Κορησός_Καστοριάς
Τουρκοκρατία
thumb|250px|Η παλαιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (18ος αι.). thumb|250px|Η νεότερη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1882). Η Κορησός κατά την Τουρκοκρατία ήταν μια ακμαία κωμόπολη με πληθυσμό γύρω στους 3.000 κατοίκους. Ήταν ένας μεγάλος οικισμός με μικτό πληθυσμό χριστιανών και μουσουλμάνων, από τους λίγους οικισμούς της περιοχής της Καστοριάς όπου υπήρχε μουσουλμανικό στοιχείο. Η θέση της μεταξύ της Καστοριάς και της ανεπτυγμένης εμπορικά Κλεισούρας τη θέτει ως σημαντικό σταθμό στις μεταφορές της εποχής. Η ανάπτυξη του οικισμού αντικατοπτρίζεται στα καλαίσθητα σπίτια και την ευρωπαϊκή ενδυμασία των κατοίκων της που συνδέονται εμπορικά και μεταναστευτικά με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις της Βόρειας Βαλκανικής και Κεντρικής Ευρώπης. Το σύνολο των εσόδων για την αυτοκρατορία από το χωριό είναι 3.535 άσπρα. . Στα μέσα του 15ου αιώνα σε οθωμανικό κατάστιχο (Tapu Tahir defteri, αρ. 237 του 1445) αναφέρεται το βιλαέτι της Καστοριάς, το οποίο περιλαμβάνει 1 χάσι και 24 τιμάρια. Το χάσι αποτελούσε η πόλη της Καστοριάς και τα σημερινά χωριά Λογγάς, Δενδροχώρι, Κορησός και Πολυκάρπη. Δεν είναι σαφές πότε ιδρύθηκε το πρώτο σχολείο και θα αποτελούσε υπόθεση να το ισχυριστούμε, συγκρίνοντας με άλλους γειτονικούς οικισμούς. Το αγιολόγιο του Αγίου Διονυσίου υποννοεί την ύπαρξη κάποιας μορφής εκπαίδευσης σε εκκλησία του οικισμού. Το έτος 1881 αναφέρεται από εφημερίδα της Θεσσαλονίκης, τον "Φάρο της Μακεδονίας" η ύπαρξη Ημιγυμνασίου από το 1840, ημερομηνία που θεωρείται αμφισβητίσιμη από κάποιους ερευνητές. Περιγράφεται η ύπαρξη στοιχείων μια ακμάζουσας κωμόπολης με τεχνίτες, φούρνους, οικιακές βιοτεχνίες, καταστήματα και χάνια. Αναφέρεται σε οθωμανικά έγγραφα η ύπαρξη πρωτοβάθμιου ακόμη μουσουλμανικού σχολείου. Βέβαιη είναι η ίδρυση μεγάλου σχολικού συγκροτήματος το 1848 με αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο. Οι δάσκαλοι αυτήν την περίοδο ήταν συχνά κακοπληρωμένοι και συχνά οι κάτοικοι που γνώριζαν γράμματα, βοηθούσαν στην εκπαίδευση της κωμόπολης. Γνωστοί δάσκαλοι της κωμόπολης ήταν ο Απόστολος Μαργαρίτης και ο Κορησιώτης Κωνσταντίνος Τσιούλκας. Το 1841 χτίζεται η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Από τη δεκαετία του 1860 λειτουργούν το νηπιαγωγείο και το Παρθεναγωγείο. Το 1878 υπήρχε στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Τσιριλόβου ορφανοτροφείο με σχολείο καθώς και στο χωριό Τσιρίλοβο την ίδια εποχή και ημιγυμνάσιο στα τέλη 19ου με αρχές του 20ου αιώνα. Στην Εθνική Κίνηση της Καστοριάς (1865-1887) μέλη της ήταν οι Κορησιώτες Ιωάννης Σιώμος και Κωνσταντίνος Τσιούλκας. Το 1871, κάτοικοι προσκείμενοι στη Βουλγαρική Εξαρχία, προσπαθούν με φιρμάνι να λειτουργήσουν σε εκκλησία και απωθούνται από άλλους κατοίκους της κωμόπολης, που ανήκαν στο δογματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και είχαν ελληνική συνείδηση. Την επόμενη μέρα, επεμβαίνει η οθωμανική πολιτοφυλακή και συλλαμβάνονται αρκετοί Κορησιώτες, μεταξύ αυτών ο Ιωάννης Τσιούλκας, αλλά μετά από εννεά μήνες αθωώνονται. Το 1892 προσλαμβάνεται μεταξύ των υπολοίπων δασκάλων του ελληνικού σχολείου, ο δάσκαλος και εκδότης Αναστάσης Παπαφιλίππου. Το ίδιο έτος ιδρύεται και το πρώτο βουλγάρικο σχολείο, έπειτα από προσπάθειες των κατοίκων της κωμόπολης τα προηγούμενα χρόνια να το εμποδίσουν. Μετά από άλλες μεταθέσεις, ο Αναστάσης Παπαφιλίππου γίνεται διευθυντής του σχολείου το 1905. Η μεγάλη εκκλησία της κωμόπολης είναι ο Άγιος Γεώργιος που ολοκληρώνεται το 1897. Οι εξαρχικοί κάτοικοι του χωριού το 1902 κατέλαβαν την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου έξω από τον οικισμό προκαλώντας εντάσεις μεταξύ των κατοίκων. Στα επεισόδια που ακολούθησαν προστέθηκε και η επέμβαση της οθωμανικής πολιτοφυλακής, στην οποία αποφασίστηκε από τον Οθωμανό διοικητή του καζά της Καστοριάς, η σφράγιση της εκκλησίας. Από τις 8 Ιουνίου 1903 το μοναστήρι συμμετέχει ενεργά στον Μακεδονικό Αγώνα με πρωτοστάτη τον ηγούμενο της μονής Αρχιμανδίτης Γρηγόριο Διαμαντίδη και στους αγώνες του μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη και των γηγενών Μακεδονομάχων. Το 1904 ο Παύλος Μελάς με τους συντρόφους του φιλοξενείται στη Μονή του Αγίου Νικολάου Τσιριλόβου και σε επιστολή του εκθειάζει την υποδοχή και τη βοήθεια που του παρείχε το μοναστήρι. Τον επόμενο χρόνο, το μοναστήρι καίγεται στις 26 Φεβρουαρίου 1905 από Βούλγαρους κομιτατζίδες μαζί με άλλα μοναστήρια της περιοχής. Στις 5 με 6 Δεκεμβρίου του 1908, με ενέργειες του μητροπολίτη Καστοριάς, η εκκλησία δόθηκε πίσω στους πατριαρχικούς. Το γεγονός της έντονης αντιδικίας μεταξύ των πατριαρχικών και των εξαρχικών, είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα New York Times το 1911. Το μεταναστευτικό ρεύμα υπήρχε ήδη από την Τουρκοκρατία, όταν οι Κορησιώτες έφευγαν στη Βλαχία, την Αυστρία, σε μεγάλες πόλεις της Βόρειας Ελλάδας, τη Θεσσαλονίκη όπου ιδρύουν σύλλογο, την Κωνσταντινούπολη και πολύ αργότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.