cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Σίφωνας
Ένταση και καταστροφές
Η εφαρμογή των κλιμάκων Φουτζίτα στην Ευρώπη είναι πρακτικώς εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένου ότι τα στάνταρ της ευρωπαϊκής οικοδόμησης των σπιτιών και το μέγεθος των λεγόμενων κινητών κατοικιών διαφέρουν σημαντικά από τα αμερικανικά. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και στην Ελλάδα, χρησιμοποιείται αντίστοιχα, από το 1975, η Κλίμακα TORRO, που ξεκινάει από τους T0, για εξαιρετικά ασθενείς σίφωνες, και φτάνει ως τους T11, δηλαδή οι πλέον καταστρεπτικοί στην παγκόσμια ιστορία, οι οποίοι και επιτυγχάνουν ταχύτητες ανέμων ≥ 300 μίλια / 483 χιλιόμετρα την ώρα. Ωστόσο, τα περισσότερα έντυπα και ιστοσελίδες αναφέρουν ως μέγιστο επίπεδο το T10, λόγω της σπανιότητας των T11, οι οποίοι υπολογίζεται ότι συμβαίνουν μόλις ελάχιστες φορές ανά αιώνα σε παγκόσμια κλίμακα. Η αρχική Κλίμακα Φουτζίτα εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στο μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου κόσμου.
Στις ΗΠΑ το 80% των σιφώνων περιορίζονται στους «ασθενείς σίφωνες» (weak tornadoes) ΕF0 και ΕF1 (ή Τ0 - Τ3), με ταχύτητες ανέμων από 65 μίλια / 105 χιλιόμετρα την ώρα έως 110 μίλια / 177 χιλιόμετρα την ώρα, μέσο πλάτος γύρω στα 250 πόδια / 75 μέτρα και διάρκεια λίγων λεπτών, ενώ πολύ σπάνια άνω της μισής ώρας. Συνεπώς, η μέγιστη δυνατή απόσταση μετακίνησής τους είναι τα 20 - 30 χιλιόμετρα. Ο όρος «ασθενείς» πάντως είναι σχετικός, διότι ακόμα και αυτοί μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές. Μεταξύ του 1950 και του 2014 στις ΗΠΑ καταγράφηκαν 222 θάνατοι από σίφωνες έντασης F1 και EF1, και 21 θάνατοι από σίφωνες έντασης F0 και ΕF0, ενώ και στην Ελλάδα ένα τέτοιο συμβάν καταγράφτηκε στις 29 Φεβρουαρίου 2004, όταν ένας μικρής διάρκειας θαλάσσιος σίφωνας έντασης T0 / F0 προκάλεσε το θάνατο 10χρονου αγοριού σε παραλία της Πιερίας, όταν σήκωσε βάρκα και την εκτόξευσε πάνω του, χτυπώντας το στο κεφάλι. Πρακτικώς, ακόμα και ο ασθενέστερος σίφωνας μπορεί να σκοτώσει.
Μόλις το 1% όλων των σιφώνων είναι «βίαιοι / σφοδροί σίφωνες» (violent tornadoes) ΕF4 και ΕF5 (ή Τ8 - Τ11), αλλά όταν συμβούν επιτυγχάνουν ταχύτητες ανέμων που μπορεί να φτάσουν ακόμα και τα 250 - 300 μίλια / 400 - 480 χιλιόμετρα την ώρα, διάμετρο έως 1 μίλι / 1,6 χιλιόμετρα ή και ακόμα μεγαλύτερη, και διάρκεια άνω της 1 ώρας, συχνά διανύοντας αποστάσεις πάνω από 60 μίλια / 100 χιλιόμετρα. Οι «ισχυροί σίφωνες» (strong tornadoes) ΕF2 και ΕF3 (ή Τ4 - Τ7) κυμαίνονται ανάμεσα στις δύο προηγούμενες κατηγορίες.
Εκτός των ΗΠΑ και της Βόρειας Αμερικής γενικά, οι βίαιοι σίφωνες (ΕF4 και ΕF5) είναι εξαιρετικά σπάνιοι. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω του μικρότερου αριθμού των συνολικά παρατηρούμενων σιφώνων, καθώς οι έρευνες δείχνουν ότι η κατανομή των ποσοστών στην ένταση των σιφώνων είναι σχετικά παρόμοια στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Κατά καιρούς πάντως έχουν υπάρξει και στην Ευρώπη, ακόμα και στη Μεσόγειο. Ο πιο βίαιος σίφωνας που εμφανίστηκε ποτέ στη Μεσόγειο και πιθανώς και σε ολόκληρη την Ευρώπη, θεωρείται ότι ήταν η «τρομπέτα του Montello» κοντά στην πόλη Volpago del Montello, στην επαρχία του Τρεβίζο της περιφέρειας Βένετο της Ιταλίας, στις 24 Ιουλίου 1930. Με βάση τις καταστροφές που προκάλεσε, έχει εκτιμηθεί ότι οι άνεμοι έφτασαν σε ταχύτητες που πλησίασαν κοντά στα 500 χιλιόμετρα την ώρα, δηλαδή στις σημερινές κατηγορίες F5 ή ΕF5 ή Τ11. Επίσης, κατάφερε να διανύσει διαδρομή 80 χιλιομέτρων σε 84 λεπτά και κόστισε 23 ανθρώπινες ζωές. Ειδικότερα στην Ελλάδα, οι ισχυρότεροι σίφωνες που παρατηρούνται φτάνουν έως και το επίπεδο έντασης Τ6 (161 - 186 μίλια την ώρα ή 260 - 299 χιλιόμετρα την ώρα) ή αντίστοιχα (αν ληφθεί ως αποκλειστικό κριτήριο η ταχύτητα των ανέμων) F3 και με τη σημερινή κλίμακα ίσως και οριακά ΕF4.
Εκτός από την εκτίμηση των ζημιών, μπορούν επίσης να αναλυθούν στοιχεία από ραντάρ Ντόπλερ (Doppler), φωτογραμμετρίας, αποτυπώματα στροβιλισμού στο έδαφος (κυκλοειδή σήματα / cycloidal marks) και μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων και των μέσων ενημέρωσης, για να προσδιοριστεί η ένταση και να επιτευχθεί η ταξινόμηση. left|thumb|Στενός σίφωνας με εμφάνιση «σαν προβοσκίδα ελέφαντα», έντασης F5, κοντά στο Elie της επαρχίας [[Μανιτόμπα, Καναδάς, στις 22 Ιουνίου 2007.]]
Οι σίφωνες ποικίλλουν σε ένταση ανεξάρτητα από το σχήμα, το μέγεθος και την τοποθεσία, αν και οι ισχυροί σίφωνες είναι συνήθως μεγαλύτεροι σε πλάτος από τους ασθενέστερους, χωρίς να είναι επιστημονικά γνωστός ο λόγος που συμβαίνει αυτό. Στατιστικώς, πολλοί σφοδροί και καταστροφικοί είναι σφηνοειδείς σίφωνες (wedge tornadoes), δηλαδή τεράστιου πλάτους, αν και αυτό δεν ισχύει πάντα. Έχουν υπάρξει και στενοί σίφωνες με εμφάνιση «σαν προβοσκίδα ελέφαντα» έντασης F4 και F5, ακόμα και σίφωνες «σαν σκοινιά» (rope tornadoes) έντασης F4 και μάλιστα έχει καταγραφεί σίφωνας έντασης F5 με πλάτος μόλις 90 μέτρα σε κάποιο σημείο της διαδρομής του. Αντιστρόφως, έχουν συμβεί συχνά σίφωνες έντασης F0 και F1 τόσο μεγάλοι που καλύπτουν ολόκληρες κωμοπόλεις κατά το πέρασμά τους μέσα από κατοικημένες περιοχές και φαίνονται «σαν μια παράξενη ομίχλη που σκέπασε την πόλη, με ελαφρώς περιστροφική κίνηση» όπως έχει κατά καιρούς περιγραφεί από όσους έχουν δει το φαινόμενο αυτό.
Παρομοίως, αν και ο συσχετισμός με το μήκος της απόστασης που διανύουν και τη διάρκεια ζωής τους ποικίλλει επίσης, οι σίφωνες με μεγάλο μήκος διαδρομής στο έδαφος έχουν την τάση να είναι ισχυρότεροι.
Η ταχύτητα μετακίνησής τους από το ένα σημείο στο άλλο είναι συνήθως 10 - 30 μίλια την ώρα / 16 - 48 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ σπανιότερα ακόμα και 40 μίλια / 64 χιλιόμετρα την ώρα, αν και το ρεκόρ είναι 73 μίλια / 117 χιλιόμετρα την ώρα και συνέβη στον Σίφωνα των Τριών Πολιτειών (Tri-State Tornado) στις 18 Μαρτίου 1925. Επομένως η διάβασή τους από ένα επίγειο σημείο διαρκεί από μερικά δευτερόλεπτα έως 2 λεπτά της ώρας. Αντιστρόφως, έχει συμβεί σε λίγους σίφωνες να παραμείνουν ακίνητοι στην ίδια περιοχή για αρκετά λεπτά, αυξάνοντας έτσι το μέγεθος της καταστροφής που προκαλούν. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που δύο σίφωνες με ίδια ένταση και πλάτος μπορεί να αφήσουν πίσω τους ζημιές διαφορετικής κλίμακας, δημιουργώντας μετά σύγχυση στους εμπειρογνώμονες ως προς την εκτίμηση της πραγματικής ταχύτητας των ανέμων μέσα στον σίφωνα.
Οικογένειες και ξεσπάσματα σιφώνων
thumb|right|Χάρτης της διαδρομής όλων των σιφώνων κατά τη διάρκεια του Super Outbreak του 1974.
Οι σίφωνες συνηθέστερα κινούνται κατά ομάδες και όταν προκαλούνται από το ίδιο κύτταρο καταιγίδας αναφέρονται ως οικογένεια σιφώνων (tornado family). Κατά κανόνα, οι οικογένειες σιφώνων ακολουθούν παράλληλες τροχιές, σε σχετικά κοντινές μεταξύ τους περιοχές ή ακόμα και ως δίδυμοι ή πολύδυμοι σίφωνες στην ίδια περιοχή. Ενίοτε, τυχαίνει τα μέλη μιας τέτοιας οικογένειας να συνενωθούν σε έναν σίφωνα, προκαλώντας μετά αμφιβολίες στους ειδικούς αναλυτές ως προς το αν τελικώς επρόκειτο για έναν ενιαίο συνεχή σίφωνα ή μία οικογένεια σιφώνων. Άλλες φορές, εναλλακτικά, οι μεσοκυκλώνες που δημιουργούν τους πιο καταστροφικούς σίφωνες, κατά περιόδους εξασθενούν, διαλύοντας τον προκαλούμενο σίφωνα και μετά ενισχύονται εκ νέου, προκαλώντας νέο σίφωνα. Οι σίφωνες αυτοί μπορεί να δίνουν μετά την εντύπωση ενός σχεδόν ενιαίου συνεχή σίφωνα με «διακοπές» στη διαδρομή του, οπότε μπορεί και πάλι να χρειαστούν προηγμένες έρευνες για να εξακριβωθεί το αν ήταν ένας σίφωνας ή οικογένεια σιφώνων. thumb|left|Χάρτης όλων των έκτακτων δελτίων για σίφωνες (κόκκινο), σοβαρές καταιγίδες (κίτρινο) και πλημμύρες (πράσινο), που εκδόθηκαν επίσημα στις 27 Απριλίου 2011, ημερομηνία κορύφωσης του Υπερξεσπάσματος του 2011.
Επίσης, όταν παρατηρούνται πάνω από 6 σίφωνες την ημέρα στην ίδια περιοχή, από το ίδιο σύστημα καταιγίδων, τότε το φαινόμενο αναφέρεται ως ξέσπασμα σιφώνων (tornado outbreak). Έως το 2011, το εντυπωσιακότερο σε όλες τις παραμέτρους ήταν το Υπερξέσπασμα (Super Outbreak) του 1974, με 148 σίφωνες σε μόλις 18 ώρες, που έπληξαν 13 πολιτείες των ΗΠΑ, στις 3 - 4 Απριλίου 1974, με απολογισμό πιθανότατα 315 - 330 θύματα. Ανάλογα εντυπωσιακό ήταν και το Υπερξέσπασμα σιφώνων στις 25 - 28 Απριλίου 2011, με 362 σίφωνες σε 21 πολιτείες των ΗΠΑ, σε 3 μέρες, 7 ώρες και 18 λεπτά, και συνολικό απολογισμό 348 θύματα, ενώ μάλιστα στις 27 Απριλίου σημειώθηκαν 211 σίφωνες σε μία ημέρα, αριθμός - ρεκόρ για ένα 24-ωρο. Πάντως οι ορισμοί διαφέρουν, ανάλογα με την ένταση των σιφώνων και τη συχνότητα εμφάνισης του φαινομένου στην περιοχή, ως προς το ελάχιστο όριο σιφώνων που πρέπει να καταγραφούν για να θεωρηθεί επίσημα ως ξέσπασμα. Σε ορισμένες περιοχές με μεγάλη συχνότητα εμφάνισης, μπορεί να απαιτηθεί η ύπαρξη ακόμα και 10 σιφώνων, ενώ αντιστρόφως, αν παρατηρηθούν έστω και 3 τεράστιοι και εξαιρετικά σφοδροί σίφωνες που ενδέχεται να χτυπήσουν κατοικημένες περιοχές, τότε αναφέρεται και πάλι ως tornado outbreak.
Το πιο σπάνιο και ακραίο ενδεχόμενο, πάντως, είναι να υπάρξει μια περίοδος αρκετών συνεχόμενων ημερών με ασταμάτητα καθημερινά ξεσπάσματα σιφώνων στην ίδια περιοχή, λόγω πολλαπλών διαδοχικών συστημάτων καταιγίδων. Το ευτυχώς σπάνιο αυτό φαινόμενο, συνήθως είναι γνωστό ως σειρά ξεσπάσματος σιφώνων (tornado outbreak sequence), αν και περιστασιακά αναφέρεται και ως εκτεταμένο (σε διάρκεια) ξέσπασμα σιφώνων (extended tornado outbreak).
Χώρες με συχνή εμφάνιση σιφώνων
thumb|right|Χάρτης της περιοχής των κεντρικών [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|ΗΠΑ που είναι γνωστή ως Μονοπάτι των Σιφώνων (Tornado Alley) και των μετεωρολογικών συστημάτων που προκαλούν τις ευνοϊκές συνθήκες για τον σχηματισμό ισχυρών καταιγίδων και προκαλούμενων σιφώνων.]]
Αν και οι σίφωνες αποτελούν μια παγκόσμια απειλή, καθώς εμφανίζονται σχεδόν παντού στον κόσμο και σε όλες τις ηπείρους, εκτός από την Ανταρκτική, ωστόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν το μεγαλύτερο αριθμό σιφώνων από κάθε άλλη χώρα, σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερους από το σύνολο ολόκληρης της Ευρώπης, με εξαίρεση τους θαλάσσιους σίφωνες. Αυτό οφείλεται κυρίως στη μοναδική γεωγραφία της ηπείρου. Η Βόρεια Αμερική είναι μια μεγάλη ήπειρος που εκτείνεται από τις τροπικές περιοχές μέχρι τις αρκτικές περιοχές, και δεν έχει σημαντικές οροσειρές που να εκτείνονται από τα ανατολικά προς τα δυτικά για να εμποδίζουν τη ροή του αέρα μεταξύ των δύο αυτών ακραίων τμημάτων της Γης. Στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη, όπου παρατηρούνται οι περισσότεροι σίφωνες, τα Βραχώδη Όρη εγκλωβίζουν την υγρασία και περιορίζουν την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, περιορίζοντας τον ξηρό αέρα στα μέσα επίπεδα της τροπόσφαιρας και προκαλώντας τον σχηματισμό μιας περιοχής χαμηλής πίεσης στα ανατολικά των βουνών. Η αυξημένη ροή δυτικά από τα Βραχώδη Όρη προκαλεί τη δημιουργία μιας γραμμής ξηρού μετώπου (όταν είναι ισχυρή), ενώ και ο Κόλπος του Μεξικού παρέχει (στο νότιο ρεύμα αέρα, προς τα ανατολικά του) άφθονη υγρασία στα χαμηλότερα επίπεδα της τροπόσφαιρας. Αυτή η μοναδική τοπογραφία επιτρέπει συχνές συγκρούσεις ανάμεσα σε θερμές και ψυχρές αέριες μάζες, δηλαδή τις ευνοϊκές συνθήκες που τροφοδοτούν ισχυρές και μακράς διάρκειας καταιγίδες κατά τη διάρκεια ολόκληρου του έτους. thumb|left|Χάρτης όλων των σιφώνων που καταγράφηκαν στις ΗΠΑ μεταξύ του 1950 και του 2013, με διαφορετικούς χρωματισμούς για κάθε επίπεδο έντασης. Τα πιο έντονα χρώματα αντιστοιχούν στους σίφωνες F3, F4 και F5, και επικεντρώνονται στη ζώνη που ονομάζεται Tornado Alley.
Ένα μεγάλο ποσοστό των σιφώνων που προκαλούν, παρατηρείται σε ένα τμήμα των κεντρικών Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο είναι γνωστό ως Μονοπάτι των Σιφώνων (Tornado Alley). Η περιοχή αυτή εκτείνεται και σε τμήματα του Καναδά, ιδίως στις επαρχίες Οντάριο, Μανιτόμπα, Σασκάτσουαν και Αλμπέρτα, αν και το νοτιοανατολικό Κεμπέκ, το δυτικό Νέο Μπράνσγουικ και το εσωτερικό της Βρετανικής Κολομβίας είναι επίσης επιρρεπείς στο φαινόμενο. Περιστασιακά, επίσης, συμβαίνουν σίφωνες και στο βορειοανατολικό Μεξικό.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφονται κατά μέσον όρο 1.200 σίφωνες ετησίως, με απολογισμό συνήθως 60 - 100 θύματα το χρόνο. Σε παγκόσμια κλίμακα, το ετήσιο ανθρώπινο κόστος είναι συνήθως 300 - 400 θύματα, σύμφωνα με εκτίμηση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού. Γενικότερα όμως, είναι δύσκολο να γίνει άμεση σύγκριση των αμερικανικών στοιχείων με τον αριθμό και την ένταση των σιφώνων στα άλλα κράτη, καθώς ελάχιστα από αυτά διαθέτουν επαρκή σχετικά στοιχεία. Από τη δεκαετία του 1990 πάντως, έχει ξεκινήσει μια αναλυτική καταγραφή και κατάταξη όλων των σιφώνων και στον Καναδά και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ολλανδία, στη Φινλανδία, στην Ιταλία, στην Ελλάδα και στη Ρουμανία. Ακόμα και σε αυτά τα κράτη, ωστόσο, τα αρχεία δεν είναι τόσο πλήρη και λεπτομερή όσο αυτά των ΗΠΑ και δεν μπορούν να συγκριθούν άμεσα. thumb|right|Παγκόσμιος χάρτης με τις περιοχές υψηλού κινδύνου εμφάνισης σιφώνων, με πορτοκαλί χρώμα.
Η Ολλανδία έχει τον υψηλότερο μέσο όρο των καταγεγραμμένων σιφώνων ανά περιοχή από κάθε άλλη χώρα, με πάνω από 20 σίφωνες ανά έτος, δηλαδή 0,0013 ανά τετραγωνικό μίλι / 0,00048 ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο ετησίως, και ακολουθεί το Ηνωμένο Βασίλειο, με κατά μέσο όρο 33 σίφωνες ή 0,00035 ανά τετραγωνικό μίλι / 0,00013 ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο ετησίως. Ωστόσο, οι περισσότεροι σίφωνες στα κράτη αυτά είναι ασθενείς και οι ζημιές που προκαλούν είναι συνήθως ελάχιστες. Σε απόλυτους αριθμούς εκδηλώσεων του φαινομένου, αγνοώντας τον συντελεστή ανά έκταση, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει τον μεγαλύτερο αριθμό σιφώνων από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα, με εξαίρεση τους θαλάσσιους σίφωνες. Μάλιστα το πιο ακραίο ξέσπασμα σιφώνων στην Ευρώπη σημειώθηκε στα Βρετανικά νησιά στις 23 Νοεμβρίου 1981, με 105 σίφωνες, αν και οι περισσότεροι ήταν ασθενείς, μόλις F0 και F1, ενώ οι ισχυρότεροι έφτασαν στην κατηγορία F2.
Το Μπανγκλαντές έχει επίσης ιδιαίτερα μεγάλη συχνότητα εμφάνισης σιφώνων και, επιπλέον, τον μεγαλύτερο ετήσιο αριθμό νεκρών παγκοσμίως, κατά μέσο όρο 179 άτομα κάθε χρόνο. Αυτό οφείλεται στην υψηλή πυκνότητα του πληθυσμού, την κάκιστη ποιότητα κατασκευής των κτιρίων και την ολοκληρωτική έλλειψη γνώσης των μέτρων ασφαλείας στον πληθυσμό. Άλλες περιοχές του κόσμου που έχουν συχνούς σίφωνες είναι η Νότια Αφρική, κάποια τμήματα της Αργεντινής, της Παραγουάης και της νότιας Βραζιλίας, καθώς και αρκετά τμήματα της Ευρώπης, της ανατολικής Μεσογείου, της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας, καθώς και της Ασίας και ειδικότερα της Άπω Ανατολής. Ωστόσο, στις περισσότερες από αυτές τις χώρες δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή και κατάταξη των σιφώνων, ενώ σε κάποιες άλλες, επίσης, τα στατιστικά στοιχεία δεν έχουν μελετηθεί διεξοδικά.
Επικίνδυνες περίοδοι
Στη Βόρεια Αμερική, οι σίφωνες κατά κανόνα παρουσιάζονται τους μήνες από Απρίλιο έως Ιούλιο, ενώ ο πλέον επικίνδυνος μήνας είναι ο Μάιος, οπότε στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά μέσον όρο καταγράφονται 5 σίφωνες την ημέρα.
Λόγω της εντονότερης ηλιακής ακτινοβολίας και ενέργειας και της προκαλούμενης ατμοσφαιρικής αστάθειας, συνήθως εμφανίζονται αργά το απομεσήμερο, από τις 3 μ.μ. μέχρι τις 7 μ.μ. και με μέγιστο κίνδυνο γύρω στις 5 μ.μ. και λίγη ώρα μετά τη μεγαλύτερη θερμοκρασία του 24-ώρου. Οι πλέον σφοδροί και καταστρεπτικοί σίφωνες, πάντως, μπορεί να συμβούν σε οποιαδήποτε στιγμή του 24-ώρου, όπως τις βραδινές ή ακόμα και τις πρωινές ώρες. Ένα εντυπωσιακό ιστορικό παράδειγμα, θεωρείται το Ξέσπασμα του Τούπελο - Γκαίηνσβιλ (Tupelo - Gainesville tornado outbreak) στις 5 - 6 Απριλίου 1936, με 17 σίφωνες και τουλάχιστον 436 θύματα. Μεταξύ των 17 αυτών σιφώνων, υπήρξαν και δύο άκρως βίαιοι και θανατηφόροι, οι οποίοι μάλιστα συνέβησαν σε εντελώς ασυνήθιστες ώρες εκδήλωσης του φαινομένου:
Ορολογία
Για κάθε σίφωνα που σχηματίζεται πάνω από επιφάνεια νερού, στην αγγλική γλώσσα χρησιμοποιείται ο όρος waterspout. Στην ελληνική γλώσσα συνήθως χρησιμοποιείται ο όρος σίφωνας θαλάσσης, υποδηλώνοντας ότι σχηματίζεται πάνω από τη θάλασσα. Ωστόσο, η ορθότερη μετάφραση είναι υδροσίφωνας, καθώς καλύπτει κάθε πιθανή επιφάνεια νερού πάνω από την οποία μπορεί να εμφανιστεί.
Χαρακτηριστικά
thumb|right|Σπάνια από αέρος φωτογραφία ενός σίφωνα θαλάσσης, κοντά στις ακτές της [[Φλόριντα, στις 10 Σεπτεμβρίου 1969.]]
Οι υδροσίφωνες είναι πολύ πιο ασθενείς από τους σίφωνες ξηράς, με ταχύτητες ανέμου της κατηγορίας F0 / EF0 και σπανιότερα F1 / EF1, ενώ και η ταχύτητα μετακίνησής τους από το ένα σημείο στο άλλο είναι πολύ πιο αργή. Η διάμετρός τους κυμαίνεται από 3 έως 50 μέτρα και πολύ σπάνια μπορεί να φτάσει τα 100 - 150 μέτρα. Η διάρκεια ζωής τους σχεδόν πάντα είναι μόλις μερικά λεπτά. Γενικότερα, έχουν πολύ ασθενέστερα χαρακτηριστικά, αλλά και λιγότερα ενδεχόμενα αντικείμενα να καταστρέψουν. Ωστόσο, υπάρχει πάντα και ο κίνδυνος να βγουν στην ξηρά, με κίνδυνο τότε να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές ή και θύματα.
Παλαιότερα, ιδίως, οι θαλάσσιοι σίφωνες θεωρούνταν πολύ επικίνδυνοι για τα πλοία και ιδιαίτερα για τα ιστιοφόρα. Με την πρώτη ανίχνευσή τους, οι πορείες τους παρακολουθούνταν προσεκτικά με διοπτεύσεις, προκειμένου να τους αποφύγουν. Πάντως στη νεότερη ιστορία δεν έχει αναφερθεί σύγχρονο πλοίο να υπέστη σοβαρές τουλάχιστον ζημιές από τέτοιο φαινόμενο. Στο ραντάρ ο σίφωνας φαίνεται άλλοτε ως ένας έντονος στόχος και άλλοτε ως ένας εκ παρεμβολής, μετακινούμενος στόχος.
Περιοχές με συχνούς σίφωνες θαλάσσης
Οι θάλασσες και τα κράτη με τη συχνότερη παρουσία θαλάσσιων σιφώνων είναι κατά σειρά:
ενώ συνολικά σε ολόκληρη την Ευρώπη καταγράφονται πάνω από 200 θαλάσσιοι σίφωνες ετησίως.
Σίφωνες στην Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν θεωρείται ως μία από τις χώρες με την συχνότερη εμφάνιση σιφώνων ξηράς σε παγκόσμια κλίμακα ή έστω σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε αντίθεση με τους θαλάσσιους σίφωνες, που έχουν ιδιαίτερα μεγάλη συχνότητα εμφάνισης, εν μέρει λόγω του ότι είναι η χώρα με το μεγαλύτερο μήκος ακτογραμμών στην Ευρώπη, με μήκος ακτών πάνω από 15.000 χιλιόμετρα. Γενικότερα όμως, το φαινόμενο είναι υπαρκτό και στην ξηρά και στη θάλασσα, και έχει κατά καιρούς προκαλέσει σημαντικές ζημιές.
Οι πρώτες μελέτες
Ο πρώτος Έλληνας επιστήμονας που μελέτησε διεξοδικά το φαινόμενο στη χώρα μας, ήταν ο μετεωρολόγος Μιχάλης Σιούτας, καθηγητής στο Κέντρο Μετεωρολογικών Εφαρμογών του ΕΛΓΑ στο Αεροδρόμιο Μακεδονία της Θεσσαλονίκης και εκπρόσωπος της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό TORRO. Οι στατιστικές του μελέτες ξεκίνησαν το 1998, ενώ είναι εντυπωσιακό ότι πριν από αυτό το έτος, οι περισσότεροι μετεωρολόγοι στην Ελλάδα θεωρούσαν το φαινόμενο «ιδιαίτερα σπάνιο έως ανύπαρκτο». Ο αποφασιστικός παράγοντας που ώθησε τον Μιχάλη Σιούτα να ξεκινήσει τις έρευνες, ήταν ένα διεθνές συνέδριο που έγινε τότε στη Γαλλία, όπου και πληροφορήθηκε ότι ξένοι επιστήμονες είχαν ήδη δημιουργήσει μια υποτυπώδη βάση δεδομένων καταγραφής υδροσιφώνων στην Ελλάδα, με μέγιστο αριθμό 10 σίφωνες ετησίως. Ο ίδιος είναι, από το 2009, ιδρυτικό μέλος του Διεθνούς Κέντρου Έρευνας Υδροσιφώνων (International Centre for Waterspout Research - ICWR) για την παγκόσμια παρακολούθηση, καταγραφή και μελέτη του φαινομένου.
Για πρώτη φορά άρχισε να παρουσιάζει σημαντικά δεδομένα σε διεθνή συνέδρια από το 2001 και μετά. Σύμφωνα μάλιστα με την πρώτη χρονολογικά έρευνά του, η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Atmospheric Research το 2003, στην Ελλάδα σημειώνονται επανειλημμένα επικίνδυνοι σίφωνες σε αρκετές περιοχές και γενικότερα δεν είναι τόσο σπάνιο φαινόμενο όσο εθεωρείτο παλαιότερα. Στο διάστημα 1998 έως 2002 που κράτησε η σχετική έρευνα, σημειώθηκαν κατά μέσον όρο 8 σίφωνες ξηράς ετησίως και 10 σίφωνες θαλάσσης ετησίως.
Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, η συχνότητα εμφάνισής τους είναι ραγδαία αυξητική. Ενδεικτικώς, στο διάστημα των 10 ετών μεταξύ του 1998 και του 2008, ο αριθμός σιφώνων ξηράς και θαλάσσης ξεπέρασε τους 20 ετησίως, με ιδιαίτερα παραγωγικό έτος - ρεκόρ το 2002, όταν καταγράφτηκαν συνολικά 40 σίφωνες: 13 σίφωνες ξηράς και 27 σίφωνες θαλάσσης, σε διάφορες περιοχές της χώρας. Αντιθέτως, σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Μιχάλη Σιούτα, σήμερα καταγράφονται ετησίως πάνω από 100 υδροσίφωνες στις ελληνικές θάλασσες. Βέβαια αυτό οφείλεται εν μέρει και στο γεγονός ότι η χώρα διαθέτει πλέον μια ολοκληρωμένη βάση δεδομένων για όλα τα ακραία καιρικά φαινόμενα που πλήττουν τον Ελλαδικό χώρο.
Ρεκόρ και ακρότητες
thumb|right|Σίφωνας θαλάσσης ανάμεσα στη [[Σύρος|Σύρο και τη Μύκονο, στις 8 Δεκεμβρίου 2007, ώρα 16:39.]]
Περιοχές και μήνες εμφάνισης
thumb|right|Ο ίδιος σίφωνας θαλάσσης, ώρα 16:41.
Η πλειοψηφία τους εμφανίζεται στη Δυτική Ελλάδα, στο Ιόνιο και στις δυτικές παραλιακές περιοχές, ενώ εμφανώς μικρότερη είναι η συχνότητά τους στις ηπειρωτικές περιοχές, στο εσωτερικό της χώρας. Με βάση όλα τα δεδομένα από το 1998 μέχρι σήμερα, το μέγιστο της συχνότητάς τους για τον Ελλαδικό χώρο έχει προσδιορισθεί στην περιοχή της βορειοδυτικής Πελοποννήσου.
Ειδικότερα για τους θαλάσσιους σίφωνες, σύμφωνα με την ανάλυση των επιστημονικών δεδομένων της ομάδας του Μιχάλη Σιούτα, η μέγιστη συχνότητα εμφάνισής τους παρατηρείται στη θαλάσσια περιοχή βόρεια του Ηρακλείου Κρήτης. Ενδεικτικώς, στις 5 Σεπτεμβρίου 2002 καταγράφτηκε το πρώτο γνωστό στα ελληνικά χρονικά ξέσπασμα σιφώνων, καθώς σε διάστημα 90 λεπτών φωτογραφήθηκαν 14 θαλάσσιοι σίφωνες στο Κρητικό πέλαγος, στις βόρειες ακτές της Κρήτης μεταξύ Ηρακλείου και Ρεθύμνου. Επίσης, όπως προαναφέρθηκε, στις 21 Σεπτεμβρίου 2006 καταγράφτηκαν στην ίδια περιοχή 30 σίφωνες θαλάσσης σε διάστημα δυόμισι ωρών.
Περιοχές με μεγάλη συχνότητα υδροσιφώνων θεωρούνται επίσης το βόρειο Ιόνιο, η περιοχή της Ρόδου και περιοδικά η Χαλκιδική, αν και ενίοτε έχουν εμφανιστεί σε αρκετές ακόμα περιοχές στο Αιγαίο πέλαγος. Συχνά μάλιστα εμφανίζονται και ολόκληρες οικογένειες σιφώνων, ως δίδυμοι ή τρίδυμοι ή και κατά μεγαλύτερες ομάδες. Τα τελευταία χρόνια, το φαινόμενο της οικογένειας σιφώνων (tornado family) εμφανίζει επίσης αυξητικές τάσεις συχνότητας εμφάνισης στη χώρα.
Οι σίφωνες ξηράς παραδοσιακά παρατηρούνται κυρίως το καλοκαίρι, αλλά τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγάλη δραστηριότητα νωρίτερα και συγκεκριμένα την άνοιξη. Οι σίφωνες θαλάσσης σημειώνονται κυρίως το φθινόπωρο και ενίοτε το καλοκαίρι.
Στη Δυτική και τη Νότια Ελλάδα εμφανίζονται κυρίως από τον Σεπτέμβριο μέχρι την άνοιξη, ενώ στη Βόρεια Ελλάδα, από το τέλος της άνοιξης μέχρι το τέλος του καλοκαιριού. Ο πιο επικίνδυνος μήνας εμφάνισης σιφώνων για τη Βόρεια Ελλάδα είναι κυρίως ο Ιούλιος, ενώ για τη Νότια Ελλάδα οι κυριότεροι μήνες εμφάνισης σιφώνων είναι ο Σεπτέμβριος, ο Νοέμβριος και ο Δεκέμβριος.
Διάρκεια, πλάτος και ένταση
Στατιστικά, η διάρκεια ζωής των σιφώνων που καταγράφονται στην Ελλάδα φτάνει τα 10 - 15 λεπτά και πολύ σπάνια τα 30 λεπτά, ενώ η απόσταση που διανύουν είναι συνήθως 5 με 7 χιλιόμετρα και οι πιο ισχυροί μπορούν να διανύσουν ακόμη και 10 χιλιόμετρα. Το μέγιστο πλάτος τους δεν υπερβαίνει τα 100 με 150 μέτρα, αν και συνήθως είναι μόλις 20 - 30 μέτρα.
Όπως ήδη τονίστηκε στην ενότητα Ένταση και καταστροφές, οι ισχυρότεροι σίφωνες φτάνουν έως και το επίπεδο έντασης Τ6 (161 - 186 μίλια την ώρα ή 260 - 299 χιλιόμετρα την ώρα) ή αντίστοιχα στις κλίμακες Φουτζίτα (αν ληφθεί ως αποκλειστικό κριτήριο η ταχύτητα των ανέμων) F3 και με τη νέα κλίμακα ίσως και οριακά ΕF4.
Το ανησυχητικό είναι ότι κατά μέσον όρο έχουν μεγάλη ένταση, καθώς έχει παρατηρηθεί μια στατιστική τάση να υπερβούν το 50% του συνόλου αυτοί που κατατάσσονται στην κατηγορία «ισχυροί σίφωνες» (strong tornadoes), έντασης Τ4 - Τ6 στην κλίμακα TORRO (F2 - F3 στην κλίμακα Φουτζίτα), ξεπερνώντας έτσι σε συχνότητα τους «ασθενείς σίφωνες» (weak tornadoes) Τ0 - Τ3 (F0 και F1 ή ΕF0 και ΕF1 στις κλίμακες Φουτζίτα). Προς το παρόν «βίαιοι / σφοδροί σίφωνες» (violent tornadoes), Τ8 και άνω, δεν έχουν καταγραφεί, αλλά εκφράζονται φόβοι ότι μελλοντικώς η χώρα θα μπει στην επίφοβη «λίστα» των χωρών που διατρέχουν σχετικά μεγάλο κίνδυνο.
Γενικώς, όλα δείχνουν ότι στα επόμενα χρόνια οι σίφωνες στην Ελλάδα θα έχουν καταστροφικότερη δύναμη. Οι ειδικοί έχουν εκτιμήσει ότι η παγκόσμια θέρμανση και η γενικότερη κλιματική αλλαγή που πυροδοτείται από το φαινόμενο του θερμοκηπίου, προκαλεί αύξηση της ατμοσφαιρικής αστάθειας των χαμηλότερων στρωμάτων στην κατώτερη ατμόσφαιρα (τροπόσφαιρα) της χώρας και οι σίφωνες που θα δημιουργούνται στο μέλλον θα είναι περισσότεροι και ακόμα ισχυρότεροι. Μέχρι και τη δεκαετία του 1990, η κοινή γνώμη στην Ελλάδα πίστευε ότι όλα αυτά αφορούν ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλούν εκτεταμένες καταστροφές μόνο σε άλλες ηπείρους και ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική, καθώς ακόμα και στην Ελλάδα έχουν πολύ συχνά σκοτωθεί άνθρωποι που βρέθηκαν στο δρόμο ισχυρών σιφώνων.
Μέθοδοι επιβίωσης
Για όλους τους λόγους που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα, κρίνεται αναγκαίο να αναπτυχθούν οι βασικές αρχές προφύλαξης και αυτοπροστασίας σε τυχόν εμφάνιση του φαινομένου. Επιπλέον, η παρούσα ενότητα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για όσους πρόκειται να μεταβούν ή μεταβαίνουν συχνά στις περιοχές με ευνοϊκές συνθήκες για σχηματισμό σιφώνων και ιδιαίτερα στην περιοχή των κεντρικών Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία είναι γνωστή ως Μονοπάτι των Σιφώνων (Tornado Alley). thumb|right|Στάση αυτοπροστασίας στο εσωτερικό κτιρίου όταν πλησιάζει σίφωνας.
Αν και οι σίφωνες μπορεί να εμφανιστούν και να χτυπήσουν εντελώς ξαφνικά σε ελάχιστα λεπτά, υπάρχουν κάποιες προφυλάξεις και προληπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν οι άνθρωποι, τα οποία αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης από έναν σίφωνα:
thumb|right|Υπόγειο καταφύγιο για έντονα καιρικά φαινόμενα (storm cellar) δίπλα σε κτίριο, στο [[Τέξας, σε φωτογραφία του 1937.]]
thumb|right|Φωτογραφία ενός κινητού σπιτιού (mobile home) που καταστράφηκε ολοκληρωτικά από έναν εξαιρετικά ασθενή EF0 σίφωνα, στο Westfield του [[Μέιν, ΗΠΑ, στις 31 Μαΐου 2009.]]
Μύθοι και παρανοήσεις
Η προαναφερθείσα εσφαλμένη πεποίθηση σχετικά με την υποτιθέμενη ασφάλεια στις διαβάσεις κάτω από ανισόπεδους κόμβους, δυστυχώς δεν είναι η μοναδική. Στο παρελθόν, πριν λάβουν χώρα επιστημονικά τεκμηριωμένες μελέτες σχετικά με τους σίφωνες, είχε αναπτυχθεί μια ολόκληρη σειρά από μύθους και παρανοήσεις, με συχνά ολέθρια αποτελέσματα. Οι πιο σοβαρές και ενίοτε θανατηφόρες, που εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να έχουν ανησυχητική διάδοση, είναι οι εξής:
Ανοικτά παράθυρα
thumb|right|Καταγραφή της [[Ατμοσφαιρική πίεση|ατμοσφαιρικής πίεσης από συσκευή που τοποθετήθηκε στη διαδρομή ενός βίαιου σίφωνα, έντασης F4, που έπληξε το Μάντσεστερ, Νότια Ντακότα, στις 24 Ιουνίου 2003. Κατά το πέρασμα του σίφωνα πάνω από τη συσκευή, καταγράφηκε πτώση της πίεσης κατά 100 mbar (hPa), από τα 950 στα 850 mbar. Η καταγραφή αυτή θεωρείται ως μια έγκυρη απόδειξη των επιστημονικών εκτιμήσεων ότι η πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης στην κεντρική περιοχή χαμηλής πίεσης, ακόμα και μέσα στους βίαιους σίφωνες, δεν είναι τόσο τεράστια ώστε να προκαλέσει «έκρηξη» του κτιρίου.]] Ένας από τους παλαιότερους λαϊκούς μύθους στη Βόρεια Αμερική, είναι η ιδέα ότι οι περισσότερες από τις καταστροφές των σιφώνων προκαλούνται από την πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης στο κέντρο του σίφωνα, που έχει ως αποτέλεσμα, το σπίτι να «εκραγεί» προς τα έξω. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, το άνοιγμα των παραθύρων πριν το χτύπημα του σίφωνα, μειώνει τις ζημιές που προκαλεί ο σίφωνας, καθώς εξισώνει την εξωτερική με την εσωτερική πίεση, εμποδίζοντας έτσι την «έκρηξη» του κτιρίου.
Υπό πραγματικές μάλιστα συνθήκες, ένας σίφωνας τέτοιας έντασης θα είχε ισοπεδώσει το κτίριο πολύ πριν φτάσει σε αυτό η κεντρική περιοχή χαμηλής πίεσης. Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε πτώση της πίεσης, η άμεση επίδραση των ανέμων του σίφωνα είναι αρκετή για να προκαλέσει ζημιά σε ένα σπίτι, με εξαίρεση τους εξαιρετικά ασθενείς σίφωνες. Κατά συνέπεια, σε τελική ανάλυση, ένας ισχυρός ή βίαιος σίφωνας είναι ούτως ή άλλως ικανός να καταστρέψει ολοκληρωτικά ένα σπίτι, ανεξάρτητα αν τα παράθυρα είναι ανοιχτά ή κλειστά.
Επιπλέον, τα παράθυρα είναι τα πιο ευάλωτα τμήματα όλων των κατασκευών. Πρακτικώς αυτό σημαίνει ότι σε έναν ισχυρό ή βίαιο σίφωνα, τα συνοθυλεύματα μάζας διαφόρων αντικειμένων (κοινώς συντρίμμια) που εκτοξεύονται με τεράστιες ταχύτητες και προς όλες τις κατευθύνσεις, θα σπάσουν αρκετά παράθυρα πριν ακόμα πλήξει την κατασκευή ο σίφωνας και αυτό θα εξισώσει κάθε διαφορά πίεσης αρκετά γρήγορα. Ορισμένες έρευνες μάλιστα, δείχνουν ότι το άνοιγμα των παραθύρων μπορεί τελικώς και να αυξάνει τη σοβαρότητα των ζημιών, σε σίφωνες ασθενούς ή μέτριας έντασης.
Η σημερινή, τεκμηριωμένη πλέον, σύσταση είναι ότι το άνοιγμα των παραθύρων πριν από έναν σίφωνα δεν είναι παρά μια άσκοπη σπατάλη πολύτιμου χρόνου, ο οποίος θα πρέπει να αξιοποιηθεί για την εξεύρεση του καταλληλότερου καταφυγίου. Επίσης, η προσέγγιση κοντά σε παράθυρα είναι μια πολύ επικίνδυνη ενέργεια κατά τη διάρκεια τέτοιων έντονων καιρικών φαινομένων, καθώς εκθέτει τους ανθρώπους στον κίνδυνο βαρύτατου τραυματισμού από εκτοξευόμενα θραύσματα γυαλιού, αν τα παράθυρα σπάσουν πριν το απευθείας χτύπημα.
Το ασφαλέστερο σημείο σε κτίριο
Μια παλιά διαδεδομένη αντίληψη είναι ότι η νοτιοδυτική γωνία του σπιτιού παρέχει τη μέγιστη προστασία κατά τη διάρκεια του σίφωνα. Αυτός ο μύθος προήλθε από δύο επιμέρους παρανοήσεις: πρώτον ότι οι σίφωνες ταξιδεύουν «πάντα» σε κατεύθυνση από τα νοτιοδυτικά προς τα βορειοανατολικά και δεύτερον ότι τα ερείπια της οικοδομής παρασύρονται προς την κατεύθυνση της μετακίνησης του σίφωνα και προσγειώνονται βορειοανατολικά, αφήνοντας όποιους είχαν χρησιμοποιήσει ως καταφύγιο την πλευρά της οικοδομής που αντιμετώπισε την προσέγγιση του σίφωνα σώους και αβλαβείς. thumb|left|Φωτογραφία που αποδεικνύει ότι το πιο κεντρικό δωμάτιο του σπιτιού είναι πάντα το ασφαλέστερο σημείο, αν δεν υπάρχει υπόγειο. Το σπίτι αυτό, κοντά στο Ντέντον, [[Τέξας, καταστράφηκε σχεδόν εντελώς από έναν σίφωνα έντασης F2, εκτός από μερικούς τοίχους της πιο κεντρικής αίθουσας, που έμειναν όρθιοι.]]
Η πλήρης ανακρίβεια αυτών των παρανοήσεων άρχισε να αποκαλύπτεται μόλις μετά τον σίφωνα κατηγορίας F5 που έπληξε την Τοπίκα του Κάνσας στις 8 Ιουνίου 1966, αφήνοντας 16 νεκρούς και 450 τραυματίες, και ακόμα σαφέστερα μετά τον F5 που έπληξε το Λάμποκ του Τέξας στις 11 Μαΐου 1970, με 26 νεκρούς και τουλάχιστον 500 τραυματίες. Οι τότε επακόλουθες μελέτες των μεγάλων καταστροφών που προκαλούν οι σίφωνες σε κατοικημένες περιοχές, καθώς και άλλες μεταγενέστερες έρευνες, απέδειξαν ότι το τμήμα ενός σπιτιού στην κατεύθυνση της προσέγγισης του σίφωνα είναι, αντιθέτως, το χειρότερο δυνατό σημείο, καθώς δέχεται το πρώτο άμεσο χτύπημα από τους σφοδρούς ανέμους. Το αποτέλεσμα είναι ότι εκθέτει τους ανθρώπους σε διπλό κίνδυνο, τόσο από την κατάρρευση των εξωτερικών τοίχων προς τα μέσα, όσο και από τους ίδιους τους ανέμους και τα ερείπια που εκτοξεύουν με φονικές ταχύτητες. Επιπλέον, έχει τεκμηριωθεί ότι στο σημείο προσέγγισης, οι στροβιλιζόμενοι άνεμοι συνδυάζονται με τη μετακίνηση του σίφωνα προς τα εμπρός, προκαλώντας έτσι τη μέγιστη δυνατή καταστροφή.
Η πλευρά ή γωνία της οικοδομής στην αντίθετη κατεύθυνση από την προσέγγιση του σίφωνα είναι ασφαλέστερη. Επομένως, θα μπορούσε θεωρητικά να είναι συνήθως η βορειοανατολική γωνία. Στην πράξη, ωστόσο, πολλοί σίφωνες κατά καιρούς έχουν μετακινηθεί προς διαφορετικές κατευθύνσεις και όχι προς τα βορειοανατολικά. Ιστορικό παράδειγμα ήταν ένας βίαιος σίφωνας έντασης F5 και πλάτους 0,75 μιλίων / 1,2 χιλιομέτρων που χτύπησε το Τζάρρελ του Τέξας στις 27 Μαΐου 1997, προκαλώντας 27 θανάτους, ο οποίος κινήθηκε προς τα νοτιοδυτικά, δηλαδή ακριβώς αντίθετα από την κοινώς αναμενόμενη κίνηση. Επιπλέον, οι σίφωνες μπορούν κάθε στιγμή να αλλάξουν κατεύθυνση, συνήθως χωρίς καμία προηγούμενη ένδειξη για κάτι τέτοιο.
Κατά συνέπεια, ο ασφαλέστερος τόπος είναι το υπόγειο ή αν δεν υπάρχει, ένα εσωτερικό δωμάτιο του ισογείου χωρίς παράθυρα, κατά προτίμηση η πιο κεντρική αίθουσα. Επιπρόσθετα, το να χρησιμοποιηθεί, στο δωμάτιο αυτό, ως καταφύγιο η αποθήκη κάτω από μια εσωτερική σκάλα, μια στερεωμένη μπανιέρα ή ένα ανθεκτικό ακλόνητο τραπέζι ή πιάνο, προσφέρει περαιτέρω αύξηση των πιθανοτήτων επιβίωσης.
Διαβάσεις κάτω από ανισόπεδους κόμβους
Μια άλλη ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση είναι ότι οι διαβάσεις κάτω από ανισόπεδους κόμβους σε αυτοκινητόδρομους παρέχουν επαρκές καταφύγιο από τους σίφωνες. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα από τα πλέον επικίνδυνα μέρη κατά τη διάρκεια του φαινομένου, καθώς οι σχετικές μελέτες δείχνουν ότι η στενή διάβαση λειτουργεί σαν αεροδυναμική σήραγγα και αυξάνει τον κίνδυνο από τον σίφωνα, προκαλώντας επιτάχυνση των ανέμων και επιπλέον διοχετεύοντας τα συντρίμμια κάτω από την αερογέφυρα. Επίσης, οι περισσότερες διαβάσεις είναι σχεδιαστικά εντελώς εκτεθειμένες στους ανέμους του σίφωνα για να θεωρηθεί ότι παρέχουν επαρκή προστασία από τα θραύσματα, τα οποία μπορεί να εκτοξεύονται με υψηλές ταχύτητες ακόμα και σε ασθενείς σίφωνες.
Συσχετισμός πλάτους και έντασης
Εξαιρετικά επικίνδυνη είναι και η εσφαλμένη εντύπωση σε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης ότι μόνο οι σίφωνες μεγάλων διαστάσεων είναι σφοδροί και, κατά συνέπεια, ότι μόνο αυτοί είναι επικίνδυνοι για την ανθρώπινη ζωή, ενώ για τους στενούς σίφωνες «δεν υπάρχει λόγος σοβαρής ανησυχίας». Αυτή η εντύπωση υπήρχε ανέκαθεν στο ευρύ κοινό, λόγω της εμφανώς πιο τρομακτικής και επίφοβης εμφάνισης των σιφώνων τεράστιου πλάτους, οι οποίοι είναι γνωστοί ως σφηνοειδείς σίφωνες (wedge tornadoes). Μάλιστα ενδέχεται να ενισχύθηκε περαιτέρω από την ταινία μεγάλης απήχησης Twister του 1996, η οποία έδειχνε επιστημονικές ομάδες μετεωρολόγων να κυνηγούν σίφωνες με ολοένα και μεγαλύτερα πλάτη και όσο μεγαλύτερες ήταν οι διαστάσεις του κάθε σίφωνα, τόσο υψηλότερο ήταν και το επίπεδο της έντασής του.
Αν και ισχύει ότι οι ισχυροί σίφωνες είναι συνήθως μεγαλύτεροι σε πλάτος από τους ασθενέστερους και ότι πολλοί σφοδροί και καταστροφικοί είναι σφηνοειδείς σίφωνες, αυτές οι παράμετροι είναι μόνο στατιστικές πιθανότητες και δεν ισχύουν πάντα. Όπως ήδη τονίστηκε στην ενότητα Εμφάνιση και σχήμα, έχουν υπάρξει και στενοί σίφωνες με εμφάνιση «σαν προβοσκίδα ελέφαντα» έντασης F4 και F5, ακόμα και σίφωνες «σαν σκοινιά» (rope tornadoes) έντασης F4 και μάλιστα έχει καταγραφεί σίφωνας έντασης F5 με πλάτος μόλις 90 μέτρα σε κάποιο σημείο της διαδρομής του. Αντιστρόφως, έχουν συμβεί συχνά σίφωνες έντασης F0 και F1 τόσο μεγάλοι που καλύπτουν ολόκληρες κωμοπόλεις κατά το πέρασμά τους μέσα από κατοικημένες περιοχές και φαίνονται «σαν μια παράξενη ομίχλη που σκέπασε την πόλη, με ελαφρώς περιστροφική κίνηση» όπως έχει κατά καιρούς περιγραφεί από όσους έχουν δει το φαινόμενο αυτό. Επιπρόσθετα, ακόμα και οι ασθενέστεροι σίφωνες μπορούν να τραυματίσουν σοβαρά ή και να σκοτώσουν, και στην πράξη αυτό έχει συμβεί συχνά, όπως αποδεικνύεται και από τις σχετικές στατιστικές που αναφέρθηκαν στην ενότητα Ένταση και καταστροφές. Κατά συνέπεια, όλοι οι σίφωνες αντιπροσωπεύουν σοβαρή απειλή για την ανθρώπινη ζωή και αρτιμέλεια, και κανένας δεν μπορεί να αγνοηθεί ή έστω να υποτιμηθεί.
Χώρες εμφάνισης του φαινομένου
thumb|left|Σφηνοειδής σίφωνας διαμέτρου 1,5 χλμ. και έντασης F3, στο Bützow της [[Γερμανίας στις 5 Μαΐου 2015.  ]]
Θεωρείται συχνά ότι οι σίφωνες συμβαίνουν μόνο στη Βόρεια Αμερική, δημιουργώντας έτσι λανθασμένη εντύπωση εφησυχασμού στην κοινή γνώμη των χωρών όλων των άλλων ηπείρων. Είναι αλήθεια ότι η πλειονότητα των σιφώνων σημειώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο αποτελούν μια παγκόσμια απειλή και παρατηρούνται τακτικά σε πάρα πολλά κράτη και σε όλες τις ηπείρους, εκτός από την Ανταρκτική.
Περιοχές που θεωρούνται λανθασμένα προστατευμένες
thumb|right|Αυτός ο σίφωνας F5 έπληξε το κέντρο της [[Τοπίκα, Κάνσας, στις 8 Ιουνίου 1966, με 16 νεκρούς και 450 τραυματίες, καταρρίπτοντας δύο παρανοήσεις: πρώτον ότι οι σίφωνες δεν μπορούν να πλήξουν εμπορικά κέντρα αστικών περιοχών και δεύτερον έναν τοπικό μύθο των Ινδιάνων της περιοχής ότι το Burnett's Mound, ένας λόφος ύψους 250 ποδών / 76 μέτρων στα νοτιοδυτικά της πόλης, την προστάτευε, φράζοντας τους σίφωνες.]] thumb|right|Αυτός ο σίφωνας F2 που έπληξε το κέντρο του [[Σολτ Λέικ Σίτι, Γιούτα, στις 11 Αυγούστου 1999, με 1 νεκρό και 80 τραυματίες, απέδειξε πόσο εσφαλμένες ήταν αρκετές θεωρίες, μεταξύ των οποίων και η πεποίθηση ότι οι σίφωνες δεν μπορούν να συμβούν σε περιοχές όπως η πολιτεία της Γιούτα ή σε αστικές περιοχές και ιδιαίτερα στα εμπορικά κέντρα.]]
Υπάρχουν περιοχές όπου οι άνθρωποι πιστεύουν ότι «προστατεύονται» από τους σίφωνες, επειδή είναι μέσα σε μια μεγάλη πόλη ή κοντά σε ένα μεγάλο ποτάμι ή πίσω από έναν λόφο ή μέσα σε στενή κοιλάδα ή οροπέδιο ή πάνω σε βουνό ή ακόμα και ότι προστατεύονται από υπερφυσικές δυνάμεις.
Στην πραγματικότητα όμως, οι σίφωνες δεν επηρεάζονται καν από επιφάνειες νερού και διαπερνούν συχνά μεγάλους ποταμούς και λίμνες. Όσον αφορά τα βουνά, έχουν παρατηρηθεί σίφωνες ακόμα και σε υψόμετρα 12.000 πόδια / 3.700 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και πολλοί σκαρφαλώνουν λόφους και βουνά ή πλήττουν στενές κοιλάδες και οροπέδια. Έχει συμβεί σίφωνας να περάσει κορυφογραμμή ύψους 3.000 ποδών / 910 μέτρων ανεπηρέαστος.
Οι σίφωνες, επίσης, μπορεί να φαίνονται όντως σπάνιοι στα αστικά κέντρα, αλλά αυτό οφείλεται στο ότι οι περιοχές στα κέντρα των πόλεων καλύπτουν μικρή γεωγραφική έκταση ως προς τη συνολική έκταση μιας χώρας. Λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη ότι το μέγεθος μιας κεντρικής εμπορικής περιοχής είναι πολύ μικρό σε σύγκριση με το συνολικό εμβαδόν της πόλης, είναι πολύ πιθανότερο για έναν σίφωνα να χτυπήσει σε προάστιο, εκτός κέντρου.
Σε όλη τη διάρκεια της παγκόσμιας ιστορίας, ωστόσο, πάνω από 100 σίφωνες έχουν πλήξει περιοχές στα κέντρα μεγάλων πόλεων. Μάλιστα πάρα πολλές πόλεις έχουν πληγεί δύο ή περισσότερες φορές, ενώ βίαιοι σίφωνες, έντασης F4 / ΕF4 και F5 / ΕF5, έχουν συχνά χτυπήσει ακόμα και εμπορικά κέντρα μεγάλων πόλεων και ορισμένοι από τους πλέον χαρακτηριστικούς περιλαμβάνουν:
Κατά τη διάρκεια του χειμώνα
Επειδή απαιτείται γενικά ζεστός καιρός για τον σχηματισμό τους, οι σίφωνες είναι ασυνήθιστοι τον χειμώνα στα μέσα γεωγραφικά πλάτη. Ωστόσο, μπορούν να σχηματιστούν και κατά καιρούς έχουν παρατηρηθεί σίφωνες να κινούνται ακόμα και πάνω από χιονισμένες επιφάνειες. Μάλιστα μεταξύ του 2000 και του 2008, οι 169 από τους 539 θανάτους που προκλήθηκαν από σίφωνες στις ΗΠΑ σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Στην πραγματικότητα, οι σίφωνες τον χειμώνα μπορεί να είναι πιο επικίνδυνοι, δεδομένου ότι τείνουν να μετακινούνται ταχύτερα από τους σίφωνες που συμβαίνουν σε άλλες εποχές του έτους.
Ιστορικοί σίφωνες
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πλέον γνωστοί και ιστορικοί σίφωνες, όλοι τους άκρως καταστροφικοί και συνήθως μέρη ενός μεγάλου ξεσπάσματος σιφώνων, μπορούν να θεωρηθούν οι εξής:
Ο πιο θανατηφόρος σίφωνας στην παγκόσμια ιστορία, πάντως, ήταν ένας τεράστιος με πλάτος 1 μίλι / 1,6 χλμ. και μήκος διαδρομής 50 μίλια / 80 χιλιόμετρα, που χτύπησε τις πόλεις Νταουλατπούρ και Σατούρια στο Μπανγκλαντές, στις 26 Απριλίου 1989. Υπάρχει μια μεγάλη αβεβαιότητα ως προς τον αριθμό των θυμάτων, αλλά οι πιο τυπικές εκτιμήσεις έκαναν λόγο για 1.300 νεκρούς, 12.000 τραυματίες και 80.000 άστεγους. Η κατάταξή του σε επίπεδο έντασης είναι επισήμως αδύνατη, λόγω της έλλειψης επαρκών στοιχείων και της κάκιστης ποιότητας κατασκευής των κτιρίων σε αυτή τη χώρα, καθώς ο σίφωνας χτύπησε κυρίως παραγκουπόλεις, παράγοντας που τα καθιστά ευάλωτα για ολική κατάρρευση ακόμα και στις χαμηλότερες κατηγορίες ισχύος των σιφώνων ή ακόμα και σε έντονες καταιγίδες χωρίς σίφωνα. Από την άλλη όμως, το εξαιρετικά μεγάλο μήκος της διαδρομής του και το γεγονός ότι ξερίζωσε, επίσης, αμέτρητα δέντρα και σε κάποιες περιοχές άφησε μόνο λίγους σκελετούς δέντρων, υποδηλώνει ότι μάλλον επρόκειτο για έναν ιδιαίτερα σφοδρό και ανθεκτικό σίφωνα.
Στα αγγλικά
Κατηγορία:Μετεωρολογικά φαινόμενα Κατηγορία:Άνεμοι
Χατζηαργύρη
Το ελληνικό επώνυμο Χατζηαργύρη μπορεί να αναφέρεται σε κάποιο από τα παρακάτω πρόσωπα:
Θεοδόσιος (γιος Μαυρίκιου)
Ο Θεοδόσιος (4 Αυγούστου 583/585 - μετά τις 27 Νοεμβρίου 602) ήταν συναυτοκράτορας του πατέρα του Μαυρικίου κατά το διάστημα 590-602, οπότε ο πατέρας του εκτοπίστηκε από μία ανταρσία στρατιωτών. Στην αρχή ο Θεοδόσιος προτάθηκε ως διάδοχος από τους εξεγερθέντες στρατιώτες, οι οποίοι τελικά εξέλεξαν τον Φωκά. Τότε ο Μαυρίκιος τον έστειλε στην Περσία για να ζητήσει συνδρομή, αλλά στο μεταξύ οι υποστηρικτές του Φωκά εκτέλεσαν τον Μαυρίκιο και τους νεότερους αδελφούς του Θεοδοσίου· όταν επέστρεψε, τον εκτέλεσαν και αυτόν. Αργότερα εμφανίστηκε ένας που υποκρίθηκε τον Θεοδόσιο και με πρόσχημα την αποκατάστασή του στον θρόνο, οι Πέρσες εισέβαλαν στη Ρωμαϊκή επικράτεια.
Βιογραφία
Ήταν ο πρωτότοκος γιος του Μαυρικίου και της Αυγούστας Κωνσταντίνας. Γεννήθηκε το 583 (σύμφωνα με τον σύγχρονό του Ιωάννη τον Εφέσιο ή το 585 (σύμφωνα με τους μεταγενέστερους Θεοφάνη τον Ομολογητή και τον Κεδρηνό). Η γέννησή του έγινε στην Πορφύρα, όταν ο πατέρας του ήταν βασιλιάς· ο προηγούμενος ήταν ο Θεοδόσιος Β΄ και έλαβε το όνομα εκείνου. Ανάδοχός του ήταν ο Γρηγόριος αποκρισάριος του πάπα στην Κωνσταντινούπολη (μετέπειτα πάπας Γρηγόριος Α΄ ο μέγας). Ο λόγιος Ευάγριος Σχολαστικός συνέθεσε ένα έργο για τον εορτασμό της γέννησης του Θεοδοσίου και ο Μαυρίκιος αντάμειψε τον Ευάγριο με τον βαθμό του υπάτου.
Το 587 ο Θεοδόσιος έγινε Καίσαρ, δηλ. διάδοχος και στις 26 Μαρτίου 590 ανακηρύχθηκε συμβασιλιάς του Μαυρικίου. Το 601/602 νυμφεύτηκε την κόρη του πατρικίου Γερμανού, ο οποίος το 602 τον έσωσε από μία εξέγερση του πλήθους. Αργότερα το Φθινόπωρο του ίδιου έτους έγινε ανταρσία στρατιωτών στο Δούναβη, οι οποίοι έστειλαν επιστολή στον Γερμανό -που κυνηγούσε με τον Θεοδόσιο έξω από την Κωνσταντινούπολη- προτείνοντας διάδοχο έναν από τους δύο. Ο Μαυρίκιος υποπτεύθηκε τον Γερμανό, ότι είχε κάποιο ρόλο στην εξέγερση· ο Θεοδόσιος ειδοποίησε τον Γερμανό και όταν στις 21 Νοεμβρίου τον αναζήτησαν οι απεσταλμένοι του Μαυρικίου, ο Γερμανός ζήτησε άσυλο στο ιερό της Αγίας Σοφίας.
Την επόμενη ημέρα ο Μαυρίκιος και η οικογένειά του πέρασαν στη Χαλκηδόνα. Ο Αυτοκράτορας έτειλε τον Θεοδόσιο, μαζί με τον Κωνσταντίνο Λαρδύ πατρίκιο και ύπατο, να ζητήσει συνδρομή από τον Χοσρόη Β΄ της Περσίας. Σύντομα όμως τον ανακάλεσε. Εν τω μεταξύ οι στασιαστές ανακήρυξαν τον Φωκά Αυτοκράτορα και στις 27 Νοεμβρίου εκτέλεσαν τον Μαυρίκιο και τους νεότερους αδελφούς του Τιβέριο, Πέτρο, Παύλο, Ιουστίνο, Ιουστινιανό. Λίγες ημέρες μετά ο Θεοδόσιος επέστρεψε στη Χαλκηδόνα, αλλά έπεσε στα χέρια των υποστηρικτών του Φωκά, που τον εκτέλεσαν.
Ο ψευδο-Θεοδόσιος
Διαδόθηκαν φήμες ότι επέζησε. Λέγεται ότι ο Γερμανός δωροδόκησε τον εκτελεστή του Θεοδοσίου, τον Αλέξανδρο, ένα από τους ηγετικούς υποστηρικτές του Φωκά. Ο Θεοδόσιος διέφυγε στη Λαζική, όπου απεβίωσε. Ο Θεοφύλακτος Σιμοκάττης αναφέρει, ότι ερεύνησε εξονυχιστικά τις φήμες και τις βρήκε ψευδείς. Ωστόσο ο Ναρσής στρατηγός του Μαυρικίου στη Μεσοποταμία εκμεταλλεύτηκε τις φήμες: έφτιαξε έναν ψευδο-Θεοδόσιο και ισχυρίστηκε, ότι πολεμά στο όνομά του. Παρουσίασε τον απατηλό Θεοδόσιο στον Χοσρόη Β΄ και αυτός με τη σειρά του τον χρησιμοποίησε ως αφορμή για να εισβάλει στη Ρωμανία, με τον ισχυρισμό ότι το κάνει για να εκδικηθεί τον φόνο του Μαυρικίου και της οικογένειάς του και να θέσει τον διάδοχο Θεοδόσιο, που είχε δικαίωμα, στο θρόνο.
Νομισματοκοπία
Ο Θεοδόσιος δεν εμφανίζεται στα περισσότερα συνήθη νομίσματα του Μαυρικίου, εκτός από δύο περιπτώσεις: ένα χάλκινο νούμμιο κοπής της Χερσώνας, που παριστά τους γονείς του στη μία όψη και τον Θεοδόσιο στην άλλη και μία αργυρή σίλικα, που κόπηκε στην Καρχηδόνα κατά την αναγόρευσή του σε συν-Αυτοκράτορα το 591/592.
Οικογένεια
Νυμφεύτηκε τον Νοέμβριο του 601 (ή τον Φεβρουάριο του 602) την κόρη του Γερμανού, ηγετικού μέλους της Συγκλήτου της Κωνσταντινούπολης.
Πηγές
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 6ου αιώνα Κατηγορία:Συναυτοκράτορες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Κατηγορία:Βυζαντινοί καίσαρες
Δαμοκλοειδής αστεροειδής
Δαμοκλοειδείς αστεροειδείς χαρακτηρίζονται οι αστεροειδείς όπως ο 5335 Δαμοκλής και το 1996 PW που είναι στην οικογένεια Χάλλεϋ, είτε είναι μακράς περιόδου είτε έχουν άκρως εκκεντρική τροχιά όπως των τυπικών περιοδικών κομητών, όπως ο Κομήτης του Χάλλεϋ, αλλά δεν δείχνει να έχει κώμη ή ουρά ακόμα.
Πιστεύεται πως οι Δαμοκλοειδείς αστεροειδείς είναι πυρήνες των κομητών τύπου Χάλλεϋ που έχουν χάσει όλες τις πτητικές ύλες τους γιατί εξαπολύουν αέρια. Τέτοιοι κομήτες πιστεύεται ότι προέρχονται από το Νέφος του Όορτ. Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι ο αριθμός των αντικειμένων που πιστευόταν ότι είναι Δαμοκλοειδείς (και τους αποδόθηκε προσωρινή ονομασία μικρών πλανητών), στη συνέχεια όμως παρουσίασαν κώμη και επιβεβαιώθηκε πως είναι κομήτες: το C/2001 OG 108 (LONEOS), το C/2002 CE 10 (LINEAR), το C/2002 VQ 94 (LINEAR), το C/2004 HV 60 (Spacewatch) και πιθανόν και άλλα. Μια άλλη ισχυρή ένδειξη της προέλευσης τους από κομήτη είναι το γεγονός ότι ορισμένοι Δαμοκλοειδείς έχουν οπισθοδρομική τροχιά, σε αντίθεση με οποιουσδήποτε άλλους αστεροειδείς.
Τον Ιούλιο του 2007, ήταν γνωστοί 36 Δαμοκλοειδείς αστεροειδείς. Η μέση ακτίνα τους είναι οκτώ χιλιόμετρα. Έχουν μετρηθεί οι λευκαύγειες τεσσάρων Δαμοκλοειδών και φανερώθηκε ότι είναι τα σκοτεινότερα γνωστά αντικείμενα στο ηλιακό σύστημα. Οι Δαμοκλοειδείς αστεροειδείς είναι κοκκινωποί στο χρώμα, αλλά δεν είναι τόσο κόκκινοι όσο πολλά αντικείμενα στη ζώνη του Κάιπερ ή όσο κάποιοι Κένταυροι.
Ουδετεροπενία
Ως ουδετεροπενία χαρακτηρίζεται η πτώση του απόλυτου αριθμού των κυκλοφορούντων ουδετεροφίλων του περιφερικού αίματος (ΑΑΟ) σε επίπεδα κατώτερα των δύο σταθερών αποκλίσεων από τη φυσιολογική μέση τιμή για την ηλικία και τη φυλή. Για άτομα που ανήκουν στη λευκή φυλή (Lim, Cembrowski et al.), τα επίπεδα αυτά αντιστοιχούν σε 1000/mm3 όταν αναφερόμαστε σε νεογνά και βρέφη και 1500/mm3 για μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες (David G. Nathan MD ; Nadeau, Callejas et al. 2008), Ανάλογα με τον ΑΑΟ η ουδετεροπενία διακρίνεται σε:
Η διάκριση αυτή σχετίζεται σε σημαντικό βαθμό με τον κίνδυνο λοίμωξης καθώς οι ασθενείς με βαριά ουδετεροπενία έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για λοιμώξεις απειλητικές για τη ζωή.
Η ουδετεροπενία με διάρκεια μεγαλύτερη των 3 μηνών χαρακτηρίζεται ως χρόνια.
Πηγές
Κατηγορία:Παθήσεις του αίματος
Μανσούρα (Σινδική)
Η Μανσούρα ήταν η πρώτη πρωτεύουσα των μουσουλμάνων της Σινδικής, από το έτος 711 μ.Χ. μέχρι το 1006. Η πόλη ιδρύθηκε για να αποτελέσει βάση κεντρικής στρατιωτικής φρουράς, από τις δυνάμεις των Ομεϋαδών στη Σινδική, και κατά τη διάρκεια της Αρχής των Αββασιδών μεταμορφώθηκε σε μια σφύζουσα από ζωή μητρόπολη, ξεπερνώντας τον πλούτο της Μουλτάν στο Βορρά και της Ντεμπάλ στο Νότο.
Η πόλη χτίστηκε στις όχθες του Ινδού ποταμού, γύρω από γόνιμες εκτάσεις κατάλληλες για γεωργικές δραστηριότητες, με σπίτια φτιαγμένα από άργιλο, ψημένα τούβλα και γύψο. Η Μανσούρα εξήγαγε βότανα, μπαχαρικά, υφαντά, ελεφαντόδοντο, μέταλλα και καθρέφτες στη Βαγδάτη, κέντρο τότε της μουσουλμανικής ισχύος. Κατηγορία:Ιστορία του Ισλάμ Κατηγορία:Χαλιφάτο των Αββασιδών Κατηγορία:Χαλιφάτο των Ομεϋαδών
Αζιμουθιακός κβαντικός αριθμός
Ο Αζιμουθιακός κβαντικός αριθμός (ή κβαντικός αριθμός της τροχιακής στροφορμής) συμβολίζεται με l και είναι ένας κβαντικός αριθμός για μια ατομική τροχιά, ο οποίος προσδιορίζει την τροχιακή στροφορμή. Ο αζιμουθιακός κβαντικός αριθμός είναι ο δεύτερος από ένα σύνολο κβαντικών αριθμών που περιγράφουν την κβαντική κατάσταση ενός ηλεκτρονίου.