Αρχαία_Θήβα
Η Θηβαϊκή ηγεμονία και το τέλος της
Οι κινήσεις αυτές των Θηβαίων όμως οδήγησαν σε δημιούργία συνασπισμού εναντίον της που αποτελούταν από τους Αθηναίους και τους Σπαρτιάτες. Οι Σπαρτιάτες με επικεφαλής τον Κλεόμβροτο βάδισαν εναντίον της Θήβας και οι δύο αντίπαλοι συγκρούστηκαν στα Λεύκτρα. Στη μάχη των Λεύκτρων οι Θηβαίοι που είχαν επικεφαλής τον Επαμεινώνδα νίκησαν τους Σπαρτιάτες εγκαθιδρύοντας τη Θηβαϊκή ηγεμονία στον Ελλαδικό χώρο. Η σημαντική νίκη των Θηβαίων οφειλόταν στη στρατηγική μεγαλοφυΐα του Επαμεινώνδα, που εφάρμοσε με επιτυχία το σύστημα της λοξής φάλαγγας, και την ανδρεία του Ιερού Λόχου που είχε οργανώσει και διοικούσε ο Πελοπίδας. Για εννέα περίπου χρόνια μετά τη μάχη των Λεύκτρων, η Θήβα γίνεται η πρώτη δύναμη στην Ελλάδα. Οι Θηβαίοι ενισχυμένοι μετά την επικράτησή τους στα Λεύκτρα οι Θηβαίοι συμμάχησαν με τους Φωκείς και τους Λοκρούς. Ένα χρόνο μετά το 370 π.Χ. εξασφάλισαν τη συμμαχία της Θεσσαλίας. Την περίοδο αυτή ο Μαντίνειος στρατηγός Λυκομίδης ένωσε τις Αρκαδικές πόλεις σε μία συμπολιτεία που ονομάστηκε κοινό των Αρκάδων. Η Σπάρτη ανησυχώντας για τη νέα κατάσταση στα βόρεια σύνορά της στράφηκε εναντίον του κοινού των Αρκάδων. Οι τελευταίοι τότε ζήτησαν τη βοήθεια της Θήβας με αποτέλεσμα η Θήβα να αποκτήσει ισχυρούς συμμάχους και στην Πελοπόννησο. Με τους Αρκάδες επίσης συμμάχησαν οι Αργείοι και οι Ηλείοι. Οι Σπαρτιάτες εξασφάλισαν και αυτοί τη συμμαχία των δύο Αρκαδικών πόλεων που δεν εντάχθηκαν στο Κοινό, της Ηραίας και του Ορχομενού καθώς και του Φλιούντα. Οι θηβαίοι το 369 π.Χ. εκστράτευσαν στην Αρκαδία περιορίζοντας τους Σπαρτιάτες. Αποτέλεσμα της εκστρατείας αυτής ήταν η απόσπαση της Μεσσηνίας από τη Σπάρτη και επαναδημιουργία του Μεσσηνιακού κράτους τέσσερις αιώνες περίπου μετά την κατάκτησή του από τη Σπάρτη. Την ίδια περίοδο ο Επαμεινώνδας ίδρυσε στη νοτιοδυτική Αρκαδία τη Μεγαλόπολη, συνενώνοντας πέντε μικρές πόλεις της περιοχής. Η Μεγαλόπολη έγινε έδρα του Αρκαδικού κοινού τα επόμενα χρόνια. Οι Θηβαίοι τα επόμενα χρόνια κλήθηκαν από το Κοινό των Θεσσαλών για να απελευθερώσουν τη Θεσσαλία από τον τύραννο των Φερών Αλέξανδρο ο οποίος είχε καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλίας, βοηθούμενος και από τον συνονόματό του Βασιλιά της Μακεδονίας. Οι Θηβαίοι με επικεφαλής τον Πελοπίδα έδιωξαν τους Μακεδόνες και περιόρισαν τον τύραννο των Φερών στις Φέρες. 180px|left|thumb|Ο Επαμεινώνδας Το 365 π.Χ. οι Πέρσες που αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο της επέκτασης της Δεύτερης Αθηναϊκής συμμαχίας σε περιοχές που ήλεγχαν ενίσχυσαν τη Θήβα χρηματοδοτώντας την ώστε να αποκτήσει ισχυρό στόλο. Με τον στόλο της η Θήβα απέσπασε από τη δεύτερη Αθηναϊκή συμμαχία την Κέα, τη Νάξο, τη Χίο τη Λέσβο και άλλα νησιά εξασφαλίζοντας νέους συμμάχους. Μία διαμάχη ανάμεσα στη Μαντίνεια και τους υπόλοιπους Αρκάδες οδήγησε τους Μαντινείς να συμμαχήσουν με τη Σπάρτη και την Αθήνα. Εναντίον της κινήθηκε η Θήβα με αποτέλεσμα το 362 π.Χ. να διεξαχθεί μάχη της Μαντίνειας. Η μάχη αυτή δεν ανέδειξε νικητή και κατέληξε σε συμφωνία ειρήνης μεταξύ των αντιπάλων και διατήρηση της διαμορφωμένης μέχρι τότε κατάστασης. Στην μάχη της Μαντίνειας σκοτώθηκε ο Επαμεινώνδας. Το 356 π.Χ. οι Θηβαίοι για να τιμωρήσουν τους συμμάχους τους Φωκείς που δεν τους ενίσχυσαν κατά την εκστρατεία τους στην Πελοπόννησο τους κατηγόρησαν πως είχαν καλλιεργήσει μέρος των ιερών κτημάτων των Δελφών. Η απόφαση της Δελφικής Αμφικτυονίας ήταν βαριά τιμωρία για τους Φωκείς οι οποίοι δεν τη δέχτηκαν και ενισχυμένοι από τη Σπάρτη κατέλαβαν τους Δελφούς. Αποτέλεσμα αυτής της ενέργειας ήταν να ξεσπάσει ο Τρίτος ιερός πόλεμος ο οποίος κράτησε 10 χρόνια και έληξε το 346 π.Χ. Στον πόλεμο αυτό αναμίχθηκαν και οι Μακεδόνες που εκστράτευσαν κατά των Φωκέων το 353 π.Χ. και τελικά τους υπέταξαν το 346 π.Χ.. Οι Μακεδόνες ενεπλάκησαν και στον τέταρτο ιερό πόλεμο που ξέσπασε το 340 π.Χ. Η ανάμειξή τους στα κοινά της νότιας Ελλάδας ανησύχησε τους υπόλοιπους Έλληνες που συγκρότησαν μία μεγάλη συμμαχία εναντίον τους. Οι αντίπαλοι συνασπισμοί συγκρούστηκαν στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ. με τους Μακεδόνες να επικρατούν. Η μάχη αυτή έθεσε τέρμα στην περίοδο της Θηβαϊκής ηγεμονίας και η Θήβα όπως και οι υπόλοιπες Βοιωτικές πόλεις πέρασαν κάτω από τον έλεγχο των Μακεδόνων. Μετά τον θάνατο του Φιλίππου η Θήβα επαναστάτησε με αποτέλεσμα να εκστρατεύσει εναντίον της ο Μέγας Αλέξανδρος ο οποίος κατέστρεψε την πόλη (335 π.Χ.) Την πόλη ανοικοδόμησε πάλι ο Μακεδόνας βασιλιάς Κάσσανδρος το 316 π.Χ. Η Βοιωτία περίπου το 245 π.Χ. εντάχθηκε στην Αιτωλική Συμπολιτεία και μετά την υποταγή της στους Ρωμαίους έγινε μέρος του Ρωμαϊκού κόσμου. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Μιθριδατικού πολέμου, το 87 π.Χ. η περιοχή λεηλατήθηκε από τον Ρωμαίο στρατηγό Σύλλα και πέρασε οριστικά στον έλεγχο της Ρώμης