cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1970
Προκριματικά
Στα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970 συμμετείχαν 75 εθνικές ομάδες και διαγωνίστηκαν για τις 16 θέσεις που δόθηκαν για την τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Οι δύο από τις 16 θέσεις καλύφθηκαν από την προηγούμενη νικήτρια Αγγλία και το Μεξικό ως διοργανώτρια χώρα. Για πρώτη φορά στην διοργάνωση συμμετείχαν το Μαρόκο, το Ισραήλ και το Ελ Σαλβαδόρ, η πρώτη ομάδα της Κεντρικής Αμερικής (ανήκει στην Συνομοσπονδία ΚΟΝΚΑΚΑΦ) που προκρίθηκε σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Οι ομάδες
Οι 16 ομάδες που εξασφάλισαν την συμμετοχή τους στην τελική φάση του Μουντιάλ 1970 είναι οι εξής:
600px
Στάδια
Για την τελική φάση χρησιμοποιήθηκαν τα εξής 5 στάδια:
Οι αγώνες της διοργάνωσης
Πολλοί είχαν εκφράσει την αντίθεσή τους για την ανάληψη της διοργάνωσης από το Μεξικό, λόγω της μεγάλης ζέστης, του μεγάλου υψομέτρου και του αραιού οξυγόνου. Παρόλα αυτά, το Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού αναδείχθηκε ως το πιο θεαματικό και χορταστικό στην ιστορία του θεσμού. Το Κύπελλο κατέκτησε η εθνική ομάδα της Βραζιλίας, η οποία περιελάμβανε στη σύνθεσή της τους Πελέ, Ριβελίνο, Τοστάο, Ζαϊρζίνιο και Ζέρσον, ονομαζόμενη η «ομάδα των πέντε δεκαριών». Ο προπονητής Μάριο Ζαγκάλο που ανέλαβε την ομάδα δυόμισι μήνες πριν την έναρξη της διοργάνωσης εφάρμοσε σύστημα που έμοιαζε περισσότερο σε 4–3–3. Ποδοσφαιριστές που με την βοήθεια και των Φέλιξ Μιέλι Βενεράντο, Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες, Κλοντοάλντο, Εβεράλντο, Μπρίτο, Πιάτσα, Μάρκο Αντόνιο, Μιράντα, Πάουλο Σέζαρ, Εντού και Φοντάνα οδήγησαν τη Βραζιλία στην κατάκτηση του τρίτου, στην ιστορία της, Παγκοσμίου Κυπέλλου. Οι 16 Βραζιλιάνοι έπαιξαν βασικό ρόλο στο θέαμα της διοργάνωσης. Γιατί και οι αναπληρωματικοί (και πολλοί άλλοι Βραζιλιάνοι, που δεν κρίθηκαν ικανοί για να επανδρώσουν την περίφημη αυτή ομάδα) θα μπορούσαν να ήταν βασικοί σε οποιαδήποτε άλλη εθνική ομάδα του κόσμου. Επιπλέον, η πλειοψηφία των αναπληρωματικών ήταν πολύ νέοι, με πέντε από αυτούς να είναι κάτω των 21 ετών. Η ομάδα αυτή θεωρείται ευρέως ως η καλύτερη που έχει αγωνιστεί ποτέ στο θεσμό. Επιδεικνύοντας το επιθετικό της ταλέντο, η Βραζιλία το έφθασε σχεδόν στο σημείο όπου η αφέλεια αντικαθιστά τη ρεαλιστική επιθυμία για νίκη. Πράγματι, ακολούθησαν τη γραμμή που διασχίζει τον ιδεαλισμό και τον ρεαλισμό, επιλέγοντας να κερδίσουν, αλλά κάνοντάς το με απαράμιλλο τρόπο.
Οι «καριόκας» νικώντας στον τελικό την Ιταλία με 4-1 πήραν το Κύπελλο Ζυλ-Ριμέ (έτσι ονομαζόταν τότε η διοργάνωση προς τιμήν του Γάλλου εμπνευστή της) στη Βραζιλία, στα γραφεία της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας. Από εκεί κλάπηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1983 και δεν βρέθηκε ποτέ πια. Το τρόπαιο στη συνέχεια (ξεκινώντας από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1974) αντικαταστάθηκε από το σημερινό Κύπελλο FIFA.
thumb|right|Η ομάδα της Βραζιλίας, νικήτρια του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1970, θεωρείται από πολλούς διακεκριμένους σχολιαστές ως η καλύτερη ποδοσφαιρική ομάδα όλων των εποχών σε μια διοργάνωση.
Το μεγάλο υψόμετρο και η συχνά υπερβολική ζέστη, εκ προοιμίου δεν ευνοούσαν τους Ευρωπαίους, αλλά τους Λατινοαμερικανούς. Έτσι, και με δεδομένη την ποδοσφαιρική αξία των παικτών που συγκροτούσαν την ομάδα της Βραζιλίας, όλα συνηγορούσαν στο να χαρακτηριστεί η Βραζιλία το μεγάλο φαβορί για την κατάκτηση του τίτλου. Το παράξενο είναι ότι η Βραζιλία πριν να φθάσει στο Μεξικό, πέρασε από πολλές «αναταράξεις». Ο μέχρι τρεις μήνες πριν την έναρξη της διοργάνωσης προπονητής Ζοάο Σαλντάνια μετά από μία εντός έδρα ήττα από την Αργεντινή (η οποία απέτυχε να προκριθεί στη διοργάνωση του 1970) ήρθε σε ρήξη με ορισμένους παίκτες, μεταξύ των οποίων και ο Πελέ, απειλώντας ότι δεν θα τον συμπεριλάβει στην αποστολή. Στο τελευταίο φιλικό επί βραζιλιάνικου εδάφους τον άφησε στον πάγκο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις.
Όμως, λίγο καιρό πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο, η ομοσπονδία της χώρας αντικατέστησε τον Σαλντάνια με τον Μάριο Ζαγκάλο, τον αριστερό ακραίο επιθετικό της εθνικής στους θριάμβους του 1958 και του 1962. Ο Ζαγκάλο εθεωρείτο ένας από τους εξυπνότερους ποδοσφαιριστές που είχε αναδειχθεί. Θα αποδείκνυε την ευφυΐα του και στον πάγκο της «σελεσάο». Πίστευε ότι στην εθνική ομάδα πρέπει να αγωνίζονται οι καλύτεροι παίκτες, ακόμη και αν οι επιλογές φαίνονται περίεργες. Κάλεσε, λοιπόν, πέντε «δεκάρια», που στους συλλόγους τους ήταν οργανωτές: Πελέ, Τοστάο, Ζέρσον, Ζαϊρζίνιο και Ριβελίνο. Με τον τρόπο αυτό συγκρότησε μία απίθανων επινοήσεων και παραγωγικότητας επιθετική πεντάδα. Η λογική των Βραζιλιάνων ήταν απλή: «Να πετύχουμε ένα γκολ περισσότερο απ' όσα θα δεχθούμε». Γνωρίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες του Μεξικού, προσοχή δόθηκε στον τομέα της φυσικής κατάστασης, με την ομάδα να πηγαίνει αρκετά νωρίτερα στο Μεξικό και προπονήθηκε σε υψόμετρο, κάτι που φάνηκε και στους αγώνες, με 12 από τα 19 τέρματα να επιτυγχάνονται στο δεύτερο ημίχρονο (όταν οι παίκτες των άλλων ομάδων άρχιζαν πλέον να εμφανίζουν κόπωση). Στη δίμηνη απομόνωσή της σε ένα οχυρωμένο στρατόπεδο, φρουρούνταν μέρα και νύχτα από αστυνομικούς και ένοπλους, ενώ υπήρχε και έντονο παρασκήνιο. Δέχθηκε 7 γκολ στη διοργάνωση, τα περισσότερα για πρωταθλήτρια από τότε μέχρι σήμερα, αλλά πέτυχε 19, τα περισσότερα από κάθε άλλη πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα. Με έξι νίκες σε ισάριθμα παιχνίδια πέτυχε ρεκόρ.
Οι Βραζιλιάνοι δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με την άμυνά τους (αντίθετα προς τους Ουρουγουανούς π.χ. ή τους Ιταλούς στην πρώτη φάση, οπότε σημείωσαν μόλις ένα τέρμα, χωρίς να παραβιασθεί η εστία τους). Στην πορεία προς τον τελικό, νίκησε την Τσεχοσλοβακία 4-1 (Πέτρας 11', Ριβελίνο 24', Πελέ 59', Ζαϊρζίνιο 61', 83' οι σκόρερ), την Αγγλία (στο δυσκολότερο όπως αποδείχθηκε αγώνα στη διοργάνωση) 1-0 με γκολ του Ζαϊρζίνιο στο 59' στον αγώνα που χαρακτηρίστηκε από την «απόκρουση του αιώνα» του Γκόρντον Μπανκς σε κεφαλιά του Πελέ, ο οποίος πήγε και συνεχάρη τον Άγγλο τερματοφύλακα, και τη Ρουμανία 3-2 (Πελέ 19', Ζαϊρζίνιο 22', Ντουμιτράκε 34', Πελέ 67', Ντεμπρόβσκι 84') στην Α' φάση, το Περού 4-2 στους προημιτελικούς και την Ουρουγουάη 3-1 στον ημιτελικό. Το πρώτο γκολ του Πελέ θεωρείται από τα καλύτερα της ιστορίας του Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Ο τελικός
Ο τελικός της 21ης Ιουνίου 1970 στο στάδιο Αζτέκα και ιδιαίτερα το δεύτερο ημίχρονό του, ήταν η αποθέωση, ο θρίαμβος του επιθετικού ποδοσφαίρου. Η Βραζιλία παρατάχθηκε με τους Φέλιξ, Κάρλος Αλμπέρτο, Εβεράλντο, Κλοντοάλντο, Μπρίτο, Πιάτσα, Ζαϊρζίνιο, Ζέρσον, Τοστάο, Πελέ και Ριβελίνο. Η Ιταλία αντιπαρέταξε τους Αλμπερτόζι, Μπούρνιτς, Τζατσίντο Φακέτι, Μπερτίνι (75' Γιουλιάνο), Ροζάτο, Τσέρα, Ντομενγκίνι, Σάντρο Ματσόλα, Μπονινσένια (84' Ριβέρα), Ντε Σίστι και Λουίτζι Ρίβα.
thumb|right|Αναμνηστική πλάκα με τα ονόματα των Βραζιλιάνων παικτών στο στάδιο Πακαέμπου.
Οι άλλες ομάδες
Στον χαρακτηρισμό της διοργάνωσης του Μεξικού ως της θεαματικότερης που έχει γίνει, ρόλο έπαιξαν και άλλες ομάδες και πολλοί αγώνες. Το Περού διέθετε ομάδα που άξιζε να φθάσει στους ημιτελικούς. Αλλά στάθηκε άτυχο, αφού στους προημιτελικούς «έπεσε» πάνω στη Βραζιλία. Αντιστάθηκε ως το 75', αλλά τελικά υπέκυψε χάνοντας με 2-4 (Ριβελίνο 11', Τοστάο 15', Γκαγιάρδο 28', Τοστάο 52', Κουμπίγιας 70', Ζαϊρζίνιο 75'). Τεόφιλο Κουμπίγιας, Έκτορ Τσούμπιταζ, Λεόν, Σοτίλ, Μπαϊλόν και Γκαγιάρδο συγκροτούσαν ένα εντυπωσιακό «εξάγωνο».
Η Ουρουγουάη, που χάρη στη λατινοαμερικανική εκδοχή του κατενάτσιο, το «σερόχο», έφτασε στους ημιτελικούς, όπου ηττήθηκε από τη Βραζιλία με 1-3 (προηγήθηκε στο 19' με τον Λουίς Κουμπίγια, αλλά οι Βραζιλιάνοι απάντησαν με τους Κλοντοάλντο στο 44', Ζαϊρζίνιο στο 76' και Ριβελίνο στο 89'), και στον μικρό τελικό από τη χειρότερή της εκείνη την ημέρα Δυτική Γερμανία με 0-1, λόγω του γκολ του Όβερατ στο 26'. Πάντως η Ουρουγουάη δεν έπεισε ότι άξιζε να προχωρήσει τόσο πολύ. Άλλωστε στους προημιτελικούς νίκησε την Σοβιετική Ένωση 1-0 (Εσπάραγκο στο 117'), χάρη στον Ολλανδό διαιτητή Φαν Ράβενς, που αγνόησε πέναλτι σε ανατροπή του Μπίσοβετς στο 32' και κατακύρωσε το γκολ του Εσπάραγκο, αν και η σέντρα που προηγήθηκε έγινε από θέση άουτ. Καλές εμφανίσεις πραγματοποίησαν η Ρουμανία (μολονότι έμεινε εκτός προημιτελικών, αφού αποκλείστηκε, έπειτα από «μάχες» με τις Αγγλία και Βραζιλία), το Μεξικό - νίκησε 1-0 το Βέλγιο, απέσπασε ισοπαλία 0-0 από την Ε.Σ.Σ.Δ. και στους προημιτελικούς σταμάτησε μπροστά στην Ιταλία, που το κατέβαλε με 4-1 και το Ισραήλ, το οποίο αποχαιρέτησε το Μουντιάλ του Μεξικού «με το κεφάλι ψηλά». Αναδείχθηκε ισόπαλο με την Ιταλία 0-0 και τη Σουηδία 1-1, ενώ έχασε μόνο από την Ουρουγουάη με 0-2.
«Ο αγώνας του αιώνα»
Στην ποδοσφαιρική ιστορία γράφτηκε με ανεξίτηλα γράμματα ο ημιτελικός Ιταλίας - Δυτικής Γερμανίας, γνωστός και ως «ο αγώνας του αιώνα». Η Ιταλία προηγήθηκε στο 7' με τον Μπονινσένια. Και ενώ στο δεύτερο λεπτό των καθυστερήσεων όλα έδειχναν ότι έχουν τελειώσει, οι Δυτικογερμανοί απέδειξαν ξανά πόσο μαχητικοί είναι. Είναι αυτό το μαχητικό πνεύμα, που τους χάρισε τόσους τίτλους, ενώ η ποιότητα της ομάδας τους δεν ήταν πάντα σπουδαία. Στο ημίχρονο, ο προπονητής της Ιταλίας Φερούτσιο Βαλκαρέτζι είχε διατηρήσει τον αμφιλεγόμενο συμβιβασμό επιλογής «staffetta» («σκυταλοδρομία») που εφήρμοζε σε εκείνη τη διοργάνωση να αντικαταστήσει τον Τζάνι Ριβέρα, με τον πιο εργατικό Σάντρο Ματσόλα. Ο πρώτος ήταν ο καλύτερος Ευρωπαίος παίκτης της προηγούμενης χρονιάς νικητής και εξαιρετικά προικισμένος, αλλά ο προπονητής τον θεώρησε πιο αποτελεσματικό όταν οι αντίπαλες άμυνες ήταν κουρασμένες – όπως περίμενε από τη Δυτική Γερμανία μετά από έναν προημιτελικό εναντίον της Αγγλίας. «Έκανα λάθος», παραδέχθηκε αργότερα ο προπονητής της Ιταλίας. «Στην πραγματικότητα, έμεινα έκπληκτος από την αντοχή τους». Ο αμυντικός Καρλ Χάινς Σνέλιγκερ ισοφάρισε στις καθυστερήσεις και ο αγώνας κρίθηκε στην παράταση. Πράγματι, ακόμη και με τον αρχηγό Φραντς Μπεκενμπάουερ να παίζει με το τραυματισμένο του χέρι, οι Γερμανοί πήραν γρήγορα το προβάδισμα. Στο πρώτο ημίχρονο της παράτασης ο Μίλερ έκανε το 2-1 (94'), ο Μπούρνιτς ισοφάρισε στο 98', ο Ρίβα σημείωσε το 3-2 στο 104'. Ο Μίλερ ξανακτύπησε στο 110' και ο Ριβέρα έστειλε την Ιταλία στον μεγάλο τελικό στο αμέσως επόμενο λεπτό. thumb|right|Η επίσημη αφίσα της διοργάνωσης.
Στο τέλος του αγώνα, ο Ιταλός προπονητής έτρεχε ξέφρενα με χαρά γύρω στο γήπεδο, ενώ οι παίκτες ήταν πολύ εξουθενωμένοι για να κάνουν το παραμικρό. Κατά τη διάρκεια του ημιτελικού ανάμεσα σε Ιταλία και Δυτική Γερμανία, 23 κατάδικοι απέδρασαν από μεξικάνικη φυλακή, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι οι φύλακές τους είχαν απορροφηθεί από το θέαμα στην τηλεόραση. Στην Ιταλία πέντε φίλαθλοι δεν άντεξαν τη συγκίνηση και πέθαναν από καρδιακή προσβολή. Ο αγώνας εξακολουθεί να κατέχει το ρεκόρ των περισσότερων τερμάτων στην παράταση. Ψηφίστηκε ως ο καλύτερος αγώνας στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων από το περιοδικό World Soccer στην ψηφοφορία ειδικών το 2007.
Σημειώθηκαν 95 γκολ σε 32 αγώνες (μέσος όρος 2,97 ανά αγώνα), ο υψηλότερος μέσος όρος σε διοργάνωση μετά το 1958. Πρώτος σκόρερ αναδείχθηκε ο Μίλερ με 10 γκολ, έναντι 7 του Ζαϊρζίνιο και 5 του Κουμπίγιας. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, κόπηκαν 1.604.065 εισιτήρια (μέσος όρος 50.127 ανά αγώνα)
Φάση Ομίλων
Όλες οι ώρες που αναγράφονται είναι οι τοπικές ώρες Μεξικού UTC -6
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αθλητισμός στο Μεξικό
Γκορλουά
Στον Αρθουριανό Κύκλο, ο Γκορλουά είναι Δούκας της Κορνουάλης και πρώτος σύζυγος της Ιγκρέιν, προτού παντρευτεί τον Ούθερ Πεντράγκον. Μεταγενέστερες πηγές αναφέρουν κάποια από τα παιδιά του, ανάμεσα στα οποία ήταν οι αδερφές Ελέιν, Μοργκάουζ και Μοργκάνα λε Φέι.
Σύμφωνα με το βιβλίο του Τζέφρεϊ του Μονμάουθ Historia Regum Britanniae, ο Ούθερ ερωτεύεται την Ιγκρέιν και ζητάει τη βοήθεια του Μέρλιν για να την κερδίσει. Ο Μέρλιν φτιάχνει ένα ξόρκι που δίνει στον Ούθερ τη μορφή του Γκορλουά, οπότε εύκολα εκείνος πλησιάζει την Ιγκρέιν και κοιμάται μαζί της. Από την ένωση αυτή γεννιέται ο Αρθούρος. Προς άγνοια και των δυο, το ίδιο βράδυ ο αληθινός Γκορλουά δολοφονείται στο κάστρο του.
Τελικά η Ιγκρέιν πείθεται να παντρευτεί τον Ούθερ.
Κατηγορία:Αρθουριανός κύκλος
Πρωτογλώσσα
Ως σχετική πρωτογλώσσα εννοείται εκείνη η γλώσσα που απεικονίζει κάποια πρώιμη κατάσταση μιας γλωσσικής οικογένειας.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η πρωτογλώσσα δεν είναι γνωστή και χρειάζεται να ανασυντεθεί από συγκριτικά διαφορετικά μέλη της γλωσσικής οικογένειας, για την οποία είναι διαθέσιμα γραπτά αρχεία. Παραδείγματα είναι η Πρωτοϊνδοευρωπαϊκή και η Πρωτομπαντού. Ενίοτε η πρωτογλώσσα είναι γνωστή από επιγραφές. Γνωστό παράδειγμα τέτοιας πρωτογλώσσας είναι η Πρωτοσκανδιναβική γλώσσα. Η Παγκόσμια πρωτογλώσσα είναι θεωρητική γλώσσα από την οποία υποτίθεται ότι προέκυψαν όλες οι γλώσσες.
Η απόλυτη πρωτογλώσσα, όπως καθορίζεται από τον γλωσσολόγο Ντέρεκ Μπίκερτον (Derek Bickerton), είναι μια πρωτόγονη μορφή επικοινωνίας από την οποία λείπει:
Ο ίδιος υποθέτει πως η γλώσσα εξελίχθηκε από αυτό το είδος πρωτογλώσσας σε μια γλωσσολογική "μεγάλη έκρηξη", υπόθεση στην οποία αντιτίθεται πλήρως ο Τέρενς Ντήκον με το βιβλίο του The Symbolic Species.
Κατηγορία:Γλωσσολογία
Μαρινί (Ζυρά)
Το Μαρινί (γαλλικά: Marigny) είναι γαλλική κοινότητα στο νομό του Ζυρά, στη διοικητική περιοχή της Βουργουνδίας-Φρανς-Κοντέ.
Παραπομπές
Κατηγορία:Κοινότητες του Ζυρά
Μπαρτελεμύ ντ' Άικ
Ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ (γαλλικά: Barthélemy d'Eyck, van Eyck ή d' Eyck, (περ. 1420 - μετά το 1470 ) ήταν πρώιμος Φλαμανδός ζωγράφος, ο οποίος εργάστηκε στη Γαλλία και πιθανόν στο Δουκάτο της Βουργουνδίας ως ζωγράφος και εικονογράφος χειρογράφων, κυρίως για λογαριασμό του Ρενέ του Ανζού, ο οποίος του ανέθεσε σημαντικό αριθμό έργων. Δραστηριοποιήθηκε ανάμεσα στο 1440 και το 1469. Αν και σήμερα δεν μπορεί να του αποδοθεί με απόλυτη βεβαιότητα κανένα έργο, εγκωμιαζόταν από τους συγχρόνους του συγγραφείς ως ηγετική μορφή καλλιτέχνη και ένας αριθμός σημαντικών έργων έχουν εν γένει γίνει αποδεκτά ως δικά του. Ιδιαίτερα, ο Μπαρτελεμύ έχει γίνει αποδεκτό από πολλούς ειδικούς, ότι ταυτίζεται με τον "Δάσκαλο του Ευαγγελισμού του Αιξ" ως προς τη ζωγραφική και ως ο "Δάσκαλος του Ρενέ του Ανζού" ως προς τις εικονογραφήσεις χειρογράφων. Από πολλούς πιστεύεται ότι είναι ο "Δάσκαλος των σκιάσεων", υπεύθυνος για τμήματα του Οι Πολύ Πλούσιες Ώρες του Δούκα του Μπερί (Très Riches Heures du Duc de Berry) των αδελφών Λίμπουρχ.
Απαρχές και εκπαίδευση
Πολύ λίγες μαρτυρίες υπάρχουν για τη ζωή του καλλιτέχνη. Πρέπει να ήταν γηγενής της Επισκοπής της Λιέγης, πιθανώς στο ολλανδόφωνο τμήμα της, όπως πιστοποιούν ορισμένα έγγραφα. Ήταν γιος κάποιας Ύντρια Έξτερς (Ydria Exters), που προερχόταν από την περιοχή Μαασέικ και νυμφεύτηκε σε δεύτερο γάμο κάποιον Πέτερ ντε Μπίλλαντ, που ήταν επίσημος κεντητής και valet de chambre του Ρενέ του Ανζού, επίσης ολλανδικής καταγωγής. Ο Μπίλλαντ ήταν αρχικά έμπορος ρούχων και είχε ακολουθήσει τον Ρενέ του Ανζού πρώτα στη Νάπολι και στη συνέχεια στη νότια Γαλλία. Έγγραφο στο Αιξ-αν-Προβάνς, με ημερομηνία 28 Ιουνίου 1460, επιβεβαιώνει αυτό τον γάμο. Σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο, ο αδελφός του Μπαρτελεμύ ονομαζόταν Κλεμάν ντ' Άικ και αναφέρεται ως "ευγενής της Επισκοπής της Λιέγης". Είναι πιθανόν να είχε κάποια συγγένεια με τον Γιαν βαν Άικ, αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορεί να τεκμηριωθεί. Από την άλλη, σε μια ταφόπετρα του αβαείου Αλντενέικ (Aldeneik) στη σημερινή πόλη Μάασεϊκ (Maaseik) στην επαρχία Λιμβουργίας, βρίσκεται αποτυπωμένο το οικόσημο του φαν Άικ, του πρώτου συζύγου της Ύντρια, συνδυασμένο με αυτό του Μπίλλαντ. Οι ενδείξεις αυτές υποδεικνύουν ότι ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ μπορεί να ήταν συγγενής με τους Γιαν βαν Άικ και Χούμπερτ βαν Άικ, καθώς κατάγονταν από την ίδια περιοχή.
Σύμφωνα με τον Γαλλοπολωνό ιστορικό τέχνης Σαρλ Στερλίν (Charles Sterling, 1901-1991) ο Μπαρτελεμύ πιθανόν να είχε ακολουθήσει, ως ζωγράφος, κατά την περίοδο 1430-1435 τη συντροφιά των αδελφών βαν Άικ και του Ρομπέρ Καμπέν στις Βουργουνδιανές Κάτω Χώρες. Σύμφωνα με τον Γερμανό ιστορικό τέχνης Έμπερχαρντ Κένιχ (Eberhard König) είχε συμμετάσχει σε εργασίες του εργαστηρίου του Γιαν βαν Άικ, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής του στην εικονογράφηση του χειρογράφου Très Belles Heures de Notre-Dame Ο μελλοντικός του προστάτης, Ρενέ του Ανζού, είναι επίσης πιθανόν να επισκέφθηκε το εργαστήριο του Γιαν βαν Άικ το 1433 Εν τούτοις, την άποψη αυτή δεν συμμερίστηκαν οι άλλοι ιστορικοί τέχνης. Αντίθετα, σύμφωνα με το ύφος του Μπαρτελεμύ, πολλοί τείνουν να υποστηρίξουν ότι δάσκαλος του Μπαρτελεμύ διετέλεσε ο Ρομπέρ Καμπέν. Κάποιοι άλλοι ιστορικοί έχουν προτείνει, βασιζόμενοι στο μορφολογικό ύφος και την πιθανή οικογενειακή σχέση, ότι ο Μπαρτελεμύ όντως εκπαιδεύτηκε στο εργαστήριο του Γιαν βαν Άικ και συνεργάστηκε, κατά τη δεκαετία του 1430, στη δημιουργία του διάσημου και ιδιαίτερα σημαντικού χειρογράφου Ore di Torino, στο οποίο μπορεί κανείς να διακρίνει τη συμβολή πολλών καλλιτεχνών. Δυστυχώς μεγάλο μέρος του χειρογράφου αυτού, που σήμερα φυλάσσεται στο "Museo civico d'arte antica di Palazzo Madama" του Τορίνο, διασώζεται μόνο μέσω των ασπρόμαυρων φωτογραφιών του, καθώς μισοκαταστράφηκε από πυρκαγιά. Επίσης, σύμφωνα με τον Στερλίν, είναι πιθανόν να συναντήθηκε με τον Ελβετό, γερμανικής καταγωγής, ζωγράφο Κόνραντ Βιτς (Conrad Witz), στου οποίου τις εργασίες παρατηρούνται ομοιότητες με τα έργα που αποδίδονται στον Μπαρτελεμύ. Η συνάντηση πιθανόν να έγινε στη Βασιλεία, στα πλαίσια της Συνόδου της Βασιλείας - Φερράρα - Ρώμης - Φλωρεντίας. Αργότερα, ο Μπαρτελεμύ πιθανόν να συναντήθηκε με τον Ρενέ του Ανζού το 1435 στη Ντιζόν, καθώς ο Ρενέ, ύστερα από τον γάμο του με την Ισαβέλλα της Λωρραίνης είχε κληρονομήσει το δουκάτο της Λωρραίνης το 1431, το οποίο ως τότε κατείχε ο πατριός του. Ωστόσο, ο Αντώνιος του Βωντεμόν του αρνείται αυτόν τον τίτλο: Ο Ρενέ του Ανζού ηττήθηκε στη μάχη του Μπυλζνεβίλ (Bulgnéville) και κρατήθηκε αιχμάλωτος στην πρωτεύουσα της Βουργουνδίας από τον κύριο υποστηρικτή του Βωντεμόν, Φίλιππο τον Καλό. Στην αυλή της Βουργουνδίας αναφέρεται, κατά την περίοδο 1440-41, κάποιος ζωγράφος Μπαρτελεμύ, αλλά δεν υπάρχει τεκμήριο που να τον ταυτίζει με τον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Το 1444 ο Μπαρτελεμύ βρισκόταν στο Αιξ-αν-Προβάνς της νότιας Γαλλίας, πιθανότατα συνεργαζόμενος με τον κορυφαίο Γάλλο ζωγράφο της εποχής Ενγκερράν Καρτόν (Enguerrand Quarton), καθώς συνυπογράφουν κάποιο νομικό έγγραφο.
Ταξίδι στην Ιταλία
Ήδη από νωρίς οι ιστορικοί τέχνης είχαν διακρίνει σημεία ιταλικής επιρροής στα έργα που αποδίδονταν στον Μπαρτελεμύ, σημεία κάποιου δασκάλου με μεγάλη επιρροή στους Ιταλούς καλλιτέχνες. Ο Ιταλός ανθρωπιστής Πιέτρο Σουμμόντε (Pietro Summonte), το 1524, ισχυρίστηκε ότι τη φλαμανδική τεχνική χρήσης των ελαιοχρωμάτων τη δίδαξε στον Ναπολιτάνο ζωγράφο Κολαντόνιο ο ίδιος ο βασιλέας Ρενέ, κατά τη διαμονή του στη Νάπολι την περίοδο 1438 - 1442. Ύστερα από τον θάνατο του αδελφού του Λουδοβίκου Γ΄ του Ανζού ο Ρενέ όχι μόνο κληρονόμησε το δουκάτο του Ανζού αλλά ανακηρύχτηκε και διάδοχος της Ιωάννας Β' της Νάπολης. Μετά την απελευθέρωσή του ο Ρενέ καταλαμβάνει τη νότια Ιταλία, στις 19 Μαΐου 1438, ώστε να διασφαλίσει τον τίτλο του βασιλέα της Νάπολης απέναντι στον Αλφόνσο Ε΄ της Αραγονίας. Φυσικά οι ιστορικοί τέχνης προτιμούν να αποδίδουν σε ζωγράφο του περιβάλλοντος του βασιλέα Ρενέ τη διδασκαλία της φλαμανδικής τεχνικής στον Κολαντόνιο, όπως υποδεικνύουν η Ιταλίδα Φιορέλλα Σρίκκια Σαντόρο (Fiorella Sricchia Santoro) και η Γαλλίδα Νικόλ Ρεϊνώ (Nicole Reynaud), που πιθανολογούν ότι ο Μπαρτελεμύ είχε ακολουθήσει τον προστάτη του στην Ιταλία. Η παρουσία του πατριού του, Πέτερ Μπίλλαντ, καταγράφεται ασφαλώς στη Νάπολι το 1440. Οι ίδιοι αυτοί ιστορικοί έχουν την άποψη ότι ο Μπαρτελεμύ δημιούργησε τις σελίδες του Cockerell Chronicle κατά τη διάρκεια της εκεί παραμονής του. Θα μπορούσε, επίσης, να έχει συνοδεύσει τον βασιλέα κατά τη στάση του στη Γένοβα το 1438 κατά το ταξίδι του στη Νάπολη, όπου μάλλον είδε το τρίπτυχο Lomellini του Γιαν βαν Άικ, το οποίο σήμερα θεωρείται εξαφανισμένο. Οι γνώμες, ωστόσο, διίστανται σχετικά με το πέρας της παραμονής του: Η Σρίκκια Σαντόρο και ο ιστορικός Κάρλο Γκίνζμπουργκ (Carlo Ginzburg) θα πρέπει να παρέμεινε στη Νάπολη με τον βασιλέα ως τον Ιούνιο του 1442 και επέστρεψε μαζί του μέσω Φλωρεντίας, έχοντας διαμείνει μαζί του κατά το καλοκαίρι με την οικογένεια Πάτσι (Pazzi). Σύμφωνα, όμως, με τη Νικόλ Ρεϊνώ, ο Μπαρτελεμύ επεστρεψε πολύ νωρίτερα, συνοδεύοντας τη βασιλική σύζυγο Ισαβέλλα και τα τέκνα της, με τη συνοδεία, επίσης, και του Πέτερ Μπιλλαντ, του οποίου η παρουσία καταγράφεται στο Αιξ-αν-Προβάνς το 1441. Το ταξίδι αυτό παραμένει μόνον ως υπόθεση, καθώς δεν υπάρχει κανένα τεκμήριο που να μαρτυρά ότι ο Μπαρτελεμύ βρισκόταν στην υπηρεσία του Ρενέ του Ανζού κατ' εκείνη την περίοδο. Σύμφωνα με τους Φρανσουά Αβρίλ και Έμπερχαρντ Κένιχ, ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ είναι πιθανόν να γνώρισε το Cockerell Chronicle από έγγραφα που ήρθαν από την Ιταλία.
Επίσημος ζωγράφος του βασιλέα Ρενέ
Η παρουσία του ζωγράφου τεκμηριώνεται αργότερα στην Προβηγκία. Αναφέρεται σε συμφωνητικό συντεταγμένο στο Αιξ-αν-Προβάνς, χρονολογούμενο το 1444, ως δάσκαλος της ζωγραφικής ("magister et pictor") μαζί με έναν ακόμη μεγάλο ζωγράφο της εποχής, που ζούσε στην περιοχή, τον Ενγκερράν Καρτόν. Την ίδια εποχή εμφανίζεται στα λογιστικά κατάστιχα του βασιλέα Ρενέ ως ζωγράφος που κατέχει την επίσημη θέση του valet de chambre κατά την περίοδο 1446 - 1470, ενώ από το 1459 έγινε valet tranchant, δηλ. ο υπηρέτης που ήταν επιφορτισμένος με την κοπή του κρέατος για τον βασιλιά. Τα αξιώματα αυτά, τα οποία ήταν αποκλειστικά και μόνον τιμητικά (δηλ. ο κάτοχος δεν ασκούσε τα αντίστοιχα καθήκοντα) δίνονταν συχνά σε ζωγράφους της αυλής εκείνης της εποχής, ώστε να μπορούν να μισθοδοτούνται. Το 1460 έλαβε νέο αξίωμα, αυτό του σταβλάρχη του βασιλέα της Σικελίας, ενός από τους τίτλους του Ρενέ του Ανζού. Εν τούτοις, στα λογιστικά βιβλία του βασιλέα δεν αναφέρεται με ακρίβεια καμία ανάθεση ζωγραφικού έργου. Απλά τον επιφορτίζει να αποκτήσει περισσότερα έργα τέχνης και περγαμηνές. Αυτό μάλλον εξώθησε ορισμένους ιστορικούς τέχνης, όπως ο Αλμπέρ Σατλέ (Albert Châtelet) να αμφιβάλλουν αν υπήρξε ποτέ καλλιτέχνης, θεωρώντας τον περισσότερο ως προσωπικό γραμματέα.
Ο Ρενέ ντ' Ανζού ήταν πάντα κοντά στον ζωγράφο του: Αυτό φαίνεται από το ότι τακτικά του έδινε δώρα, του χρηματοδοτούσε τα εργαστήριά του και εξόπλιζε με τα αναγκαία έπιπλα αυτά που έστηνε κοντά στις κατοικίες του. Αυτή ήταν η περίπτωση του κάστρου Ταρασκόν στις εκβολές του Ροδανού, το οποίο αναφέρεται το 1447 με τη φράση "en ung restraiz du roy oudit chastel de Tharascon et là ou besogne Berthélémieu, peintre dudit seigneur", στο ανάκτορο του Ρενέ στο Αιξ-αν-Προβάνς, όπου, σε απογραφή του 1462, καταγράφονται το "συγγραφείο" (scriptorio) και το "σπουδαστήριο" (studio) του "Bartholomei", στη βασιλική διαμονή στη Μασσαλία όπου γίνεται λόγος για ένα "ψηλό δωμάτιο" για τον ζωγράφο την ίδια χρονιά. Ίδια περίπτωση και στο κάστρο της Ανζέρ (Chateau d'Angers) στην πόλη Ανζέρ της δυτικής Γαλλίας: Σε μια απογραφή των περιουσιακών στοιχείων στο ανάκτορο, χρονολογούμενη από το 1471-72, σημειώνεται: " En la chambre du petit retrait du roy. Item ung petit basset en forme d'escabeau sur lequel escript Barthélemy [...] Item une cherre à coffre et à ciel, sur laquelle se siet Berthélemy pour besongner". Τέλος, φαίνεται ότι ο ζωγράφος ακολουθούσε τον προστάτη του σε πολλά από τα ταξίδια του, Εκτός από την πιθανή διαμονή στη Νάπολι (1438 - 1442) έκανε αρκετά ταξίδια μεταξύ Ανζού και Προβηγκίας, ενώ καταγράφεται και ταξίδι στην (παλαιά) περιφέρεια της Γουϊάνας (Guyenne, περιλάμβανε τις περιοχές Dordogne, Gironde, Lot, Lot-et-Garonne, Tarn-et-Garonne και Aveyron).
Η απογραφή στο κάστρο της Ανζέρ καταδεικνύει ότι ο Μπαρτελεμύ ήταν ακόμη εν ζωή το 1472. Εν τούτοις, πιθανόν μεταξύ 1475 - 1480 από μια επιστολή που απευθύνεται στη χήρα του ζωγράφου Ζαν Φορέ (Jehanne Forest) από τον Ρενέ του Ανζού, ο ηγεμόνας της ζητεί να αποστείλει όσα πορτρέτα, δημιουργίες του ζωγράφου είχε ακόμη στην κατοχή της (pourtraistures de feu Berthelemy). Η επιστολή αυτή πιστοποιεί, εκτός από τον πρόσφατο θάνατο του ζωγράφου, και την ύπαρξη έργων "δια χειρός του", αν και δεν αναφέρει τι είδους έργα είναι αυτά. Ο όρος "pourtraistures" αναφέρεται περισσότερο στον χρόνο σχεδίασης και όχι κατ' ανάγκην σε "πορτρέτα". Ακόμη και μετά τον θάνατο του καλλιτέχνη, ο ηγεμόνας καταδεικνύει την αφοσίωσή του σε αυτόν.
Επίδραση των Γιαν βαν Άικ, Ρομπέρ Καμπέν, Κόνραντ Βιτς
Ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ ήταν γηγενής των Κάτω Χωρών και τα έργα που του αποδίδονται το καταδεικνύουν. Χαρακτηρίζονται από την πρώιμη Φλαμανδική τέχνη της δεκαετίας του 1430 και την εικαζόμενη εκπαίδευσή του ως ζωγράφου. Το τρίπτυχο του "Ευαγγελισμού του Αιξ" (χρονολογείται στα 1443 - 1445) παρουσιάζει σαφείς ομοιότητες με τον "Ευαγγελισμό" που βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης Ουάσιγκτον, του Γιαν βαν Άικ, χρονολογούμενο περί τα 1434 - 1436 και πιθανόν ήταν παραγγελία του Δούκα της Βουργουνδίας. Ακριβώς εκείνη την εποχή ο Μπαρτελεμύ ταξίδεψε στη Ντιζόν, συναντώντας τον τότε αιχμάλωτο Ρενέ του Ανζού. Και στους δύο πίνακες, τη σκηνικό αποτελεί μια εκκλησία, επιλογή σχετικά σπάνια για την εποχή, σε μια προφανή αρχιτεκτονική. Στον πίνακα του Αιξ, στο φόντο λαμβάνει χώρα μια λειτουργία, όπως ακριβώς είναι το φόντο ενός άλλου πίνακα του βαν Άικ, "Η Παρθένος σε μια εκκλησία", που βρίσκεται στην Πινακοθήκη του Βερολίνου. Το "δάνειο" αυτό από τον βαν Άικ περισσότερο συνίσταται σε δανεισμό μοτίβων παρά σε ύφος. Αυτή είναι η περίπτωση της "Θησηίδας" (Il Teseida delle Noze d'Emilia), σε κείμενο του Βοκκάκιου και εικονογράφηση που αποδίδεται στον Μπαρτελεμύ, όπου εμφανίζεται μια γυναικεία μορφή παρόμοια με αυτή που εμφανίζεται στον πίνακα Ο Γάμος των Αρνολφίνι του βαν Άικ.
Προσωπικό πρωτότυπο ύφος
Από την άλλη κάνει συχνή χρήση του κιαροσκούρο και του παιχνιδίσματος των σκιάσεων, όπως στο βιβλίο Livre du cœur d'Amour épris. Ο τρόπος χρήσης του φωτός εκφράζει την επίδραση της διαμονής του στην Προβηγκία με το φως της περιοχής να του ασκεί σημαντική επιρροή. Σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς τέχνης, είναι οι ίδιες σκιές που εμφανίζονται στις μικρογραφίες του βιβλίου Tres Riches Heures du Duc de Berry.
Μόρντρεντ
Ο Μόρντρεντ είναι μια θρυλική φιγούρα του Αρθουριανού Κύκλου, ο προδότης νόθος γιος του Βασιλιά Αρθούρου από την αδερφή του Μοργκάουζ ή τη Μοργκάνα λε Φέι, που σκοτώθηκε στη Μάχη του Κάμλαν, έχοντας προλάβει ωστόσο να τραυματίσει θανάσιμα τον ίδιο τον Αρθούρο.
Το ιστορικό του Μόρντρεντ
Ο Μόρντρεντ ήταν νόθος γιος, αλλά προερχόταν και από αιμομιξία. Στις περισσότερες εκδοχές του μύθου, οι γονείς του αγνοούσαν τη συγγένειά τους. Κατά μια εκδοχή, η Μοργκάουζ πέρασε τον Αρθούρο για το σύζυγό της, που ήρθε στο δωμάτιό της μες στο βράδυ. Σε μια άλλη εκδοχή, ο Αρθούρος βιάζει την αδερφή του, αφού την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα. Σε κάθε περίπτωση, η αποκάλυψη της αλήθειας είναι καταστροφική, ενώ κάποιες φορές συνοδεύεται και από μια προφητεία, σύμφωνα με την οποία ο Αρθούρος και το βασίλειό του θα καταστραφούν από κάποιον που γεννήθηκε ανήμερα Πρωτομαγιά, οπότε γεννήθηκε κι ο Μόρντρεντ.
Μπαρτελεμύ ντ' Άικ
Δάσκαλος της εραλδικής
Όλα τα χειρόγραφα που αποδίδονται στον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ αποκαλύπτουν τη μεγάλη του γνώση πάνω στην επιστημονική εραλδική και την τέχνη των εμβλημάτων, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό κατά τον Μεσαίωνα. Αυτός βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία, το 1452, του πρώτου οικοσήμου του Τάγματος Ordre du croissant, Ιπποτικού τάγματος που δημιούργησε ο Ρενέ του Ανζού. Το πρωτότυπο χειρόγραφο σήμερα θεωρείται χαμένο, αλλά έχουν διασωθεί αρκετά αντίγραφά του. Η ευχέρεια στην αναπαράσταση των εμβλημάτων αποκαλύπτεται στο Livre des tournois αλλά και στα εμβλήματα που απεικονίζονται στα περιθώρια των βιβλίων των Ωρών. Ας μη λησμονείται ότι ήταν Φλαμανδός και η Φλάνδρα στην εποχή του ήταν η περιοχή που καθόρισε την επιστήμη της εραλδικής και οι κανόνες που θεσπίστηκαν εκεί ακολουθήθηκαν τόσο στη Γαλλία όσο και στη Γερμανία. Παρά το γεγονός ότι αυτή η εργασία εκτελούνταν συχνά από ζωγράφους, κανένα άλλο έμβλημα δεν αναφέρεται μετά το 1446 στην αυλή της Προβηγκίας και του Ρενέ του Ανζού.
Μόρντρεντ
Ο Μόρντρεντ στον Αρθουριανό Κύκλο
Η πρώτη εμφάνιση του Μόρντρεντ στη λεγόμενη αρθουριανή λογοτεχνία είναι ως Medraut, σε μια καταχώριση για το έτος 537:
Μπαρτελεμύ ντ' Άικ
Δάσκαλος της εραλδικής
Επιπλέον, τα οικόσημα και τα εμβλήματα που απεικονίζονται στο Livre des tournois αντλούν την έμπνευσή τους από εραλδικές διακοσμήσεις που υπήρχαν εκείνη την εποχή στην περιοχή μεταξύ Μεύση και Ρήνου, δηλαδή της γενέτειρας περιοχής του Μπαρτελεμύ ντ' Άικ.
Μόρντρεντ
Ο Μόρντρεντ στον Αρθουριανό Κύκλο
Στο βιβλίο του Τζέφρεϊ του Μονμάουθ Historia Regum Britanniae, ο Μόρντρεντ υπάρχει ήδη σαν προδοτική φιγούρα. Όταν κάποια στιγμή ο Αρθούρος άφησε το βασίλειό του στα χέρια του Μόρντρεντ για να πάει σε πόλεμο, κατά την απουσία του ο Μόρντρεντ αυτοανακηρύχθηκε βασιλιάς και παντρεύτηκε τη Γκουίνεβιρ, ωθώντας τον Αρθούρο να γυρίσει στη Βρετανία. Πραγματοποιείται τέλος η Μάχη του Κάμλαν, όπου ο Μόρντρεντ πεθαίνει, ενώ ο Αρθούρος μεταφέρεται σοβαρά τραυματισμένος στο Άβαλον.
Μπαρτελεμύ ντ' Άικ
Αποδιδόμενα έργα
Η απόδοση των έργων στον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο προσωπικό του ύφος και την τεχνική του και δεν στηρίζεται σε κάποια υπάρχουσα τεκμηρίωση. Για το λόγο αυτό μπορούν να αμφισβητηθούν από κάποιους ιστορικούς τέχνης.
Η Αγία Οικογένεια μπροστά στο τζάκι
Αυτός ο πίνακας, χρονολογούμενος περί το 1435 είναι ζωγραφισμένος με τέμπερα και σήμερα υπάρχει στον καθεδρικό ναό Notre-Dame-de-l'Annonciation του Πουί-αν-Βελέ, αλλά προέρχεται από τη μονή των Κλαριτισσών της ίδιας πόλης. Επί μακρό χρονικό διάστημα αποδιδόταν σε μαθητή του Ρομπέρ Καμπέν (Δάσκαλο του Φλεμάλ), αλλά η ιστορικός τέχνης Νικόλ Ρεϊνώ πρότεινε να αποδοθεί στον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ, στηριζόμενη σε κριτήρια ύφους. Το σχήμα των προσώπων, αλλά ιδιαίτερα η κλίση τους προς τα πλάγια, το σχήμα των πτυχώσεων των ενδυμάτων, δανεισμένο από τον Κόνραντ Βιτς, υπαγορεύουν τη δημιουργία του από τον ζωγράφο του Ρενέ του Ανζού, ο οποίος παρακολούθησε την εορτή  jubilé du Puy-en-Velay (η εορτή αποκαλείται επίσης και Grand Pardon) το 1440.
Πάντα κατά τη Νικόλ Ρεϊνώ, η απόδοση αυτού του έργου στον Μπαρτελεμύ μας αναγκάζει να εξετάσουμε ένα σχέδιο, που σήμερα βρίσκεται στο Εθνικό Μουσείο της Στοκχόλμης, ως αντίγραφο ενός εξαφανισμένου πίνακα του ντ' Άικ. Ένα στοιχείο στο πλάι της Παρθένου είναι ακριβώς όμοιο με αυτού του πίνακα, η σχεδίαση του χεριού είναι ίδια, όπως και οι πτυχώσεις του μανδύα.
Το τρίπτυχο του "Ευαγγελισμού του Αιξ"
Το τρίπτυχο αυτό, χρονολογούμενο κατά την περίοδο 1443-1445, σήμερα γίνεται ευρέως αποδεκτό ως έργο του Μπαρτελεμύ. Αρχικά φυλασσόταν στην εκκλησία της Madeleine στο Αιξ-αν-Προβάνς, σήμερα είναι διαμελισμένο μεταξύ Αιξ-αν-Προβάνς, Βρυξελλών (Βασιλικά Μουσεία Καλών Τεχνών του Βελγίου), Άμστερνταμ (Ρέικσμουζεουμ και Ρότερνταμ (Μουσείο Μπόιμανς - φαν Μπένινγκεν) (μια από τις πλευρικές πτέρυγες έχει διαμελιστεί). Στο Αιξ παραμένει το κεντρικό του τμήμα. Η προέλευση αυτού του τριπτύχου είναι ευρέως γνωστή, χάρη σε αρχειακό έγγραφο, χρονολογούμενο στις 9 Δεκεμβρίου 1442, το οποίο αναφέρει ότι ανατέθηκε στον ζωγράφο από ένα προμηθευτή ενδυμάτων του Ρενέ του Ανζού, ονομαζόμενο Πιέρ Κορπισί (Pierre Corpici), γνωστό του πατριού του ντ' Άικ, για την Αγία Τράπεζα του παρεκκλησίου του στον καθεδρικό ναό του Αγίου Σωτήρος του Αιξ (Cathédrale Saint-Sauveur d'Aix-en-Provence), αλλά στον πίνακα δεν αναφέρεται κανένα όνομα. Ύστερα από πολλές κατ' εικασίαν αποδόσεις του έργου κατά τον 19ο αιώνα, ο Βέλγος ιστορικός τέχνης Ζωρζ Υλέν ντε Λόο (Georges Hulin de Loo), το 1904, τον απέδωσε σε ανώνυμο ζωγράφο, ο οποίος είχε, κατά τη γνώμη του, ισχυρή επίδραση από τον Γιαν βαν Άικ, με φλαμανδικό ύφος, είχε έρθει σε επαφή με το έργο του Κόνραντ Βιτς και είχε δραστηριοποιηθεί στην Προβηγκία. Στον ζωγράφο αυτόν αποδίδει το συμβατικό όνομα "Δάσκαλος του Ευαγγελισμού του Αιξ". Ο πίνακας όντως παρουσιάζει επιδράσεις από τον Γιαν βαν Άικ, την πρώιμη φλαμανδική τέχνη του Ρομπέρ Καμπέν, αλλά και του Κλάους Σλούτερ (που εργαζόταν στη Ντιζόν) και του Κολαντόνιο της Νάπολι (αν και πολλοί βλέπουν την επίδραση αυτή αντίστροφα). Πολλές από τις εικονογραφικές λεπτομέρειες προέρχονται από ποικίλους "Ευαγγελισμούς" που ζωγράφισαν ο βαν Άικ και ο κύκλος μαθητών του. Επί μακρό χρονικό διάστημα οι ιστορικοί της γαλλικής τέχνης προτιμούσαν να βλέπουν ως δημιουργό του έργου κάποιον Γάλλο ζωγράφο που είχε εκπαιδευτεί στη φλαμανδική τέχνη. Όταν έγινε πλήρης αποκατάσταση - συντήρηση του έργου, οι μικρές μορφές στο φόντο εμφάνισαν τις μεγάλες ομοιότητές τους με τις μορφές στο Livre du cœur d'Amour épris (f.51v). Έκτοτε, οι περισσότεροι ιστορικοί τέχνης συμφωνούν αποδίδοντας το έργο στον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ, παρά το ότι ο Αλμπέρ Σατλέ προτιμά να το θεωρεί ως έργο διά χειρός κάποιου Αρνολέ ντε Κατζ (Arnolet de Catz), ζωγράφου από την Ουτρέχτη που νυμφεύτηκε τη θυγατέρα ενός ζωγράφου από την Αβινιόν το 1430 αλλά απεβίωσε το 1434.
Ο Εσταυρωμένος
Ο μικρός αυτός πίνακας είναι τμήμα μεγαλύτερου, χρονολογούμενου από το 1444. Πιθανόν να προέρχεται από παλαιότερη "predella" (βάση πολυπτύχου) κομμένη στα άκρα των χειρών και των ποδών. Αποκτήθηκε από το Μουσείο του Λούβρου το 1993. Ως υπόβαθρο (φόντο) ο πίνακας παρουσιάζει ένα δαμασκηνό ύφασμα, κοινό στη ζωγραφική της Προβηγκίας εκείνη την εποχή. Το "κοντόχοντρο" σχήμα του προσώπου του Χριστού και το βλέμμα του, που κοιτάζει προς τα πλάγια, είναι χαρακτηριστικά του ύφους του Μπαρτελεμύ ντ' Άικ.
Πορτρέτο άνδρα του 1456
Αυτό το πορτρέτο ανώνυμου άνδρα με αποκλίνοντα στραβισμό σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Λίχτενσταϊν της Βιέννης και επί μακρόν αποδιδόταν στον Ζαν Φουκέ. Ο Υλέν ντε Λόο αμφισβήτησε αυτή την απόδοση το 1906 και στον πίνακα αυτόν διακρίνει "έναν ορκισμένο μαθητή, πρόδηλο, αναμφισβήτητο, αποκλειστικό και άμεσο, του (Γιαν) βαν Άικ, που θα μπορούσε να έχει εγκατασταθεί στη Βουργουνδία ή στην Προβηγκία". Τον καταγράφει υπό το συμβατικό όνομα "Δάσκαλος του 1456". Παρά ταύτα, πάντα σύμφωνα με αυτόν, "ίχνη «γαλλοποίησης»" φέρνουν τον πίνακα πλησιέστερα με τον δημιουργό του τριπτύχου του Αιξ, συμπεριλαμβανομένων των χρωμάτων της σάρκας και το σχήμα των ονύχων. Παρά την εχθρότητα που επέδειξαν ορισμένοι ιστορικοί τέχνης, ο Ντομινίκ Ντιεμπώ, επικεφαλής έφορος του τομέα ζωγραφικής του Μουσείου του Λούβρου, με βάση αυτή την υπόθεση συμπεραίνει, το 1983, ότι πρόκειται για κάποιον ζωγράφο από την Προβηγκία και προωθεί το όνομα του Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Από τότε, η απόδοση του έργου στον βασιλικό ζωγράφο του Ρενέ του Ανζού γίνεται εν γένει παραδεκτή, μερικές φορές υπό αίρεσιν, όπως συνέβη σε μια έκθεση στη Μπρυζ το 2002.
Το Χρονικό Κόκκερελ
Εννέα φύλλα με σχέδια και ζωγραφιές, τα οποία σήμερα είναι παρενεσπαρμένα μεταξύ του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης στη Νέα Υόρκη, του Μουσείου και Εθνικής Πινακοθήκης της Οττάβα στον Καναδά, τα Εθνικά Μουσεία του Βερολίνου, την Εθνική Πινακοθήκη της Βικτόρια στη Μελβούρνη, το Ρέικσμουζεουμ του Άμστερνταμ και την Εθνική Πινακοθηκη Τέχνης στην Ουάσιγκτον είναι τα τελευταία απομεινάρια του αντιγράφου ενός χειρογράφου που ονομαζόταν "Χρονικό Κρέσπι" κατασκευασμένου κατά την περίοδο 1438 - 1442. Έχει ονομαστεί από τον πρώην ιδιοκτήτη του, τον Βρετανό Συντηρητικό Σίντνεϊ Κόκκερελ (Sydney Cockerell). Τα φύλλα αυτά, προερχόμενα από την Ιταλία και συγκεκριμένα από τη Νάπολι, βρίσκονταν ακόμη εκεί κατά τα τέλη του 15ου αιώνα και προσέγγιζαν περισσότερο τη γαλλική ζωγραφική και συγκεκριμένα το περιβάλλον του βασιλέα Ρενέ. Είναι πιθανό να δημιουργήθηκαν όσο αυτός διέμεινε εκεί, κατά την περίοδο 1438 - 1442. Η παρουσία του Πέτερ Μπίλλαντ, πατριού του ντ' Άικ, κατά την περίοδο αυτή, επιβεβαιώνεται από έγγραφα. Οι ιστορικοί τέχνης, της Νικόλ Ρεϊνώ συμπεριλαμβανομένης, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δημιουργός του χειρογράφου είναι κατά πάσα πιθανότητα ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ.
Βιβλίο Ωρών Μόργκαν
Αυτό το βιβλίο Ωρών, σε χρήση στη Ρώμη, επιλέγεται βιβλίο Ωρών Μόργκαν λόγω της έκθεσής του στη Βιβλιοθήκη και Μουσείο Μόργκαν της Νέας Υόρκης υπό τον βιβλιογραφικό αριθμό Μ358. Η διακόσμησή του έγινε κατά τα έτη 1440 - 1445 σε συνεργασία με τον Ενγκεράν Καρτόν, αλλά έμεινε ημιτελές. Επτά μικρογραφίες και τα περισσότερα από τα 24 "μενταγιόν" (εικόνες σε ημικυκλικό ή οβάλ σχήμα) του ημερολογίου στην αρχή του χειρογράφου έχουν γίνει από τον Μπαρτελεμύ, ενώ άλλα τρία είναι εργο του Καρτόν. Ο Φρανσουά Αβρίλ είναι αυτός που προσδιόρισε σε αυτό το ημερολόγιο την έμπνευση από τον βαν Άικ και το "παιχνίδι" με τις σκιές του "Δασκάλου του βασιλέα Ρενέ". Η αποκάλυψη του συμφωνητικού που αναφέρει και τους δύο ζωγράφους επιβεβαιώνει την εμπλοκή του Μπαρτελεμύ ντ' Άικ.
Βιβλίο Ωρών Έγκερτον
Αυτό το βιβλίο Ωρών, το οποίο σήμερα φυλάσσεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη υπό τον βιβλιογραφικό αριθμό hms.1070 εικονογραφήθηκε στο Παρίσι το 1410. Ορισμένα κείμενα προστέθηκαν όταν το απέκτησε ο Ρενέ του Ανζού γύρω στα 1440 καθώς και πέντε μικρογραφίες. Το οικόσημο του βασιλέα, (folio 4 verso), μια άποψη του Παναγίου Τάφου στην Ιερουσαλήμ (folio 5), η εικόνα του νεκρού βασιλέα (folio 53), η Ιερά υποδοχή της Ντιζόν (f. 110) και τέλος οι τρεις γενναίοι που φέρουν νερό από τη Βηθλεέμ στον βασιλέα Δαβίδ (f. 139) αποδίδονται από τους περισσότερους ιστορικούς τέχνης στον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Οι μικρογραφίες αυτές όντως καταδεικνύουν μεγάλη επίδραση από τον Γιαν βαν Άικ, ενώ παράλληλα έχουν "γαλλικό" χαρακτήρα. Η απόδοση αυτή, ωστόσο, έχει αμφισβητηθεί από την Κάθριν Ρέινολντς (Katherine Reynolds), και τη Φρανσουάζ Ρομπέν (Françoise Robin), η οποία προτιμά να βλέπει πίσω από τις μικρογραφίες το χέρι του Πέτερ Μπίλλαντ.
Πολύ Πλούσιο Βιβλίο Ωρών του Δούκα ντε Μπερρύ
Αρκετοί ιστορικοί τέχνης σημφωνούν ότι πίσω από τις εικονογραφήσεις του χειρογράφου αυτού (Οι Πολύ Πλούσιες Ώρες του Δούκα του Μπερί), το οποίο σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Κοντέ του κάστρου του Σαντιγί καταχωρημένο ως Ms.65, δημιουργία των αδελφών Λίμπουρχ διακρίνεται και το χέρι του Μπαρτελεμύ ντ' Αικ. Σύμφωνα με τον Ιταλό Λουτσιάνο Μπελόζι (Luciano Bellosi) το χειρόγραφο των αδελφών Λίμπουρχ, οι οποίοι απεβίωσαν το 1416, συμπληρώθηκε από κάποιον ζωγράφο που παρενέβη σε αυτό γύρω στα 1440. Οι μικρογραφίες ορισμένων μηνών - Μαρτίου, Ιουνίου, Σεπτεμβρίου, Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου - έγιναν ή συμπληρώθηκαν τότε: Ορισμένες φορεσιές είναι χαρακτηριστικές της μόδας του δευτέρου ημίσεος του 15ου αιώνα. Η χρήση σκιάσεων πίσω από τις μορφές είναι το "σήμα κατατεθέν" του ζωγράφου, γι' αυτό και αποκλήθηκε "Δάσκαλος των σκιάσεων". Αν και αυτή η χρονολόγηση με βάση τις ενδυματολογικές συνήθειες συζητήθηκε αρκετά, υπάρχουν και ορισμένες σχεδιαστικές καινοτομίες που κάνουν την εμφάνισή τους στις μικρογραφίες αυτές, όπως ο καλύτερος ρεαλισμός στους αγρότες ή στη φύση, που μπορούν να εξηγηθούν μόνο με την κατασκευή τους κατά τα μέσα του 15ου αιώνα. Άλλες προσθήκες που θυμίζουν Γιαν βαν Άικ είναι ανιχνεύσιμες σε ορισμένες μορφές που απεικονίζονται στη Λιτανεία του Αγίου Γρηγορίου (φύλλα 71v - 72). Η ύπαρξη ενός "ενδιάμεσου" ζωγράφου λίγο πριν τα μέσα του 15ου αιώνα είναι σήμερα το αντικείμενο μιας σχεδόν συναίνεσης μεταξύ των ιστορικών τέχνης. Σύμφωνα με τον Μπελόζι, ο ζωγράφος αυτός με τα χαρακτηριστικά επιρροής του βαν Άικ, σίγουρα ζούσε στο περιβάλλον του Ρενέ του Ανζού, αδελφού του Καρόλου Ζ΄, θα μπορούσε να είναι ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Κατά τη Νικόλ Ρεϊνώ, η αναπαράσταση των σκύλων στο μήνα Δεκέμβριο, με τα αφρισμένα χείλη, είναι σχεδόν η υπογραφή του καλλιτέχνη
Αυτή η απόδοση στον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ αμφισβητήθηκε από αρκετούς ειδικούς. Τέτοια είναι η περίπτωση της Βρετανής ιστορικού τέχνης Κάθριν Ρέινολντς, για την οποία οι μορφολογικές προσθήκες αυτού του "ενδιάμεσου" ζωγράφου δεν ταιριάζουν με τον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Από την άλλη, δάνεια σε αυτά τα τμήματα του χειρογράφου ανευρίσκονται σε προγενέστερα χειρόγραφα δύο μικροσκοπικών βιβλίων Ωρών που αποδίδονται στον αποκαλούμενο "Δάσκαλο του Ντυνουά" (Maître de Dunois): Μια σκηνή σποράς του μήνα Οκτωβρίου σε χειρόγραφο που βρίσκεται στην Οξφόρδη και μια "Εμφάνιση (του Ιησού) στον Ναό" (Présentation au temple) στο χειρόγραφο του Δασκάλου του Ντυνουά. Συνεπώς, οι προσθήκες του "ενδιάμεσου" ζωγράφου πρέπει να έγιναν όχι αργότερα από το 1430. Όμως, εκείνη την εποχή, ο ντ' Άικ, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε μόνο από το 1444 και ύστερα, δεν μπορεί να έχει συμβάλει στη δημιουργία του χειρογράφου, σύμφωνα με την Ρέινολντς.
Σύμφωνα με την ιστορικό τέχνης Ινές Βιλιλλά-Πτι (Inès Villela-Petit), το πρόβλημα της χρονολόγησης μπορεί να εξηγηθεί με βάση το ότι η σχεδίαση του ημερολογίου είχε ήδη γίνει, κατά το μεγαλύτερο μέρος, από τους αδελφούς Λίμπουρχ, οι οποίοι δεν κατάφεραν να το ολοκληρώσουν. Έτσι, ο "Δάσκαλος του Ντυνουά" θα πρέπει να είχε συμβουλευτεί αυτά τα χειρόγραφα, για να δημιουργήσει τις δικές του μικρογραφίες κατά το διάστημα 1436 - 1440, και όχι τις προσθήκες που έγιναν σε αυτές τις μικρογραφίες από τον Μπαρτελεμύ μετά το 1440. Η υπόθεση αυτή εξηγεί την παρέμβαση από τον ζωγράφο του βασιλέα Ρενέ αυτή την περίοδο. Συγκεκριμένα, ο ζωγράφος πρέπει να παρενέβη ύστερα από αίτημα του Καρόλου Ζ΄, ο οποίος ήταν ο ιδιοκτήτης του χειρογράφου, ενώ ο βασιλέας διέμενε στο Σωμύρ με τον εξάδελφό του Ρενέ του Ανζού.
Pas d'arme de la bergère de Tarascon
(Ο τίτλος αποδίδεται, σε ελεύθερη απόδοση, ως Η άοπλη βοσκοπούλα της Ταρασκόν) Το κείμενο αυτού του χειρογράφου, γραμμένο έμμετρα από τον Λουί ντε Μπωβώ (Louis de Beauvau), συγγενή του βασιλέα Ρενέ, εξιστορεί μια κονταρομαχία του 1449, στην οποία Ιππότες και Λαίδες έλαβαν μέρος ντυμένοι ως βοσκοί και βοσκοπούλες. Το μοναδικό χειρόγραφο αυτής της εξιστόρησης φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας με βιβλιογραφικό αριθμό Fr1974 και περιέχει μια προμετωπίδα σε μικρογραφία, η οποία απεικονίζει μια βοσκοπούλα, η οποία πλέκει δάφνες για τον ενδεχόμενο νικητή. Η σκηνή αυτή εμφανίζει ομοιότητες με τη σκηνή "Η Εμίλια στον κήπο" από την "Θησηίδα" της Βιέννης, ειδικότερα στην απεικόνιση των χεριών. Η εικονογράφηση ακολουθεί και το υπόλοιπο κείμενο με ποικίλες εικονογραφικές λεπτομέρειες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες ώθησαν τον Φρανσουά Αβρίλ να αποδώσει το έργο στον Μπαρτελεμύ/
Le Mortifiement de vaine plaisance
(Ο τίτλος αποδίδεται, σε ελεύθερη απόδοση, ως Η απονέκρωση της μάταιης χαράς) Υπάρχει μια δωδεκάδα θρησκευτικών χειρογράφων με θέμα αυτή τη θρησκευτική πραγματεία, γραμμένων από τον Ρενέ του Ανζού το 1455. Το συγκεκριμένο πρωτότυπο χειρόγραφο, πιθανόν προσωπικό του Ρενέ του Ανζού, σήμερα είναι εξαφανισμένο αλλά πέντε μικρογραφίες του έχουν διασωθεί και φυλάσσονται στη δημοτική βιβλιοθήκη του Μετς. Οι μικρογραφίες αυτές αποδίδονται στον μικρογράφο από τη Μπουρζ Ζαν Κολόμπ (Jean Colombe), αλλά είναι πιθανό σε αυτές να συνέβαλε και ο Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Σύμφωνα με τον Φρανσουά Αβρίλ, ο βασιλικός ζωγράφος του Ρενέ πρέπει να τις ξεκίνησε και να τις άφησε σε αρκετά προχωρημένο στάδιο. Πολλές λεπτομέρειες αυτών των μικρογραφιών θυμίζουν εργασίες του: Το καλυβάκι, η βαριά οικοδόμηση του κάστρου, ο ποταμός και οι βραχώδεις όχθες του απαντούν επίσης και στο χειρόγραφο Livre du cœur d'Amour épris. Ορισμένες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, ανάμεσά τους και οι τούβλινοι τοίχοι, συναντώνται και στο χειρόγραφο της Θησηίδας. Ο Ζαν Κολόμπ ή το εργαστήριό του συμπλήρωσε αυτές τις μικρογραφίες προσθέτοντάς τους χρώματα το 1470, μετά τον θάνατο του Μπαρτελεμύ.
Le Livre du cœur d'amour épris
(Ο τίτλος αποδίδεται, σε ελεύθερη απόδοση, ως Το βιβλίο της ερωτευμένης καρδιάς) Το έργο αυτό αποτελεί μια ιπποτική εποποιία, η οποία έχει την έμπνευσή της στη λογοτεχνία της Αυλής και είναι γραμμένο τόσο σε στίχο όσο και σε πεζό από τον ίδιο τον βασιλέα Ρενέ το 1457. Το χειρόγραφο που φυλάσσεται στη Βιέννη (Vindobonensis 2597) πρέπει να είναι γραμμένο περί το 1458 - 1460. Οι εικονογραφήσεις πιθανόν ξεκίνησαν από τον Μπαρτελεμύ περί το 1465. Διακόπτονται από τον θάνατο του καλλιτέχνη: 16 μικρογραφίες έχουν ολοκληρωθεί, από τις 44 προβλεπόμενες, στα 50 πρώτα φύλλα. Οι μικρογραφίες αυτές, πολύ κοντά στο κείμενο, συνοψίζουν συχνά σε μια εικόνα ορισμένα επεισόδια που αναφέρονται στην ίδια σελίδα. Αποτελώντας η καθεμία ένα μικρό ζωγραφικό πίνακα, κάνουν συχνή χρήση της τεχνικής του κιαροσκούρο και παιχνιδίζουν με τις σκιές, όπως ο καλλιτέχνης είχε κάνει με το "Πολύ Πλούσιο Βιβλίο...".
Βιβλία Ωρών του Ρενέ του Ανζού
Αυτό το βιβλίο Ωρών, χρονολογούμενο από το 1459 - 1460 είναι αναμφίβολα το τελευταίο στην κατοχή του βασιλέα (BNF, Latin 17332). Πιθανόν να δημιουργήθηκε υπό τον άμεσο έλεγχό του. Υλοποιήθηκε μια μόνον μικρογραφία, αυτή της Παρθένου, ως αναθηματική εικόνα, υπό μορφή προτομής (μπούστο), το κεφάλι κεκλιμένο και καλυμμένο με γαλάζιο πέπλο. Είναι πιθανό να απεικονίζει ένα πίνακα που ανήκε στον Ρενέ του Ανζού αλλά σήμερα έχει χαθεί. Το χειρόγραφο επίσης διαθέτει διακοσμήσεις στα περιθώρια με σύμβολα που υπενθυμίζουν τον Ρενέ και την ιστορία του ως το τέλος της ζωής του, αλλά παραμένει εν πολλοίς αδιευκρίνιστη. Αυτή η εγγύτητα του Ρενέ και ο έλεγχός του επί των εμβλημάτων που απεικονίζονται συνηγορούν και πάλι στην ανάθεση της εκτέλεσής του στον βασιλικό ζωγράφο, δηλαδή τον Μπαρτελεμύ ντ' Άικ, ακόμη κι αν αυτός δεν έκανε καμία άλλη εργασία από την επίβλεψη της εκτέλεσης των διακοσμήσεων των περιθωρίων.
Υπάρχει ένα ακόμη βιβλίο Ωρών του Ρενέ του Ανζού, που βρίσκεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη και έχει τον συμβατικό τίτλο "Βιβλίο Ωρών του Ρενέ του Ανζού του Λονδίνου" (London Hours of René of Anjou), το οποίο συνδέεται πολύ προσωπικά και έντονα με τη δυσάρεστη κατάσταση του Ρενέ κατά την αιχμαλωσία του στη Ντιζόν. Ο ιστορικός τέχνης Τζων Χάρθαν πρότεινε ότι τα αρχικά σχέδια των μικρογραφιών που περιλαμβάνει έγιναν από τον ίδιο τον Ρενέ, ο οποίος στη συνέχεια τα παρέδωσε στον Μπαρτελεμύ για να τα επεξεργαστεί και τα βελτιώσει: "Ο πιστός ερμηνευτής των ιδεών του βασιλέα, ένας αχώριστος, διακριτικός σύντροφος και αποτελεσματικός συνεργάτης, πιθανόν σε από κοινού καλλιτεχνικές δημιουργίες"
Le Livre des tournois
(Σε ελεύθερη απόδοση "το βιβλίο των τουρνουά"). Η πραγματεία αυτή, με τίτλο Traité de la forme et devis comme on fait un tournoi (πραγματεία περί της μορφής και της παράθεσης περί του πώς πρέπει να διεξάγεται ένα τουρνουά) είναι κείμενο γραμμένο από τον ίδιο τον Ρενέ του Ανζού, το οποίο περιγράφει ένα καινούργιο μοντέλο για τη διεξαγωγή των ιπποτικών αγώνων, λαμβάνοντας ως παράδειγμα μια υποθετική σύγκρουση μεταξύ του (ιπποτικού) περιβάλλοντος του Δούκα της Βρετάνης και του Δούκα των Βουρβόνων. Οι 36 ολοσέλιδες εικονογραφήσεις καταλαμβάνουν το ένα τρίτο του χειρογράφου, το οποίο φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας υπό τον βιβλιογραφικό αριθμό Fr2695. Δεν είναι "παραδοσιακές" αλλά κατασκευασμένες με μελάνι και υδρόχρωμα (τεχνική lavis) και σε χαρτί αντί σε περγαμηνή. Οι εικόνες διερμηνεύουν τη στενή σχέση μεταξύ βασιλέα και εικονογράφου: Οι μικρογραφίες αναπαριστούν δεκάδες λεπτομέρειες, που αναφέρονται στο κείμενο, το οποίο ασφαλώς είναι το πρωτότυπο. Ο τρόπος απεικόνισης των οικοσήμων και των θυρεών, τυπικός για τη χρήση του στην περιοχή μεταξύ Μεύση και Ρήνου και η χρήση του "κιαροσκούρο" υπενθυμίζουν την τέχνη του Μπαρτελεμύ ντ' Άικ. Το χειρόγραφο χρονολογείται από τη δεκαετία του 1460, όπως καταδεικνύει το υδατόσημο αλλά και τα εραλδικά σύμβολα που χρησιμοποιούνται.