cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Επίτροπος Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ιστορία του χαρτοφυλακίου
Με την ανάληψη καθηκόντων το 2014 από την Επιτροπή Γιούνκερ, το χαρτοφυλάκιο μετονομάστηκε ξανά – το πολυγλωσσία αφαιρέθηκε από τον τίτλο για χάρη του αθλητισμός. Έτσι, ο σημερινός τίτλος είναι Ευρωπαίος Επίτροπος Εκπαίδευσης, Πολιτισμού, Νεότητας και Αθλητισμού.
Διατελέσαντες Επίτροποι
Το προηγούμενο χαρτοφυλάκιο ήταν του Πολιτισμού, που συγχωνεύτηκε με αυτό της Οπτικοακουστικής πολιτικής και των Σχέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Εκπαίδευσης, Πολιτισμού, Πολυγλωσσίας και Νεολαίας
472 π.Χ.
Γεγονότα
Κατηγορία:Έτη
Ποδηλατοδρόμιο Νέου Φαλήρου
Το Ποδηλατοδρόμιο Νέου Φαλήρου ήταν ποδηλατοδρόμιο και αθλητική εγκατάσταση στον Πειραιά. Χρησιμοποιήθηκε για τους ποδηλατικούς αγώνες πίστας στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1896, και αργότερα μετετράπη στο παλαιό Στάδιο Καραϊσκάκη, προτού ανακαινιστεί στο νεότερο Στάδιο Γεώργιος Καραϊσκάκης.
Πηγές
Κατηγορία:Αθλητικές εγκαταστάσεις Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων 1896
540 Ροζαμούνδη
Η Ροζαμούνδη (Rosamunde) είναι αστεροειδής της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών με απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 10,544. Ανακαλύφθηκε το 1904 από τον Γερμανό αστρονόμο Μαξ Βολφ, που παρατηρούσε από τη Χαϊδελβέργη, και πήρε το όνομά της από το ομώνυμο θεατρικό έργο της Χελμίνα φον Τσέζυ, για το οποίο έγραψε μουσική ο Φραντς Σούμπερτ. Η Ροζαμούνδη ανήκει στην Οικογένεια αστεροειδών της Χλωρίδος.
Φυσικά χαρακτηριστικά
Η μέση διάμετρος της Ροζαμούνδης εκτιμάται σε 19,02 χιλιόμετρα. Ο φασματικός τύπος της είναι πιθανότατα S (λιθώδης), ενώ το άλβεδό της είναι 0,243. Η Ροζαμούνδη περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της μία φορά κάθε 9 ώρες και 20,2 λεπτά.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Ροζαμουνδη
Επαρχία Σιλίστρα
Η επαρχία είναι μια παραδοσιακά αγροτική, κυρίως λόγω του γόνιμου εδάφους της και είναι γνωστή για το πλήθος των πελεκάνων της και το κονιάκ βερίκοκου της.
Πληθυσμιακά στατιστικά
Ο συνολικός πληθυσμός της επαρχίας ανερχόταν στα 142.000 άτομα σύμφωνα με απογραφή του 2001, εκ των οποίων το 49,7% ήταν άνδρες και το 50,3% γυναίκες. Στα τέλη του 2009, ο πληθυσμός της επαρχίας, που ανακοινώθηκε από το Βουλγαρικό Εθνικό Στατιστικό Ινστιτούτο, αριθμούσε 127.659 άτομα εκ των οποίων το 25.6% ήταν κάτοικοι ηλικίας άνω των 60 ετών.
Εθνοτικές ομάδες
Εθνοτικές ομάδες (απογραφή του 2011): Προσδιορίστηκαν: 111.590 άτομα:
Άλλα 7.884 άτομα στην επαρχία δεν δήλωσαν την εθνοτική τους ομάδα στην απογραφή του 2011.
Μέχτιλντις της Αυστρίας
Η Μέχτιλδις (γερμ. Mechthildis von Habsburg-Lothringen, prinzessin von Österreich-Teschen, 11 Οκτωβρίου 1891 - 6 Φεβρουαρίου 1966) από τον Οίκο των Αψβούργων-Λωρραίνης ήταν κόρη του αρχιδούκα της Αυστρίας-Τέσεν και με τον γάμο της έγινε Πριγκίπισσα Τσαρτορύσκι.
Επαρχία Σιλίστρα
Θρήσκευμα
Θρησκευτική προσήλωση στην επαρχία σύμφωνα με την απογραφή του 2001:
Καφετσής
Ο καπετάν Καφετσής (αγνώστου μικρού ονόματος) ήταν αγωνιστής του αγώνα του 1821.
Μέχτιλντις της Αυστρίας
Βιογραφία
Η Μέχτιλδις Μαρία Χριστίνα ήταν η δεύτερη κόρη του Καρόλου Στεφάνου, αρχιδούκα της Αυστρίας-Τέσεν, και της Μαρίας Θηρεσίας των Αψβούργων-Λωρραίνης, κόρης του Καρόλου Σαλβαδόρ, αρχιδούκα της Αυστρίας-Τοσκάνης.
Επαρχία Σιλίστρα
Παραπομπές
Κατηγορία:Επαρχίες της Βουλγαρίας
Καφετσής
Καφετσής
Η καταγωγή του ήταν από το χωριό Βλόγγο της Λιδωρίας. Βρέθηκε αρχικά με το σώμα στρατιωτών στην πολιορκία του Λάλα. Μετά την φυγή των Λαλαίων στην Πάτρα ήρθε στην πολιορκία της Τριπολιτσάς με τους στρατιώτες του ακολουθώντας τον στρατηγό Πλαπούτα. Έδειξε πολύ ζήλο και γενναιότητα στους πολέμους.
Μέχτιλντις της Αυστρίας
Οικογένεια
Παντρεύτηκε το 1913 τον πρίγκηπα Ολγκίερντ Τσαρτορύσκι (1888-1977) και είχε τέκνα:
Καφετσής
Καφετσής
Ο Αναγνώστης Δεληγιάννης επιστρέφοντας από την Κωνσταντινούπολη στα Τρίκορφα δυσαρεστήθηκε με την απόφαση που είχε πάρει ο Κανέλλος Δεληγιάννης να αφήσει τα όπλα στον Κολοκοτρώνη, και σκέφτηκε να κάνει συνωμοσία. Άρχισε λοιπόν να κατηχεί τους καπεταναίους της Καρύταινας προσπαθώντας να τους πάρει με το μέρος του. Ο Καφετσής όμως δεν δίστασε να πει το μυστικό στον Κολοκοτρώνη και να χαλάσει τα σχέδια του Δεληγιάννη.
Πηγές
Κατηγορία:Αγωνιστές του 1821
Μέχτιλντις της Αυστρίας
Παραπομπές
Κατηγορία:Οίκος των Αψβούργων-Λωρραίνης Κατηγορία:Πριγκίπισσες της Αυστρίας
Demolicious
Το "Demolicious" είναι μία συλλογή τραγουδιών από την αμερικάνικη πανκ ροκ μπάντα, Green Day. Κυκλοφόρησε την Ημέρα των Δισκοπωλείων του 2014 (19 Απριλίου). Είναι μια συλλογή 18 demo, μεταξύ τους και ένα ακυκλοφόρητο, από την τριλογία ¡Uno! ¡Dos! ¡Tré!. Κυκλοφόρησε σε διπλό βινύλιο, CD και κασέτα. Το εξώφυλλο σχεδιάστηκε από τον κομίστα Tom Neely με βοήθεια από την Kristina Collantes. Ο Mike Dirnt ανέβασε το εξώφυλλο του άλμπουμ στο Instagram, δηλώνοντας ότι "ετσι θα ακούγονταν τα ¡Uno!, ¡Dos! και ¡Tré! αν ήμασταν ακόμα στην Lookout Records".
Παραπομπές
Κατηγορία:Δισκογραφία των Green Day Κατηγορία:Άλμπουμ του 2014
471 π.Χ.
Γεγονότα
Κατηγορία:Έτη
Φραγκίσκος Πυλαρινός
Ο Φραγκίσκος Πυλαρινός (Ληξούρι, 1802 - Αθήνα, 1882) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, υποστηρικτής των θεωριών του Σαιν Σιμόν και από το 1843 καθηγητής πανεπιστημίου στη φιλοσοφική σχολή του νεοσύστατου Πανεπιστημίου Αθηνών. Ήταν υποστηρικτής της ένωσης των νησιών του Ιονίου με την Ελλάδα και για το λόγο αυτό είχε εξοριστεί από τα Ιόνια νησιά. Ως καθηγητής πανεπιστημίου, κατηγορήθηκε και παύθηκε από τη θέση του δυο φορές για τις διδασκαλίες του, που θεωρούνταν ότι προκαλούν ταραχές.
Ποταμός Ροζό (Δομινίκα)
Ο Ποταμός Ροζό (Roseau) είναι ένας ποταμός στα νοτιοδυτικά της Δομινίκας. Είναι ένας από τους δύο κυριότερους ποταμούς του Αγίου Γεωργίου. Στα βορειοδυτικά του βρίσκεται η Ροζό, η οποία πήρε το όνομά της από τον ποταμό αυτό. Βρίσκεται νότια του άλλου σημαντικού ποταμού του Αγίου Γεωργίου, του Γκιγιόν, σε συνταγμένες 15°18′Β 61°24′Δ.
Φραγκίσκος Πυλαρινός
Εκπαίδευση: Ληξούρι, Κέρκυρα και Παρίσι
Ο Πυλαρινός γεννήθηκε στο Ληξούρι το 1802. Φοίτησε στην Ιόνιο Ακαδημία, στην Κέρκυρα και στη συνέχεια σπούδασε φιλοσοφία στη Γαλλία. Εκεί έγινε γνωρίστηκε και έγινε μαθητής του Κοραή και ήλθε σε επαφή με τις δημοκρατικές ιδέες του Σαιν Σιμόν, των οποίων έγινε θερμός υποστηρικτής
Αραχνίδια
Τα Αραχνίδια είναι μία Ομοταξία (Arachnida) αρθροπόδων ασπονδύλων ζώων της υποσυνομοταξίας Χηληκεραιωτά. Όλα τα αραχνίδια έχουν οκτώ πόδια,αν και το εμπρόσθιο ζεύγος των ποδιών σε ορισμένα είδη έχει μετατραπεί σε αισθητήριο όργανο.
Φραγκίσκος Πυλαρινός
Ελληνική Εταιρεία - 1831, επιτάφιος του Κοραή - 1833, Παρίσι
Το 1831 υπέγραψε το μανιφέστο τής Ελληνικής Εταιρείας («Société Hellénique») του Παρισιού, η οποία είχε ιδρυθεί από μαθητές του Κοραή. Ο Πυλαρινός ήταν από τους πιο δραστήριους υποστηρικτές της. Τα μέλη της εταιρείας, επηρεασμένα από τις αρχές τής Γαλλικής Επανάστασης υποστήριζαν ότι το νεοσύστατο ελληνικό κράτος έπρεπε να υιοθετήσει δημοκρατικό πολίτευμα.
Ποταμός Ροζό (Δομινίκα)
Δείτε επίσης
Ποταμός Ροζο Ποταμός Ροζο
Φραγκίσκος Πυλαρινός
Ελληνική Εταιρεία - 1831, επιτάφιος του Κοραή - 1833, Παρίσι
Στις 8 Απριλίου 1833 εκφώνησε επιτάφιο λόγο στη κηδεία του Κοραή στο Παρίσι, από τον οποίο φαίνεται ότι είχε γνώση και ότι ήταν μελετητής των έργων του Σαιν Σιμόν. Αναφέρεται μάλιστα ότι η χρήση της λέξης «κοινωνισμός» στον επιτάφιο αυτό είναι η πρώτη απόδοση του όρου «socialisme» (σοσιαλισμός) στην ελληνική γλώσσα. . Αναφέρεται δε στα: «ελευθερία», «ισότης», «κοινωνισμός» (με έμπνευση το σύνθημα της γαλλικής επανάστασης ελευθερία - ισότητα - αδελφότητα Liberté - égalité - fraternité όπου ο τελευταίος όρος αντικαθίσταται από τον Πυλαρινό με τον όρο κοινωνισμός - socialism, δείχνοντας την επίδραση του Σαιν-Σιμόν).
Αραχνίδια
Σχεδόν όλα τα υπάρχοντα αραχνίδια είναι χερσαία. Ωστόσο, ορισμένα κατοικούν στο γλυκό νερό και με εξαίρεση τα πελάγη και σε θαλάσσια περιβάλλοντα. Αριθμούν πάνω από 100.000 είδη και περιλαμβάνει μορφές όπως οι Αράχνες, οι Σκορπιοί, τα Φαλάγγια, τα Ακάρεα και τα Γαλεώδη.
Φραγκίσκος Πυλαρινός
Διδασκαλία στο Ναύπλιο 1833-1834
Μετά τις σπουδές του στη Γαλλία, γύρισε στην Ελλάδα τον Αύγουστο του 1833 και δίδασκε στο Ναύπλιο ιδέες που περιγράφονται «ανατρεπτικές». Ο ίδιος, σε αναγγελία για τα μαθήματά του στην εφημερίδα Ήλιος παρουσιάζει ως αντικείμενό τους την «επιστήμη των επιστημών, η οποία μελετά τις ιστορικές φάσεις και τα μέσα της προόδου της ανθρωπότητος». Ταυτόχρονα αρθογραφεί στην εφημερίδα Ήλιος του Παναγιώτη Σούτσου το 1833, με σειρά άρθρων με τίτλο «Μαθήματα Πολιτικά» όπου αναφέρεται στον «παγκόσμιον κοινωνισμόν».
Αραχνίδια
Παραπομπές
Κατηγορία:Αραχνίδια
Φραγκίσκος Πυλαρινός
Από το 1834 στην Κεφαλονιά
Στο μεταξύ, δημοσίευε κείμενά του στην εφημερίδα εφημερίδα Πρόοδος που εκδιδόταν από 1836 έως 1844 του Παναγιώτη Σοφιανόπουλου, αλλά αργότερα και στο περιοδικό Σωκράτης 1838-1848 του ιδίου.
Στην Κεφαλονιά συνέχισε να διδάσκει και να προωθεί τις ιδέες του. Ο Φρ. Πυλαρινός, καθώς και οι Γεράσιμος Πανάς Λιβαδάτος, Δημήτριος Ραζής Λουκάτος, Γεώργιος Ιωάννη Μεταξάς Λισαίος ή Λούτσος, αρχίζουν τη φιλελεύθερη κίνηση, συζητώντας την πιθανότητα της ένωσης με την Ελλάδα. Για τη δραστηριότητά του ως «ενωτιστής», δηλαδή υποστήριζε την ένωση του κράτους των Ιονίων νησιών, αγγλικού προτεκτοράτου, με την Ελλάδα και συμμετείχε σε κινήματα εναντίον των Άγγλων, η διοίκηση τον εξόρισε το 1839, οπότε κατέφυγε στη Αθήνα.
Εξορισμένος στην Αθήνα, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο, τα Πυλαρινά του 1845
Μετά το 1840, στην Αθήνα, έγραφε άρθρα υπέρ του αγώνα των Επτανησίων στην εφημερίδα Αιώνας. Η δραστηριότητά του ενόχλησε τους Άγγλους και με την παρέμβαση του Άγγλου πρεσβευτή φυλακίστηκε στο Ναύπλιο, στη φυλακή Ίτς Καλέ. Αργότερα έγινε υφηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, όπου δίδαξε Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία και Φιλοσοφία της Ιστορίας. Μετά τη μεταπολίτευση του 1843, διορίστηκε τακτικός καθηγητής της φιλοσοφίας, στις 23 Σεπτεμβρίου 1843.
Οι διδασκαλίες του είχαν σαν αποτέλεσμα να γίνουν ταραχές στις 15 Φεβρουαρίου 1845, οι οποίες πήραν το όνομα Πυλαρινά, εξαιτίας των οποίων παύθηκε το 1846. Αν και είχαν γίνει και άλλες ταραχές στο πανεπιστήμιο, τα Πυλαρινά διέφεραν γιατί δεν αφορούσαν απλά διαμαρτυρία φοιτητών, αλλά αντιδράσεις στις ιδεολογικές, αλλά και στις πολιτικές επιλογές του Πυλαρινού. Σε αυτές τις αντιδράσεις δεν πήραν μέρος μόνο φοιτητές, αλλά και καθηγητές, καθώς και παράγοντες εκτός του πανεπιστημίου. Η εφημερίδα «Αιών», προσκείμενη στο Ρωσικό κόμμα και φιλική προς τον Πυλαρινό, έγραφε ότι τα μαθήματά του ερέθισαν «τα όργανα του ξενισμού», υπονοώντας τα στελέχη του αγγλικού κόμματος και εφημερίδες όπως η Αθηνά. Στις 15 Φεβρουαρίου φοιτητής κατά τη διάρκεια του μαθήματος έβρισε τον Πυλαρινό και ο αδελφός του Πυλαρινού που ήταν παρών διαπληκτίστηκε με αυτόν και τον χτύπησε. Το ζήτημα παραπέμφθηκε στη Σύγκλητο και ο Πρύτανης μετά από συζήτηση με τον Πυλαρινό όρισε αλλαγή των ωρών διδασκαλίας ώστε να γίνεται η διδασκαλία την ημέρα αντί για το βράδυ (ώστε να μειωθούν από το ακροατήριο όσοι δεν ήταν φοιτητές). Τρεις μήνες μετά το επεισόδιο, εφημερίδα αναφέρει για τις παραδόσεις του ότι «είναι σκανδαλώδεις, καθόσον υψώνει την Ρωσίαν και υβρίζει την Γαλλίαν και Αγγλίαν...». Στις αρχές του 1846, η Κυβέρνηση Κωλέττη τον παύει.
Τον Οκτώβριο του 1850 διορίστηκε ξανά, αυτή τη φορά ως έκτακτος καθηγητής και το 1852 έγινε τακτικός καθηγητής. Παύθηκε ξανά το 1865 και ξαναδιορίστηκε το 1866, διδάσκοντας μέχρι το 1881, οπότε αποχώρησε, ένα χρόνο πριν τον θάνατό του.
Εναντίον του καθεστώτος των Επτανήσων - υπέρ της ένωσης
Το 1849 έγραψε νεκρολογία στον Θεόδωρο Τυπάλδο Πρόντζα, αγωνιστή και ριζοσπάστη συμπατριώτη του από την Κεφαλονιά ο οποίος πέθανε όσο ήταν και αυτός εξόριστος στην Αθήνα. Στη νεκρολογία αυτή έλαβε την ευκαιρία και έγραψε φλογερά κατά του καθεστώτος των Επτανήσων και της αγγλικής κυβέρνησης.
Ο Πυλαρινός δεν σταμάτησε να δραστηριοποιείται κατά του καθεστώτος της προστασίας των Ιονίων από την Αγγλία. Τον Απρίλιο του 1860, σχεδόν τέσσερα χρόνια πριν την ένωση, επέστρεψε μετά από 20 χρόνια εξορίας στην πατρίδα του την Κεφαλονιά. Γυρνώντας από εκεί, πέρασε από τη Ζάκυνθο όπου συνάντησε τον Κωνσταντίνο Λομβάρδο, ο οποίος ήταν πρόεδρος στο κομιτάτο της Ζακύνθου, σε συνεννόηση με το κεντρικό κομιτάτο της ενεργείας στη Γένοβα της Ιταλίας και ο οποίος προωθούσε τη Μεγάλη Ιδέα (την ένωση των ελλαδικών εδαφών σε μια Μεγάλη Ελλάδα), συναντώντας τον Όθωνα στην Αθήνα και τον Βίκτωρα Εμμανουήλ Β΄ και τον Γαριβάλδη στην Ιταλία. Ο Πυλαρινός δέχτηκε να γίνει μέλος, καθώς και να συστήσει ανάλογο κομιτάτο στην Αθήνα. Στην Αθήνα προσηλύτισε τον Παύλο Λάμπρο, τον Σπυρίδωνα Ανδρ. Μεταξά (πρέσβη στη Ρωσία), τον Νικόλαο Νέγρη, τον Φιλαδελφέα Χρήστο Νικολαΐδη, Νικόλαο Οκλέρ Βούλγαρη (Κερκυραίο και γραμματέα του Π. Λάμπρου) τον Μάρκο Ρενιέρη (αργότερα διοικητή της Εθνικής Τράπεζας) και τον Σπυρίδωνα Μαλάκη, οι οποίοι έγιναν μέλος του κομιτάτου υπέρ της Μεγάλης Ιδέας.
Άλλες δραστηριότητες
Το 1872 το όνομά του αναφέρεται στα επίτιμα μέλη του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσού. Ο Φραγκίσκος Πυλαρινός αναφέρεται επίσης ότι ήταν μέλος της Μεγάλης Στοάς της Ελλάδος.
Αναμνήσεις από τη διδασκαλία του σε μεγάλη ηλικία
Το 1874-1875, η διδασκαλία του Φραγκίσκου Πυλαρινού αναφέρεται στις αναμνήσεις του Παπαδιαμάντη και του Κωστή Παλαμά, οι οποίοι ήταν και οι δυο φοιτητές της Φιλοσοφικής Σχολής, στα τελευταία χρόνια διδασκαλίας του, όταν αυτός ήταν 72-73 ετών. Και οι δυο αναφέρουν ότι τότε πια είχε ελάχιστη απήχηση και πολύ μικρό ακροατήριο, ενώ ο Παπαδιαμάντης δίνει μια χαρακτηριστική του εικόνα: «εδίδασκεν εις την γείτονα αίθουσαν ο γέρων Πυλαρινός, με κεραυνώδη φωνήν, όλος χειρονομία και έξαρσις».
Χαρακτήρας του
Για τον χαρακτήρα του αναφέρεται ότι ήταν «χρηστός, προσηνέστατος, καλοκάγαθος, υψηλόφρων και γενναίος», ότι προστάτευε τους Κεφαλήνες φοιτητές που σπούδαζαν στην Αθήνα και ότι στις σχέσεις προς τους φίλους του ήταν «ειλικρινέστατος, πιστός και αξιοπρεπής».
Πέθανε στην Αθήνα το 1882, σε ηλικία 80 ετών.
Διδασκαλία και φιλοσοφία
Ο Πυλαρινός θεωρείται ο πιο σημαντικός υποστηρικτής του σαινσιμονισμού στην Ελλάδα και αναφέρεται ως «κοινωνιστής» μαζί με τον Παναγιώτη Σοφιανόπουλο. Αργότερα οι διδασκαλίες του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, πιστεύεται ότι ήταν επηρεασμένες από τη φιλοσοφία του Χέγκελ και ο Πυλαρινός χαρακτηρίζεται «εγελιανός φιλόσοφος».
Έργα
Από τα κείμενα που έγραψε, γνωρίζουμε : Στο πανεπιστήμιο αναφέρονται δυο βιβλία του: και
Αναφορές
Κατηγορία:Έλληνες πανεπιστημιακοί Κατηγορία:Έλληνες φιλόσοφοι Κατηγορία:Σαινσιμονιστές
Φατμαγί
Το Φατμαγί (επίσης, Φατμαίι, Φατμάι, και Φατμάυ) αποτελεί χωριό και δήμο της επαρχίας Αμπσερόν του Αζερμπαϊτζάν. Έχει πληθυσμό 1.816 κατοίκους.
Παραπομπές
Κατηγορία:Κατοικημένες περιοχές στην Επαρχία Αμπσερόν
Λίτσα Διαμάντη
Η Λίτσα Διαμάντη (πραγματικό όνομα: Ευαγγελία Κοσμίδου) (Κολωνός Αττικής, 4 Απριλίου 1949) είναι Ελληνίδα τραγουδίστρια.
Βιογραφία
Η Λίτσα Διαμάντη (Ευαγγελία Κοσμίδου το πραγματικό της όνομα) γεννήθηκε το 1949 στον Κολωνό, ενώ σε ηλικία τεσσάρων ετών μετακόμισε με τους γονείς της στο Αιγάλεω, όπου τελείωσε το σχολείο.
Ήταν μόλις έξι ετών όταν τραγούδησε για πρώτη φορά σε μια οικογενειακή γιορτή το «Εκεί Ψηλά Στον Αϊ-Λια». Ξεκίνησε να παίζει ακορντεόν από οκτώ χρονών.
Έντεκα χρονών έγραφε στο ημερολόγιό της: "Θέλω να γίνω (καλή) τραγουδίστρια, να βλέπω το όνομά μου στις φωτεινές επιγραφές, να αρέσω και να με χειροκροτεί ο κόσμος". Μόλις τελείωσε το Δημοτικό εμφανίσθηκε με το ακορντεόν, αρχικά σε θερινούς κινηματογράφους μαζί με τον Αγκόπ και στη συνέχεια σε πανηγύρια, μαζί με δημοτικά συγκροτήματα.
Στα 13 είχε την πρώτη της επαφή με τη δισκογραφία, όπου σε ένα δισκάκι 45 στροφών είπε το πρώτο της τραγούδι με τίτλο "Ένα δειλινό του Απρίλη" στην εταιρεία Ντο-Ρε. Το 1965, σε ηλικία μόλις 16 ετών ηχογράφησε τις περίφημες «Συννεφιές» του Γιώργου Μητσάκη.
Απόστολος Καλδάρας, Γιάννης Σπανός, Γιώργος Κατσαρός, Γιώργος Μητσάκης, Άκης Πάνου, Λυκούργος Μαρκέας, Χρήστος Νικολόπουλος, Νίκος Καρβέλας, Αλέξης Παπαδημητρίου, Σταμάτης Κραουνάκης συνεργάστηκαν μαζί της, ενώ μοιράστηκε το ίδιο μικρόφωνο με τα μεγαλύτερα ονόματα του λαϊκού τραγουδιού από τον Τόλη Βοσκόπουλο μέχρι τον Στέλιο Καζαντζίδη.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ελληνίδες τραγουδίστριες Κατηγορία:Λαϊκοί τραγουδιστές
Όλγα Βότση
Η Όλγα Βότση (1922-1998) υπήρξε Ελληνίδα λογοτέχνης. Γεννήθηκε στον Πειραιά τον Δεκέμβριο του 1922. Το «Όλγα Βότση» ήταν το λογοτεχνικό της ψευδώνυμο. Το πραγματικό της όνομα ήταν Όλγα Μπούκη-Πλατή. Φοίτησε στο τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την περίοδο 1959-1962 παρακολούθησε μαθήματα Γερμανικής Φιλολογίας και Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. Εργάστηκε επί 12 έτη ως καθηγήτρια φιλόλογος στη δημόσια και στην ιδιωτική εκπαίδευση, στην Αθήνα, τον Πειραιά, το Θεσπρωτικό Πρέβεζας και τη Λευκωσία. Η πρώτη της εμφάνιση στο χώρο των Γραμμάτων έγινε με το ποίημα «Προσευχή», που δημοσίευσε στο πειραιώτικο περιοδικό «Νεοελληνική Μούσα», το 1943. Κείμενά της δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά «Φιλολογική Πρωτοχρονιά», «Πνευματική Κύπρος», «Ευθύνη», «Νέα Εστία», «Φοιτητική Τέχνη», «Ηπειρωτική Εστία», «Το Περιοδικό μας». Το 1978 περιέλαβε πολλά από αυτά στο βιβλίο της «Πολύεδρα». Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Επίσης, ανήκε στην επιτροπή βραβείων της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς. Το 1987 η Ακαδημία Αθηνών της απένειμε το βραβείο Λάμπρου Πορφύρα για την ποιητική της συλλογή Πήλινο σχήμα. Ακόμη, βραβεύτηκε από την Ελληνική Εταιρεία Χριστιανικών Γραμμάτων. Η ποίηση της Βότση έχει υπαρξιακές και μεταφυσικές προεκτάσεις, περιστρεφόμενη γύρω από γενικές έννοιες. Υπάρχει σε ορισμένα έργα της η αναζήτηση του θείου, εντούτοις η ποίησή της δεν είναι θρησκευτική, ούτε έχει ως αφετηρία κάποιο συγκεκριμένο προβληματισμό. Ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά.
Έργα
Ολόκληρο το ποιητικό της έργο κυκλοφόρησε σε τέσσερις τόμους (1989-2002). Ποιήματά της μεταφράστηκαν στα γαλλικά, τα ιταλικά και τα πολωνικά.
Μεταφράσεις
Επίσης, μετέφρασε Ρίλκε, Τσέλαν, Ντίκινσον κ.ά.
Παραπομπές
Κατηγορία:Νεοέλληνες ποιητές Κατηγορία:Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά
Κριτίας (γλύπτης)
thumb|250px|Το ρωμαϊκό αντίγραφο των "Τυραννοκτόνων" στο εθνικό αρχαιολογικό μουσείο της Νάπολης. Ο Κρίτιος ή Κριτίας ήταν αρχαίος Αθηναίος χαλκοπλάστης και ανδριαντοποιός που έδρασε μόνο στην αρχαία Αθήνα, περί τον 5ο αιώνα π.Χ. σε συνεργασία πάντα με τον Νησιώτη με τον οποίο και υπέγραφαν από κοινού τα έργα τους.
Έργα
Το σπουδαιότερο έργο των δύο αυτών αδριαντοποιών ήταν το χάλκινο σύμπλεγμα των τυραννοκτόνων Αρμοδίου και Αριστογείτονα που παράγγειλαν και ανέγειραν οι Αθηναίοι στην ορχήστρα της αρχαίας Αγοράς το 477 π.Χ.. Το έργο δεν έχει διασωθεί, αλλά απεικονίσεις του διασώθηκαν σε μαρμάρινα ανάγλυφα, παραστάσεις αγγείων, νομίσματα καθώς και σε λείψανα αντιγράφων που βρέθηκαν στην Ιταλία. Το καλύτερα διατηρημένο αντίγραφο του συμπλέγματος αυτού βρίσκεται σήμερα στο εθνικό αρχαιολογικό μουσείο της Νάπολης στην Ιταλία, καθώς και ένα συμπληρωματικό στο αρχαιολογικό μουσείο του Στρασβούργου. Όπως αποδεικνύεται στο έργο τους αυτό οι Κριτίας και Νησιώτης απέδωσαν με θαυμαστό τρόπο την παράτολμη επίθεση των τυραννοκτόνων με έμφαση την διαφορά του ψυχικού χαρακτήρα εκάστου. Συγκεκριμένα παρουσιάζουν τον μεν νεώτερο Αρμόδιο σφοδρότερο να υψώνει το ξίφος του, ενώ ο πρεσβύτερος ο Αριστογείτων, προνοητικότερος, να κρατά το ξίφος χαμηλά σε μια προσπάθεια απόκρυψης. Το ιδιαίτερο της τέχνης του συμπλέγματος αυτού είναι ότι οι κύριες μορφές των δύο ανδριάντων δεν ήταν πλήρως ορατές από το αυτό σημείο, γεγονός που κατατάσσει αυτό ως περίοπτο έργο βάθους. Η δε δυναμικότητα που παρουσιάζουν τα σώματα των ανδριάντων κατά την κριτική του Λουκιανού αποτελούν έργα της παλαιάς αττικής γλυπτικής.
Οι ίδιοι ανδριαντοποιοί θεωρούνται επίσης κατασκευαστές του αγάλματος του οπλιτοδρόμωνα Επιχαρήνου που φέρονταν στην Ακρόπολη των Αθηνών, μεταξύ των Προπυλαίων και του Παρθενώνα και το οποίο παρουσίαζε οπλίτη δρομέα με κεκαμμένο το γόνατο και προτεταμένο το δεξί χέρι.
Στους Κριτία και Νησιώτη αποδίδεται επίσης το με αριθμό 698 άγαλμα του Μουσείου της Ακροπόλεως που παριστά έφηβο ύψους 1.67 μ., η κεφαλή του οποίου μοιάζει μ΄ εκείνη του Αρμοδίου. Θεωρείται ως ένα από τα αντιπροσωπευτικότερα και ωραιότερα δείγματα της πρώιμης κλασικής τέχνης. Χρονολογείται λίγο πριν το 480 π.Χ..
Μαθητές του Κριτία φέρονται οι Διονυσόδωρος ο Σκύμνος, ο Κερκυραίος Πόλιχος, ο Άμφιος από την Κνωσό, ο Πίσων από Καλαυρία της Τροιζήνας και ο Δημόκριτος από Σικυώνα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αρχαίοι Έλληνες γλύπτες Κατηγορία:Αρχαίοι Έλληνες χαλκουργοί
Μάχη της Κορώνειας (447 π.Χ.)
Η μάχη της Κορώνειας πραγματοποιήθηκε το 447 π.Χ. ανάμεσα στους Αθηναίους και τους Θηβαίους στην Κορώνεια της Βοιωτίας στα πλαίσια του Πρώτου Πελοποννησιακού Πολέμου.
Προοίμιο
Το 457 π.Χ. οι Αθηναίοι κατάφεραν να κερδίσουν τον έλεγχο της Βοιωτίας και της Φωκίδας στη μάχη των Οινοφύτων. Το 454 π.Χ. οι Αθηναίοι καταστράφηκαν στην Αίγυπτο και για οικονομικούς λόγους μετέφεραν από τη Δήλο στην Αθήνα το ταμείο της Δηλιακής Συμμαχίας. Το 451 π.Χ. ο Περικλής κάλεσε τον Κίμωνα να επιστρέψει από την εξορία για να κλείσει ειρήνη με τη Σπάρτη. Τελικά ο Κίμωνας κατάφερε να κλείσει με τη Σπάρτη πενταετή ειρήνη. Εκστράτευσε επίσης στην Κύπρο, όπου παρά το θάνατό του οι στρατιώτες του νίκησαν τους Πέρσες στο Κίτιο. Οι Πέρσες εξαντλημένοι από τις συνεχείς ήττες τους από τους Έλληνες συνομολόγησαν ειρήνη με τους Αθηναίους του Καλλία. Αυτοί η ειρήνη ονομάστηκε Καλλίειος.
Η μάχη
Οι Σπαρτιάτες εκστράτευσαν το 448 π.Χ. στους Δελφούς και στη Βοιωτία παρά την πενταετή ειρήνη. Τα πολιτεύματα πολλών πόλεων από δημοκρατικά έγιναν ολιγαρχικά. Οι Αθηναίοι με αρχηγό τον Τολμίδη και 1.000 οπλίτες, αποφάσισαν να εκστρατεύσουν στις πόλεις με τα ολιγαρχικά πολιτεύματα. Καθώς περνούσαν από την πόλη της Κορώνειας οι Αθηναίοι, τους επιτέθηκαν κάποιοι Θηβαίοι που ήταν κρυμμένοι, υπό τον Σπάρτωνα, αιφνιδιάζοντάς τους. Οι Αθηναίοι υποχώρησαν και ο Τολμίδης έπεσε νεκρός μαζί με τον πατέρα του Αλκιβιάδη, τον Κλεινία.
Μετά τη μάχη
Μετά τη μάχη οι Θηβαίοι ανέκτησαν τον έλεγχο της Βοιωτίας και της Φωκίδας και ξέσπασε αποστασία της Εύβοιας κατά της Αθήνας. Ο Περικλής τότε έκλεισε με τους Σπαρτιάτες μια ειρήνη που θα κρατούσε για 30 χρόνια και ονομάστηκε Τριακονταετείς Σπονδές.
Κορωνεια Κορωνεια Κορωνεια Κορωνεια Κορωνεια 447 π.Χ.
Γκούντραμ
Ο Άγιος Γκούντραμ ("Gontran", Σουασόν, περί το 532 - Σαλόν-συρ-Σον, 28 Μαρτίου 592) μέλος της δυναστείας των Μεροβιγγείων ήταν Βασιλιάς της Ορλεάνης και Βασιλιάς της Βουργουνδίας (561 - 592). Ο Γκούντραμ ήταν τέταρτος αλλά δεύτερος επιζήσας γιος του Χλωτάριου Α΄ και της τρίτης συζύγου του Ινγούνδη της κόρης του ηγεμόνα των Θουριγγίων Μπαντέρικ, το όνομα του μεταφράζεται ως "κοράκι πολέμου". Με τον θάνατο του πατέρα του έγινε βασιλιάς στο ένα τέταρτο του βασιλείου των Φράγκων και μετέφερε την πρωτεύουσα του στην Ορλεάνη.
Προσωπική ζωή
Ο Γρηγόριος Τουρώνης αναφέρει ότι ο Γκούντραμ είχε έντονη "αδελφική αγάπη" κάτι στο οποίο υστερούσαν οι αδελφοί του, ο Γρηγόριος γράφει στο παρακάτω απόσπασμα που σχετίζεται με τους τρεις γάμους του:
Μετά από μια περίοδο αστάθειας ο Γκούντραμ αποφάσισε να αποσυρθεί και να εξιλεωθεί για τις αμαρτίες του, πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια συνεχώς με μετάνοιες και προσευχές για τον ίδιο και τον λαό του. Το βασίλειο του πέρασε με τον ίδιο μεγάλη ευημερία και κυβέρνησε με χριστιανικές αρχές, ενδιαφερόταν έντονα για τους υπηκόους του με πατρική αγάπη, την περίοδο πανώλης και πείνας διέθετε ο ίδιος τα πλούτη του στους φτωχούς.
Ο Γρηγόριος έγραψε ότι ο Γκούντραμ ήταν πολύ αυστηρός στην εφαρμογή του νόμου του αλλά συγχωρούσε εύκολα όλες τις πράξεις σε βάρος του όπως συγχώρεσε και δύο απόπειρες δολοφονίας. Ο Γκούντραμ οικοδόμησε πολλές εκκλησίες και μοναστήρια, πολλά θαύματα σχετίζονται με τον ίδιο όσο ζούσε και μετά τον θάνατο του, σε πολλά από αυτά ο ίδιος ο Γρηγόριος Τουρώνης υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας.
Βασιλιάς της Ορλεάνης-Βουργουνδίας
thumb|250px|right|Νόμισμα με παράσταση του Γκούντραμ Ο μεγαλύτερος αδελφός του Χαριβέρτος Α΄ πάθανε (567) και τα εδάφη του στο Βασίλειο των Παρισίων μοίρασαν οι αδελφοί του: Γκούντραμ, Σιγιβέρτος Α΄ και Χιλπέριχος Α΄, το Παρίσι όπως συμφώνησαν το διατήρησαν σε συνεργασία. Η χήρα του Χαριβέρτου Θευδεχίλδη ήθελε να παντρευτεί τον Γκούντραμ σαν μεγαλύτερο κουνιάδο της αλλά το εκκλησιαστικό Συμβούλιο των Παρισίων απαγόρευσε την πράξη σαν αιμομιξία (557), ο Γκούντραμ αποσύρθηκε απογοητευμένος παρά τη θέλησή του στην Αρλ. Ο Γκούντραμ βρέθηκε σε εμφύλιο πόλεμο με τον αδελφό του Σιγιβέρτο Α΄ της Αυστρασίας (575), κάλεσε σε βοήθεια τον άλλο αδελφό του Χιλπέριχο Α΄ της Σουασόν. Η συμμαχία διαλύθηκε αργότερα λόγω του κακού χαρακτήρα που έδειξε ο Χιλπέριχος και ο Γκούντραμ συμμάχησε με τον Σιγίβερτο Α΄, ο Χιλπέριχος αποστάτησε και κατηγορήθηκε σκληρά από τον Γρηγόριο Τουρώνη. Ο Γκούντραμ παρέμεινε σύμμαχος με τον Σιγιβέρτο Α΄, τη γυναίκα του και τα παιδιά του μέχρι τον θάνατο του.
Ο Σιγιβέρτος Α΄ δολοφονήθηκε (575) και ο Χιλπέριχος επιτέθηκε να καταλάβει το βασίλειό του αλλά ο Γκούντραμ έστειλε τον στρατηγό του Μούμμολους που ήταν το ισχυρό του όπλο, ο στρατηγός του Χιλπέριχου Δεζιδέριος ηττήθηκε και οπισθοχώρησε στην Αυστρασία. Οι δύο γιοι του Γκούντραμ Χλωτάριος και Χλωδομίρος πέθαναν πρόωρα από δυσεντερία (577), ο γιος και διάδοχος του Σιγιβέρτου Α΄ Χιλδεβέρτος Β΄ υιοθετήθηκε από τον Γκούντραμ και ορίστηκε κληρονόμος του. Ο Χιλδεβέρτος Β΄ δεν στάθηκε ποτέ πιστός ωστόσο απέναντι στον θείο του, ο αδελφός του Χιλπέριχος κατέλαβε πολλές πόλεις του βασιλείου του (581) και κατόπιν συμμάχησε με τον Χιλδεβέρτο Β΄ (583). Όταν ο Γκούντραμ έκλεισε μαζί τους ειρήνη ο Χιλδεβέρτος Β΄ και ο Χιλπέριχος Α΄ οπισθοχώρησαν. Ο Χιλδεβέρτος Β΄ στράφηκε ξανά εναντίον του θείου του (584), κατέλαβε την Τουρ και το Πουατιέ αλλά αναγκάστηκε να οπισθοχωρήσει επειδή ο άλλος ανεψιός του Χλωτάριος Β΄ που κυβερνούσε την Νευστρία βαπτιζόταν. Το γεγονός τοποθετείται στην εορτή του Αγίου Μαρτίνου της Τουρ στην Ορλεάνη (4 Ιουλίου 584), ο Γκούντραντ επέστρεψε και επιτέθηκε στη Σεπτιμανία, αμέσως μετά έκλεισαν ειρήνη.
Εσωτερικές ταραχές
thumb|200px|right|Ανδριάνρας του Γκούντραμ των νεώτερων ετών Ο σφετεριστής Γκούντομπαλντ που ισχυρίστηκε ότι ήταν νόθος γιος του Χλωτάριου Α΄ ανακηρύχτηκε βασιλιάς, κατέλαβε πολλές πόλεις στον νότο όπως το Πουατιέ και την Τουλούζη που ανήκαν στον Γκούντραμ (585). Ο Γκούντραμ έλεγε ότι ο Γκούντομπαλντ δεν ήταν τίποτα περισσότερο από "γιος ενός μυλωνά" και βάδισε εναντίον του, ο σφετεριστής δραπέτευσε Ακρόπολη της Κομμάνζ και ο Γκούντραμ ξεκίνησε την πολιορκία της. Ο Γκούντομπαλντ προδόθηκε από τους ίδιους τους άντρες, τον παρέδωσαν στον Γκούντραμ και εκτελέστηκε. Η χήρα του Χιλπέριχου Α΄ Φρεδεγόνδη επιχείρησε ανεπιτυχώς να τον δολοφονήσει (587), ο Γκούντραμ πήγε κατόπιν στο Τριρ για να κλείσει συνθήκη με την Μπρουνχίλντα της Αυστρασίας μητέρα του Χιλδεβέρτου Α΄, διατηρήθηκε μέχρι τον θάνατό του. Ο Ερέκ Β΄ Βρετόνος κυβερνήτης της Βαν δήλωσε την ανυπακοή του, ο Γκούντραμ του ζήτησε να επαναλάβει τον όρκο υποταγής του 578 και 1.000 σολίδια σαν αποζημίωση για την επιδρομή του στην Νάντη. Η αποζημίωση φαίνεται δεν είχε πληρωθεί μέχρι το 588, την ίδια χρονιά ο Ερέκ είχε υποσχεθεί ότι θα την πληρώσει σύντομα. Ο Γκούντραμ έστειλε στρατό εναντίον του Έρεκ, η Φρεδεγόνδη έστειλε τους Σάξονες του Μπαγιέ να βοηθήσουν τον Ερεκ. Ο ένας από τους δύο στρατηγούς πέθανε και ο Έρεκ προσπάθησε να δραπετεύσει από τη Μάγχη, ο άλλος στρατηγός τον συνέλαβε, τον ανάγκασε να δώσει ξανά όρκο υποτέλειας και έναν ανεψιό του σαν όμηρο. Η υποταγή δεν έφερε τελικά κανένα σοβαρό αποτέλεσμα αφού οι Βρετόνοι διατήρησαν την ανεξαρτησία τους.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Οίκος των Μεροβίγγειων
Δαλματία
Η Δαλματία (Κροατικά : Dalmacija) είναι ιστορική περιοχή της ανατολικής Αδριατικής. Σήμερα είναι μία από τις τέσσερις ιστορικές περιοχές της Κροατίας, μαζί με την κυρίως Κροατία, τη Σλαβονία και την Ίστρια.
Η Δαλματία είναι μια στενή παραλιακή περιοχή, που εκτείνεται από το νησί Ραμπ στο βορρά μέχρι τον Κόλπο του Κότορ στο νότο. Η ενδοχώρα (Δαλματική Ζαγόρα) ποικίλλει σε πλάτος από πενήντα χιλιόμετρα στα βόρεια μέχρι λίγα μόνο χιλιόμετρα στα νότια. Καλύπτεται κυρίως από τις απόκρημνες Δειναρικές Άλπεις. Πολλά νησιά είναι παράλληλα με την ακτή, με μεγαλύτερα τα Μπρατς, Χβαρ και Κόρτσουλα. Μεγαλύτερες πόλεις είναι οι Σπλιτ, Ζαντάρ, Ντουμπρόβνικ και Σίμπενικ.
Το όνομα της περιοχής προέρχεται από μια Ιλλυρική φυλή, τους Δαλματούς, που ζούσαν στην περιοχή κατά την κλασική αρχαιότητα. Αργότερα έγινε Ρωμαϊκή επαρχία, με αποτέλεσμα να προκύψει ένας Ρομανικός πολιτισμός μαζί με μια, εκλειπόυσα πλέον, Δαλματική γλώσσα, που αργότερα σε μεγάλο βαθμό αντικαταστάθηκε από τη συγγενή Βενετική. Με την άφιξη των Σλάβων στην περιοχή τον 8ο αιώνα, που κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της ενδοχώρας, Σλαβικά και Ρομανικά στοιχεία άρχισαν να αναμειγνύονται στη γλώσσα και στον πολιτισμό. Κατά το Μεσαίωνα οι πόλεις της συχνά κατακτήθηκαν ή δήλωσαν υποταγή στους βασιλιάδες της περιοχής. Η μακροβιότερη εξουσία ήταν εκείνη της Δημοκρατίας της Βενετίας, που έλεγχε το μεγαλύτερο μέρος της Δαλματίας μεταξύ 1420 και 1797, με την εξαίρεση της μικρής αλλά σταθερής Δημοκρατίας της Ραγούζας (1358–1808) στα νότια. Μεταξύ 1815 και 1918 ήταν επαρχία της Αυστριακής Αυτοκρατορίας, γνωστή ως Βασίλειο της Δαλματίας. Μετά την ήττα της Αυστροουγγαρίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμος\ η Δαλματία μοιράστηκε στο Βασίλειο Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, που έλεγχε το μεγαλύτερο μέρος της, και στο Βασίλειο της Ιταλίας, που κράτησε μερικά μικρότερα τμήματα, και μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όλη την περιοχή έλεγχε η ΣΟΔ της Γιουγκοσλαβίας. Ολη η Δαλματία είναι σήμερα τμήμα της σύγχρονης Κροατίας. Η πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, τα καθαρά νερά της Αδριατικής Θάλασσας και το ήπιο Μεσογειακό κλίμα καθιστούν την περιοχή δημοφιλή τουριστικό προορισμό.
Ονομα
Το Λατινικό όνομα "Dalmatia" προέρχεται από τη φυλή των Δαλματών και συνδέεται με την Ιλλυρική λέξη ντελμέ, που σημαίνει "πρόβατο" (Αλβανικά : delme). Στη Βενετική γλώσσα, που κάποτε επικρατούσε στην περιοχή, γράφεται Dalmàssia και στα σύγχρονα Ιταλικά Dalmazia. Στα σύγχρονα Κροατικά (Σερβοκροατικά) γράφεται Dalmacija.
Η Δαλματία αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη, στη "Β΄ Επιστολή προς Τιμόθεο, 4.10", έτσι το όνομά της έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.
Καθορισμός ορίων
Στην αρχαιότητα η Ρωμαϊκή επαρχία της Δαλματίας ήταν πολύ μεγαλύτερη από το σημερινό Νομό Σπλιτ-Δαλματίας και εκτεινόταν από την Ιστρια στο βορρά μέχρι την ιστορική Αλβανία στο νότο. Δαλματία δεν σήμαινε μόνο μια γεωγραφική ενότητα αλλά ήταν ήταν μια οικονομική οντότητα, βασισμένη σε κοινό πολιτισμό και οικιστικές μορφές, την κοινή στενή ανατολική Αδριατική παράκτια ζώνη, το μεσογειακό κλίμα, τη σκληρόφυλλη βλάστηση των Ιλλυρικών επαρχιών, την Αδριατική πλατφόρμα ανθρακικών πετρωμάτων και την καρστική γεωμορφολογία.
Σημερινή περιοχή
Σήμερα η Δαλματία είναι μόνο ιστορική περιοχή, που δεν έχει θεσμοθετηθεί επισημα στην Κροατική νομοθεσία. Η ακριβής έκτασή της είναι συνεπώς ασαφής και θέμα κοινής αντίληψης. Σύμφωνα με τη Λένα Μιρόσεβιτς και το Γιόσιπ Φάριτσιτς του Πανεπιστημίου του Ζαντάρ :
Η σύγχρονη αντίληψη της Δαλματίας βασίζεται κυρίως στην εδαφική έκταση του Αυστριακού Βασιλείου της Δαλματίας, με την εξαίρεση του νησιού Ραμπ, που είναι συναφές γεωγραφικά με τον Κόλπο Κβάρνερ και λειτουργικά με την περιοχή Χβάτσκο Πριμόριε - Γκόρσκι Κόταρ, βόρεια, και με την εξαίρεση του Κόλπου του Κότορ, που προσαρτήθηκε σε άλλο κράτος (Μαυροβούνιο) μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συχρόνως το νότιο τμήμα της Λίκα και του ανω Πούνιε, που δεν ήταν τμήμα της Αυστριακής Δαλματίας, αποτέλεσαν τμήμα του Νομού του Ζαντάρ. Σήμερα από διοικητική και εδαφική άποψη η Δαλματία περιλαμβάνει τους τέσσερις παραλιακούς νομούς της Κροατίας μέ έδρες το Ζαντάρ, το Σίμπενικ, το Σπλιτ και το Ντουμπρόβνικ.
Συνεπώς η "Δαλματία" θεωρείται γενικά ότι εκτείνεται στα όρια του Αυστριακού Βασιλείου της Δαλματίας. Εντούτοις λόγω των εδαφικών και διοικητικών αλλαγών του περασμένου αιώνα, μπορούμε να δούμε ότι η θεώρηση αυτή έχει αλλάξει κάπως σχετικά με κάποιες περιοχές και οι πηγές διαφωνούν αν αυτές αποτελούν τμήμα της περιοχής τη σύγχρονη εποχή :
Πολιτισμός και εθνικότητα
Οι πρώτες δύο ομάδες (κάτοικοι των νησιών και των πόλεων) περιελάμβαναν ιστορικά πολλούς Βενετόφωνους και Ιταλόφωνους, πολλοί από τους οποίους προσδιορίζονταν ως Ιταλοί, (ιδιαίτερα μετά την Ενοποίηση της Ιταλίας. Η παρουσία τους, σε σχέση με εκείνους που προσδιορίζονταν ως Νότιοι Σλάβοι, μειώθηκε δραστικά κατά τη διάρκεια του 19ου και του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Διατηρείται όμως μια ισχυρή πολιτιστική και, εν μέρει, προγονική κληρονομιά μεταξύ των ιθαγενών των πόλεων και των νησιών, που σήμερα προσδιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά ως Κροάτες, αλλά διατηρούν μια αίσθηση περιφερειακής ταυτότητας.
Το ζήτημα είναι σήμερα πολιτικά πολωτικό, καθώς το δεξιό κόμμα Κροατική Δημοκρατική Ενωση, που είχε την εξουσία στο μεγαλύτερο μέρος της μεταγιουγκοσλαβικής περιόδου, ευνοούσε την ονομασία "Παραθαλάσσια Κροατία" για μια Δαλματική περιφερειακή ταυτότητα. Ενα πολιτικό γενικά χάσμα χωρίζει τους ντόπιους των πόλεων και των νησιών από εκείνους της ενδοχώρας, με τους πρώτους να κλίνουν προς τα αριστερά και τους δεύτερους προς τα δεξιά του πολιτικού φάσματος.
Γεωγραφία και κλίμα
μικρογραφία|190px|Ο αρχαίος πυρήνας της πόλης του [[Σπλιτ, της μεγαλύτερης πόλης της Δαλματίας, χτισμένος μέσα και γύρω από το Παλάτι του Αυτοκράτορα Διοκλητιανού.]] Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής καταλαμβάνεται από τις οροσειρές των Δειναρικών Αλπεων, που τη διατρέχουν από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά. Στις ακτές το κλίμα είναι Μεσογειακό, ενώ στο εσωτερικό μεσο-Μεσογειακό. Στα βουνά οι χειμώνες είναι παγεροί και με χιόνια, ενώ τα καλοκαίρια είναι ζεστά και ξηρά. Στα νότια οι χειμώνες είναι ηπιότεροι. Ανά τους αιώνες πολλά δάση έχουν υλοτομηθεί και έχουν αντικατασταθεί από θάμνους και χαμόκλαδα. Αειθαλής βλάστηση υπάρχει στις ακτές. Τα εδάφη είναι γενικά φτωχά, εκτός από τις πεδιάδες, όπου περιοχές με φυσικό χορτάρι, γόνιμα εδάφη και ζεστά καλοκαίρια καθιστούν δυνατό το όργωμα. Στα άλλα μέρη η καλλιέργεια της γης συνήθως δεν είναι επιτυχής λόγω των βουνών, των πολύ ζεστών καλοκαιριών και των φτωχών εδαφών, αν και ευδοκιμούν ελιές και αμπέλια. Οι ενεργειακοί πόροι είναι περιορισμένοι. Ηλεκτρική ενέργεια παράγεται κυρίως από υδροηλεκτρικούς σταθμούς. Υπάρχουν σημαντικές ποσότητες βωξίτη.
μικρογραφία|αριστερά|190px|Ο ιστορικός πυρήνας της πόλης του [[Ντουμπρόβνικ, στη νότια Δαλματία.]] Τα μεγαλύτερα βουνά της Δαλματίας είναι τα Ντίναρα, Μόσορ, Σβιλάγια, Βιόκοβο, Μόσετς, Βελίκι Κόζιακ και Μάλι Κόζιακ. Η περιφερειακή γεωγραφική ενότητα της ιστορικής Δαλματίας - η παραλιακή περιοχή μεταξύ της Ιστριας και του Κόλπου του Κότορ - περιλαμβάνει τα όρη Οριεν, με την ψηλότερη κορυφή τους στο Μαυροβούνιο, 1894 μ. Στη σημερινή δαλματία ψηλότερη κορυφή είναι η Ντίναρα (1913 m), που δεν είναι (1913 m), ενώ τα ψηλότερα παραλιακά βουνά των Δειναρικών Αλπεων είναι στο Βιόκοβο (Σβέτι Γιούρε 1762 m) και στο Βέλεμπιτ (Βαγκάνσκι 1758 m), αν και το Βαγκάνσκι βρίσκεται στο Νομό Λίκα-Σένι.
Τα μεγαλύτερα Δαλματικά νησιά είναι τα Μπρατς, Κόρτσουλα, Ντούγκι Ότοκ, Μλιετ, Βις, Χβαρ, Παγκ και Πάσμαν. Μεγαλύτεροι ποταμοί είναι οι Ζρμάνια, Κρκα, Τσέτινα και Νερέτβα.
Η υψηλή ποιότητα του νερού της Αδριατικής, μαζί με τον μεγάλο αριθμό κολπίσκων, νησιών και πορθμών καθιστούν τη Δαλματία τόπο ελκυστικό για θαλάσσιους αγώνες, θαλάσσιο τουρισμό και τουρισμό γενικά. Η Δαλματία περιλαμβάνει επίσης αρκετά εθνικά πάρκα, που είναι τουριστικά αξιοθέατα : τον καρστικό ποταμό Πακλένιτσα, το αρχιπέλαγος Κορνάτι, τα ορμητικά ποτάμια Κρκα και το νησί Μλιετ.
Διοικητική διαίρεση
Η περιοχή της Δαλματίας αντιστοιχεί περίπου στους τέσσερις νοτιότερους νομούς της Κροατίας, που αναφέρονται παρακάτω από βορρά προς νότο :
Άλλες μεγάλες Δαλματικές πόλεις είναι οι Μπίογκραντ, Κάστελα, Σίνι, Σόλιν, Όμιτς, Κνιν, Μέτκοβιτς, Μακάρσκα, Τρογκίρ, Πλότσε και Ιμότσκι.
Αρχαιότητα
μικρογραφία|190px|Η Επαρχία της Δαλματίας κατά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. δεξιά|μικρογραφία|250px|Ανεξάρτητη Δαλματία - Εκταση της εξουσίας του Μαρκελίνου (454-468) και του [[Ιούλιος Νέπως|Ιούλιου Νέπωτα(468-480).]] Το όνομα της Δαλματίας προέρχεται από τους Δαλματούς, Ιλλυρικό φύλο, που ζούσε στις ανατολικές ακτές της Αδριατικής κατά την 1η χιλιετία π.Χ. Ήταν τμήμα του Ιλλυρικού βασιλείου από τον 4ο αι. π.Χ. μέχρι τους Ιλλυρικούς Πολέμους (220, 168 π.Χ.), οπότε η Ρωμαϊκή Δημοκρατία εγκατέστησε το προτεκτοράτο της νότια του ποταμού Νερέτβα. Το όνομα "Δαλματία" ήταν σε χρήση πιθανόν από το δεύτερο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. και σίγουρα από το πρώτο μισό του 1ου αιώνα π.Χ., ορίζοντας μια παραλιακή περιοχή της ανατολικής Αδριατικής μεταξύ των ποταμών Κρκα και Νερέτβα. Ενσωματώθηκε σταδιακά στις Ρωμαϊκές κτήσεις μέχρις ότου ιδρύθηκε επίσημα η Ρωμαϊκή επαρχία του Ιλλυρικού γύρω στο 32-37 π.Χ. Το 9 μ.Χ. οι Δαλματοί πραγματοποίησαν την τελευταία από μια σειρά εξεγέρσεων μαζί με τους Πάννονες που τελικά συνετρίβη. Την επόμενη χρονιά (10 μ.Χ.) το Ιλλυρικό διαιρέθηκε σε δύο επαρχίες την Παννονία και τη Δαλματία, που επεκτάθηκε σε μεγαλύτερη έκταση στο εσωτερικό, καταλαμβάνοντας όλες τις Δειναρικές Άλπεις και το μεγαλύτερο μέρος των ανατολικών ακτών της Αδριατικής.
Ο ιστορικός Τέοντορ Μόμσεν έγραψε στο βιβλίο του Οι Επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ότι όλη η Δαλματία ήταν πλήρως εκρωμαϊσμένη τον 4ο αιώνα μ.Χ. Εντούτοις η ανάλυση αρχαιολογικού υλικού αυτής της περιόδου έχει δείξει ότι η διαδικασία του εκρωμαϊσμού ήταν μάλλον επιλεκτική. Ενώ τα αστικά κέντρα, τόσο παραλιακά όσο και στο εσωτερικό, εκρωμαϊστηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά, η κατάσταση στην ύπαιθρο ήταν τελείως διαφορετική. Παρά το γεγονός ότι οι Ιλλυριοί υπέστησαν μια έντονη διαδικασία εκπολιτισμού, συνέχισαν να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα, να λατρεύουν τους δικούς τους θεούς και τις παραδόσεις και να ακολουθούν τη δική τους κοινωνικοπολιτική οργάνωση, που προσαρμόστηκε στη Ρωμαϊκή διοίκηση και πολιτική δομή μόνο κατά τα αναγκαία.
Μεσαίωνας
Στη Δαλματία ο Μεσαίωνας ήταν μια περίοδος έντονης αντιπαλότητας μεταξύ γειτονικών δυνάμεων : της εξασθενίζουσας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, του Βασιλείου της Κροατίας (αργότερα σε προσωπική ένωση με την Ουγγαρία), του Βασίλειου της Βοσνίας και της Δημοκρατίας της Βενετίας. Τότε η Δαλματία αποτελείτο από τις παραλιακές πόλεις, που λειτουργούσαν περισσότερο ως πόλεις-κράτη, με εκτεταμένη αυτονομία, αλλά αντιμαχόμενες μεταξύ τους και χωρίς έλεγχο της αγροτικής ενδοχώρας (Ζαγκόρα). Εθνολογικά η Δαλματία ξεκίνησε ως Ρωμαϊκή περιοχή, με ρομανικό πολιτισμό, που άρχισε να αναπτύσσεται ανεξάρτητα, δημιουργώντας την έχουσα εκλείψει σήμερα Δαλματική γλώσσα.
Κατά τον Πρώιμο Μεσαίωνα η Βυζαντινή Δαλματία λεηλατήθηκε από μια εισβολή των Αβάρων, που κατέστρεψαν την πρωτεύουσά της Σαλώνα το 639 μ.Χ., γεγονός που προκάλεσε την εποίκηση του γειτονικού Ανακτόρου του Διοκλητιανού στο Σπαλάτουμ (Σπλιτ) από τους κατοίκοτυς της Σαλώνας, αυξάνοντας σημαντικά τη σημασία της πόλης. Τους Αβαρους ακολούθησαν οι μεταναστεύσεις των Νότιων Σλάβων. Σύμφωνα με το έργο του 10ου αιώνα Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου οι Κροάτες έφτασαν το πεώτο μισό του 7ου αιώνα στην Ρωμαϊκή Επαρχεία της Δαλματίας. Οι Σέρβοι εγκαταστάθηκαν στην Δαλματία νότια από τον ποταμό Τσετίνα.
Οι Σλάβοι, χαλαρά σύμμαχοι των Αβάρων, εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην περιοχή το πρώτο μισό του 7ου αιώνα μ.Χ. και παρέμειναν από τότε η κυρίαρχη εθνική της ομάδα. Οι Κροάτες σύντομα δημιούργησαν το δικό τους κράτος : το Πριγκιπάτο της Δαλματικής Κροατίας, που κυβερνιόταν από τους ντόπιους πρίγκιπες Γκουντουστσάνι. Η έννοια του γεωγραφικού όρου "Δαλματία" περιορίστηκε τώρα στις πόλεις και την άμεση ενδοχώρα τους. Αυτές οι πόλεις διατήρησαν την επιρροή τους, καθώς ήταν καλά οχυρωμένες και διατηρούσαν τους δεσμούς τους με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Οι δύο κοινότητες ήταν αρχικά εχθρικές αλλά καθώς οι Κροάτες εκχριστιανίσθηκαν αυτή η ένταση υποχωρούσε όλο και περισσότερο. Γρήγορα επήκθε ένας βαθμός πολιτιστικής ανάμειξης, σε άλλους θύλακες εντονότερος, σε άλλους ασθενέστερος, καθώς η Σλαβική επιρροή και κουλτούρα ήταν μεγαλύτερη στη Ραγούζα, το Σπαλάτουμ και το Τραγκούριουμ. Περίπου το 925 μ.Χ. στέφθηκε ο Δούκας Τόμισλαβ, ιδρύοντας το Βασίλειο της Κροατίας και επεκτείνοντας την επιρροή του νοτιότερα προς τη Ζαχλουμία. Οντας σύμμαχος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ο Βασιλιάς πήρε από αυτή τον τίτλο του Προστάτη της Δαλματίας και έγινε de facto ηγεμόνας της.
μικρογραφία|αριστερά|190px|Γκραβούρα των παραθαλάσσιων τειχών της πόλης του [[Σπλιτ του Ρόμπερτ Ανταμ, 1764. Τα τείχη είχαν αρχικά χτιστεί για το Ρωμαϊκό Παλάτι του Διοκλητιανού.]] Κατά το Μέσο Μεσαίωνα (π. 1001–1300) η Βυζαντινή Αυτοκρατορία δεν ήταν πια ικανή να διατηρήσει με συνέπεια την εξουσία της στη Δαλματία και τελικά απώλεσε οριστικά τον έλεγχο μετά την Δ΄ Σταυροφορία το 1204. Η Δημοκρατία της Βενετίας αφ' ετέρου, ήταν ανερχόμενη δύναμη, ενώ το Βασίλειο της Κροατίας επηρεαζόταν όλο και περισσότερο από την Ουγγαρία στο βορρά και τελικά απορροφήθηκε από αυτό μέσω προσωπικής ένωσης το 1102. Έτσι οι δύο αυτές δυνάμεις ενεπλάκησαν σε αγώνα για την περιοχή αυτή, ελέγχοντάς τη διαδοχικά, ανάλογα με τη μετατόπιση της ισορροπίας. Επί της βασιλείας του Βασιλιά Εμερικ (1196–1204) οι Δαλματικές πόλεις αποχωρίσθηκαν από την Ουγγαρία με συνθήκη. Μια συνεχής περίοδος εξουσίας της Ουγγαρίας στη Δαλματία τερματίστηκε με μια Μογγολική εισβολή στην Ουγγαρία το 1241. Οι Μογγόλοι εξασθένισαν σοβαρά το φεουδαρχικό κράτος τόσο πολύ, που την ίδια χρονιά που ο Μπέλα Δ΄ αναγκάστηκε να καταφύγει στη Δαλματία, νότια μέχρι το φρούριο Κλις. Οι Μογγόλοι επιτέθηκαν στις Δαλματικές πόλεις τα λίγα χρόνια που ακολούθησαν, αλλά τελικά αποχώρησαν χωρίς σοβαρές επιτυχίες.
μικρογραφία|δεξιά|Η άφιξη των Κροατών στις ακτές της [[Αδριατική θάλασσα|Αδριατικής.]]
Στα νότια το Κότορ έγινε χάρη στο εμπόριο του άλατος η κύρια πόλη. Η περιοχή ευημερούσε τον 14ο αιώνα την εποχή που ο μέγας βασιλιάς των Σέρβων Στέφανος Δουσάν επέλεξε να προστατέψει τον Κόλπο του Κότορ με στόχο να τον κάνει κύρια θέση για τις εμπορικές του δραστηριότητες. Το 1389 ο Τβρτκο Α΄ της Βοσνίας, ιδρυτής του Βασίλειου της Βοσνίας, κατάφερε να ελέγχει τις ακτές της Αδριατικής μεταξύ Κότορ και Σίμπενικ και διεκδίκησε τον έλεγχο ακόμη και των βόρειων ακτών μέχρι τη Ριέκα και της ανεξάρτητης συμμάχου του Ραγούζας (Ντουμπρόβνικ). Αυτό ήταν μόνο προσωρινό, καθώς η Ουγγαρία και οι Βενετοί συνέχισαν τον ανταγωνισμό τους για τη Δαλματία μετά το θάνατο του Τβρτκο το 1391. Την εποχή αυτή το Ουγγρικό και Κροατικό Βασίλειο αντιμετώπιζε αυξανόμενες εσωτερικές δυσκολίες, καθώς ακολούθησε ένας 20ετής εμφύλιος πόλεμος μεταξύ του Οίκου των Ανζού από το Βασίλειο της Νάπολης και του Βασιλιά Σιγισμόνδου του Οίκου του Λουξεμβούργου. Κατά τον πόλεμο ο ηττημένος Λαδίσλαος Α΄ της Νάπολης πούλησε τα "δικαιώματά" του επί της Δαλματίας στη Δημοκρατία της Βενετίας για μόλις 100.000 δουκάτα. Η πολύ πιο συγκεντρωτική Δημοκρατία κατέληξε το 1420 να ελέγχει όλη τη Δαλματία, που έμελλε να παραμείνει υπό Βενετική κυριαρχία επί 377 χρόνια (1420–1797).
Πρώιμη νεότερη περίοδος (1420–1815)
Από το 1420 μέχρι το 1797 η Δημοκρατία της Βενετίας έλεγχε το μεγαλύτερο μέρος της Δαλματίας, ονομάζοντάς τη Esclavonia  το 15ο αιώνα, με το νότιο θύλακα, τον Κόλπο του Κότορ, να ονομάζεται Albania Veneta. Η Βενετική ήταν η εμπορική Lingua franca εκείνη την εποχή στη Μεσόγειο και επηρέασε έντονα τη Δαλματική και, λιγότερο, την Κροατική των παραλίων και την Αλβανική.
Η νότια πόλη της Ραγούζας (Ντουμπρόβνικ) (Ragusa) έγινε ντε φάκτο ανεξάρτητη το 1358 με τη Συνθήκη του Ζαντάρ, όταν η Βενετία παραχώρησε την κυριαρχία της επί αυτής στο Λουδοβίκο Α΄ της Ουγγαρίας. Το 1481 η Ραγούζα δήλωσε πίστη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτό παρέσχε στους εμπόρους της προνόμια, όπως η πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, και η Δημοκρατία της Ραγούζας ήταν ο ισχυρότερος ανταγωνιστής των εμπόρων της Βενετίας το 15ο και 16ο αιώνα.
μικρογραφία|190px|Χάρτης της Δημοκρατίας της Ραγούζας, του 1678. Στα τέλη του 16ου αιώνα οι Σλαβισθέντες Βλάχοι μαζί με άλλους Σέρβους δραπέτευσαν άπο την Οθωμανική επικράτεια στις Βενετοκρατούμενες περιοχές και την Δαλματία. Η Δημοκρατία της Βενετίας ήταν επίσης μία από τις δυνάμεις, τις πιο εχθρικές στην επέκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και συμμετείχε σε πολλούς πολέμους εναντίον της. Καθώς οι Τούρκοι απέκτησαν τον έλεγχο της ενδοχώρας, πολλοί Χριστιανοί βρήκαν καταφύγιο στις παραλιακές πόλεις της Δαλματίας. Τα σύνορα μεταξύ της Δαλματικής ενδοχώρας και της Οθωμανικής Βοσνίας και Ερζεγοβίνης κυμαίνονταν σημαντικά μέχρι τον Πόλεμο του ΜΟριά, οπότε η κατάληψη από τη Βενετία του Κνιν και του Σίνι έθεσε το μεγαλύτερο τμήμα της συνοριακής γραμμής στη σημερινή της θέση.
Μετά το Μεγάλο Τουρκικό Πόλεμο (1683-1699) και τη Συνθήκη του Πασάροβιτς, πιο ειρηνικά χρόνια έκαναν τη Δαλματία να βιώσει μια περίοδο κάποιας οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης το 18ο αιώνα, με την επαναλειτουργία του εμπορίου και των συναλλαγών με την ενδοχώρα. Αυτή περίοδος διακόπηκε απότομα με την πτώση της Δημοκρατίας της Βενετίας το 1797. Οι στρατιές τουΝαπολέοντα κατέκλυσαν την περιοχή και τερμάτισαν επίσης την ανεξαρτησία της Δημοκρατίας της Ραγούζας, προστατεύοντάς την όμως από την κατοχή από Ρωσική Αυτοκρατορία και Μαυροβούνιο.
Το 1805 ο Ναπολέων δημιούργησε το δικό του Βασίλειο της Ιταλίας γύρω από την Αδριατική Θάλασσα, προσαρτώντας σε αυτό την πρώην Βενετική Δαλματία από την Ιστρια μέχρι το Κότορ. Το 1808 προσάρτησε σε αυτό το Ιταλικό Βασίλειο τη μόλις καταληφθείσα Δημοκρατία της Ραγούζας. Ενα χρόνο αργότερα, το 1809, αφαίρεσε τη Βενετική Δαλματία από το Βασίλειό του της Ιταλίας και ίδρυσε τις Ιλλυρικές Επαρχίες, που προσαρτήθηκαν στη Γαλλία, και διόρισε το στρατηγό του Νικολά Σουλτ Δούκα της Δαλματίας.
Η κυβέρνηση του Ναπολέοντα στη Δαλματία σημαδεύτηκε από πολέμους και βαρεία φορολογία, που προκάλεσαν πολλές εξεγέρσεις. Αφ' ετέρου η Γαλλική διοίκηση συνέβαλε τα μέγιστα στην Κροατική εθνική αφύπνιση (η πρώτη εφημερίδα στα Κροατικά εκδόθηκε τότε στο Ζαντάρ, η Il Regio Dalmata – Kraglski Dalmatin), εκσυγχρονίστηκεαν τελικά στη Δαλματία σε κάποιο βαθμό το νομικό σύστημα και οι υποδομές και άνθησε το εκπαιδευτικό σύστημα. Η Γαλλική κυβέρνηση επέφερε πολλές βελτιώσεις στις υποδομές, πολλοί δρόμοι κατασκευάσθηκαν ή ανακατασκευάσθηκαν. Ο ίδιος ο Ναπολέων κατηγόρησε το Στρατηγό Ωγκύστ ντε Μαρμόν, κυβερνήτη της Δαλματίας, ότι δαπανούσε πολλά χρήματα. Όμως το 1813 οι Αψβούργοι κήρυξαν πάλι πόλεμο στη Γαλλία και το 1814 επανάκτησαν τον έλεγχο της Δαλματίας.
Δέκατος ένατος αιώνας
Με το Συνέδριο της Βιέννης το 1815, η Δαλματία παραχωρήθηκε ως επαρχία στον Αυτοκράτορα της Αυστρίας. Ηταν γνωστή επίσημα ως Βασίλειο της Δαλματίας.