Ευλογιά
Πρόληψη
Η λαίδη Mary Wortley Montagu, κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στην Κωνσταντινούπολη όταν το 1716 ήταν επιδημία ευλογιάς πήγε τον γιο της στον ιατρό Εμμανουήλ Τιμόνη, ο οποίος του έκανε τον ήδη από το 1701 εφαρμοζόμενο εμβολιασμό, τον λεγόμενο ευλογιασμό, με καλά αποτελέσματα και τη διαδικασία αυτή και την περιέγραψε λεπτομερώς σε επιστολές της και την υποστήριξε με ενθουσιασμό όταν επέστρεψε στην Αγγλία το 1718. Ο Τιμόνης εφάρμοζε τον εμβολιασμό στην Κωνσταντινούπολη και είχε δημοσιεύσει στο Αγγλικό περιοδικό Philosophical Transactions του 1714 τη μέθοδο εμβολιασμού για την προστασία από την ευλογιά. Στο ίδιο περιοδικό δημοσιεύθηκε και το άρθρο του Ιάκωβου Πυλαρινού για τον εμβολιασμό κατά της ευλογιά και την επόμενη χρονιά το 1715 το εξέδωσε στη Βενετία με τίτλο "Nova et tuta Variolas excytandi per transplantasionem methodus". Το 1721 ο Cotton Mather και οι συνεργάτες του προκάλεσαν διαμάχες στη Βοστώνη, όταν την εφάρμοσε σε εκατοντάδες άτομα ο Zabdiel Boylston (1680-1766) και είχε εκδώσει σε βιβλίο τις μελέτες των Τιμόνη και Πυλαρινού, που είχαν δημοσιευθεί στο Philosophical Transactions του 1714. Το 1796 ο Έντουαρντ Τζέννερ (Edward Jenner), ένας γιατρός στο Μπέρκλεϊ του Γκλωστερσάιρ, στην αγροτική Αγγλία, τροποποίησε τη μέθοδο αυτή παίρνοντας υλικό προς εμβολιασμό όχι από άνθρωπο νοσούντα αλλά από τα εξανθήματα αγελάδας, ο ιός που ανήκε στην ίδια οικογένεια με αυτόν της ευλογιάς και προκαλούσε την ασθένεια του δαμαλισμού στις αγελάδες. Η διαδικασία ήταν πιο ασφαλής από την προηγούμενη και το άτομο δεν μετέδιδε την ασθένεια. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα ο ιός της δαμαλίτιδας που χρησιμοποιούνταν για τον εμβολιασμό αντικαταστάθηκε από τον ίδιο τον ιό της ευλογιάς. μικρογραφία|Επίδειξη από ιατρικό προσωπικό τής χρήσης διχαλωτής βελόνας για την χορήγηση του εμβολίου ευλογιάς (2002). Η τρέχουσα σύνθεση του εμβολίου της ευλογιάς είναι ένα παρασκεύασμα ζώντος ιού του μολυσματικού ιού της δαμαλίτιδας. Το εμβόλιο χορηγείται χρησιμοποιώντας μια διχαλωτή βελόνα η οποία βυθίζεται στο διάλυμα του εμβολίου. Η βελόνα χρησιμοποιείται για να τρυπηθεί το δέρμα (συνήθως το άνω τμήμα του βραχίονα) αρκετές φορές μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Αν είναι επιτυχής, ένα κόκκινο σημάδι και φαγούρα αναπτύσσεται στην περιοχή του εμβολίου μέσα σε 3-4 ημέρες. Κατά την πρώτη εβδομάδα, στην περιοχή εφαρμογής αναπτύσσεται μια μεγάλη φυσαλίδα (ονομάζεται «κυστίδιο του Jenner») το οποίο γεμίζει με πύον και στη συνέχεια αρχίζει να στεγνώνει και να ξεραίνεται τη δεύτερη εβδομάδα. Η εφελκίδα πέφτει την τρίτη εβδομάδα αφήνοντας μια μικρή ουλή. Τα αντισώματα που παράγονται από το εμβόλιο της ευλογιάς παρέχουν προστασία και για τις υπόλοιπες μορφές των orthopoxvirus, όπως του δαμαλισμού, της ευλογιάς των αγελάδων και των πιθήκων. Τα αντισώματα ανιχνεύονται 10 ημέρες μετά τον πρώτο εμβολιασμό και 7 μετά τον επανεμβολιασμό. Ιστορικά, το εμβόλιο παρείχε προστασία στο 95% των εμβολιαζόμενων ατόμων. Η μέγιστη προστασία διαρκούσε 3-5 χρόνια από τη στιγμή του εμβολιασμού και στη συνέχεια μειώνονταν. Σε περίπτωση επανεμβολιασμού ή προστασία διαρκούσε περισσότερο. Μελέτες στην Ευρώπη στις δεκαετίες του 1950 και 1960 έδειξαν ότι το ποσοστό θνησιμότητας μεταξύ των ατόμων που είχαν εμβολιαστεί πριν από 10 χρόνια και στη συνέχεια εκτέθηκαν στον ιό ήταν 1,3%, 7%, μεταξύ εκείνων που εμβολιάστηκαν πριν 11-20 χρόνια και 11% μεταξύ αυτών που εμβολιάστηκαν πριν 20 και περισσότερα χρόνια. Αντίστοιχα το 52% των μη εμβολιαζόμενων ατόμων πέθαναν. Για το εμβόλιο της ευλογιάς έχουν αναφερθεί ορισμένες παρενέργειες. Έτσι περίπου 1 στα 1.000 άτομα που εμβολιάζονταν για πρώτη φορά παρουσίαζαν σοβαρή, αλλά μη απειλητική για τη ζωή, αλλεργική αντίδραση στο σημείο του εμβολιασμού (πολύμορφο ερύθημα), εξάπλωση του ιού της δαμαλίτιδας σε άλλα μέρη του σώματος και μετάδοσή του σε άλλα άτομα. Δυνητικά απειλητικές για τη ζωή αντιδράσεις σημειώθηκαν σε 14 έως 500 άτομα ανά εκατομμύριο εμβολιαζόμενων για πρώτη φορά ανθρώπων. Με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, εκτιμάται ότι 1 με 2 άτομα ανά 1 εκατομμύριο (0,000198%) που λαμβάνουν το εμβόλιο μπορεί να πεθάνουν ως αποτέλεσμα, της περισσότερες φορές, μεταεμβολιακής εγκεφαλίτιδας ή σοβαρής νέκρωσης στην περιοχή του εμβολιασμού (προοδευτική ευλογιά). Λαμβάνοντας υπόψη αυτούς τους κινδύνους και πως η ασθένεια είχε ουσιαστικά εξαλειφθεί σε ποσοστά μικρότερα από αυτά των θανάτων από τον ίδιο τον εμβολιασμό, η πρακτική ανοσοποίησης στον ιό εγκαταλείφθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1972 και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ο εμβολιασμός ρουτίνας των εργαζομένων στον τομέα υγείας διεκόπη στις ΗΠΑ το 1976 και μεταξύ των νεοσύλλεκτων στρατιωτών, το 1990 (αν και το στρατιωτικό προσωπικό στη Μέση Ανατολή και στην Κορέα, εξακολουθούν να λαμβάνουν το εμβόλιο ). Μέχρι το 1986 ο εμβολιασμός ρουτίνας είχε σταματήσει σε όλες τις χώρες και πλέον συνιστάται μόνο στους εργαζόμενους σε εργαστήρια για να τους προστατεύσει από τον κίνδυνο έκθεσης στον ιό λόγω της εργασίας τους.