cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Τείχος του Βερολίνου
Τα γεγονότα της 9ης Νοεμβρίου
Η συνέντευξη πραγματοποιείται στο Διεθνές Κέντρο Τύπου του Ανατολικού Βερολίνου και μεταδίδεται ζωντανά από την τηλεόραση της Ανατολικής Γερμανίας. Αρχίζει στις 18:00, πριν προλάβει ο Σαμπόφσκι να μελετήσει το σημείωμα που πήρε από τον Κρεντς. Προς το τέλος της συνέντευξης, στις 18:57, ο Σαμπόφσκι αναφέρει εν παρόδω ότι το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε μια νέα ταξιδιωτική ρύθμιση, η οποία όμως στην πραγματικότητα δεν ήταν παρά ένα νομοσχέδιο υπό επεξεργασία, για το οποίο μάλιστα τα συναρμόδια υπουργεία είχαν αντιρρήσεις. Εμφανώς αμήχανος και ψάχνοντας τα χαρτιά του διαβάζει δυνατά το σημείωμα παρουσία δημοσιογράφων στη ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση:
«Αιτήσεις για σύντομα ιδιωτικά ταξίδια προς το εξωτερικό μπορούν να κατατίθενται χωρίς την επίκληση προϋποθέσεων (λόγοι ταξιδιού, συγγενικές σχέσεις). Οι άδειες θα δίνονται με σύντομες διαδικασίες. Στις υπεύθυνες υπηρεσίες δημοτολογίων και έκδοσης διαβατηρίων της ΛΔΓ έχει δοθεί εντολή να εκδίδουν βίζες άμεσα, χωρίς πια να απαιτούνται οι ισχύουσες προϋποθέσεις για μόνιμο εκπατρισμό. Η μόνιμη έξοδος από τη χώρα μπορεί να πραγματοποιείται από οποιοδήποτε μεθοριακό σημείο διέλευσης προς την ΟΔΓ.»
Η ρύθμιση, όπως είχε αντιληφθεί ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ήταν συγκεχυμένη και τυπικά παράνομη. Συγχέονται τα σύντομα ιδιωτικά ταξίδια με τη μόνιμη μετεγκατάσταση στο εξωτερικό και αγνοούνται οι προϋποθέσεις που απαιτούνταν τόσα χρόνια από το δίκαιο της ΛΔΓ και ήταν ακόμα σε ισχύ. Επίσης αφήνει την εντύπωση ότι για τα σύντομα ταξίδια δεν απαιτείται διαβατήριο ή άλλες διατυπώσεις. Θα δινόταν λοιπόν η άδεια για μια επίσκεψη στο Δυτικό Βερολίνο στα σύνορα; Σήμαινε αυτό πως οι πύλες του τείχους θα ήταν στο εξής ανοιχτές; Και κυρίως, ήταν ανοιχτές από εκείνη τη στιγμή; Σύμφωνα με τις προθέσεις των συντακτών του σχεδίου ρύθμισης και του κόμματος η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα έπρεπε να ήταν αρνητική.
Όμως στην ερώτηση του δημοσιογράφου Ρικάρντο Έρμαν από το ιταλικό πρακτορείο ANSA «πότε τίθεται σε εφαρμογή αυτή η ρύθμιση», ο Σαμπόφσκι απαντά φυλλομετρώντας τα χαρτιά του: «Αυτή η ρύθμιση τίθεται σε εφαρμογή... απ’ όσο ξέρω... αμέσως τίθεται σε εφαρμογή, χωρίς καθυστέρηση».
Μια συγκεχυμένη αναφορά του αμήχανου Σαμπόφσκι γίνεται το τηλεοπτικό γεγονός του αιώνα. Τα δυτικά πρακτορεία ειδήσεων μέσα σε λίγα λεπτά και η ανατολικογερμανική τηλεόραση αργότερα αναμεταδίδουν τη συνέντευξη και τα νέα αγνοώντας ή ξεκαθαρίζοντας με δική τους πρωτοβουλία τις ασάφειες και συνοψίζοντας την είδηση στο γεγονός ότι το τείχος άνοιξε. Οι Ανατολικοβερολινέζοι ακούν τις ειδήσεις από το Δυτικό Βερολίνο, βγαίνουν ο ένας μετά τον άλλο στους δρόμους και κατευθύνονται προς το τείχος. Εκεί συναντούν τους έκπληκτους συνοριοφύλακες και το προσωπικό ελέγχου διαβατηρίων, που δεν είχαν ιδέα για τη νέα ρύθμιση και είχαν τόσα χρόνια εκπαιδευτεί να θεωρούν το τείχος ιερό και απαραβίαστο. Αρχικά καλούν τον κόσμο να φύγει και να απευθυνθεί την επόμενη μέρα στις υπηρεσίες έκδοσης διαβατηρίων. Το πλήθος όμως αυξάνεται συνεχώς και αρχίζει να χάνει την υπομονή του. Μπροστά στον κίνδυνο να λιντσαριστούν από τις μάζες το προσωπικό του μεθοριακού φυλακίου Μπόρνχόλμερ Στράσε (Bornholmer Straße) ανοίγει τις πύλες στις 23:00. Σύντομα ακολουθούν και άλλα φυλάκια. Οι εικόνες που μεταδίδονται από την τηλεόραση ενθαρρύνουν και άλλους Ανατολικοβερολινέζους να κατέβουν στο τείχος πεζοί ή με αυτοκίνητα και να δοκιμάσουν μια βόλτα στο Δυτικό Βερολίνο. Μέχρι το πρωί της 10ης Νοεμβρίου όλες οι πύλες του τείχους έχουν ανοίξει διάπλατα και οι πολίτες τις περνούν χωρίς κανένα έλεγχο.
Οι κάτοικοι του Δυτικού Βερολίνου δέχτηκαν τους πολίτες της ΛΔΓ με ενθουσιασμό. Οι πιο πολλές μπυραρίες στην περιοχή του τείχους πρόσφεραν δωρεάν μπύρα, τα αυτοκίνητα άρχισαν να κορνάρουν και άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι αγκαλιάζονταν. Μέσα στην ευφορία της βραδιάς σκαρφάλωναν στο τείχος και Δυτικοβερολινέζοι, ενώ άλλοι περνούσαν από την απροσπέλαστη ως τότε Πύλη του Βραδεμβούργου. Μόλις έγινε γνωστό ότι άνοιξε το τείχος, η δυτικογερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή στη Βόννη διέκοψε τη συνεδρίαση, που αφορούσε στη συζήτηση του προϋπολογισμού. Μερικοί βουλευτές τραγούδησαν αυθόρμητα τον Εθνικό Ύμνο.
Η επανόρθωση του λάθους από την πλευρά του κράτους ήταν αδύνατη χωρίς τη χρήση βίας. Αν και έγιναν τέτοιες σκέψεις στα ηγετικά κλιμάκια της κυβέρνησης και του κόμματος, τελικά επικράτησε η σύνεση και η αποδοχή των τετελεσμένων. Είναι εξάλλου αμφίβολο αν οι δυνάμεις ασφαλείας θα εκτελούσαν τέτοιες εντολές. Από τη Μόσχα πάντως, αντίθετα με ότι συνέβη στην ίδια την Ανατολική Γερμανία το 1953, στην Ουγγαρία το 1956 και στην Τσεχοσλοβακία το 1968, δεν επρόκειτο να δοθεί κάλυψη σε βίαιες ενέργειες. Ήδη από τον Αύγουστο του 1989 οι σοβιετικές ένοπλες δυνάμεις στο έδαφος της ΛΔΓ είχαν λάβει την εντολή να μην αναμειχθούν και να παραμείνουν στα στρατόπεδά τους.
δεξιά|thumb|200px|Τμήμα της Γκαλερί της Ανατολικής Πλευράς (East Side Gallery)
Κληρονομιά
Σήμερα, λίγα κομμάτια του Τείχους έχουν απομείνει αφού το μεγαλύτερο μέρος του έχει κατεδαφιστεί. Τρία τμήματα μένουν ακόμα όρθια: ένα μήκους 80 μέτρων τμήμα του «πρώτου Τείχους» στο σημείο που βρισκόταν τα αρχηγεία της Γκεστάπο (ανάμεσα στο σημείο ελέγχου Τσάρλι και την πλατεία Ποτσντάμερ), ένα μακρύτερο τμήμα του δεύτερου τείχους, κατά μήκος του ποταμού Σπρέε, κοντά στη γέφυρα Όμπερμπαουμπρύκε (Oberbaumbrücke), γνωστό σήμερα ως Γκαλερί της Ανατολικής Πλευράς (East Side Gallery), και ένα τρίτο τμήμα στην Μπερνάουερ Στράσε (Bernauer Straße) το οποίο μετατράπηκε σε μνημείο το 1999. Ακόμη, κάποια άλλα μικρότερα τμήματα και λίγα φυλάκια βρίσκονται διασκορπισμένα στην πόλη του Βερολίνου. Όλα τα κομμάτια του τείχους έχουν υποστεί αλλοιώσεις κυρίως από τουρίστες οι οποίοι αφαιρούσαν υλικό από το τείχος για να το κρατήσουν ως σουβενίρ ή να το πουλήσουν. Μέχρι και σήμερα υπάρχουν καταστήματα σουβενίρ στο Βερολίνο τα οποία πουλάνε μικρά κομμάτια από το τείχος με ή χωρίς πιστοποιητικό αυθεντικότητας.
δεξιά|thumb|200px|Ίχνη του Τείχους του Βερολίνου Το ανατολικό μέρος του τείχους είναι σήμερα καλυμμένο από γκράφιτι τα οποία δεν υπήρχαν όταν το Τείχος φρουρούταν από οπλισμένους στρατιώτες της Ανατολικής Γερμανίας. Το 1990, 118 καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο κλήθηκαν να διακοσμήσουν τα τμήματα του Τείχους που δεν είχαν καταστραφεί. Το 2008, και ενόψει της επετείου των 20 ετών από την πτώση του Τείχους ένα χρόνο αργότερα, ξεκίνησε ένα πολυδάπανο σχέδιο για την αποκατάσταση των τοιχογραφιών αυτών, με τη συμμετοχή μάλιστα και πολλών από τους 118 καλλιτέχνες που δημιούργησαν τα έργα. .
Σε πολλά τουριστικά σημεία της πόλης, ο Δήμος έχει τοποθετήσει πέτρινες πλάκες κατά μήκος της διαδρομής του Τείχους και μεταλλικές επιγραφές που αναγράφουν: “Berliner Mauer 1961-1989”.
Μουσείο
Δεκαπέντε χρόνια μετά την πτώση του τείχους, το 2004, ένα ιδιωτικό μουσείο ανακατασκεύασε ένα τμήμα του Τείχους, μήκους 200 μέτρων κοντά στο σημείο ελέγχου Τσάρλι, όχι όμως πάνω στα ίχνη του αρχικού Τείχους. Για να τιμήσουν όσους πέθαναν προσπαθώντας να περάσουν στο Δυτικό Βερολίνο ύψωσαν 1000 λευκούς σταυρούς. Το μνημείο διατηρήθηκε μέχρι τον Ιούλιο του 2005.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ιστορία του Βερολίνου Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στο Βερολίνο Κατηγορία:Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας Κατηγορία:Τείχη Κατηγορία:Ψυχρός Πόλεμος Κατηγορία:Δυτική Γερμανία
Βάσκοι
Η Ονομασία
Οι αγγλόφωνοι πήραν τη λέξη Basque από τη γαλλική Basque (προφέρεται Μπασκ), που προέρχεται από τη γασκωνική Basco (οι γασκωνοι το προφέρουν basku), ομόρριζο με το ισπανικό Vasco, που προήλθε από το λατινικό  Vasco (προφερόταν Βάσκο) με πληθυντικό Vascones. Οι όροι απαντούν στον Στράβωνα που αποκαλεί τους ανθρώπους της περιοχής οὐασκώνους. Προφανώς ο Στράβων έτσι θα άκουσε τότε να τους αποκαλούν. Η λέξη θεωρείται ομόρριζη ή και ταυτόσημη με το όνομα των  Γασκώνων. Πιθανολογείται ότι παραπέμπει σε ρίζα σχετική με τη λέξη όρος, "κάτοικος των βουνών" στις γλώσσες της περιοχής στα αρχαία χρόνια. Ως χώρα των Οὐασκόνων αναφέρεται και 150 χρόνια αργότερα από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο στο έργο "Γεωγραφική Υφήγησις", όπου αναφέρεται και πόλη Οἰασσώ.
Ιστορία των Βάσκων
Οι ιστορικές αναφορές στους Βάσκους αρχίζουν από αρκετά αργά, δηλαδή από τον 1ο π.Χ. αιώνα με το Στράβωνα. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πηγές για πρωτύτερα. Ανάλυση του γονιδιώματος των Βάσκων υποδηλώνει ότι πρέπει να ζούσαν εκεί από τη νεολιθική εποχή Γύρω στο 50 π.Χ. η περιοχή είχε κατακτηθεί (αν όχι όλη, μεγάλο μέρος της) από τους Ρωμαίους, οι οποίοι πλέον θεωρούσαν ότι τους απομένει μόνον η δυτική Ιβηρική για να κατακτήσουν ολόκληρη την Ισπανία -άρα τα Πυρηναία είχαν κατακτηθεί. Στα μεταχριστιανικά χρόνια οι Βάσκοι θεωρούνταν ομάδα συγγενής με τους Γασκώνους και τους Ακουϊτανούς. Κατά το Μεσαίωνα η περιοχή μεταξύ των ποταμών Έβρου και Γαρούνα ονομαζόταν Βασκονία, χώρα που αγωνιζόταν να απωθήσει τους Βησιγότθους που ήδη είχαν συστήσει εκεί το Βησιγοτθικό βασίλειο  και η οποία αργότερα αγωνιζόταν να σταματήσει την επέκταση των μωαμεθανών  από το κέντρο και το νότο της Ισπανίας. Η Βασκονία επίσης αναφέρεται να προσπαθεί να απωθήσει και τους Φράγκους που επεκτείνονταν από το βορρά προς την Ιβηρική. Παρουσία Βάσκων μαρτυρείται και στο ποταμό Λίγηρα που όμως βρίσκεται πολύ βορειότερα -αυτό κατά τον 7ο και 8ο αιώνα. Πιθανόν οι εκεί Βάσκοι να κατέβηκαν προς το νότο απωθούμενοι από άλλες φυλές ή να είναι εσφαλμένη η μαρτυρία. thumb Στην ευρύτερη περιοχή (νότια Γαλλία και Πυρηναία) ιδρύθηκε το Δουκάτο της Βασκoνίας ή Γασκώνης (στα Βασκικά Baskoniako dukerria). Μέχρι τον 9ο αιώνα η περιοχή κατακερματίζεται λόγω του φεουδαρχικού συστήματος και σχηματίζονται κομητείες άλλες από αυτές καθαρά βασκικές άλλες καθόλου. Σχηματίζεται μεταξύ άλλων η κομητεία της Βασκoνίας και παράλληλα το Βασίλειο της Παμπλόνα, η Κομητεία της Καστίλης, η Κομητεία της Αραγωνίας κ.α. Το βασίλειο της Παμπλόνα, στην καρδιά της τότε βασκικής περιοχής (της Ναβάρρας) κατακερματίζεται κι αυτό από τους φεουδάρχες και τελεί υπό την επιρροή και απειλή των πολύ μεγαλύτερων βασιλείων (της Αραγώνας, της Καστίλης αλλά και των Γάλλων από το βορρά).
Κατά τον 12ο αιώνα η Καστίλη στερεί από τη Ναβάρρα την έξοδο προς τη θάλασσα, γιατί της αφαιρεί τις περιοχές Άλαβα (Álava), Μπισκάι (Biscay) και Χιπουθκόα (Gipuzkoa).
Η περιοχή των Βάσκων υποφέρει εν τω μεταξύ τα πάνδεινα και από τους πολέμαρχους των ισχυρών γαιοκτημόνων, οπότε αποδυναμωμένη υποκύπτει οριστικά στο Βασίλειο της Καστίλης -μετά από μια σειρά επιθέσεων (1512 έως 1524). Εντούτοις η συνέχεια της περιοχής της Ναβάρρας βόρεια των Πυρηναίων δεν περνάει στα χέρια της Καστίλης και γενικά της Ισπανίας. Ενσωματώνεται το 1620 στη Γαλλία. Παρόλα τα προβλήματά τους, οι Βάσκοι σε αυτό το διάστημα έχουν σημαντική αυτονομία -γεγονός στο οποίο συμβάλλει και το δυσπρόσιτο, ορεινό στοιχείο της περιοχής. Εντούτοις η Γαλλική επανάσταση και όσα ακολουθούν επηρεάζουν πολύ τη Χώρα των Βάσκων. Στη συνέχεια έρχονται οι λεγόμενοι Καρλικοί Πόλεμοι, που έγιναν με διαλείμματα, από το 1872 έως ουσιαστικά το 1876. Όταν λήγουν με ήττα των Βάσκων και των Καταλανών, σημαίνουν και το τέλος της αυτονομίας τους. Οι Καρλικοί πόλεμοι που στοίχισαν τόσο πολύ στους Βάσκους έγιναν για πολλούς λόγους και για αντικρουόμενα συμφέροντα. Τυπικά αφορούσαν την γραμμή διαδοχής στο θρόνο και οι Βάσκοι συντάχθηκαν κατά της αλλαγής ώστε το στέμμα να μην πάει σε γυναίκα, στην Ισαβέλλα, αλλά στον αδελφό του νεκρού βασιλιά, στον Κάρλος-Μαρία κόμη της Μολίνα. Στις τάξεις των Καρλιστών μπήκαν πολλοί. Άλλοι γιατί εναντιώνονταν στην προοπτική της γυναίκας βασίλισσας από θρησκευτικό φανατισμό και συντηρητισμό, άλλοι από εθνικισμό (ώστε η βασίλισσα να μην παντρευτεί βασιλιά άλλου κράτους και χαθεί η πλήρης ανεξαρτησία της χώρας), άλλοι -όπως οι Βάσκοι- επειδή διέβλεπαν τον κίνδυνο από έναν τυχόν γάμο της Ισαβέλλας με Γάλλο βασιλιά. Σε αυτή την περίπτωση η χώρα τους θα βρισκόταν μεταξύ Συμπληγάδων και θα έχαναν σίγουρα την αυτονομία τους. Αυτό όμως τελικά δεν το απέφυγαν. Μια απο τις πρώτες ενέργειες της νέας βασίλισσας ήταν να εφαρμόσει συγκεντρωτικούς νόμους και να απολεσθεί έτσι πλήρως η αυτονομία που τυπικά και ουσιαστικά απολάμβαναν οι βόρειες περιοχές της Ισπανίας. Από τότε, και παρά τη σχετικά περιορισμένη αυτονόμηση τμήματος της περιοχής τους, ο βασκικός λαός δεν έπαψε με διάφορα μέσα να επιζητεί την πλήρη ανεξαρτησία του, χωρίς όμως να την επιτυγχάνει.
Όταν εξέπνευσε το κίνημα του Καρλισμού, τη θέση του πήρε αμέσως το εθνικιστικό κίνημα των Βάσκων, κάτι που η ισπανική κυβέρνηση προσπάθησε να καταστείλει με κάθε τρόπο.
Το 1936, στις παραμονές του Ισπανικού εμφυλίου, στο μικρο εκείνο διάστημα που η Ισπανία έχαιρε ως δημοκρατία, οι Βάσκοι πρόλαβαν κι αυτοί να σχηματίσουν κυβέρνηση. Όταν όμως οι φασιστικές δυνάμεις κινήθηκαν κατά της νεοσύστατης δημοκρατίας των Ισπανών και άρχισε ο εμφύλιος, μπήκαν στον πόλεμο και πολλοί Βάσκοι -αυτή τη συμμαχία αξιοποίησε ο Φράνκο χαρακτηρίζοντας τους δημοκράτες και τους αριστερούς "εθνικούς προδότες". Ο Φράνκο ενισχύθηκε χωρίς καμία φειδώ από τον Χίτλερ στη Γερμανία και τον Μουσολίνι στην Ιταλία, καθώς και από τις ΗΠΑ (με πετρέλαιο, μεταφορικά μέσα) και τη Μεγάλη Βρετανία, αλλά και από τη χούντα της Πορτογαλίας. Ο πόλεμος αυτός στοίχισε πολύ στους Βάσκους, με τη Γκερνίκα τον πίνακα του Πικάσο να αναπαριστά τη φρίκη της ισοπέδωσης μιας πόλης γεμάτης αμάχους από την αεροπορία της Γερμανίας -η Γκουέρνικα ήταν και είναι βασκόφωνο χωριό δίχως στρατιωτικό στόχο, είχαν χαθεί τότε 170-300 παιδιά, γυναίκες και ηλικιωμένοι
Οι Βάσκοι εντούτοις δεν εγκατέλειψαν τον αγώνα τους. Στο πλαίσιο των προσπαθειών τους για εθνική ανεξαρτησία συνέστησαν την ΕΤΑ, Βασκική Εθνικιστική και Αυτονομιστική οργάνωση. Δημιουργήθηκε στο Μπιλμπάο σαν απάντηση στα μέτρα του Φράνκο το 1959 ως "οργάνωση για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς των Βάσκων". Ήταν εξαρχής ή γρήγορα μεταβλήθηκε σε ένοπλη οργάνωση, μαρξιστικής ιδεολογίας με στόχο την αυτοδιάθεση και την ανεξαρτησία των Βάσκων. Της αποδίδονται 800 δολοφονίες και πολλές απαγωγές και έχει χαρακτηριστεί από τις ΗΠΑ και την ΕΕ ως τρομοκρατική οργάνωση. Το κόμμα Έρι Μπατασούνα (Batasuna) (παράνομο κι αυτό) σήμερα θεωρείται το πολιτικό σκέλος της οργάνωσης, ισχυρισμός που όμως το ίδιο το Έρι Μπατασούνα διαψεύδει. Το 2010 η ΕΤΑ ανακοίνωσε μονομερή κατάπαυση πυρός είτε εκτιμώντας το διεθνές και τοπικό πολιτικό κλίμα είτε επειδή είχε αποδυναμωθεί από τις εκατοντάδες συλλήψεις μελών της στη Γαλλία και στην Ισπανία. Το 2011 ανακοίνωσε την παύση της ένοπλης δραστηριότητάς της.
Θρησκεία
Παραδοσιακά οι Βάσκοι ήταν κυρίως Ρωμαιοκαθολικοί. Τον 19ο αιώνα και στα μέσα του 20ου, οι Βάσκοι ως ομάδα έχουν παραμείνει ιδιαίτερα ευσεβείς και θρήσκοι. Στα σύγχρονα χρόνια η παρουσία των ναών έχει μειωθεί στην περισσότερη δυτική Ευρώπη. Η περιοχή έχει υπάρξει πηγή ιεραποστόλων σαν τον Φραγκίσκο Σαβιέ και Μικέλ Γαρικόιτς. Ο Ιγνάτιος Λογιόλα, ο ιδρυτής της Εταιρίας του Ιησού, ήταν Βάσκος. Ο Φραγκισκανός Φέρμιν Λάσιεν είχε γεννηθεί στην Βιτόρια. Ο Λάσιεν ήταν ο διάδοχος του φραγκισκανού Πατέρα Χουνιπέρο Σέρρα και ίδρυσε 9 από τις 21 εκτεταμένες ιεραποστολικές αποστολές κατά μήκος των ακτών της Καλιφόρνιας.
Ένα ξέσπασμα προτεσταντισμού στην ηπειρωτική χώρα των Βάσκων παρήγαγε την πρώτη μετάφραση της Καινής Διαθήκης στους Βάσκους από τον Γιοάνες Λεϊθαρράγα. Αφού ο Ερρίκος Δ΄ της Γαλλίας μετατράπηκε σε καθολικό για να γίνει βασιλιάς της Γαλλίας, ο Προτεσταντισμός σχεδόν εξαφανίστηκε.
Στη Μπαγιόν υπήρχε Εβραϊκή κοινότητα που αποτελούνταν κυρίως από Σεφαραδίτες Εβραίους που προέρχονταν από την Ισπανική και την Πορτογαλική Ιερά Εξέταση. Υπήρχαν επίσης σημαντικές Εβραϊκές και Μουσουλμανικές κοινότητες στη Ναβάρρα πριν την εισβολή των Καστιλιανών το 1512-21. Οι Μπανού Κασί, μια Μουλανδινή δυναστεία που προερχόταν από τον κόμη Κάσσιο, κυριάρχησε σε ένα μικρό, κυρίως βασκικό μουσουλμανικό εμιράτο στην κοιλάδα του Έβρου για δύο αιώνες.
Στις μέρες μας, με βάση μια δημοσκόπηση, λίγο περισσότεροι από το 50% των Βάσκων πρεσβεύουν κάποιο βαθμό πίστης στον θεό, την στιγμή που οι υπόλοιποι είναι είτε αγνωστικιστές είτε άθεοι. ο αριθμός των πιστών σκεπτικιστών αυξάνεται αξιοσημείωτα στις νεότερες γενιές, όταν οι μεγαλύτερες είναι πιο πιστές.
Ποδόσφαιρο
Το μεγαλύτερο σύμβολο της Βασκικής ταυτότητας στο ποδόσφαιρο είναι η Αθλέτικ Μπιλμπάο. Καθώς υπάρχουν και άλλες ομάδες μεταξύ του Βασκικού κράτους, όπως η Ρεάλ Σοσιεδάδ, η Ντεπορτίβο Αλαβές, η ΣΝ Έιμπαρ και η Οσασούνα (η μοναδική ομάδα στη Πριμέρα Ντιβισιόν η οποία έχει Βασκικό όνομα - osasuna σημαίνει "υγεία"). Σύμφωνα με την πολιτική της Αθλέτικ Μπιλμπάο ή ομάδα αυτή υποστηρίζει πως αρνείται να προσλάβει παίκτες που δεν είναι Βάσκοι. Στο παρελθόν και η Ρεάλ Σοσιεδάδ ακολουθούσε τέτοια πολιτική.
Παραπομπές
Κατηγορία:Εθνοτικές ομάδες χωρισμένες από διεθνή σύνορα
Τιτάνας
Η ονομασία  Τιτάνας μπορεί να αναφέρεται:
Νήσος των Φασιανών
μικρογραφία|Το νησί των φασιανών Η νήσος των Φασιανών ή νήσος Κονφεράνς (Ile des Faisans ή Ile de la Conference) είναι μια μικρή ιστορική νήσος που βρίσκεται στον ΝΑ μυχό του Βισκαϊκού κόλπου παρά τα γαλλοϊσπανικά σύνορα και συγκεκριμένα ακριβώς απέναντι από τις εκβολές του ποταμού Μπιδασόα ανάμεσα στην ισπανική πόλη Ιρούν (στη Χώρα των Βάσκων) και της γαλλικής Αντά.
Στη νήσο αυτή από τον Αύγουστο μέχρι τον Νοέμβριο του 1659 έγιναν πολλές διασκέψεις μεταξύ του Μαζαρέν και του Λουί Μεντέθ ντε Άπο τελική κατάληξη των οποίων ήταν η υπογραφή της γνωστής Ειρήνης των Πυρηναίων στις 7 Νοεμβρίου του 1659.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Φασιανων Φασιανων
Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης
Ο καταγόμενος από την Μασσαλία Ευθυμένης υπήρξε θαλασσοπόρος, εξερευνητής και γεωγράφος του 6ου ή 5ου π.Χ. αιώνα σύμφωνα με την επικρατέστερη σήμερα άποψη. Κάποιοι μελετητές ωστόσο τον θεωρούν νεώτερο και τον τοποθετούν στον 4ο π.Χ. αιώνα, στην εποχή περίπου που έζησε και ο επίσης θαλασσοπόρος συμπατριώτης του Πυθέας.
Ο Ευθυμένης ήταν ο δεύτερος γνωστός Έλληνας που, μετά τον Κωλαίο τον Σάμιο, πέρασε τις Ηράκλειες στήλες και ανοίχτηκε στην Έξω Θάλασσα. Εξερεύνησε τις ακτές της βορειοδυτικής Αφρικής φθάνοντας μέχρι τις εκβολές ενός μεγάλου ποταμού, του Νίγηρα ίσως ή πιθανότερα του Σενεγάλη.
Περιέγραψε το ταξίδι αυτό σ' ένα βιβλίο με τίτλο Περίπλους (όπως μας πληροφορεί ο γεωγράφος Μαρκιανός) από το οποίο διασώθηκε ένα μόνο απόσπασμα που αναφέρεται, περίπου με τα ίδια λόγια, από τον φιλόσοφο Σενέκα. και τον Πλούταρχο. Σ' αυτό ισχυριζόταν ότι ο Νείλος πηγάζει από τον Ατλαντικό ωκεανό και ότι οι πλημμύρες του οφείλονται στην δύναμη των ετήσιων ανέμων που σπρώχνουν με ορμή τα νερά του ωκεανού μέσα στο ποτάμι. Φαίνεται πως στήριξε την πεποίθησή του αυτή στην παρατήρηση ότι και στον Σενεγάλη υπήρχαν κροκόδειλοι και ιπποπόταμοι (ζώα χαρακτηριστικά του Νείλου) και στο ότι στο σημείο εκείνο τα νερά της θάλασσας ήταν γλυκά (επειδή - όπως ξέρουμε σήμερα - το ρεύμα του Σενεγάλη εισχωρεί βαθειά μέσα στον ωκεανό). Η αντίληψη ότι ο Νείλος πηγάζει από τον ωκεανό και αφού διασχίσει ολόκληρη την Αφρική χύνεται στην Μεσόγειο, όσο παράδοξη και αν φαντάζει σήμερα, ήταν απολύτως συμβατή με τι γνώσεις και κυρίως τους μύθους της εποχής του Ευθυμένη.
Ο Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης μνημονεύεται επίσης από τον Αθήναιο, τον Ιωάννη τον Λυδό και τον Αίλιο Αριστείδη (που επικαλείται παλαιότερη μαρτυρία του Εφόρου). Αντιθέτως, ο αναφερόμενος από τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα Ευθυμένης ως συγγραφέας κάποιου Χρονικού εικάζεται πως δεν ήταν ο θαλασσοπόρος Μασσαλιώτης, αλλά κάποιος άλλος συνονόματος του.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αρχαίοι Έλληνες θαλασσοπόροι κατηγορία:Αρχαίοι Έλληνες γεωγράφοι Κατηγορία:Θαλασσοπόροι εξερευνητές Κατηγορία:Αρχαία Μασσαλία
13 Φεβρουαρίου
12 Φεβρουαρίου | 13 Φεβρουαρίου | 14 Φεβρουαρίου
Η 13η Φεβρουαρίου είναι η 44η ημέρα του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Υπολείπονται 321 ημέρες (322 σε δίσεκτα έτη).
Ορθόδοξη Εκκλησία
Κατηγορία:Ημέρες του έτους
Βωμός της Περγάμου
thumb|368x368px|Βωμός της Περγάμου
Ο Βωμός της Περγάμου είναι βωμός αφιερωμένος στον Δία και την Αθηνά που οικοδομήθηκε στην ελληνιστική εποχή στην ακρόπολη της Περγάμου στη Μικρά Ασία.
Ιστορικό
Κατασκευάστηκε με εντολή του Ευμένη Β΄ της γενιάς των Ατταλιδών προς τιμή του πατέρα του Αττάλου Α΄ που κυριάρχησε στην Πέργαμο μετά τη νίκη του ενάντια στους Γαλάτες. Η οικοδόμησή του χρονολογείται περίπου το 181- 159 π.Χ.. Ανακαλύφθηκε μεταξύ 1878 και 1886 από το Γερμανό αρχαιολόγo Karl Humann και τμήματά του στάλθηκαν στο Βερολίνο ύστερα από συμφωνία μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Γερμανίας. Η μερική αναστήλωση του βωμού διήρκεσε μέχρι το 1902 και σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο της Περγάμου στο χώρο των Μουσείων στο Βερολίνο που άρχισε να λειτουργεί από το 1930.
Γενική Περιγραφή
Πρόκειται για έναν ανεξάρτητο τόπο λατρείας που δε συνδέεται με κάποιον ναό. Αποτελείται από ένα πόδιο (βάση) με μνημειακή κλίμακα που οδηγεί σε ένα υπαίθριο χώρο που περιβάλλεται από τοίχους με κιονοστοιχίες και ανάγλυφες παραστάσεις.Σε αυτό το σημείο υψώνεται ο βωμός.
Γιγαντομαχία
Η ζωφόρος αυτή είναι κολοσιαία σε σύλληψη και ένταση και κοσμεί το χώρο κάτω από την κιονοστοιχία, στο πόδιο του βωμού και πλάι στα σκαλιά της εισόδου. Έχει μήκος 120 μ. και ύψος 2,30 μ. και αποτελείται από 160 ανάγλυφες πλάκες με τουλάχιστον 100 μορφές. Γι' αυτό ονομάζεται και "μεγάλη ζωφόρος". Απεικονίζει τη μάχη Θεών και Γιγάντων που σύμφωνα με το μύθο είχε ως αποτέλεσμα να κυριαρχήσουν ο Δίας και οι άλλοι θεοί του Ολύμπου. Αυτή η μάχη συμβολίζει την κυριαρχία των Ατταλιδών που εκπροσωπούν τη λογική και την τάξη στους ηττημένους Γαλάτες που εκπροσωπούν τις δυνάμεις του χάους.
Στην ανατολική πλευρά του βωμού την κυρίαρχη θέση έχει ο Δίας που μάχεται το γίγαντα Πορφυρίωνα και η θεά Αθηνά που έχει γονατίσει το γίγαντα Αλκυονέα. Δίπλα της βρίσκονται η φτερωτή θεά Νίκη και ο Άρης, ενώ διακρίνουμε και τον Ηρακλή, την Ήρα, τον Απόλλωνα και άλλες θεότητες. Στη βόρεια πλευρά ξεχωρίζουν η Αφροδίτη, ο Έρως, η Διώνη, αλλά και οι Μοίρες με τους θεούς της Νύκτας. Στη νότια πλευρά εμφανίζονται οι θεοί του φωτός: ο Ήλιο ς, η Σελήνη και η Ηώς. Τέλος, η δυτική πλευρά καλύπτεται από τους θεούς της θάλασσας, το Διόνυσο με την ακολουθία του και τις Νύμφες.
Τηλέφεια
Η ζωφόρος αυτή ονομάζεται και "μικρή ζωφόρος" και κοσμεί την υπαίθρια αυλή του βωμού. Ο Τήλεφος, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία ήταν ήρωας της Τεγέας και γιος του Ηρακλή και της Αυγής. Θεωρείται ο μυθικός ιδρυτής της πόλης της Περγάμου. Ξεκινά με την αναπαράσταση του μύθου με το χρησμό του Απόλλωνα προς τον Αλέο, τον πατέρα της Αυγής ότι θα χαθεί από τον εγγονό του και συνεχίζει με τη σκηνή της ετοιμασίας της βάρκας που θα οδηγήσει την Αυγή στις ακτές της Μυσίας. Ακολουθούν σκηνές με τις ίδιες μορφές σε διαφορετικές στάσεις και κινήσεις με την παρεμβολή ενός δέντρου ή ενός κίονα ή ενός λόφου. Γι΄αυτό το λόγο η Τηλέφεια θεωρείται ΄΄αφηγηματικό ανάγλυφο΄΄. Τα γλυπτά της συγκεκριμένης ζωφόρου δημιουργήθηκαν μετά την τοποθέτηση των πλακών στη θέση τους, δε βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση.
Οι αναπαραστάσεις και των δύο ζωφόρων ήταν σκαλισμένες σε μάρμαρο και χρωματισμένες με πορφυρό, μπλε, κίτρινο και πράσινο χρώμα. Οι γλύπτες υπολογίζονται στους 16 χωρίς να έχει γίνει γνωστή η ταυτότητά τους. Εικάζεται ότι ένας γλύπτης σχεδίασε ολόκληρη τη διακόσμηση του ναού και ο ίδιος ανέλαβε την εκτέλεση της ανατολικής πλευράς της ζωφόρου.
Ιδιαιτερότητα στη γλυπτική
Ο βωμός της Περγάμου αντιπροσωπεύει την περγαμηνή τέχνη στο υψηλότερο σημείο της γιατί προχώρησε τολμηρά σε νέους δρόμους υπερβαίνοντας τα κλασικά και ελληνιστικά πρότυπα. Οι γλύπτες δεν επιζητούν να δώσουν το ιδανικό μέτρο της ΄΄υψηλής έκφρασης΄΄. Στη Γιγαντομαχία επιδιώκουν την έντονη θεατρικότητα, τον υπερβολικά δραματικό τόνο, τις έντονες κινήσεις των σωμάτων και τη συναισθηματική έκφραση των προσώπων προσδίδοντας στο γλυπτικό έργο φυσικότητα και ταυτόχρονα δυναμικότητα. Σε αυτό συμβάλλει η παρουσία θηριόμορφων γιγάντων με αλλόκοτη μορφή, φτερά σε ανθρώπινα σώματα που καταλήγουν σε φιδίσιες ουρές που συμπιέζονται ανάμεσα στη βάση της ζωφόρου και στο γεισό της.Είναι αναπόφευκτη η αντιπαραβολή με τη ζωφόρο του Παρθενώνα.
Τέλος, στην Τηλέφεια είναι προφανής η επίδραση της ζωγραφικής με τα ήρεμα πρόσωπα, τη συγκρατημένη απόδοση και τη μονότονη πτυχολογία. Ταυτόχρονα, το πλήθος των ζώων που χρησιμοποιείται στη μάχη φανερώνει την επίδραση ανατολικών προτύπων που ξεπερνά τα όρια της ελληνικής παράδοσης.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ελληνιστική τέχνη Βωμος Περγαμου
Τζιραφατιτάνας
Ο Τζιραφατιτάνας (Giraffatitan) ήταν σαυρόποδος δεινόσαυρος της οικογένειας των βραχιοσαυρίδων που έζησε κατά την Ύστερη Ιουράσια περίοδο στην Ανατολική Αφρική. Είχε στενή συγγένεια με τον Βραχιόσαυρο και μάλιστα μέχρι το 2009 τα δύο γένη ταυτίζονταν. Το όνομά του προέρχεται από το Αγγλικό "giraffe", που σημαίνει καμηλοπάρδαλη, και το ελληνικό "τιτάνας".
Περιγραφή
Ο Τζιραφατιτάνας, όπως και τα άλλα μέλη των βραχιοσαυρίδων, είχε ορισμένα χαρακτηριστικά ξεχωριστά μεταξύ των σαυρόποδων. Τα περισσότερα σαυρόποδα, όπως ο Διπλόδοκος, ο Απατόσαυρος και άλλοι είχαν μπροστινά άκρα μικρότερα από πίσω, και δεν είχαν την ικανότητα να κρατούν όρθιο το λαιμό τους. Αντίθετα, ο Τζιραφατιτάνας είχε μακρύτερα μπροστινά άκρα από πίσω, ενώ μπορούσε να κρατά το λαιμό του σε αρκετά μεγάλη γωνία σε σχέση με το σώμα του, προσαρμογές που τον βοηθούσαν να φτάνει τα ψηλότερα κλαδιά των δέντρων. Το ύψος του υπολογίζεται στα 9-10 μέτρα, σχεδόν διπλάσιο από αυτό της σημερινής καμηλοπάρδαλης.
Δείτε επίσης
Κατηγορία:Βραχιοσαυρίδες
Αμπιορίξ
Αμπιορίξ ( στα Λατινικά : Ambiorix, στα Ιταλικά : Ambiorige ).
Ιστορία
Μεταξύ των 58 και 52 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρας άρχισε να κατακτά την Γαλατία και την Βελγική Γαλατία. Η περιοχή κατοικήθηκε από φυλές που πολέμησαν μεταξύ τους, συμπεριλαμβανομένων των Εβουρώνων, στην οποία κυβερνούσαν δύο πρίγκιπες, ο Αμπιορίξ και ο Κατουβόλκο (Catuvolco).
Στο 54 π.Χ ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας, έχοντας την ανάγκη παροχής επαρκών προμηθειών στις λεγεώνες του , ανάγκασε τον τοπικό πληθυσμό να παραδώσει ένα μέρος της σοδειάς του , η οποία εκείνη την χρονιά ήταν κακή. Για αυτό το λόγο, οι Εβούρωνες , μειωμένοι στην πείνα , και διαμαρτυρήθηκαν γι ' αυτό το αίτημα, αναγκάζοντας τον Καίσαρα να ενισχύσει τα στρατόπεδα που βρίσκονται κοντά στα χωριά των Εβουρώνων , και κάθε εκατόνταρχος έλαβε την εντολή να βεβαιωθούν ότι τα τρόφιμα παραδόθηκαν στους στρατιώτες. Όλο αυτά προκάλεσαν μια δυσαρέσκεια και την επιθυμία για εκδίκηση από τους Εβουρώνους. Αν και ο Καίσαρας τους είχε ελευθερώσει από την υποχρέωση να πληρώνουν φόρο τιμής στην φυλή των Aτατούτσα (Atuatuca ), το χειμώνα του 54 , ο Αμπιορίξ , ο οποίος εντάχθηκε στον Κατουβόλκο , επαναστάτησε εναντίον των Ρωμαίων με επικεφαλής τον Πέμπτο Τιτούριο Σαμπίνο (Quinto Titurio Sabino ) και τον Λούτσιο Αρουνκουλέιο Κότα ( Lucio Aurunculeio Cotta ).
Μετά την επίθεση και τη σφαγή μιας μικρής ομάδας Ρωμαίων, που έβγαζαν ξύλο , ο Αμπιορίξ επιδίωκε τους λίγους επιζώντες στο οχυρωμένο στρατόπεδο τους. Έχοντας κατανοήσει ότι δεν μπορούσε να πολεμήσει εναντίον των ρωμαϊκών στρατευμάτων που μπήκαν στο οχυρό, παρότι ήταν κατώτερος από τις δυνάμεις τους, ο εβουρώνας έπαιξε πονηρά και πήγε να συνομιλήσει με τον Σαβίνο και Κόττα, λέγοντας ότι δεν είχε κανένα πρόβλημα μαζί τους, γιατί χάρη σ ' αυτούς δεν είχε πλέον προβλήματα με τις άλλες φυλές. Επιπλέον, τους προειδοποίησε ότι, αντιθέτως, αυτοί προετοιμάζονταν να τους επιτεθούν με τη βοήθεια των γερμανικών φυλών , οι οποίες θα έχουν διασχίσει το Ρήνο. Συνεπώς, ο Αμπιορίξ τους ενημέρωσε να εγκαταλείψουν το στρατόπεδο τους και να κατευθυνθούν σε άλλα στρατεύματα και να ενισχύσουν τη θέση τους. Ο Αμπιορίξ τους υποσχέθηκε ότι θα τους αφήσει να περάσουν ανενόχλητοι. Μετά από μια μακρά και επώδυνη νυκτερινή συζήτηση, στην οποία ο Σαβίνο εμπιστεύτηκε τον εχθρό και όχι τον Κόττα , οι δυο τους αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το πεδίο, αλλά δέχτηκαν επίθεση και σφαγιάστηκαν από τους πολεμιστές του Αμπιορίξ. Οι λίγοι επιζώντες κατέφυγαν στο αρχικό στρατόπεδο και, τη νύχτα, όλες οι ελπίδες είχαν χαθεί , δολοφονήθηκαν ο ένας μετά τον άλλον ως και τον τελευταίο άνδρα. Αργότερα, ο Αμπιορίξ  προσπάθησε να κάνει το ίδιο πλάνο με την λεγεώνα, που έχει ανατεθεί στον Κικέρωνα, ο οποίος, ωστόσο, δεν είχε πέσει στην παγίδα και υπερασπίστηκε γενναία τον εαυτό του  από την πολιορκία μέχρι την άφιξη του Καίσαρα, ο οποίος αντέστρεψε την κατάσταση.
Η σφαγή της λεγεώνας του Σαβίνου και του Κόττα ήταν ντροπή για τον στρατό της Ρώμης και τις λεγεώνες του Καίσαρα, ο οποίος, όμως , με κάποιες επιτυχημένες εκστρατείες, κατάφερε να υποτάξει όλες τις βελγικές φυλές. Συγκεκριμένα, είχαν μαζέψει από τους Εβούρωνες, το όνομα και την καταγωγή. Ο Καίσαρας κάλεσε κάποιον μεταξύ των Γαλατων και των Γερμανών, οι οποίοι ήθελαν να επιτεθούν στο έδαφος των Εβουρώνων, να σφαγιάσουν , να υποτάξουν και να καταστρέψουν την επικράτεια τους. Τελικά, ο Αμπιορίξ και οι άνδρες του, διέσχισαν το Ρήνο, και από εκείνη τη στιγμή εξαφανίστηκαν από την ιστορία.
Μεταξύ μύθου και θρύλου
Η φιγούρα του Αμπιορίξ επανεμφανίστηκε στο 1830, όταν το Βέλγιο έγινε ανεξάρτητο και η νέα κυβέρνηση αναζητούσε στοιχεία του παρελθόντος του, που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν στην καθιέρωση εθνικού ήρωα. Ο αρχηγός των Εβουρώνων προέκυψε από τις σελίδες του έργου του Καίσαρα, το 1841 ο Βέλγος ποιητής Joannes Nolet de Brauwere van Steeland έγραψε μια όπερα για τον Αμπιορίξ και στις 5 Σεπτεμβρίου του 1866 ένα άγαλμα ανεγέρθηκε προς τιμήν του στη μεγάλη αγορά της βελγικής πόλης Τόνγκερεν , ακόμη και αν δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ζούσε εκεί. Ωστόσο, αυτή η επιλογή έγινε επειδή το Τόνγκερεν είναι το παλαιότερο χωριό του Βελγίου, και το αρχικό του όνομα ήταν Atuatuca Tongorum, ένα όνομα που θύμιζε τη φυλή Atuatuca στην οποία ο Καίσαρ μίλησε.
Σήμερα ο Αμπιορίξ είναι μία από τις πιο διάσημες και σημαντικές προσωπικότητες στην ιστορία του Βελγίου. Αναρωτιέται κανείς, ωστόσο, αν αυτό το πρόσωπο υπήρξε πραγματικά, ή αν δημιουργήθηκε με την τέχνη από τον Καίσαρα για να δικαιολογήσει τις σκληρές εκστρατείες εναντίον των Γαλατών του Βελγίου. Για τα υπόλοιπα, εκτός από το έργο του Καίσαρα δεν έχουμε άλλη μαρτυρία γι ' αυτόν, ή μάλλον, αναφέρεται από τον Cassio Dione και τον Florο, ο οποίος, ωστόσο, οι οποίοι όμως αναφέρονται στον Καίσαρα. Ακόμα και το άγαλμα είναι μια καθαρή εξιδανίκευση.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Γαλάτες πολέμαρχοι
Τουρισμός στην Ιταλία
300px|thumb|right|Τουρίστες στη Φοντάνα ντι Τρέβι στο κέντρο της [[Ρώμης.]] Ο τουρισμός στην Ιταλία είναι μια σημαντική δραστηριότητα στην οικονομία της χώρας. Αντιπροσωπεύει υψηλό εισόδημα για την ιταλική οικονομία που της επιτρέπει να αναπτύξει ορισμένους τομείς της οικονομίας, όπως οι μεταφορές, οι υποδομές, το εμπόριο, οι υπηρεσίες και η βιοτεχνία.
Με 65 εκατομμύρια τουρίστες, σύμφωνα με το ISTAT, η Ιταλία είναι η τρίτη τουριστική χώρα στην Ευρώπη μετά τη Γαλλία και την «Ισπανία ; Ωστόσο, καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση όσον αφορά τις διαμονές σε ξενοδοχεία, με 221 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις, πίσω από την Ισπανία (299) και μπροστά από το Ηνωμένο Βασίλειο (161) και τη Γαλλία (136).
Διαμονή στην Ιταλία
thumb|Τουρίστες μέσα σε [[γόνδολα στη Βενετία (στο βάθος, η βασιλική του Αγίου Μάρκου) σε φωτογραφία από τις αρχές του 1900.]] Αναφέρονται τα ευρήματα μελέτης του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής της Ιταλίας, που διεξήχθη μεταξύ 2002 και 2005, με θέμα την χωρητικότητα των καταλυμάτων στην Ιταλία.
Σχηματίζοντας ένα γενικό πλαίσιο, η Ιταλία διαθέτει πάνω από 33.000 ξενοδοχεία, μεταξύ των 5 και 1 αστέρων. Το 2002, υπήρχαν 33.411 ξενοδοχεία, που αυξήθηκαν μέσα σε 3 χρόνια κατά μία εκατοντάδα, αγγίζοντας τα 33.527 μέσα στο 2005. Την ίδια χρονιά, οι υποδομές αυτές προσέφεραν 2.028.000 κλίνες, κατανεμημένες σε 1.020.000 δωμάτια (κυρίως δίκλινα, και σε μικρότερο βαθμό, τρίκλινα) και 1.003.000 μπάνια.
Πέραν των ξενοδοχείων, υπάρχουν και άλλα καταλύματα: τα χωριά διακοπών και τα κάμπινγκ διαθέτουν συχνά ψυχαγωγικές υπηρεσίες, καθώς έχουν σχεδιαστεί για να υποδέχονται περισσότερους επισκέπτες σε μία ενιαία υποδομή, αντίθετα με τα ξενοδοχεία. Τα χωριά και τα κάμπινγκ είναι 2.441 και προσφέρουν 1.344.000 κλίνες.
Συνολικά, εάν προστεθούν και τα ενοικιαζόμενα δωμάτια, η Ιταλία διαθέτει 130.000 υποδομές υποδοχής και 4.350.000 κλίνες το 2005. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί η ικανότητα της Ιταλίας να διαθέτει λιμάνια και καθαρές παραλίες, με σκοπό να προσελκύσει τον μέγιστο τουρισμό μέσα στο 2012.
Τα παρακάτω στοιχεία αναφέρονται στα διάφορα είδη ξενοδοχείων, ταξινομημένων ανά αριθμό αστέρων από 5 έως 1.
7 αστέρων
Υπάρχουν δύο ξενοδοχεία 7 αστέρων: το Town House Galleria στο Μιλάνο (25 κλινών) και το Aman Canal Grande στη Βενετία.
5 αστέρων
Στην Ιταλία το 2005, υπήρχαν 232 πολυτελή ξενοδοχεία 5 αστέρων. Οι υποδομές αυτές, που διακρίνονται ως οι καλύτερες της χώρας σε ποιότητα και υπηρεσίες, προσφέρουν 43.150 κλίνες κατανεμημένες σε 20.686 δωμάτια, γεγονός που επιβεβαιώνει την σαφή επικράτηση των δίκλινων δωματίων σε τέτοιου είδους ξενοδοχεία. Τα μπάνια είναι 21.233, άρα περισσότερα σε σχέση με τα δωμάτια.
4 αστέρων
Τα ξενοδοχεία 4 αστέρων είναι περίπου 3.700, με 502.000 κλίνες κατανεμημένες σε 247.000 δωμάτια.
3 αστέρων
Τα ξενοδοχεία 3 αστέρων είναι τα πιο πολυάριθμα, καθώς εξισορροπούν τις παρεχόμενες υπηρεσίες και το κόστος. Είναι 14.500, σχεδόν το ήμισυ όλων των ξενοδοχείων στην Ιταλία, και οι 940.000 κλίνες είναι κατανεμημένες σε 483.000 δωμάτια.
2 αστέρων
Τα ξενοδοχεία 2 αστέρων είναι 5.000, με 116.000 κλίνες.
1 αστέρων
Τα ξενοδοχεία 1 αστέρα είναι 2.000, με 157.000 κλίνες.
Αλλοδαποί τουρίστες
Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, στην ερώτηση "Πού θα ταξιδέψεις για τις κύριες διακοπές σου το 2011;", απάντησε "στην Ιταλία" το 14% των Λουξεμβούργιων, το 11% των Αυστριακών, το 11% των Ολλανδών, το 10% των Γερμανών, το 9% των Μαλτέζων, το 8% των Τσέχων, το 8% των Δανών, το 8% των Ρουμάνων, το 6% των Σλοβάκων, το 5% των Εσθονών, το 5% των Νορβηγών, το 4% των Λετονών, το 4% των Ισπανών, το 3% των Γάλλων, το 3% των Ούγγρων, το 2% των Βουλγάρων, το 2% των Κροατών και το 1% των Ελλήνων. Το 2011, βάσει στοιχείων έρευνας που διεξήγαγε ο Σύνδεσµος Ιδιοκτητών Αλυσίδων Ξενοδοχείων, σημειώθηκε αύξηση της απόδοσης του ιταλικού τουρισμού. Οι διεθνείς αφίξεις τουριστών παρουσίασαν μέση αύξηση μεταξύ 4% και 5%, και πρωτοστάτησαν αναπτυσσόμενες χώρες της Μέσης Ανατολής, και ιδιαίτερα χώρες της Νότιας Ασίας.
Αφίξεις ανά χώρα
Το 2019 οι κύριες χώρες ξένης προέλευσης σύμφωνα με τα στοιχεία της ISTAT ήταν:
Βάσει προέλευσης
Παράγοντες τουριστικού ενδιαφέροντος
Είναι πολλά τα κίνητρα που ωθούν τους τουρίστες (αλλοδαπούς ή Ιταλούς) να επισκεφτούν τη χώρα του Δάντη και μπορούν να κατηγοριοποιηθούν, για λόγους ευκολότερης ανάλυσης, στις ακόλουθες παραγράφους. Θα ήταν, όμως, παραπλανητικό να θεωρηθούν αυτά τα "είδη τουρισμού" ως στεγανά που δεν αλληλοεπηρεάζονται. Πράγματι, η ευκαιρία να βρεθούν περιοχές που είναι συχνά πλούσιες σε διάφορες τουριστικές προτάσεις, διευκολύνει και ενθαρρύνει τους επισκέπτες που ενδιαφέρονται κυρίως για ένα είδος προσφορών να επωφεληθούν από τις πρόσθετες προτάσεις που βρίσκουν στο ίδιο μέρος (π.χ. τουρίστες που αναζητούν παραθαλάσσια θέρετρα ή προσκυνητές σε θρησκευτικό ταξίδι, γνωρίζουν πως μπορούν στη συνέχεια να γευτούν την καλλιτεχνική-αρχιτεκτονική ή οινογαστρονομική κληρονομιά μιας περιοχής).
Καλλιτεχνικός-πολιτιστικός τουρισμός
Η Ιταλία διαθέτει τεράστια και αξιοσημείωτη ιστορική και αρχιτεκτονική κληρονομιά, τόσο ως προς την ποσότητα των χειροποίητων αντικειμένων και τη συντήρηση, όσο και ως προς την ενδογενή καλλιτεχνική-πολιτιστική αξία. Για του λόγου το αληθές, η Ιταλία κατέχει περήφανα τον μεγαλύτερο αριθμό χώρων που αναφέρονται στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Το 2013, η αξία της καλλιτεχνικής-πολιτιστικής κληρονομιάς εκτιμάτο στο 5,4% του ΑΕΠ, περίπου 75,5 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό ικανό να απασχολεί περίπου 1,4 εκατομμύρια εργαζόμενους.
Παράκτιος και παραλίμνιος τουρισμός
Οι ακτές της ιταλικής χερσονήσου εκτείνονται σε μήκος τουλάχιστον 7.458 χλμ, συμπεριλαμβανομένων και των πολυάριθμων νησιών. Στις παραλίες και τα βράχια είναι διασκορπισμένες διάφορα καταλύματα, όπως λουτρά, ξενοδοχεία και εστιατόρια, παραθαλάσσια θέρετρα, κέντρα διασκέδασης για κάθε ώρα της ημέρας, πάρκα, προβλήτες και μαρίνες, καθώς και πολλά ιστορικά και καλλιτεχνικά κέντρα που συνδυάζουν το ενδιαφέρον για την θαλάσσιες δραστηριότητες με την αναψυχή, τη φύση και την τέχνη. Πολλές από τις ακτές της είναι διάσημες και στο εξωτερικό.
Ο παραλίμνιος τουρισμός έχει, επίσης, καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια, κυρίως χάρη στην απήχηση που δημιουργήθηκε από αρκετές πασίγνωστες διασημότητες του διεθνούς τζετ σετ. Αίσθηση προκάλεσε το 2001 η αγορά μιας παραθεριστικής κατοικίας κατά μήκος της Λίμνης Κόμο από τον ηθοποιό Τζορτζ Κλούνεϊ, καθώς και ο γάμος των Τομ Κρουζ και την Κέιτι Χολμς το 2006 στο Κάστρο Orsini-Odescalch i κατά μήκος της Λίμνης Μπρατσάνο.
Χειμερινός τουρισμός
Παρότι το κλίμα της δεν είναι ιδιαίτερα ψυχρό σε σχέση με άλλες βόρειες χώρες, η Ιταλία καταφέρνει να προσελκύει τουρίστες που κάνουν χειμερινά σπορ χάρη στις πολλές οροσειρές της (το ποσοστό των ορεινών περιοχών κυμαίνεται περίπου στο 35%). Από αυτές, ξεχωρίζουν οι Άλπεις, η ψηλότερα οροσειρά της Ευρώπης, και τα Απέννινα όρη, που παρέχουν πολυάριθμες εγκαταστάσεις για σπορ και διαμονή.
Οικοτουρισμός
Στην Ιταλία, υπάρχουν πολλές προστατευμένες περιοχές διαφόρων ειδών: φυσικά πάρκα, ορεινά ή θαλάσσια, περιφερειακά ή τοπικά πάρκα, φυσικά καταφύγια άγριας ζωής. Υπάρχουν, ακόμη, πολλές φυσικές ομορφιές που δεν προστατεύονται απαραίτητα από πάρκο.
Επαγγελματικός τουρισμός
Παρότι βρίσκεται σε αντίθεση με την κλασική εικόνα του τουρισμού αναψυχής, ο επαγγελματικός τουρισμός αποτελεί, επίσης, κίνητρο για εισροή τουριστών στη χώρα και είναι βασικό τμήμα του κλάδου. Σε αυτό το είδος, περιλαμβάνονται όσοι κάνουν χρήση των καταλυμάτων για επαγγελματικά ταξίδια και/ή συμμετέχουν σε εκδηλώσεις σχετικές με την παραγωγή και/ή το εμπόριο διάφορων αγαθών από ετερόκλητους οικονομικούς τομείς. Ενδεικτικά αναφέρονται:
Οι σημαντικότερες πόλεις με διοργάνωση εκθέσεων είναι (με αλφαβητική σειρά):
Οινογαστρονομικός τουρισμός
μικρογραφία|Η παραδοσιακή συνταγή [[σπαγγέτι με σάλτσα τομάτας και βασιλικό]] Η Ιταλία είναι εξαιρετικά πλούσια σε τρόφιμα και συνταγές, σε τέτοιο βαθμό ώστε τα προϊόντα και η γαστρονομική κουλτούρα της χώρας συνοδεύει τις αμέτρητες περιφερειακές ή τοπικές παραγωγές που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη περιοχή. Για την υπεράσπιση της ποιότητας και της ποικιλίας της παραγωγής τροφίμων, η βιομηχανία χρησιμοποιεί συχνά τους ευρωπαϊκούς και ιταλικούς κανονισμούς τροφίμων για την προστασία των αγαθών της με την ένδειξη DOC (ονομασία προέλευσης ελεγχόμενη και εγγυημένη), DOCG (ελεγχόμενη ονομασία προέλευσης) ή IGT (προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη). Η υψηλή ποιότητα και ποικιλία των τροφίμων και της κουζίνας αναγνωρίζεται από πολλές χώρες του εξωτερικού που εισάγουν -ή ενίοτε μιμούνται- τα ιταλικά προϊόντα. Γι'αυτό και η ιταλική κουζίνα αποτελεί συχνά κίνητρο για τον τουρισμό, και ίσως συνοδεύεται από ένα ή περισσότερα από τα προαναφερθέντα κίνητρα. Αμέτρητα είναι τα φεστιβάλ και οι εκθέσεις τροφίμων ανά την Ιταλία, από τα μικρά αγροτικά κέντρα έως τις μεγαλουπόλεις. Ο ξενοδοχειακός τομέας σιγά-σιγά εκσυγχρονίζεται για να προσφέρει, ακόμη, στους τουρίστες στοιχεία πολιτισμού και οινογαστρονομίας, τόσο σε ξενοδοχεία παραδοσιακού τύπου, όσο και σε υποδομές που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια για τις ανάγκες του αγροτουρισμού.
Αθλητικός τουρισμός
Τέλος, είναι εξίσου σημαντικός ο τουρισμός που αφορά αθλητικές εκδηλώσεις, που είναι σε θέση να προσελκύει λάτρεις πολλών αθλημάτων, οι οποίοι, σε πολλές περιπτώσεις, αποφασίζουν να μείνουν για κάποιες μέρες και να επισκεφτούν τη χώρα.
Τουριστικοί προορισμοί
Η Ιταλία μπορεί να υπερηφανεύεται για πλήθος τουριστικών προορισμών. Πέραν των πολυάριθμων ιστορικών κέντρων των μεγαλύτερων πόλεων σε κάθε περιοχή της Ιταλίας, όπως και των μουσείων, των πολιτικών και θρησκευτικών μνημείων, περιλαμβάνονται επίσης θάλασσες, βουνά και νησιά, που συχνά είναι σε θέση να προσφέρουν πλήθος επιλογών σχετικών με τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο κάθε τόπου, όπως ήθη, έθιμα και παραδόσεις.
Πόλεις τέχνης
Στην Ιταλία υπάρχουν πολλές πόλεις τέχνης μείζονος σημασίας για τον ιστορικό-καλλιτεχνικό τουρισμό. Στη λίστα που ακολουθεί αναφέρονται μόνο οι μεγαλύτερες πόλεις από κάθε περιοχή.
Αμπρούτσο
μικρογραφία|Βασιλική της Santa Maria di Collemaggio στην Λ'Άκουιλα
Μπαζιλικάτα
μικρογραφία|Οι πέτρες-σπηλιές της Ματέρα
Φριούλι Βενέτσια Τζούλια
μικρογραφία|Το Μεγάλο Κανάλι στην Τεργέστη
Λομβαρδία
μικρογραφία|Αεροφωτογραφία του ιστορικού κέντρου της Μάντοβα
Μάρκε
μικρογραφία|Βασιλική Santa Casa στο Λορέτο
Κριστόφ Βαζέχα
{{Πληροφορίες ποδοσφαιριστή }} Ο Κριστόφ Βαζέχα (πολωνικά: Krzysztof Ireneusz Warzycha,, γεννήθηκε 17 Νοεμβρίου 1964, Κατοβίτσε), είναι διεθνής Πολωνός πρώην ποδοσφαιριστής και νυν προπονητής, ο οποίος διακρίθηκε ιδιαίτερα στα ελληνικά γήπεδα αγωνιζόμενος για 15 έτη με τον Παναθηναϊκό. Απέκτησε την ελληνική υπηκοότητα το 1998.
Παναθηναϊκός
Τη χειμερινή μεταγραφική περίοδο του 1989 αποκτήθηκε από τον Παναθηναϊκό έναντι 300.000 δολαρίων. Ο Βαζέχα αρχικά προοριζόταν για τον Ολυμπιακό αλλά η διοίκηση αυτού δεν επέδειξε ενδιαφέρον και έτσι κατέληξε στον Παναθηναϊκό. Μαζί με το Δημήτρη Σαραβάκο δημιούργησαν ένα από τα πιο επιτυχημένα δίδυμα στην ιστορία του συλλόγου. Το τέλος της αγωνιστικής περιόδου τον βρήκε Πρωταθλητή και κορυφαίο σκόρερ του Παναθηναϊκού έχοντας σημειώσει 14 γκολ σε 21 συμμετοχές. Την περίοδο 1990-91 ο Σαραβάκος με τον Βαζέχα συνέθεσαν την κορυφαία επιθετική δυάδα του πρωταθλήματος καθώς ο Σαραβάκος αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ του Ελληνικού πρωταθλήματος με 23 γκολ και ο Βαζέχα δεύτερος με 18 γκολ. Ο Παναθηναϊκός κατέκτησε το νταμπλ τερματίζοντας πρώτος με 8 βαθμούς διαφορά στο πρωτάθλημα ενώ στέφθηκε και κυπελλούχος Ελλάδας με 5 γκολ του Βαζέχα.
Την περίοδο 1991-92 συμμετείχε στα Προημιτελικά της πρώτης διοργάνωσης του Τσάμπιονς Λιγκ. Στις 26 Ιανουαρίου 1992 ο Παναθηναϊκός με τους Σαραβάκο και Βαζέχα να σημειώνουν γκολ, επικράτησε με 3-0 επί του Ολυμπιακού.
Την περίοδο 1992-93 ο Βαζέχα σημειώνει 32 γκολ σε 33 συμμετοχές στο Πρωτάθλημα. Αναδείχθηκε κυπελλούχος Ελλάδας με τον Παναθηναϊκό σημειώνοντας 7 γκολ, σημειώνοντας και το γκολ που έδωσε το τρόπαιο στον τελικό απέναντι στον Ολυμπιακό. Συμμετείχε στους ευρωπαϊκούς αγώνες στους οποίος ο Παναθηναϊκός σημείωσε ρεκόρ τερμάτων τόσο σε έναν αγώνα όσο και στο σύνολο της διπλής αναμέτρησης με την Ελεκτροπούτερε με 10 γκολ στις 2 νίκες του 0-6 και 4-0, με τον ίδιο να σημειώνει τέσσερα συνολικά. Το καλοκαίρι του 1993 κατακτά το Σούπερ Καπ με αντίπαλο την ΑΕΚ.
Την περίοδο 1993-94 ο Κριστόφ Βαζέχα αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ του ελληνικού πρωταθλήματος με 24 γκολ και οδήγησε τον Παναθηναϊκό στην κατάκτηση του Πρωταθλήματος έχοντας για τελευταία χρονιά στο πλευρό το Δημήτρη Σαραβάκο. Με 7 γκολ οδήγησε τον Παναθηναϊκό και στην κατάκτηση του Κυπέλλου σκοράροντας και στον τελικό απέναντι στην ΑΕΚ. Το καλοκαίρι του 1994 κατακτά και το Σούπερ Καπ. Το 1995 είναι ξανά ο Πρώτος Σκόρερ του ελληνικού πρωταθλήματος με 29 γκολ, με τον Παναθηναϊκό να αναδεικνύεται Πρωταθλητής Ελλάδας. Κατακτά και πάλι το Κύπελλο Ελλάδας σημειώνοντας 5 γκολ. Σημείωσε το γκολ της νίκης στον προημιτελικό απέναντι στον Ολυμπιακό στο Στάδιο Καραϊσκάκη στο 88ο λεπτό αλλά και το γκολ της νίκης στον τελικό εναντίον της ΑΕΚ στο 114΄.
Η περίοδος 1996-97 υπήρξε μεταβατική για τον Παναθηναϊκό που θα προχωρούσε πλέον σε φάση ανανέωσης με το Βαζέχα να παραμένει ο σταθερός της ομάδας και να σημειώνει 19 γκολ για το πρωτάθλημα. Την περίοδο 1997-98 ο Βαζέχα είναι ο κορυφαίος σε συμμετοχές (34) και γκολ στον Παναθηναϊκό (32), αναδεικνύεται πρώτος σκόρερ του Πρωταθλήματος. Από την επόμενη περίοδο παρτενέρ του στην επίθεση υπήρξε ο Νίκος Λυμπερόπουλος με τον οποίο σημείωσαν εξαιρετικές εμφανίσεις σε Ελλάδα και Ευρώπη. Ο Βαζέχα σημείωσε 2 γκολ στο 6-3 επί της Στεάουα που οδήγησε τον Παναθηναϊκό και πάλι στους ομίλους του Τσάμπιονς Λιγκ.
Την περίοδο 1999-00 ο Γιάννης Κυράστας αναλαμβάνει την ηγεσία του Παναθηναϊκού δημιουργώντας μια πολύ ισχυρή ομάδα που παρουσίασε αξιόλογο ποδόσφαιρο σε Ελλάδα και Ευρώπη. Ο Κριστόφ Βαζέχα μαζί με το Λυμπερόπουλο είναι οι βασικοί εκτελεστές και ο Παναθηναϊκός παρουσιάζεται και πάλι ισχυρός και στους αγώνες ντέρμπι. Στις 21 Νοεμβρίου του 1999 ο Βαζέχα σημειώνει το 2-0 στη νίκη επί του Ολυμπιακού στον αγώνα που αποτέλεσε το εφαλτήριο για μια δυναμική πορεία προς τον τίτλο ο οποίος χάθηκε τις τελευταίες αγωνιστικές. Στη Ευρώπη για το Κύπελλο ΟΥΕΦΑ σημείωσε γκολ απέναντι στη Λακορούνια το οποίο δεν στάθηκε αρκετό για να προκριθεί ο Παναθηναϊκός.
Την περίοδο 2000-01 ο Βαζέχα σημειώνει τρία γκολ (απέναντι στις Πολόνια, Λακορούνια, Γιουβέντους) τα οποία υπήρξαν καθοριστικά ώστε ο Παναθηναϊκός να προκριθεί στους ομίλους του Τσάμπιονς Λιγκ αλλά και να περάσει από τον όμιλο των Γιουβέντους, Αμβούργου, Λακορούνια. Η νίκη απέναντι στη Γιουβέντους με 3-1 με το δικό του γκολ που σφράγισε την πρόκριση αποτελεί μια από τις πιο ένδοξες ευρωπαϊκές στιγμές του Παναθηναϊκού. Το γκολ του απέναντι στη Γιουβέντους έμελε να είναι και το τελευταίο του στο Τσάμπιονς Λιγκ. Αλλά και στον επόμενο όμιλο απέναντι στις Μάντσεστερ, Βαλένθια, Στουρμ η παρουσία του Βαζέχα δίπλα στους πολλά υποσχόμενους αθλητές όπως οι Καραγκούνης, Μπασινάς, Γκούμας, Λυμπερόπουλος, Σεϊταρίδης στάθηκε αρωγός ώστε να σημειώσουν αξιόλογες εμφανίσεις και να αφήσουν παρακαταθήκη για την επόμενη ευρωπαϊκή χρονιά η οποία υπήρξε ακόμα πιο επιτυχημένη για το σύλλογο.
Την επόμενη περίοδο το ρόστερ του Παναθηναϊκού περιελάμβανε επιθετικούς όπως οι Λυμπερόπουλος, Ολισαντέμπε, Βλάοβιτς, Κωνσταντίνου με συνέπεια ο Βαζέχα να σημειώσει τις δυο τελευταίες ολιγόλεπτες συμμετοχές του στο Τσάμπιονς Λιγκ με το τελευταίο τον αγώνα απέναντι στη Ρεάλ που έδωσε την πρόκριση στον Προημιτελικό της διοργάνωσης. Στο ελληνικό πρωτάθλημα είχε επίσης λίγες συμμετοχές, 12 και 6 γκολ. Την περίοδο 2002-03 ο Βαζέχα εμφανίζεται ανανεωμένος και παρά το ότι βάδισε πλέον στο 38ο έτος της ηλικίας του, ήταν εκείνος που έδωσε την πρόκριση στον Παναθηναϊκό απέναντι στη Λίτεξ Λόβετς, μπαίνοντας αλλαγή και σημειώνοντας στην παράταση δύο γκολ και ανατρέποντας το 0-1. Το τελευταίο Ευρωπαϊκό γκολ του, το σημείωσε γράφοντας το 4-1 επί της Φενέρ Μπαχτσέ. Συμμετείχε συνολικά σε 6 αγώνες που οδήγησαν τον Παναθηναϊκό στον Προημιτελικό του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ το 2003. Στο πρωτάθλημα Ελλάδας συμμετείχε σε 21 αγώνες και σημείωσε 3 γκολ και άλλα 2 στο Κύπελλο. Στις 15 Ιανουαρίου του 2003 με αντίπαλο τον Ακράτητο σημείωσε το τελευταίο του γκολ με τον Παναθηναϊκό για το Κύπελλο Ελλάδας και επίσης απέναντι στον Ακράτητο σημείωσε το τελευταίο του γκολ για το Πρωτάθλημα Ελλάδας στις 25 Μαΐου του 2003.