Περί_ιππικής
Η εκπαίδευση του ίππου
Το να μη μεταχειρίζεται κανείς τον ίππο με οργή αποτελεί ένα άριστο μάθημα και μια άριστη συνήθεια για τον ίππο. Η οργή, πράγματι, είναι κάτι το απρομελέτητο με αποτέλεσμα συχνά να δημιουργεί καταστάσεις για τις οποίες είναι κανείς αναγκασμένος εκ των υστέρων να μετανοιώσει. Και πρέπει μάλιστα να τον αγγίζει κανείς σ΄ εκείνα τα σημεία τα οποία όταν ψηλαφίζονται ο ίππος ευχαριστείται περισσότερο από κάθε τι άλλο· αυτά (τα σημεία) είναι τόσο τα μέρη με το περισσότερο τρίχωμα όσο και εκείνα στα οποία ο ίππος θα μπορούσε να προστατευθεί, αν κάτι τον ενοχλεί. Θα πρέπει να δοθεί επίσης ακόμη η εντολή στον ιπποκόμο να μάθει στο πουλάρι να περνάει μέσα από κόσμο και να τον εξοικειώνει με κάθε είδους εικόνες και θορύβους. Και όταν πάλι, επειδή φοβήθηκε κάποιο αντικείμενο δεν θέλει να προχωρήσει προς αυτό πρέπει να του μαθαίνει κανείς με τη βοήθεια ενός άλλου τολμηρού ίππου (σύν ἵππῳ εὐυκαρδίῳ), ότι δεν είναι τίποτε το φοβερό αυτό, και αν όχι, θα πρέπει να ακουμπήσει ο ίδιος (ο αναβάτης) το αντικείμενο που φάνηκε ότι είναι φοβερό και να οδηγήσει εκεί τον ίππο ήσυχα. Εκείνοι, αντίθετα, που τον αναγκάζουν με κτυπήματα, του μεταδίδουν μεγαλύτερο ακόμη φόβο γιατί έτσι αισθάνονται την αιτία κοινή. Προκειμένου, για έναν ολότελα άπειρο ίππο στο να διασκελίζει, πρέπει ο ιππέας, αφού θα έχει ξεπεζέψει, πιάνοντας το σχοινί του χαλινού, να διαβεί πρώτος την τάφρο αυτός ο ίδιος και έπειτα πρέπει να τον τραβήξει έντονα με το χαλινάρι για να πηδήξει. Αν όμως τυχόν δεν θέλει, κάποιος που κρατάει ένα μαστίγιο ή ένα ραβδί θα πρέπει να τον κτυπήσει όσο πιο δυνατά μπορεί· και έτσι υπερπηδάει όχι μόνο στο απαιτούμενο διάστημα, αλλά πολύ περισσότερο απ΄ ότι χρειάζεται· και στο μέλλον δεν θα υπάρχει καμία απολύτως ανάγκη να τον κτυπήσει κανείς, αλλά, αν μόνο δει κάποιον να εμφανίζεται ξαφνικά πίσω του, πηδάει (VII Ζ 3) Και για τη σύγχρονη ιππολογία η ακριβής προσαρμογή του χαλινού έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία. Ο Ξενοφών συνιστά τον εύκαμπτο χαλινό, και υπάρχουν σήμερα ειδικοί χαλινοί, που φαίνεται ότι ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές του Ξενοφώντα. Όποιος και αν είναι ο αριθμός των χαλινών, αυτό που ενδιαφέρει, είναι να είναι εύκαμπτοι και ο αναβάτης να τον χρησιμοποιεί πάντα με τον ίδιο τρόπο. Διότι όποτε συμβαίνει να πιάνει ο ίππος τον σκληρό χαλινό, τον κρατάει ολόκληρο σφικτά στις γνάθους του - όπως ακριβώς και με μια μικρή σούβλα, την οποία απ΄ όπου κι αν τυχόν κανείς την πιάσει, την σηκώνει ολόκληρη. Πρέπει να τραβάει κανείς προς τα πίσω με τον χαλινό το στόμα του ίππου ούτε υπερβολικά έντονα, σε σημείο που να δυσανασχετεί, ούτε υπερβολικά απαλά, έτσι που να μην καταλαβαίνει τίποτε· από τη στιγμή ωστόσο που, όταν τραβιέται προς τα πίσω, σηκώνει τον αυχένα, πρέπει ευθύς αμέσως να του αφήνεται χαλαρός ο χαλινός. Θα πρέπει ακόμη να μάθει και αυτά εδώ ο ιπποκόμος, πρώτον, ότι δεν πρέπει ποτέ να οδηγεί με το ένα μόνο ηνίο τον ίππο διότι αυτό διαφοροποιεί τις γνάθους· έπειτα πρέπει όσο είναι δυνατό να υπάρχει ορισμένη απόσταση ανάμεσα στο χαλινό και στις γνάθους. Διότι ο χαλινός που είναι κοντά σ΄ αυτές θα σκληρύνει το στόμα σε σημείο να μην είναι πλέον ευαίσθητο, ενώ εκείνος, αντίθετα, που είναι υπερβολικά κρεμασμένος στο κάτω μέρος του στόματος δίνει τη δυνατότητα στον ίππο με το να δαγκώνει σφιχτά τον χαλινό να μην υπακούει. Και κατά τα άλλα, όπως ακριβώς δεν παύουμε να το λέμε, καθόσον ο ίππος μας υπηρετεί σωστά, πρέπει να τον ανταμείβουμε. Και όταν τυχόν γίνεται αντιληπτό ότι ο ίππος ευχαριστείται από το σήκωμα του αυχένα και από τη χαλαρότητα, στην περίπτωση αυτή δεν πρέπει να του δημιουργήσει κανείς καμιά δυσκολία, σαν να επρόκειτο να τον αναγκάσει να υποβληθεί σε κόπους, αλλά αντίθετα, να τον χαϊδεύει, σαν να επρόκειτο να θέλει να σταματήσει (να ιππεύει)· διότι έτσι θα περάσει, έχοντας απόλυτη εμπιστοσύνη, στη γρήγορη ιππασία.