cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία
Πρώιμη αντίσταση
Στην αρχή, οι δυνάμεις των Παρτιζάνων ήταν σχετικά μικρές, φτωχά οπλισμένες και χωρίς καμία υποδομή. Αλλά είχαν δύο μεγάλα πλεονεκτήματα έναντι άλλων στρατιωτικών και παραστρατιωτικών σχηματισμών στην πρώην Γιουγκοσλαβία: το πρώτο και πιο άμεσο πλεονέκτημα ήταν ένα μικρό αλλά πολύτιμο σύνολο βετεράνων του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Σε αντίθεση με μερικούς από τους άλλους στρατιωτικούς και παραστρατιωτικούς σχηματισμούς, αυτοί οι βετεράνοι είχαν εμπειρία από έναν σύγχρονο πόλεμο, σε συνθήκες παρόμοιες με αυτές που βρέθηκε η Γιουγκοσλαβία στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη Σλοβενία, οι Παρτιζάνοι προσέλκυσαν επίσης τα έμπειρα μέλη της TIGR για να εκπαιδεύσουν στρατεύματα.
Το άλλο μεγάλο πλεονέκτημά τους, το οποίο έγινε πιο εμφανές σε μεταγενέστερα στάδια του Πολέμου, ήταν ότι οι Παρτιζάνοι στηρίζονταν σε μια κομουνιστική ιδεολογία παρά στην εθνικότητα. Ως εκ τούτου, κέρδισαν υποστήριξη, που πέρασε τις εθνικές γραμμές, που σημαίνει ότι θα μπορούσαν να περιμένουν τουλάχιστον κάποια επίπεδα υποστήριξης σε σχεδόν οποιαδήποτε γωνιά της χώρας, σε αντίθεση με άλλους παραστρατιωτικούς σχηματισμούς, που περιορίζονταν σε εδάφη με πλειοψηφία Κροατών ή Σέρβων. Αυτό επέτρεψε στις μονάδες τους να είναι πιο κινητές και να γεμίσουν τις τάξεις τους με μια μεγαλύτερη ομάδα πιθανών προσλήψεων.
Αν και η δραστηριότητα Σλαβομακεδόνων και Σλοβένων Παρτιζάνων ήταν μέρος του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Πολέμου, οι συγκεκριμένες συνθήκες στη Μακεδονία και τη Σλοβενία, λόγω των ισχυρών αυτονομιστικών τάσεων των τοπικών κομουνιστών, οδήγησαν στη δημιουργία ξεχωριστών υποστρατών, που ονομάστηκαν Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Μακεδονίας και Σλοβένοι Παρτιζάνοι με επικεφαλής το Απελευθερωτικό Μέτωπο του Σλοβενικού Λαού, αντίστοιχα.
Η πιο πολυάριθμη τοπική δύναμη, εκτός από τα τέσσερα τμήματα πεζικού της γερμανικής Βέρμαχτ, που έχουν ανατεθεί σε καθήκοντα κατοχής, ήταν η Κροατική Εγχώρια Φρουρά, που ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1941, λίγες ημέρες μετά την ίδρυση του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας. Αυτό έγινε με την άδεια των γερμανικών κατοχικών αρχών. Το καθήκον των νέων ένοπλων δυνάμεων της Κροατίας ήταν να υπερασπιστεί το νέο κράτος ενάντια στους ξένους και εγχώριους εχθρούς.
Η ιταλική Ανώτατη Διοίκηση ανέθεσε 24 μεραρχίες και τρεις παράκτιες ταξιαρχίες σε καθήκοντα κατοχής στη Γιουγκοσλαβία από το 1941. Αυτές οι μονάδες προέρχονταν από τη Σλοβενία, την Κροατία και τη Δαλματία μέχρι το Μαυροβούνιο και το Κοσσυφοπέδιο.
Από το 1931–39, η Σοβιετική Ένωση είχε προετοιμάσει τους κομουνιστές για έναν αντάρτικο πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία. Την παραμονή του πολέμου, εκατοντάδες μελλοντικοί εξέχοντες Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές ηγέτες ολοκλήρωσαν ειδικά "μαθήματα", που διοργανώθηκαν από τη σοβιετική στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών στη Σοβιετική Ένωση και την Ισπανία. Η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, η εισβολή του Άξονα στη Σοβιετική Ένωση, ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου 1941. Την ίδια ημέρα, οι Γιουγκοσλάβοι Παρτιζάνοι δημιούργησαν την πρώτη ένοπλη αντιφασιστική μονάδα αντίστασης, που σχηματίστηκε από αντιστασιακό κίνημα στην κατεχόμενη Γιουγκοσλαβία κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ιδρύθηκε στο δάσος Μπρεζόβιτσα κοντά στο Σίσακ της Κροατίας και σηματοδότησε την αρχή της αντίστασης κατά του Άξονα στην κατεχόμενη Γιουγκοσλαβία.
Μετά τη γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση στις 22 Ιουνίου 1941, το Κομουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας αποφάσισε επισήμως να ξεκινήσει ένοπλη εξέγερση στις 4 Ιουλίου 1941, ημερομηνία που αργότερα χαρακτηρίστηκε ως Ημέρα του Μαχητή, μια δημόσια αργία στη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Στο χωριό Μπέλα Τσρκβα, ο Ισπανός βετεράνος Ζίκιτσα Γιοβάνοβιτς Σπάνακ έβαλλε την πρώτη σφαίρα της εκστρατείας στις 7 Ιουλίου 1941, ημερομηνία που αργότερα έγινε γνωστή ως "Ημέρα Εξέγερσης της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Σερβίας". Στις 10 Αυγούστου 1941 στο Στανούλοβιτς, ένα ορεινό χωριό, οι Παρτιζάνοι σχημάτισαν το Κεντρικό Αρχηγείο Αποσπασμάτων Κοπαόνικ. Η απελευθερωμένη περιοχή τους, αποτελούμενη από κοντινά χωριά και αποκαλούμενη "Δημοκρατία των Μεταλλωρύχων", ήταν η πρώτη στη Γιουγκοσλαβία και διήρκεσε 42 ημέρες. Οι μαχητές της αντίστασης εντάχθηκαν επίσημα στις τάξεις των Παρτιζάνων αργότερα.
Το κίνημα Τσέτνικ οργανώθηκε μετά την παράδοση του Βασιλικού Γιουγκοσλαβικού Στρατού από μερικούς από τους εναπομείναντες Γιουγκοσλάβους στρατιώτες. Αυτή η δύναμη οργανώθηκε στην περιοχή Ράβνα Γκόρα της δυτικής Σερβίας υπό τον συνταγματάρχη Ντράζα Μιχάηλοβιτς. Ωστόσο, σε αντίθεση με τους Παρτιζάνους, οι δυνάμεις του Μιχαήλοβιτς ήταν σχεδόν εξ ολοκλήρου Σέρβοι. Οδήγησε τις μονάδες του να οπλιστούν και να περιμένουν τις διαταγές του για την τελική ώθηση. Ο Μιχαήλοβιτς απέφυγε την άμεση δράση εναντίον του Άξονα, την οποία έκρινε ότι ήταν χαμηλής στρατηγικής σημασίας.
Οι βασιλικοί Τσέτνικ (επίσημα ο Γιουγκοσλαβικός Στρατός στην Πατρίδα, JVUO), υπό την ηγεσία του στρατηγού Μιχάηλοβιτς, αντλούσαν κυρίως από τα διάσπαρτα απομεινάρια του Βασιλικού Γιουγκοσλαβικού Στρατού, στηριζόμενοι συντριπτικά στον εθνοτικό σερβικό πληθυσμό για υποστήριξη. Δημιουργήθηκαν αμέσως μετά την εισβολή στη Γιουγκοσλαβία και την παράδοση της κυβέρνησης στις 17 Απριλίου 1941. Ήταν αρχικά το μόνο κίνημα αντίστασης, που αναγνωρίστηκε από την εξόριστη γιουγκοσλαβική κυβέρνηση και τους Δυτικούς Συμμάχους. Οι Παρτιζάνοι και οι Τσέτνικ προσπάθησαν να συνεργαστούν νωρίς κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, αλλά αυτό γρήγορα διαλύθηκε. μικρογραφία|Εξέγερση στη Γιουγκοσλαβία, Σεπτέμβριος 1941. Τον Σεπτέμβριο του 1941, οι Παρτιζάνοι οργάνωσαν σαμποτάζ στο Γενικό Ταχυδρομείο στο Ζάγκρεμπ. Καθώς αυξάνονταν τα επίπεδα αντίστασης στην κατοχή τους, οι δυνάμεις του Άξονα ανταποκρίθηκαν με πολλές μικρές επιθέσεις. Υπήρχαν επίσης επτά μείζονες επιχειρήσεις του Άξονα, που στόχευαν ειδικά στην εξάλειψη όλης ή της περισσότερης αντίστασης των Γιουγκοσλάβων Παρτιζάνων. Αυτές οι σημαντικές επιθέσεις ήταν συνήθως συνδυασμένες προσπάθειες των Γερμανών της Βέρμαχτ και των SS, της Ιταλίας, των Τσέτνικ, του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας, της σερβική συνεργατικής κυβέρνησης, της Βουλγαρίας και της Ουγγαρίας.
Η πρώτη επίθεση κατά των Παρτιζάνων διεξήχθη από τον Άξονα το φθινόπωρο του 1941 εναντίον της "Δημοκρατίας του Ούζιτσε", μιας απελευθερωμένης περιοχής των Παρτιζάνων στη δυτική Σερβία. Τον Νοέμβριο του 1941, τα γερμανικά στρατεύματα επιτέθηκαν και κατέλαβαν ξανά αυτό το έδαφος, με την πλειοψηφία των δυνάμεων των Παρτιζάνων να διαφεύγουν προς τη Βοσνία. Κατά τη διάρκεια αυτής της επίθεσης, η αδύναμη συνεργασία μεταξύ Παρτιζάνων και Τσέτνικ διαλύθηκε και μετατράπηκε σε ανοιχτή εχθρότητα.
Μετά από άκαρπες διαπραγματεύσεις, ο αρχηγός των Τσέτνικ, στρατηγός Μιχαήλοβιτς, στράφηκε εναντίον των Παρτιζάνων ως κύριου εχθρού του. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο λόγος ήταν ανθρωπιστικός: η πρόληψη γερμανικών αντιποίνων εναντίον Σέρβων. Ωστόσο, αυτό δεν σταμάτησε τις δραστηριότητες της αντίστασης και οι μονάδες Τσέτνικ επιτέθηκαν στους Παρτιζάνους το Νοέμβριο του 1941, ενώ λάμβαναν όλο και περισσότερο προμήθειες και συνεργάζονταν με Γερμανούς και Ιταλούς σε αυτό. Ο Βρετανός σύνδεσμος με τον Μιχάηλοβιτς συμβούλεψε το Λονδίνο να σταματήσει να προμηθεύει τους Τσέτνικ μετά την επίθεση στο Ούζιτσε, αλλά η Βρετανία συνέχισε να το κάνει.
Στις 22 Δεκεμβρίου 1941 οι Παρτιζάνοι σχημάτισαν την 1η Προλεταριακή Ταξιαρχία, την πρώτη τακτική κομματική στρατιωτική μονάδα ικανή να λειτουργεί εκτός της περιοχής της. Η 22α Δεκεμβρίου έγινε η "Ημέρα του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Στρατού".
1942
δεξιά|μικρογραφία|Ιταλικά θωρακισμένα αυτοκίνητα στα Βαλκάνια. δεξιά|μικρογραφία|Γερμανικές δυνάμεις με γαλλικά τανκς H39 διασχίζουν ένα ποτάμι. δεξιά|μικρογραφία|Γιουγκοσλαβικές δυνάμεις εποπτεύονται από Βούλγαρους στρατιώτες και γερμανικό τεθωρακισμένο. Στις 15 Ιανουαρίου 1942, ο 1ος στρατός της Βουλγαρίας με 3 τμήματα πεζικού μεταφέρθηκε στη νοτιοανατολική Σερβία. Με έδρα τη Νις, αντικατέστησε τις γερμανικές μεραρχίες, όπου χρειαζόταν, στην Κροατία και τη Σοβιετική Ένωση.
Οι Τσέτνικ αρχικά απολάμβαναν την υποστήριξη των Δυτικών Συμμάχων (μέχρι τη Διάσκεψη της Τεχεράνης τον Δεκέμβριο του 1943). Το 1942, το περιοδικό Time παρουσίασε ένα άρθρο, που επαίνεσε την "επιτυχία" των Τσέτνικ του Μιχάηλοβιτς και τον χαρακτήρισε ως τον μοναδικό υπερασπιστή της ελευθερίας στην κατεχόμενη από τους Ναζί Ευρώπη.
Οι Παρτιζάνοι του Τίτο πολέμησαν τους Γερμανούς πιο ενεργά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Ο Τίτο και ο Μιχαηλόβιτς ήταν γενναιόδωρα επικηρυγμένοι με 100.000 ράιχσμαρκ από τους Γερμανούς για το κεφάλι τους. Ενώ ήταν οι "επίσημα" εναπομείναντες άσπονδοι εχθροί των Γερμανών και των Ουστάσε, οι Τσέτνικ ήταν γνωστοί για τις παράνομες συμφωνίες τους με τους Ιταλούς. Η Δεύτερη Εχθρική Επίθεση ήταν μια συντονισμένη επίθεση του Άξονα, που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1942 εναντίον των Παρτιζάνων της Ανατολικής Βοσνίας. Τα στρατεύματα των Παρτιζάνων απέφυγαν για άλλη μια φορά την περικύκλωση και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν πάνω από το βουνό Ίγκμαν κοντά στο Σεράγεβο.
Η Τρίτη Εχθρική Επίθεση εναντίον των Παρτιζάνων στην ανατολική Βοσνία, το Μαυροβούνιο, το Σάντζακ και την Ερζεγοβίνη πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 1942. Ήταν γνωστή ως Επιχείρηση Τρίο από τους Γερμανούς και τελείωσε και πάλι με μια έγκαιρη απόδραση των Παρτιζάνων.
Οι Παρτιζάνοι πολεμούσαν μια ολοένα και πιο επιτυχημένη αντάρτικη εκστρατεία εναντίον των κατακτητών του Άξονα και των τοπικών συνεργατών τους, συμπεριλαμβανομένων των Τσέτνικ (τους οποίους θεωρούσαν επίσης συνεργάτες). Απολάμβαναν σταδιακά αυξημένα επίπεδα επιτυχίας και υποστήριξης του γενικού πληθυσμού και κατάφεραν να ελέγξουν μεγάλα κομμάτια της γιουγκοσλαβικής επικράτειας. Οι λαϊκές επιτροπές οργανώθηκαν για να ενεργούν ως πολιτικές κυβερνήσεις σε περιοχές της χώρας, που απελευθερώθηκαν από τους Παρτιζάνους. Σε μέρη, ιδρύθηκαν ακόμη και περιορισμένες βιομηχανίες όπλων.
Για να συγκεντρωθούν πληροφορίες, οι πράκτορες των Δυτικών Συμμάχων διείσδυσαν τόσο στους Παρτιζάνους όσο και στους Τσέτνικ. Οι πληροφορίες, που συγκεντρώθηκαν από τους συνδέσμους στις ομάδες αντίστασης, ήταν ζωτικής σημασίας για την επιτυχία των αποστολών εφοδιασμού και ήταν η κύρια επιρροή στη συμμαχική στρατηγική στη Γιουγκοσλαβία. Η αναζήτηση πληροφοριών οδήγησε τελικά στην παρακμή των Τσέτνικ και την έκλειψή τους από τους Παρτιζάνους του Τίτο. Τον Νοέμβριο του 1942, αποσπάσματα Παρτιζάνων συγχωνεύτηκαν επίσημα στον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό και τα Αποσπάσματα Παρτιζάνων της Γιουγκοσλαβίας (NOV i POJ). μικρογραφία|Ο Φρίντριχ Σταλ δίπλα σε αξιωματικό των Ουστάσε και τον ηγέτη των Τσέτνικ Ράντε Ράντιτς στην κεντρική Βοσνία στα μέσα του 1942.
Επιθέσεις του Άξονα
Στο πρώτο εξάμηνο του 1943, δύο επιθέσεις του Άξονα παρολίγο να νικήσουν τους Παρτιζάνους. Είναι γνωστές με τα γερμανικά κωδικά ονόματά τους Λευκή Επιχείρηση και Μαύρη Επιχείρηση ή αλλιώς Μάχες του Νερέτβα και του Σούτιεσκα από τα ποτάμια στις περιοχές που έγιναν οι μάχες σύμφωνα με την πρώην γιουγκοσλαβική κομμουνιστική ιστοριογραφία.
Στις 7 Ιανουαρίου 1943, η 1η Στρατιά της Βουλγαρίας κατέλαβε επίσης τη νοτιοδυτική Σερβία. Τα άγρια ειρηνευτικά μέτρα μείωσαν τη δραστηριότητα των Παρτιζάνων αρκετά. Τα βουλγαρικά τμήματα πεζικού συμμετείχαν στην Πέμπτη Επίθεση και στην Έκτη Επίθεση κατά των Παρτιζάνων στην Ανατολική Βοσνία.
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Γερμανών και Παρτιζάνων ξεκίνησαν στις 11 Μαρτίου 1943 στο Γκόρνι Βακούφ της Βοσνίας. Οι βασικοί αξιωματούχοι του Τίτο Βλάντιμιρ Βελέμπιτ, Κοτζά Πόποβιτς και Μίλοβαν Τζίλας έφεραν τρεις προτάσεις: πρώτον για ανταλλαγή κρατουμένων, δεύτερη για την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου για τη μεταχείριση των κρατουμένων και τρίτη για πολιτικά ζητήματα. Η αντιπροσωπεία εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τη συμμετοχή της Ιταλίας στον εφοδιασμό του στρατού Τσέτνικ και δήλωσε ότι το Εθνικό Απελευθερωτικό Κίνημα είναι ένα ανεξάρτητο κίνημα, χωρίς βοήθεια από τη Σοβιετική Ένωση ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Λίγο αργότερα, ο Τζίλας και ο Βέλεμπιτ μεταφέρθηκαν στο Ζάγκρεμπ για να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις.
Στην Τέταρτη Εχθρική Επίθεση, επίσης γνωστή ως Μάχη του Νερέτβα, οι δυνάμεις του Άξονα ώθησαν τα στρατεύματα των Παρτιζάνων να υποχωρήσουν από τη δυτική Βοσνία στη βόρεια Ερζεγοβίνη, με αποκορύφωμα την παρτιζάνικη υποχώρηση πάνω από τον ποταμό Νερέτβα. Έγινε από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 1943. μικρογραφία|Απελευθερωμένη από τους Παρτιζάνους περιοχή στη Γιουγκοσλαβία, Μάιος 1943. Η Πέμπτη Εχθρική Επίθεση, επίσης γνωστή ως Μάχη του Σούτιεσκα, περιλάμβανε πλήρη περικύκλωση των παρτιζανικών δυνάμεων στη νοτιοανατολική Βοσνία και στο βόρειο Μαυροβούνιο τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1943.
Η Κροατική Εγχώρια Φρουρά έφτασε στο μέγιστο της μέγεθος στα τέλη του 1943, όταν είχε 130.000 άντρες. Περιλάμβανε επίσης μια πολεμική αεροπορία, την Πολεμική Αεροπορία του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας, η ραχοκοκαλιά της οποίας παρασχέθηκε από 500 πρώην αξιωματικούς της Βασιλικής Γιουγκοσλαβικής Πολεμικής Αεροπορίας και 1.600 NCO με 125 αεροσκάφη. Μέχρι το 1943 η Πολεμική Αεροπορία της Κροατίας είχε πλήρωμα 9.775 άτομα και ήταν εξοπλισμένη με 295 αεροσκάφη.
Ιταλική συνθηκολόγηση και συμμαχική υποστήριξη στους Παρτιζάνους
μικρογραφία|Εξέγερση στην κατεχόμενη Γιουγκοσλαβία μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, Σεπτέμβριος 1943. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, οι Ιταλοί κατέληξαν σε ανακωχή με τους Συμμάχους, αφήνοντας 17 μεραρχίες στη Γιουγκοσλαβία. Όλοι οι διοικητές των μεραρχιών αρνήθηκαν να ενταχθούν στους Γερμανούς. Δύο ιταλικά τμήματα πεζικού προσχώρησαν στους Παρτιζάνους του Μαυροβουνίου ως πλήρεις μονάδες, ενώ ένα άλλο προσχώρησε στους Αλβανούς Παρτιζάνους. Άλλες μονάδες παραδόθηκαν στους Γερμανούς για να αντιμετωπίσουν φυλάκιση στη Γερμανία ή εκτέλεση. Άλλοι παρέδωσαν εαυτούς, όπλα, πυρομαχικά και εξοπλισμό στις κροατικές δυνάμεις ή στους Παρτιζάνους, απλώς διαλύθηκαν ή έφτασαν στην Ιταλία με τα πόδια μέσω Τεργέστης ή με πλοίο κατά μήκος της Αδριατικής. Η ιταλική διακυβέρνηση της Δαλματίας διαλύθηκε και τα περιουσιακά στοιχεία της χώρας διαιρέθηκαν στη συνέχεια μεταξύ της Γερμανίας. Τα πρώην ιταλικά βασίλεια της Αλβανίας και του Μαυροβουνίου τέθηκαν υπό γερμανική κατοχή.
Τα γεγονότα του 1943 θα επέφεραν αλλαγή στη στάση των Συμμάχων. Οι Γερμανοί εκτελούσαν την Μαύρη Επιχείρηση, όταν οι Βρετανοί έστειλαν τον Φρέντερικ Γουίλιαμ Ντάμπιερ Ντίκιν για να συλλέξει πληροφορίες. Οι εκθέσεις του περιείχαν δύο σημαντικές παρατηρήσεις. Η πρώτη ήταν ότι οι Παρτιζάνοι ήταν θαρραλέοι και επιθετικοί στην καταπολέμηση της Γερμανικής 1ης Ορεινής Μεραρχίας και της 104ης Ελαφράς Μεραρχίας, είχαν υποστεί σημαντικές απώλειες και χρειάζονταν υποστήριξη. Η δεύτερη παρατήρηση ήταν ότι ολόκληρη η γερμανική 1η Ορεινή Μεραρχία είχε περάσει από τη Σοβιετική Ένωση σε σιδηροδρομικές γραμμές μέσω ελεγχόμενης περιοχής των Τσέτνικ. Η βρετανική αναχαίτιση (ULTRA) της γερμανικής κυκλοφορίας μηνυμάτων το επιβεβαίωσε. Παρόλο που σήμερα πολλές περιστάσεις, γεγονότα και κίνητρα παραμένουν ασαφή, οι αναφορές πληροφοριών οδήγησαν σε αυξημένο ενδιαφέρον των Συμμάχων στις αεροπορικές επιχειρήσεις της Γιουγκοσλαβίας και στην αλλαγή πολιτικής.
Σε αυτό το σημείο οι Παρτιζάνοι κατάφεραν να κερδίσουν την ηθική, καθώς και περιορισμένη υλική υποστήριξη των Δυτικών Συμμάχων, οι οποίοι μέχρι τότε είχαν υποστηρίξει τις δυνάμεις Τσέτνικ του στρατηγού Μιχάηλοβιτς, αλλά τελικά ήταν πεπεισμένοι για τη συνεργασία τους από πολλές αποστολές συγκέντρωσης πληροφοριών και στις δύο πλευρές κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Τον Σεπτέμβριο του 1943, μετά από αίτημα του Τσόρτσιλ, ο Φιτζρόι Μακλίν έπεσε με αλεξίπτωτο στα αρχηγεία του Τίτο κοντά στο Ντρβαρ για να χρησιμεύσει ως μόνιμος, επίσημος σύνδεσμος προς τους Παρτιζάνους. Ενώ οι Τσέτνικ εξακολουθούσαν να λαμβάνουν εφόδια περιστασιακά, οι Παρτιζάνοι λάμβαναν το μεγαλύτερο μέρος κάθε μελλοντικής υποστήριξης.
Όταν το AVNOJ (το συμβούλιο πολέμου των Παρτιζάνων στη Γιουγκοσλαβία) αναγνωρίστηκε τελικά από τους Συμμάχους στα τέλη του 1943, ακολούθησε σύντομα η επίσημη αναγνώριση της Κομματικής Δημοκρατικής Ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας. Ο Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός της Γιουγκοσλαβίας αναγνωρίστηκε από τις μεγάλες Συμμαχικές δυνάμεις στη Διάσκεψη της Τεχεράνης, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν για τη θέση των άλλων Συμμάχων. Η πρόσφατα αναγνωρισμένη γιουγκοσλαβική κυβέρνηση, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, ήταν ένα κοινό σώμα αποτελούμενο από μέλη του AVNOJ και μέλη της πρώην εξόριστης κυβέρνησης στο Λονδίνο. Η επίλυση ενός θεμελιώδους ερωτήματος, εάν το νέο κράτος παρέμεινε μοναρχία ή επρόκειτο να γίνει δημοκρατία, αναβλήθηκε μέχρι το τέλος του πολέμου, όπως και η θέση του Βασιλιά Πέτρου Β '.
Μετά την υποστήριξή τους στους Παρτιζάνους, οι Σύμμαχοι δημιούργησαν τη Βαλκανική Πολεμική Αεροπορία της RAF, με σκοπό την παροχή αυξημένων προμηθειών και τακτική αεροπορική υποστήριξη για τις δυνάμεις του στρατού του στρατάρχη Τίτο.
Τελευταία επίθεση του Άξονα
Η Έβδομη Εχθρική Επίθεση ήταν η τελική επίθεση του Άξονα στη δυτική Βοσνία την άνοιξη του 1944, η οποία περιλάμβανε την Επιχείρηση Ρέσελσπρουνγκ, μια αποτυχημένη προσπάθεια εξάλειψης του Τίτο προσωπικά και εξάλειψης της ηγεσίας του παρτιζανικού κινήματος.
Ανάπτυξη και κυριαρχία των Παρτιζάνων
Το γιουγκοσλαβικό παρτιζανικό κίνημα αναπτύχθηκε και έγινε η μεγαλύτερη δύναμη αντίστασης στην κατεχόμενη Ευρώπη, με 800.000 άτομα οργανωμένα σε 4 στρατιές. Τελικά οι Παρτιζάνοι επικράτησαν εναντίον όλων των αντιπάλων τους ως ο επίσημος στρατός της νεοσύστατης Δημοκρατικής Ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας (αργότερα Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας).
Το 1944, οι ηγεσίες Σλαβομακεδόνων και Σέρβων έκαναν επαφή στη νότια Σερβία και σχημάτισαν μια κοινή διοίκηση, η οποία κατά συνέπεια έθεσε τους πρώτους υπό την άμεση διοίκηση του στρατάρχη Τίτο. Οι Σλοβένοι Παρτιζάνοι συγχωνεύθηκαν επίσης με τις δυνάμεις του Τίτο το 1944.
Στις 16 Ιουνίου του 1944, η συμφωνία Τίτο-Σουμπάσιτς μεταξύ Παρτιζάνων και γιουγκοσλαβικής εξόριστης κυβέρνησης του βασιλιά Πέτρου Β' υπεγράφη στο νησί Βις. Αυτή η συμφωνία ήταν μια προσπάθεια σχηματισμού μιας νέας γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης, που θα περιλάμβανε τόσο κομουνιστές όσο και βασιλικούς. Ζήτησε συγχώνευση του Παρτιζάνικου Αντιφασιστικού Συμβουλίου Εθνικής Απελευθέρωσης της Γιουγκοσλαβίας (AVNOJ) και της εξόριστης κυβέρνησης. Η συμφωνία κάλεσε επίσης όλους τους Σλοβένους, τους Κροάτες και τους Σέρβους να ενταχθούν στους Παρτιζάνους. Οι Παρτιζάνοι αναγνωρίστηκαν από τη Βασιλική Κυβέρνηση ως τακτικός στρατός της Γιουγκοσλαβίας. Ο Μιχάηλοβιτς και πολλοί Τσέτνικ αρνήθηκαν να απαντήσουν στο κάλεσμα. Ωστόσο, οι Τσέτνικ επαινέθηκαν για τη διάσωση 500 πιλότων Συμμάχων το 1944. Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Χάρι Τρούμαν απένειμε μετά θάνατον στον Μιχαήλοβιτς το παράσημο της Λεγεώνα Χάριτος για τη συμβολή του στη νίκη των Συμμάχων.
Πρόοδοι των Συμμάχων στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία
μικρογραφία|Χάρτης γερμανικής υποχώρησης το φθινόπωρο του 1944 (εβδομάδα με εβδομάδα) Τον Αύγουστο του 1944, ο Βασιλιάς Μιχαήλ Α' της Ρουμανίας πραγματοποίησε πραξικόπημα, η Ρουμανία εγκατέλειψε τον πόλεμο και ο ρουμανικός στρατός τέθηκε υπό τη διοίκηση του Κόκκινου Στρατού. Οι ρουμανικές δυνάμεις, που πολεμούσαν εναντίον της Γερμανίας, συμμετείχαν στην επίθεση της Πράγας. Η Βουλγαρία εγκατέλειψε επίσης και, στις 10 Σεπτεμβρίου, κήρυξε πόλεμο εναντίον της Γερμανίας και των εναπομείναντων συμμάχων της. Οι αδύναμες μεραρχίες, που έστειλαν οι δυνάμεις του Άξονα για να εισβάλουν στη Βουλγαρία, αντιμετωπίστηκαν εύκολα. Στην Μακεδονία, τα βουλγαρικά στρατεύματα, περιτριγυρισμένα από γερμανικές δυνάμεις και προδομένα από υψηλόβαθμους στρατιωτικούς διοικητές, πολεμούσαν για να επιστρέψουν στα παλιά σύνορα της Βουλγαρίας. Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1944, τρεις βουλγαρικοί στρατοί, περίπου 455.000 άτομα συνολικά με επικεφαλής τον Στρατηγό Γκεόργκι Μαρίνοφ Μάντζεφ, εισήλθαν στη Γιουγκοσλαβία με το στρατηγικό καθήκον να εμποδίσουν τις γερμανικές δυνάμεις να αποσυρθούν από την Ελλάδα. Η νότια και ανατολική Σερβία και η Μακεδονία απελευθερώθηκαν εντός δύο μηνών και η 1η Βουλγαρική Στρατιά των 130.000 ατόμων συνέχισε προς την Ουγγαρία.
Μετά την κατάληψη της Βουλγαρίας από το σοβιετικό στρατό, οργανώθηκαν διαπραγματεύσεις μεταξύ του Τίτο και των Βουλγάρων κομουνιστών ηγετών, με αποτέλεσμα μια στρατιωτική συμμαχία μεταξύ τους. Ο νέος στρατός της Βουλγαρίας και ο στρατός του 3ου Ουκρανικού Μετώπου του Κόκκινου Στρατού συγκεντρώθηκαν στα παλιά σύνορα Βουλγαρίας-Γιουγκοσλαβίας. Στις 8 Οκτωβρίου, εισήλθαν στη Γιουγκοσλαβία. Η 1η και 4η Βουλγαρική Στρατιά εισέβαλαν στη Μακεδονία του Βαρδάρη και Η 2η Στρατιά στη νοτιοανατολική Σερβία. Στη συνέχεια, η 1η Στρατιά στράφηκε βόρεια με το Σοβιετικό 3ο Ουκρανικό Μέτωπο, μέσω της ανατολικής Γιουγκοσλαβίας και της νοτιοδυτικής Ουγγαρίας, πριν συνδεθεί με την Βρετανική 8η Στρατιά στην Αυστρία τον Μάιο του 1945.
Απελευθέρωση του Βελιγραδίου και της ανατολικής Γιουγκοσλαβίας
δεξιά|μικρογραφία|Εδάφη υπό έλεγχο των Παρτιζάνων, Σεπτέμβριος 1944 Ταυτόχρονα, με τη συμμαχική αεροπορική υποστήριξη και βοήθεια από τον Κόκκινο Στρατό, οι Παρτιζάνοι έστρεψαν την προσοχή τους στην Κεντρική Σερβία. Ο κύριος στόχος ήταν να διακόψουν τις σιδηροδρομικές επικοινωνίες στις κοιλάδες του Βαρδάρη κα του Μοράβα και να αποτρέψουν τους Γερμανούς να αποσύρουν τις 300.000+ δυνάμεις τους από την Ελλάδα.
Οι συμμαχικές αεροπορικές δυνάμεις έστειλαν 1.973 αεροσκάφη (κυρίως από την 15η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ) πάνω από τη Γιουγκοσλαβία, τα οποία εκτόξευσαν πάνω από 3.000 τόνους βόμβες. Στις 17 Αυγούστου 1944 ο Τίτο προσέφερε αμνηστία σε όλους τους συνεργάτες του Άξονα. Στις 12 Σεπτεμβρίου, ο Βασιλιάς Πέτρος Β' δημοσίευσε ένα μήνυμα από το Λονδίνο, καλώντας όλους τους Σέρβους, Κροάτες και Σλοβένους να "ενταχθούν στον Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό υπό την ηγεσία του στρατάρχη Τίτο". Το μήνυμα είχε καταστροφικές συνέπειες στο ηθικό των Τσέτνικ. Πολλοί από αυτούς άλλαξαν πλευρά και εντάχθηκαν στους Παρτιζάνους.
Τον Σεπτέμβριο υπό την ηγεσία της νέας βουλγαρικής φιλοσοβιετικής κυβέρνησης, κινητοποιήθηκαν τέσσερις βουλγαρικές στρατιές, συνολικά 455.000 ατόμων. Μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου, τα στρατεύματα του Κόκκινου Στρατού είχαν συγκεντρωθεί στα σύνορα Βουλγαρίας-Γιουγκοσλαβίας. Στις αρχές Οκτωβρίου 1944 τρεις βουλγαρικοί στρατοί, αποτελούμενοι από περίπου 340.000 άνδρες, μαζί με τον Κόκκινο Στρατό επανήλθαν στην κατεχόμενη Γιουγκοσλαβία και μετακόμισαν από τη Σόφια στις πόλεις Νις, Σκόπια και Πρίστινα για να εμποδίσουν τις γερμανικές δυνάμεις, που αποσύρονταν από την Ελλάδα.
Ο Κόκκινος Στρατός οργάνωσε την επίθεση στο Βελιγράδι και κατέλαβε την πόλη στις 20 Οκτωβρίου. Στην αρχή του χειμώνα, οι Παρτιζάνοι ελέγχουν αποτελεσματικά ολόκληρο το ανατολικό μισό της Γιουγκοσλαβίας - Σερβία, Μακεδονία του Βαρδάρη, Μαυροβούνιο - καθώς και τις περισσότερες ακτές της Δαλματίας. Η Βέρμαχτ και οι δυνάμεις του ελεγχόμενου από τους Ουστάσε ανεξάρτητου κράτους της Κροατίας οχύρωσαν ένα μέτωπο στη Σύρμια, που κράτησε το χειμώνα του 1944-45 για να βοηθήσει στην εκκένωση της γερμανικής ομάδας στρατού Ε από τα Βαλκάνια. Για να αυξήσει τον αριθμό των παρτιζανικών στρατευμάτων, ο Τίτο προσέφερε και πάλι αμνηστία στις 21 Νοεμβρίου 1944. Τον Νοέμβριο του 1944, οι μονάδες της πολιτοφυλακής των Ουστάσε και της Κροατικής Εγχώριας Φρουράς αναδιοργανώθηκαν και συνδυάστηκαν για να σχηματίσουν τον Στρατό του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας.
1945
"Όποια γερμανική μονάδα μπορούσε με ασφάλεια να διαφύγει από τη Γιογκοσλαβία, θα έπρεπε να θεωρείται τυχερή."
Οι Γερμανοί συνέχισαν την υποχώρησή τους. Έχοντας χάσει την ευκολότερη διαδρομή απόσυρσης μέσω της Σερβίας, αγωνίστηκαν για να κρατήσουν το Συρμικό Μέτωπο για να εξασφαλίσουν το πιο δύσκολο πέρασμα μέσω Κοσσυφοπεδίου, Σαντζάκ και Βοσνίας. Σημείωσαν ακόμη και μια σειρά προσωρινών επιτυχιών κατά του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού. Έφυγαν από το Μόσταρ στις 22 Φεβρουαρίου 1945. Δεν έφυγαν από το Σεράγεβο έως τις 15 Απριλίου. Το Σεράγεβο είχε αναλάβει τελευταία στιγμή στρατηγική θέση ως η μόνη εναπομείνασα διαδρομή αποχώρησης και διατηρήθηκε με σημαντικό κόστος.
Στις αρχές Μαρτίου οι Γερμανοί μετέφεραν στρατεύματα από τη νότια Βοσνία για να υποστηρίξουν μια αποτυχημένη αντεπίθεση στην Ουγγαρία, η οποία επέτρεψε στο NOV να πετύχει κάποιες επιτυχίες στις αποδυναμωμένες θέσεις των Γερμανών. Παρόλο που ενισχύθηκε από τη συμμαχική βοήθεια, μια ασφαλή μαζική στρατολόγηση σε περιοχές υπό τον έλεγχό τους, οι Παρτιζάνοι δυσκολεύτηκαν να στραφούν σε συμβατικό πόλεμο, ιδιαίτερα στα ανοιχτά εδάφη δυτικά του Βελιγραδίου, όπου οι Γερμανοί παρέμεναν μέχρι τα μέσα Απριλίου. Παρά το σύνολο των ανεκπαίδευτων στρατευμάτων, διεξήγαγε έναν αιματηρό πόλεμο φθοράς ενάντια στο Συρμικό Μέτωπο.
Στις 8 Μαρτίου 1945, σχηματίστηκε συνασπισμός γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης στο Βελιγράδι με τον Τίτο ως πρωθυπουργό και τον Ιβάν Σουμπάσιτς ως υπουργό Εξωτερικών.
Γενική επίθεση Παρτιζάνων
Στις 20 Μαρτίου 1945, οι Παρτιζάνοι ξεκίνησαν μια γενική επίθεση στον τομέα Μόσταρ - Βίσεγκραντ - Δρίνα. Με μεγάλα τμήματα βοσνιακής, κροατικής και σλοβενικής επαρχίας να βρίσκονται ήδη υπό αντάρτικο έλεγχο, οι τελικές επιχειρήσεις συνίσταντο στη σύνδεση αυτών των εδαφών και στην κατάληψη μεγάλων πόλεων και δρόμων. Ο Τίτο ηγήθηκε μιας δύναμης Παρτιζάνων περίπου 800.000 ανδρών οργανωμένη σε τέσσερις στρατιές.
Επιπλέον, οι Γιουγκοσλάβοι Παρτιζάνοι είχαν οκτώ ανεξάρτητα στρατιωτικά σώματα (2ο, 3ο, 4ο, 5ο, 6ο, 7ο, 9ο και 10ο).
Αυτά τα σώματα περιλάμβαναν δεκαεπτά εξασθενημένες μεραρχίες. Εκτός από τα επτά σώματα, ο Άξονας είχε υπολειπόμενες ναυτικές δυνάμεις και δυνάμεις της Λουφτβάφε υπό συνεχή επίθεση από το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό, τη Βασιλική Πολεμική Αεροπορία και την Πολεμική Αεροπορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο στρατός της Ανεξάρτητης Κροατίας αποτελούνταν τότε από δεκαοκτώ μεραρχίες. Υπήρχαν επίσης πολλές τεθωρακισμένες μονάδες. Από τις αρχές του 1945, οι κροατικές μεραρχίες τοποθετήθηκαν σε διάφορα γερμανικά σώματα και μέχρι τον Μάρτιο του 1945 κρατούσαν το Νότιο Μέτωπο. Η προστασία των μετόπισθεν ήταν περίπου 32.000 άνδρες της κροατικής χωροφυλακής ( Hrvatsko Oruznistvo ), που οργανώθηκαν σε 5 αστυνομικά εθελοντικά συντάγματα συν 15 ανεξάρτητα τάγματα, εξοπλισμένα με τυπικά ελαφριά όπλα πεζικού.
Μεταξύ 30 Μαρτίου και 8 Απριλίου 1945, οι Τσέτνικ του Στρατηγού Μιχαήλοβιτς έκαναν μια τελική προσπάθεια να εδραιωθούν ως μια αξιόπιστη δύναμη, που πολεμούσε τον Άξονα στη Γιουγκοσλαβία. Υπό τον αντισυνταγματάρχη Πάβλε Τζούρισιτς, πολέμησαν έναν συνδυασμό δυνάμεων Ουστάσε και Κροατικής Εγχώριας Φρουράς στη μάχη του Πεδίου Λιέβτσα. Στα τέλη Μαρτίου του 1945, οι ελίτ μονάδες του στρατού NDH αποσύρθηκαν από το Συρμικό Μέτωπο για να καταστρέψουν τους Τσέτνιτς του Τζούρισιτς προσπαθώντας να περάσουν στο βόρειο NDH. Η μάχη διεξήχθη κοντά στη Μπάνια Λούκα και κατέληξε σε μια αποφασιστική νίκη για τις δυνάμεις του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας.
Μέχρι το τέλος Μαρτίου του 1945, ήταν φανερό στην Κροατική Διοίκηση Στρατού ότι, αν και το μέτωπο παρέμενε ανέπαφο, τελικά θα ηττούνταν από την απόλυτη έλλειψη πυρομαχικών. Για αυτόν τον λόγο, η απόφαση ελήφθη για υποχώρηση στην Αυστρία, προκειμένου να παραδοθούν στις βρετανικές δυνάμεις, που προχωρούν βόρεια από την Ιταλία. Ο Γερμανικός Στρατός βρισκόταν σε διαδικασία αποσύνθεσης και το σύστημα εφοδιασμού ήταν ερείπια.
Η πόλη Μπίχατς απελευθερώθηκε από τους Παρτιζάνους την ίδια ημέρα, που ξεκίνησε η γενική επίθεση. Η 4η Στρατιά, υπό την ηγεσία του Πέταρ Ντράπσιν, διέσχισε τις άμυνες του 15ου Σώματος Ιππικού των Ες-Ες. Μέχρι τις 20 Απριλίου, ο Ντράπσιν ελευθέρωσε τη Λίκα και την κροατική παράκτια ζώνη, συμπεριλαμβανομένων των νησιών, και έφτασε στα παλιά γιουγκοσλαβικά σύνορα με την Ιταλία. Την 1η Μαΐου, αφού κατέλαβε τα ιταλικά εδάφη της Ριέκα και της Ίστρια από το Γερμανικό 97ο Σώμα, η Γιουγκοσλαβική 4η Στρατιά έφτασε νωρίτερα από τους δυτικούς Συμμάχους στην Τεργέστη κατά μία μέρα.
Η μακροχρόνια απελευθέρωση της Δυτικής Γιουγκοσλαβίας προκάλεσε περισσότερα θύματα στον πληθυσμό. Η ρήξη του Συρμικού Μετώπου στις 12 Απριλίου ήταν, σύμφωνα με τα λόγια του Μίλοβαν Τζίλας, "η μεγαλύτερη και πιο αιματηρή μάχη που είχε πολεμήσει ποτέ ο στρατός μας", και δεν θα ήταν δυνατή, αν δεν υπήρχαν Σοβιετικοί εκπαιδευτές και όπλα. Μέχρι τη στιγμή που οι μονάδες του στρατηγού Ντάπτσεβιτς έφτασαν στο Ζάγκρεμπ, στις 9 Μαΐου 1945, ίσως είχαν χάσει έως και 36.000 νεκρούς. Υπήρχαν τότε πάνω από 400.000 πρόσφυγες στο Ζάγκρεμπ. Αφού μπήκε στο Ζάγκρεμπ με την 2η Γιουγκοσλαβική Στρατιά, και οι δύο στρατοί προχώρησαν στη Σλοβενία.
Τελικές επιχειρήσεις
δεξιά|μικρογραφία|Πρώτες γραμμές στην Ευρώπη την 1η Μαΐου 1945. Στις 2 Μαΐου, η γερμανική πρωτεύουσα, το Βερολίνο, έπεσε στον Κόκκινο Στρατό. Στις 8 Μαΐου 1945, οι Γερμανοί παραδόθηκαν χωρίς όρους και ο πόλεμος στην Ευρώπη έληξε επίσημα. Οι Ιταλοί εγκατέλειψαν τον πόλεμο το 1943, οι Βούλγαροι το 1944 και οι Ούγγροι νωρίτερα το 1945. Παρά τη γερμανική συνθηκολόγηση, ωστόσο, οι σποραδικές μάχες συνεχίστηκαν στη Γιουγκοσλαβία. Στις 7 Μαΐου, το Ζάγκρεμπ εκκενώθηκε, στις 9 Μαΐου, Μάριμπορ και Λιουμπλιάνα καταλήφθηκαν από τους Παρτιζάνους και ο στρατηγός Αλεξάντερ Λερ, αρχηγός της Ομάδας Στρατιών Ε αγκάστηκε να υπογράψει την πλήρη παράδοση των δυνάμεων υπό τη διοίκηση του στην Τοπόλσιτσα, κοντά στο Βελένιε της Σλοβενίας την Τετάρτη 9 Μαΐου 1945. Μόνο οι κροατικές και άλλες αντιπαρτιζανικές δυνάμεις παρέμειναν.
Από τις 10 έως τις 15 Μαΐου, οι Γιουγκοσλάβοι Παρτιζάνοι συνέχισαν να αντιμετωπίζουν αντίσταση από κροατικές και άλλες αντιπαρτιζανικές δυνάμεις σε όλη την υπόλοιπη Κροατία και τη Σλοβενία. Η Μάχη της Πολιάνα ξεκίνησε στις 14 Μαΐου και έληξε στις 15 Μαΐου 1945 στην Πολιάνα, κοντά στο Πρεβάλιε της Σλοβενίας. Ήταν το αποκορύφωμα και η τελευταία μιας σειράς μαχών μεταξύ των Γιουγκοσλάβων Παρτιζάνων και μιας μεγάλης (άνω των 30.000) μικτής ομάδας στρατιωτών του Γερμανικού Στρατού μαζί με τους Κροάτες Ουστάσε, της Κροατικής Εγχώριας Φρουράς, της Σλοβενικής Εγχώριας Φρουράς και άλλες αντιπαρτιζανικές δυνάμεις, που προσπαθούσαν να υποχωρήσουν στην Αυστρία. Η μάχη του Ότζακ ήταν η τελευταία μάχη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη..Η μάχη ξεκίνησε στις 19 Απριλίου 1945 και διήρκεσε μέχρι τις 25 Μαΐου 1945, 17 ημέρες μετά το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη.
Συνέπειες
Στις 5 Μαΐου, στην πόλη Παλμανόβα, 50 χλμ. βορειοδυτικά της Τεργέστης, περίπου 2.400-2.800 μέλη του Σερβικού Εθελοντικού Σώματος παραδόθηκαν στους Βρετανούς. Στις 12 Μαΐου, περίπου 2.500 επιπλέον μέλη του Σερβικού Εθελοντικού Σώματος παραδόθηκαν στους Βρετανούς στο Ουντερμπέργκεν στον ποταμό Δράβο. Στο Βελιγράδι, ο Βρετανός πρέσβης στην κυβέρνηση συνασπισμού της Γιουγκοσλαβίας παρέδωσε στον Τίτο σημείωμα, που ζητά από τα γιουγκοσλαβικά στρατεύματα να αποσυρθούν από την Αυστρία.
Στις 15 Μαΐου 1945, μια μεγάλη ομάδα της Κροατικής Εγχώριας Φρουράς, Ουστάσε, το 15ο Σώμα Ιππικού των Ες Ες και τα απομεινάρια της Σερβικής Κρατικής Φρουράς και το Σερβικό Εθελοντικό Σώμα, έφτασαν στα νότια αυστριακά σύνορα κοντά στην πόλη Μπλάιμπουργκ. Οι εκπρόσωποι της Ανεξάρτητης Πολιτείας της Κροατίας προσπάθησαν να διαπραγματευτούν την παράδοση στους Βρετανούς σύμφωνα με τους όρους της Σύμβασης της Γενεύης, στην οποία είχαν προσχωρήσει το 1943, αλλά αγνοήθηκαν. Οι περισσότεροι άνθρωποι παραδόθηκαν στη γιουγκοσλαβική κυβέρνηση. Μετά τον επαναπατρισμό του Μπλάιμπουργκ, οι Παρτιζάνοι προχώρησαν σε βαναυσότητες στους αιχμάλωτους πολέμου.
Στις 15 Μαΐου, ο Τίτο είχε θέσει δυνάμεις Παρτιζάνων στην Αυστρία υπό τον συμμαχικό έλεγχο. Λίγες μέρες αργότερα συμφώνησε να τους αποσύρει. Μέχρι τις 20 Μαΐου, τα γιουγκοσλαβικά στρατεύματα στην Αυστρία είχαν αρχίσει να αποσύρονται. Στις 8 Ιουνίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γιουγκοσλαβία συμφώνησαν για τον έλεγχο της Τεργέστης.
Στις 11 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκαν κοινοβουλευτικές εκλογές στη Γιουγκοσλαβία. Σε αυτές τις εκλογές οι κομουνιστές είχαν ένα σημαντικό πλεονέκτημα, επειδή έλεγχαν την αστυνομία, το δικαστικό σώμα και τα μέσα ενημέρωσης. Για το λόγο αυτό, η αντιπολίτευση δεν ήθελε να συμμετάσχει στις εκλογές. Στις 29 Νοεμβρίου, σύμφωνα με το εκλογικό αποτέλεσμα, ο Πέτρος Β΄ εκδιώχθηκε από τη Συντακτική Συνέλευση της Γιουγκοσλαβίας, που κυριαρχούσαν οι κομουνιστές. Την ίδια ημέρα, η Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας ιδρύθηκε ως σοσιαλιστικό κράτος κατά την πρώτη συνεδρίαση του Γιουγκοσλαβικού Κοινοβουλίου στο Βελιγράδι. Ο Τίτο διορίστηκε πρωθυπουργός. Η αυτόνομη πτέρυγα του Κομουνιστικού Κόμματος της Μακεδονίας, που κυριάρχησε κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, απομακρύνθηκε τελικά το 1945 μετά τη Δεύτερη Αντιφασιστική Συνέλευση για την Εθνική Απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Στις 13 Μαρτίου 1946, ο Μιχάηλοβιτς συνελήφθη από πράκτορες του Γιουγκοσλαβικού Υπουργείου Εθνικής Ασφάλειας. Από τις 10 Ιουνίου έως τις 15 Ιουλίου του ίδιου έτους, δικάστηκε για εσχάτη προδοσία και εγκλήματα πολέμου. Στις 15 Ιουλίου, κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε σε θάνατο διά τυφεκισμού.
Στις 16 Ιουλίου, απορρίφθηκε αίτημα χάριτος από το Προεδρείο της Εθνοσυνέλευσης. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 18ης Ιουλίου, ο Μιχάηλοβιτς, μαζί με εννέα άλλους αξιωματικούς των Τσέτνικ και του Νέντιτς, εκτελέστηκε στο Λισίτσιι Πότοκ. Αυτή η εκτέλεση ουσιαστικά τερμάτισε τον εμφύλιο πόλεμο της εποχής του Β' Παγκοσμίου Πολέμου μεταξύ των κομουνιστών Παρτιζάνων και των βασιλικών Τσέτνικ.
Απώλειες Γιουγκοσλαβίας
Η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση υπολόγισε τον αριθμό των απωλειών σε 1.704.000 και υπέβαλε τον αριθμό στη Διεθνή Επιτροπή Αποκατάστασης το 1946 χωρίς καμία τεκμηρίωση. Εκτίμηση 1,7 εκατομμυρίων θανάτων που σχετίζονται με τον πόλεμο υποβλήθηκε αργότερα στην Επιτροπή Συμμαχικών Αποζημιώσεων το 1948, παρόλο που αποτελεί εκτίμηση της συνολικής δημογραφικής απώλειας, που κάλυπτε τον αναμενόμενο πληθυσμό, εάν δεν ξεσπούσε πόλεμος, τον αριθμό των αγέννητων παιδιών και απώλειες από τη μετανάστευση και τις ασθένειες. Αφού η Γερμανία ζήτησε επαληθεύσιμα στοιχεία, η Γιουγκοσλαβική Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία δημιούργησε μια εθνική έρευνα το 1964. Ο συνολικός αριθμός των νεκρών ήταν 597.323. Ο κατάλογος παρέμεινε κρατικό μυστικό μέχρι το 1989, όταν δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά.
Το Γραφείο Απογραφής των ΗΠΑ δημοσίευσε μια έκθεση το 1954, που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με τον Γιουγκοσλαβικό πόλεμο ήταν 1.067.000. Το Γραφείο Απογραφής των ΗΠΑ σημείωσε ότι το επίσημο γιουγκοσλαβικό κυβερνητικό ποσοστό 1,7 εκατομμυρίων νεκρών πολέμου υπερεκτιμήθηκε, επειδή "κυκλοφόρησε λίγο μετά τον πόλεμο και εκτιμήθηκε χωρίς το όφελος μιας μεταπολεμικής απογραφής". Μια μελέτη του Βλάντιμιρ Τσεριάβιτς εκτιμά ότι οι συνολικοί θάνατοι που σχετίζονται με τον πόλεμο ήταν 1.027.000. Οι στρατιωτικές απώλειες υπολογίζονται σε 237.000 Γιουγκοσλάβους αντάρτες και 209.000 συνεργάτες, ενώ οι απώλειες αμάχων σε 581.000, συμπεριλαμβανομένων 57.000 Εβραίων. Οι απώλειες των Γιουγκοσλαβικών Δημοκρατιών ήταν: Βοσνία 316.000, Σερβία 273.000, Κροατία 271.000, Σλοβενία 33.000, Μαυροβούνιο 27.000, Μακεδονία 17.000, και 80.000 στο εξωτερικό.
Οι λόγοι για το μεγάλο φόρο αίματος στη Γιουγκοσλαβία ήταν οι εξής:
Οι Ουστάσε έσφαζαν Σέρβους σε όλο το Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας και ιδιαίτερα στην Μπανίγια, το Kόρντουν, στη Λίκα, στη βορειοδυτική Βοσνία και στην ανατολική Ερζεγοβίνη και σκότωσαν άλλους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπως στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Γιασένοβατς. Περίπου ένας στους έξι Σέρβους στην Κροατία και τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη ήταν θύμα σφαγής, πράγμα που σημαίνει ότι σχεδόν κάθε Σέρβος από αυτήν την περιοχή είχε ένα μέλος της οικογένειας, που σκοτώθηκε στον πόλεμο, κυρίως από τους Ουστάσε.
Οι Τσέτνικ πραγματοποίησαν σφαγές εναντίον Μουσουλμάνων στη Βοσνία και στο Σαντζάκ και Κροατών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, στη βόρεια Δαλματία και στη Λίκα. Εβραίοι σκοτώθηκαν εν μέρει σε στρατόπεδα σε ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία και εν μέρει σε στρατόπεδα στη Γερμανία, τη Νορβηγία και την Ελλάδα μετά την απέλαση. Στην επαρχία της Λιουμπλιάνα, οι ιταλικές αρχές με επικεφαλής τον Μάριο Ροάτα τρομοκρατούσαν τον σλοβενικό άμαχο πληθυσμό και τους απέστειλαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης με στόχο την ιταλοποίηση της περιοχής.
Ο μεγάλος αριθμός θυμάτων ως αποτέλεσμα της εθνοκάθαρσης του τοπικού πληθυσμού, που διαπράχθηκε με ιδιαίτερα βάναυσες μεθόδους εκτέλεσης, όπως μαζικούς απαγχονισμούς, ξυλοδαρμούς μέχρι θανάτου, πυρπόληση κτιρίων με ανθρώπους μέσα κ.λπ., οδήγησε ακόμη και Γερμανούς, που κατέλαβαν την περιοχή, να εκφράσουν σοκ για τη βία αυτή.
Οι μαζικές δολοφονίες από παρτιζανικές εκκαθαρίσεις και στο Μπλάιμπουργκ έγιναν τόσο για πολιτικούς όσο και για εθνοτικούς λόγους. Τα περισσότερα θύματα είτε σκοτώθηκαν λόγω συνεργασίας με φασιστικές δυνάμεις, όπως στρατιώτες και συνεργάτες, είτε ήταν άμαχοι εθνοτικών ομάδων, που συνδέονταν με τις φασιστικές δυνάμεις όπως Ούγγροι, Γερμανοί και Ιταλοί.
μικρογραφία|Οι Γερμανοί συνοδεύουν ανθρώπους από το [[Κραγκούγιεβατς και τη γύρω περιοχή προς εκτέλεση.]]
Στη Σλοβενία, το Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας στη Λουμπλιάνα ξεκίνησε μια ολοκληρωμένη έρευνα σχετικά με τον ακριβή αριθμό θυμάτων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στη Σλοβενία το 1995. Μετά από περισσότερο από μια δεκαετία έρευνας, η τελική έκθεση δημοσιεύθηκε το 2005, η οποία περιλάμβανε μια λίστα ονομάτων. Ο αριθμός των θυμάτων ορίστηκε σε 89.404. Ο αριθμός περιλαμβάνει επίσης τα θύματα των εξωδικαστικών δολοφονιών από το κομουνιστικό καθεστώς αμέσως μετά τον πόλεμο (περίπου 13.500 άτομα).
Τα αποτελέσματα της έρευνας προκάλεσαν σοκ στην κοινή γνώμη, δεδομένου ότι οι πραγματικοί αριθμοί ήταν πάνω από 30% υψηλότεροι από τους υψηλότερους υπολογισμούς κατά τη διάρκεια της γιουγκοσλαβικής περιόδου. Ακόμη και υπολογίζοντας μόνο τον αριθμό των θανάτων έως τον Μάιο του 1945 (εξαιρουμένων των στρατιωτικών κρατουμένων που σκοτώθηκαν από τον Γιουγκοσλαβικό Στρατό μεταξύ Μαΐου και Ιουλίου 1945), ο αριθμός παραμένει σημαντικά υψηλότερος από τις υψηλότερες προηγούμενες εκτιμήσεις (περίπου 75.000 θάνατοι έναντι προηγούμενης εκτίμησης 60.000).
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για μια τέτοια διαφορά. Η νέα περιεκτική έρευνα περιλάμβανε επίσης Σλοβένους, που σκοτώθηκαν από την παρτιζανική αντίσταση, τόσο στη μάχη (μέλη συνεργατικών και αντικομουνιστικών μονάδων), όσο και πολίτες (περίπου 4.000 μεταξύ 1941 και 1945). Επιπλέον, στις νέες εκτιμήσεις περιλαμβάνονται όλοι οι Σλοβένοι από τη ναζιστική κατεχόμενη Σλοβενία, οι οποίοι στρατολογήθηκαν στη Βέρμαχτ και πέθαναν είτε σε μάχη είτε σε στρατόπεδα κατά τη διάρκεια του πολέμου. Περιλαμβάνει επίσης τους Σλοβένους, που πέθαναν στον Ιταλικό Στρατό (1940–43), στον Ουγγρικό Στρατό και όσους πολέμησαν και πέθαναν σε διάφορες συμμαχικές (κυρίως βρετανικές) μονάδες. Ο αριθμός δεν περιλαμβάνει θύματα από τη Βενετική Σλοβενία (εκτός από όσους εντάχθηκαν στις σλοβενικές παρτιζανικές μονάδες), ούτε περιλαμβάνει τα θύματα μεταξύ των Καρινθίων Σλοβένων (και πάλι με εξαίρεση όσων πολέμησαν στους Παρτιζάνους) και των Ούγγρων Σλοβένων. Το 47% των θυμάτων κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν αντάρτες, το 33% ήταν άμαχοι (εκ των οποίων το 82% σκοτώθηκε από τις δυνάμεις του Άξονα ή τη Σλοβενική Εγχώρια Φρουρά) και το 20% ήταν μέλη της Σλοβενικής Εγχώριας Φρουράς.
82.000 πέθαναν ως μέλη των Γιουγκοσλάβων Παρτιζάνων και 23.000 ως συνεργάτες των Τσέτνικ και του Άξονα. Από τους αμάχους, 78.000 σκοτώθηκαν από τους Ουστάσε, 45.000 από γερμανικές δυνάμεις, 15.000 από ιταλικές δυνάμεις, 34.000 σε μάχες μεταξύ Ουστάσε, Τσέτνικ και Παρτιζάνων, και 25.000 πέθαναν από τυφοειδή. Περαιτέρω 20.000 πέθαναν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Σαϊμίστε.
Ο Τσεριάβιτς εκτίμησε τη δομή των πραγματικών πολεμικών και μεταπολεμικών απωλειών Κροατών και Βόσνιων μουσουλμάνων. Σύμφωνα με την έρευνά του, 69-71.000 Κροάτες πέθαναν ως μέλη των ενόπλων δυνάμεων, 43-46.000 ως μέλη των Γιουγκοσλάβων Παρτιζάνων και 60-64.000 ως άμαχοι. 14.000 Κροάτες πέθαναν στο εξωτερικό, 4.000 ως αντιστασιακοί και 10.000 άμαχοι θύματα τρομοκρατίας ή σε στρατόπεδα. Όσον αφορά τους Βόσνιους μουσουλμάνους, συμπεριλαμβανομένων των Μουσουλμάνων της Κροατίας, εκτιμά ότι 29.000 πέθαναν ως μέλη των ενόπλων δυνάμεων, 11.000 ως μέλη των Γιουγκοσλάβων Παρτιζάνων, ενώ 37.000 ήταν πολίτες και 3.000 σκοτώθηκαν στο εξωτερικό: 1.000 αντιστασιακοί και 2.000 πολίτες. Από τους συνολικούς Κροάτες και Βόσνιους μουσουλμάνους αμάχους, η έρευνά του έδειξε ότι 41.000 θάνατοι (18.000+ Κροάτες και 20.000+ Βόσνιοι) προκλήθηκαν από τους Τσέτνικ, 24.000 από τους Ουστάσε (17.000 Κροάτες και 7.000 Βόσνιοι), 16.000 από τους Παρτιζάνους (14.000 Κροάτες και 2.000 Βόσνιοι), 11.000 από γερμανικές δυνάμεις (7.000 Κροάτες και 4.000 Βόσνιοι), 8.000 από ιταλικές δυνάμεις (5.000 Κροάτες και 3.000 Βόσνιοι), ενώ 12.000 πέθαναν στο εξωτερικό (10.000 Κροάτες και 2.000 Βόσνιοι).
Στην Κροατία, η Επιτροπή Ταυτοποίησης Πολεμικών και Μεταπολεμικών Θυμάτων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ενεργή από το 1991 έως την έβδομη κυβέρνηση της δημοκρατίας, υπό τον Πρωθυπουργό Ίβιτσα Ράτσαν. Η επιτροπή σταμάτησε το 2002. Στη δεκαετία του 2000, συστάθηκαν επιτροπές κρυφών μαζικών τάφων τόσο στη Σλοβενία όσο και στη Σερβία για την τεκμηρίωση και την εκσκαφή μαζικών τάφων από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Γερμανικές απώλειες
Σύμφωνα με τους γερμανικούς καταλόγους απωλειών, που ανέφεραν οι βρετανικοί Times για τις 30 Ιουλίου 1945, από έγγραφα που βρέθηκαν μεταξύ των προσωπικών αντικειμένων του στρατηγού Χέρμαν Ράινεκε, επικεφαλής του Τμήματος Δημοσίων Σχέσεων της Γερμανικής Ανώτατης Διοίκησης, τα συνολικά γερμανικά θύματα στα Βαλκάνια ανέρχονταν σε 24.000 νεκρούς και 12.000 αγνοουμένους, ενώ δεν αναφέρεται αριθμός για τραυματίες. Η πλειονότητα αυτών των θυμάτων βρίσκεται στη Γιουγκοσλαβία. Σύμφωνα με τον Γερμανό ερευνητή Ρούντιγκερ Όβερμανς, οι γερμανικές απώλειες στα Βαλκάνια ήταν πάνω από τρεις φορές υψηλότερες - 103.693 κατά τη διάρκεια του πολέμου, και περίπου 11.000 που πέθαναν ως Γιουγκοσλάβοι αιχμάλωτοι πολέμου.
Ιταλικές απώλειες
Οι Ιταλοί είχαν 30.531 θύματα κατά τη διάρκεια της κατοχής τους στη Γιουγκοσλαβία (9.065 σκοτώθηκαν, 15.160 τραυματίστηκαν, 6.306 αγνοούνται). Η αναλογία νεκρών/αγνοουμένων προς τραυματίες ήταν ασυνήθιστα υψηλή, καθώς οι Γιουγκοσλάβοι παρτιζάνοι συχνά δολοφονούσαν κρατούμενους. Οι υψηλότερες απώλειές τους ήταν στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη: 12.394. Στην Κροατία το σύνολο ήταν 10.472 και στο Μαυροβούνιο 4.999. Η Δαλματία λιγότερο: 1.773. Η πιο "ήρεμη" περιοχή ήταν η Σλοβενία, όπου οι Ιταλοί είχαν 893 θύματα. Επιπλέον 10.090 Ιταλοί πέθαναν μετά την ανακωχή είτε σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Άξονας είτε μετά την ένταξή τους στους Γιουγκοσλάβους αντάρτες.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Κομμουνιστικές επαναστάσεις Κατηγορία:Κατεχόμενες περιοχές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου Κατηγορία:Ιστορία της Γιουγκοσλαβίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Κατηγορία:Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας Κατηγορία:Πόλεμοι των Βαλκανίων Κατηγορία:Συγκρούσεις το 1941
Εκπαίδευση στην αρχαία Ελλάδα
μικρογραφία|230x230px|Ο [[Αλέξανδρος ο Μέγας|Μέγας Αλέξανδρος με τον δάσκαλό του, φιλόσοφο Αριστοτέλη σε γκραβούρα του Γάλλου Σαρλ Λαπλάντ (1866)]] Η εκπαίδευση στην Αρχαία Ελλάδα είχε έντονη επιρροή. Τα διανοητικά, αισθητικά και πολιτικά επιτεύγματα της κλασικής Ελλάδας μαγεύουν εδώ και αιώνες τους μελετητές του δυτικού πολιτισμού.
Εκπαίδευση και πολιτισμός
Η ήδη αχανής βιβλιογραφία συνεχίζει να αυξάνεται και η πλήρης κατανόηση του ελληνικού πολιτισμού απαιτεί κοπιαστική μελέτη των διαφορετικών του όψεων. Μία από αυτές τις όψεις είναι η εκπαίδευση, η οποία συνδέεται άρρηκτα με κάθε είδους πολιτισμική ανάπτυξη. Αναμφίβολα, είναι γνωστό πως η εκπαίδευση στην αρχαία Ελλάδα επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη ενός δυναμικού πολιτιστικού συνεχούς, που συνδέει το παρελθόν με το μέλλον, επεκτάθηκε στην ευρωπαϊκή ήπειρο και τις κτήσεις της και είναι γνωστό σήμερα με το γενικό όρο «δυτικός πολιτισμός». Ωστόσο, οποιαδήποτε μελέτη των επιδράσεων της αρχαίας ελληνικής εκπαίδευσης στον σύγχρονο κόσμο απαιτεί γνώση του ίδιου του αντικείμενου της εκπαίδευσης, έτσι όπως αναπτύχθηκε στις διαφορετικές πόλεις-κράτη της ελληνικής επικράτειας. Στο συγκεκριμένο άρθρο, λοιπόν, θα προσπαθήσουμε -έστω και συνοπτικά εξαιτίας του περιορισμένου χώρου- να δούμε πώς γινόταν η εκπαίδευση καταρχήν στη Σπάρτη και την Κρήτη και κατόπιν στην Αθήνα, καθώς το παράδειγμα των Αθηνών μιμήθηκε σχεδόν όλη η υπόλοιπη Ελλάδα.