασταθεί εκεί. Οι έπαρχοι φέρονται αδίσταχτα στους ντόπιους. Ενδιαφέρονται για χρυσάφι και δε διστάζουν να διατάζουν και την ποινή του θανάτου για να το εξασφαλίσουν. Ο φόβος κάνει πολλούς να καταφύγουν στα υψώματα και οικογένειες να πεινάσουν ξανά, εξαιτίας της ασυδοσίας των Τούρκων. Ο Κ. Γκεργκένης αναφέρει προσωπική του εμπειρία, όταν το 1915 είδε τον πατέρα του, κυνηγημένο από τον Τούρκο έπαρχο και τους πρόσφυγες, να καταφεύγει στο δάσος για να σώσει τις λίρες του. Αναφέρει και άλλους συγχωριανούς του ευκατάστατους την εποχή εκείνη, γεγονός που οφείλεται στην εργατικότητα, αλλά και στην εξυπνάδα και την πονηριά τους, όπως τους Γκουντίνα, Τερζόγλου, Αραμπατζή και άλλους.
Βουλγαροκρατία και Απελευθέρωση
Στις 28 Σεπτεμβρίου 1915 οι Βούλγαροι, αφού κατέλαβαν την περιοχή του Διδυμοτείχου, ύστερα από συμφωνία με τους Τούρκους, ως αντάλλαγμα για τη συμμετοχή της Βουλγαρίας στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, καταφθάνουν στο χωριό και για ένα χρόνο ζουν ειρηνικά με τους κατοίκους. Το Σεπτέμβριο όμως του 1916 αρχίζουν να δείχνουν το πραγματικό τους πρόσωπο. Επιδίωξαν με κάθε μέσο τον εκβουλγαρισμό της περιοχής και πέρα από τις βιαιότητες που διέπραξαν προέβηκαν και σε άλλες ενέργειες: έφεραν δασκάλους από τη Βουλγαρία, ενώ τους Έλληνες δασκάλους και παπάδες τους φυλάκισαν. Εξόρισαν τον Μητροπολίτη Φιλάρετο και απειλούσαν τους πάντες. Δεν έλειψαν φυσικά και οι επιστρατεύσεις.
Σύμφωνα με πηγή του Κ. Γκεργκένη, αναφέρεται ότι κατά τον πόλεμο του 1916-1918, τότε που αντίπαλες δυνάμεις ήταν Αγγλία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία από τη μια και από την άλλη η συμμαχία Τουρκίας και Βουλγαρίας, στη μάχη που δόθηκε στην Ασπροβάλτα Θεσσαλονίκης ο ίδιος υπηρετούσε στο βουλγαρικό στρατό ως επίστρατος και πολέμησε εναντίον των συμπατριωτών του.
Το έργο της εξόντωσης του Ελληνισμού της Θράκης και του εκβουλγαρισμού της περιοχής, που άρχισαν οι Βούλγαροι κομιτατζήδες την πρώτη δεκαετία του αιώνα, επεδίωξαν να ολοκληρώσουν οι Βούλγαροι κατά τον Α’ και Β’ Βαλκανικό πόλεμο και τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, μέχρι την απελευθέρωσή της από τον Ελληνικό στρατό. Στις 22 Μαΐου 1920, αναφέρει ο Κ. Γκεργκένης, οι Μεταξάδες απελευθερώθηκαν απ’ τη Μεραρχία των Σερρών. Ο πρώτος λόχος με λοχαγό τον Τσιόλα Σταμάτη και επιλοχία τον Κώμα Δημήτριο διαφύλαξαν τα σύνορα του χωριού και με τον ερχομό του δευτέρου λόχου πήγαν στη Χελιδώνα και στο Δέρειο, ενώ αντικαταστάθηκαν από το λοχαγό Αριστόδημο και το λοχία Παρασχάκη.
Στις 19 Μαρτίου 1920 ένας Βούλγαρος αξιωματικός με δύο κομιτατζήδες, συνέλαβαν κοντά στα σύνορα τρεις ζωέμπορους καταγόμενους από το χωρίο Τοκμάκιοϊ (σήμερα Μεταξάδες) τους μετέφεραν στο χωριό Μανδρίτσα μέσα στο βουλγαρικό έδαφος τους έκλεψαν 16.000 λέβα και τους άφησαν ελεύθερους.
Τη νύχτα της 30ης Ιουνίου 1920, 200 κομιτατζήδες, αποτελούμενοι από Βούλγαρους και Τούρκους, περικύκλωσαν το χωριό Τσομάκιον με σκοπό να του βάλουν φωτιά, όπως αναφέρει τηλεγράφημα του Διδυμότειχου. Το χωριό είχε παρόντες μόνο δύο στρατιώτες και δύο χωροφύλακες υπό τον υπολοχαγό Ιωάννη Σώκο. Οι εισβολείς ακινητοποιήθηκαν επιτυχώς για περίπου μία ώρα έως ότου ένα παροδικό απόσπασμα χωροφυλάκων, με επικεφαλής τον αντιστράτηγο Γεώργιο Λαγουδάκη, επιτέθηκε στους ληστές και τους έδιωξε. Αυτή η μάχη κράτησε 1,5 ώρα, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν τρεις κομιτάτζες, οι οποίοι αργότερα διαπιστώθηκε ότι ήταν μισθοφόροι στην υπηρεσία του Τζαφέρ Ταγιάρ, του στρατιωτικού διοικητή της Αδριανούπολης, σύμφωνα με έγγραφα που ανακαλύφθηκαν σε έναν σκοτωμένο κομιτάτζη. Επιπλέον, μια γυναίκα και ένα παιδί έχασαν τη ζωή τους από βουλγαρικά πυρά και δύο γυναίκες τραυματίστηκαν. Κανένας από τους Έλληνες στρατιώτες δεν τραυματίστηκε. Τα όπλα που άφησαν πίσω τους οι ληστές αναγνωρίστηκαν ως του τύπου Lebel. Το τηλεγράφημα από το Διδυμότειχο τόνιζε τη γενναιότητα του αποσπάσματος και σημείωσε ότι η καταδίωξη της συμμορίας συνεχιζόταν.
Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή το 1922, στους Μεταξάδες ήρθαν συνολικά 17 πρόσφυγες, συγκεκριμένα 8 άνδρες και 9 γυναίκες. μικρογραφία|366x366εσ|Το Ηρώον πεσόντων της Μάχης στο Ύψωμα των Μεταξάδων
Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Ελλάδα αιματοκυλίστηκε για μια πενταετία σχεδόν από το εμφύλιο σπαραγμό. Τα χωριά άδειασαν και οι λίγοι που έμειναν ήταν γέροι και γριές. Τα γυναικόπαιδα τα πήγαιναν στις παιδουπόλεις των νησιών. Στους Μεταξάδες έλαβε χώρα μια μάχη υψίστης σημασίας που κράτησε τρία μερόνυχτα και έληξε με νίκη των στρατιωτών.
Αύγουστος
Στις 11 Αυγούστου, σημειώθηκε συμπλοκή στους Μεταξάδες. Ο ιδιώτης οδηγός της Χωροφυλακής Καλαντζής σκοτώθηκε και τα όπλα του πήραν οι αντάρτες. Σκοτώθηκε επίσης ένας αντάρτης, αλλά το σώμα του το πήραν οι αντάρτες όταν υποχώρησαν.
Στις 24 και 27 Αυγούστου, υπήρξαν συμπλοκές στους Μεταξάδες και στον Κόρυμβο. Εκεί, 50 αντάρτες υποχωρώντας, χωρίσθηκαν σε δύο ομάδες, η μία υπό την ηγεσία του Ευάγγελου Κατμερίδη ή καπετάν Φλέσσα και η άλλη υπό την ηγεσία του Θεόδωρου Κατμερίδη ή Ανανία. Η μια ομάδα κατευθύνθηκε προς τα βουλγαρικά σύνορα και η άλλη προς το νότο.
Δεκέμβριος
Κατά τη διάρκεια της μάχης, τρεις χωροφύλακες και ένας αστυφύλακας κατάφεραν να διαρρήξουν την περικύκλωση και να φτάσουν στο Διδυμότειχο για να ζητήσουν ενισχύσεις. Ο σημαιοφόρος Χρήστος Ζήκος, που προήχθη μετά θάνατον σε υποταγματάρχη, και ο αστυφύλακας Παύλος Γαλαρόπουλος συνέχισαν τον αγώνα αλλά τελικά τελείωσαν τα πυρομαχικά και συνελήφθησαν από τους αντάρτες, οι οποίοι στη συνέχεια τους εκτέλεσαν στην πλατεία του χωριού. Ο χωροφύλακας Ευστάθιος Λαμπρόπουλος πιάστηκε αιχμάλωτος αλλά τελικά αφέθηκε ελεύθερος.
Καθώς οι αντάρτες υποχωρούσαν, κάποιοι κάτοικοι των Μεταξάδων τους ακολούθησαν.
Στις 6 Δεκεμβρίου, το χωριό περικυκλώθηκε από αντάρτες. Κατά την άφιξή τους, οι στρατιώτες αντιμετώπισαν μια τρομερή έκπληξη. Το χωριό είχε δεχθεί πρόσφατα επίθεση από αντάρτες, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ο βουλευτής Χωροφυλακής Χρήστος Ζήκος και ένας χωροφύλακας. Οι αντάρτες είχαν πετάξει τα πτώματά τους στην πλατεία του χωριού, προκαλώντας την απόλυτη φρίκη. Μετά από μικροσυμπλοκές με τους εθνοφύλακες, οι αντάρτες έπιασαν τον αστυνόμο Ζήκο και τους χωροφύλακες Παύλο και Λαμπρόπουλο. Ο τελευταίος αφέθηκε ελεύθερος γιατί ήταν γνωστός τους. Οι δύο πρώτοι δικάστηκαν και καταδικάστηκαν ως ένοχοι προδοσίας και εκτελέστηκαν στην πλατεία του χωριού (για μερικούς στο δέντρο Καραγάτσι) μπροστά στα μάτια των κατοίκων. Φόβος και τρόμος επικρατούσε στο χωριό. Σύμφωνα με την αφήγηση του Βαγγέλη Κασάπη ή Καπετάν Κρίτωνα στο βιβλίο του «Ο Εμφύλιος στον Έβρο», η επίθεση κατευθύνθηκε στον σταθμό της Χωροφυλακής. Η μάχη κράτησε τρεις ώρες, με αποτέλεσμα να συλληφθούν 22 στρατιώτες και 3 χωροφύλακες. Ο Ζήκος, γνωστός για την αντικομμουνιστική του στάση, χαρακτηρίστηκε τρομοκράτης από τους αντάρτες και εκτελέστηκε δημόσια στην πλατεία Μεταξάδων. Οι αντάρτες κατέσχεσαν επίσης ένα πολυβόλο, τα τουφέκια των κρατουμένων και 46 βοδιές που μετέφεραν ρούχα και τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων 2.000 οκάδες γλυκόζης από την ΟΥΝΡΑ.
Στις 7 Δεκεμβρίου, το 557 Τάγμα Πεζικού προχώρησε στο Διδυμότειχο, φτάνοντας στη 1 το μεσημέρι. Κατά την άφιξη, οι στρατιώτες αποβιβάστηκαν γρήγορα και ξεφόρτωσαν τα υλικά τους. Μια από τις εταιρείες δόθηκε εντολή να εγκατασταθεί στην Εβραϊκή Συναγωγή, η οποία δεν υπάρχει πλέον σήμερα λόγω κατεδάφισης. Σύντομα όμως τα στρατεύματα έλαβαν νέες διαταγές στις 3:30 το μεσημέρι και μεταφέρθηκαν με αυτοκίνητο στο χωριό Λάδη, που ήταν 24 χλμ. προς τα δυτικά. Στη συνέχεια συνέχισαν με τα πόδια και έφτασαν στις 6 το απόγευμα στο χωριό Μεταξάδες, όπου εγκαταστάθηκαν στο σχολείο του χωριού.
Στις 8 Δεκεμβρίου, μια εταιρεία έλαβε εντολή να εξερευνήσει τα ελληνικά φυλάκια κατά μήκος των ελληνοβουλγαρικών συνόρων. Κατά την εξερεύνηση, οι πεζοί του 2ου λόχου κινούμενοι με κατεύθυνση Μεταξάδες-Βουλγαράς Χωράφη-Σκάλα- Μικρό Δέρειο συνέλαβαν ομάδα ανταρτών από το χωριό Αλεποχώρι.
Γύρω στο μεσημέρι, καθώς ο 3ος Λόχος κινούνταν προς το Φυλάκιο 51, ακούγονταν πυρά αυτόματων όπλων και όλμων από αντάρτες. Οι μάχες κράτησαν από τις 12:00 το μεσημέρι έως τις 18:00 το απόγευμα και οι στρατιώτες κατέλαβαν το όρος Σκάλα, όπου συγκεντρώθηκαν για άμυνα. Έμειναν εκεί μια νύχτα. Σε αυτό το βουνό βρήκαν και έναν ομαδικό τάφο. Κατά τη συμπλοκή σκοτώθηκε ο λοχαγός Ανδρικάκης, διοικητής του 1ου λόχου και αιχμαλωτίστηκε ένας στρατιώτης του λόχου εφόδου. Σκοτώθηκαν 20 αντάρτες. Υπήρχαν και αρκετοί τραυματίες, αλλά οι αντάρτες κατάφεραν να τους πάρουν μαζί τους καθώς υποχωρούσαν.
Για αυτόν τον αγώνα οι δύο πλευρές έδωσαν διαφορετικές πληροφορίες. Ο Βαγγέλης Κασάπης ή Κρίτων υποστήριξε ότι αιχμαλωτίστηκαν 47 στρατιώτες και σκοτώθηκαν 8 αξιωματικοί και 3 αξιωματικοί (ένας λοχαγός και δύο ανθυπολοχαγοί). Οι αντάρτες κατέλαβαν επτά γαϊδούρια μεταφοράς, μια οβίδα όλμου που περιείχε 20 χειροβομβίδες, 30.000 φυσίγγια και προσωπικά όπλα αιχμαλώτων και νεκρών στρατιωτών. Τρεις αντάρτες σκοτώθηκαν και πέντε τραυματίστηκαν ελαφρά.
Ο καιρός δεν ήταν σύμμαχος για στρατιώτες ή αντάρτες. Από το απόγευμα μέχρι το ξημέρωμα έβρεχε και έκανε πολύ κρύο. Υπάρχει βαθύ σκοτάδι παντού.
Οι στρατιώτες του Ελληνικού Στρατού ήταν εξαντλημένοι και υπέφεραν από πείνα και δίψα λόγω των μεγάλων πορειών και των έκτακτων κινήσεων. Κατασκήνωσαν στις σκάλες και οι αξιωματικοί εργάστηκαν σκληρά για να τους κρατήσουν σε εγρήγορση για πιθανές επιθέσεις.
Στις 9 Δεκεμβρίου, το τάγμα κινήθηκε προς το Μικρό Δέρειο χωρίς να συναντήσει αντίσταση. Οι οπλίτες ξεκουράστηκαν και συντήρησαν τον οπλισμό και τον εξοπλισμό τους στις 10 Δεκεμβρίου.
Εν τω μεταξύ, οι αντάρτες βίωναν επίσης βία λόγω συνεχών συγκρούσεων. Απέφευγαν την επαφή με τον στρατό και κατέφυγαν στο χωριό Γιαννούλη Σουφλίου. Μερικοί αντάρτες μπήκαν στα σπίτια των χωρικών για να στεγνώσουν. Εκεί όμως στρατοπέδευσε ένα απόσπασμα του στρατού, από άλλο τάγμα, και ακολούθησε μάχη. Εννέα αντάρτες συνελήφθησαν και τρεις σκοτώθηκαν.
Στις 11 Δεκεμβρίου οι αντάρτες άρχισαν να επιστρέφουν στο Διδυμότειχο. Το 557 Τάγμα Πεζικού σχημάτισε δίκτυο πληροφοριών στα χωριά για να ενημερώνεται για τις κινήσεις των ανταρτών. Το κύριο σώμα των ανταρτών βρισκόταν στην περιοχή των φυλακίων των ελληνοβουλγαρικών συνόρων και κατέβηκε σε χωριά όπως Αβδέλλα, Μεταξάδες, Παλιούρι, Γιατράδες, Σαύρα, Βρυσικά και Κυανή, είτε για να στρατολογήσουν νέους είτε για να προμηθεύουν τρόφιμα από την σπίτια χωρικών.
Ιανουάριος
Στις 11 με 13 Ιανουαρίου, σύμφωνα με πληροφορίες που είχε το 557 ΤΠ ήταν ότι οι αντάρτες είχαν καταλάβει τα χωριά Μεταξάδες, Παλιούρι και Αβδέλα και στρατολόγησαν περίπου 40 νέους. Άλλοι αντάρτες έκαψαν τον αστυνομικό σταθμό Βρυσικών. Ο 3ος λόχος διατάχθηκε να μετακινηθεί αμέσως εκεί για να ενισχύσει τους αμυνόμενους και η επίθεση τελικά διαλύθηκε. Στη συνέχεια επέστρεψε στο Διδυμότειχο.
Φεβρουάριος
Στις 16 Φεβρουαρίου, το 551 Τάγμα Πεζικού αναπτύχθηκε στην περιοχή, όπου έστησαν στρατόπεδο βάσης στη Χελιδόνα. Τους επόμενους μήνες επιδόθηκαν σε σειρά επιθέσεων κατά των ανταρτών που δρούσαν σε διάφορες περιοχές, όπως οι Χιονάδες, οι Χάνδρας, η Μεγάλη Τράβα, η Πολιά, η Λάδη, ο Κυπρίνος, η Αβδέλλα, οι Γιατράδες και οι Μεταξάδες.
Μάρτιος
Στις 4 Μαρτίου, ο στρατός του Βορείου Έβρου άρχισε να κινείται προς τα χωριά Πολιά, Αβδέλα και Μεταξάδες παρά τις δύσκολες συνθήκες της έντονης βροχόπτωσης και της λάσπης. Καθώς πλησίαζαν το Γκοστ Τεπέ στην Πολιά, μια ομάδα 10-15 ανταρτών τους επιτέθηκε με αυτόματα. Οι αντάρτες, με επικεφαλής τον καπετάν Σαράφη, υποχώρησαν τελικά στα υψώματα νοτιοδυτικά της Αβδέλας και δυτικά των Μεταξάδων. Ο στρατός μπόρεσε να μπει στους Μεταξάδες, όπου πέρασαν τη νύχτα πριν επιστρέψουν στη Χελιδόνα την επόμενη μέρα.
Μάιος
Τον Μάιο, το αρχηγείο του 557 Τάγματος μεταφέρθηκε από το Διδυμότειχο στους Μεταξάδες, κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Η κίνηση αυτή επέτρεψε στο τάγμα να διακόψει τις επικοινωνίες των ανταρτών από τις περιοχές του Μικρού Δερείου προς την κοιλάδα του Ερυθροπόταμου.
Ιούνιος
Προς τα τέλη Ιουνίου, σημαντική ομάδα ανταρτών υπό την ηγεσία του λοχαγού Κρίτωνα, σύμφωνα με κυβερνητικές αναφορές, περικύκλωσε μια ομάδα νεοσύλλεκτων στρατιωτών στην περιοχή Μεταξάδες, που βρισκόταν μόλις 2 χλμ. από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Η επίθεση έγινε τα μεσάνυχτα και διήρκεσε τρεις ώρες, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πέντε αντάρτες καθώς και ένας λοχίας του στρατού. Αναφέρθηκε ότι σε αυτή τη συμπλοκή συμμετείχαν και πολλές γυναίκες ανταρτίνες.
Δεκέμβριος
Στις 2 Δεκεμβρίου, ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων του 557 ΤΠ και ανταρτών στην ευρύτερη περιοχή Λάδης και Μεταξάδων. Μετά από πολύωρη μάχη έχασε τη ζωή του ένας στρατιώτης της Φρουράς της Λάδης. Το Τάγμα ανέφερε ότι οι απώλειες των ανταρτών σε νεκρούς και τραυματίες ξεπέρασαν τους 20. Επιπλέον, ένας αντάρτης κοντά στο χωριό Μάνη και ένας άλλος κοντά στο Διδυμότειχο παραδόθηκαν στις κυβερνητικές δυνάμεις.
Γεγονότα 1948
Στις 15 Μαρτίου, η Επιτροπή Βαλκανίων του ΟΗΕ ανακοίνωσε επίσημα ότι μια ομάδα παρατηρητών είχε σταλεί στο Σουφλί, το Διδυμότειχο, την Ορεστιάδα, τους Μεταξάδες και τη Λάδη για να ερευνήσουν την απαγωγή παιδιών από αντάρτες. Οι παρατηρητές εξέτασαν 21 μάρτυρες, μεταξύ των οποίων και μητέρες των παιδιών που απήχθησαν. Στους Μεταξάδες και στη Λάδη, η επίσκεψη έγινε τρεις ημέρες μετά τις επιθέσεις των ανταρτών. Όπως αναφέρουν οι εφημερίδες, οι μητέρες διηγήθηκαν την ιστορία της απαγωγής των παιδιών τους.
Στις 28 Μαρτίου, τα χωριά Λάδη και Μεταξάδες Διδυμοτείχου δέχθηκαν επίθεση από ομάδα ανταρτών, σύμφωνα με ανακοίνωση του ΓΕΣ. Η επίθεση είχε ως αποτέλεσμα την απαγωγή 33 κατοίκων και το κάψιμο ορισμένων σπιτιών στις παρυφές των χωριών. Οι αντάρτες, που αριθμούσαν περίπου 600, στόχευσαν το 557 Τάγμα Πεζικού, που φύλαγε τη γέφυρα Ερυθροπόταμου (Κυζίλ Ντερέ) στη Λάδη. Το Τάγμα υπέστη δύο απώλειες, ενώ πέντε αντάρτες παραδόθηκαν.
Στις 3 Απριλίου, οι αντάρτες εξαπέλυσαν επίθεση στη Μάκρη Αλεξανδρούπολης αλλά αποκρούστηκαν μετά από μάχη 3 ωρών. Κατά την αντιπαράθεση τραυματίστηκαν δύο χωροφύλακες και ένα μέλος της ΜΑΥ. Το ίδιο βράδυ, οι αντάρτες εξαπέλυσαν νέα επίθεση στα χωριά Μεταξάδες και Λάδη, που αμφότερα αμύνονταν από το 557 Τάγμα Πεζικού. Οι αντάρτες χρησιμοποίησαν πυροβολικό και όλμους για να μπουν στα χωριά και να στρατολογήσουν βίαια 23 άνδρες και 9 νέους. Το Τάγμα είχε δύο θύματα και τρεις οπλίτες. Οι αντάρτες, που τελικά απωθήθηκαν, άφησαν πίσω τους οκτώ νεκρούς.
Στις 7 Μαΐου, ο 1ος Λόχος του 552 Τάγματος μεταφέρθηκε στους Μεταξάδες. Δυστυχώς, στις 14 Μαΐου τέσσερις στρατιώτες και ο λοχαγός Σπυρίδων Βλάικος έχασαν τη ζωή τους από έκρηξη νάρκης.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Ιουλίου, το 559 Τάγμα Πεζικού κατευθυνόταν από Μεταξάδες προς Βρυσικά, όταν πυροβολήθηκε από ισχυρή δύναμη ανταρτών που κατείχε το ύψωμα Ζοδάν Τεπέ. Στη μάχη σκοτώθηκαν ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Κωνσταντίνος Σταϊκίδης και τρεις στρατιώτες, ενώ άλλοι έξι τραυματίστηκαν. Κατά τη συμπλοκή, ο διοικητής του Τάγματος, αντισυνταγματάρχης Ευστάθιος Θεοδωρόπουλος, αγνοήθηκε και αργότερα δηλώθηκε αγνοούμενος εν ενεργεία. Αργότερα ανακαλύφθηκε ότι είχε συλληφθεί από τους αντάρτες. Το Τάγμα διατάχθηκε να κατευθυνθεί προς το Διδυμότειχο και μετά από τέσσερις ημέρες ο Θεοδωρόπουλος κατάφερε να διαφύγει και να παρουσιαστεί στο 40ο φυλάκιο στον Πεντάλοφο Τριγώνου.
Μάχη των Μεταξάδων
Η Μάχη των Μεταξάδων ήταν μία μάχη, μέρος του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου που έλαβε χώρα στο χωριό Μεταξάδες Έβρου από τις 15 έως 20 Μαΐου 1949, μεταξύ του Ελληνικού Στρατού (ΕΣ) και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) στην περιοχή ανάμεσα των δύο λόφων του χωριού. Η μάχη αυτή αποτέλεσε την τελευταία απόπειρα του ΔΣΕ να επιχειρήσει εκτός των οχυρωμένων συγκροτημάτων στο Γράμμο και το Βίτσι. Ήταν η μεγαλύτερη και τελευταία μεγάλη και αιματηρή μάχη στον νομό Έβρου.
Μια εβδομάδα πριν περίπου, η γύρω περιοχή είχε καταληφθεί από τους αντάρτες και έτσι οι κάτοικοι των χωριών Παλιουρίου, Πολιάς, Αβδέλλας και Αλεποχωρίου είχαν εγκατασταθεί στους Μεταξάδες. Οι στρατιώτες ήξεραν για την επίθεση των ανταρτών και δεν άφηναν τους αγρότες να πάνε στα χωράφια τους. Η επίθεση άρχισε την Κυριακή 15 Μαΐου. Οι κάτοικοι του χωριού πανικόβλητοι έτρεχαν να κρυφτούν στους γύρω λόφους, όπου υπήρχαν πολλά αμπριά (οχυρά κρησφύγετα μέσα από χώμα). Κάθε αμπρί χωρούσε 15 με 20 άτομα.
Το Ύψωμα των Μεταξάδων, το οποίο φρουρούνταν από τον Υπολοχαγό Λάζο και μια διμοιρία πολιτοφυλάκων ήταν από τα σημαντικότερα στον Έβρο. Λίγος στρατός βρισκόταν και στο Υδραγωγείο ή Ασβεσταριά, όπως λεγόταν τότε, αλλά γρήγορα έπεσε στα χέρια των ανταρτών. Τρία εικοσιτετράωρα οι αντάρτες προσπαθούσαν να καταλάβουν το ύψωμα. Ο στρατός όμως με τη βοήθεια των κατοίκων που είχαν κρυφτεί στα αμπριά, τους απωθούσε. Εξάλλου χρησιμοποιούσε όλμους και πολυβόλα σε αντίθεση με τους αντάρτες, οι οποίοι είχαν στην κατοχή τους όλμους μικρής ισχύος που όμως δεν ήξεραν να τους χειρίζονται σωστά. Ο ανεφοδιασμός του οχυρού σε πολεμοφόδια και τρόφιμα γινόταν δύσκολα γιατί ο κλοιός ήταν ασφυκτικός. Τα αεροπλάνα που πετούσαν πάνω από το Ύψωμα γι' αυτό το σκοπό, τις περισσότερες φορές τα έριχναν κατά λάθος στα σημεία των ανταρτών. Ήταν πολλοί αυτοί που ήθελαν να εγκαταλείψουν το Ύψωμα αλλά δεν τους το επέτρεπε ο Υπολοχαγός, ο οποίος είχε εντολή να προστατέψει το οχυρό των Μεταξάδων πάση θυσία, μη πέσει στα χέρια των ανταρτών. Έτσι έστειλε μήνυμα για βοήθεια. Η βάση του στρατού ήταν στο Πρωτοκκλήσι απ' όπου και στάλθηκαν δύο Λοχαγοί για να ενισχύσουν το οχυρό. Η πρόσβαση σ' αυτό όμως ήταν πολύ δύσκολη. Νάρκες ήταν τοποθετημένες σ' όλα τα περάσματα. Παρ' όλα αυτά διέσπασαν τον κλοιό και μπήκαν στη μάχη μαζί με μια ταξιαρχία από τη Λάδη κι έτσι κατάφεραν να νικήσουν τους αντάρτες.
Στις 18 του Μάη δόθηκε η τελευταία μάχη όπου οι αντάρτες παραδόθηκαν. Οι περισσότεροι κατέφυγαν σε κάποιες χαράδρες όπου και σκοτώθηκαν από βομβαρδισμούς αεροπλάνων. Όσοι σώθηκαν έφυγαν από την Ελλάδα ακολουθούμενοι από τις οικογένειές τους, αλλά και από άλλους συγχωριανούς που τους βοηθούσαν για να γλιτώσουν από τα αντίποινα του στρατού. Σιγά-σιγά οι άνθρωποι άρχισαν να κατεβαίνουν στο χωριό για να αντικρίσουν πολλά σπίτια καμένα, οικογένειες ξεκληρισμένες και περιουσίες κατεστραμμένες και από τους αντάρτες κι από το στρατό που κυνηγούσε όποιον τους βοηθούσε. Με τον καιρό βέβαια επουλώθηκαν οι πληγές, ξαναγύρισαν στις εργασίες τους και την προηγούμενη ζωή τους. Το μίσος όμως και η διχόνοια, καρποί του εμφυλίου, συνεχίζονταν μέχρι τα τελευταία. Αυτό που έμεινε σήμερα για να θυμίζει τα μαύρα εκείνα χρόνια είναι τα αμπριά του Υψώματος καθώς επίσης και το γνωστό εμβατήριο: "«Στης Θράκης μας τ' απάτητα βουνά, που η δόξα βασιλεύει στους Μεταξάδες εκεί ψηλά, το θρόνο έχ' η ελευθεριά.»"
Παράδοση
Η περιοχή των Μεταξάδων είναι πλούσια σε ήθη και έθιμα, τόσο θρησκευτικά όσο και εποχικά, τα οποία κρατούν αναμμένη τη φλόγα της παράδοσης διαχρονικά. Τα έθιμα και κατ' επέκταση οι παραδόσεις, έχουν συλλογικό χαρακτήρα, αφού συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι του χωριού, και όχι μόνο. Τα έθιμα στους Μεταξάδες, μέσα από την αναβίωσή τους, αποτελούν αφορμή για τους κατοίκους της περιοχής να συνυπάρξουν στα πλαίσια εορταστικών εκδηλώσεων. Συνοδευόμενα από φαγητό και ποτό από τον Πολιτιστικό Σύλλογο των Μεταξάδων, τα ήθη και έθιμα αποκτούν πανηγυρικό χαρακτήρα.
Τα Χριστόϊννα
Την περίοδο των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, οι Μεταξάδες προετοιμάζονται από την προπαραμονή της μεγάλης γιορτής. Οι νοικοκυρές θυμιατίζουν το σπίτι καλωσορίζοντας τους καλικάντζαρους και το βράδυ οι άντρες γυρνάνε στα «κόλιαντα». Δεν τραγουδάνε βέβαια, παρά αθόρυβα παίρνουν από τις αυλές των σπιτιών κάρα, αυλόπορτες και ότι άλλο αντικείμενο μικρό ή μεγάλο ξεχάσουν οι νοικοκυραίοι έξω. Τα συγκεντρώνουν στην πλατεία του χωριού και από εκεί τα παίρνουν οι ιδιοκτήτες την επόμενη μέρα αφού πρώτα αφήσουν το αντίτιμο.
Την παραμονή το πρωί αρχίζει η σφαγή των γουρουνιών ενώ τα παιδάκια γυρνάνε στα κάλαντα. Το βράδυ στο τραπέζι υπάρχουν εννιά φαγητά, νηστίσιμα. Μαζεύεται όλη η οικογένεια να δειπνήσει περιμένοντας τους Χριστοϊαννάδες. Αυτοί είναι παλικάρια του χωριού που λένε τα Χριστόϊαννα (κάλαντα) το βράδυ της παραμονής. Ξεκινώντας από το Εκκλησάκι του Αγίου Αθανασίου γυρνάνε σε όλο το χωριό, τραγουδώντας κατά ομάδες τα κάλαντα, διαφορετικά σε κάθε σπίτι, ανάλογα με την ηλικία, την Οικογένειακή κατάσταση, την εργασία.
Και ακόμα τραγουδούσαν για τους πεταλωτές, τους σιδεράδες, τους ράφτες, τους στρατιωτικούς, τους μπογιατζήδες, τους βοσκούς, τους αρραβωνιασμένους, τους παντρεμένους, τους άτεκνους. Σ' όλα τα σπίτια όμως άρχιζαν με το:"«Χριστόϊαννα, Χριστόϊαννα, τώρα Χριστός γεννιέται γεννιέται κι ανατρέφεται στο μέλι και στο γάλα το μέλι το τρώνε οι άρχοντες και τα φλουριά στους άγιους κι το μελισσοβότανα φορούν τα παλικάρια»"Τέλειωναν κατά τα μεσάνυχτα τραγουδώντας:"«Κι απέδου διάβαινε ο Χριστός με δώδεκα Αποστόλους κι πάλι πίσω γύρισε με τους εννιά αρχαγγέλλους κι όπου ακούμπησε ο Χριστός χρυσό δεντρίτσι βγήκε χρυσά ήταν τα κλωνάρια του κι ολάργυρα τα φύλλα κι απάνω στις κορφούδες του περίστερα φωλιάζαν.»"
Πρωτοχρονιά
Πρωτοχρονιά το βράδυ, πριν την αλλαγή του έτους, οι γυναίκες του χωριού άνοιγαν φύλλα για την παραδοσιακή βασιλόπιτα ενώ τα παιδιά από νωρίς το πρωί έβγαιναν στους δρόμους για τα σούρβαλα (πρωτοχρονιάτικα κάλαντα) και φώναζαν: Σούρβαλα, μπάμπου, τσιτσί, που σημαίνει: κρέας, γιαγιά, στη σουρβαλιά. Η σουρβαλιά ήταν μια γερή βέργα από κρανιά στην οποία περνούσαν ό,τι τους έδιναν: λουκάνικα, κουλουράκια και κυρίως παστό κρέας. Μετά την εκκλησία μαζεύονταν όλοι γύρω από το σοφρά (ξύλινο χαμηλό στρογγυλό τραπέζι) για το κόψιμο της βασιλόπιτας. Θυμιάτιζαν και ο κύριος του σπιτιού, αφού σταύρωνε την πίτα, έκοβε κομμάτια, πρώτα για τον Αϊ-Βασίλη, μετά για το Χριστό, για το σπίτι, για τα ζωντανά, για τα χωράφια και για κάθε μέλος της οικογένειας με τη σειρά, από τα μεγαλύτερα προς τα μικρότερα.
Θεοφάνεια
Την παραμονή έβαζαν να βράσει η «μπάμπω» (χοντρό λουκάνικο από έντερο γεμισμένο με χοιρινό κρέας ψιλοκομμένο). Ανήμερα πήγαιναν στη βρύση για το άγιασμα των νερών. Έπαιρναν αγιασμό να ρίξουν στα χωράφια, στα ζώα, να κρατήσουν και για γιατρικό στο εικονοστάσι. Τα παιδιά γύριζαν τραγουδώντας τα «φώτα». Μετά την απόλυση της εκκλησίας γίνονταν -και γίνεται- έξω στην πλατεία της πλειστηριασμός των εικόνων. Αγοράζονται από τους πλειοδότες συμβολικά και τα έσοδα πηγαίνουν στην εκκλησία για τις ανάγκες της και για τις άπορες οικογένειες.
Το Έθιμο του Μπέη
Ο Μπέης είναι παραδοσιακό έθιμο της Αποκριάς, που έχει τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία. Την Τσικνοπέμπτη έσφαζαν κοτόπουλα για να μην τσικνώσει όλο το χρόνο το φαγητό. Την τελευταία Κυριακή, της Τυρινής, πήγαιναν στα πατρικά τους σπίτια όπου έτρωγαν, έπιναν και εύχονταν «σ'χωρεμένα κι βλοημένα», αλληλοσυγχωρούνταν δηλαδή για τυχόν μικροκαβγάδες και διενέξεις που είχαν όλο τον προηγούμενο χρόνο. Η πεθερά κερνούσε τη νύφη χαλβά.
Το μεγαλύτερο γλέντι γίνεται την Καθαρή Δευτέρα. Κάποιος εκλέγεται μπέης και μαυρίζεται με κάρβουνο. Μαζί με την ακολουθία του, πάνω σε ένα δίτροχο αμάξι γεμάτο σκόρδα και κρεμμύδια κρεμασμένα, γυρνούν στα σπίτια και μαζεύουν σιτάρι και όσπρια, που στο τέλος τα πουλούν και τα χρήματα τα διαθέτουν για την εκκλησία και για τους φτωχούς.
Ένας άλλος ντύνεται αράπης. Φτιάχνουν και ένα ομοίωμα ανθρώπου από άχυρο πάνω σε τροχούς, το «σταμπουλούδι». Ο αχυρένιος άνθρωπος έχει πάνω του ένα γράμμα για τον αράπη, που γράφει ότι ήρθε από το εξωτερικό και θέλει να παλέψουν. Αρχίζει λοιπόν η πάλη και νικητής είναι το σταμπουλούδι. Ο αράπης κρατάει ένα μακρύ ξύλο, που καταλήγει στο «τοπούζι», πλατύ και βαθύ πιάτο, μέσα στο οποίο οι θεατές ρίχνουν χρήματα. Με ένα ζευγάρι ξύλινα κυάλια «παρακολουθεί» ποιος δεν ρίχνει χρήματα στο τοπούζι. Ακολουθεί χορός και πρώτη χορεύει η «γυναίκα» του κρατώντας ένα μπακίρι γεμάτο νερό, μέσα στο οποίο ο κόσμος ρίχνει τον οβολό του. Στο τέλος ο αράπης δίνει ευχές για τα σπαρτά. Σκορπά στον αέρα σπόρους και εύχεται, όσο ψηλά πηγαίνουν, τόσο μεγάλη είναι η σοδειά. Όσα χρήματα συγκεντρώνονται μοιράζονται στους άπορους του χωριού.
Μεγάλη Εβδομάδα - Πάσχα
Οι εκδηλώσεις άρχιζαν από το Σάββατο του Λαζάρου. Οι Λαζαρίνες, κορίτσια ντυμένα με την καλή τους φορεσιά, γύριζαν από το πρωί στα σπίτια και τραγουδούσαν. Οι νοικοκυρές τους έβαζαν αυγά μέσα στα καλαθάκια που κρατούσαν. Όταν έμπαιναν στην αυλή κάποιου σπιτιού τραγουδούσαν: «Σ' αυτά τα σπίτια τα ψηλά, με μάλαμα στρωμένα, με μάλαμα και με φλουριά και με μαργαριτάρι...» και συνέχιζαν το τραγούδι ανάλογα με την οικογένεια, λέγοντας τα ίδια τραγούδια με τα Χριστούγεννα, αλλάζοντας τη μουσική. Στη διαδρομή από το ένα σπίτι στο άλλο τραγουδούσαν: «‘Π’ άρχοντα σπίτι βγαίνουμεν σ’ αρχοντικό θα πάμε, λάλ', αηδονάκι μ’, λάλα.»
Την Κυριακή των Βαΐων, μετά τη λειτουργία, πήγαιναν στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, όπου τραγουδούσαν και χόρευαν.
Τη Μεγάλη Πέφτη (Πέμπτη), έβαφαν τα’ αυγά με ριζάρι (κόκκινη ρίζα) και κρεμμυδότσουφλα. Όταν τελείωναν τα μέλη της οικογένειας με τη σειρά έπαιρναν ένα αυγό, το γύριζαν τρεις φορές στο πρόσωπό τους και λέγανε: «Καλώς ήρθες Πασχαλίτσα μ', καλώς ήρθες
σ' εμάς η υγεία, στους γύφτους η αρρώστια.» Τη Μεγάλη Παρασκευή έφτιαχναν τις πασχαλιάτικες κουλούρες με το κόκκινο αυγό στη μέση και τσουρέκια. Την Κυριακή του Πάσχα μετά την Εκκλησία πήγαιναν στη νονά την Πασχαλιάτικη κουλούρα κι αυγά κι έτρωγαν όλοι μαζί το αρνί. Το απόγευμα γίνονταν χορός στην πλατεία του χωριού. Οι γυναίκες τραγουδούσαν και χόρευαν ταυτόχρονα. Ο χορός άνοιγε με το «Γενίτσαρο». «Ένας κοντός γενίτσαρος, πολύ κοντός δεν ήταν
βαριά δοσιά του έδιναν πού ‘χει όμορφη γυναίκα
τον ζήλευαν οι χωριανοί, τον ζήλευαν γειτόνοι
τον ζήλευε κι ο βασιλιάς πού 'χει όμορφη γυναίκα...» Την ίδια μέρα τα κορίτσια και τα παλικάρια πήγαιναν στην εξοχή και έφτιαχναν κούνιες τη μια απέναντι στην άλλη ώστε όταν κουνιόταν να συναντιούνται στον αέρα και τα πόδια τους ν' αγγίζονται. Ταυτόχρονα τραγουδούσαν: «Η μάνα του Γιάννη στην Εκκλησία να πάει
μπροστά πηγαίνει η μάνα του, στη μέση η αδερφή του
σα μήλο, σαν τριαντάφυλλο, σαν πράσινος βασίλ’ κος...»
Την Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγής γινόταν το μικρό πανηγύρι. Πρόκειται για ένα μικρό Εκκλησάκι στο λόφο Κουρί, λίγο χαμηλότερα απ’ τον Προφήτη Ηλία. Ανέβαιναν όλοι στο λόφο, οι γυναίκες τραγουδούσαν και χόρευαν και έτρωγαν εκεί πάνω ψήνοντας τα αρνιά τους σε σούβλες.
Ο Γιάγιανος
Γιορτάζεται δύο συνεχόμενες βραδιές, 23 και 24 Ιουνίου. Το έθιμο του «Γιάγιανου» είναι πολύ παλιό και η σημασία του μεγάλη για όλους και ιδιαίτερα για τους αγρότες που τους θύμιζε ότι έφτασε το καλοκαίρι στα μισά του κι από δω και πέρα δεν επιτρέπονται τα σπαρτά.
τα δύο βότανια μάλωναν ποιο να μυρίσει κάλλιο
μυρίζει και το αγόκλημα που ξιερ' κι από το κλήμα
μυρίζει κι ἀις-Γιάγανος που ξιέρ' κι απού τη γη του.
Κόρη ξανθή τον μάζευε πλέκοντας το γαϊτάνι
πλέκοντας και χαζεύοντας και σιγοτραγουδώντας
και στα πλεκογυρίσματα πλέκουν τον αϊ-Γιάννη.
Βρυσίτσα πετροκάλαμη για τούτο σε καρτέρεσα
να έρθει ο κόσμος για νερό, νερό να μη τους δώσεις
μόνο να τους ρωτήσετε ποιος είναι ο Γιάννης ο βασιλιάς
απ' όχει εννιά υγιούς και τους εννιά τους πάντρεψε
εννιά νυφάδες παίρνει όλες αφέντ' τον έλεγαν
όλες μαντήλι τον δώριζαν, η νύφη η μικρότερη
αφέντη δεν τον έλεγε, μαντήλι δεν τον δώριζε.» μικρογραφία|286x286εσ|Παρεκκλήσι Προφήτη Ηλία Μεταξάδων
Του Προφήτη Ηλία
Τη μέρα αυτή γίνεται το πανηγύρι. Απ' την παραμονή έρχονταν οι μπεζιργιάννηδες με τις πραμάτειες τους. Ο κόσμος αφού γυρνούσε από τις γεωργικές ασχολίες του, ντυνόταν με τα καλά και έβγαινε στην πλατεία. Εκεί γινόταν μεγάλος χορός με γκάιντες και ζουρνάδες, από όλους τους μικρούς και μεγάλους. Τραγουδούσαν πάντα οι γυναίκες κατά ομάδες, ενώ χόρευαν.
Ο Παραδοσιακός Γάμος
Ο γάμος άρχιζε από τη Δευτέρα. Ο πατέρας του γαμπρού πήγαινε στον παπά για τις άδειες. Μετά κατέβαινε στη Μητρόπολη για τα στεφανοχάρτια. Στη συνέχει ψώνιζαν τα στολίδια της νύφης.
Την Τετάρτη μ' ένα μπουκάλι λικέρ ή ούζο και λουκούμια ενημέρωναν τον νουνό ο κουμπάρο) για το γάμο, Κατόπιν τα κορίτσια και οι συγγενείς της νύφης μαζεύονταν στο σπίτι της νύφης και γυρνούσαν από την καλή τα ρούχα (στα μπαούλα τα είχαν από την ανάποδη), τα δίπλωναν και έβαζαν ανάμεσα τους βασιλικό. Τα παπλώματα και τα στρώματα τα τακτοποιούσαν πάνω στα μπασύλλα κι αυτό λεγόταν σίκου». Τα κέντητά και τα πλεκτά τα κρεμούσαν σε τριχιές πάνω στο χαγιάτι ή τα κρεμούσαν στους τοίχους ώστε να βλέπουν όλη την προκοπή της νύφης. Μόλις τέλειωναν με την τακτοποίηση της προίκας, έτρωγαν και τραγουδούσαν.
Την Πέμπτη ζύμωναν ψωμί και έφτιαχναν την κουλούρα και στο σπίτι της νύφης και στου γαμπρού. Στης νύφης έκαναν και πίτα σαραγλί την οποία αναποδογύριζαν στην κουλούρα. Έπαιρναν οι συγγενείς του γαμπρού την κουλούρα τους και τα στολίδια της νύφης και της τα πήγαιναν. Εκεί τους φίλευαν και μοίραζαν την κουλούρα. Δώριζαν στη νύφη χρήματα, μετά έπαιρναν την κουλούρα με το σαραγλί. Από το βράδυ της Πέμπτης η νύφη κοιμόταν μέχρι την Κυριακή με δυο κορίτσια και ο γαμπρός με δυο αγόρια. Αυτές τις μέρες απαγορευόταν ο γαμπρός να πάει στο σπίτι της νύφης. Αν πήγαινε τον μαύριζαν.
Την Παρασκευή έφτιαχναν κουλούρες και φαγητό πλιγούρι και τα μοίραζαν στους συγγενείς σαν είδος καλέσματος. Την ίδια βραδιά γινόταν πρόβα στο νυφικό με τραγούδια από τις φιλενάδες της νύφης.
Το Σάββατο μαγείρευαν στο σπίτι του γαμπρού και της νύφης και φιλοξενούσαν κάθε ένας τους συγγενείς του. Το βράδυ οι συγγενείς του γαμπρού μετά το φαγητό με τη συνοδεία οργάνων και με το γαμπρό πήγαιναν στο σπίτι της νύφης και χόρευαν τη «γίκνα» (ήταν κουλούρα με τρία κεριά). Τη γίκνα την έβγαζε και άρχιζε το χορό ένα κορίτσι που έπρεπε να μην είναι ορφανό και στη συνέχεια την έπαιρνε η νύφη και τέλος όλοι όσοι χόρευαν
Την Κυριακή το πρωί, πήγαιναν οι καλεσμένοι του γαμπρού με τα όργανα στο σπίτι της νύφης. Εκεί τους κερνούσαν μεζέδες και αυτοί αφού δίπλωσαν ξανά τα ρούχα της νύφης για να τα πάρουν μαζί τους, χόρευαν. Πρώτη άνοιγε το χορό η νύφη ντυμένη και ύστερα οι συγγενείς. Γυρνώντας στο σπίτι του γαμπρού φίλευαν όλους όσους βοηθούσαν το γάμο και ονομαζόταν «μπιριντζήδες».
Στη συνέχεια ο γαμπρός με τους συγγενείς του και τα όργανα πήγαιναν στο σπίτι του κουμπάρου. Το πιο συγγενικό ζευγάρι του γαμπρού, ο άντρας κρατούσε ένα μπουκάλι κρασί και η γυναίκα μια κανάτα με κρασί και με κομματάκια μήλο. Οι κουμπάροι έβγαναν στην πόρτα να τους προϋπαντήσουν με κρασί και αντάλλασσαν ευχές. Αφού έπαιρναν μαζί τους τους κουμπάρους και τους καλεσμένους τους (παρανούνους), πήγαιναν στη νύφη για να την πάρουν. Η νύφη καθόταν ανάποδα στο παράθυρο κρατώντας έναν καθρέφτη και ένα ποτήρι κρασί που είχε μέσα κέρματα, το «κρασόκερμα». Όταν έβλεπε το γαμπρό να έρχεται, πετούσε το κρασί κάτω απ’ το παράθυρο και τα παιδιά μάζευαν τα κέρματα. Στη συνέχεια η νύφη με δύο φίλες της και την νονά πήγαινε σ' ένα δωμάτιο για να βάλει τα στολίδια. Την ίδια ώρα οι συγγενείς του γαμπρού «αγόραζαν» την προίκα της και την πήγαιναν στο σπίτι του όπου και την άπλωναν.
Όταν η νονά τέλειωνε το στόλισμα, ο γαμπρός και ο νονός χτυπούσαν τρεις φορές την πόρτα και την έσπρωχναν ν' ανοίξει για να πάρουν τη νύφη. Μια γυναίκα από της νύφης τους «χαραλιώτες» (καλεσμένους) έλεγε: «Δώσε τα πέντε» και ο γαμπρός της έριχνε χρήματα στην ποδιά. Κατόπιν ο κουμπάρος έκανε τη συνάντηση του ζευγαριού (ο γαμπρός πάντα δεξιά). Φεύγοντας η νύφη χαιρετούσε τους γονείς της, τα αδέρφια της και προσκυνούσε στην είσοδο του σπιτιού. Οι γονείς της πετούσαν καραμέλες και κέρματα. Χορεύοντας οι συγγενείς με τα όργανα πήγαιναν στην Εκκλησία. Μπροστά πήγαινε ένα αγόρι με το φλάμπουρο. Ήταν ένα κοντάρι με ένα κεντημένο πετσετάκι, ένα μήλο στην κορυφή κι ένα σταυρό. Το μήλο το έτρωγε το ζευγάρι την επομένη του γάμου τους. Αφού γινόταν οι στέψεις οι καλεσμενοι δώριζαν το ζευγάρι. Οι γονείς του γαμπρού έφευγαν πρώτοι για το σπίτι Εκεί η πεθερά έβαζε στην είσοδο ένα κόκκινο πανί κι ένα σιδερένιο υνί από αλέτρι. Όταν έφτανε το ζευγάρι στο σπίτι η νύφη προσκυνούσε τα πεθερικά κι αυτοί φιλούσαν τα στέφανα. Ύστερα το ζευγάρι πατούσε στο υνί για να είναι γεροί και στο κόκκινο πανί για χαρά.
Στη συνέχεια καθόταν στο τραπέζι και ακολουθούσε το γλέντι. Το χορό αρχίζει ο κουμπάρος κι ακολουθούσαν η κουμπάρα, ο γαμπρός και η νύφη. Όποιος έπαιρνε το χορό τον δώριζαν χρήματα. Για τους συγγενείς του γαμπρού υπήρχαν δώρα (είδη ιματισμού) απ' την οικογένεια της νύφης. Το γλέντι τελείωνε με την αρχή της νύχτας και τα όργανα συνόδευαν τους κουμπάρους στο σπίτι, όπου και χόρευαν.
Τη Δευτέρα και την Τρίτη, η νύφη τακτοποιούσε την προίκα της με τα κορίτσια. Την Τετάρτη έπαιρνε τη στάμνα της και πήγαινε στη βρύση για νερό. Την ώρα που την έπαιρνε, έριχνε κέρματα στη βρύση. Την Πέμπτη η νύφη με το γαμπρό και μια κοπέλα απ' το σόι του πήγαιναν στο πατρικό της σπίτι. Εκεί η νύφη λουζόταν και στη συνέχεια έτρωγαν όλοι μαζί.
Παραδοσιακές φορεσιές
Η παραδοσιακή φορεσιά των ανδρών και των γυναικών στους Μεταξάδες αποτελείται από αρκετά όμορφα τμήματα, όλα υφασμένα και κεντημένα με φαντασία και μεράκι. Αποτελεί αδιάσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς του χωριού και σήμα κατατεθέν της ευρύτερης περιοχής. Τα ρούχα έραβαν οι τερζήδες και τα έθαβαν οι μπογιατζήδες. Το βάψιμο ήταν πολύ δύσκολη εργασία, γιατί έπρεπε να πετύχουν ομοιόμορφο χρώμα. Αρχικά τοποθετούσαν τα ρούχα πάνω σε μια μεγάλη στρογγυλή πέτρα. Έριχναν τη βαφή επάνω τους και κατόπιν τα χτυπούσαν με έναν ξύλινο κόπανο, προσθέτοντας σταδιακά χρώμα μέχρι να πετύχουν την απόχρωση που ήθελαν.
Η γυναικεία φορεσιά
μικρογραφία|326x326εσ|Παραδοσιακή γυναικεία ενδυμασία. Αρχές 20ού αι. Συλλογή Πελοποννησιακού Λαογραφικού ΙδρύματοςΗ γυναικεία φορεσιά αποτελείται από τα εξής κομμάτια: το πουκάμισο, το φόρεμα (φουστάν'), το γιλέκο (καπούδ'), το σακάκι (σαλταμάρκα), την ποδιά, το παλτό (γούνα), τις κάλτσες (τσιράπια), τα μέστια, τις μαντίλες και διάφορα άλλα εξαρτήματα και κοσμήματα.
Η Φορεσιά της Νύφης
Το χρώμα του φουστανιού ήταν κόκκινο. Το πουκάμισο, επίσης κόκκινο, ήταν μεταξωτό. Τα κεντήματα και τα στολίδια στον κόρφο ήταν πιο πλούσια από τα συνηθισμένα. Η ποδιά από κόκκινο βελούδο, στολισμένη με δαντέλες, πούλιες και γαϊτάνια. Τα τσιράπια κόκκινα «ρουκένια». Στο κεφάλι φορούσε φακιόλι, στολισμένο με σεργκούτσια και καρφίτσες, καθώς και ξενομάλλια. Απαραίτητο εξάρτημα της νυφικής φορεσιάς ήταν η γούνα, τόσο το χειμώνα όσο και το καλοκαίρι. Ήταν φτιαγμένη από κόκκινη τσόχα και στολισμένη με χρυσό γαϊτάνι. Τέλος, πάνω από το φακιόλι φορούσε πέπλο, που κάλυπτε όλο το κεφάλι της, μαζί και το πρόσωπό της. μικρογραφία|261x261εσ|Πλεκτή ανδρική παραδοσιακή φορεσιά περιοχής Μεταξάδων
Τραγούδια
Τόσο τα δημοτικά τραγούδια, όσο και ο χορός στους Μεταξάδες αποτελούσαν πάντα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής των κατοίκων, διότι με αυτά μπορούσαν να ικανοποιήσουν τα συναισθήματά τους. Τα συναισθήματά τους αφορούσαν τον έρωτα, τον θάνατο, την ξενιτιά, τη δύσκολη ζωή της εποχής. Η μουσική, το τραγούδι και ο χορός φάνταζαν το βάλσαμο της πίκρας και της απαισιοδοξίας, καθώς βοηθούσε στη συναισθηματική αποφόρτιση της ημέρας και διασκέδαζε τα βάσανα των κατοίκων.
«Βασιλκούδα / Στο χωρίον Μεταξάδες» - Ζωναράδικος
Το πιο γνωστό τραγούδι του χωριού. Αναφέρεται στον Γιάννη τον Δήμαρχο, ο οποίος γεννήθηκε το 1881 και απεβίωσε το 1962. Ο Ιωάννης Μαντάς ή Μαντούδης, όπως ήταν το πλήρες όνομα του, διετέλεσε Δήμαρχος κατά την περίοδο 1920 - 1923, απ' όπου και το παρόνομα «Γιάννης Δήμαρχος». Ο πρώτος επίσημος έρωτας του περιβόητου Γιάννη Δήμαρχου ήταν η Τριανταφυλλιά, γεννηθείσα το 1884. Η Τριανταφυλλιά όμως λίγα χρόνια μετά το γάμο τους, αποδήμησε εις Κύριον, αφήνοντας τον Γιάννη χήρο. Ο Γιάννης όμως, μιας και απ’ ότι φαίνεται δεν άντεχε τη μοναξιά, δεν πτοήθηκε.
Αντιθέτως, σχετικά σύντομα, παντρεύτηκε με τη Δέσποινα, η οποία ήταν ένα χρόνο μικρότερη του. Το 1910 δε γεννιέται η κόρη τους, Ζωή. Η ζωή παρ’ όλα αυτά, του επεφύλασσε κι άλλο βαρύ χτύπημα. Τα επόμενα χρόνια ο Γιάννης επιστρατεύεται λόγω τον βαλκανικών πολέμων στην Αδριανούπολη. Στην επιστροφή, τον περιμένει ένα πολύ δυσάρεστο νέο. Εξαιτίας μια επιδημίας που είχε πέσει στο χωριό, πέθαναν και ή γυναίκα και η κόρη του.
Έτσι, επειδή του φάνηκε βαρύ να μην συνεχιστεί το γονίδιο του, χωρίζει και με την Θοδώρα και παντρεύεται την γνωστή σε όλους, Βασιλική Μπακαλούδη ή αλλιώς Βασιλκούδα, η οποία έζησε μέχρι το 1975. Όπως ήταν φυσικό για τα δεδομένα της εποχής, ο τέταρτος αυτός γάμος δεν έγινε δεκτός ποτέ από την Εκκλησία. Παρά όμως, τις αντιρρήσεις τόσο της οικογένειας της Βασιλικής όσο και του κοινωνικού τους περίγυρου, ο Γιάννης και η Βασιλική έζησαν ευτυχισμένοι μέχρι το τέλος της ζωής τους, έχοντας ως συντροφιά και τα τρία τους παιδιά τον Χρήστο, την Τριανταφυλλιά και τον Παναγιώτη.
«Τα Δώδικα τ' Αη 'Πουστόλ'» - Συρτός
Συρτός, επτάσημος χορός, ο οποίος χορεύεται από άντρες και γυναίκες. Η λαβή έχει σχήμα W με τα χέρια να κατεβαίνουν στο 6ο και 7ο βήμα και να ανεβαίνουν στο 8ο με 9ο. Τραγουδιέται και χορεύεται πάντα, κατά τη γιορτή των Αγίων Αποστόλων, καθώς και στα γλέντια που γίνονται στην πλατεία.
Αρχιτεκτονική
Στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Θράκης, οι λίθοι χρησιμοποιούνται ως αφανή δομικά υλικά μεγάλης αντοχής. Στην περίπτωση των Μεταξάδων, η λιθοξοϊκή τέχνη επέτρεψε στις παραδοσιακές λιθοδομές να ξεχωρίζουν λόγω της αριστοτεχνίας τους. Το υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα επέφερε τη ραγδαία ανέλιξη της οικοδομικής τέχνης και την δημιουργία σπάνιων κατασκευών και αρχιτεκτονικών συνόλων στην περιοχή. Παράλληλα, οι τεχνίτες των Μεταξάδων αναδείχθηκαν σε άφταστους πετράδες σε όλον τον Έβρο.
Η λιθοξοϊκή τέχνη των Μεταξάδων αποτελεί μία αλυσίδα παραγωγής, από τα λατομεία στην καθημερινή ζωή, η οποία λειτουργεί αδιάλειπτα, τουλάχιστον από τον 19ο αι. Αποτελεί υποδειγματική μορφή αειφορίας και οργάνωσης της τοπικής οικονομίας, συνδυασμό τοπική πρωτης ύλης υψηλής ποιότητας σε αφθονία με την αριστοτεχνία των ντόπιων τεχνιτών που κρατιέται ζωντανή εδώ και αιώνες. Η μετουσίωση του σπάνιου αγαθού της περιοχής –του τόφφου- σε ένα εξειδικευμένο, αναγνωρισμένο προϊόν υψηλής ποιότητας -εν προκειμένω στα διάσημα «σπίτια των Μεταξάδων»- μέσω της λιθοξοϊκής τέχνης, έχει προσδώσει αίσθημα υπερηφάνειας στους κατοίκους. Αυτό με τη σειρά του αποτυπώθηκε γλαφυρά στον τοπικό λαϊκό πολιτισμό (τέχνες, τραγούδια, ήθη, έθιμα κ.α.).
Ιστορική Αναδρομή
μικρογραφία|293x293εσ|Παραδοσιακή οικία Μεταξάδων Η παραδοσιακή τέχνη της εξόρυξης, λάξευσης και κατεργασίας της πέτρας και η τέχνη της κατασκευής των πέτρινων σπιτιών στον οικισμό των Μεταξάδων αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στο αρχικό παραδοσιακό όνομα του οικισμού: Τουκμάκ’. Το όνομα αυτό πήρε από τον πρώτο που έχτισε το σπίτι του τους Μεταξάδες, τον Δημήτριο Τουκμακτσή ή Τουκμακιώτη. Τουκμάκι εξάλλου έλεγαν το σφυρί των λιθοξόων, των μαστόρων της πέτρας από την οποία είναι χτισμένα τα χαρακτηριστικά σπίτια του οικισμού. Το νεότερο όνομά του, Μεταξάδες, το πήρε μετά την ανταλλαγή πληθυσμών από την ευρέως τότε διαδεδομένη στην περιοχή σηροτροφία.
Οι κάτοικοι των Μεταξάδων υποστηρίζουν ότι τα κτήρια που κατασκευάστηκαν στα τέλη του 19ου αρχές 20ού αι. έγιναν από Έλληνες μαστόρους ντολγκέρηδες, δηλαδή μαραγκούς, από το Ορτάκιοϊ της Θράκης, το σημερινό Ιβάιολοβγκραντ στη Βουλγαρία. Είναι γνωστό ότι τα σινάφια της περιοχής της εποχής ήταν κορυφαία στο είδος τους. Κέντρο της τεχνογνωσίας από τον 18ο αι. λέγεται ότι ήταν ο οικισμός Bratsigovo, μια μικρή πόλη στη Νότιο Βουλγαρία, στης παρυφές της Ροδόπης. Ο λόγος που ο οικισμός αυτός ανέπτυξε ειδικευμένη τεχνογνωσία υποστηρίζεται ότι ήταν η μετοίκηση κατά τον 18ο αι. περίπου 150 οικογενειών από την Kosturska από τη Βόρεια Μακεδονία, οι οποίες εικάζεται ότι μετέφεραν την ιδιαίτερη τέχνη τους και κατέστησαν τον μικρό οικισμό σημαντικό πόλο οικοδομικής. Στην περιοχή αυτή, παράλληλα με την τέχνη, αναπτύχθηκε μία συνθηματική επαγγελματική γλώσσα που περιλαμβάνει πάνω από 700 όρους που περιγράφουν τις σημαντικότερες πρακτικές και τεχνικές πτυχές που σχετίζονται με τα καλά προστατευόμενα εμπορικά μυστικά τους.
Το Λατομεία των Μεταξάδων
Η τέχνη της εξόρυξης, αδρής λάξευσης και κατεργασίας της πέτρας ασκούνταν μέχρι και το 2010 σε δύο μέρη: επιτόπου στον χώρο του λατομείου στην περιοχή Γουρουνόρεμα-Ξεροβούνι Αβδέλλας-Μεταξάδων και σε εργαστήρια λάξευσης και κατεργασίας της πέτρας στις παρυφές του λατομικού χώρου. Η πέτρα μεταφέρονταν από το λατομείο παλαιότερα με τα κάρα, σήμερα με μικρά φορτηγά. Σε πολύ μικρή απόσταση από το λατομείο σώζονται ακόμη και σήμερα οι εγκαταστάσεις του εργαστηρίου, όπου ο Πιπερούδης Δημήτριος, ο τελευταίος μόνιμος λιθοξόος του νταμαριού, μάστορας της πέτρας, κατεργαζόταν μέχρι το 2010 τους όγκους των πετρωμάτων και κατόπιν επεξεργασίας έφτιαχνε κιβωτιόσχημες πέτρες. Στις ίδιες εγκαταστάσεις εργάστηκε μέχρι το 2006 και ο λιθοξόος μάστορας Μερκεζούδης Απόστολος, γνωστός με το παρατσούκλι Αγάς, ο οποίος απεβίωσε το 2013.
Επιπλέον, ο Μεταξαδιώτης κ. Γιώργος Κουρμπετούδης, ο οποίος έχει ζήσει τόσο την παλαιότερη φάση της χρήσης των λίθων ως νεαρός με το παραδοσιακό σινάφι του ντουλγκέρη πατέρα του, όσο και την εξελιγμένη νεότερη φάση κατά την οποία λάξευσε λίθους και επένδυσε δεκάδες κτήρια στην περιοχή, ανέφερε ότι κατά παράδοση, στον χώρο των λατομείων εργάζονταν ένα ή περισσότερα άτομα μόνιμα το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, για την εξόρυξη και την αδρή επεξεργασία της πέτρας. Αυτοί οι επαγγελματίες ονομάζονταν επίσης πετράδες, αλλά η εργασία τους διέφερε από τους πετράδες που εργάζονταν στην οικοδομή. Σήμερα, λόγω της μικρότερης ζήτησης σε πέτρα, η εξόρυξη δεν γίνεται από μόνιμο επαγγελματία, αλλά από τον εκάστοτε τοπικό οικοδόμο της νέας γενιάς των Μεταξάδων που θέλει να αποσπάσει υλικό για την προσωπική του εργολαβία.
Η σωζόμενη εγκατάσταση είναι μια πρόχειρη κατασκευή από ξύλινο σκελετό διαστάσεων 3Χ3 μ. περίπου, καλυμμένη με καλαμωτή στις τρεις πλευρές της, η οποία αργότερα αντικαταστάθηκε από νάιλον. Στόχος ήταν η προφύλαξη από τον ήλιο τους καλοκαιρινούς μήνες και από τη βροχή τους φθινοπωρινούς μήνες, εποχές που γινόταν η εντατική εξόρυξη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί το γεγονός ότι δίπλα στις εγκαταστάσεις του εργαστηρίου διασώζονται σκεπασμένοι σωροί πετρωμάτων σε διάφορες φάσεις κατεργασίας. Σήμερα, επειδή ο τρόπος κτισίματος έχει αλλάξει, οι λίθοι κόβονται σε μικρότερα και λεπτότερα κομμάτια ως υλικό επένδυσης.
Η Αρχιτεκτονική των Σπιτιών
μικρογραφία|294x294εσ|Παραδοσιακή οικία Μεταξάδων
Εξωτερικός σχεδιασμός
Ο χαρακτηρισμός του χωριού ως παραδοσιακού οικισμού οφείλεται κυρίως στην ιδιόμορφη αρχιτεκτονική των κτισμάτων του. Η αρχιτεκτονική αυτή παρουσιάζει ομοιότητες ως προς την μορφή με αυτή της Ηπείρου (Ζαγόρια) και της Βορειοδυτικής Μακεδονίας, καθώς δεν απαντάται αλλού στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Το κύριο πρόσταγμα για την κατασκευή είχε ο μάστορας. Στη θεμελίωση, χρησιμοποιούνταν σκληρή πέτρα από το Παλιούρι. Οι λίθοι τοποθετούνταν σε σειρές ίσου μεγέθους, με ελάχιστο λασποκονίαμα ενδιάμεσα. Οι ακρογωνιαίοι λίθοι του κτηρίου είχαν συγκεκριμένες ονομασίες: Γωνιά/ιές ονομάζονταν οι λίθοι στις ακμές των τοίχων και η αντιγώνη ήταν ο πρώτος λίθος μετά τη γωνιά. Σπανιότερη μορφή στοιχείου κατά την κατασκευή ήταν το γκιβγκίρ δηλαδή το τόξο.
Η δουλειά των ντουλγκέρηδων ήταν εξαρχής η σημαντικότερη, καθώς έστηναν τον ξύλινο σκελετό της οικοδομής, δηλαδή τον στατικό της φορέα. Στους Μεταξάδες, η τέχνη των ντουλγκέρηδων μεταλλάχθηκε, καθώς μέσα στον ξύλινο σκελετό των κτηρίων, ενσωματώθηκαν οι αριστοτεχνικά λαξευμένες πέτρες, οι οποίες αντικατέστησαν τα τυπικά υλικά τοιχοποιίας, δηλαδή τους πλίνθους, το μπαγδατί και τον τσατμά. Η ιδιάζουσα οικοδομική τέχνη των Μεταξάδων απέκτησε σταδιακά δική της ορολογία, ελαφρώς διαφορετική από την τυπική παραδοσιακή. Σύμφωνα με αυτήν, τα κύρια στοιχεία της ξυλοδεσιάς ήταν τα ντιρέκια, δηλαδή οι όρθιοι στύλοι και ο μπαεντάς το διαγώνιο ξύλο.
Σήμερα, οι Μεταξάδες έχουν χαρακτηριστεί σαν παραδοσιακής αρχιτεκτονικής οικισμός, με συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους κατοίκους, τόσο στο σχεδιασμό των νέων σπιτιών, όσο και στην κατασκευή τους, χρησιμοποιώντας τον τοπικό πωρόλιθο από το παρακείμενο λατομείο.
Εσωτερικός Σχεδιασμός
Η χρήση της πέτρας ως εξωτερικού διακοσμητικού και μονωτικού στοιχείου, η χρήση των ξύλινων διαζωμάτων, καθώς και η λοξή προβολή του πάνω ορόφου (το λεγόμενο «χαγιάτι»), αποτελούν τις ιδιαιτερότητες της Μεταξαδιώτικης κατοικίας με τους δύο ορόφους και τα πολλά δωμάτια. Ο κάτω χώρος αξιοποιούνταν αναλόγως το επάγγελμα του νοικοκύρη (π.χ. καφενείο ή στάβλος). Το κτίριο ήταν ευάερο και ευήλιο, εξαιτίας της πληθώρας παραθύρων που είχε, καθώς και ευρύχωρο, αφού ήταν απαραίτητη η ύπαρξη χώρου για την κατεργασία και αποθήκευση του μεταξιού. Μια διαδικασία που γινόταν στον επάνω όροφο, στον οποίο έφτανες μέσω εσωτερικής ή εξωτερικής σκάλας. Στις άκρες του ορόφου υπήρχαν τα δωμάτια, ενώ στη μέση ήταν ο κύριος χώρος για την παραγωγή του μεταξιού. Ο συνδυασμός της ομορφιάς και της πρακτικότητας αποτελούν στοιχεία που χαρακτηρίζουν τόσο τα κτίρια όσο και τους ενοίκους.
Σήμερα η τέχνη έχει περάσει από τους παλαιότερους στους νεότερους οικοδόμους, οι οποίοι γνωρίζουν καλά όλη την αλυσίδα παραγωγής, ακόμη κι αν σε όλη την Ελλάδα, το οικοδομικό σύστημα βασίζεται πλέον στο οπλισμένο σκυρόδεμα. Η τέχνη των πετράδων συνεχίζει να είναι μία ζωντανή τέχνη. Σχεδόν όλα τα σύγχρονα σπίτια των Μεταξάδων είναι εξωτερικά επενδυμένα με την αριστοτεχνία των τοπικών λιθοξόων. Οι σύγχρονοι τοπικοί μάστορες διαβεβαιώνουν ότι η πέτρα τους είναι εξαιρετική για εσωτερικούς χώρους και με αυτήν κάνουν εσωτερικές επενδύσεις και τζάκια. Η πέτρα επίσης έχει ζήτηση και σε άλλες περιοχές.
Αξιοθέατα
μικρογραφία|292x292εσ|Μεταβυζαντινός ναός Αγίου Αθανασίου Μεταξάδων
Μεταβυζαντινός Ναός Αγίου Αθανασίου
Ο Ι.Ν Αγίου Αθανασίου είναι κοιμητηριακός και βρίσκεται στις παρυφές του σύγχρονου οικισμού και εντυπωσιάζει με την ταπεινή αρχιτεκτονική μορφή των σκοτεινών χρόνων της τουρκοκρατίας. Αποτελεί σημαντικό θρησκευτικό μνημείο για τους κατοίκους της περιοχής, ανοίγει την πύλη του δύο φορές το χρόνο στην εορτή του Αγίου Αθανασίου, είναι βασιλικού ρυθμού και είναι κατασκευασμένος από πέτρες της περιοχής, με την αρχιτεκτονική των τεχνικών των Μεταξάδων. Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική τάση απαντά και σε άλλες εκκλησίες στην περιοχή της Θράκης, όπου στην πλειοψηφία τους είναι σκαμμένες μέσα στη γη, εξέχοντας μόνο όσο και οι μονόρωφες οικείες της ίδιας περιόδου, που φωτίζονται από φεγγίτες.