cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Πέτρος του Λουξεμβούργου
Βιογραφία
Το 1384 ήταν κενή η θέση του επισκόπου του Μετς, αλλά ήταν η περίοδος του Δυτικού Σχίσματος: η Γαλλία υποστήριζε τον αντίπαπα Κλήμη Ζ΄, που διόρισε τον Πέτρο επίσκοπο το 1384, ενώ ο βασιλιάς της Γερμανίας υποστήριζε τον πάπα Ουρβανό ΣΤ΄, που διόρισε τον Τίλμαν Βους του Μπέτενμπουρκ ως επίσκοπο. Αν και ο Πέτρος κατέλαβε το Μετς με στρατό, αργότερα αναγκάστηκε να αποσυρθεί.
Μετά από αίτημα του Καρόλου ΣΤ΄ Βαλουά της Γαλλίας και του θείου αυτού Ιωάννη δούκα του Μπερί στον Κλήμη Ζ΄, ο Πέτρος έγινε καρδινάλιος-διάκονος στον Αγ. Γεώργιο του Βελάμπρο το 1384.
Το τέλος και η αγιοποίηση
Απεβίωσε από ανορεξία στα 18 έτη του, το 1387, στην Καρθουσανή μονή του Βιλλενέβ-λεζ-Αβινιόν. Σύμφωνα με επιθυμία του, τάφηκε σε κοινό κοιμητήριο απόρων. Όταν άρχισαν να αναφέρονται θαύματα στον τάφο του, ο αδελφός του Ιωάννης κύριος του Μπωβουάρ διέταξε την κατασκευή του ναού του Αγ. Κελεστίνου Ε΄ πάπα της Ρώμης και μετέφερε τα λείψανά του στον ναό.
Η αγιοποίησή του συζητήθηκε στη Σύνοδο της Βασιλείας (1431-49), αλλά αγιοποιήθηκε αργότερα, το 1527. Το 1432 αναγνωρίστηκε ως προστάτης άγιος της Αβινιόν. Το 1640 επιδημία πανώλης ενέσκηψε στην Αβινιόν και ο αντιπρόσωπος του πάπα (legatus) ζήτησε την προστασία του αγίου. Η λατρεία του επεκτάθηκε στις πόλεις Μετς, Παρίσι, Βερντέν και Λουξεμβούργο. Το 1597 τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο Παρίσι, αλλά καταστράφηκαν κατά τη Γαλλική Επανάσταση· ωστόσο μερικά από αυτά έμειναν στον Αγ. Ντιντιέ της Αβινιόν.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Οίκος του Λουξεμβούργου
Καρυδική κεραμική
thumb|right|300px| Η αποτελεί ένα νεολιθικό διακοσμητικό στυλ που παίρνει το όνομά της από την αποτύπωση του πηλού με το κέλυφος, ένα βρώσιμο μαλάκιο που ήταν παλαιότερα γνωστό ως Cardium edulis (τώρα Cerastoderma edule). Αυτές οι μορφές αγγειοπλαστικής με τη σειρά τους χρησιμοποιούνται για να καθορίσουν τη νεολιθική κουλτούρα.
δημιουργήθηκε από ορισμένους αρχαιολόγους για να καθορίσει αυτόν τον πολιτισμό, επειδή οι ανακαλύψεις μπορεί να είναι με αιχμηρά αντικείμενα εκτός από το κέλυφος, όπως ένα καρφί ή χτένα. Η αγγειοπλαστική είναι πολύ πιο διαδεδομένη από την κεραμική. Τα εντυπωσιακά είδη βρίσκονται στη καλύπτοντας ζώνη την Ιταλία μέχρι την ακτή της Λιγουρίας, σε αντίθεση με την πιο δυτική κεραμική που εκτείνεται από την Προβηγκία στη δυτική Πορτογαλία. Η ακολουθία στην προϊστορική Ευρώπη παραδοσιακά υποτίθεται ότι ξεκινά με τα ευρέως διαδεδομένα κεραμικά σκεύη και στη συνέχεια αναπτύσσει άλλες μεθόδους τοπικής εντύπωσης, που ονομάζεται "επι-Καρδιακή". Ωστόσο, οι ευρέως διαδεδομένοι τύποι κεραμικών και εντυπωσιακών μοτίβων αλληλεπικαλύπτονται και θεωρούνται πλέον πιο πιθανό να είναι σύγχρονοι.
Μεσογειακή Νεολιθική
Το κεραμικό αυτό στυλ δίνει το όνομα του στον κύριο πολιτισμό της μεσογειακής νεολιθικής: Καρυδική κεραμική ή Καρυδική κουλτούρα, η οποία τελικά εκτείνεται από την Αδριατική θάλασσα στις ακτές του Ατλαντικού της Πορτογαλίας και νότια στο Μαρόκο.
Οι πρώιμοι εντυπωσιακοί χώροι, που χρονολογούνται από το 6400-6200 π.Χ., βρίσκονται στην Ήπειρο και την Κέρκυρα. Οι οικισμοί εμφανίζονται στην Αλβανία και τη Δαλματία στην ανατολική ακτή της δριατικής που χρονολογείται από το 6100 έως το 5900 π.Χ. Η νωρίτερη ημερομηνία στην Ιταλία προέρχεται από την Coppa Nevigata στην ακτή της Αδριατικής της νότιας Ιταλίας, ίσως ήδη από 6000 π.Χ. Επίσης, κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας Su Carroppu στη Σαρδηνία, ήδη στα αρχικά της στάδια (χαμηλά στρώματα στο σπήλαιο Su Coloru, γύρω στο 6000 π.Χ.) εμφανίζονται πρώιμα παραδείγματα καρυδικής κεραμικής. Βόρεια και δυτικά όλες οι ασφαλείς ημερομηνίες ραδιοανθράκων είναι ίδιες με εκείνες για την Ιβηρία το 5500 π.Χ., γεγονός που υποδηλώνει ταχεία εξάπλωση των καρυδικών και συναφών πολιτισμών: 2.000 χλμ από πό τον κόλπο της Γένοβας μέχρι τις εκβολές του Mondego κατά πάσα πιθανότητα όχι περισσότερο από 100-200 χρόνια. Αυτό υποδηλώνει μια θαλάσσια επέκταση με φύτευση αποικιών κατά μήκος της ακτής.
Οι παλαιότερες νεολιθικές κουλτούρες υπήρχαν ήδη αυτήν την περίοδο στην ανατολική Ελλάδα και την Κρήτη, προφανώς έφτασαν από τη Μέση Ανατολή, αλλά φαίνονται ξεχωριστές από την Καρυδική ή εντυπωσιακή καλλιτεχνική παράδοση. Η κεραμική παράδοση στα κεντρικά Βαλκάνια παρέμεινε επίσης ξεχωριστή από εκείνη κατά μήκος της ακτής της Αδριατικής και στις δύο τεχνικές στυλ και κατασκευής για σχεδόν 1.000 χρόνια από την 6η χιλιετία π.Χ. Η πρώιμη νεολιθική εντυπωσιακή αγγειοπλαστική βρίσκεται στη Μ.Ανατολή και σε ορισμένα τμήματα της Ανατολίας, συμπεριλαμβανομένου του Mezraa-Teleilat, και στη Βόρεια Αφρική στο Tunus-Redeyef της Τυνησίας. Έτσι, οι πρώτοι στην Αδριατική ίσως είχαν έρθει απευθείας από τη Ανατολία. Φυσικά θα μπορούσε ίσως να έρθει απευθείας από τη Βόρεια Αφρική, και εντυπωσιασμένη αγγειοπλαστική εμφανίζεται επίσης στην Αίγυπτο. Κατά μήκος της ακτής της Ανατολικής Μεσογείου, εντυπωσιακό υλικό βρέθηκε στη Βόρεια Συρία, την Παλαιστίνη και το Λίβανο.
Κατηγορία:Ιστορία της Μεσογείου Κατηγορία:Νεολιθική Ελλάδα Κατηγορία:Αγγειοπλαστική Κατηγορία:Αρχαίοι πολιτισμοί στην Ιταλία Κατηγορία:Αρχαίοι πολιτισμοί στην Γαλλία Κατηγορία:Αρχαίοι πολιτισμοί στην Νότια Ευρώπη
Πολιτισμός Νοκ
Περιγραφή
Το πρώτο από τα γλυπτά ανακαλύφτηκε το 1928, ανασκάφηκε τυχαία σε ορυχείο κασσίτερου σε βάθος περίπου 7 μέτρων (24 πόδια), και κατόπιν το εύρημα μεταφέρθηκε στο μουσείο ορυκτών της κοντινής πόλης Τζος. Δεκαπέντε έτη αργότερα, το 1943, ανακαλύφθηκαν επιπλέον αγαλματίδια και πάλι κατά τις εργασίες εξόρυξης κασσίτερου, τα οποία πάρθηκαν από τους εργάτες και χρησιμοποιούνταν ως αντικείμενα διακόσμησης για ιδιωτικούς σκοπούς, ώσπου έγινε ευρύτερα αντιληπτό ότι τα ευρήματα αυτά αποτελούσαν πολύτιμες αρχαιολογικές ανακαλύψεις.
Ο προσδιορισμός της ηλικίας τους χρονολογικά στην εποχή του Σιδήρου έγινε ήδη από το 1969 βάσει των ανασκαφικών δεδομένων. Έκτοτε έγιναν νέες ανασκαφές το 1989 από Γερμανούς αρχαιολόγους, με τις περισσότερες τοποθεσίες ωστόσο να είναι λεηλατημένες. Σύμφωνα με μεταγενέστερες αναλύσεις, και τις τεχνικές της ραδιοχρονολόγησης και της Θερμοφωτεινότητας των γλυπτών, η ηλικία τους έχει προσδιοριστεί στα 2 με 2,5 χιλιάδες έτη, κάτι που τα κάνει τα παλαιότερα στην υποσαχάρια Αφρική, ενώ από το 2005 ξεκίνησαν εκτεταμένες έρευνες στις αρχαιολογικές τοποθεσίες ώστε να υπάρξει καλύτερη κατανόηση των αγαλματιδίων εντός του αρχαιολογικού πλαισίου της εποχής του Σιδήρου.
Άλλα αντικείμενα που έχουν επίσης ανακαλυφθεί συμπεριλαμβάνουν εργαλεία άλεσης, με κάποια από αυτά να έχουν επαναχρησιμοποιηθεί μετά τη φθορά χρήσης τους ως γουδοχέρια, καθώς και βρέθηκαν επίσης και πέτρινα δαχτυλίδια, και χάντρες πολύτιμων λίθων όπως χαλαζία, χαλκηδόνιο λίθο, ίασπι, και σάρδιο λίθο. Τα σχήματα των χαντρών διακρίνονται σε κυλινδρικά τα οποία είναι τα πιο κοινά, καθώς και ραβδοειδή και δακτυλοειδή.
Σε σχεδόν όλες τις τοποθεσίες έχουν ανακαλυφθεί ίχνη φωτιάς, καθώς και ίχνη καλλιέργειας κεχριού και φασολιών. Η ύπαρξη των εργαλείων άλεσης υποδηλώνει πως οι καρποί από τις καλλιέργειες αλέθονταν και μετατρέπονταν σε αλεύρι ή κάποιου είδους συστατικό τροφίμου. Έχουν επίσης ανακαλυφθεί κουκούτσια φρούτων καθώς και διαφόρων τύπων όσπρια, με ελάχιστα μόνο απομεινάρια φυτών.
Λόγω του όξινου εδάφους, δεν διασώζονται οστά ζώων και έτσι δεν υπάρχουν στοιχεία για το είδους των παραγωγικών ζώων που χρησιμοποιούσαν ή των αγρίων που θήρευαν, εκτός από κάποιες γενικές παραστάσεις στα αγαλματίδια οι οποίες ερμηνεύονται ως ζώα (π.χ. άλογα).
Αρχαιοκαπηλία
Από τη δεκαετία του 1970 παρατηρήθηκε έξαρση του φαινομένου της αρχαιοκαπηλίας σε ότι αφορά τα αγαλματίδια τύπου Νοκ. Το 1979 δημιουργήθηκε ειδικός οργανισμός στη Νιγηρία για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας, και επιπλέον βάσει νομοθεσίας έγινε παράνομη η αγοραπωλησία αρχαιοτήτων εκτός από το εξουσιοδοτημένο προσωπικό ή όποιον διέθετε την κατάλληλη άδεια. Το φαινόμενο ωστόσο εντατικοποιήθηκε ακόμα περισσότερο το 1994, και έως το 1995 τα αντικείμενα εμπορεύονταν πλέον ανοικτά μέσω ατόμων που διέθεταν άδεια, και ο κάθε ένας από τους εμπόρους διέθετε ως και 1000 σκαπανείς οι οποίοι εργάζονταν κάθε ημέρα για την ανακάλυψη νέων αντικειμένων. Αν και τα περισσότερα ευρήματα ήταν φθαρμένα, αυτά που ήταν άθικτα μπορούσαν εύκολα να πωληθούν.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 η κυβέρνηση πήρε νέα μέτρα ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, όπως παρακολούθηση των αρχαιολογικών χώρων και εφαρμογή της επιβολής ποινών σε όσους παραβίαζαν ή παρέκαμπταν τη νομοθεσία. Επιπλέον υπήρξε συνεργασία και με την Ιντερπόλ ώστε να εμποδιστεί το εμπόριο στο εξωτερικό και η διαφυγή των αρχαιοτήτων.
Σχετική βιβλιογραφία
Κατηγορία:Ιστορία της Νιγηρίας Κατηγορία:Αρχαίοι πολιτισμοί
Sega
H Sega Games Co., Ltd. (ιαπωνικά: 株式会社セガゲームス, χέπμπορν: Kabushiki gaisha Sega gēmusu), αρχικά ως Service Games και με επίσημο τρόπο ως SEGA, είναι μία Ιαπωνική πολυεθνική εταιρεία ανάπτυξης και διανομής βιντεοπαιχνιδιών, με έδρα το Τόκιο, η οποία διαθέτει διάφορα καταστήματα σε όλο τον κόσμο.
Από το 1983 έως και το 2001, η εταιρεία παρήγαγε πολυάριθμες οικιακές κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών, όμως μετά τις οικονομικές απώλειες της κονσόλες της Dreamcast, η εταιρεία επικεντρώθηκε στον τομέα του software και της ανάπτυξης. Η Sega παραμένει, παρόλα αυτά, η πιο παραγωγική εταιρεία στα παιχνίδια arcade, με πάνω από 500 παιχνίδια, σε περισσότερα από 70 franchise, σε πάνω από 20 διαφορετικά συστήματα arcade, από το 1981.
Η Sega, είναι ιδιαιτέρως γνωστή για την κυκλοφορία μερικών άκρως επιτυχημένων εμπορικά franchise, όπως το Sonic the Hedgehog, το Virtua Fighter, το Phantasy Star, το Yakuza και το Total War. Η θυγατρική της εταιρείας στις ΗΠΑ, ονομάζεται Sega of America κι από το 2015, βρίσκεται στο Σαν Φρανσίσκο, ενώ της Ευρώπης, βρίσκεται στο Λονδίνο και ονομάζεται Sega Europe.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Κατηγορία:Εταιρείες βιντεοπαιχνιδιών της Ιαπωνίας Κατηγορία:Εταιρείες βιντεοπαιχνιδιών των Ηνωμένων Πολιτειών Κατηγορία:Εταιρείες ανάπτυξης βιντεοπαιχνιδιών Κατηγορία:Εκδότες βιντεοπαιχνιδιών Κατηγορία:Ιαπωνικά εμπορικά σήματα
Μία φανταστική γυναίκα
Το Μία φανταστική γυναίκα (πρωτότυπος τίτλος: Una mujer fantástica) είναι χιλιανή ταινία του 2017 σε σκηνοθεσία του Σεμπαστιάν Λέλιο και σε σενάριο του ίδιου και του Γκονθάλο Μάθα.
Πλοκή
Η Μαρίνα είναι μία τρανς γυναίκα που έχει σχέση με τον Ορλάντο και είναι τραγουδίστρια. Τη νύχτα των γενεθλίων της, γυρνούν στο σπίτι του και ξαφνικά εκείνος αισθάνεται αδιαθεσία. Η Μαρίνα αποφασίζει να τον πάει στον νοσοκομείο. Πριν μπουν στο ασανσέρ, ο Ορλάντο πέφτει από τη σκάλα και χτυπά στο σώμα και στο κεφάλι.
Όταν πηγαίνουν στο νοσοκομείο, οι γιατροί ανακαλύπτουν ότι πέθανε από ανεύρυσμα. Από τότε και έπειτα, η Μαρίνα αντιμετωπίζεται με δυσπιστία από το προσωπικό του νοσοκομείου. Στη συνέχεια, η Μαρίνα από τη στενοχώρια της φεύγει από το νοσοκομείο τρέχοντας. Καλεί τον αδερφό του Ορλάντο, τον Γκάμπο, για να του εξηγήσει τι συνέβη. Στο νοσοκομείο, συναντιούνται η Μαρίνα με τον Γκάμπο για πρώτη φορά, ενώ εκεί βρίσκεται και η αστυνομία για να εξετάσει την υπόθεση.
Την επόμενη μέρα, στο εστιατόριο που δουλεύει η Μαρίνα, έρχεται μία υπάλληλος του τμήματος σεξουαλικών εγκλημάτων, η Αντριάνα, και της κάνει προσβλητικές ερωτήσεις σχετικά με εκείνη και τον Ορλάντο. Ο γιος του Ορλάντο, ο Μπρούνο, έρχεται στο σπίτι και της λέει να φύγει, ενώ της μιλάει υποτιμητικά και της λέει πως θα πάρει το σκυλί του Ορλάντο, την Ντιάμπλα. Παράλληλα, την καλεί η πρώην σύζυγος του Ορλάντο, η Σόνια, και της λέει να της αφήσει το αμάξι. Όταν οι δύο γυναίκες συναντιούνται, η Σόνια της απαγορεύει να πάει στην αγρυπνία και στην κηδεία.
Μετά, συναντά την Αντριάνα, που την πληροφορεί ότι θα την εξετάσουν σωματικά, για να αποδειχθεί αν έχει ή όχι τραύματα. Εκείνη δεν δέχεται, όμως την απειλεί ότι αν δεν το κάνει, η υπόθεση θα πάει στον εισαγγελέα. Τότε, το δέχεται και την αναγκάζουν να γδυθεί και να την βγάλουν φωτογραφίες.
Στην κηδεία, η Μαρίνα πηγαίνει και επιστρέφει στην οικογένεια τα κλειδιά με αντάλλαγμα την Ντιάμπλα, ενώ επιτίθεται στον Μπρούνο και τη Σόνια. Στη συνέχεια, πηγαίνει στο αποτεφρωτήριο και αποχαιρετά τον Ορλάντο. Στη συνέχεια, ανακαλύπτει ότι κάτι κλειδιά που είχε βρει ήταν από το ντουλαπάκι του Ορλάντο στη σάουνα, στο οποίο όμως δε βρίσκει τίποτα.
Βραβεία/Διακρίσεις
Η ταινία κέρδισε την Αργυρή Άρκτο καλύτερου σεναρίου, το Βραβείο Teddy και απέσπασε Ειδική Μνεία της Οικουμενικής Επιτροπής στο φεστιβάλ του Βερολίνου.
Κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας στα 90ά βραβεία Όσκαρ και ήταν υποψήφια για τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας.
Επίσης, κέρδισε το Βραβείο Γκόγια Καλύτερης Ιβηροαμερικανικής Ταινίας.
Παραπομπές
Κατηγορία:Χιλιανές ταινίες Κατηγορία:Ισπανόφωνες ταινίες Κατηγορία:Ταινίες συσχετιζόμενες με ΛΟΑΤ Κατηγορία:Ταινίες βραβευμένες με Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας Κατηγορία:Ταινίες του 2017
Κάρολ Κουτσέρα
Ο Κάρολ Κουτσέρα (λατινικό αλφάβητο: Karol Kučera), γεννημένος στην Μπρατισλάβα, Τσεχοσλοβακία, στις 4 Μαρτίου 1974, είναι Σλοβάκος πρωταθλητής της αντισφαίρισης. Κατάφερε τον Σεπτέμβριο του 1998 να φτάσει το Νο6 στην παγκόσμια κατάταξη, φτάνοντας στους ημιτελικούς του Αυστραλιανού Όπεν το ίδιο έτος.
Ο Κουτσέρα έγινε επαγγελματίας το 1992. Με την εθνική ομάδα της Τσεχοσλοβακίας συμμετείχε στο κύπελλο Γκαλέα το 1991 και το 1992, επίσης στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα το 1992. Το 1993 προκρίθηκε για το πρώτο του Γκραντ σλαμ στο Ρολάν Γκαρός. Το 1995 κέρδισε τον πρώτο του τίτλο ATP στο Ροσμαλέμ. Το 1996 έπαιξε στους Ολυμπιακούς Αγώνες στην Ατλάντα το 1996 όπου έχασε από τον Αντρέ Αγκάσι στον πρώτο γύρο του απλού. Συμμετείχε χωρίς επιτυχία και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2000 στο Σίδνευ.
Το 1997 κέρδισε τον δεύτερο τίτλο του στην ATP στην Οστράβα και ήταν δεύτερος στο Νότιγχαμ και στη Στουτγάρδη. Το 1998 κέρδισε δύο τίτλους, έναν στο Σίδνεϊ και έναν στο Νιού Χάβεν.
Ο Kučera πέτυχε το καλύτερο αποτέλεσμα του σε τουρνουά Γκραντ σλαμ το 1998, φτάνοντας στους ημιτελικούς του Αυστραλιανού Όπεν. Το 1999 κέρδισε τον πέμπτο τίτλο του ATP στη Βασιλεία, από το 1999 αντιμετώπισε πρόβλημα τραυματισμού στον δεξιό καρπό και βραχίονα. Συνέχισε να αγωνίζεται και το 2003 ήταν στους κορυφαίους 50 στον κόσμο. Κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους κέρδισε τον έκτο και τελευταίο του τίτλο στην Κοπεγχάγη.
Ο Κουτσέρα ήταν ένα από τα μέλη της ομάδας της Σλοβακίας που έφτασε στον τελικό του Κυπέλλου Ντείβις το 2005, χάνοντας στον τελικό από την Κροατία 2-3. Ανακοίνωσε την αποχώρησή του μετά τον τελικό. Στο κύπελλο Ντέιβις αγωνίστηκε με τη Σλοβακία από το 1994 έως το 2005 σε 12 διοργανώσεις με ρεκόρ 33 νίκες και 18 ήττες.
Παραπομπές
Κατηγορία:Τσεχοσλοβάκοι αθλητές της αντισφαίρισης Κατηγορία:Σλοβάκοι αθλητές της αντισφαίρισης
Βυζαντινή αρχιτεκτονική
μικρογραφία|380px|[[Αγία Σοφία (Κωνσταντινούπολη)|Βασιλική της αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, ένα αριστούργημα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής.]] μικρογραφία|[[Κίονας|Κίονες του υπερώου της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη.]] μικρογραφία|Εκκλησία της Αγίας Σοφίας στην Τραπεζούντα. μικρογραφία|[[Ναός της Αγίας Ειρήνης (Κωνσταντινούπολη)|Ο ναός της Αγίας Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη.]] μικρογραφία|[[Μονή Στουντένιτσα, στη Σερβία.]] Βυζαντινή αρχιτεκτονική ονομάζεται ο αρχιτεκτονικός ρυθμός, ο οποίος αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια ζωής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία), από την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τοv 5ο αιώνα. Η Κωνσταντινούπολη, της οποίας το προηγούμενο όνομα ήταν Βυζάντιο, ήταν η πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από το έτος 330, έτος στο οποίο άλλοι συγγραφείς ορίζουν ως την έναρξη της βυζαντινής αρχιτεκτονικής.
Όσον αφορά το γεωγραφικό πλαίσιο εντός του οποίου εξελίσσεται το βυζαντινό αρχιτεκτονικό ύφος, αυτό συμπίπτει σε γενικές γραμμές με τη γεωγραφική έκταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όπως αυτό άλλαζε ως συνέπεια των ιστορικών περιστάσεων και των πολιτικών της Αυτοκρατορίας στους περισσότερους από δέκα αιώνες της ύπαρξής της. Ωστόσο, οι περιοχές με τη μεγαλύτερη παρουσία της βυζαντινής αρχιτεκτονικής είναι τα εδάφη της σημερινής Τουρκίας και της Ελλάδας, και εν μέρει η Βουλγαρία, η Ρουμανία και μεγάλα μέρη της Ιταλίας, μαζί με τη Συρία και την Παλαιστίνη. Επιπλέον, ως αποτέλεσμα της επέκτασης του χριστιανισμού στους σλαβικούς λαούς που πραγματοποιείται από τον 8ο αιώνα από τη βυζαντινή ορθόδοξη Εκκλησία, η βυζαντινή αρχιτεκτονική επεκτάθηκε στη σημερινή Ουκρανία, τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, καθιστώντας μερικά από τα αρχιτεκτονικά της στοιχεία (όπως, για παράδειγμα, οι θολωτοί τρούλοι) χαρακτηριστικά των ορθοδόξων εκκλησιών, οι οποίες έχουν διατηρηθεί μέχρι και σήμερα.
Από την άλλη πλευρά, η βυζαντινή τέχνη ήταν μια τέχνη με επίσημο χαρακτήρα  στη λειτουργία των σχέσεων της εκκλησιαστικής με την πολιτική εξουσία, η οποία διατηρείται με την υποστήριξη της Εκκλησίας. Και η ίδια η ύπαρξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας συνδέεται με την επέκταση της ορθόδοξης πίστης και της βυζαντινής τέχνης.
Λόγω των ιστορικών περιστάσεων και της γεωγραφικής περιοχής, στην οποία αναπτύχθηκε και στην οποία είχε παρουσία, η βυζαντινή αρχιτεκτονική υπέστη, με βάση ουσιαστικά τη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική, ισχυρές επιρροές από άλλους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς, ειδικά αυτούς που προέρχονται από την περιοχή της Μέσης Ανατολής. Από την άλλη πλευρά, εκτός από τις ήδη αναφερθείσες επιρροές στον αρχιτεκτονικό ρυθμό των χωρών που σχετίζονται με την Ορθόδοξη Εκκλησία, θα πρέπει να σημειωθεί ότι από την περιοχή της Ραβέννας στην Ιταλία, στο ακραίο δυτικό της άκρο επέκτασης, η βυζαντινή αρχιτεκτονική επηρέασε την καρολίγγεια αρχιτεκτονική και, μέσω αυτής, τη ρωμανική, ενώ στο νότο της Ιταλίας, ειδικά στην περιοχή της Σικελίας, συνέβαλε σε κάποια από τα χαρακτηριστικά της προσαρμοσμένης στη νορμανδική αρχιτεκτονική εκδοχή της, η οποία ήταν μία από τις παραλλαγές της ρωμανικής αρχιτεκτονικής.
Μερικά από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της βυζαντινής αρχιτεκτονικής είναι, εκτός από τους χαρακτηριστικούς τρούλους που ήδη αναφέρθηκαν, η χρήση του τούβλου ως οικοδομικό υλικό σε αντικατάσταση της πέτρας, η εκτεταμένη χρήση των ψηφιδωτών ως διακοσμητικό στοιχείο σε αντικατάσταση των γλυπτών, το μεγαλύτερο ύψος των κτιρίων ως αποτέλεσμα της χρήσης τρούλων, καθώς και η εφεύρεση ενός συστήματος που επιτρέπει τον συνδυασμό της οικοδομικής χρήσης αυτών των τρούλων με υποστήριξη ενός τετραγωνισμένου επιπέδου, αλλά που επιτρέπει την κατάληξη αυτή χρησιμοποιώντας ένα τύμπανο σε έναν στρογγυλό θόλο, σε πολλές περιπτώσεις, με την επέκταση μιας κυματοειδούς στέγης.
Περίοδοι
μικρογραφία|Παράδειγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Παρά το γεγονός ότι στις πρώτες στιγμές της ύπαρξής της η βυζαντινή αρχιτεκτονική δεν διακρινόταν ιδιαίτερα από τη ρωμαϊκή, καθώς κατά το πρώτο ξεκίνημά της ήταν μόνο ένα απλό περιφερειακό παράγωγό της, η μακροπρόθεσμη εξέλιξή της επέτρεψε την ανάδειξη ενός διακριτού αρχιτεκτονικού ρυθμού, ο οποίος ήταν πολύ πιο ανοικτός στις επιρροές που δέχτηκε από τις αρχιτεκτονικές της Ανατολής.
Ένα από τα χαρακτηριστικά που διατηρήθηκαν καθ' όλη την περίοδο της ύπαρξής της ήταν η χρήση του τούβλου για την αρχιτεκτονική των εκκλησιών, η οποία αντικατέστησε την πέτρα, το οικοδομικό υλικό που χρησιμοποιούνταν στην προκάτοχό της, τη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική, στην οποία προστίθεται η πιο ελεύθερη ερμηνεία των κλασικών αρχιτεκτονικών ρυθμών, η αντικατάσταση των γλυπτών ως διακοσμητικών στοιχείων των κτιρίων από τα ψηφιδωτά και η εδραίωση των θόλων που αυξάνονται σε μεγαλύτερο ύψος από ό,τι σε προηγούμενους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς.
Η περίοδος που καλύπτεται από τη βυζαντινή αρχιτεκτονική μπορεί να διαιρεθεί για τους σκοπούς της μελέτης σε τρεις επιμέρους περιόδους σαφώς διαφοροποιημένες: αρχική περίοδο (ή Πρώτη Χρυσή Εποχή), μια ενδιάμεση περίοδο (ή Δεύτερη Χρυσή Εποχή) και μια τελική περίοδο (ή Τρίτη Χρυσή Εποχή).
thumb|left|280px|Η [[Μονή Οσίου Λουκά|Μονή του Οσίου Λουκά στη Βοιωτία (11ος αιώνας), εκπρόσωπος της βυζαντινής αρχιτεκτονικής στην εποχή της μακεδονικής δυναστείας.]]
Ενδιάμεση περίοδος
Η ενδιάμεση περίοδος, ή Δεύτερη Χρυσή Εποχή της βυζαντινής τέχνης χαρακτηρίζεται από την επικράτηση των ναών με κάτοψη σε σχήμα ελληνικού σταυρού με θολωτή στέγη που εδράζεται πάνω σε τύμπανο και με ένα προεξέχον κυματοειδές γείσο στην εξωτερική βάση.
Σε αυτό ακριβώς το σχήμα αντιστοιχούν, για παράδειγμα, η μητρόπολη Αθηνών, ο ναός της μονής Δαφνίου και τα μοναστηριακά συγκροτήματα του Αγίου Όρους στην Ελλάδα.
Αυτός ο νέος τύπος της εκκλησίας είναι ενσωματωμένος στην κατεστραμμένη σήμερα Νέα Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης (880), που χτίστηκε από τον Βασίλειο Α΄.
Στην περίοδο αυτή της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, συναντάμε το πρόβλημα της Εικονομαχίας, από την αρχή της οποίας καταστράφηκαν πολλά κτίρια. Έτσι, όσον αφορά σε μεγάλα κτίρια από τις πρώτες ημέρες της ενδιάμεσης περιόδου, στην Ελλάδα μόνο διασώζεται η βασιλική της Αγίας Σοφίας, στη Θεσσαλονίκη. Ένα άλλο σημαντικό κτίριο, η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στη Νίκαια της Βιθυνίας, επέζησε μέχρι τον 20ό αιώνα, αλλά καταστράφηκε κατά τη δεκαετία του 1920 στις μάχες του Ελληνοτουρκικού Πολέμου, έχουν ωστόσο τουλάχιστον διασωθεί διάφορες φωτογραφίες του ναού.
Σε σχέση με την περίοδο της μακεδονικής δυναστείας, η οποία παραδοσιακά θεωρείται η επιτομή της βυζαντινής τέχνης, ούτε αυτή έχει αφήσει μεγάλα επιτεύγματα. Τεκμαίρεται ότι η κατεστραμμένη σήμερα εκκλησία της Παναχράντου, ή η αναθηματική εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Κωνσταντινούπολη, έργο του Βασιλείου Α΄, υπολείμματα της οποίας υπάρχουν κάτω από το σύγχρονο τζαμί του Fenari Isa, χρησίμευσαν ως πρότυπο για πολλούς ναούς με σχήμα σταυρού εγγεγραμμένου σε κύκλο, όπως η μονή του Οσίου Λουκά (Βοιωτία, έτος 1000), η Νέα Μονή της Χίου (πολυπόθητο έργο του Κωνσταντίνου Θ΄ του Μονομάχου), ή η μονή Δαφνίου στο Χαϊδάρι.
Τελευταία περίοδος
Η τελευταία περίοδος ή Τρίτη Χρυσή Εποχή καλύπτει το χρονικό διάστημα μεταξύ 13ου και 14ου αιώνα που συμπίπτει με τη δυναστεία των Κομνηνών και των Παλαιολόγων. Στην περίοδο αυτή κυριαρχούν οι εκκλησίες με βολβοειδείς τρούλους πάνω από τύμπανα κυκλικά ή πολυγωνικά.
Στην περίοδο των Κομνηνών ανήκει η εκκλησία του Μήλου (Elmali kilise) στην Καππαδοκία, καθώς και η εκκλησίες του Παντοκράτορα (σήμερα Τέμενος Μολλά Ζειϊρέκ) και της Θεοτόκου Κυριώτισσας (Παναγία του Θρόνου, σήμερα Καλεντέρχανε τζαμί) στην Κωνσταντινούπολη. Επίσης σώζονται πολλές εκκλησίες στον Καύκασο, τη Ρωσία, τη Βουλγαρία, τη Σερβία και άλλες σλαβικές χώρες, αλλά και στη Σικελία (Cappella Palatina του Palazzo dei Normanni) και τη Βενετία (βασιλική του Αγίου Μάρκου, καθεδρικός της Santa Maria Assunta στο Torcello).
Στην περίοδο των Παλαιολόγων ανήκει μια δεκάδα ναών στην Κωνσταντινούπολη, ιδιαίτερα η Μονή της Χώρας (σήμερα Καριγιέ τζαμί) και η Παμμακάριστος (σήμερα Φετιγιέ τζαμί). Ένα χαρακτηριστικό όλων αυτών είναι ότι δεν έχουν οξυμένη την καθετότητα, αλλά δίνουν προτεραιότητα στην οριζόντια δομή, πράγμα που δεν τους προσδίδει τη μεγαλοπρέπεια άλλων εκκλησιών της Πόλης. Η μοναδική που δεν ακολουθεί τον κανόνα είναι η Αγία Σοφία στην Τραπεζούντα. Στην ίδια περίοδο ανήκουν στον ελλαδικό χώρο η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων στη Θεσσαλονίκη (14ος αιώνας), η εκκλησία του Μυστρά στην Πελοπόννησο και κάποια μοναστήρια του Αγίου Όρους.
thumb|left|320px|Βασιλικό παρεκκλήσιο στο Παλέρμο
Χαρακτηριστικά
Η βυζαντινή αρχιτεκτονική διατήρησε αρκετά στοιχεία της ρωμαϊκής και ανατολικής παλαιοχριστιανικής αρχιτεκτονικής, όπως υλικά (τούβλα και πέτρα εξωτερικά και εσωτερικά επένδυση με τοιχογραφίες), ημικυκλικά τόξα, κλασικές κολώνες για την υποστήριξη, κλπ. Αλλά έφερε και νέα χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων η νέα δυναμική αντίληψη των στοιχείων και μια νέα αντίληψη του χώρου και, πάνω απ'όλα, η πιο σημαντική συμβολή της, η συστηματική χρήση του θολωτή οροφή, ιδιαίτερα ο τρούλος πάνω σε κόγχες, δηλαδή σε τρίγωνα σφαιρικά στις γωνίες που διευκολύνουν το πέρασμα από την τετράγωνη βάση προς τον κυκλικό θόλο. Αυτοί οι ημισφαιρικοί θόλοι δομήθηκαν με ομόκεντρες σειρές τούβλων, με τη μορφή στεμμάτων μειούμενης ακτίνας, εξωτερικά ενισχυμένες με κονίαμα, και σχεδιάστηκαν ως συμβολική εικόνα του θείου κόσμου.
Μια άλλη συνεισφορά μεγάλης σημασίας ήταν η διακόσμηση των κιονόκρανων, των οποίων υπήρχαν διάφορα είδη. Έτσι, ο θεοδοσιανός τύπος είναι μια ρωμαϊκή κληρονομιά που χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια του τέταρτου αιώνα ως εξέλιξη του κορινθιακού, είναι σκαλιστό με τρυπάνι και μοιάζει με σφηκοφωλιά. Μια άλλη ποικιλία ήταν το κυβικό κιονόκρανο, με επίπεδες επιφάνειες, διακοσμημένο με ανάγλυφα σε δύο επίπεδα. Σε κάθε περίπτωση, ήταν υποχρεωτική η τοποθέτηση πάνω τους ενός κυματίου ή πέτρας σχήματος ανάποδης πυραμίδας, διακοσμημένο με διάφορα μοτίβα και χριστιανικά σύμβολα.
Στην τυπολογία των ναών, ανάλογα με την κάτοψη, υπάρχουν οι περίκεντρες, σαφώς σύμφωνες με τη σημασία που αποδίδεται στο τρούλο, αλλά δεν ήταν λιγότερες οι εκκλησίες με κάτοψη βασιλικής ή σταυροειδείς με ίσα σκέλη (κάτοψη ελληνικού σταυρού).
Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις είναι συχνό φαινόμενο οι ναοί, εκτός από το κυρίως ναό, να διαθέτουν ένα αίθριο ή νάρθηκα, παλαιοχριστιανικής προέλευσης, και ιερό πίσω από τέμπλο, που ονομάζεται και εικονοστάσιο επειδή σε αυτό το διάτρητο περίβλημα τοποθετούνταν αγιογραφίες.
Διαρθρωτική εξέλιξη
δεξιά|μικρογραφία|Κάτοψη του [[Ναός της Αναστάσεως|Ναού της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ, του 4ου αιώνα.]] Κατά τις πρώτα χρόνια της πρώτης περιόδου της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, η κατασκευή των εκκλησιών στις περιοχές της Παλαιστίνης και της Συρίας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Β΄ γινόταν σύμφωνα με δύο διαφορετικά μοντέλα κατόψεων: την κάτοψη βασιλικής ή αξονική, όπως ο Ναός του Παναγίου Τάφου της Ιερουσαλήμ, και οι κυκλικές ή περίκεντρες, όπως συμβαίνει με τον μη σωζόμενο σήμερα μεγάλο οκταγωνικό ναό που υπήρχε στην Αντιόχεια.
left|thumb|Εξωτερική άποψη του Μαυσωλείου της Αγίας Κωνσταντίας στη Ρώμη.
Περίκεντροι ναοί
Πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι περίκεντροι ναοί είχαν σχεδόν πάντα θολωτή στέγη, καθώς η ύπαρξη κεντρικού τρούλου ήταν η πραγματική αιτία δημιουργίας του περίκεντρου ρυθμού. Ο κεντρικός χώρος περιβάλλεται από ένα τοίχωμα μεγάλου πάχους, στο οποίο εμφανίζονται βαθιές τρύπες στην εσωτερική πλευρά, όπως στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Θεσσαλονίκης (5ος αιώνας), ή ένα περίστωο, όπως στην περίπτωση της Αγίας Κωνσταντίας στη Ρώμη (4ος αιώνας).
Τα μεγάλα ανοίγματα που υπάρχουν στον κεντρικό χώρο δημιουργούσαν τα σκέλη ενός σταυρού, συνεισφέροντας έτσι στη στήριξη του κεντρικού θόλου του κτιρίου, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην περίπτωση του Μαυσωλείου της Γάλλας Πλακιδίας στη Ραβέννα, που χρονολογείται στον 5ο αιώνα.
Ο πιο γνωστός από τις εκκλησίες που ανήκουν σε αυτό το είδος ήταν ίσως αυτή των Αγίων Αποστόλων, η οποία επίσης βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη. Τα στηρίγματα για τους θόλους εφαρμόστηκαν αργότερα και σε εκκλησίες που χτίστηκαν σε ρυθμό βασιλικής, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην εκκλησία της Αγίας Ειρήνης, επίσης στην Κωνσταντινούπολη, τον 6ο αιώνα, στην οποία το μεγάλο κλίτος του ναού, που διαμορφώνει το σχήμα του, καλύπτεται από δύο παρακείμενους θόλους.
right|μικρογραφία|Κάτοψη του [[Τέμενος Κιουτσούκ Αγιασοφιά|Ναού των Αγίων Σεργίου και Βάκχου στην Κωνσταντινούπολη.]] right|μικρογραφία|Κάτοψη του [[Βασιλική του Αγίου Βιταλίου|Ναού του Αγίου Βιταλίου στη Ραβέννα.]] Στους περίκεντρους ναούς των Αγίων Σεργίου και Βάκχου στην Κωνσταντινούπολη και Αγίου Βιταλίου στη Ραβέννα, ο χώρος κάτω από τον θόλο επεκτείνεται σε οκτάγωνο με την προσθήκη αψίδων.
Ναοί σε σχήμα σταυρού εγγεγραμμένου σε τετράγωνο
Στον ναό των Αγίων Αποστόλων στη Θεσσαλονίκη, του 6ου αιώνα, πάνω από το σταυροειδές δάπεδο βρίσκονται πέντε τρούλοι, εκ των οποίων ο κεντρικός είναι τοποθετημένος σε μεγαλύτερο ύψος. Καμία άλλη εκκλησία που χτίστηκε μετά τον 6ο αιώνα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί σε μεγαλείο αυτό το έργο του Ιουστινιανού Α΄, και οι κατόψεις των εκκλησιών έχουν την τάση να ακολουθήσουν ένα μόνο μοτίβο. Ένας κεντρικός χώρος καλυμμένος από τρούλο εγγεγραμμένο σε ένα τετράγωνο σημαντικά μεγαλύτερου μεγέθους: ο χώρος σε κάθε πλευρά προσδιορίζει σαφώς τον κυρίως ναό και το εγκάρσιο κλίτος. Μερικές φορές ο κεντρικός χώρος ήταν τετράγωνος, αν και μερικές φορές ήταν οκταγωνικός, ή τουλάχιστον υπήρχαν οκτώ αντί για τέσσερις πεσσοί που στήριζαν τον τρούλο, με τον κυρίως ναό και το εγκάρσιο κλίτος αναλογικά μικρότερου μεγέθους σε αυτή την περίπτωση.
Αν σχεδιάσουμε ένα τετράγωνο και χωρίσουμε κάθε πλευρά σε τρία μέρη, με το πιο κεντρικό τμήμα να είναι μεγαλύτερο, και με βάση τα σημεία που προέκυψαν διαιρέσουμε ξανά την περιοχή, παίρνουμε μια ιδέα ενός τυπικού αρχιτεκτονικού έργου αυτού του ρυθμού. Από τα σημεία της ανατολικής πλευράς αναπτύσσονται τρεις αψίδες, ενώ στη δυτική πρόσοψη ανοίγεται μια στενή πύλη εισόδου ανοίγει, ο νάρθηκας. Μπροστά του υπάρχει ένας τετράγωνος χώρος, το αίθριο: μερικές φορές υπάρχει μια κεντρική πηγή κάτω από ένα κουβούκλιο στηριζόμενο σε κολώνες. Ακριβώς κάτω από το κέντρο του τρούλου είναι ο άμβωνας, από τον οποίο διαβάζονται οι Γραφές, ενώ κάτω από τον άμβωνα βρίσκονται οι χοροί των ψαλτών. Στην ανατολική πλευρά του κεντρικού τετραγώνου βρίσκεται το τέμπλο, το οποίο διαχωρίζει το Ιερό Βήμα, όπου βρίσκεται το θυσιαστήριο, από τον κυρίως ναό. Το Ιερό Βήμα είναι το τμήμα του ναού στο οποίο έχει πρόσβαση ο κλήρος και το βοηθητικό προσωπικό. Το θυσιαστήριο προστατεύεται από έναν θόλο ή κιβώριο στηριζόμενο σε κολώνες. Σειρές καθισμάτων που πλαισιώνουν την περίμετρο της αψίδας του ιερού, μαζί με τον επισκοπικό θρόνο στο κεντρικό ανατολικό σημείο σχηματίζουν το σύνθρονο (συλλογικό θρόνο). Οι δύο μικρότερες αψίδες στον χώρο του ιερού βήματος ήταν τα παστοφόρια: η πρόθεση και το διακονικόν. Ο άμβωνας και το ιερό βήμα είναι δίπλα στον σολέα, έναν χώρο με σκαλί από τοίχο σε τοίχο.
Επιρροές από άλλους ρυθμούς
Οι συνεχείς επιρροές από την Ανατολή είναι εμφανείς σε διάφορες πτυχές, όπως για παράδειγμα στην εξωτερική διακόσμηση των τοίχων των ναών που χτίστηκαν περί τον 12ο αιώνα, στους οποίους η τοποθέτηση των τούβλων εμπνέεται σαφώς από ένα διακοσμητικό πρότυπο που απαντάται στην αραβική καλλιγραφία. Αυτό συσχετίστηκε με την εξωτερική διάταξη τούβλων και λίθων σε μια ευρεία ποικιλία σχεδίων. Αυτή η διακοσμητική χρήση είναι προφανώς ανατολικής προέλευσης, καθώς παρόμοιες διακοσμήσεις απαντώνται σε διάφορα κτίρια στην Περσία, στη λεγόμενη Μηδοπερσική αρχιτεκτονική.
Η αρμένικη επιρροή
μικρογραφία|Ναός στο νησί Akdamar, στη [[λίμνη Βαν, στην Ανατολία.]] Οι σκληρές μάχες για τον έλεγχο της Αρμενίας μεταξύ Αράβων και Βυζαντινών προκάλεσε τη φυγή από την Αρμενία πολλών πριγκήπων, ευγενών και στρατιωτών, των οποίων η μοίρα συνδέθηκε τις περισσότερες φορές με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η μετανάστευση αυτή, η οποία συνοδευόταν και από καλλιτέχνες και διάφορα άλλα είδη ανθρώπων, έχουν επηρεάσει τη βυζαντινή αρχιτεκτονική. Αντίθετη επιρροή φαίνεται απίθανη, γιατί η Αρμενία, δυσανεκτική προς το Βυζάντιο λόγω ανοικτών θεμάτων θρησκευτικής πίστης, εκδίωξε από τη χώρα όλους τους αντιφρονούντες το έτος 719. Δεδομένων των συνθηκών αυτών, φαίνεται δύσκολο να υπήρξε σχέση θαυμασμού της βυζαντινής αρχιτεκτονικής από την πλευρά των Αρμενίων.
Τον 8ο και 9ο αιώνα δεν υπήρχαν στην Αρμενία οι απαραίτητες προϋποθέσεις για πολιτιστική και καλλιτεχνική άνθηση. Ωστόσο, τα οχυρά στα οποία αναγκάστηκαν να καταφύγουν πολλοί Αρμένιοι πρίγκιπες έδωσαν στους αρχιτέκτονες την ευκαιρία να αποκτήσουν γνώσεις για την κατασκευή εκκλησιών και μονών αφιερωμένων στη μνήμη των προγόνων, στα οποία τελούνταν τελετές για την ψυχή των νεκρών. Ένα μνημείο που ανακαλύφθηκε στο Ανί (Τουρκία) κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών το 1910 χτίστηκε πιθανότατα κατά τη διάρκεια εκείνων των σκοτεινών χρόνων. Μέρος της όμορφη εκκλησία του Otzoun είναι του έτους 718, και ένα μέρος αυτής του Banak ανήκει στον επόμενο αιώνα.
Αργότερα οι Άραβες συμμάχησαν με τους Αρμένιους και, από τις αρχές του 10ου αιώνα, ο αρχιτέκτονας Manuel έκτισε την περίφημη εκκλησία του νησιού Akdamar, το πιο σημαντικό έργο αυτής της περιόδου, στη λίμνη Βαν. Κατά τη διάρκεια του 9ου και 10ου αιώνα κτίστηκαν διάφορες άλλες εκκλησίες, όπως η εκκλησία και το μοναστήρι της Narek, η Εκκλησία του Σωτήρος στην Ταρών, και διάφορες εκκλησίες στα Ashtarak, Mazra, Horomos, Noratouz, Dariounk, Oughouzli, Soth, Makenatzotz, Vanevan, Salnapat, Sevan, Keotran (κοντά στο Ερεβάν), Ταρών (Άγιος Ιωάννης Βαπτιστής), Ishkhan, όπως επίσης και το μοναστήρι της Shoghak, όλα αυτά ενδιαφέροντα για τον πλούτο της διακόσμησής τους.
Κωνσταντινούπολη
Ως πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και τόπος κατοικίας των βυζαντινών αυτοκρατόρων, καθώς και έδρα του Οικουμενικού Πατριάρχη της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η Κωνσταντινούπολη (σήμερα Ιστανμπούλ, Τουρκία), συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό εκκλησιών, καθεδρικούς ναούς και άλλα θρησκευτικά και αστικά κτίρια που ανήκουν και στις τρεις προαναφερθείσες περιόδους της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, από τη γέννησή της μέχρι την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 από τους Οθωμανούς.
Ναός των Αγίων Σεργίου και Βάκχου
μικρογραφία|Ο Ναός των Αγίων Σεργίου και Βάκχου στην Κωνσταντινούπολη Το πρώτο έργο της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, που χρονολογείται από το πρώτο τρίτο του έκτου αιώνα, είναι ο ναός των Αγίων Σεργίου και Βάκχου στην Κωνσταντινούπολη (527-536). Πρόκειται για ένα κτίριο τετράγωνο, με οκταγωνικό κέντρο, που καλύπτεται από τρούλο στηριζόμενο σε οκτώ πυλώνες και κυρίως ναό περιφερειακά.
Η εκκλησία αναφέρεται πολλές φορές ως Μικρή Αγία Σοφία (αν και στην πραγματικότητα χτίστηκε λίγα χρόνια πριν την Αγία Σοφία), και τώρα έχει μετατραπεί σε τζαμί. Βρίσκεται στη σημερινή συνοικία Eminönü της Κωνσταντινούπολης, όχι μακριά από τη θάλασσα του Μαρμαρά, και από τον νάρθηκά της φαίνεται αυτός της Αγίας Σοφίας, και αντίστροφα. Εκείνη την εποχή ήταν ένα από τα μεγαλύτερης σημασίας θρησκευτικά κτίρια στην Κωνσταντινούπολη.
Δεδομένης της μεγάλης της ομοιότητας με την Αγία Σοφία, υπάρχει η υποψία ότι κατασκευάστηκε από τους ίδιους αρχιτέκτονες, τον Ανθέμιο τον Τραλλιανό και τον Ισίδωρο τον Μιλήσιο, και ότι το ίδιο το κτίριο στην πραγματικότητα δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα είδος πρόβας τζενεράλε για τη μελλοντική κατασκευή της Αγίας Σοφίας. αριστερά|μικρογραφία|Οι στήλες των δύο ορόφων του [[Τέμενος Κιουτσούκ Αγιασοφιά|ναού των Αγίων Σεργίου και Βάκχου.]] Οι κατασκευαστικές εργασίες στο κτίριο έγιναν με τις συνήθεις τοπικές αρχιτεκτονικές τεχνικές της εποχής, χρησιμοποιώντας τούβλα και στρώσεις κονιάματος, δίνοντας τους έτσι σχεδόν την ίδια αντοχή όπως αυτή του στρωμάτων τούβλων. Οι τοίχοι ενισχύθηκαν από στεφάνες σχηματισμένες από μικρά τμήματα πέτρας. Το κτίριο, το σχέδιο κατασκευής του οποίου επαναλήφθηκε συνειδητά στην εκκλησία του Αγίου Βιταλίου στη Ραβέννα, έχει σχήμα οκτάγωνο εγγεγραμμένο σε ακανόνιστο τετράγωνο. Καλύπτεται από τρούλο και τύμπανο ύψους 20 μέτρων, το οποίο στηρίζεται σε οκτώ κίονες. Ο νάρθηκας είναι στη δυτική πλευρά.
Στο εσωτερικό του κτιρίου υπάρχει μια όμορφη κιονοστοιχία με δύο ύψη, η οποία καταλαμβάνει τη βόρεια πλευρά και περιέχει μια επιγραφή που αποτελείται από δώδεκα εξάμετρους στίχους στα ελληνικά, αφιερωμένους στον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, στη σύζυγό του Θεοδώρα και στον άγιο Σέργιο, προστάτη άγιο των στρατιωτών του ρωμαϊκού στρατού. Ο κάτω όροφος έχει 16 στήλες, ενώ ο επάνω όροφος έχει συνολικά 18. Πολλά από τα κιονόκρανα των στηλών περιέχουν ακόμη τα μονογράμματα του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας. Πριν από το κτίριο υπάρχουν μερικές βεράντες και ένας προθάλαμος που προστέθηκαν επί της οθωμανικής κυριαρχίας, όπως επίσης και μικρός κήπος, κρήνη για την παροχή νερού για το πλύσιμο, και μερικά εμπορικά καταστήματα. Βόρεια του κτιρίου υπάρχει μικρό μουσουλμανικό νεκροταφείο, καθώς και το παλιό βαπτιστήριο.
Ναός της Αγίας Ειρήνης
δεξιά|μικρογραφία|Διαμήκης τομή της[[Ναός της Αγίας Ειρήνης (Κωνσταντινούπολη)| Αγίας Ειρήνης (Κωνσταντινούπολη).]] Την ίδια εποχή με τον προηγούμενο, το πρώτο μισό του έκτου αιώνα, χρονολογείται ο ορθογώνιος δίτρουλος ναός της Αγίας Ειρήνης, επίσης στην Κωνσταντινούπολη, ο οποίος είναι σήμερα μουσείο. Βρίσκεται ανάμεσα στην Αγία Σοφία και το πολύ μεταγενέστερο Παλάτι Τοπ Καπί.
Ο πρώτος ναός της Αγίας Ειρήνης κτίστηκε κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄ του Μεγάλου τον τέταρτο αιώνα και είναι η πρώτη από τις εκκλησίες της Κωνσταντινούπολης. Υπήρξε το σκηνικό των ιδιαίτερα οδυνηρών αντιπαραθέσεων μεταξύ αρειανών και τριαδικών στο πλαίσιο των μεταξύ τους θεολογικών αναμετρήσεων. Στον ναό της Αγίας Ειρήνης πραγματοποιήθηκε το 381 η Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδος. Ήταν εξάλλου η έδρα του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης πριν χτιστεί η εκκλησία της Αγίας Σοφίας. αριστερά|μικρογραφία|Άποψη του ανατολικού μισού της [[Ναός της Αγίας Ειρήνης (Κωνσταντινούπολη)|εκκλησίας της Αγίας Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη.]] Η αρχική εκκλησία κάηκε το 532 κατά τη διάρκεια της Στάσης του Νίκα και ο Ιουστινιανός αποφάσισε να την ξανακτίσει. Μέρος του θόλου, ο οποίος κτίστηκε βιαστικά, κατέρρευσε λίγο μετά, ενώ ακολούθησε και πυρκαγιά το 564. Μετά από νέα καταστροφή που συνετελέστη εξαιτίας ενός σεισμού το 740, η Αγία Ειρήνη επανακατασκευάστηκε κατά μεγάλο μέρος κατά τα χρόνια της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ε΄, παίρνοντας τη σημερινή της μορφή. Επομένως το κτίριο που διασώζεται σήμερα χρονολογείται στον Η΄ αιώνα.
Η εκκλησία της Αγίας Ειρήνης είναι το τέλειο παράδειγμα που αποτυπώνει τη μετάβαση από τη βασιλική στην κάτοψη ελληνικού σταυρού εγγεγραμμένου σε τετράγωνο. Η Αγία Ειρήνη είναι η μόνη από τις εκκλησίες βυζαντινού ρυθμού, του οποίου το αρχικό αίθριο διασώζεται ως τις μέρες μας. Η βασιλική, που καλύπτεται με θολωτή οροφή με δύο τρούλους, καταλήγει στην ανατολική του πλευρά σε τρία μεγάλα παράθυρα με αψίδες ανοιχτά στην κόγχη του ναού. Ένας μεγάλος σταυρός δεσπόζει στην κεντρική κόγχη, εκεί όπου σύμφωνα με τη βυζαντινή αρχιτεκτονική παράδοση εικονίζεται η Πλατυτέρα, ενδεικτικό της εποχής της Εικονομαχίας.
Ναός της Αγίας Σοφίας
Αλλά το αριστούργημα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής είναι η Αγία Σοφία (ο ναός της του Θεού Σοφίας), αφιερωμένη στο Δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, που χτίστηκε από τους αρχιτέκτονες Ανθέμιο και Ισίδωρο (και οι δύο προέρχονται από τη Μικρά Ασία, όπου ήταν διαδεδομένος ο ρυθμός της βασιλικής με τρούλο), μεταξύ των ετών 532 και 537, υπό τις άμεσες εντολές του αυτοκράτορα Ιουστινιανού. Θεωρείται ως ένα από τα «πιο όμορφα και μεγαλοπρεπή αρχιτεκτονικά έργα της παγκόσμιας τέχνης » και ο Ιουστινιανός προσπάθησε να «ανεγείρει ένα μνημείο που δεν θα είχε, ούτε θα μπορούσε να είχε ίσο, από την εποχή του Αδάμ».
μικρογραφία|330px|Τομή της [[Αγία Σοφία (Κωνσταντινούπολη)|εκκλησίας της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη.]] Χτίστηκε για να αντικαταστήσει μια παλαιότερη βασιλική που καταστράφηκε το έτος 532, κατά τη Στάση του Νίκα. Η εκκλησία επισήμως εγκαινιάστηκε το 537, αν και ο αρχικός τρούλος κατέρρευσε το 558. Αυτός που τον αντικατέστησε, ψηλότερος, αλλά μικρότερος σε μέγεθος, υπέστη μερικές φθορές τον 10ο και 14ο αιώνα. Ούτε ο σημερινός νάρθηκας είναι ο αρχικός, καθώς αυτός αποκαταστάθηκε μετά από μια πυρκαγιά το 564, όπως και οι θόλοι το 740, μετά από ένα σεισμό. Κατόπιν υπέστη νέα τροποποίηση μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, για τη μετατροπή της σε τζαμί, καθώς η επιτοίχια διακόσμηση καλύφθηκε με σοβά.
Η κάτοψή της ανήκε σε ένα νέο είδος, άγνωστο μέχρι τότε, τη λεγόμενη θολωτή βασιλική, αν και προκάτοχοί του μπορούν να αναχθούν στον 5ο αιώνα. Ήταν ένας νέος ρυθμός που επρόκειτο να γίνει το σήμα κατατεθέν των εκκλησιαστικών κτιρίων υπό τον Ιουστινιανό. Η δημιουργία του νέου ρυθμού κατέστη δυνατή ακριβώς χάρη στην αντικατάσταση της πέτρας από το τούβλο ως στοιχείο κατασκευής, χαρακτηριστικό που η βυζαντινή αρχιτεκτονική πήρε από την περσική και την αρχιτεκτονική της Μεσοποταμίας.
Ο θόλος του κτιρίου βρίσκεται πάνω από το δάπεδο, χωρίς να το διακόπτει με πυλώνες στήριξης. Με μήκος 72 x 71,7 μέτρα, είναι ορθογώνιος, σχεδόν τετράγωνος. Το ορθογώνιο χωρίζεται σε τρία κλίτη με σειρές από κολώνες, με νάρθηκα πρόσβασης και θολωτούς διαδρόμους. Ο θόλος καταλαμβάνει το κέντρο του κεντρικού κλίτους, με 31 μ. διάμετρο και ύψος 54 μ., και καλύπτεται από ειδικά λευκά κεραμίδια ελαφρόπετρας, που κατασκευάστηκαν στη Ρόδο.
Ο βυζαντινός ιστορικός Προκόπιος Καισαρείας ισχυρίστηκε για τον τρούλο της Αγίας Σοφίας ότι «δεν φαίνεται να στηρίζεται σε μια συμπαγή κατασκευή, αλλά να κρέμεται από τον ουρανό με μια αλυσίδα χρυσού και να σχηματίζει έναν θόλο πάνω από τον ναό».
Ναός των Αγίων Αποστόλων
μικρογραφία|Μικρογραφία του 12ου αιώνα που απεικονίζει τον [[Ναός των Αγίων Αποστόλων (Κωνσταντινούπολη)|ναό των Αγίων Αποστόλων της Κωνσταντινούπολης.]] Επίσης σημαντικός ήταν ο εξαφανισμένος σήμερα ναός των Αγίων Αποστόλων στην Κωνσταντινούπολη, ο οποίος είχε σχεδιαστεί ως μαυσωλείο του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ανακαινίστηκε την εποχή του Ιουστινιανού και ήταν το πρότυπο της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη στην Έφεσο (ολοκληρώθηκε περί το 565), και του Αγίου Μάρκου της Βενετίας , έργου του 11ου αιώνα. Όπως και ο τελευταίος, ήταν χτισμένος σε σχήμα ελληνικού σταυρού με πέντε τρούλους, σχέδιο που βρήκε ευρέως μιμητές σε όλο τον βυζαντινό κόσμο.
Η εκκλησία χτίστηκε πάνω σε έναν λόφο της πόλης, με σκοπό να στεγάσει στο εσωτερικό του το σώμα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου. Είναι ο παλαιότερος ναός στη Χριστιανοσύνη που είναι αφιερωμένος στους 12 Αποστόλους και χρονολογείται από την εποχή της ίδρυσης της πόλης της Κωνσταντινούπολης, στο αρχαίο Βυζάντιο. Ο Ιουστινιανός και η σύζυγός του Θεοδώρα ανακατασκεύασαν τον ναό μεταξύ των ετών 536-550, ξαναπαίρνοντας το συνηθισμένο σχήμα του ελληνικού σταυρού της εκκλησίας του Κωνσταντίνου, που στέφεται από ένα μεγάλο τρούλο, πλούσια διακοσμημένο από τον Ιουστίνο Β΄.
Η εκκλησία μετατράπηκε πολύ νωρίς σε αυτοκρατορική νεκρόπολη, περιέχοντας τα λείψανα των περισσότερων αυτοκρατόρων, κατανεμημένα σε δύο εξωτερικά μαυσωλεία, ένα στο βορρά και άλλο στα νότια της αψίδας, ονομαζόμενα ηρώα, του Κωνσταντίνου και του Ιουστινιανού. Το εσωτερικό της εκκλησίας, ωστόσο, δεν περιείχε κανέναν τάφο. Καθένα από τα ηρώα στέγαζε αδιακρίτως τάφους, σύγχρονους ή αρχαίου, χωρίς να ομαδοποιούνται με κανενός είδους χρονολογική σειρά. Ο Dethier, λόγιος που έζησε στην Κωνσταντινούπολη και ήταν απόλυτα εξοικειωμένος με την τοπογραφία της μεσαιωνικής πόλης, μιλούσε για 19 σαρκοφάγους στο ηρώο του Κωνσταντίνου και 17 στου Ιουστινιανού. Ο Βυζάντιος, νεοέλληνας συγγραφέας, προσέθετε άλλα πέντε στο πρώτο και εννέα στο δεύτερο.
Το ιερό περιείχε πολυάριθμα λείψανα: εκείνα των αγίων αποστόλων Ανδρέα, Λουκά, Τιμόθεου, πρώτου επισκόπου Εφέσου, και Ματθαίου, καθώς και εκείνα των αγίων Κοσμά και Δαμιανού.
Γύρω από την εκκλησία υπήρχαν πλούσιες στοαί, κατά μήκος των οποίων βρίσκονταν μεμονωμένοι σαρκοφάγοι βασιλέων. Φαίνεται πως όλες οι σαρκοφάγοι ήταν κατασκευασμένες από μάρμαρο, πλήρως καλυμμένες με στολίδια από εκθαμβωτικό ασήμι και πολύτιμες πέτρες. Το αποτέλεσμα ήταν μεγαλειώδες, ιδίως υπό το φως του ήλιου. Τα περισσότερα από τα καλύμματα των σαρκοφάγων είχαν τη μορφή στέγης, και περιείχαν στο εσωτερικό τους και άλλα κοσμήματα. Διάφοροι πατριάρχες είχαν επίσης ταφεί εκεί, αξιοσημείωτος μεταξύ τους ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος.
Οι τάφοι απογυμνώθηκαν από τον Αλέξιο Δ΄Άγγελο, προκειμένου να πληρωθούν οι σταυροφόροι της Δ΄ Σταυροφορίας, οι οποίοι επίσης λεηλάτησαν την εκκλησία, σπάζοντας και καταστρέφοντας τάφους. Ό,τι απέμεινε καταστράφηκε από τους δερβίσηδες μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, οι οποίοι λέγεται ότι επί δεκατέσσερις ώρες κατέστρεφαν με ρόπαλα και λοστούς ό,τι είχε σωθεί από την καταστροφή που επέφεραν οι σταυροφόροι.
Ιταλία
μικρογραφία|Κίονες βυζαντινού ρυθμού στην είσοδο της βασιλικής των Αγίων Ιωάννη και Παύλου στη Βενετία. Η ιταλική χερσόνησος ήταν ευρέως συνδεδεμένη με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η οποία είχε εγκαταστήσει στην πόλη της Ραβέννας την πρωτεύουσα μιας από τις Εξαρχίες, ενώ ήλεγχε μεγάλα τμήματα της χερσονήσου που προσαρτήθηκαν στην αυτοκρατορία μέσω πολέμων και πολιτικής.
Από την άλλη πλευρά, το κύρος που ενέχει η βυζαντινή αρχιτεκτονική άφησε βαθύ σημάδι σε κτίρια σε άλλα σημεία της χερσονήσου ή της Σικελίας, ακτινοβολώντας από εκεί επιρροές στην υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη.
Ραβέννα
Η Κωνσταντινούπολη δεν ήταν η μόνη σημαντική εστία σε αυτή την πρώτη Χρυσή Εποχή του Βυζαντίου. Είναι απαραίτητο να θυμόμαστε τον πυρήνα της Ραβέννας (πρωτεύουσα της βυζαντινής Αυτοκρατορίας στη Δύση από τον 6ο αιώνα ως τον 8ο αιώνα), την Εξαρχία της Δύσης που βρισκόταν στο βορειοανατολικό τμήμα της ιταλικής χερσονήσου, στις ακτές της Αδριατικής, δίπλα στη Βενετία. Επιπλέον, η Ραβέννα ήταν ναυτική βάση του ρωμαϊκού Ναυτικού, η οποία του επέτρεπε τον έλεγχο της Αδριατικής.
Οι βυζαντινές εκκλησίες της Ραβέννας είναι δύο ειδών: ένα με σαφή κωνσταντινουπολίτικη έμπνευση που σχετίζεται με την εκκλησία των Αγίων Σεργίου και Βάκχου, η εκκλησία του Αγίου Βιταλίου της Ραβέννας (538-547), η οποία, όπως και το πρότυπό της, έχει σχήμα οκταγωνικό με κυρίως ναό μεταξύ υψηλών πυλώνων και με ημικυκλική επέκταση στην κορυφή, στο μέτωπο της αψίδας του πρεσβυτερίου. Στη βάση διαθέτει ένα ευρύχωρο αίθριο με πλευρικούς πύργους. Στην εκκλησία του Αγίου Βιταλίου προεικονίζονται ήδη τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα του μεσαιωνικού αρχιτεκτονικού ρυθμού της Δύσης, ειδικά αναφορικά με την κάθετη κατεύθυνση κατασκευής, σε αντίθεση με την οριζόντια προηγούμενη.
Οι άλλες βυζαντινές εκκλησίες της Ραβέννας έχουν παλαιοχριστιανικές επιρροές στη δομή τους, μια βασιλική με επίπεδη στέγη. Είναι η βασιλική του Αγίου Απολλιναρίου στο Κλάσε και του Αγίου Απολλιναρίου του Νέου, και τα δύο από το πρώτο μισό του 5ου αιώνα με εξαίρετα ψηφιδωτά. Στις εκκλησίες αυτές πρέπει να προστεθούν και άλλα μνημεία, όπως το μαυσωλείο της Γάλλας Πλακιδίας.
αριστερά|μικρογραφία|Το μαυσωλείο της Γάλλας Πλακιδίας στη [[Ραβέννα.]]