cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ρόδος
Ελληνιστική εποχή - Η εποχή της μεγάλης ακμής
Η συρρίκνωση της δύναμης του Φιλίππου έδωσε τον απαραίτητο χώρο στον Σελευκίδη βασιλιά Αντίοχο Γ΄ να επεκταθεί· αρχικά στη Μικρά Ασία και στη συνέχεια και στην Ελλάδα. Αυτή η επέκταση οδήγησε στον Γ΄ Συριακό πόλεμο, στον οποίο έλαβε μέρος και η Ρόδος, συμμαχώντας με τον βασιλιά της Περγάμου Άτταλο Α΄ και τους Ρωμαίους. Ο τερματισμός του πολέμου, που επικυρώθηκε με τη συνθήκη της Απάμειας (189/188 π.Χ.), είχε ως αποτέλεσμα η Πολιτεία της Ρόδου να φτάσει στο σημείο της μεγαλύτερης εδαφικής της έκτασης, επεκτεινόμενη στη Μικρά Ασία, όπου πέρα από την Περαία, που αποτελούσε αναπόσπαστο τμήμα του κράτους της, έλαβε τη διοίκηση όλων των πόλεων της Καρίας και της Λυκίας.
Και κατά τον Τρίτο Μακεδονικό Πόλεμο ο Ρόδιοι υποστήριξαν τους Ρωμαίους με τον στόλο τους. Ωστόσο, ο Μακεδόνας βασιλιάς Περσέας κατάφερε να δημιουργήσει μια φιλομακεδονική μερίδα στους πολιτικούς της Ρόδου. Λίγο πριν τη λήξη του πολέμου οι Ρόδιοι αποφάσισαν να αποστείλουν πρέσβεις στη Ρώμη και στη Μακεδονία για να εισηγηθούν την ειρήνη. Ωστόσο, η πρεσβεία έφτασε στη Ρώμη μετά την ήττα του Περσέα και δέχτηκαν μια ψυχρολουσία από τη Σύγκλητο, που γνώριζε τη δράση της φιλομακεδονικής μερίδας στη Ρόδο και τους δήλωσε «πως δεν επιθυμούσαν πραγματικά το τέλος του πολέμου, αλλά ήθελαν μόνο να σώσουν τον Περσέα». Τα επόμενα χρόνια οι Ρόδιοι προσπαθούν επανειλημμένα να κατευνάσουν τους Ρωμαίους, που αντιμετωπίζουν τους Ροδίους με ψυχρότητα. Σε κάποιο σημείο μάλιστα, ο πραίτορας Μάρκος Ιουβέντιος Θαλνάς κάλεσε τον λαό σε εκκλησία και πρότεινε την κήρυξη πολέμου στη Ρόδο. Ευτυχώς, ο τριβούνος Αντώνιος τον κατέβασε από το βήμα, όμως η Σύγκλητος πήρε αυστηρές αποφάσεις κατά της Ρόδου. Αρχικά, έχασε τις πόλεις τις Καρίας και της Λυκίας που της είχαν παραχωρηθεί με τη συνθήκη της Απάμειας. Το πιο σημαντικό πλήγμα ήταν η κήρυξη ατέλειας για το λιμάνι της Δήλου, γεγονός που οδήγησε αμέσως σε μαρασμό το εμπόριο της Ρόδου. Στη συνέχεια, όταν έμαθαν για τις εξεγέρσεις στην Καύνο και τη Στρατονίκεια, οι Ρωμαίοι διέταξαν την απομάκρυνση των ροδιακών φρουρών, παρότι οι δυο πόλεις ανήκαν στη Ροδιακή Περαία. Μετά από αλλεπάλληλες πρεσβείες των Ροδίων, με τη θετική μαρτυρία του Τιβέριου Γράκχου, που βεβαίωσε ότι οι Ρόδιοι είχαν υπακούσει όλες τις προσταγές της Συγκλήτου και ότι όλοι οι υποστηρικτές του Περσέα συνελήφθησαν και θανατώθηκαν, η Σύγκλητος αποδέχτηκε να αναγνωρίσει τη Ρόδο ως σύμμαχο της Ρώμης. Έτσι λοιπόν το 164 π.Χ., η Ρόδος, που μέχρι τότε διατηρούσε φιλικές σχέσεις με όλα τα ισχυρά κράτη χωρίς να δεσμεύεται από όρκους συμμαχίας μαζί τους, αναγνωρίζεται ως φίλη και σύμμαχος της Ρώμης. Αποδεχόμενη πως στο εξής θα έχει «κοινούς φίλους και εχθρούς» με τη Ρώμη, χάνει εκ των πραγμάτων την ανεξαρτησία της, αν και θα διατηρήσει την αυτονομία της για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα.
Προσπαθώντας να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και να ανακάμψει από την καταστροφή που υπέστη τα προηγούμενα χρόνια, η Ρόδος ζητά την άδεια της Συγκλήτου για να βοηθήσει την Κάλυνδα που είχε εξεγερθεί και πολιορκούταν από την Καύνο. Επίσης ζητά να επιτραπεί στους Ροδίους που έχουν περιουσία στην Καρία και τη Λυκία να τη διατηρήσουν όπως πριν· για να «καλοπιάσουν» τους Ρωμαίους ψήφισαν να στήσουν ένα κολοσσιαίο άγαλμα του Δήμου της Ρώμης ύψους 30 πήχεων στο ναό της Αθηνάς. Με τη θετική απάντηση της Συγκλήτου, η Ρόδος έστειλε στρατό και οι Καύνιοι αναγκάστηκαν να λύσουν την πολιορκία· έτσι η Κάλυνδα πέρασε υπό την προστασία της Ρόδου. Το 155 π.Χ. η πάλαι θαλασσοκράτειρα Πολιτεία των Ροδίων προσπαθώντας να προστατέψει το εμπόριό της από τη δράση των πειρατών εμπλέκεται στον Δεύτερο Κρητικό Πόλεμο, όμως μετά από μια ολέθρια ναυμαχία αναγκάζεται να ζητήσει τη συνδρομή της Ρώμης για τη λήξη του πολέμου.
Και παρότι τα επόμενα χρόνια περιορίζεται να βοηθά στρατιωτικά τη Ρώμη στους πολέμους της, η Ρόδος εξακολουθεί να διατηρεί την αίγλη ενός μεγάλου πνευματικού κέντρου· από τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. μέχρι τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. δραστηριοποιούνται στη Ρόδο μερικοί από τους σπουδαιότερους φιλοσόφους και ρήτορες της εποχής: Ίππαρχος ο Ρόδιος, Παναίτιος, Ποσειδώνιος ο Ρόδιος, Απολλώνιος ο Μαλακός, Απολλώνιος ο Μόλων, Ανδρόνικος ο Ρόδιος και Γέμινος ο Ρόδιος. Στη Ρόδο σπούδασαν πολλοί Ρωμαίοι, όπως ο ρήτορας Κικέρωνας, ο ποιητής Λουκρήτιος, ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Γάιος Κάσσιος Λογγίνος.
Η συμμαχία της Ρόδου με τη Ρώμη θα αποτελέσει την αιτία της δεύτερης μεγάλης πολιορκίας της ιστορίας της από τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη ΣΤ΄ (88 π.Χ.) στα πλαίσια του Α΄ Μιθριδατικού Πολέμου. Για άλλη μια φορά, οι Ρόδιοι θα καταφέρουν να ανταπεξέλθουν σε μια πολιορκία από έναν αντίπαλο που διαθέτει μεγαλύτερο στρατό και θα τον αναγκάσουν να εγκαταλείψει την προσπάθειά του. Και στη συνέχεια, θα βοηθήσουν τους Ρωμαίους με το ναυτικό τους, μέχρις ότου να αναγκαστεί ο Πόντιος βασιλιάς να συνθηκολογήσει (86/85 π.Χ.). Αλλά και μερικά χρόνια αργότερα, οι Ρόδιοι θα σταθούν αρωγοί του Ρωμαίου ανθυπάτου Πομπήιου στην εκστρατεία του για την εκκαθάριση της Μεσογείου από τους πειρατές (67 π.Χ.).
Ο ρωμαϊκός εμφύλιος μετά τη δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα έγινε η αιτία της μεγαλύτερης λαφυραγώγησης στην ιστορία της Ρόδου (42 π.Χ.). Οι Ρόδιοι έδωσαν πλοία στον Ρωμαίο Δολαβέλλα που πολεμούσε στο πλευρό των τριάνδρων Μάρκου Αντωνίου, Λέπιδου και Οκταβιανού. Λίγο αργότερα αρνήθηκαν να κάνουν το ίδιο για τον Κάσσιο Λογγίνο, που μετά τη νίκη του επί του Δολαβέλλα, κινήθηκε οργισμένος κατά της Ρόδου. Οι Ρόδιοι απέστειλαν τον Αρχέλαο, που ήταν δάσκαλος του Κάσσιου τον καιρό που σπούδαζε στη Ρόδο, για να τον κατευνάσει και να τον πείσει να μην επιτεθεί στη Ρόδο. Αυτό όμως δεν κατέστη δυνατό και μετά από την ήττα των Ροδίων στη ναυμαχία της Μύνδου, ο Κάσσιος πολιόρκησε τη Ρόδο από ξηρά και θάλασσα. Αυτήν τη φορά όμως, η Ρόδος ήταν παντελώς απροετοίμαστη για να ανταπεξέλθει σε μια πολιορκία και έτσι οι Ρόδιοι παραδόθηκαν. Ο Κάσσιος μπήκε στην πόλη, καταδίκασε σε θάνατο 75 άτομα, άδειασε όλους τους ναούς από όσο χρυσό και άργυρο είχαν και διέταξε τους ιδιώτες να του παραδώσουν τα χρήματά τους.
Οργάνωση της Ροδιακής Πολιτείας
μικρογραφία|[[Τετράδραχμο με την κεφαλή του θεού Ήλιου και το «ρόδον», το λαλούν σύμβολο της Ρόδου.]]
Ήδη από τη γεωμετρική/αρχαϊκή εποχή, οι τρεις πόλεις της Ρόδου - Ιαλυσός, Κάμειρος και Λίνδος - είχαν επεκτείνει την επικράτειά τους πέρα από το νησί της Ρόδου και είχαν ενσωματώσει στο κράτος τους γειτονικά νησιά - η Κάμιρος τη Χάλκη, η Λίνδος την Κάρπαθο και την Κάσο, η Ιαλυσός τη Σύμη - καθώς και εκτάσεις στην απέναντι ακτή της Μικράς Ασίας, σε μια περιοχή που έγινε αναπόσπαστο έδαφος της μετέπειτα Ροδιακής Πολιτείας και το οποίο οι Ρόδιοι αποκαλούσαν Πέρας (Περαία). Καθεμιά από τις τρεις πόλεις είχε χωρίσει τα εδάφη της - τόσο αυτά που βρίσκονταν πάνω στο νησί της Ρόδου, όσο και αυτά που βρίσκονταν στα γύρω νησιά και την Περαία - σε δάμους που υποδιαιρούνταν περαιτέρω σε κτοίνες και καθεμιά από αυτές έπρεπε να εκλέξει έναν μαστρό που συμμετείχε στη διοίκηση της πόλης.
Μετά τον συνοικισμό του 408/407 π.Χ. η πόλη της Ρόδου έγινε η πρωτεύουσα ενός ενιαίου κράτους που παράχθηκε από την ένωση των εδαφών και των δήμων των τριών παλαιών πόλεων. Στην κεφαλή της κεντρικής εξουσίας της Πολιτείας βρίσκονταν οι Πρυτάνεις. Επρόκειτο για 5 αξιωματούχους που εκλέγονταν για εξάμηνη θητεία (με έναν από αυτούς να έχει ρόλο προεδρεύοντα) και έδρευαν στο Πρυτανείον. Οι πρυτάνεις ήταν επιφορτισμένοι με την ακρόαση ξένων πρεσβειών και τη διαπραγμάτευση μαζί τους, ελέγχοντας, σε πρώτο βαθμό τουλάχιστον, την εξωτερική πολιτική της Ρόδου. Όσον αφορά τα εσωτερικά του κράτους, διαχειρίζονταν καθημερινά διαδικαστικά ζητήματα της πόλης και διεύθυναν το έργο της Βουλής (ένα σώμα που είχε επίσης εξάμηνη θητεία), που με τη σειρά της καθόριζε τα θέματα που θα τίθονταν σε ψήφιση από τον Δάμο (δηλαδή τον λαό). Τέτοια θέματα ήταν η κήρυξη πολέμου, η σύναψη συμμαχιών, η εκλογή αξιωματούχων κ.ά.
Μερικοί από τους σημαντικούς αξιωματούχους της Ροδιακής Πολιτείας ήταν:
Οι τρεις παλιές πόλεις της Ρόδου συνέχισαν να έχουν έναν βαθμό τυπικής αυτοδιοίκησης, αφού οι μαστροί και ο λαός της κάθε πόλης ελάμβαναν αποφάσεις για διαδικαστικά ζητήματα, όπως η εκλογή ιερέων, ιεροθυτών/ιεροποιών κτλ. Μια ανάλογη τυπική αυτοδιοίκηση σε εσωτερικά θέματα φαίνεται πως είχαν και τα νησιά που ανήκαν στην επικράτεια της Ρόδου (λ.χ. Κάρπαθος). Αξίζει να σημειωθεί πως νησιά, όπως η Κως, η Αστυπάλαια κ.ά., δεν ανήκαν στην επικράτεια της Ρόδου, αλλά ήταν σύμμαχοί της· ήταν ανεξάρτητα κράτη που διαχειρίζονταν μόνα τους τα εσωτερικά ζητήματά τους, όμως μέσω της συμμαχίας ακολουθούσαν τη Ρόδο στην εξωτερική πολιτική. Οι ιστορικοί εκτιμούν πως περί το 220/200 π.Χ. η Ρόδος σχημάτισε τέτοιου είδους συμμαχίες με πολλά από τα νησιά των Κυκλάδων ανασυστήνοντας μερικώς το λεγόμενο Κοινό των Νησιωτών.
Η μεγαλύτερη γιορτή του Ροδιακού κράτους ήταν τα Αλίεια που τελούνταν προς τιμήν του θεού Ήλιου, του προστάτη της Ρόδου. Τα (Μικρά) Αλίεια τελούνταν κάθε έτος, ενώ τα (Μεγάλα) Διπανάμια Αλίεια τελούνταν τον εμβόλιμο μήνα Πάναμο Β΄ του ροδιακού ημερολογίου και φαίνεται πως είχαν πανελλήνια εμβέλεια, αφού σε αυτά παρευρίσκονταν θεωροί από άλλες ελληνικές πόλεις.
Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή
Στα χρόνια μετά τη μεγάλη καταστροφή που υπέστη η Ρόδος από τον Κάσσιο Λογγίνο, ο Οκταβιανός αναδείχθηκε μοναδικός κυρίαρχος του Ρωμαϊκού κράτους και έλαβε τον τίτλο Αύγουστος, εγκαινιάζοντας την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ευτυχώς για τη Ρόδο, ο αυτοκράτορας Αύγουστος επέτρεψε στη Ρόδο να διατηρήσει την τυπική αυτονομία της. Από το 6 π.Χ. έως το 4 μ.Χ. έζησε στο νησί, ως αυτοεξόριστος, ο διάδοχος του Αυγούστου, ο Τιβέριος.
Το δεύτερο μισό του 1ου αιώνα μ.Χ. είναι μια περίοδος που η Ρόδος χάνει πολλές φορές την αυτονομία της με απόφαση του εκάστοτε αυτοκράτορα. Η αρχή γίνεται το 44, όταν ο Κλαύδιος στερεί την ελευθερία των Ροδίων, επειδή καταδίκασαν σε σταυρικό θάνατο κάποιους Ρωμαίους πολίτες. Όμως το 52, ο Νέρων τους επέτρεψε και πάλι να διοικούνται σύμφωνα με τα πατρώα έθιμα. Και ξανά, το 70 ο Βεσπασιανός στερεί την ελευθερία της Ρόδου, για να την επαναφέρει ο Τίτος το 79. Τέλος, ο Δομιτιανός τη στερεί το 81, προτού ανακαλέσει την απόφασή του. Κατά την παράδοση, στο δεύτερο μισό του 1ου αιώνα μ.Χ. πέρασε από το νησί ο Απόστολος Παύλος και έθεσε τον θεμέλιο λίθο της Χριστιανικής εκκλησίας στη Ρόδο.
Το έτος 155 οι πόλεις της Καρίας, της Λυκίας, η Κως και η Ρόδος καταστράφηκαν τελείως από έναν μεγάλο σεισμό. Ο αυτοκράτορας Αντωνίνος Πίος δαπάνησε μεγάλα ποσά για την ανοικοδόμησή τους. Η επόμενη πληροφορία που έχουμε για τη Ρόδο είναι πως το 269 η Ρόδος ήταν μια από τις πόλεις που δέχτηκε επιδρομή από Γότθους. Μερικά χρόνια αργότερα, το 279, ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός ένωσε οριστικά τη Ρόδο με την επαρχία των Νήσων, που υπαγόταν στη Διοίκηση της Ασίας.
Έτσι, σαν μια επαρχιακή πόλη του Ρωμαϊκού κράτους, η Ρόδος περνάει στον Μεσαίωνα. Οι πληροφορίες που έχουμε για τη Ρόδο από εδώ και πέρα είναι αποσπασματικές, αφού το ενδιαφέρον των ιστορικών επικεντρώνεται στην Κωνσταντινούπολη. Το 344/345 η Ρόδος υπέστη μεγάλες καταστροφές από σεισμό· το 469/470 λεηλατήθηκε από τη φυλή των Ισαύρων· το 515 χτυπήθηκε και πάλι από σεισμό, πιο καταστρεπτικό από τον προηγούμενο. Ο αυτοκράτορας Αναστάσιος έκανε μεγάλες δωρεές για την ανακούφιση των επιζώντων και μερίμνησε για την ανοικοδόμησή της πόλης. Μια θετική αφήγηση αναφέρει πως η Ρόδος παρήγαγε καλής ποιότητας, ελαφρά βήσσαλα (τούβλα) που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του τρούλου του ναού της Αγιά Σοφιάς.
Στις αρχές του 7ου αιώνα η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ενεπλάκη σε μια πολυετή και εξουθενωτική πολεμική σύγκρουση με την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών. Σε μια περίοδο που οι Σασσανίδες Πέρσες προέλαυναν, σημειώνοντας απανωτές νίκες κατά των Βυζαντινών, η Ρόδος δέχτηκε επίθεση και λεηλατήθηκε από τις δυνάμεις του Χοσρόη Β΄ (620). Η αυτοκρατορία έφτασε στα πρόθυρα της κατάρρευσης, όμως, εν τέλει, ο αυτοκράτορας Ηράκλειος κατάφερε να επιβληθεί στους αντιπάλους του. Από την εξασθένιση των δυο μεγάλων αυτοκρατοριών επωφελήθηκαν οι Άραβες, που από την Αραβική χερσόνησο ξεκίνησαν την εξάπλωση του Ισλάμ. Έτσι λοιπόν, αφού είχε καταλυθεί το κράτος των Σασσανιδών, ο Άραβας διοικητής της Συρίας Μωαβίας ξεκίνησε μια εκστρατεία κατά της Κωνσταντινούπολης. Στα πλαίσια αυτής της εκστρατείας ο ύπαρχος του Μωαβία, ο Αβουλαβάρ, κατέλαβε τη Ρόδο (περ. 653). Ήταν τότε, που τα κομμάτια του κατεστραμμένου Κολοσσού πουλήθηκαν σε έναν Ιουδαίο έμπορο από την Έδεσσα της Συρίας, που μετέφερε τον χαλκό σε 900 καμήλες. Η Ρόδος παρέμεινε στην κυριαρχία των Αράβων ως το 679/680, όταν μετά την αποτυχημένη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης (674-678) οι Άραβες συνθηκολόγησαν με τους Βυζαντινούς. Τότε, πρέπει να ενσωματώθηκε στο ναυτικό θέμα Καραβησιάνων. Το νησί υπέφερε μια ακόμη λεηλασία από τους Άραβες πριν τη νέα πολιορκία της Κωνσταντινούπολης (717-718), χωρίς να καταληφθεί αυτή τη φορά. Το ίδιο έγινε και στις αρχές του 9ου αιώνα, που λεηλατήθηκε πρώτα από τον χαλίφη των Αββασιδών Χαρούν αλ-Ρασίντ (807) και στη συνέχεια από τον γιο του Αλ-Μαμούν. μικρογραφία|Σφραγίδα του άρχοντα της Ρόδου Σοφρόνιου (10ος - 11ος αι.) Περίπου το 1089, ένας Σελτζούκος Τούρκος πρώην πειρατής, που βρισκόταν στην υπηρεσία των Βυζαντινών, ο Τζαχάς, στράφηκε κατά της αυτοκρατορίας και, με τη Σμύρνη ως αρχικό του ορμητήριο, δημιούργησε ένα ανεξάρτητο κράτος καταλαμβάνοντας νησιά του ανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Ρόδος). Τελικά μια δύναμη υπό τον μέγα δούκα Ιωάννη Δούκα, αφού πρώτα τον πολιόρκησε στη Μυτιλήνη κατάφερε να καταστρέψει τον στόλο του (1092). Ίσως ως αποτέλεσμα αυτής της εκστρατείας ή εξαιτίας του θανάτου του Τζαχά, που συνέβη μερικούς μήνες μετά από αυτό το γεγονός, η Ρόδος απελευθερώθηκε.
Η διείσδυση των Λατίνων στην αυτοκρατορία μοιραία οδήγησε στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1204). Δεν είναι ξεκάθαρο αν ήταν επακόλουθο της άλωσης ή αν είχε προηγηθεί αυτής, όμως οι ιστορικές πηγές μαρτυρούν πως η Ρόδος έγινε κέντρο ενός ανεξάρτητου κράτους, που εκτεινόταν και σε κάποια από τα γύρω νησιά. Ηγεμόνας του κράτους αυτού ήταν ο Λέων Γαβαλάς, που χρησιμοποιούσε τον τίτλο «Καίσαρ»· και πάλι δεν είναι ξεκάθαρο αν ο τίτλος του απονεμήθηκε από κάποιον αυτοκράτορα ή αν ο Λέων τον έλαβε μόνος του. Τότε ιδρύθηκε στη Ρόδο νομισματοκοπείο - κάτι που δεν επέτρεπαν οι αυτοκράτορες - και κόπηκαν χάλκινα νομίσματα. Ο αυτοκράτορας της Νίκαιας Ιωάννης Γ´ Δούκας Βατάτζης εξαπέλυσε μια εκστρατεία κατά της Ρόδου υπό τον μέγα δομέστικο Ανδρόνικο Παλαιολόγο αναγκάζοντας τον Λέοντα να δεχτεί την επικυριαρχία του Βατάτζη, διατηρώντας όμως τον τίτλο του Καίσαρα. Τον Αύγουστο του 1234 ο Γαβαλάς έκανε συνθήκη συμμαχίας με τους Βενετούς στην οποία δεσμεύονταν για αμοιβαία υποστηριξη αν δέχονταν επίθεση από τον Βατάτζη. Ωστόσο, όταν ο Ιωάννης Βατάτζης πολιόρκησε ανεπιτυχώς την Κωνσταντινούπολη ο Λέων Γαβαλάς ήταν αρχηγός του στόλου και πολέμησε κατά των Βενετών.μικρογραφία|Απεικόνιση νομίσματος του Ιωάννη Γαβαλά, σε έργο του William Miller (1908).
Οι ιστορικοί εκτιμούν πως ο Λέων Γαβαλάς πέθανε περίπου το 1240 και πως τότε τον διαδέχτηκε ο αδελφός του, ο Ιωάννης Γαβαλάς. Ο Ιωάννης Γαβαλάς φαίνεται πως δεν είχε τις τάσεις ανεξαρτησίας του αδελφού του, αφού χρησιμοποιούσε τον τίτλο Αυθέντης της Ρόδου, ενώ, ενδεχομένως, ο Ιωάννης Γαβαλάς είχε γίνει γαμβρός του αυτοκράτορα. Το έτος 1248, ενώ ο Ιωάννης Γαβαλάς πολεμούσε τους Λατίνους με τον στρατό του αυτοκράτορα κοντά στη Νικομήδεια, η πόλη της Ρόδου καταλήφθηκε αιφνιδίως από τους Γενουάτες. Αμέσως, ο αυτοκράτορας απέστειλε στο νησί τον δούκα των Θρακησίων Ιωάννη Καντακουζηνό, που με λιγοστές δυνάμεις κατέλαβε τα φρούρια της Λίνδου και του Φιλερήμου· και μόλις έλαβε ενισχύσεις άρχισε να πολιορκεί την πρωτεύουσα στην οποία είχαν κλειστεί οι Γενουάτες. Εκτιμάται πως οι Γενουάτες ήταν έτοιμοι να παραδοθούν, όταν κατέφθασε στο νησί ο πρίγκιπας της Αχαΐας Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος αναγκάζοντας τον Καντακουζηνό να λύσει την πολιορκία και να υποχωρήσει στον Φιλέρημο (Μάιος 1249). Ο Βιλλεαρδουίνος κατέληξε σε συμφωνία με τους Γενουάτες, αφήνοντάς τους ενισχύσεις προτού αποχωρήσει. Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ´ Δούκας Βατάτζης αντέδρασε στέλνοντας τον πρωτοσέβαστο Θεόδωρο Κοντοστέφανο με ενισχύσεις και σαφείς οδηγίες. Με την άφιξή τους, αιφνιδίασαν τους Λατίνους που λεηλατούσαν την ύπαιθρο και τους θανάτωσαν όλους. Οι Γενουάτες παρέμειναν κλεισμένοι στην πόλη, όμως αναγνωρίζοντας πως δε θα άντεχαν σε άλλη πολιορκία αναγκάστηκαν να παραδώσουν την πόλη με αντάλλαγμα την ασφαλή αποχώρησή τους.
Η απελευθέρωση της πόλης της Ρόδου από τους Γενουάτες συμπίπτει, κατά την εκτίμηση των ιστορικών, με τον θάνατο του Ιωάννη Γαβαλά και το τέλος της δυναστείας τους στη Ρόδο (1250). Έκτοτε, η Ρόδος πέρασε υπό την άμεση κυριαρχία των αυτοκρατόρων της Νίκαιας. Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγο και την ανασύσταση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, ο Μιχαήλ παραχώρησε ως ιδιωτικές κτήσεις τη Ρόδο και τη Λέσβο στον αδελφό του Ιωάννη (1261). Από το 1275 έως το 1278 διοικητής της Ρόδου ήταν κάποιος Κριβικιώτης· στα 1278 η Ρόδος και τα γύρω νησιά διοικούνταν από τον Γενουάτη κουρσάρο Τζοβάννι ντε λο Κάβο - εκείνη την περίοδο Σελτζούκοι Τούρκοι από τις απέναντι ακτές κατάφεραν να καταλάβουν ένα μέρος της Ρόδου· περί το 1305 ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος παραχώρησε τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο στον Γενουάτη κουρσάρο Αντρέα Μορίσκο και τον αδελφό του Λουντοβίκο ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες τους στις μάχες του αυτοκράτορα κατά των Καταλανών και των Τούρκων. Όμως, ήδη από το 1306 η Κάρπαθος και η Κάσος θα περάσουν στον έλεγχο της Βενετικής οικογένειας Κορνάρο· ο Αντρέα Μορίσκο συνέχισε να μάχεται στο πλευρό των Βυζαντινών ενάντια στους Καταλανούς και τους Βενετούς μέχρι την αιχμαλώτισή του και την εκτέλεσή του στην Κύπρο (1308). Την ίδια περίοδο ένας άλλος Γενουάτης, ο Βινιόλο Βινιόλι έκανε συμφωνία με τους Ιωαννίτες Ιππότες για την κατάληψη της Ρόδου, που τελικά θα χρειαζόταν αρκετά χρόνια για ολοκληρωθεί (1306-1309).
Ιπποτοκρατία
μικρογραφία|Χάρτης της Ρόδου την εποχή της Ιπποτοκρατίας, [[Κριστόφορο Μπουοντελμόντι (1420)|293x293εσ]] μικρογραφία|Απεικόνιση της πόλης της Ρόδου, Konrad von Grünenberg (1487)|293x293εσ
Στην πολυτάραχη περίοδο των αρχών του 14ου αιώνα για τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, ο Γενουάτης Βινιόλο Βινιόλι (Vignolo Vignoli), που κατείχε κτήματα στην Κω, τη Λέρο και στη Λάρδο της Ρόδου, έκανε συμφωνία με τον μεγάλο μάγιστρο των Ιωαννιτών Ιπποτών Φουλκ ντε Βιλαρέ για να καταλάβουν μαζί τη Ρόδο και τα γύρω νησιά (17 Μαΐου 1306). Η συμφωνία προέβλεπε πως ο Βινιόλι θα παραχωρούσε τα κτήματα του σε Κω και Λέρο στους Ιππότες, θα διατηρούσε όμως τη Λάρδο και ένα ακόμα κτήμα της επιλογής του στη Ρόδο. Επίσης, οι φόροι θα διανέμονταν κατά 1/3 στον Βινιόλι και κατά 2/3 στους Ιωαννίτες. Έτσι λοιπόν, στις 23 Ιουνίου 1306 οι δυνάμεις των Ιωαννιτών απέπλευσαν από τη Λεμεσό της Κύπρου - όπου βρισκόταν το Τάγμα από το 1291 - και κατέλαβαν πρώτα το Καστελλόριζο. Οι πρώτες τους επιχειρήσεις σε Ρόδο και Κω δεν ήταν επιτυχείς. Στις 20 Σεπτεμβρίου κατέλαβαν το κάστρο Φαρακλού και στις 11 Νοεμβρίου το φρούριο του Φιλερήμου. Μέχρι τον Μάρτιο/Απρίλιο του 1307 οι Ιππότες είχαν επιχειρήσει, ανεπιτυχώς, τρεις φορές να καταλάβουν την πόλη της Ρόδου. Οι Ιωαννίτες ζήτησαν από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ να τους παραχωρήσει τη Ρόδο αναγνωρίζοντας την επικυριαρχία του και σε αντάλλαγμα εκείνοι θα του παρείχαν ιππότες όποτε εκείνος τους ζητούσε - ο αυτοκράτορας όμως αρνήθηκε και διέταξε την προετοιμασία ενισχύσεων για τη Ρόδο. Ο Βιλαρέ έφυγε από τη Ρόδο τον Αύγουστο του 1307 και ταξίδεψε στη Δύση εξασφαλίζοντας υποστήριξη για το σκοπό του. Παρέμεινε στη Δύση για 2 χρόνια - στο διάστημα αυτό οι Ιωαννίτες είχαν κατακτήσει όλη την ύπαιθρο, αλλά όχι την πόλη της Ρόδου και επιστρέφοντας έφερε μαζί του μεγάλες ενισχύσεις. Τελικά, η πόλη της Ρόδου παραδόθηκε στις 15 Αυγούστου 1309.
Τη Ρόδο κυβέρνησαν, από το 1309 έως το 1522, 19 συνολικά Μεγάλοι Μάγιστροι, οι ακόλουθοι : Φουλκ ντε Βιλλαρέ, Ελιόν ντε Βιλλενέβ, Θεόδοτος ντε Γκοζόν, Πέτρος ντε Κορνελιάν, Ρογήρος ντε Πεν, Ραϋμόνδος Μπερανζέ, Ροβέρτος ντε Ζιλλιάκ, Φερδινάνδος ντε Ερέντια, Φιλιμπέρ ντε Ναλλιάκ, Αντώνιος Φλουβιάν, Ιωάννης ντε Λαστίκ, Ιάκωβος ντε Μιλλύ, Πέτρος Ραϋμ. Ζακώστα, Ιωάννης Μπατίστα Ορσίνι, Πέτρος ντ' Ομπουσόν, Εμερύ ντ' Αμπουάζ, Γκυ ντε Μπλανσεφόρ, Φαμπρίκιος Καρρέττο, και Φίλιππος Βιλλιέ ντε Λίσλ-Αντάμ.
Τουρκοκρατία
μικρογραφία|Χάρτης της Ρόδου την εποχή της Τουρκοκρατίας, [[Πίρι Ρέις (1528).]] μικρογραφία|Χάρτης της Ρόδου, Τζιοβάννι Φραντσέσκο Καμάτσιο (1574).
Η Τουρκοκρατία στη Ρόδο τυπικά ξεκινάει την 1η Ιανουαρίου 1523, με την αποχώρηση των Ιπποτών από το νησί, και λήγει την 5η Μαΐου 1912, με την κατάληψη της πόλης από τους Ιταλούς, διαρκώντας σχεδόν τέσσερις αιώνες.
Τον Δεκέμβριο του 1522, οι Ιππότες ανίκανοι να αντεπεξέλθουν στην πολύμηνη πολιορκία, που επέβλεπε προσωπικά ο ίδιος ο Οθωμανός σουλτάνος Σουλεϊμάν Α΄ ο Μεγαλοπρεπής, αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν την παράδοση της Ρόδου και των υπολοίπων κτήσεων τους στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Παρότι κάποιοι γενίτσαροι παραβίασαν τις εντολές του σουλτάνου και εισέβαλαν στην πόλη στις 25 Δεκεμβρίου πραγματοποιώντας αρπαγές, λεηλασίες και βιασμούς, η τιμωρία των παραβατών περιόρισε τα έκτροπα κατά την παράδοση της πόλης. Ο ίδιος ο Σουλεϊμάν μπήκε στην πόλη δύο μέρες αργότερα, στις 27 Δεκεμβρίου και αμέσως ξεκίνησε η διαπραγμάτευση ανάμεσα στις δύο πλευρές για το τι θα πάρουν οι Ιππότες μαζί τους και τι θα παραμείνει στο νησί. Την 1η Ιανουαρίου 1523 οι Ιππότες επιβιβάστηκαν στα πλοία τους και ακολουθούμενοι από 3.000 – 4.000 Ροδίους αποχώρησαν από το νησί.
Την ίδια ημέρα ο Σουλεϊμάν προσευχήθηκε στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και διαβάστηκε το «Χάττι Σεριφί» με το οποίο ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί. Ο σουλτάνος παρέμεινε στο νησί έως τις 25 Ιανουαρίου και σε αυτό το χρονικό διάστημα προσπάθησε να οργανώσει τη νέα του κτήση. Όρισε το χαράτσι, ίδρυσε μεντρεσέ, ιμαρέτ, διόρισε ιμάμηδες και καθόρισε τα βακούφια. Μερίμνησε για τους τραυματίες του πολέμου, έδωσε αμοιβές και μοίρασε τιμάρια στους αξιωματούχους. Φεύγοντας άφησε διοικητή του νησιού τον γενίτσαρο Ιμπραήμ Αγά.
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, μαζί με τους Ιππότες αποχώρησαν από τη Ρόδο 3.000 – 4.000 Έλληνες. Όσοι παρέμειναν στην πόλη εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να μετακινηθούν έξω από το οχυρωμένο τμήμα της. Έτσι γύρω από τα τείχη δημιουργήθηκαν τα λεγόμενα «μαράσια» · επρόκειτο για συνοικίες που στην καρδιά τους είχαν μια ενορία, μπροστά από την οποία περνούσε μια οδός που κατέληγε στο οχυρωμένο τμήμα της πόλης και τα σπίτια βρίσκονταν γύρω από την ενορία σε στενά «σοκάκια». Μέσα στο οχυρωμένο τμήμα της πόλης επιτρεπόταν να ζουν σε δικές τους ξεχωριστές συνοικίες οι Εβραίοι και οι Τούρκοι έποικοι που ήρθαν τα επόμενα χρόνια να καλύψουν το κενό των Ελλήνων.
Παρόλο που δεν επιτρεπόταν στους Έλληνες να κατοικούν μέσα στο τειχισμένο τμήμα της πόλης, τους επιτρεπόταν η είσοδος κατά τη διάρκεια της ημέρας για να εργαστούν. Κάποιοι μάλιστα διατηρούσαν και καταστήματα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, το βράδυ έπρεπε να περάσουν έξω από τα τείχη πριν κλείσουν οι πύλες, διότι υπήρχε φρουρά που απειλούσε με σκληρή τιμωρία τους παραβάτες.
Στην ύπαιθρο πέρα από την πόλη της Ρόδου, ο πληθυσμός κατοικούσε σε χωριά και ήταν αμιγώς ελληνικός. Οι Τούρκοι έποικοι τελικά δημιούργησαν συνοικισμούς και έξω από τα τείχη, στα περίχωρα της πόλης.
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Η Χαραυγή είναι μια κυπριακή εφημερίδα, η οποία εκδίδεται από το 1956. Είναι το εκφραστικό όργανο του ΑΚΕΛ (Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού). Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες εφημερίδες της Κύπρου, με καθημερινή κυκλοφορία περίπου 9000 αντιτύπων.
Ρόδος
Τουρκοκρατία
Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας η Ρόδος αποτέλεσε έδρα ξεχωριστής επαρχίας, του Σαντζακίου της Ρόδου.
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Ιστορικό
Η πρώτη σοσιαλιστική εφημερίδα στην Κύπρο ήταν ο «Πυρσός». Πρωτοδημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 1923 και ήταν δεκαπενθήμερος. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διάδοση των σοσιαλιστικών ιδεωδών στην Κύπρο, στα πρώτα βήματα της κυπριακής Αριστεράς. Παρουσιαζόταν ως το εκφραστικό όργανο του «Κυπριακού Εργατικού και Αγροτικού Κόμματος», ενώ το Νοέμβριο του 1923 προστέθηκε σε παρένθεση η λέξη «Κομμουνιστικό». Έκλεισε τον Ιούλιο του 1924.
Ρόδος
Ιταλοκρατία
Το 1912 ιταλικά στρατεύματα καταλαμβάνουν τη Ρόδο και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα. Οι Ιταλοί γίνονται δεκτοί ως ελευθερωτές από τους κατοίκους του νησιού, οι οποίοι ελπίζουν ότι η κατοχή θα είναι προσωρινή. Όμως οι Ιταλοί απέβλεπαν σε προσάρτηση της Ρόδου και των άλλων νησιών στην Ιταλία και εμπόδισαν κάθε ενωτική κίνηση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο η Αντάντ υπόσχεται στην Ιταλία την επίσημη αναγνώριση της κατοχής ως μόνιμης, γεγονός που επισφραγίζεται με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, Οι διοικητές Μάριο Λάγκο αρχικά και ντε Βέκκι στη συνέχεια εφαρμόζουν πολιτική εξιταλισμού των νησιών. Η διοικητική και δικαστική εξουσία ασκείται από Ιταλούς, επίσημη γλώσσα είναι η ιταλική, η διδασκαλία της ελληνικής καταργείται, το εμπόριο και η βιομηχανία βρίσκονται σε ιταλικά χέρια. Βέβαια για λόγους τουριστικής αξιοποίησης του νησιού πραγματοποιείται πλήθος δημόσιων έργων. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Ιταλία ηττημένη συνθηκολογεί και την ιταλική κατοχή ακολουθεί η γερμανική.
Διοικητική οργάνωση
thumb|Υποστολή σημαίας|434x434εσ
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Ιστορικό
Την 1η Ιανουαρίου 1925 εκδόθηκε η δεκαπενθήμερη εφημερίδα «Νέος Άνθρωπος» με υπεύθυνο το Χαράλαμπο Σολομωνίδη. Αποτελούσε το εκφραστικό όργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (ΚΚΚ). Βοήθησε στην οργανωτική συγκρότηση του ΚΚΚ, το οποίο εμφανίστηκε επίσημα στις 15 Αυγούστου 1926. Η εφημερίδα δέχθηκε πυρά αντίδρασης από την αποικιοκρατική κυβέρνηση της Κύπρου (η Κύπρος ανήκε στη Μεγάλη Βρετανία. Ο Χαράλαμπος Σολομωνίδης δικάστηκε και φυλακίστηκε ενώ η ίδια η εφημερίδα αναγκάστηκε να αναστείλει της λειτουργίας της πολλές φορές λόγω αγωγών εναντίον της. Όταν δεν κυκλοφορούσε η εφημερίδα, το κενό της καλυπτόταν από τις εφημερίδες «Εργάτης» και «Νέος Εργάτης». Ο «Νέος Άνθρωπος» πολεμήθηκε πολύ από τους αποικιοκράτες. Θέσπισαν ένα νέο νόμο περί Τύπου με στόχο το κλείσιμο της εφημερίδας. Σύμφωνα με το νόμο αυτό κάθε εφημερίδα έπρεπε να πληρώνει βαριές οικονομικές νομικές απαιτήσεις. Έτσι, η εφημερίδα έκλεισε. Τελευταία μέρα κυκλοφορίας ήταν η 27η Αυγούστου 1930.
Ρόδος
Διοικητική οργάνωση
Σύμφωνα με την υφιστάμενη διοικητική διαίρεση του προγράμματος «Καλλικράτης», το νησί και οι πέριξ αυτού νησίδες εντάσσονται εξ ολοκλήρου στον ενιαίο δήμο Ρόδου, ο οποίος προέρχεται από τη συνένωση των προϋπαρχόντων «καποδιστριακών δήμων» του νησιού, των δήμων Ροδίων, Αρχαγγέλου, Ατταβύρου, Αφάντου, Ιαλυσού, Καλλιθέας, Καμείρου, Λινδίων, Νότιας Ρόδου και Πεταλούδων. Η έκταση του νέου δήμου είναι 1.407,94 χλμ2 και ο πληθυσμός του 124.851 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Έδρα του δήμου είναι η πόλη της Ρόδου.
Τριτοβάθμια εκπαίδευση
Στη Ρόδο λειτουργεί η Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του πανεπιστημίου Αιγαίου με 3 τμήματα:
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Ιστορικό
Το 1931 σημαδεύτηκε από τα Οκτωβριανά, όπου ο ξέσπασε αυθόρμητη εξέγερση του κυπριακού λαού κατά των Βρετανών. Στη διάρκεια της εξέγερσης το KKK προσπάθησε να υλοποιήσει τη θέση για ενιαίο αντιαποικιακό μέτωπο. Οι αποικιοκράτες το έθεσαν εκτός νόμου, ενώ στελέχη του δολοφονήθηκαν, εξορίστηκαν και φυλακίστηκαν. Στα χρόνια αυτά οι κομμουνιστές διοχέτευαν τις θέσεις τους με ανακοινώσεις και συνθήματα στους τοίχους, αφού δεν είχαν εφημερίδα.
Ρόδος
Τριτοβάθμια εκπαίδευση
Από το 2012 λειτουργεί στα Αφάντου παράρτημα της Ανώτατης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.), που παρέχει δυο ετήσιας φοίτησης προγράμματα: το Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης (Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.) και το Πρόγραμμα Ειδίκευσης στη Συμβουλευτική και τον Προσανατολισμό (Π.Ε.ΣΥ.Π.).
Δευτεροβάθμια και Πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Στη Ρόδο λειτουργούν 2 ιδιωτικά εκπαιδευτήρια που καλύπτουν πλήρως τις δυο βαθμίδες της Δευτεροβάθμιας και της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο). Στη δημόσια πρωτοβάθμια εκπαίδευση λειτουργούν περίπου 40 νηπιαγωγεία, με τα 20 στην πόλη της Ρόδου και περίπου άλλα τόσα δημοτικά σχολεία, με 16 στην πόλη. Στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση λειτουργούν 17 γυμνάσια, με τα 7 να βρίσκονται στην πόλη. Λειτουργούν επίσης, 2 εσπερινά γυμνάσια: 1 στην πόλη της Ρόδου και 1 στον Αρχάγγελο. Γενικά Λύκεια υπάρχουν 9, με τα 4 στην πόλη και Εσπερινά Γενικά Λύκεια 2, με 1 από αυτά στην πόλη. Τα Επαγγελματικά Λύκεια (ΕΠΑ.Λ.) είναι 4· τα 2 στην πόλη και λειτουργεί 1 Εσπερινό ΕΠΑΛ και αυτό στην πόλη. Λειτουργούν ακόμη Επαγγελματικές Σχολές (ΕΠΑ.Σ.) του ΟΑΕΔ, 2 Σχολές Επαγγελματικής Κατάρτισης (Σ.Ε.Κ.) και ένα Μουσικό Σχολείο (Γυμνάσιο με Λυκειακές Τάξεις).
Η ειδική αγωγή καλύπτεται πλήρως με ειδικό νηπιαγωγείο, 3 ειδικά δημοτικά σχολεία, το Ειδικό Επαγγελματικό Γυμνάσιο (Τεχνικό Επαγγελματικό Εκπαιδευτήριο Ειδικής Αγωγής) και το Ειδικό Εργαστήριο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Ε.Ε.Ε.Ε.Κ.), όλα στην πόλη της Ρόδου.
Τέλος, στην πόλη λειτουργεί και 1 Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας (Σ.Δ.Ε.).
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Ιστορικό
Την επόμενη μέρα του κλεισίματος του «Δημοκράτη», την 22α Μαρτίου 1949, εμφανίζονται τα «Εργατικά Νέα», μέχρι την ημέρα που εκδίδεται για πρώτη φορά ο «Νέος Δημοκράτης». Στις 14 του Δεκέμβρη 1955, οι Βρετανοί εκμεταλλευόμενοι την έκρυθμη κατάσταση που είχε δημιουργηθεί από τον ένοπλο αντιαποικιακό αγώνα, θέτουν το ΑΚΕΛ εκτός νόμου και απαγορεύουν την έκδοση των εφημερίδων και των εντύπων του κόμματος. Παράλληλα, στελέχη του κόμματος μεταφέρθηκαν σε φυλακές και σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο «Νέος Δημοκράτης» έκλεισε και οι αποικιοκράτες κατάσχεσαν όλα τα φύλλα του. Μέχρι το Φεβρουάριου του 1956 εκδίδονταν, σε καθεστώς παρανομίας, τα «Εργατικά Νέα».
Ρόδος
Μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι και αξιοθέατα
μικρογραφία|Η Κοιλάδα της Σαλάκου. μικρογραφία|Η Κοιλάδα των Πεταλούδων. μικρογραφία|Ναός του Ευαγγελισμού - Λεπτομέρεια πρόσοψης. μικρογραφία|Άποψη της μεσαιωνικής τάφρου, με το Παλάτι να δεσπόζει πίσω από τα τείχη. μικρογραφία|Θέα από τον ¨Οικισμό Θεοτόκου¨.
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Ιστορικό
Στελέχη του ΑΚΕΛ τα οποία κατάφεραν να μη συλληφθούν από τους Βρετανούς, εκδώσαν στις 18 Φεβρουαρίου 1956, υπό την καθοδήγηση της ηγεσίας του ΑΚΕΛ (η οποία τελούσε υπό παρανομία), τη «Χαραυγή».
Ρόδος
Πρόσωπα
μικρογραφία|Ο Δαμάγητος και ο Ακουσίλαος περιφέρουν στους ώμους τους τον πατέρα τους, Διαγόρα. μικρογραφία|Πορτραίτο του Παναγιώτη Ρόδιου.
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Θέσεις
Η εφημερίδα αποτελούσε το όργανο επικοινωνίας του κόμματος με τους εργαζόμενους. Καταδίκαζε τις εκτελέσεις αριστερών που κατηγορούνταν ως προδότες από την ΕΟΚΑ του Γεωργίου Γρίβα, καλούσε τον κυπριακό λαό σε αντιαποικιακή πάλη, έκφραζε την άποψη του ΑΚΕΛ για μαζική παλλαϊκή αντίδραση στις, κατά το συγκεκριμένο κόμμα, πολιτικές δολοφονίες και καλούσε σε ενότητα για να αποφευχθεί ο εμφύλιος σπαραγμός.
Ρόδος
Ροδίτικη παράδοση
thumb|right|Πιάτο με πιταρούδια thumb|right|Μελεκούνια κομμένα σε σχήμα ρόμβου
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Θέσεις
Το 1960 η Κύπρος έγινε ανεξάρτητο κράτος. Η «Χαραυγή», μέσα από τις σελίδες της, έγινε κατήγορος του ΝΑΤΟ ϊκού ιμπεριαλισμού, αντιπάλευε τον εθνικισμοσοβινισμό κηρύττοντας τη φιλία και τη συνεργασία ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, προειδοποιούσε για το ενδεχόμενο πραξικοπήματος και εισβολής (όπως και έγινε το 1974), ενώ από το 1974 συμμετέχει ενεργά στον αντικατοχικό αγώνα του κυπριακού λαού.
Ρόδος
Προστατευόμενες τοποθεσίες
Οι περιοχές Προφήτης Ηλίας, Επτά πηγές, Πεταλούδες και Ρέματα είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000, με κωδικό GR4210006, κατά μία συνολική έκταση 113,12 τ. χλμ.
Αθλητισμός
Στη Ρόδο δραστηριοποιούνται οι Γ.Σ. Διαγόρας Ρόδου, Α.Σ. Ρόδος, Γ.Α.Σ. Ιάλυσος, ΔΑΝΣ Δωριεύς, Α.Ο. Κολοσσός Ρόδου, και άλλα λιγότερο δημοφιλή σωματεία.
Χαραυγή (εφημερίδα Κύπρου)
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Εφημερίδες με τόπο έκδοσης την Κύπρο στην ελληνική γλώσσα Κατηγορία:Καθημερινές εφημερίδες Κατηγορία:Κομμουνιστικές εφημερίδες Κατηγορία:Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού Κατηγορία:Εφημερίδες με τόπο έκδοσης την Κύπρο
Ρόδος
Αθλητισμός
Μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις:
Σημαντικά Γεγονότα
μικρογραφία|Η μεγάλη πυρκαγιά του Ιουλίου 2008, από το χωριό Άγιος Ισίδωρος.
Τον Ιούλιο του 2008 ξέσπασε στο νησί μεγάλη πυρκαγιά με σημείο έναρξης το χωριό Άγιος Ισίδωρος. Ως αιτία της πυρκαγιάς αναφέρθηκε η προσπάθεια κατοίκου του χωριού να κάψει ξερά χόρτα και κλαδιά στο χωράφι του με θερμοκρασία περιβάλλοντος 36 βαθμούς Κελσίου και ένταση ανέμων 6 Μποφόρ.
Η Ρόδος, όπως όλη η γύρω περιοχή της λεκάνης της Μεσογείου πλήττεται κατά καιρούς από σεισμούς μεσαίας και μεγάλης έντασης. Το πρωινό της 15ης Ιουλίου και περίπου στις 06:45, ο εγκέλαδος χτυπάει βίαια το νησί με 6.4 ρίχτερ, δεν υπήρξαν σημαντικές ζημιές. Το επίκεντρο ήταν στην θαλάσσια περιοχή ανοικτά της Λίνδου.
Σημειώσεις
Λεπτομερείς ναυτιλιακές πληροφορίες για τη νήσο Ρόδο παρέχει ο 4ος τόμος του ελληνικού πλοηγού και ιδιαίτερα ο χάρτης ελληνικής έκδοσης: ΧΕΕ-453 που καλύπτει και τη νήσο Χάλκη Δωδεκανήσου, αλλά και ο χάρτης ΧΕΕ-452 που καλύπτει όλο τον θαλάσσιο χώρο μέχρι Καστελλόριζο και τις έναντι ακτές της Μικράς Ασίας.
Αμάλθεια (αποσαφήνιση)
Με την ονομασία Αμάλθεια μπορεί να εννοούμε:
Καλαμάτα
Η Καλαμάτα είναι πόλη της νοτιοδυτικής Πελοποννήσου, πρωτεύουσα του Νομού Μεσσηνίας και λιμάνι της νότιας ηπειρωτικής Ελλάδας. Η πόλη έχει πληθυσμό 58.816 κατοίκους, ενώ ο Δήμος Καλαμάτας έχει πληθυσμό 72.906 κατοίκους, σύμφωνα με την Ελληνική απογραφή 2021. Η πόλη είναι κτισμένη στους πρόποδες του όρους Καλάθι (παρυφή του Ταϋγέτου), στην καρδιά του Μεσσηνιακού κόλπου. Απέχει 223 χιλιόμετρα από την Αθήνα, 215 χλμ. από την Πάτρα και 715 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.upright|μικρογραφία|Έμβλημα Καλαμάτας
Αρχαία ιστορία
Η ιστορία της Καλαμάτας ξεκινάει από τον Όμηρο, ο οποίος αναφέρει τις Φαρές, αρχαία πόλη χτισμένη περίπου εκεί που βρίσκεται σήμερα το Φράγκικο κάστρο της πόλης.Συγκεκριμένα, στη ραψωδία γ' της Οδύσσειας, ο Όμηρος αναφέρει πως ο Τηλέμαχος δανυκτερεύει στις Φηρές και φιλοξενείται στο αρχοντικό του Διοκλή κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του σε Πύλο και Σπάρτη,όπου αναζητεί πληροφορίες για την τύχη του Οδυσσέα. Επίσης, στη ραψωδία Ι της Ιλιάδας, οι Φηραί ήταν μία από τις επτά πόλεις που πρόσφερε ο Αγαμέμνονας στον Αχιλλέα για να επιστρέψει στη μάχη. Παλιότερα θεωρούσαν ότι, κατά την αρχαία εποχή, η θάλασσα κάλυπτε όλη την έκταση της σημερινής πόλης, αλλά τα ευρήματα πρωτοελλαδικής και αρχαϊκής (ιερό Ποσειδώνα) περιόδου στα Ακοβίτικα και κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής γύρω από το κάστρο βεβαίωσαν το αντίθετο. Επίσης, επιγραφικό υλικό που βρέθηκε στη Γιάννιτσα (Ελαιοχώρι) επιβεβαίωσε την ταύτιση της αρχαίας κώμης των Καλαμών (και όχι των Φαρών) με εκείνη τη θέση.
Η Καλαμάτα (Φαραί) έχει περιορισμένη σημασία κατά την αρχαία περίοδο, καθώς βρίσκεται κάτω από λακωνική κυριαρχία από τα μέσα του 8ου αιώνα π.Χ. μέχρι τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. Ακόμη και μετά την απελευθέρωση της Μεσσηνίας από τους Θηβαίους υπό τον Επαμεινώνδα, οι Φαρές επισκιάζονται, αυτή τη φορά από τη νέα πρωτεύουσα των Μεσσηνίων, τη Μεσσήνη (πρώην Μαυρομμάτι). Ο αυτοκράτορας Οκταβιανός Αύγουστος μάλιστα υπήγαγε την πόλη των Φαρών στη δικαιοδοσία των Λακώνων, αν και αμέσως μετά ο Τιβέριος την επανέφερε στους Μεσσήνιους.
Ο περιηγητής Παυσανίας στα Μεσσηνιακά-Ηλιακά του (160-170 μ.Χ.) αναφέρει τις Φαρές, στον δρόμο του από τη νότια Λακωνία προς τη Μεσσήνη. Αναφέρει μάλιστα ότι πιο πριν συνάντησε πηγή αλμυρού νερού, πιθανότατα την υφάλμυρη πηγή που ακόμη και σήμερα εκβάλλει στη θάλασσα, στον παλιό υδρόμυλο στο προάστειο Μικρή Μαντίνεια. Στις δε Φαρές, επισκέφθηκε τους ναούς της Τύχης και του Καρνείου Απόλλωνα με το άλσος του. Μέχρι και τα πρωτοχριστιανικά χρόνια πάντως, η σημασία του οικισμού εξακολουθεί να είναι μικρή για την ιστορία της περιοχής, σε σύγκριση π.χ. με τη γειτονική Θουρία όπου τα αρχαιολογικά ευρήματα είναι πολύ σημαντικότερα. Όμως, στον κατάλογο πόλεων Συνέκδημος του Ιεροκλή (535 μ.Χ.) διατηρούνταν ακόμη το αρχαίο όνομα Φαραί.
Μεσαιωνική ιστορία
Τα διαθέσιμα στοιχεία για την ιστορία της πόλης κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο και μέχρι τον 10ο αιώνα μ.Χ. είναι ελάχιστα. Πιθανολογείται ότι, στα πλαίσια της ενιαίας αυτοκρατορικής αμυντικής πολιτικής εναντίον των επιδρομών των Αβαροσλάβων στα Βαλκάνια, μετασχηματίστηκε σε πόλισμα-φρούριο με ενίσχυση του πληθυσμού της από απειλούμενους οικισμούς, όπως και η Κορώνη την ίδια εποχή (6ος-7ος αιώνας). thumb|Το κάστρο της Καλαμάτας σήμερα Το σύγχρονο όνομά της η Καλαμάτα μάλλον το πήρε από ένα παλιό βυζαντινό μοναστήρι (πιθανά στη θέση του μεσαιωνικού κάστρου), το οποίο ήταν αφιερωμένο στην Παναγία την Καλομάτα, απ' όπου με αφομοίωση του όμικρον σε άλφα, προήλθε η ονομασία Καλαμάτα.
Αποκτά αίγλη μετά την Δ΄ Σταυροφορία (1204 μ.Χ.), όταν το κάστρο πέφτει, μετά από συνθηκολόγηση, στα χέρια των Φράγκων υπό τον Γουλιέλμο Σαμπλίτη και στη συνέχεια τον Γοδεφρείδο Α΄ Βιλλεαρδουίνο, το 1205. Ο τελευταίος ανοικοδομεί το μέχρι τότε μικρό και ερειπωμένο κάστρο και έτσι ξεκινάει η οικονομική ακμή της πόλης. Η Καλαμάτα υπήρξε η αγαπημένη πόλη των Βιλλεαρδουίνων, σε σημείο που ο Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος να αποκαλείται και «Καλαμάτας».
Το 1293, το κάστρο κατελήφθη από τους επαναστάτες Έλληνες και Σλάβους της Γιάννιτσας (σημ. Ελαιοχώρι), που είχαν αρχηγούς τους Λιανόρτη, Φανάρη και Λαβούλκα, στο όνομα του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β' Παλαιολόγου. Ξαναδόθηκε όμως στους Φράγκους με απάτη, από τον Πρωτοστράτορα του Μυστρά Γεώργιο Σγουρομάλλη (περιγραφή αυτού του επεισοδίου υπάρχει στο γνωστό μυθιστόρημα του Άγγελου Τερζάκη, Πριγκηπέσσα Ιζαμπώ). Στα 1341, το κάστρο βρίσκεται στα χέρια του Νικολό Ατσαγιόλι και το 1381 υπό τους Ναβαρέζους ιππότες του Πέτρου ντε Σαν Σουπεράν. Το 1396 καταλαμβάνεται για λίγο από τους Τούρκους του στρατηγού Εβρενός. Από το 1410 ως το 1459 ανήκει στους Παλαιολόγους του Μυστρά.
Οθωμανοκρατία-Βενετοκρατία
Το 1459 την Καλαμάτα καταλαμβάνουν οι Οθωμανοί Τούρκοι του Μωάμεθ Β' Πορθητή. Το 1464, το κάστρο κατέλαβε ο Βενετός Φραγκίσκο Τάνο, αλλά το 1540 εγκαταλείπεται από τους Βενετούς που το έκαψαν. Το 1685 καταστρέφεται οριστικά από τον Βενετό στρατηγό Μοροζίνι, όταν το κατέλαβε κατά τη νικηφόρα εκστρατεία του στην Πελοπόννησο. Επιστράφηκε οριστικά στους Οθωμανούς το 1715.
Επανάσταση 1821 και Απελευθέρωση
thumb|Η απελευθέρωση της Καλαμάτας. Στα μέσα Μαρτίου 1821 οι Μικρασιάτες Φιλικοί της Σμύρνης έστειλαν στη Μεσσηνία ένα πλοίο γεμάτο μπαρούτι και πολεμοφόδια για τους Επαναστάτες. Το πολύτιμο φορτίο μεταφέρθηκε από τη Σμύρνη με καπετάνιο τον Χριστόφορο Μέξη. Το πλοίο κατάφερε και πέρασε όλα τα θαλάσσια μπλόκα και αγκυροβόλησε στη Μεσσηνία, στο λιμανάκι Αλμυρού της Βέργας. Το μπαρούτι κατέφτασε μέσα στη νύχτα και μετά πάνω σε μουλάρια, από τον Αλμυρό της Βέργας στη Μονή Μαρδακίου στη Νέδουσα, για να ετοιμάσουν τα φυσέκια για τον Αγώνα. Στις 23 Μαρτίου, έχοντας πλεόν πολεμοφόδια, ο Κολοκοτρώνης, ο Νικηταράς, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Παπαφλέσσας και άλλοι μπήκαν μέσα στην πόλη της Καλαμάτας ως απελευθερωτές. Συμμετείχαν στην πανηγυρική δοξολογία που τελέστηκε στον Ιερό Ναό των Αγίων Αποστόλων (μικρή βυζαντινή εκκλησία των μέσων του 11ου-12ου αι. που σώζεται μέχρι σήμερα και αποτελεί σύμβολο της πόλης). Από την Καλαμάτα η Μεσσηνιακή Γερουσία συνέταξε την Προειδοποίηση προς τας Ευρωπαϊκάς αυλάς. Έτσι, η 23η Μαρτίου αποτελεί την ημέρα απελευθέρωσης της Καλαμάτας από τους Τούρκους.
Ανάπτυξη λιμένα 19ου αι.
Στα τέλη του 19ου αιώνα χτίζεται το λιμάνι της Καλαμάτας, το οποίο λειτουργεί μέχρι και σήμερα και η πόλη παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη και ακμή, έχοντας χαρακτηριστεί «Μασσαλία του Μωριά». Η πόλη έρχεται σε επαφή με τη Δύση και την κουλτούρα της, δημιουργείται μια αστική τάξη που διαμορφώνει μια σημαντική πολιτιστική βάση και κληρονομιά. Από το 1920 και μετά όμως αρχίζει μια μακρά περίοδος οικονομικής ύφεσης.
Κατά τη δεκαετία του 1830 λειτουργούσε στην Καλαμάτα σχολείο «Κολλυβογραμμάτων», όπως χαρακτηριζόταν από τον επιθεωρητή Ι. Π. Κοκκώνη. Επρόκειτο για ιδιωτικό σχολείο, που είχε συσταθεί πριν το 1830, όπου φοιτούσαν 25 μαθητές, με δάσκαλο τον Αναστάσιο Παγώνη. Σύμφωνα με έκθεση του επιθεωρητή, ο Παγώνης «εὐπορεῖ μαθητῶν, ἐπειδή οἱ εἰς τό ἀλληλοδιδακτικόν συνερχόμενοι δἐν ἔχουν ποῦ νά καθίσωσιν οὐδέ νά διδαχθῶσιν, ὡς πρέπει, διά τήν στενοχωρίαν καί τό ἀκατάλληλον τοῦ κτιρίου εἰς σχολεῖον». Ο δάσκαλος «ἐλάμβανε ἀμοιβήν ἀπό ἕνα ἕκαστον τῶν μαθητῶν του», που τους δίδασκε «κατά τήν παλαιάν μέθοδον».
Εγκατάσταση Μικρασιατών
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, εγκαταστάθηκαν στην Καλαμάτα πολλές οικογένειες Μικρασιατών. Συγκεκριμένα, η Δυτική Παραλία της πόλης αποτέλεσε τόπο εγκατάστασης για περίπου τέσσερις χιλιάδες Μικρασιάτες. Για τη διατήρηση της μνήμης έχει εγκατασταθεί στον αύλειο χώρο του Ιερού Ναού Αναλήψεως, στη Δυτική Παραλία Καλαμάτας, Μνημείο Μικρασιατών, που αποτελείται από δύο μεγάλα κομμάτια μαρμάρου, και στο ένα απεικονίζονται οι πρόσφυγες, ενώ στο άλλο ο χάρτης της Μικράς Ασίας, με τα ελληνικά ονόματα δεκάδων πόλεών της.
Κατοχή - Εθνική Αντίσταση - Εμφύλιος
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής ο Μητροπολίτης Γυθείου Χρυσόστομος Δασκαλάκης, μαζί με τον Μελέτιο Καραμπίνη - τότε αρχιμανδρίτη και ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Γυθείου και Οιτύλου - συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση με το ΕΑΜ. .
Η Μάχη της Καλαμάτας (1944) έλαβε χώρα στις 9 Σεπτεμβρίου του 1944 ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τα ναζιστικά Τάγματα Ασφαλείας μαζί με τμήματα της Ελληνικής Χωροφυλακής. Η μάχη έληξε με την επικράτηση του ΕΛΑΣ γεγονός που οδήγησε στην απελευθέρωση της Καλαμάτας. Μετά τη μάχη ακολούθησε σφαγή ορισμένων μελών των ΤΑ από εξαγριωμένο πλήθος που συνέρρεε μαζί με τους αντάρτες.
Στις 13 Οκτωβρίου 1945 ο Χρυσόστομος Δασκαλάκης εξελέγη μητροπολίτης Μεσσηνίας. Εγκαταστάθηκε στην Καλαμάτα στις 4 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, ενώ τον Ιανουάριο του 1946 συμμετείχε μαζί με άλλους παράγοντες της πόλης στην αντιπροσωπεία που στάλθηκε στη μεσσηνιακή ύπαιθρο για διαπραγματεύσεις με ακροδεξιούς ένοπλους που υπό την ηγεσία του Βαγγέλη Μαγγανά, είχαν εισβάλει στην Καλαμάτα σκοτώνοντας μέλη και φίλους του ΕΑΜ και παίρνοντας μαζί τους δεκάδες ομήρους.
Σεισμός 1986
Τον Σεπτέμβριο του 1986 η Καλαμάτα χτυπήθηκε από δύο ισχυρούς σεισμούς, που προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές και 22 θύματα. Το 70% των κτιρίων της πόλης κρίθηκαν ακατάλληλα. Ακολούθησαν μελέτες για διάσωση των νεοκλασσικών κτιρίων της πόλης, καθώς και σημαντικών δομών, όπως τα σχολείο. Το νέο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης σε συνδυασμό με την ένταξη της αναδόμησης στο Ταμείο Ανασυγκρότησης του Συμβουλίου της Ευρώπης οδήγησε στην αναγέννηση της πόλης.
Η πόλη σήμερα
μικρογραφία|Η όψη της Καλαμάτας από τη νοτιοδυτική πλευρά του λιμανιού Η Καλαμάτα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη σε πληθυσμό πόλη της Πελοποννήσου μετά την Πάτρα. Είναι σημαντικό αστικό, οικονομικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής, καθώς και διοικητικό κέντρο του Νομού Μεσσηνίας.
Τον χειμώνα, η νυχτερινή ζωή της πόλης βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο, ενώ το καλοκαίρι δίπλα στη θάλασσα και στο προάστιο της πόλης, Βέργα, χτισμένο στους πρόποδες του όρους Καλάθι.
Επίσης, κάθε Ιούλιο λαμβάνει χώρα τόσο στο Μέγαρο Χορού της πόλης, αλλά και δε άλλα σημεία της Καλαμάτας, το διεθνές φεστιβάλ Χορού με υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο και παγκόσμια ακτινοβολία στο οποίο φιλοξενούνται παραστάσεις και χορευτές από όλο τον κόσμο. μικρογραφία|Μέγαρο Χορού Καλαμάτας Στην Καλαμάτα λειτουργούν σχολές του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, το οποίο διευρύνθηκε σημαντικά μετά την ενσωμάτωση και του Τ.Ε.Ι.. Η πόλη διαθέτει πλήρεις και σύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις. Τέλος διαθέτει σύγχρονο νοσοκομείο καθώς επίσης και διεθνές αεροδρόμιο.
Κάθε χρόνο στην Καλαμάτα τα τελευταία χρόνια πραγματοποιείται το Καλαματιανό Καρναβάλι, κατά τη διάρκεια του οποίου πραγματοποιούνται καρναβαλικές εκδηλώσεις σε διάφορα σημεία της πόλης και την τελευταία Κυριακή γίνεται η παρέλαση των καρναβαλικών αρμάτων.
Δημοτικές Ενότητες
thumb|Το Δημαρχείο Καλαμάτας
Αξιοθέατα
μικρογραφία|Μητροπολιτικός Ναός Υπαπαντής Καλαμάτας
Αρχιτεκτονική
Στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία των διατηρητέων κτιρίων της Καλαμάτας έχουν επιδράσει τα νεότερα ευρωπαϊκά ρεύματα (γερμανικός κλασικισμός, ιταλική αναγέννηση, art nouveau κ.ά.), η αθηναϊκή κλασική αρχιτεκτονική, αλλά και η ενετική αρχιτεκτονική και τα πρότυπα της Τουρκοκρατίας. Παλαιότερα όλων είναι τα κτίσματα λαϊκού τύπου (πριν από το 1850). Πρόκειται για ισόγεια ή διώροφα κτίρια που δεν ακολουθούν κάποιο συμμετρικό κανόνα και έχουν απλά μορφολογικά στοιχεία. Αρκετά από αυτά βρίσκονται στο ιστορικό κέντρο και ορισμένα έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα. upright|thumb|Το νεοκλασικό κτίριο του Γαλλικού Ινστιτούτου Καλαμάτας. Τα πρώιμα νεοκλασικά (ως το 1880) αποτελούν μεταβατική μορφή μεταξύ παραδοσιακής και νεοκλασικής αρχιτεκτονικής. Σε αυτά ο όροφος χρησιμοποιείται ως κατοικία, ενώ το ισόγειο ως κατάστημα, βιοτεχνικό εργαστήριο ή αποθήκη. Τα περισσότερα νεοκλασικά κτίρια χρονολογούνται στην περίοδο 1880-1920, βρίσκονται διάσπαρτα σε όλες τις περιοχές της πόλης που οικοδομήθηκαν αυτή την περίοδο αλλά κυρίως γύρω από την οδό Αριστομένους. Είναι συνήθως κατοικίες και σπανιότερα συνδυασμός κατοικίας (όροφος) και καταστήματος (ισόγειο). upright|μικρογραφία|Στοά Βαρβουτσή (Δ. Δημητριάδης,1928), Αριστομένους 23, Καλαμάτα Τα κτίρια που ακολουθούν τον εκλεκτικιστικό ρυθμό τοποθετούνται χρονικά στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και, ενώ βασίζονται στο νεοκλασικισμό, είναι επηρεασμένα και από άλλα ευρωπαϊκά πρότυπα (μπαρόκ, γοτθικός ρυθμός, rustique, art nouveau) και τις νέες τάσεις της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής. Αποτελούνται από έναν ενιαίο διώροφο όγκο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εκλεκτικιστικό κτίριο, ιδιοκτησίας Αφών Βαρβουτσή, έργο του αρχιτέκτονα Δ. Δημητριάδη του 1928, το οποίο φέρει αξιόλογη σκεπασμένη εσωτερική στοά στο ισόγειο. Στους δύο ορόφους υπάρχουν μεγάλα συμμετρικά ανοίγματα και ενδιαφέροντες εξώστες στις λεπτομέρειές τους. Το κεντρικό τμήμα τονίζεται με την προβολή του μεσαίου ορόφου. Στο υπόγειό του, την περίοδο του Μεσοπολέμου (1930-1940), λειτούργησε ένα από τα πρώτα καμπαρέ της Καλαμάτας. Στον Β' παγκόσμιο πόλεμο χρησιμοποιήθηκε ως καταφύγιο από τους βομβαρδισμούς.
Ένας ακόμη χαρακτηριστικός τύπος είναι τα κτίρια του Μεσοπολέμου, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα στις καινούριες περιοχές. Είναι συνήθως διώροφα με ενιαίο όγκο και χαρακτηρίζονται από τη χρήση του νέου υλικού (μπετόν-αρμέ) το οποίο αρχίζει να κάνει αισθητή την παρουσία του στη μορφολογία των κτιρίων.
Πολλά νεοκλασικά κτίρια έχουν αγοραστεί από τον Δήμο Καλαμάτας και στεγάζουν υπηρεσίες ή δραστηριότητές τους. Το Δημαρχείο της πόλης είναι επίσης στεγασμένο σε νεοκλασικό κτίριο. Σημαντικότατο ρόλο στη διάσωση των περισσότερων αξιόλογων κτιρίων είχε το πρόγραμμα «πιλότος» για την πόλη της Καλαμάτας, όπου μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1986 ελήφθησαν τα παρακάτω μέτρα:
Τα προαναφερθέντα μέτρα είχαν ως αποτέλεσμα την επισκευή των δύο τρίτων από τα 123 (κατ' άλλους 150 ) διατηρητέα κτίρια της πόλης.
Οικονομία
Η Καλαμάτα είναι σημαντικό οικονομικό κέντρο της Πελοποννήσου. Η οικονομία της περιοχής στηρίζεται στην αγροτική παραγωγή με πιο γνωστή την παραγωγή ελαιολάδου και ελιάς. Επίσης η περιοχή παράγει σύκα, σταφίδα και άλλα είδη, όπως οπωροκηπευτικά. Στο βιομηχανικό τομέα υπάρχουν αρκετές βιομηχανίες τυποποίησης και μεταποίησης αγροτικών προϊόντων, ποτοποιίες κ.α. Σημαντική βιομηχανική μονάδα της περιοχής είναι η Καπνοβιομηχανία Καρέλια, ενώ παλιότερα λειτουργούσε στην πόλη μεγάλο εργοστάσιο της Levi's.