cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Εκστρατεία του Μοριά
Όπως και στην Εκστρατεία της Αιγύπτου του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, όπου μια επιτροπή Επιστημών και Τεχνών συνόδευε τη στρατιωτική εκστρατεία, στην Πελοπόννησο μια επιστημονική επιτροπή, η ονομαζόμενη «Επιστημονική Αποστολή του Μοριά» (Mission Scientifique de Morée) επίσης συνόδευε τα στρατεύματα. Μέρος της αποστολής ήταν 19 επιστήμονες, οι οποίοι εκπροσώπησαν διάφορες ειδικότητες, φυσική ιστορία, αρχαιολογία και αρχιτεκτονική-γλυπτική, με επικεφαλής τον φυσιοδίφη και γεωγράφο Ζαν-Μπατίστ Μπορί ντε Σαιν-Βενσάν (Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent). Αποβιβάστηκαν στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο του 1829 και παρέμειναν εκεί για 9 μήνες για τους περισσότερους. Το έργο τους αποδείχθηκε ιδιαίτερα κρίσιμο για την τρέχουσα ανάπτυξη του νέου Ελληνικού Κράτους και, γενικότερα, σηματοδότησε ένα σημαντικό ορόσημο στην ιστορία της σύγχρονης αρχαιολογίας, της χαρτογραφίας και των φυσικών επιστημών, καθώς και στη μελέτη της Ελλάδος.
Η απόφαση για την αποστολή του Γαλλικού στρατού στην Πελοπόννησο
αριστερά|μικρογραφία|[[Ευγένιος Ντελακρουά, Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου, 1827. Αυτός ο πίνακας διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην καμπάνια της κοινής γνώμης στη Δύση που οδήγησε στη παρέμβαση.|347x347εσ]] Το 1821 οι Έλληνες εξεγέρθηκαν ενάντια στην οθωμανική κατοχή. Πρώτα κατάφεραν πολλές νίκες και διακήρυξαν την ανεξαρτησία τους την 1η Ιανουαρίου 1822. Ωστόσο, οι ελληνικές νίκες δεν διαρκέσαν, εν μέρει επειδή οι επαναστάτες έσπασαν γρήγορα μεταξύ αντίπαλων φατριών σε δύο εμφύλιους πολέμους. Ο σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ αφού είχε υποστεί πολλά πλήγματα είχε ζητήσει βοήθεια από τον αιγυπτιακό υποτελή του, τον Μεχμέτ Αλή Πασά, ο οποίος το 1824 απέστειλε τον γιο του, τον Ιμπραήμ Πασά, στην Ελλάδα με στόλο 8.000 και στη συνέχεια 25.000 άντρες. Η παρέμβαση του Ιμπραήμ ήταν κρίσιμη: η Πελοπόννησος επανακτήθηκε σε μεγάλο βαθμό το 1825, Η στρατηγική θέση του Μεσολογγίου έπεσε το 1826. Η Αθήνα ελήφθη το 1827. Η Ελλάδα τότε κατείχε μόνο το Ναύπλιο, την Ύδρα, τις Σπέτσες και την Αίγινα.
Το παιχνίδι των ευρωπαϊκών δυνάμεων ήταν τότε αμφίβολο, όπως αυτό των αντιπροσώπων τους στον Λεβάντε. Η ελληνική επανάσταση, θεωρούμενη φιλελεύθερη και εθνική, δεν ταίριαζε με τον Αυστριακό καγκελάριο Μέττερνιχ, τον κύριο αρχιτέκτονα της πολιτικής της Ιερής Συμμαχίας. Ωστόσο, η Ρωσία ευνοούσε την ελληνική εξέγερση, για ορθόδοξη θρησκευτική αλληλεγγύη και για γεωστρατηγικό ενδιαφέρον (έλεγχος των στενών των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου). Η Γαλλία του βασιλιά Κάρολου Ι΄, ενός άλλου ενεργού μέλους της Ιερής Συμμαχίας (είχε μόλις παρέμβει στην Ισπανία ενάντια στους φιλελεύθερους), είχε μια διφορούμενη θέση: οι Έλληνες, ομολογουμένως φιλελεύθεροι, ήταν κατ 'αρχήν χριστιανοί και ο αγώνας τους κατά των μουσουλμάνων Οθωμανών μπορούσε να μοιάζει σαν μια νέα σταυροφορία. Η Μεγάλη Βρετανία, μια φιλελεύθερη χώρα, ενδιαφέρθηκε κυρίως για την κατάσταση της περιοχής στη διαδρομή προς την Ινδία και το Λονδίνο θέλησε να ασκήσει μια μορφή ελέγχου εκεί. Τέλος, για όλη την Ευρώπη, η Ελλάδα ήταν το λίκνο του Πολιτισμού και της Τέχνης από την αρχαιότητα και οι Έλληνες υπόδουλοι που διεκδικούσαν την ελευθερία τους και την κρατική τους υπόσταση.
Ένα ισχυρό φιλελληνικό ρεύμα αναπτύχθηκε στη Δύση μετά το ξεκίνημα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και ακόμα περισσότερα μετά την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου όπου ο Άγγλος ποιητής, ο Λόρδος Βύρων, είχε βρει τον θάνατο το 1824. Πολλοί καλλιτέχνες και διανοούμενοι, όπως οι Φρανσουά-Ρενέ ντε Σατωμπριάν, Βίκτωρ Ουγκώ, Αλεξάντρ Πούσκιν, Τζοακίνο Ροσσίνι, Εκτόρ Μπερλιόζ ή Ευγένιος Ντελακρουά (στα έργα του Σκηνή από τις Σφαγές της Χίου το 1824, και Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου το 1826), ενίσχυσαν το ρεύμα συμπάθειας προς την ελληνική υπόθεση στην κοινή γνώμη. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις τότε αποφάσισαν να παρέμβουν υπέρ της Ελλάδας. Με τη Συνθήκη του Λονδίνου της 6ης Ιουλίου 1827, η Γαλλία, η Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο αναγνώρισαν την αυτονομία της Ελλάδας, η οποία ωστόσο θα παραμείνει υποτελής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι τρεις δυνάμεις συμφώνησαν σε μια περιορισμένη παρέμβαση για να πείσουν την Πύλη να αποδεχθεί τους όρους της Συνθήκης. Μια ναυτική εκστρατεία επίδειξης προτάθηκε και υιοθετήθηκε. Ένας συμμαχικός στόλος (ρωσικός, γαλλικός και βρετανικός) στάλθηκε για να ασκήσει διπλωματική πίεση στην Κωνσταντινούπολη. Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου στις 20 Οκτωβρίου 1827 οδήγησε όμως στην ολοκληρωτική καταστροφή του συνδυασμένου τουρκικό-αιγυπτιακού στόλου. μικρογραφία|380x380εσ|Η [[Ναυμαχία του Ναυαρίνου στις 20 Οκτωβρίου 1827, όπου οι συμμαχικές ναυτικές δυνάμεις (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία) κατάστρεψαν ολοσχερώς τους οθωμανικούς και αιγυπτιακούς στόλους (George Philip Reinagle).|εναλλ.=]] Το 1828, ο Ιμπραήμ Πασάς βρέθηκε σε μια δύσκολη θέση: είχε μόλις υποστεί μια σοβαρή ήττα στο Ναβαρίνο. Ο συμμαχικός στόλος άσκησε έναν αποκλεισμό που τον εμπόδισε να λάβει ενισχύσεις και προμήθειες. Τα αλβανικά στρατεύματά του, τα οποία δεν μπορούσε πλέον να πληρώσει, επέστρεψαν στη χώρα τους υπό την προστασία των ελληνικών στρατευμάτων του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Στις 6 Αυγούστου 1828, υπογράφηκε σύμβαση στην Αλεξάνδρεια μεταξύ του Αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή και του Βρετανού Ναύαρχου Έντουαρντ Κόδριγκτον (Edward Codrington) : ο Ιμπραήμ Πασάς έπρεπε να εκκενώσει τα αιγυπτιακά στρατεύματα του από την Πελοπόννησο και να αφήσει μόνο τα λίγα τουρκικά στρατεύματα (που υπολογίζονταν σε 1.200 άνδρες) που παρέμεναν εκεί. Ωστόσο, ο Ιμπραήμ αρνήθηκε να τιμήσει τη συμφωνία που είχε επιτευχθεί, συνεχίζοντας να ελέγχει διάφορες ελληνικές περιφέρειες: τη Μεσσηνία, το Ναβαρίνο, την Πάτρα και πολλά άλλα οχυρά. Είχε επίσης διατάξει τη συστηματική καταστροφή της Τριπολιτσάς.
Η αποστολή του γαλλικού στρατού στην Πελοπόννησο ήλθε σαν επακόλουθο της κηρύξεως του Ρωσοτουρκικόυ Πόλεμου. Ο εκπρόσωπος της Γαλλίας στη Διάσκεψη του Λονδίνου (καλοκαίρι 1828), ο πρίγκιπας Ζυλ ντε Πολινιάκ (Jules de Polignac), εισηγήθηκε την πρόταση της Γαλλίας για αποστολή αγγλικών και γαλλικών στρατευμάτων. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, τον Ιούνιο του 1828, με υπόμνημά του αποδεχόταν την αποστολή συμμαχικού στρατού και τη συνεργασία του με τις ελληνικές δυνάμεις για την εκδίωξη των Τούρκων. Οι Άγγλοι δε δέχθηκαν να στείλουν δικό τους στρατό και οι Ρώσοι συνέναισαν. Τελικά, υπεγράφη στις 7/19 Ιουλίου πρωτόκολλο στο Λονδίνο με το οποίο η Γαλλία θα πραγματοποιούσε εξ ονόματος των άλλων δύο δυνάμεων τη στρατιωτική αποστολή.
Η Στρατιωτική Αποστολή
Πολλές από τις πληροφορίες που αφορούν αυτή την αποστολή προέρχονται από τις άμεσες μαρτυρίες των Εζέν Καβαινιάκ (Eugène Cavaignac, Λοχαγός στο 2ο Τάγμα Μηχανικού και μελλοντικός Πρωθυπουργός της Γαλλίας το 1848), Αλέξανδρος Δυόμ (Alexandre Duheaume, Λοχαγός στο 58ο Τάγμα Πεζικού), Ζακ Μανζάρ (Jacques Mangeart, συνιδρυτής ενός τυπογραφείου και της Γαλλο-ελληνικής εφημερίδας «Le Courrier d'Orient» (Ο ταχυδρόμος της Ανατολής), στην Πάτρα το 1829) και του ιατρού Δρ. Γκασπάρ Ρου (Gaspard Roux, Γενικός Διευθυντής της Ιατρικής Υπηρεσίας της αποστολής), οι οποίοι βρίσκονται όλοι εκεί στην Πελοπόννησο, ως μέρος της στρατιωτικής εκστρατείας.
Προετοιμασία
μικρογραφία|342x342px|Ο Στρατάρχης [[Νικόλαος - Ιωσήφ Μαιζών, αρχηγός του Εκστρατευτικού Σώματος από το 1828 έως το 1829 (στο βάθος, κάτω από το ραβδί του στρατάρχη, μπορούμε να παρατηρήσουμε τον «χάρτη του Μοριά του 1832» που έθεσε η εκστρατεία)]] Η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε δάνειο ύψους 80 εκατομμυρίων χρυσών φράγκων για να επιτρέψει στην κυβέρνηση να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της. Συγκεντρώθηκε ένα εκστρατευτικό σώμα 14.000–15.000 ανδρών υπό την αρχηγία του Στρατηγό Νικολάου-Ιωσήφ Μαιζώνος (Nicolas - Joseph Maison). Αποτελούνταν από τρεις ταξιαρχίες που διοικούνταν από τους Στρατηγούς Τιμπύρς Σεμπαστιανί (Tiburce Sébastiani, αδελφό του Στρατάρχη και Υπουργού Horace Sébastiani, Α΄ ταξιαρχία), Φιλίπ Ιγκονέ (Philippe Higonet, Β΄ ταξιαρχία) και Βιρζίλ Σνεντέρ (Virgile Schneider, Γ΄ ταξιαρχία). Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου ήταν ο Στρατηγός Αντουάν Σιμόν Ντυριέ (Antoine Simon Durrieu).
Τις στρατιωτικές δυνάμεις που συμμετείχαν στην εκστρατεία του Μοριά συγκροτούσαν:
Επίσης αναχώρησαν το 3ο Σύνταγμα Έφιππων Κυνηγών (Chasseurs à cheval, Α΄ Ταξιαρχία, 286 άνδρες υπό την αρχηγία του Συνταγματάρχη Paul-Eugène de Faudoas-Barbazan), τέσσερα σώματα του Πυροβολικού (484 άντρες, με 12 πυροβολαρχίες για πολιορκία, 8 πεδινές και 12 ορειβατικές) του 3ου και του 8ου Συντάγματος Πυροβολικού, και δύο σώματα στρατιωτικών μηχανικών (800 σαππάροι και ναρκαλιευτές).
Ένας στόλος περίπου εξήντα πλοίων συνολικά συγκεντρώθηκε (ο οποίος προστατεύθηκε από πολλά πολεμικά πλοία) για τη μεταφορά του εξοπλισμού, των τροφίμων, των πυρομαχικών και των 1.300 αλόγων της αποστολής, καθώς και των όπλων, των πυρομαχικών και των χρημάτων για την Κυβέρνηση του Ιωάννη Καποδίστρια. Η Γαλλία ήθελε όντως να στηρίξει τα πρώτα βήματα της ελεύθερης Ελλάδας, βοηθώντας της να σχηματίσει το στρατό της. Ο στόχος ήταν βεβαίως επίσης να διατηρηθεί μια επιρροή στην περιοχή.
Μετά την ανάγνωση μιας σύντομης και ενεργητικής διακήρυξης του Αρχιστρατήγου Νικολάου - Ιωσήφ Μαιζώνος στους στρατιώτες που συγκεντρώθηκαν την ημέρα πριν την επιβίβαση, η Α΄ Ταξιαρχία αναχώρησε από την Τουλόν στις 17 Αυγούστου, και η Β΄ Ταξιαρχία στις 19 Αυγούστου (πρώτο κονβόι). Το δεύτερο κονβόι, συμπεριλαμβανομένης της Γ΄ Ταξιαρχίας, δεν αναχώρησε μέχρι την 2η Σεπτεμβρίου 1828. Ο Στρατηγός Μαιζών βρέθηκε με την Α΄ Ταξιαρχία στο πλοίο της γραμμής Πόλη της Μασσαλίας (Ville de Marseille)''. Το πρώτο κονβόι αποτελούνταν από εμπορικά πλοία και από τις φρεγάτες Αμφιτρίτη (Amphitrite), Μπελλόνα (Bellone) και Κυβέλη (Cybèle''). Το δεύτερο κονβόι συνοδεύτηκε από το πλοίο της γραμμής Ντυκέν (Duquesne) και από τις φρεγάτες Ιφιγένεια (Iphigénie) και Αρμίδα (Armide).
Απόβαση
« Την επομένη της άφιξής μας κατεβήκαμε στη στεριά όπου με περίμενε το πιο φριχτό θέαμα που έχω δει ποτέ στη ζωή μου. Ανάμεσα σε μερικά ξύλινα παραπήγματα, στημένα στην ακτή, έξω από την πόλη (Ναβαρίνο), από την οποία απέμεναν μόνο ερείπια, κυκλοφορούσαν κάτισχνοι και ρακένδυτοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά χωρίς τίποτα ανθρώπινο στα χαρακτηριστικά τους. Άλλοι χωρίς μύτη, άλλοι χωρίς αυτιά, όλοι με λίγο-πολύ ανοιχτές πληγές. Αλλά αυτό που πιο πολύ μας συγκίνησε περισσότερο ήταν ένα παιδάκι τεσσάρων ή πέντε ετών που το κρατούσε ο αδελφός του από το χέρι. Πλησίασα. Τα μάτια του ήταν βγαλμένα. Οι Τούρκοι και οι Αιγύπτιοι δεν λυπήθηκαν κανένα σ' αυτόν τον πόλεμο. » — Αμωρύ-Ντυβάλ
Αποχώρηση του αιγυπτιακού στρατού
μικρογραφία|300x300px|Συνάντηση του Στρατηγού Μαιζώνος με τον Ιμπραήμ Πασά στις 1 Οκτωβρίου 1828 στις όχθες του όρμου του Ναβαρίνου (από τον Ζαν-Σαρλ Λανγκλουά) Σύμφωνα με τη σύμβαση της Αλεξάνδρειας της 6ης Αυγούστου 1828, που υπογράφηκε μεταξύ του Αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή και του βρετανού Ναύαρχου Έντουαρντ Κόδριγκτον, ο Ιμπραήμ Πασάς έπρεπε να εκκενώσει τα αιγυπτιακά στρατεύματα του από την Πελοπόννησο. Ωστόσο, ο Ιμπραήμ χρησιμοποίησε διάφορα προσχήματα για να καθυστερήσει την εκκένωση: προβλήματα διατροφής, μεταφοράς ή απρόβλεπτες δυσκολίες στην παράδοση των οχυρών. Οι Γάλλοι αξιωματικοί δυσκολεύονταν να συγκρατήσουν την αγωνιστική ζέση των στρατιωτών τους, οι οποίοι, για παράδειγμα, ενθουσιάστηκαν πολύ με τα νέα (που διαψεύστηκαν αργότερα) μιας επικείμενης πορείας προς την Αθήνα. Αυτή η ανυπομονησία των στρατιωτών ίσως ήταν κρίσιμη για να πείσει τον Αιγύπτιο στρατηγό να σεβαστεί τις δεσμεύσεις του. Επιπλέον, οι Γάλλοι στρατιώτες άρχισαν να υποφέρουν από τις φθινοπωρινές βροχές που μούλιασαν τις κατασκηνώσεις τους, ευνοώντας τους πυρετούς και τη δυσεντερία. Ο Λοχαγός Εζέν Καβαινιάκ, στις 24 Σεπτεμβρίου, έγραψε ότι τριάντα άνδρες από τα 400 του σώματος μηχανικών στο οποίο υπηρέτησε επηρεάστηκαν από πυρετό. Ο Στρατηγός Μαιζών τότε ήθελε το συντομότερο δυνατόν να εγκαταστήσει τους άντρες του μέσα στους στρατώνες των φρουρίων.
Στις 7 Σεπτεμβρίου, μετά από μια μακρά διάσκεψη στο πλοίο Κατακτητής (le Conquérant), παρουσία του Στρατηγού Μαιζώνος και των τριών συμμαχικών Ναυάρχων, ο Ιμπραήμ Πασάς συμφώνησε στην εκκένωση των στρατευμάτων του, από τις 9 Σεπτεμβρίου. Η συμφωνία προέβλεπε ότι οι Αιγύπτιοι θα έφευγαν με τα όπλα, τις αποσκευές και τα άλογα τους, αλλά χωρίς κανέναν Έλληνα φυλακισμένο ή δούλο. Επειδή ο αιγυπτιακός στόλος δεν μπορούσε να εκκενώσει ολόκληρο τον στρατό με τη μία, η προμήθεια των στρατευμάτων που παρέμειναν στην ξηρά επιτράπηκε (οι στρατιώτες είχαν μόλις υποστεί ένα μακρύ αποκλεισμό). Μια πρώτη αιγυπτιακή μεραρχία, 5.500 άνδρες σε 27 πλοία, απέπλευσε στις 16 Σεπτεμβρίου, συνοδευόμενη από τρία πλοία του συμμαχικού στόλου (δύο βρετανικά πλοία και η γαλλική φρεγάτα la Sirène). Την προηγούμενη μέρα, στις 15 Σεπτεμβρίου, τα γαλλικά στρατεύματα είχαν μετακινήσει το στρατόπεδο του Πεταλιδίου και είχαν διασχίσει τη Μεσσηνιακή χερσόνησο προς τα δυτικά για να πλησιάσουν στο Ναβαρίνο. Είχαν εγκαταστήσει το νέο τους στρατόπεδο στο βάθος του όρμου του Ναβαρίνου, συγκεκριμένα στην ελώδη πεδιάδα της Γιάλοβας, δύο λεύγες βόρεια της πόλης του Ναβαρίνου. Την 1η Οκτωβρίου, ο στρατηγός Μαιζών έκανε μια επιθεώρηση όλων των γαλλικών στρατευμάτων στην ακτή, παρουσία του Ιμπραήμ που ήρθε χωρίς συνοδεία και του Έλληνα στρατηγού Νικηταρά. Ο Γάλλος εκδότης Ζακ Μανζάρ που ήταν παρών στη στρατιωτική επιθεώρηση, έδωσε μια λεπτομερή περιγραφή της στα αναμνηστικά του.
Η εκκένωση συνεχίστηκε καθ 'όλη τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου, μέχρι την τελευταία μεταφορά αιγυπτιακών στρατευμάτων που απέπλευσαν στις 5 Οκτωβρίου παίρνοντας μαζί τον Ιμπραήμ Πασά. Από τους 40.000 άνδρες που είχε φέρει από την Αίγυπτο, έφυγε από την Ελλάδα με μόλις 21.000. Λίγοι Οθωμανοί στρατιώτες (2.500) παρέμειναν για να κρατήσουν τα διάφορα οχυρά της Πελοποννήσου. Η επόμενη αποστολή των γαλλικών στρατευμάτων ήταν να τα «εξασφαλίσουν» και να τα παραδώσουν στην ανεξάρτητη Ελλάδα.
Η άλωση των οχυρών
Τα τηλεγραφήματα που έστειλε ο Στρατηγός Νικόλαος - Ιωσήφ Μαιζών, επικεφαλής του εκστρατευτικού σώματος του Μοριά, στον Υπουργό Πολέμου, ο Υποκόμης ντε Κώ (Vicomte Louis-Victor de Caux de Blacquetot), περιγράφουν λεπτομερώς τη λήψη των οχυρών του Μοριά κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου του 1828.
Ναβαρίνο
αριστερά|μικρογραφία|260x260px|Το κάστρο του [[Πύλος|Ναβαρίνου που παραδόθηκε στον Στρατηγό Ιγκονέ]] Στις 6 Οκτωβρίου, την ημέρα μετά την αναχώρηση του Ιμπραήμ, ο Στρατηγός Μαιζών διέταξε τον Στρατηγό Φιλίπ Ιγκονέ (Philippe Higonet) να πορεύεται προς το Ναβαρίνο. Έφυγε με το 16ο Σύνταγμα Πεζικού, το Σύνταγμα Πυροβολικού και το Σύνταγμα Μηχανικών. Το Ναβαρίνο ήταν τότε πολιορκημένο, στη θάλασσα από το στόλο του Ναυάρχου Ανρί ντε Ρινί (Henri de Rigny), και στην ξηρά από τους στρατιώτες του Στρατηγού Ιγκονέ. Ο Τούρκος διοικητής του φρουρίου αρνήθηκε να παραδοθεί: « Η Πύλη δεν βρίσκεται σε πόλεμο ούτε με τους Γάλλους ούτε με τους Άγγλους. Δεν θα διαπράξουμε καμία εχθρική ενέργεια, αλλά δεν θα παραδίδουμε το φρούριο. » Οι σαππάροι έλαβαν τότε την εντολή να ανοίξουν ρήγματα στους τοίχους. Ο Στρατηγός Ιγκονέ εισήλθε στο φρούριο που κρατήθηκε από 530 άνδρες, οι οποίοι παραδόθηκαν χωρίς αντίσταση, με εξήντα κανόνια και 800.000 φυσίγγια. Οι Γάλλοι στρατιώτες εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Ναβαρίνο, ανακατασκεύασαν τις οχυρώσεις και τα σπίτια του και καθιέρωσαν ένα νοσοκομείο και διάφορες τοπικές διοικήσεις.
Μεθώνη
μικρογραφία|260x260px|Το κάστρο της [[Μεθώνη Μεσσηνίας|Μεθώνης που παραδόθηκε στον Στρατηγό Ντυριέ]] Στις 7 Οκτωβρίου, το 35ο Σύνταγμα Πεζικού της Γραμμής, το οποίο διέταξε ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, ο Στρατηγός Αντουάν Σιμόν Ντυριέ (Antoine Simon Durrieu), συνοδευόμενος από τα Συντάγματα Πυροβολικού και Μηχανικών, εμφανίστηκε μπροστά στη Μεθώνη, μια καλύτερη οχυρωμένη πόλη, η οποία υπερασπίστηκε από 1.078 άνδρες και εκατό κανόνια, και που είχε προμήθειες τροφίμων για έξι μήνες. Δύο πλοία της γραμμής, το Breslaw (καπετάνιος Maillard) και το HMS Wellesley (καπετάνιος Maitland) κρατούσαν το λιμάνι και απειλούσαν το φρούριο με τα κανόνια τους. Οι διοικητές του κάστρου, ο Τούρκος Χασάν Πασάς και ο Αιγύπτιος Αχμέτ Μπέης, έδωσαν την ίδια απάντηση που έδωσε ο διοικητής του Ναβαρίνου την προηγούμενη ημέρα. Οι οχυρώσεις της Μεθώνης ήταν όμως σε καλύτερη κατάσταση από εκείνες του Ναβαρίνου. Στο ίδιο σήμα, ένα τμήμα των στρατευμάτων και των ναυτικών που είχαν επιβιβαστεί σε λέμβους έσπασε την πύλη της θάλασσας, ενώ στην ξηρά, οι σαππάροι επιτέθηκαν στην κεντρική πύλη της πόλης. Όμως, η φρουρά δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό της και οι διοικητές του κάστρου ζήτησαν να ξανά διαπραγματευτούν. Εξήγησαν τότε ότι δεν μπορούσαν να παραδώσουν το φρούριο χωρίς να παραβιάζουν τις εντολές του Σουλτάνου, αλλά αναγνώρισαν επίσης ότι ήταν αδύνατο να αντισταθούν και ότι το φρούριο έπρεπε να υπερασπιστεί τουλάχιστον συμβολικά. Ο Γάλλος στρατηγός τους χορήγησε τους ίδιους όρους παράδοσης όπως στο Ναβαρίνο. Το φρούριο παραλήφθηκε και ο στρατηγός Μαιζών εγκατέστησε τα διαμερίσματά του εκεί (στο παλιό σπίτι του Ιμπραήμ Πασά) καθώς και το Αρχηγείο της εκστρατείας του Μοριά.
Κορώνη
αριστερά|μικρογραφία|260x260px|Το κάστρο της [[Κορώνη|Κορώνης που παραδόθηκε στον Στρατηγό Σεμπαστιανί]] Η λήψη της Κορώνης ήταν πιο δύσκολη. Ο Στρατηγός Τιμπύρς Σεμπαστιανί (Tiburce Sébastiani) έφτασε εκεί στις 7 Οκτωβρίου με ένα μέρος της ταξιαρχίας του και ανακοίνωσε εκεί τη λήψη των φρουρίων του Ναβαρίνου και της Μεθώνης. Η απάντηση του διοικητή του κάστρου ήταν παρόμοια με εκείνη που δόθηκε στο Ναβαρίνο και στη Μεθώνη. Στις 8 Οκτωβρίου, ο Σεμπαστιανί έστειλε τους σαππάρους, οι οποίοι απωθήθηκαν από πέτρες που ρίχτηκαν από τους τοίχους. Υπήρχαν δώδεκα τραυματίες, συμπεριλαμβανομένων των Λοχαγών Καβαινιάκ, και πιο σοβαρά, Boutauld, καθώς και ένας Λοχίας και τρία σαππάρροι. Επειδή οι άλλοι Γάλλοι στρατιώτες αισθάνθηκαν προσβεβλημένοι, ο στρατηγός δυσκολεύτηκε πολύ να τους εμποδίσει να ανοίξουν πυρ και να πάρουν το κάστρο με τη βία. Η Αμφιτρίτη, και μετά το Breslaw και το HMS Wellesley ήρθαν να βοηθήσουν τα στρατεύματα ξηράς. Η απειλή αυτή οδήγησε τον οθωμανικό διοικητή να παραδοθεί. Στις 9 Οκτωβρίου, οι Γάλλοι εισήλθαν στην Κορώνη  και κατέλαβαν ογδόντα κανόνια και κονιάματα, και πολλά τρόφιμα και πυρομαχικά. Το κάστρο δόθηκε στη συνέχεια στα Ελληνικά στρατεύματα του στρατηγού Νικηταρά που εγκαταστάθηκαν εκεί. thumb|260x260px|Η παράδοση της [[Κορώνη|Κορώνης στους Στρατηγούς Σεμπαστιανί και Νικηταρά (9 Οκτωβρίου 1828)|εναλλ.=]]
Πάτρα
Η Πάτρα εξακολουθούσε να ελέγχεται από τα στρατεύματα του Χατζή Αμπνταλάχ, Πασά της Πάτρας και του « Καστέλι του Μοριά ». Η τρίτη ταξιαρχία του Στρατηγού Βιρζίλ Σνεντέρ (Virgile Schneider) είχε σταλεί δια θαλάσσης για να πάρει τη βορειοδυτική πόλη της χερσονήσου. Αποβιβάστηκε στις 4 Οκτωβρίου. Ο Γάλλος Στρατηγός έδωσε στον Χατζή Αμπνταλάχ είκοσι τέσσερις ώρες για να παραδώσει την πόλη. Στις 5 Οκτωβρίου, όταν έληξε το τελεσίγραφο, τρεις στήλες προχώρησαν προς την πόλη και το πυροβολικό αναπτύχθηκε. Ο Πασάς τότε υπέγραψε αμέσως τη συνθηκολόγηση της Πάτρας και του « Καστέλι του Μοριά ». Αλλά, την ημέρα που καθορίστηκε από τη σύμβαση μεταξύ του Στρατηγού Σνεντέρ και του Χατζή Αμπνταλάχ Πασά για την παράδοση του κάστρου στα γαλλικά στρατεύματα, οι Αγάδες που διέταζαν το Καστέλι αρνήθηκαν να υπακούσουν στον πασά τους, θεωρώντας τον προδότη, και ανακοίνωσαν ότι προτιμούσαν να πεθάνουν στα ερείπια του φρουρίου τους παρά να παραδοθούν. μικρογραφία|Η παράδοση της [[Πάτρα|Πάτρας στον Στρατηγό Σνεντέρ (4 Οκτωβρίου 1828)|260x260px|εναλλ.=|αριστερά]]Ωστόσο, ήδη από τις 14 Οκτωβρίου, η κορβέτα Oise είχε αναχωρήσει για τη Γαλλία, με τον Λοχαγό του Γενικού Επιτελείου, ο Υποκόμης Μαιζών (Jean Baptiste Eugène, vicomte Maison, γιος και υπασπιστής του Στρατηγού Μαιζώνος) στο πλοίο, ο οποίος μετέφερε μία έκθεση που ανακοίνωσε στον βασιλιά Κάρολο Ι΄ την παράδοση των φρουρίων του Ναβαρίνου, της Μεθώνης, της Κορώνης και της Πάτρας, και ότι μόνο ένα ήταν ακόμα υπό τον έλεγχο των Τούρκων, το Καστέλι του Μοριά.
Η πολιορκία του « Καστέλι του Μοριά »
Το « Καστέλι του Μοριά » (ή Κάστρο του Ρίου, ή Καστέλι της Πάτρας) που βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα 10 χλμ βόρεια της Πάτρας (κοντά στο Ρίο Αχαΐας, δίπλα στη σημερινή γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου) και απέναντι από το Αντίρριο « Καστέλι της Ρούμελης » που βρίσκεται στην απέναντι ακτή, προστάτευε την είσοδο του Κορινθιακού κόλπου, η οποία ονομάσθηκε επίσης Δαρδανέλια της Ναυπάκτου. Είχε κατασκευαστεί από τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β΄ το 1499. μικρογραφία|300x300εσ|Σχέδιο επίθεσης του Καστέλι του Μοριά (από τον Συνταγματάρχη Antoine-Charles-Félix Hecquet) Ο Στρατηγός Βιρζίλ Σνεντέρ προσπάθησε να διαπραγματευτεί την παράδοση του με τους επαναστάτες Αγάδες. Αλλά επέμειναν στην άρνηση τους να παραδοθούν και πυροβόλησαν ακόμη και τον στρατηγό. Στις 19 Οκτωβρίου, η πολιορκία τότε τοποθετήθηκε μπροστά στο φρούριο και 14 μπαταρίες του Πολεμικού Ναυτικού και της Εκστρατείας, εγκατεστημένα 400 μέτρα από το Καστέλι, ανάγκασαν το πυροβολικό των πολιορκημένων να παραμείνει σιωπηλό. Στο Ναβαρίνο, ο Στρατηγός Μαιζών αποφάσισε να βάλει 1.500 περισσότερους άντρες, όλο το πυροβολικό και τους σαππάρους, στα πλοία της γραμμής του Ναύαρχου Ανρί ντε Ρινί, τον οποίο ο Μαιζών συνόδευε με τον στρατηγό Ντυριέ. Στις 20 Οκτωβρίου, έστειλε επίσης, επί ξηράς, τον Στρατηγό Φιλίπ Ιγκονέ, συνοδευόμενος από δύο Συντάγματα Πεζικού και το 3ο Σύνταγμα Έφιππων Κυνηγών (Chasseurs à cheval). Αυτές οι ενισχύσεις έφτασαν στην Πάτρα το βράδυ της 26 Οκτωβρίου, μετά από μια δύσκολη εβδομάδα εξαντλητικού περπατήματος προσαρμοσμένο στο ρυθμό του τυμπάνου, που περιγράφεται από τον Λοχαγό Δυόμ στα Αναμνηστικά του. Εκτός από 18 μπαταρίες του Πολεμικού Ναυτικού και της Εκστρατείας, εγκαταστάθηκαν 22 νέες μπαταρίες, οι λεγόμενες «του ρήγματος». Τις ονόμασαν «Κάρολος Ι΄» (βασιλιάς της Γαλλίας), «Γεώργιος Δ΄» (βασιλιάς του Ηνωμένου Βασιλείου: αυτή η προσοχή χαιρετίστηκε από τους Άγγλους), «Δούκας του Ανγκουλέμ» (γιος του βασιλιά και δελφίνος της Γαλλίας), «Δούκας του Μπορντό» (εγγονός του βασιλιά και μελλοντικός κόμης του Σαμπόρ) και «της Marine». Ένα μέρος του γαλλικού στόλου, συμπεριλαμβανομένου των πλοίων le Breslaw και le Conquérant, και η βρετανική φρεγάτα HMS Blonde (του Ναύαρχου Έντμουντ Λαϋονς, Edmund Lyons) ήρθαν να προσθέσουν τα κανόνια τους. Ορισμένα κομμάτια των γαλλικών και αγγλικών μπαταριών ακόμα αναμειγνύονταν και χειραγωγούνταν από κανονιέρηδες και από τα δύο έθνη. Ο ρωσικός στόλος δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στην πολιορκία διότι στάθμευε στη Μάλτα, αλλά ο ναύαρχος Λογγίνος Χέυδεν είχε προσφέρει από καιρό στον στρατηγό Μαιζώνος να είναι στη διάθεση του.
Νωρίς το πρωί της 30 Οκτωβρίου, οι μπαταρίες, είκοσι πέντε κανόνια μεγάλου διαμετρήματος (έξι κομμάτια για πεδίο, τέσσερις οβιδοβόλα, διάφορα κονιάματα και ένα αγγλικό βομβαρδιστικό) άνοιξαν πυρ. Σε μόλις τέσσερις ώρες άνοιξαν ένα μεγάλο ρήγμα στις προμαχώνες. Ένας απεσταλμένος των Τούρκων τότε βγήκε με μια λευκή σημαία για να διαπραγματευτεί τους όρους της παράδοσης του οχυρού. Ο Στρατηγός Μαιζών απάντησε ότι οι όροι είχαν ήδη αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης πριν, στις αρχές του μήνα στην Πάτρα. Πρόσθεσε ότι δεν θα χορηγήσει συνθηκολόγηση με τους ανθρώπους που είχαν ήδη παραβιάσει μια. Χορηγήθηκε επίσης μισή ώρα στη φρουρά των 600 ανδρών για να εκκενώσει τον τόπο χωρίς όπλα. Οι Αγάδες υποτάχθηκαν. Ωστόσο, η αντίσταση του φρουρίου είχε κοστίσει 25 άτομα, που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν, στη γαλλική αποστολή.
Στρατιωτικά αποτελέσματα της εκστρατείας
μικρογραφία|Παράδοση του «[[Καστέλι του Μοριά|Καστελιού του Μοριά» στον Στρατηγό Μαιζόν το 1828 (από τον Ζαν-Σαρλ Λανγκλουά)|319x319px|εναλλ.=|αριστερά]] Στις 5 Νοεμβρίου 1828, οι τελευταίοι Τούρκοι και Αιγύπτιοι είχαν εκκενώσει οριστικά την Πελοπόννησο. Αυτοί οι 2.500 Τούρκοι και οι οικογένειές τους επιβιβάστηκαν στα γαλλικά πλοία με προορισμό τη Σμύρνη. Συνεπώς 26 έως 27.000 άνδρες συνολικά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και τα οχυρά σε λίγες μέρες. Η κατάληψη όλων των οχυρών του Μοριά από τη γαλλική εκστρατευτική δύναμη είχε πραγματοποιηθεί σε μόλις ένα μήνα: "« Συνολικά, οι επιχειρήσεις μας ήταν επιτυχείς: δεν βρήκαμε καμία στρατιωτική δόξα εκεί, χωρίς αμφιβολία, αλλά ο λόγος για τον οποίο έχουμε έρθει, η απελευθέρωση της Ελλάδας, θα ήταν πιο ευτυχισμένο και ταχύτερο, ο Μοριάς θα έχει καθαριστεί από τους εχθρούς του. » — Νικόλαος-Ιωσήφ Μαιζών"Γάλλοι, Βρετανοί και Ρώσοι πρεσβευτές είχαν εγκατασταθεί στον Πόρο τον Σεπτέμβριο του 1828 για να συζητήσουν με τους Τούρκους πρεσβευτές για το μελλοντικό καθεστώς και τα σύνορα της ανεξάρτητης Ελλάδας. Στις 5 Οκτωβρίου, την ημέρα της αποχώρησης του Ιμπραήμ Πασά από την Ελλάδα και μόλις μια ημέρα πριν από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ο Στρατηγός Μαιζών είχε εξέφρασει ρητά στον Πρόεδρο της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια την επιθυμία του να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις πέρα από την Πάτρα και να τις μεταφέρει πριν το τέλος του μήνα στην Αττική και στην Εύβοια. Η Γαλλία υποστήριξε αυτό το σχέδιο και είχε αρχικά δώσει οδηγίες για αυτό το σκοπό στον στρατηγό Μαιζώνος στις 27 Αυγούστου 1828. Όμως ο Βρετανός Πρωθυπουργός, ο δούκας του Ουέλλινγκτον, το αντιτάχθηκε έντονα, επιθυμώντας το νέο ελληνικό κράτος να περιοριζόταν αποκλειστικά και μόνο στην Πελοπόννησο. Επομένως, αποφασίστηκε τελικά να αφήσουν μόνο τους Έλληνες να εκδιώξουν τους Οθωμανούς από αυτά τα εδάφη. Ο γαλλικός στρατός, παρά την απογοήτευσή του που δεν μπόρεσε να συνεχίσει το σχέδιό του για την πλήρη απελευθέρωση της Ελλάδας, αναγκάστηκε να παρέμβει μόνο εάν τα ελληνικά στρατεύματα αντιμετώπιζαν δυσκολίες.
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν μπορούσε πλέον να εξαρτάται από τα αιγυπτιακά στρατεύματα να κρατήσουν την Ελλάδα. Η τότε στρατηγική κατάσταση έμοιαζε με εκείνη που υπήρχε πριν από το 1825 και την απόβαση του Ιμπραήμ Πασά. Οι Έλληνες αντάρτες τότε είχαν θριαμβεύσει σε όλα τα μέτωπα. Όταν η Γαλλική στρατιωτική εκστρατεία έληξε την 1η Νοέμβριου 1828, οι τακτικές δυνάμεις του Ελληνικού Στρατού, που είχαν μόλις εγκατασταθεί, είχαν να αντιμετωπίσουν τα τουρκικά στρατεύματα που παρέμειναν στην Κεντρική Ελλάδα. Η Λιβαδειά, πύλη προς τη Βοιωτία, κατακτήθηκε στις αρχές Νοεμβρίου 1828 από το Στρατό της Ανατολικής Ελλάδας, με επικεφαλής τον Στρατάρχη Δημήτριο Υψηλάντη. Μια αντεπίθεση του Μαχμούτ Πασά από την Εύβοια αποκρούστηκε τον Ιανουάριο του 1829. Το Στρατό της Δυτικής Ελλάδας, με επικεφαλής τον Αυγουστίνο Καποδίστρια, απελευθέρωσε τη Ναύπακτο τον Απρίλιο του 1829 και τη συμβολική πόλη του Μεσολογγίου τον Μάιο του 1829. Ο Υψηλάντης απελευθέρωσε τη Θήβα στις 21 Μαΐου 1829 και κατάφερε να νικήσει 5.000 Τούρκους στη μάχη της Πέτρας της Βοιωτίας στις 12 Σεπτεμβρίου 1829 (η τελευταία πολεμική συμπλοκή της Επανάστασης του 21).
Ωστόσο, χρειάστηκε η στρατιωτική νίκη της Ρωσίας στο Ρωσοτουρκικό Πόλεμο 1828-1829 και η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης που υπογράφηκε στις 21 Ιουλίου 1832 για να αναγνωριστεί και να εγγυηθεί από τις μεγάλες δυνάμεις η ανεξαρτησία της Ελλάδας. Αυτή η συνθήκη σηματοδότησε έτσι το τέλος του πολέμου της Ανεξαρτησίας της Ελλάδας του 1821. Το έδαφος του νέου Βασιλείου της Ελλάδας, εκτεινόταν στις περιοχές που απελευθερώθηκαν από τα Ελληνικά και τα Γαλλικά στρατεύματα: μερικά νησιά, την Πελοπόννησο, και την κεντρική Ελλάδα (υιοθετήθηκε μια συνοριακή γραμμή στα βόρεια που συνέδεε Άρτα και Βόλο, η λεγόμενη « συνοριακή γραμμή Αμβρακικού–Παγασητικού »).
Οι Γάλλοι στην Πελοπόννησο
Μόλις τελείωσε η αποστολή τους έτσι, τα περισσότερα από τα στρατεύματα της γαλλικής αποστολής διοργάνωσαν την επιστροφή τους στη Γαλλία από τον Ιανουάριο του 1829 (Στρατηγοί Ιγκονέ και Σεμπαστιανί). Ο Ζακ Μανζάρ, ο Δρ. Ρου και η ταξιαρχία στην οποία βρέθηκε ο Λοχαγός Καβαινιάκ επιβιβάστηκαν στις πρώτες ημέρες του Απριλίου 1829. Ο Στρατηγός Μαιζών (μετά την προαγωγή του ως Στρατάρχη της Γαλλίας στις 22 Φεβρουαρίου 1829) και ο Στρατηγός Ντυριέ (μετά την προαγωγή του ως Στρατηγός την ίδια ημέρα) έφυγαν από το ελληνικό έδαφος στις 22 Μαΐου 1829. Ο Λοχαγός Δυόμ έφυγε στις 4 Αυγούστου 1829.
Πρέπει βέβαια να προστεθεί σε όλα αυτά τα επιτεύγματα της Γαλλικής εκστρατευτικής δύναμης, όλες τις εργασίες που ανέλαβαν οι επιστήμονες της επιστημονικής εκστρατείας του Μοριά μεταξύ Μαρτίου και Δεκεμβρίου του 1829. Ωστόσο, τα τελευταία γαλλικά συντάγματα αποχώρησαν οριστικά από την Ελλάδα τον Αύγουστο 1833, λίγο μετά την άφιξη στο θρόνο της Ελλάδας του βασιλιά Όθωνα Α΄ τον Ιανουάριο του 1833. Αντικαταστάθηκαν από το σώμα του Βασιλικού Στρατού που αποτελούνταν από 3.500 στρατιώτες και αξιωματικούς από τη Βαυαρία.
Ανθρώπινο κόστος της εκστρατείας
μικρογραφία|Μνημείο « στη μνήμη του [[Νικόλαος - Ιωσήφ Μαιζών|Στρατηγού Μαιζώνος, του Στρατηγού Φαβιέρου, του Ναυάρχου ντε Ρινί και των Γάλλων ναυτών και στρατιωτών που πέθαναν για την Ελληνική ανεξαρτησία. Η πατρίδα και η ελευθερία » (γκρίζος μαρμάρινος οβελίσκος στη πλατεία Φιλελλήνων στο Ναύπλιο)|307x307px]] Παρά τη συντομία των στρατιωτικών επιχειρήσεων και τον μικρό αριθμό των μαχών, ο φόρος ανθρώπινων ζωών της γαλλικής αποστολής ήταν εξαιρετικά βαρύς: από την 1η Σεπτεμβρίου 1828 έως την 1η Απριλίου 1829, ο Γενικός Διευθυντής της Ιατρικής Υπηρεσίας της αποστολής, ο Δρ. Γκασπάρ Ρου (Dr. Gaspard Roux), ανάφερε επίσημα έναν αριθμό των 4.766 ασθενειών και 1.000 θανάτων (αριθμοί που επιβεβαιώθηκαν από τον Δρ. Σαρλ-Ζοζέφ Μπαστίντ (Dr. Charles-Joseph Bastide), χειρουργός-ταγματάρχης του 16ου Συντάγματος του Πεζικού).
Έτσι, σχεδόν το ένα τρίτο των γαλλικών στρατευμάτων επηρεάστηκε από πυρετούς, διάρροια και δυσεντερία. Τα θύματα μολύνθηκαν κυρίως μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου 1828 στα στρατόπεδα που είχαν εγκατασταθεί μέσα στις ελώδεις πεδιάδες του Πεταλιδίου, στο στόμιο του ποταμού Djalova (στον κόλπο του Ναβαρίνου), στη Μεθώνη και στην Πάτρα. Αυτή η επιδημία πυρετού, που χαρακτηρίστηκε κυρίως από τριταίο πυρετό (κάθε δύο ημέρες), περιοδικό, εκθαμβωτικό, με υψηλό ποσοστό υποτροπής, και που συνοδεύτηκε από πονοκεφάλους, ίκτερο, γαστρεντερίτιδα, σπασμούς και νευρολογικές διαταραχές, πιθανότατα αντιστοιχούσε στην ελονοσία (το όνομα προέρχεται από τις λέξεις έλος και νόσος, καθώς είχε παρατηρηθεί ότι η νόσος ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη γύρω από ελώδεις περιοχές) που ήταν ενδημική στην περιοχή, εκείνη την εποχή (εκριζώθηκε οριστικά στην Ελλάδα το 1974). Η επιδημία άρχισε έτσι κατά τη διάρκεια της περιόδου ζεστής, στις 20 Σεπτεμβρίου 1828, σηματοδότησε την αιχμή της στις 20 Οκτωβρίου (15 Νοεμβρίου στην Πάτρα), στη συνέχεια υποχώρησε τον μήνα Νοέμβριο, για να σταματήσει εντελώς τον Δεκέμβριο του 1828. Παρόλο που ο Δρ. Ρου αναγνώρισε την κύρια και βλαβερή επίδραση των ελών στην εξάπλωση της νόσου, η πρώτη αιτία της, το παράσιτο Πλασμώδιο (Plasmodium), ανακαλύφθηκε μόλις το 1880 από τον Γάλλο στρατιωτικό γιατρό Σαρλ Λουί Αλφόνς Λαβεράν (Charles Louis Alphonse Laveran, βραβείο Νόμπελ 1907). Επίσης, ο Άγγλος γιατρός Ρόναλντ Ρος (Ronald Ross, βραβείο Νόμπελ 1902) απόδειξε μόλις το 1897 ότι τα κουνούπια του γένους Ανωφελές (Anopheles), τα οποία δεν ανέφεραν πουθενά ούτε ο Δρ. Ρου, ούτε ο Δρ. Μπαστίντ, ήταν οι φορείς της ελονοσίας. αριστερά|μικρογραφία|Μνημείο στη μνήμη των Γάλλων στρατιωτών της εκστρατείας του Μοριά που πέθαναν από ελονοσία στη [[Γιάλοβα Μεσσηνίας|Γιάλοβα]] Έτσι, σύμφωνα με τους ιατρούς της Ιατρικής Υπηρεσίας, οι αιτίες της νόσου ήταν κυρίως η εγγύτητα της εστίας μόλυνσης στους πεδινούς μέρη και στις ελώδεις περιοχές και οι σκληρές μεταβάσεις της θερμοκρασίας μεταξύ ημέρας και νύχτας, και σε έναν βαθμό η ένταση των πολυάριθμων και επίπονων εργασιών, καθώς και η υπερβολική κατανάλωση αλατισμένων κρεάτων, οινοπνευματωδών ποτών και λασπωδών και υφάλμυρων νερών της περιοχής. Ο καθαρότερος αέρας του χειμώνα, η εγκατάσταση των ανδρών μέσα στους στρατώνες των φρουρίων, η άμεση λήψη αυστηρών μέτρων υγιεινής, η άφιξη φαρμάκων από τη Γαλλία, καθώς και η ίδρυση τριών στρατιωτικών νοσοκομείων στο Ναβαρίνο, στη Μεθώνη και στην Πάτρα θα μειώσουν σημαντικά αυτή την εκατόμβη. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο Δρ Ρου χρησιμοποίησε των καινούριων αντιπυρετικών όπως η σκόνη από το φλοιό του δέντρου της κιγχόνης και η κινίνη, η οποία εκχυλίστηκε για πρώτη φορά μόνο 8 χρόνια νωρίτερα, το 1820, από τους Γάλλους χημικούς Πιερ Ζοζέφ Πελετιέ (Pierre Joseph Pelletier) και Ζοζέφ Μπιανεμέ Καβεντού (Joseph Bienaimé Caventou). Τα αποτελέσματα αυτής της θεραπείας ήταν απολύτως επιτυχημένα.
Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός θανάτων θα αυξηθεί αισθητώς στη συνέχεια, ειδικά μετά από μια σειρά αυτοκτονιών και μονομαχιών, με μερικές περιπτώσεις ναρκωτισμού μετά την κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτών, μετά την έκρηξη μιας πυριτιδαποθήκης που προκλήθηκε από κεραυνό στο φρούριο του Ναβαρίνου, την οποία κόστισε τις ζωές πενήντα στρατιωτών στις 19 Νοεμβρίου 1829, ή μετά την υπόθεση του Άργους στις 16 Ιανουαρίου 1833, που οδήγησε στο θάνατο τριών Γάλλων στρατιωτών. Η επιστημονική αποστολή θα επηρεαστεί επίσης έντονα από πυρετούς ελονοσίας κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1829. Ο συνολικός αριθμός θανάτων της εκστρατείας του Μοριά εκτιμάται γενικά, σύμφωνα με τις περισσότερες μαρτυρίες, περίπου στα 1.500.
Αποτίμηση της εκστρατείας
Επρόκειτο, σύμφωνα με τον Κυριάκο Σιμόπουλο, για μια με εύσχημο τρόπο απαγκίστρωση του Μεχμέτ Αλή, καθώς ήθελε να αποχωρήσει χωρίς ταυτόχρονα να εκτεθεί στο Σουλτάνο και να μειώσει το γόητρο του γιου του, Ιμπραήμ. Προϊόν σχετικής πρότασης του Μεχμέτ Αλή συνιστούσε η εκστρατεία των Γάλλων και, ταυτόχρονα, μια ευκαιρία για τους Γάλλους να έχουν έναν πιο ενεργό ρόλο στο Ελληνικό ζήτημα και να βγουν από την αναμονή και δορυφορική τους θέση. Αλλά, και η συμφωνία που έσπευσαν να υπογράψουν οι Άγγλοι με τους Αιγύπτιους στην Αλεξάνδρεια, μια εβδομάδα πριν αποπλεύσει ο Γαλλικός στόλος, μαρτυρούσε τη σπουδή των Άγγλων να μην επιτρέψουν στους Γάλλους να έχουν την αποκλειστικότητα στην ασφαλή αποχώρηση των Αιγυπτίων. εναλλ.=Ιδιωτική συλλογή Αντωνίου Δ. Σκιαθά|μικρογραφία|Πιστοποιητικό καλής Διαγωγής Εκστρατευτικό Σώμα Μοριά, Πάτρα. Ιστορικό Αρχείο Ευγενίας Αντωνίου Σκιαθά
Η Επιστημονική Αποστολή
αριστερά|μικρογραφία|[[Προμετωπίδα του L’Expédition scientifique de Morée (Επιστημονική αποστολή του Μοριά) από τον Γκιγιώμ-Αμπέλ Μπλουέ.|312x312εσ]]
Καθιέρωση της επιστημονικής αποστολής
Λίγο μετά την άφιξη της επιστημονικής επιτροπής στην Ελλάδα και την εγκατάσταση της στην έδρα της στη Μεθώνη, ο πρώτος Κυβερνήτης του σύγχρονου Ελληνικού κράτους Ιωάννης Καποδίστριας ήρθε να συναντήσει τα μέλη της στις 11 Απριλίου 1829. Είχε ήδη την ευκαιρία να συναντήσει στο δρόμο του, μεταξύ Άργους και Τριπολιτσά, τον Εντγκάρ Κινέ (Edgar Quinet, ο διάσημος Γάλλος ιστορικός, διανοούμενος και πολιτικός), ο οποίος είχε τότε ήδη χωρίσει από την επιτροπή και κατευθυνόταν προς την Αργολίδα. Ο ιστορικός και μελλοντικός Γάλλος πολιτικός παρουσιάζει με αυτή την ευκαιρία πορτρέτα του Προέδρου και των αξιωματικών του, οι ήρωες της ελληνικής ανεξαρτησίας, οι Κολοκοτρώνης και Νικηταράς, που του άφησαν μια μεγάλη εντύπωση. Ο Πρόεδρος συνάντησε επίσης τον Αμπέλ Μπλουέ λίγο πιο μακριά, κοντά στην Κορώνη. Ένα μεγάλο δείπνο διοργανώθηκε στη Μεθώνη, το οποίο έφερε όλους μαζί για τελευταία φορά, πριν την επιστροφή στη Γαλλία της εκστρατευτικής δύναμης, τον Πρόεδρο Καποδίστρια, τον Στρατάρχη Μαιζώνος, τους Έλληνες και Γάλλους αξιωματικούς και κύριους αρχηγούς (Κολοκοτρώνης, Νικηταράς, Μακρυγιάννης, Καλλέργης, Φαβιέρος κ.α.), και όλα τα μέλη της επιστημονικής επιτροπής. Ο Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν εισήγαγε τα μέλη του τμήματος του στον Πρόεδρο, και οι δύο είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν εκτενώς θέματα διεθνούς διπλωματίας. Θα συναντηθούν και πάλι αργότερα στο Άργος, στο Ναύπλιο και στην Αίγινα. Ο ζωγράφος Αμωρύ-Ντυβάλ, επίσης πολύ εντυπωσιασμένος, σημείωσε επίσης την ιδιαίτερη προσκόλληση του Έλληνα Προέδρου για το έργο του για την ίδρυση και την ανάπτυξη αλληλοδιδακτικά σχολεία στη χώρα. Σε γενικές γραμμές, τα κείμενα που περιγράφουν τις πολλαπλές συναντήσεις μεταξύ των μελών της επιστημονικής επιτροπής και του Κυβερνήτη της Ελλάδος δείχνουν σταθερά ένα βαθύ αλληλοσεβασμό και μια ισχυρή αμοιβαία εκτίμηση.
Τμήμα Φυσικών Επιστημών
Αυτό το τμήμα, εποπτευόμενο στην Ακαδημία Επιστημών από τους Ζωρζ Κυβιέ και Ετιέν Ζοφρουά ντε Σεν Ιλέρ, περιελάμβανε πολλές επιστήμες: από τη μια πλευρά βοτανική (Ζαν-Μπατίστ Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν και Louis Despreaux Saint-Sauveur, οι οποίοι συνοδεύονταν επίσης από τον ζωγράφο Prosper Baccuet) και ζωολογία (Gaspard-Auguste Brullé, Gabriel Bibron, Sextius Delaunay και Antoine Vincent Pector), και από την άλλη, γεωγραφία (Πιερ Πετιέ, Πιέρ Μ. Λαπί και Aristide-Camille Servier) και γεωλογία (Pierre Théodore Virlet d’Aoust, Émile Puillon Boblaye και Gérard Paul Deshayes).
Γεωγραφία και Γεωλογία
μικρογραφία|335x335px|Ο «[[:Αρχείο:Map of Greece - Peytier Eugène - 1832.jpg|Χάρτης του Μοριά του 1832» (από τον Λοχαγό Πιερ Πετιέ), ο πρώτος χάρτης της Ελληνικής Επικράτειας που σχεδιάστηκε ποτέ επιστημονικά και γεωδαιτικά.]]
Ένας από τους πρώτους στόχους που έθεσε η Γαλλική κυβέρνηση ήταν να χαρτογραφήσει την Πελοπόννησο, τόσο για επιστημονικούς σκοπούς όσο και για οικονομικούς και στρατιωτικούς λόγους. Ο Υπουργός Πολέμου, ο Υποκόμης ντε Κώ (Vicomte de Caux), έγραψε στον Στρατηγό Μαιζώνος στις 6 Ιανουαρίου 1829: « Όλοι οι χάρτες της Ελλάδας είναι πολύ ατελείς και έχουν σχεδιαστεί με λίγο πολύ αθέμιτες διαδρομές, γι 'αυτό είναι απαραίτητο να τις διορθώσουμε. Όχι μόνο η γεωγραφία θα εμπλουτιστεί από τις έρευνες αυτές, αλλά τα εμπορικά συμφέροντα της Γαλλίας θα προωθηθούν διευκολύνοντας τις σχέσεις της και θα είμαστε ιδιαίτερα χρήσιμοι στις χερσαίες και θαλάσσιες δυνάμεις μας, οι οποίες θα μπορούσαν να βρεθούν σε περίπτωση δράσης σε αυτό το τμήμα της Ευρώπης. » Οι μόνοι διαθέσιμοι χάρτες είναι τότε εκείνοι του Ζαν-Ντενί Μπαρμπιέ ντι Μποκάζ (Jean-Denis Barbié du Bocage) (1808, σε κλίμακα 1:500.000) με σχετικές ανακρίβειες, και του Πιέρ Μ. Λαπί (Pierre M. Lapie) (1826, 1:400.000) που ήταν ακριβέστερο στα λεπτομέρεια των χαράξεων και που χρησιμοποιήθηκε από τα μέλη της αποστολής.
Ο Λοχαγός Πιερ Πετιέ (Jean Pierre Eugène Félicien Peytier), από την τοπογραφική υπηρεσία του γαλλικού στρατού, είχε ήδη προσκληθεί στην Ελλάδα από τον Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια όταν είχε έρθει στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 1827 για να ζητήσει από τη Γαλλική κυβέρνηση συμβούλους και αξιωματικούς του Γαλλικού στρατού να οργανώσουν το στρατό του νέου Ελληνικού Κράτους. Ο Καποδίστριας είχε ζητήσει ειδικά από τον Πετιέ να χαρτογραφήσει την Ελλάδα. Κατά συνέπεια, όταν η επιστημονική αποστολή του Μοριά αποβιβάστηκε στο Ναβαρίνο στις 3 Μαρτίου 1829, ο Πετιέ τότε συνδέθηκε με αυτήν. αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Τριγωνομετρία του Μοριά (από τους Πετιέ, Puillon Boblaye και Servier) Από τον Μάρτιο, είχε σχεδιαστεί μια βάση 3.500 μέτρων στην Αργολίδα, από μια γωνία των ερειπίων της Τίρυνθας μέχρι μια άλλη γωνιά ενός ερειπωμένου σπιτιού στο χωριό της Άριας. Θα χρησίμευε ως σημείο εκκίνησης για όλες τις εργασίες τριγωνισμού για τις τοπογραφικές και γεωδαιτικές καταγραφές στην Πελοπόννησο. Οι Πετιέ και και ο γεωλόγος Puillon Boblaye πραγματοποίησαν πολλούς ελέγχους στη βάση και στις κανόνες που εφαρμόστηκαν. Έτσι το περιθώριο σφάλματος μειώθηκε σε 1 μέτρο για 15 χλμ. Το γεωγραφικό πλάτος και το γεωγραφικό μήκος του σημείου της βάσης στην Τίρυνθα καταγράφηκαν και ελέγχθηκαν, προκειμένου να μειώσει περαιτέρω το περιθώριο σφάλματος, υπολογιζόμενο σε 0,2 δευτερόλεπτα. Εγκαταστάθηκαν 134 γεωδαιτικοί σταθμοί στα βουνά της χερσονήσου, και στην Αίγινα, στην Ύδρα και στο Ναύπλιο. Έτσι, τραβήχτηκαν ισόπλευρα τρίγωνα των οποίων οι πλευρές μέτρησαν περίπου 20 χλμ. Οι γωνίες μετρήθηκαν με θεοδόλιχους του Gambey. Ωστόσο, μετά την αποχώρηση της επιστημονικής αποστολής από την Ελλάδα και παρόλο που αρρώστησε από πυρετό πέντε φορές, ο Πετιέ παρέμεινε εκεί μόνος του μέχρι τις 31 Ιουλίου 1831 για να ολοκληρώσει τις τριγωνομετρικές, τοπογραφικές και στατιστικές εργασίες που έγιναν για τη δημιουργία του χάρτη του Μοριά.
Αυτός ο «Χάρτης του 1832», πολύ ακριβής, σε κλίμακα 1:200.000, σε 6 φύλλα (συν δύο φύλλα που αντιπροσωπεύουν κάποια νησιά των Κυκλάδων), ήταν ο πρώτος χάρτης της Ελληνικής Επικράτειας που σχεδιάστηκε ποτέ επιστημονικά και γεωδαιτικά. μικρογραφία|335x335px|Ο «[[:Αρχείο:Map of Greece - Peytier Eugène - 1852.jpg|Χάρτης του Βασιλείου της Ελλάδος του 1852» (από τον Λοχαγό Πιερ Πετιέ)|εναλλ.=]] Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια τον Οκτώβριο του 1831, η δραστηριότητα του Πετιέ σχεδόν εντελώς παρεμποδίστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο που διέσχισε τη χώρα. Ο βασιλιάς Όθων Α΄ της Ελλάδας, που είχε φτάσει στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1833, ζήτησε από τη Γαλλία να είναι υπεύθυνη η τοπογραφική ταξιαρχία για τον χάρτη ολόκληρου του βασιλείου. Ο Πετιέ τότε επέστρεψε στην Ελλάδα στις 28 Μαρτίου 1833 και παρέμεινε εκεί μέχρι τον Μάρτιο του 1836 για να κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος του έργου για την προετοιμασία αυτού του πλήρους χάρτη του Βασιλείου της Ελλάδος. Μερικοί τοπογραφικοί μηχανικοί θα παραμείνουν μέχρι το 1849 υπό τη διεύθυνση του Λοχαγού Soitoux για πρόσθετες αναγνωρίσεις. Αυτός ο «Χάρτης του 1852», επίσης σε κλίμακα 1:200.000, δημοσιεύθηκε οριστικά υπό τη διεύθυνση του Πετιέ το 1852. Μέχρι τη δημοσίευση, μετά το 1945, του σημερινού χάρτη σε κλίμακα 1:50.000 της Γεωγραφικής Υπηρεσίας του Ελληνικού Στρατού, αυτός ο χάρτης από το 1852 παρέμεινε ο μόνος που κάλυπτε ολόκληρη την Ελληνική επικράτεια. Σχετικά με αυτό το χάρτη, ο γεωγράφος Μισέλ Σιβινιόν (Michel Sivignion), ειδικός στην Ελληνική γεωγραφία, αναφέρει ότι: « Για πρώτη φορά έχουμε μια ακριβή απόδοση της τοπογραφίας, των χαράξεων των ποταμών, του ύψους των βουνών, αλλά και της κατανομής των κατοικημένων τόπων, των πληθυσμιακών στοιχείων. Πέρα από αυτή την τεχνική πτυχή, πρόκειται για τη δημιουργία της πολιτικής επικράτειας της ανεξάρτητης Ελλάδας, για την επίσημη εκπροσώπηση της, για την ανάληψη της κατοχής από τις αρχές ενός εδάφους, τα όρια του οποίου έχουν οριστεί ». αριστερά|μικρογραφία|259x259px|Έλληνας οπλαρχηγός (από τον [[Πιερ Πετιέ)]] Ο Πετιέ άφησε επίσης ένα Λεύκωμα που ο ίδιος είχε συγκροτηθεί και που περιλάμβανε σχέδια του με μολύβι, σέπιες και υδατογραφίες που απεικόνιζαν απόψεις πόλεων, μνημεία, ενδυμασίες και προσωπογραφίες των κατοίκων της Ελλάδας εκείνης της εποχής. Χρησιμοποίησε ένα καλλιτεχνικό στυλ που απόφυγε την εξιδανίκευση προς όφελος μιας επιστημονικής πιστότητας και ακρίβειας που αποκάλυψαν πλήρως τον τοπογράφο που ήταν.
Ο Κυβερνήτης της Ελλάδος Ιωάννης Καποδίστριας ανέθεσε επίσης το 1829 το γεωλόγο της γαλλικής αποστολής Pierre Théodore Virlet d’Aoust να μελετήσει τη δυνατότητα να σκάψει ένα κανάλι στον ισθμό της Κορίνθου, ώστε τα πλοία να αποφεύγουν τον μακρύ (700 χλμ.) και επικίνδυνο δρόμο του νότιου περίπλου της Πελοποννήσου μέσω των Ακρωτηρίων Μαλέα και Ταινάρου (Κάβο Ματαπάς). Ο Virlet d'Aoust του έδωσε µία εκτίμηση δαπανών που ανερχόταν σε 40.000.000 χρυσά φράγκα, που δεν μπορούσαν να εξευρεθούν από τη διεθνή χρηματαγορά και η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε. Αφού το πρότζεκτ δεν υλοποιήθηκε, ο Virlet προσέφερε στην Ελληνική κυβέρνηση τη χάραξη του, που ακολούθησε εκείνη που καθορίστηκε από τους Ρωμαίους μεταξύ Λουτρακίου και Καλαμακίου και την οποία αναφέρεται στον Γεωλογικό Χάρτη σε κλίμακα 1:200.000 της επιστημονικής αποστολής. Η Διώρυγα της Κορίνθου θα ανοίξει τελικά το 1893.
Βοτανική και Ζωολογία
μικρογραφία|Παράδειγμα μιας πλάκας στο τόμο αφιερωμένο στη βοτανική L’Expédition scientifique de Morée (Επιστημονική αποστολή του Μοριά) από τον [[Ζαν-Μπατίστ Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν|Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν (Nepeta argolica Bory & Chaub.)|311x311εσ]]Ο Ζαν-Μπατίστ Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν (Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent) οδήγησε την Επιστημονική Αποστολή. Διετέλεσε επίσης υπεύθυνος για τις σπουδές βοτανικής. Συνέλεξε πολλά δείγματα: το Flore de Morée του 1832 περιλαμβάνει 1 550 φυτά, συμπεριλαμβανομένων 33 ορχιδέων και 91 αγρωστωδών (μόνο 42 είδη δεν είχαν ακόμη περιγραφτεί). Nouvelle Flore du Péloponnèse et des Cyclades του 1838 περιγράφει 1.821 είδη. Στην Πελοπόννησο, Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν περιορίστηκε μόνο να συλλέξει τα φυτά. Προχώρησε στην ταξινόμησή, στην ταυτοποίηση και στην περιγραφή τους αργότερα όταν επέστρεψε στη Γαλλία. Βοηθήθηκε τότε στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισιού (Muséum d'Histoire Naturelle) από τους σημαντικότερους βοτανολόγους της εποχής του, Louis Athanase Chaubard, Jean-Baptiste Fauché et Adolphe Brongniart. Επίσης, οι διάσημοι φυσιοδίφες του Μουσείου, Ετιέν Ζοφρουά Σεν Ιλέρ (Étienne Geoffroy Saint-Hilaire) και ο γιος του Isidore Geoffroy Saint-Hilaire έλαβαν μέρος στη συγγραφή των επιστημονικών εργασιών της αποστολής, υπό την επίβλεψη του Ζωρζ Κυβιέ στην Ακαδημία. Καθώς η διαδικασία συγκέντρωσης συνέχισε, τα φυτά, καθώς και τα πουλιά και τα ψάρια, στάλθηκαν στη Γαλλία. αριστερά|μικρογραφία|367x367εσ|Το [[Χρυσό τσακάλι|τσακάλι του Μοριά (Canis aureus moreoticus) που καταγράφηκε για πρώτη φορά από την επιστημονική αποστολή του Μοριά (Λιθογραφίες του Jean-Gabriel Prêtre που εκδόθηκαν από τον Μπορύ ντε Σεν-Βενσάν).]]Στα ζωολογικά θέματα, περιγράφτηκαν σχετικά λίγα νέα είδη. Ωστόσο, η επιστημονική αποστολή αναγνώρισε για πρώτη φορά το είδος χρυσού τσακαλιού (Canis aureus) που κατοικούσε στην περιοχή. Παρόλο που προηγούμενες ταξιδιωτικές ιστορίες ανέφεραν την παρουσία του, δεν θεωρήθηκαν αξιόπιστες. Επιπλέον, το συγκεκριμένο υποείδος που κατέγραψε η αποστολή του Μοριά ήταν ενδημικό στην περιοχή: Ο Μπορύ του έδωσε το όνομα του Μοριά (Canis aureus moreoticus) και έφερε πίσω στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισιού τα δέρματα και ένα κρανίο.
Ο Μπορύ συνοδεύτηκε κατά τη διάρκεια των εξερευνήσεων του στην Πελοπόννησο από τους ζωολόγους Gabriel Bibron, Sextius Delaunay και Antoine Vincent Pector, από τον εντομολόγο Gaspard-Auguste Brullé, από τον κογχυολόγο, μαλακιολόγο και γεωλόγο Gérard Paul Deshayes, από τους γεωλόγους Pierre Théodore Virlet d’Aoust και Émile Puillon Boblaye, και από τον βοτανολόγο και ειδικός των κρυπτόγαμων, των λειχήνων, των μυκήτων και των φυκών Louis Despreaux Saint-Sauveur. Ο ζωγράφος Prosper Baccuet, ο οποίος επίσης τους συνόδευε, θα αφήσει φημισμένες γκραβούρες των τοπίων που επισκέφτηκαν στην Relation de l'Expédition scientifique de Morée (1836) και στον Άτλαντα (1835) που δημοσιεύθηκαν από τον Μπορύ.
Τμήμα Αρχαιολογίας
Αυτό το τμήμα, εποπτευόμενο στην Ακαδημία Επιγραφών και Καλών Γραμμάτων από τους Charles-Benoît Hase και Desiré Raoul Rochette, αποτελείται από τους αρχαιολόγους Λεόν-Ζαν-Ζοζέφ Ντυμπουά (Léon-Jean-Joseph Dubois, διευθυντής) και Σαρλ Λενορμάν (αναπληρωτής διευθυντής), τον ιστορικό Εντγκάρ Κινέ και τους ζωγράφους Εζέν Εμανυέλ Αμωρύ Ντυβάλ και Πιερ Φέλιξ Τρέζελ. Ο Έλληνας συγγραφέας και γλωσσολόγος Μιχαήλ Σχινάς (Michel Schinas) τους συνόδευσε.
Έτσι, κάθε μέλος αυτού του τμήματος έφυγε προς διαφορετικές κατευθύνσεις και ο Ντυμπουά δεν κατάφερε να επιβάλει την εξουσία του και να τους εμποδίσει να το πράξουν. Αυτά τα γεγονότα προκάλεσαν τα μάλλον σαρκαστικά σχόλια από τον επίτροπο της Ακαδημίας, τον Ζωρζ Κυβιέ, ο οποίος επόπτευε το "ανταγωνιστικό" τμήμα των φυσικών επιστημών. Τα αποτελέσματά τους δεν θα δημοσιευθούν ποτέ. Το κύριο αρχαιολογικό έργο εκτελέστηκε στη συνέχεια από το τμήμα Αρχιτεκτονικής και Γλυπτικής, στο οποίο εντάχθηκαν τα υπόλοιπα μέλη του τμήματος Αρχαιολογίας.