cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Πόλεμος μεταξύ Ρως και Βυζαντινών (968-971)
Οι Ρως εισβάλουν στη Βουλγαρία, κατόπιν προτροπής της Κωνσταντινούπολης
Τα σχέδια του Νικηφόρου, ως εκ τούτου, στράφηκαν εναντίον του. Η ανίσχυρη Βουλγαρία είχε, πλέον, καταστεί ένα εχθρικό κράτος στα βόρεια σύνορα της Αυτοκρατορίας, ενώ ο Σβιάτοσλαβ δεν φαινόταν σε καμία περίπτωση διατεθειμένος να ανακόψει την πορεία του προς τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο Αυτοκράτορας επιχείρησε να ξεσηκώσει τους Βούλγαρους, ώστε να ξεκινήσουν εκ νέου τον πόλεμο εναντίον του Σβιάτοσλαβ, ωστόσο εις μάτην. Στις 11 Δεκεμβρίου 969, ο Νικηφόρος φονεύτηκε στα πλαίσια πραξικοπήματος, το οποίο έφερε στην εξουσία τον Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή (βασίλευσε μεταξύ 969-976). Για τον κατευνασμό της κατάστασης στα Βαλκάνια, ο νέος Αυτοκράτορας απέστειλε πρεσβεία στον Σβιάτοσλαβ, η οποία πρότεινε στον τελευταίο την έναρξη διαπραγματεύσεων. Ο ηγεμόνας των Ρως απαίτησε την καταβολή ενός σημαντικού ποσού για την αποχώρησή του από τα αυτοκρατορικά εδάφη, με εξαίρεση την περίπτωση κατά την οποία η Αυτοκρατορία θα αποδεχόταν να του παραχωρήσει τα ευρωπαϊκά της εδάφη, διατηρώντας υπό τον έλεγχό της μονάχα τα εδάφη της στη Μικρά Ασία. Ο Τσιμισκής ήταν, εκείνη την περίοδο, απασχολημένος στην εδραίωση της θέσης του στην εξουσία και το κατευνασμό της εναντίον του εξέγερσης της οικογένειας των Φωκάδων και των συμμάχων της στη Μικρά Ασία. Ανέθεσε, τότε, ως συνέπεια, τη διεξαγωγή του πολέμου στα Βαλκάνια στον κουνιάδο του και Δομέστικο των Σχολών, Βάρδα Σκληρό, και τον Στρατοπεδάρχη, τον ευνούχο Πέτρο Φωκά.
Στις αρχές του 970, ένα σημαντικό στράτευμα Ρως, στο οποίο είχαν προστεθεί στρατεύματα αποτελούμενα από Βουλγάρους, Πετσενέγους και Μαγυάρους διέσχισε τα βουλγαρικά όρη, κατευθυνόμενο προς τα νότια. Οι Ρως επιτέθηκαν στην πόλη της Φιλιππούπολης (σημερινό Πλόβντιβ) και, σύμφωνα με τον Λέοντα τον Διάκονο, ανασκολόπησαν 20,000 επιζώντες. Ο Σκληρός, ηγούμενος ενός στρατεύματος μεταξύ 10,000 και 12,000 ήρθε αντιμέτωπος με τους Ρως πλησίον της Αρκαδιούπολης (σημερινό Λουλέ Μπουργκάς) στις αρχές της άνοιξης του 970. Ο Βυζαντινός στρατηγός, του οποίου οι δυνάμεις ήσαν κατά πολύ αριθμητικά υποδεέστερες εκείνων των Ρως, χρησιμοποίησε στρατήγημα: προσποιήθηκε πως υποχωρούσε εμπρός στο στράτευμα των Πετσενέγων, το οποίο και πέτυχε να τραβήξει μακριά του κυρίως τμήματος του στρατεύματος και να το παγιδεύσει σε ενέδρα. Το υπόλοιπο τμήμα του στρατεύματος των Ρως πανικοβλήθηκε και τράπηκε σε φυγή, αφήνοντας ξοπίσω του αριθμό θυμάτων στα χέρια των Βυζαντινών διωκτών του. Οι Ρως υποχώρησαν στα βόρεια των βαλκανικών ορέων, κάτι που έδωσε στον Τσιμισκή τον απαραίτητο χρόνο, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις εσωτερικές ταραχές και να συγκεντρώσει τις δυνάμεις του.
Εκστρατεία των Βυζαντινών εναντίον των Ρως
thumb|left|Συνάντηση μεταξύ του Σβιάτοσλαβ και του Αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή (σύμφωνα με τον [[Κλάβντυ Λεμπέντεφ).]] Ο βυζαντινός στρατός, ευρισκόμενος υπό την ηγεσία του ίδιου του Τσιμισκή, και αριθμώντας μεταξύ 30.000 και 40.000 άνδρες βάδισε ταχέως και έφθασε στο Πρέσλαβ χωρίς να συναντήσει κάποια αντίσταση καθ'οδόν. Ο στρατός των Ρως ηττήθηκε στη διάρκεια μιας μάχης η οποία έλαβε χώρα εμπρός στα τείχη της πόλης, της οποίας και οι Βυζαντινοί ξεκίνησαν, ως αποτέλεσμα, την πολιορκία. Των Ρως και της βουλγαρικής φρουράς που ευρίσκονταν εντός αυτής ηγείτο ο ευγενής Σφάγγελος. Παρά το γεγονός πως προέβαλε σθεναρή αντίσταση, η πόλη τελικώς κατελήφθη στις 13 Απριλίου. Ο Μπόρις Β΄ και η οικογένειά του πιάστηκαν αιχμάλωτοι και εστάλησαν στην Κωνσταντινούπολη, μαζί με τα σύμβολα της βουλγαρικής αυτοκρατορικής εξουσίας. Το κυρίως τμήμα των δυνάμεων των Ρως, το οποίο ευρισκόταν υπό την ηγεσία του Σβιάτοσλαβ, υποχώρησε εμπρός στα αυτοκρατορικά στρατεύματα κοντά στο Δορύστολο επί του Δούναβη. Φοβούμενος τυχόν εξέγερση από την πλευρά των Βουλγάρων, ο Σβιάτοσλαβ διέταξε την εκτέλεση 300 Βούλγαρων ευγενών, ενώ φυλάκισε αριθμό υπολοίπων. Ο αυτοκρατορικός στρατός προήλασε χωρίς να συναντήσει κάποια αντίσταση, καθώς οι βουλγαρικές φρουρές των φρουρίων που ευρίσκονταν κατά μήκος της διαδρομής του, παραδόθηκαν χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.
Καθώς οι Βυζαντινοί πλησίαζαν στο Δορύστολο, συνάντησαν τον στρατό των Ρως, ο οποίος είχε παραταχθεί σε ένα κτήμα εμπρός στην πόλη και έτοιμος για μάχη. Έπειτα από μία μακράς διάρκειας αμφίρροπη και σκληρή σύγκρουση, οι Βυζαντινοί νίκησαν όταν ο Τσιμισκής διέταξε σε προέλαση το ιππικό των Κατάφρακτων. Οι Ρως σύντομα τράπηκαν σε φυγή από το πεδίο της μάχης, προκειμένου να αναζητήσουν καταφύγιο στο εσωτερικό του φρουρίου. Η πολιορκία η οποία ακολούθησε διήρκεσε τρεις μήνες, με τους Βυζαντινούς να περικυκλώνουν την πόλη από στεριά και θάλασσα και τους Ρως να επιχειρούν σειρά εξόδων. Τρεις οργανωμένες μάχες έλαβαν χώρα, στο σύνολο των οποίων νικητές ήσαν οι Βυζαντινοί. Στη διάρκεια της τελευταίας, η οποία ήταν ιδιαιτέρως σκληρή και η οποία έλαβε χώρα στα τέλη Ιουλίου, οι Ρως υποχρεώθηκαν να παραδοθούν. Σύμφωνα με τους Βυζαντινούς χρονικογράφους, δεν απέμεναν παρά μονάχα 22,000 άνδρες από τους αρχικά συνολικά 60.000. Ο Τσιμισκής συνάντησε τον Σβιάτοσλαβ και οι δύο ηγέτες σύναψαν μεταξύ τους συμφωνία: ο στρατός των Ρως έλαβε την άδεια υποχώρησης, αφήνοντας πίσω του αιχμαλώτους και λάφυρα. Τα εμπορικά τους δικαιώματα διατηρήθηκαν, υπό τον όρο να μην πραγματοποιήσουν νέα επίθεση εναντίον των αυτοκρατορικών εδαφών. Ο Σβιάτοσλαβ, ωστόσο, δεν επέζησε της συμφωνίας αυτής, καθώς φονεύτηκε στον δρόμο της επιστροφής, πέφτοντας σε ενέδρα των Πετσενέγων επί του Δνείπερου.
Συνέπειες του πολέμου
thumb|250px|Ο θρίαμβος του Ιωάννη Τσιμισκή: ο Αυτοκράτορας ιππεύοντας ένα λευκό άλογο, ακολουθεί άμαξα επί της οποίας ευρίσκονται το εικόνισμα της Παναγίας και τα βουλγαρικά αυτοκρατορικά σύμβολα, ενώ ο Βούλγαρος Τσάρος τον ακολουθεί από κάποια απόσταση. ([[Synopsis Historiarum)]] Ο πόλεμος ολοκληρώθηκε με την ολοκληρωτική νίκη των Βυζαντινών, την οποία ο Τσιμισκής αποφάσισε να εκμεταλλευθεί πλήρως. Παρά το γεγονός πως είχε ήδη αναγνωρίσει τον Μπόρις Β΄ ως νόμιμο μονάρχη, η στάση του μεταβλήθηκε μετά το Δορύστολο. Συγκεκριμένα, κατά τη θριαμβώδη επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη, ο Αυτοκράτορας εισήλθε στην πόλη μέσω της Χρυσής Πύλης, βαδίζοντας πίσω από μία άμαξα η οποία έφερε ένα εικόνισμα της Παρθένου Μαρίας, καθώς και τα βουλγαρικά αυτοκρατορικά σύμβολα, με τον Μπόρις και την οικογένειά του να ακολουθούν ξοπίσω του. Όταν η πομπή έφθασε στο Φόρο του Κωνσταντίνου, ο Μπόρις είδε να του αφαιρούνται τα αυτοκρατορικά του ενδύματα, ενώ, στην Αγιά Σοφιά, το στέμμα της Βουλγαρίας αφιερώθηκε επισήμως στον Θεό.
Φωνολογία
Η φωνολογία αποτελεί επιστημονικό κλάδο της γλωσσολογίας που ασχολείται με τη μελέτη των φωνημάτων μίας συγκεκριμένης γλώσσας, δηλαδή με τους ήχους που έχουν διακριτική/διαφοροποιητική λειτουργία για το νόημα του γλωσσικού σήματος. Αυτός είναι ο λόγος που η φωνολογία έχει συνήθως ως αντικείμενο κάθε μια γλώσσα ξεχωριστά ή ακόμα και ένα στάδιο μιας συγκεκριμένης γλώσσας. Τα αρχαία ελληνικά, π.χ., έκαναν διάκριση μεταξύ μακρών και βραχέων φωνηέντων, ενώ η νεοελληνική όχι. Στα αρχαία ελληνικά υπήρχε διακριτή άρθρωση των διπλών συμφώνων μιας λέξης, ενώ στα νέα ελληνικά όχι.
Πόλεμος μεταξύ Ρως και Βυζαντινών (968-971)
Συνέπειες του πολέμου
Το γεγονός αυτό σήμανε και το επίσημο τέλος της Βουλγαρίας ως ανεξάρτητου κράτους, τουλάχιστον στα μάτια των Βυζαντινών. Βυζαντινοί στρατηγοί ορίστηκαν ως κυβερνήτες στα ανατολικά της χώρας, κατά μήκος του Δούναβη. Το Πρέσλαβ μετονομάστηκε σε Ιωαννούπολη προς τιμήν του Αυτοκράτορα, ενώ το Δορύστολο (ή ενδεχομένως το Περεγιασλάβετς) μετονομάστηκε σε Θεοδωρόπολη προς τιμήν του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη, ο οποίος πιστευόταν πως είχε έρθει σε βοήθεια των Βυζαντινών προ της μάχης του Δορύστολου. Ο Τσιμισκής περιόρισε το Βουλγαρικό Πατριαρχείο σε απλή αρχιεπισκοπή υπό τη δικαιοδοσία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Η αυτοκρατορική οικογένεια, καθώς και αριθμός ευγενών υποχρεώθηκε να ζήσει στην Κωνσταντινούπολη, ενώ η περιοχή της Φιλιππούπολης στη Μικρά Ασία επανακατοικήθηκε με την εγκατάσταση Αρμενίων. Ωστόσο, με εξαίρεση το ανατολικό τμήμα της Βουλγαρίας, η βυζαντινή κυριαρχία, πέραν των μεγάλων αστικών κέντρων, θεωρητικά δεν υφίστατο. Ο Τσιμισκής, όπως και ο προκάτοχός του, Νικηφόρος Φωκάς, έδειχνε μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το μέτωπο της Ανατολής. Καθώς ο κίνδυνος των Ρως είχε απομακρυνθεί και η Βουλγαρία είχε, κατά τα φαινόμενα τουλάχιστον, ειρηνεύσει, ο ίδιος μπόρεσε, πλέον, να στρέψει το ενδιαφέρον του προς τη Συρία. Καθότι ουδεμία προσπάθεια είχε γίνει για τη διασφάλιση του εσωτερικού των Βαλκανίων, τα βόρεια και το κέντρο των Βαλκανίων, καθώς και η Μακεδονία, όπου ούτε οι Ρως ούτε και τα στρατεύματα του Τσιμισκή είχαν φτάσει, η κατάσταση παρέμεινε στάσιμη στην προγενέστερη κατάστασή της με την εξουσία, δηλαδή, να παραμένει στα χέρια των τοπικών Βούλγαρων ευγενών.
Φωνολογία
Ο όρος φωνολογία μπορεί να αναφέρεται επίσης στο φωνολογικό σύστημα (ηχητικό σύστημα) από μια δεδομένη γλώσσα. Αυτό είναι ένα από τ                                                                                                                                                                                      α θεμελιώδη συστήματα από τα οποία απαρτίζεται μια γλώσσα, όπως είναι και το συντακτικό της και το λεξιλόγιο.
Οφείλουμε να διακρίνουμε τη φωνολογία από τη φωνητική καθώς η δεύτερη αναφέρεται στη φυσική παραγωγή, ακουστική μεταφορά και πρόσληψη των ήχων του λόγου,  ενώ η φωνολογία περιγράφει τον τρόπο που οι ήχοι λειτουργούν εντός μιας δεδομένης γλώσσας ή μεταξύ γλωσσών για να κωδικοποιήσουν το νόημα.
Πόλεμος μεταξύ Ρως και Βυζαντινών (968-971)
Συνέπειες του πολέμου
Στις περιοχές αυτές ξέσπασε νέα βουλγαρική αντίσταση η οποία, εκμεταλλευόμενη τη σειρά εμφυλίων πολέμων οι οποίοι ακολούθησαν τον θάνατο του Τσιμισκή το 976, τέθηκε υπό την ηγεσία των τεσσάρων υιών του Κόμη Νικόλαου, οι οποίοι έγιναν στη συνέχεια γνωστοί υπό το όνομα Κομητόπουλοι (« υιοί του Κόμη »). Εστεμμένος Τσάρος το 997, ο ικανότερος μεταξύ αυτών, Σαμουήλ, κλήθηκε να αναστήσει ένα βασίλειο του οποίου το γεωγραφικό επίκεντρο ήταν η περιοχή της Μακεδονίας. Εξαίρετος πολεμιστής, ηγήθηκε εκστρατειών στα βυζαντινά εδάφη και προήλασε προς τα νότια, φτάνοντας ως την Πελοπόννησο και υποχρεώνοντας τον Αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄ (βασίλευσε μεταξύ 976-1025) σε σειρά πολέμων, οι οποίοι ολοκληρώθηκαν με την κατάληψη της Βουλγαρίας από τους Βυζαντινούς το 1018. Ωστόσο, τα γεγονότα του 971 είχαν ως αποτέλεσμα οι Βυζαντινοί να αρνηθούν να θεωρήσουν τον Σαμουήλ ως περίπτωση διαφορετική εκείνης ενός επαναστάτη ενάντια στην αυτοκρατορική εξουσία και, τελικώς, αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν πως οι Αυτοκράτορες της Βουλγαρίας και του Βυζαντίου ήσαν ισοδύναμοι προ του 971.
Σημειώσεις
<references group="N"/>
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Πόλεμοι μεταξύ Ρως και Βυζαντινών
Φόρος άνθρακα
εναλλ.=Carbon taxes and emission trading worldwide|μικρογραφία|350x350εσ|[[Εμπορία εκπομπών άνθρακα|Εμπόριο εκπομπών και φόροι άνθρακα σε όλο τον κόσμο (2019) {{Legend|#009a3e|Εφαρμοσμένη ή προγραμματισμένη εμπορία εκπομπών άνθρακα}} {{Legend|#323b90|Εφαρμοσμένος ή προγραμματισμένος φόρος άνθρακα}} {{Legend|#fbba00|Εμπορία εκπομπών άνθρακα ή φόρος άνθρακα υπό εξέταση}}]] Ο φόρος άνθρακα είναι ένας φόρος που επιβάλλεται στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που απαιτούνται για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Ο φόρος αυτός αποσκοπεί στο να καταστήσει ορατό το "κρυφό" κοινωνικό κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, το οποίο διαφορετικά γίνεται αισθητό μόνο με έμμεσους τρόπους, όπως οι σοβαρές αλλαγές στα καιρικά φαινόμενα. Λόγω της επιβολής του φόρου, αυξάνονται οι τιμές στα προϊόντα. Αυτό μειώνει τόσο τη ζήτηση για τέτοια αγαθά και υπηρεσίες όσο και ενθαρρύνει τις προσπάθειες για περαιτέρω μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Στην απλούστερη μορφή του, ένας φόρος άνθρακα απευθύνεται στη μείωση μόνο των εκπομπών του CO2. Σε πιο σύνθετες μορφές, οι φόροι άνθρακα μπορούν να στοχεύσουν στην έμμεση μείωση και άλλων αερίων του θερμοκηπίου, όπως το μεθάνιο ή το υποξείδιο του αζώτου, υπολογίζοντας το δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη (WGΡ) σε σχέση με το CO2.
Όταν καίγεται ένα καύσιμο που περιέχει υδρογονάνθρακα, όπως ο γαιάνθρακας (κάρβουνο), το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο, ο άνθρακας μετατρέπεται σε CO2 και άλλες ενώσεις άνθρακα (αλλότροπα). Αυτά τα αέρια του θερμοκηπίου που εκλύονται προκαλούν υπερθέρμανση του πλανήτη. Για να μειωθεί η έκλυση των αερίων, υπάρχει η δυνατότητα φορολόγησης της περιεκτικότητας του άνθρακα σε οποιοδήποτε σημείο του κύκλου του προϊόντος. Με βάση την έρευνα, οι φόροι αυτοί μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τις εκπομπές. Εβδομήντα επτά χώρες και περισσότερες από 100 πόλεις έχουν δεσμευτεί να επιτύχουν καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050. Από το 2019, οι φόροι άνθρακα έχουν εφαρμοστεί ή έχουν προγραμματιστεί για εφαρμογή σε 25 χώρες, ενώ 46 χώρες θέτουν κάποια μορφή τιμολόγησης άνθρακα, είτε μέσω φόρων άνθρακα είτε μέσω συστημάτων εμπορίας εκπομπών (ΕΤS).
Οικονομική θεωρία
Ο φόρος άνθρακα είναι μια μορφή φόρου ρύπανσης. Σε αντίθεση με τους κλασικούς κανονισμούς διοίκησης και ελέγχου που ρητά περιορίζουν ή απαγορεύουν τις εκπομπές από κάθε μεμονωμένο ρυπαίνοντα, ένας φόρος άνθρακα στοχεύει στο να επιτρέψει στην αγορά να καθορίσει τον πιο αποτελεσματικό τρόπο μείωσης της ρύπανσης. Ένας φόρος άνθρακα είναι ένας έμμεσος φόρος - ένας φόρος επί μιας συναλλαγής - σε αντίθεση με έναν άμεσο φόρο, ο οποίος φορολογεί το εισόδημα. Οι φόροι άνθρακα ορίζουν την τιμή και όχι το όριο των εκπομπών. Εκτός από τη δημιουργία κινήτρων για την εξοικονόμηση της ενέργειας, ένας φόρος άνθρακα θέτει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική σε ανταγωνιστικότερη θέση.
Στην οικονομική θεωρία, η ρύπανση θεωρείται μια αρνητική εξωτερικότητα. Είναι ένα αρνητικό αποτέλεσμα σε τρίτο μέρος που δεν εμπλέκεται άμεσα σε μια συναλλαγή και είναι ένα είδος αποτυχίας της αγοράς. Για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα, ο οικονομολόγος Άρθουρ Πιγκού πρότεινε τη φορολόγηση των αγαθών (σε αυτήν την περίπτωση καυσίμων υδρογονανθράκων), που είναι η πηγή της εξωτερικότητας (σ.σ. διοξείδιο του άνθρακα) για να αντικατοπτριστεί με ακρίβεια το κόστος των αγαθών για την κοινωνία, εσωτερικεύοντας έτσι το κόστος της παραγωγής. Ο φόρος στην αρνητική εξωτερικότητα ονομάστικε πιγκουβιανός φόρος, ο οποίος πρέπει να ισούται με το κόστος.
Μέσα στο πλαίσιο της πρότασης του Πιγκού, οι σχετικές αλλαγές είναι οριακές και το μέγεθος της εξωτερικότητας θεωρείται ότι είναι αρκετά μικρό ώστε να μην προκαλέσει στρέβλωση στην οικονομία. Επειδή η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε μεγάλες αλλαγές (μη οριακές), ο αντίκτυπος θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον ρυθμό αύξησης του εισοδήματος και της ευημερίας. Το ποσό των πόρων, όμως, που πρέπει να αφιερωθούν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής είναι αμφιλεγόμενο. Οι σχεδιαζόμενες πολιτικές για τη μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα, παρόλο που είναι οριακές, μπορούν να προκαλέσουν μη οριακές επιδράσεις.
Διαρροή άνθρακα
Η διαρροή άνθρακα συμβαίνει όταν η ρύθμιση των εκπομπών σε μια χώρα / τομέα ωθεί αυτές τις εκπομπές σε άλλους τομείς με λιγότερη ρύθμιση. Οι επιδράσεις διαρροής μπορεί να είναι αρνητικές (αύξηση της αποτελεσματικότητας του φόρου) και θετικές (μείωση της αποτελεσματικότητας του φόρου). Οι αρνητικές διαρροές είναι οι επιθυμητές.
Οι βραχυπρόθεσμες συνέπειες της διαρροής θα πρέπει να εξετάζονται έναντι των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων. Μια πολιτική που, για παράδειγμα, θεσπίζει φόρους άνθρακα μόνο στις αναπτυγμένες χώρες ενδέχεται να έχει διαρροή εκπομπών στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, μια επιθυμητή αρνητική διαρροή θα μπορούσε να προκύψει λόγω της μειωμένης ζήτησης άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου στις αναπτυγμένες χώρες, χαμηλώνοντας τις τιμές. Αυτό θα επέτρεπε στις αναπτυσσόμενες χώρες να αντικαταστήσουν το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο με τον γαιάνθρακα, μειώνοντας τις εκπομπές. Έαν όμως η μειωμένη ζήτηση δεν προκύψει στις αναπτυγμένες χώρες λόγω της καθυστέρησης κυκλοφορίας των προηγμένων τεχνολογιών που μολύνουν λιγότερο, αυτή η αρνητική διαρροή μπορεί να μην έχει μακροπρόθεσμο όφελος.
Συνοριακές προσαρμογές, δασμοί και απαγορεύσεις
Έχουν προταθεί πολιτικές για την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με τις απώλειες που βιώνουν χώρες που επιβάλλουν φόρο άνθρακα έναντι χωρών που δεν το επιβάλλουν. Αυτές οι πολιτικές περιλαμβάνουν συνοριακές φορολογικές προσαρμογές, δασμούς και εμπορικές απαγορεύσεις για να ενθαρρύνουν τις χώρες να επιβάλλουν φόρους άνθρακα.
Άλλοι τύποι φόρων
Δύο τύποι φόρων που σχετίζονται είναι οι φόροι εκπομπών και οι φόροι ενέργειας. Ένας φόρος στις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου απαιτεί από τα μεμονωμένα μέλη να καταβάλλουν τέλος, χρέωση ή φόρο για κάθε τόνο αερίου του θερμοκηπίου, ενώ ένας φόρος ενέργειας εφαρμόζεται στα ίδια τα καύσιμα.
Όσον αφορά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ο φόρος άνθρακα δεν αποτελεί τέλειο υποκατάστατο του φόρου εκπομπών. Για παράδειγμα, ένας φόρος άνθρακα ενθαρρύνει τη μειωμένη χρήση καυσίμων, αλλά δεν ενθαρρύνει τη μείωση εκπομπών, όπως η γεωλογική αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.
Αντιστοίχως, οι φόροι ενέργειας αυξάνουν την τιμή της ενέργειας ανεξάρτητα από τις εκπομπές. Ένας ad valorem φόρος ενέργειας επιβάλλεται σύμφωνα με το ενεργειακό περιεχόμενο ενός καυσίμου ή την αξία ενός ενεργειακού προϊόντος, το οποίο μπορεί να είναι, αλλά και να μην είναι συνεπές με τις εκπεμπόμενες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου και τις αντίστοιχες δυνατότητες υπερθέρμανσης του πλανήτη. Μελέτες έχουν δείξει ότι για τη μείωση των εκπομπών κατά ένα ορισμένο ποσό, οι ad valorem φόροι ενέργειας θα ήταν πιο δαπανηροί από τους φόρους άνθρακα. Ωστόσο, παρόλο που οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αποτελούν μια εξωτερικότητα, η χρήση των ενεργειακών υπηρεσιών μπορεί να οδηγήσει σε άλλες αρνητικές εξωτερικότητες, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση που δεν καλύπτεται από τον φόρο άνθρακα (όπως η αμμωνία ή τα αιωρούμενα σωματίδια). Ένας συνδυασμός φόρου άνθρακας και ενέργειας θα μπορούσε πιθανόν να είναι πιο αποτελεσματικός στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από έναν φόρο άνθρακα μόνο.
Οποισδήποτε από αυτούς τους φόρους θα μπορούσε να συνδυαστεί με έκπτωση, έτσι ώστε να φορολογούνται περισσότερο όσοι εκπέμπουν πολύ και να επιδοτούνται εκείνοι που εκπέμπουν λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα.
Ενσωματωμένος άνθρακας και αρχιτεκτονική
Οι ενσωματωμένες εκπομπές άνθρακα, ή οι εκ των προτέρων εκπομπές άνθρακα (UCE), είναι το αποτέλεσμα της δημιουργίας και συντήρησης των υλικών που σχηματίζουν ένα κτίριο. Από το 2018, "Ο ενσωματωμένος άνθρακας είναι υπεύθυνος για το 11% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και το 28% των παγκόσμιων εκπομπών στον τομέα των κτιρίων [...]. Ο ενσωματωμένος άνθρακας θα είναι υπεύθυνος για σχεδόν το ήμισυ των συνολικών εκπομπών νέων κατασκευών από τώρα έως το 2050."
Ο Steve Webb, συνιδρυτής της Webb Yates Engineers, πρότεινε ότι τα κτίρια με "υψηλή ποσότητα άνθρακα θα πρέπει να φορολογούνται όπως τα τσιγάρα" για να δημιουργηθεί ένα τεκμήριο υπέρ της ξυλείας, της πέτρας και άλλων τεχνικών αρχιτεκτονικού σχεδιασμού μηδενικού άνθρακα".
Αποτελεσματικότητα
Έρευνες δείχουν ότι οι φόροι άνθρακα μειώνουν αποτελεσματικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι ισχυρίζονται ότι οι φόροι άνθρακα είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, με τις λιγότερο αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις.
Έρευνα στη Σουηδία διαπίστωσε ότι ο φόρος άνθρακα μείωσε επιτυχώς τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τις μεταφορές κατά 11% το 2019. Έρευνα στη Βρετανική Κολομβία διαπίστωσε ότι ο φόρος άνθρακα μείωσε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 5-15% το 2015, ενώ υπήρχαν αμελητέες συνολικές οικονομικές επιπτώσεις. Μια άλλη έρευνα ίδιας περιοχής διαπίστωσε ότι οι βιομηχανίες στο σύνολό τους επωφελήθηκαν από το φόρο και είχαν "μικρές αλλά στατιστικά σημαντικές ετήσιες αυξήσεις στην απασχόληση κατά 0,74%" το 2017. Ωστόσο, οι βιομηχανίες υψηλής έντασης άνθρακα και ευαίσθητες στο εμπόριο επηρεάστηκαν αρνητικά.
Τέλος, ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι, ελλείψει αύξησης των κοινωνικών παροχών και των φορολογικών διευκολύνσεων, ένας φόρος άνθρακα πλήττει τα φτωχά νοικοκυριά περισσότερο από τα πλούσια νοικοκυριά.
Εφαρμογή
Τόσο οι φόροι για την ενέργεια όσο και για τον άνθρακα έχουν εφαρμοστεί ως απάντηση στις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλάγη. Στις περισσότερες χώρες, ο φόρος εφαρμόζεται σε συνδυασμό με απαλλαγές.
Ευρώπη
Στην Ευρώπη, πολλές χώρες έχουν επιβάλει φόρους ενέργειας ή φόρους ενέργειας που βασίζονται εν μέρει στην περιεκτικότητα σε άνθρακα. Οι χώρες αυτές είναι η Δανία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες, η Νορβηγία, η Σλοβενία, η Σουηδία, η Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Καμία από αυτές τις χώρες δεν μπόρεσε να εφαρμόσει έναν ενιαίο φόρο άνθρακα για τα καύσιμα σε όλους τους τομείς.
Κατά τη δεκαετία του 1990, προτάθηκε φόρος άνθρακα / ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ, αλλά απέτυχε λόγω πιέσεων από τις βιομηχανίες. Το 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε το ενδεχόμενο εφαρμογής ενός πανευρωπαϊκού ελάχιστου φόρου επί των αδειών ρύπανσης που αγοράστηκαν στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU ETS), στο οποίο ο προτεινόμενος νέος φόρος θα υπολογιζόταν ως προς την περιεκτικότητα σε άνθρακα. Η προτεινόμενη τιμή ήταν από 4 έως 30 € ανά τόνο CO2.
Παραπομπές
Κατηγορία:Άνθρακας Κατηγορία:Κλιματική αλλαγή
Τοκάτα και Φούγκα σε Ρε ελάσσονα, BWV 565
thumb|250px|right|Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, [[1748 πορτραίτο του Elias Gottlob Haussmann]]
Η Τοκάτα και Φούγκα σε Ρε ελάσσονα, BWV 565 είναι έργο του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, το οποίο εκτελείται σε εκκλησιαστικό όργανο. Συνετέθη πιθανότατα το 1704, κατά τη θητεία του νεαρού τότε Κάντορα (19 ετών) στον Αγ. Βονιφάτιο του Άρνσταντ.
Θεωρείται από τα σημαντικότερα και εντυπωσιακότερα έργα που περιλαμβάνει το ρεπερτόριο του συγκεκριμένου πληκτροφόρου και, έχει γνωρίσει πολλές μεταγραφές ή διασκευές, τόσο για διάφορα όργανα (πολυφωνικά όργανα της έντεχνης Δυτικής μουσικής), όσο και για ορχήστρα.
Το έργο -πέραν των άλλων- χαρακτηρίζεται από την «προχωρημένη» για την εποχή μπαρόκ τεχνική και αισθητική του. Όπως και να έχουν τα πράγματα, είναι αυτές ακριβώς οι «ιδιομορφίες» που καθιστούν το συγκεκριμένο έργο τόσο αγαπητό και αναγνωρίσιμο, όχι μόνον στους μουσικούς κύκλους (κλασική μουσική, rock, pop και jazz) αλλά και στη λαϊκή κουλτούρα όπου έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον λ.χ. στον κινηματογράφο, στα video games κ.α.
Προέλευση
Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα από τα έργα του Μπαχ για εκκλησιαστικό όργανο, δεν υπάρχει αυτόγραφο χειρόγραφο του συνθέτη που να έχει διασωθεί. Η παλαιότερη, λοιπόν, πηγή είναι ένα αχρονολόγητο αντίγραφο του γερμανού οργανίστα και συνθέτη Γιοχάνες Ρίνγκ (Johannes Ringk), ο οποίος έζησε εκείνη την εποχή και ήταν μαθητής του Γιόχαν Πέτερ Κέλνερ (Johann Peter Kellner)  που, με τη σειρά του, ήταν μαθητής του Μπαχ. Ο Ρινγκ συνήθιζε να αντιγράφει έργα συνθετών εκείνης της εποχής για εκκλησιαστικό όργανο, όπως των Μπεμ, Γιόχαν Πάχελμπελ, Μπουξτεχούντε, κ.α.
thumb|240px|left|To εξώφυλλο του αυθεντικού αντιγράφου του Ρινγκ
Το αντίγραφο φέρει τον τίτλο Τοκάτα με Φούγκα (Toccata Con Fuga) που, μάλλον προστέθηκε αργότερα, αφού στην εποχή του μπαρόκ ήσαν συνηθισμένοι οι απλοί τίτλοι στα έργα για εκκλησιαστικό όργανο, όπως λ.χ. Πρελούδιο, Πρελούδιο και Φούγκα, κ.ο.κ. Επίσης, είναι γεμάτο από σημεία ρυθμικής αγωγής, κορώνες, κ.λ.π., πράγμα εξαιρετικά ασυνήθιστο στα γερμανικά μουσικά κείμενα προ του 1740.
Για το συγκεκριμένο έργο φτιάχτηκαν κατά τον 19ο αιώνα, άλλα, πολυάριθμα αντίγραφα που, άμεσα ή έμμεσα, είχαν όλα τους ως πηγή το πρωτότυπο αντίγραφο του Ρίνγκ.
Μουσικολογικό ιστορικό υπόβαθρο
Η Τοκάτα και Φούγκα σε Ρε Ελάσσονα BWV 565, αποτελεί ένα τυπικής διάρθρωσης έργο-δείγμα της Βορειογερμανικής Σχολής για το εκκλησιαστικό όργανο. Αρχίζει με μία ελεύθερη σε έκφραση Τοκάτα, συνεχίζει με την τυπική Φούγκα και τελειώνει με έναν επίσης ελεύθερο, μικρό επίλογο. Ο πρώτος που συνέδεσε το έργο με τη Βορειογερμανική Σχολή, ήταν ο μεγαλύτερος ερευνητής του έργου τού Μπαχ στον 19ο αιώνα, Φίλιπ Σπίτα (Philipp Spitta) το 1873. Βέβαια, στο έργο υπάρχουν σημεία που αντικατοπτρίζουν την επίδραση συνθετών που δεν ανήκαν στη συγκεκριμένη σχολή, όπως για παράδειγμα, οι ρετσιτατίβο αναπτύξεις, που φέρνουν στο νού τον Γιόχαν Χάινριχ Μπούστετ (Johann Heinrich Buttstett) και το έργο του Πρελούδιο και Καπρίτσιο σε Ρε ελάσσονα.
thumb|270px|right|Η πρώτη σελίδα από το αυθεντικό αντίγραφο του Ρινγκ
Ένα πέρασμα στη φούγκα, και το πρώτο μισό του θέματός της, αποτελούν πιστά αντίγραφα μιας φαντασίας του Γιόχαν Πάχελμπελ. Εκείνη την εποχή, ήταν απόλυτα συνηθισμένη πρακτική ο «δανεισμός» θεμάτων ή και ολόκληρων τμημάτων ενός έργου από άλλους συνθέτες και η, στη συνέχεια, ενσωμάτωση και επεξεργασία τους.
Τοκάτα
Το έργο ξεκινάει με κατιούσα κίνηση στην τονικότητα της Ρε ελάσσονος, όχι σε όλη την έκτασή της, αλλά από την δεσπόζουσα και κάτω, μικρό χαρακτηριστικό πέρασμα και επανάληψη της αρχικής κίνησης μία 8η χαμηλότερα. Όλο αυτό το τμήμα είναι μονοφωνικό, ελεύθερο ρυθμικά, αλλά με διπλασιασμό σε οκτάβες. Η συνέχεια είναι μία ελαττωμένη συγχορδία εβδόμης μεθ’ενάτης (ντιμινουΐτα μεθ’ενάτης), με την 9η στα μπάσα (για να παραπέμπει στο τονικό κέντρο), και ανιούσα ανάλυση της συγχορδίας νότα προς νότα σε μεγάλες αξίες. Η λύση έρχεται με την πτώση στην ομώνυμη κλίμακα της Ρε μείζονος.
Όλη αυτή η κίνηση των μόλις δύο (2)! μέτρων, ήταν αρκετή για να προβληματίσει τους ερευνητές μουσικολόγους. Ουδέποτε άλλοτε είχε καταγραφεί τέτοια ασυνήθιστη εισαγωγή σε έργο της εποχής εκείνης (Μπαρόκ), γεγονός που πιθανόν παρέπεμπε σε μουσικό έργο μεταγενέστερο (βλ.πατρότητα).
Στη συνέχεια ακολουθούν για αρκετά μέτρα, τρία ταχύτατα (prestissimo) διαδοχικά περάσματα, που το καθένα εκθέτει ένα σύντομο μοτίβο, πάλι διπλασιασμένα στην οκτάβα, ακολουθούμενα από ελαττωμένη συγχορδία μεθ’εβδόμης και πτώση στην τονική, Ρε ελάσσονα.
Στο δεύτερο μέρος της τοκάτας, έχουμε ένα πέρασμα κτισμένο γύρω από μία μελωδία δεκάτων έκτων, με φανερή την επιρροή από τα έγχορδα και το πεντάλ σε Λα.
Η τοκάτα ολοκληρώνεται με νέο διανθισμένο πέρασμα τριπλέτας δεκάτων έκτων, με διπλασιασμό στην 6η, και σταδιακή μετάβαση στη φούγκα μέσω πτώσης στην τονική.
thumb|600px|left|Η περίφημη εισαγωγή της τοκάτας
Φούγκα
Το θέμα της τετράφωνης φούγκας είναι δομημένο αποκλειστικά με δέκατα έκτα, όπου κυριαρχεί φθόγγος-πεντάλ, απέναντι σε μικρό μελωδικό μοτίβο με άλλοτε ανιούσα και άλλοτε κατιούσα κατεύθυνση. Η πραγματική απάντηση εισάγεται αμέσως με τον τερματισμό του θέματος, αλλά στην υποδεσπόζουσα (!), αντί για τη συνηθισμένη δεσπόζουσα.
Πατρότητα
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80, έκαναν την εμφάνισή τους κάποιες μουσικολογικές κριτικές που έθεταν υπό αμφισβήτηση την πατρότητα του έργου. Σε μία από αυτές, ο μουσικολόγος Π. Ουίλιαμς (1981) παρέθετε τα εξής «παράδοξα» κατ’αυτόν στοιχεία:
Βέβαια, ο ίδιος ο Ουίλιαμς αναφέρει ότι, κάποια από τα προαναφερθέντα μπορούν να δικαιολογηθούν από την υπόθεση ότι, το BWV 565 είναι μεταγραφή ενός -χαμένου σήμερα- έργου για βιολί, πράγμα που εύκολα θα οδηγούσε στον Μπαχ, ο οποίος επανειλημμένα χρησιμοποιούσε δικά του έργα, ή τμήματα από αυτά, για τη σύνθεση νέων έργων.
Τη θεωρία ότι, το BWV 565 δεν ανήκει στον Μπαχ, απορρίπτει κατηγορηματικά ο μεγαλύτερος σύγχρονος ερευνητής τού έργου του, Κρίστοφ Βολφ, (Christoph Wolff), ο οποίος αποδίδει τις συγκεκριμένες «ιδιομορφίες» στους εξής δύο λόγους: Πρώτον, στο ότι ο νεαρός συνθέτης (19 ετών) δεν έχει ακόμη κατασταλάξει στο -τόσο ιδιαίτερο και αναγνωρίσιμο ύφος- που χαρακτηρίζει τα έργα του και, δεύτερον, στo «ελάττωμα» που παρουσίαζε το -κατά τα άλλα- μοντέρνο εκκλησιαστικό όργανο στο Άρνσταντ, να μη διαθέτει Συστοιχία τών 16-ποδών (manualiter). Τότε γίνεται σαφές ότι ο διπλασιασμός στις οκτάβες, ήταν ένας ευφυής τρόπος, ώστε να αντισταθμιστεί αυτή η έλλειψη και άρα να δημιουργηθεί ένας ήχος organo pleno που, τυπικά, απαιτεί την ανάγκη ενός βασίμου 16-ποδών. Άλλωστε, το ίδιο πιθανολογεί και ο Ουίλιαμς με δεδομένη την υπόθεσή του ότι μπορεί να είναι μεταγραφή από βιολί, οπότε δικαιολογούνται απολύτως οι παράλληλες οκτάβες και οι συνεχείς 3ες και 6ες, για να «γεμίσουν» την αρμονία τού κομματιού, που αλλιώς θα ηχούσε εξαιρετικά φτωχό στο εκκλησιαστικό όργανο.
Την ίδια γνώμη έχει και ο εκτελεστής του εκκλησιαστικού οργάνου Ν.Σράντερ (David Scrader), που έχει ηχογραφήσει το έργο, και αναγνωρίζει τη «φύση» του βιολιού στην παρτιτούρα. Επί πλέον, στο αυθεντικό αντίγραφο του Ρίνγκ, αναγράφεται καθαρά το όνομα του Μπαχ. Ο Ρινγκ (1717-1778) έχοντας ζήσει ακριβώς εκείνη την εποχή, θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες πηγές αυθεντικών αντιγράφων του μεγάλου Κάντορα.
Πέρα από αυτά, το έργο χαρακτηρίζεται από το «χέρι» ενός δημιουργού-γνώστη του τρόπου να «παραβιάζει» τους κανόνες που ο ίδιος είχε θέσει με το συνολικό του έργο.
Μεταγραφές και διασκευές
Η Τοκάτα και Φούγκα σε Ρε Ελάσσονα BWV 565, είναι ένα από τα λίγα έργα της έντεχνης Δυτικής μουσικής που έχει μεταγραφεί και διασκευαστεί τόσες πολλές φορές. Αυτό ισχύει τόσο για τους συνθέτες της λεγόμενης κλασσικής μουσικής, όσο και για τους μουσικούς όλων των ειδών (τζαζ, κινηματογράφου, ποπ, κ.ο.κ) και οι αναφορές είναι μόνον ενδεικτικές.
Ο πολωνός πιανίστας Καρλ Τάουσιγκ, μαθητής του Λιστ, ήταν από τους πρώτους που μετέγραψε το έργο για πιάνο.
Η ουαλή πιανίστα Μαρία Νοβέλο, θεωρείται η πρώτη που ηχογράφησε το έργο για πιάνο και, μάλιστα, τη μεταγραφή του Τάουσιγκ.
Άλλοι πιανίστες-μεταγραφείς του έργου ήσαν οι βιρτουόζοι Πέρσι Γκρέιντζερ (Αυστραλία), Ιγνάτιος Φρήντμαν (Ισραήλ) και Λουϊ Μπρασέν (Βέλγιο).
Ο Φερούτσιο Μπουζόνι συνθέτης σύγχρονης μουσικής, έκανε μία εξαιρετική μεταγραφή για πιάνο, όπου διακρίνεται η προσπάθειά του να μεταφέρει στον ακροατή το «πνεύμα» του εκκλησιαστικού οργάνου.
Το έργο εύκολα μεταγράφεται λόγω της φύσης του για μπάντες πνευστών. Σ’αυτή την κατηγορία ανήκει ο αμερικανός Ντόναλντ Χάνσμπέργκερ.
Από τους διευθυντές ορχήστρας, ξεχωριστή θέση λόγω της προσήλωσής του στον Μπαχ κατέχει ο βρετανικής καταγωγής Λέοπολντ Στοκόφσκι. Μετέγραψε πολλές φορές το έργο για ορχήστρα και η ηχογράφηση σε δίσκο βινυλίου το 1927 θεωρείται ιστορική.
Άλλοι σπουδαίοι μαέστροι που μετέγραψαν το έργο για ορχήστρα είναι ο Ευγένιος Όρμαντι (Ουγγαρία) και ο Ρενέ Λάιμποβιτς (Γαλλία).
Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 το καναδέζικο σύνολο χάλκινων πνευστών Κανέιντιαν Μπράς, διασκεύασε το έργο για κουιντέτο χάλκινων σε μια απόδοση, που επρόκειτο να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τα σύνολα χάλκινων πνευστών παγκοσμίως. Περισσότερες από 20.000 παρτιτούρες με τη συγκεκριμένη διασκευή έχουν πωληθεί, ενώ η ηχογράφησή της σε CD εξακολουθεί μέχρι σήμερα (τελευταία ηχογράφηση το 2012).
To 1997 ο ιταλός φλαουτίστας Σαλβατόρε Σαρίνο μετέγραψε το έργο για φλάουτο!
Το έργο έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στον κινηματογράφο, σε ταινίες όλων των ειδών. Λόγω του χαρακτήρα τού ακούσματός του έχει χρησιμοποιηθεί σε δραματικές ταινίες, ταινίες θρίλερ, ακόμη και σε κωμωδίες (πολλές φορές σε φθηνές και χαμηλής αισθητικής παραγωγές). Η πλέον γνωστή εκδοχή είναι εκείνη στην ταινία κινουμένων σχεδίων Φαντασία,των στούντιο Ντίσνεϋ (1940), μία παραγωγή υψηλής καλλιτεχνικής αξίας που είναι κλασσική στο είδος της.
Τέλος, έχει χρησιμοποιηθεί ως πηγή έμπνευσης σε τραγούδια στην ροκ, ποπ και τζαζ σκηνή, ενώ έχει αποτελέσει μουσική υπόκρουση σε video games και ringtones.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Συνθέσεις σε Ρε ελάσσονα Κατηγορία:Φούγκες του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ
Ιώδιο
Το Ιώδιο (αγγλ.:Iodine) είναι αμέταλλο χημικό στοιχείο με ατομικό αριθμό 53, και σχετική ατομική μάζα περίπου 127 g/mol. Ανήκει στην ομάδα των αλογόνων (VIIA ή 17η ομάδα) και στον τομέα p του περιοδικού συστήματος.
Είναι ένα κρυσταλλικό, πτητικό, αργυρόλευκο στερεό με μεταλλική λάμψη. Έχει σημείο τήξης 113,7 oC και σημείο βρασμού 184,3 oC. Σε θερμοκρασία δωματίου εξαχνώνεται αργά προς ιώδεις ατμούς, εξαιρετικά ερεθιστικούς για τα μάτια και το αναπνευστικό σύστημα. Η ονομασία ιώδιο αποδόθηκε εξαιτίας του χρώματος των ατμών του.
Το στοιχειακό ιώδιο είναι αρκετά δραστικό και παρουσιάζει διαβρωτική δράση, όταν έρχεται σε επαφη με μέταλλα. Αυτό οφείλεται στην ηλεκτραρνητικότητα του, την ικανότητα, δηλαδή, να δέχεται ηλεκτρόνια για να συμπληρώσει την εξωτερική του στιβάδα (υποστιβάδα 5p) Στις ενώσεις του απαντά, τις περισσότερες φορές, με αριθμό οξείδωσης -1. Γενικά, οι χημικές ιδιότητες του ιωδίου προσομοιάζουν με αυτές των άλλων αλογόνων (φθόριο, χλώριο, βρώμιο). Παρουσιάζουν, ωστόσο, διαφορές, εξαιτίας του μεγάλου μεγέθους του ατόμου του, αλλά και της μικρότερης δραστικότητάς του σε σχέση με τα άλλα αλογόνα.
Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1811 από τον Γάλλο χημικό Μπερνάρ Κουρτουά, μετά από κατεργασία παραπροϊόντων παρασκευής νιτρικού καλίου.
Στο φυσικό περιβάλλον απαντά αποκλειστικά με τη μορφή ενώσεων. Στο φλοιό της Γης το ιώδιο βρίσκεται σε περιεκτικότητα 1,4 ppm. Το θαλασσινό νερό περιέχει, επίσης, αξιόλογες ποσότητες ιωδιούχων αλάτων.
Ο βιολογικός ρόλος του ιωδίου είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτος, αφού αποτελεί βασικό ιχνοστοιχείο για τον οργανισμό. Η έλλειψή του οδηγεί σε ασθένειες, όπως η βρογχοκήλη. Στις παραθαλάσσιες χώρες δεν παρατηρείται έλλειψη του ιχνοστοιχείου, καθώς μικρές ποσότητες αλάτων ταξιδεύουν στην ατμόσφαιρα και απορροφώνται από τα φυτά και τα ζώα.
Σημαντικές ποσότητες ιωδίου αξιοποιούνται στην ιατρική, όπου εφαρμόζεται ως απολυματικό και αντισηπτικό μέσο (βάμμα ιωδίου, povidone iodine). Εφαρμογές βρίσκει και στην αναλυτική χημεία, αφού χρησιμοποιείται για την ποιοτική ταυτοποίηση ορισμένων οργανικών ενώσεων και τον ποσοτικό προσδιορισμό με βάση τη μέθοδο της ιωδομετρίας.
Το στοιχειακό ιώδιο είναι αρκετά επικίνδυνο, αφού ερεθίζει τα μάτια και το αναπνευστικό σύστημα. Οι ατμοί του είναι εξαιρετικά διεισδυτικοί, γι' αυτό και αποθηκεύεται συνήθως σε ειδικά δοχεία που ονομάζονται φιάλες ιωδίου.
Το φυσικό ιώδιο βρίσκεται με τη μορφή του σταθερού ισοτόπου του 127I. right|200px
Ανακάλυψη
Το ιώδιο παρασκευάστηκε τυχαία από τον Γάλλο χημικό Μπερνάρ Κουρτουά το 1811, όχι σε κάποιο ερευνητικό εργαστήριο, αλλά στις εγκαταστάσεις παραγωγής νίτρου της οικοτεχνίας του. Η παραγωγή νίτρου (KNO3, νιτρικού καλίου) για την παρασκευή της πυρίτιδας, γινόταν με πρώτες ύλες στάχτη από φύκια και νιτρικά άλατα από την κοπριά και την σήψη φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων. Η στάχτη αυτή είναι πλούσια σε χλωριούχο νάτριο και κάλιο. Η κατεργασία της περιελάμβανε, αρχικά, την παραλαβή των αλάτων με νερό και, κατόπιν, την εξάτμιση του νερού σε δεξαμενές. Σε κάποιο στάδιο, σχηματιζόταν μια λάσπη, που κατά διαστήματα έπρεπε να απομακρυνθεί και να υποστεί επεξεργασία με θειικό οξύ. Φαίνεται ότι κάποια φορά το οξύ που χρησιμοποιήθηκε ήταν πολύ πυκνό, ώστε, με την προσθήκη του, έλαβε χώρα μια βίαιη αντίδραση και σχηματίστηκε ένα νέφος με ιώδες χρώμα και ερεθιστική οσμή. Όταν κατακάθισε το νέφος στα γειτονικά αντικείμενα, τα κάλυψε με γυαλιστερούς, σχεδόν μαύρους κρυστάλλους.
Ο Κουρτουά αντιλήφθηκε άμεσα τη σημασία του περιστατικού και ασχολήθηκε σύντομα με την μελέτη των ιδιοτήτων της νέας ουσίας. Με τα πρωτόγονα μέσα που διέθετε, διαπίστωσε ότι η ουσία μπορούσε να ενωθεί με το υδρογόνο, τον φώσφορο, τα μέταλλα και ότι σχημάτιζε εκρηκτικό παράγωγο με την αμμωνία. Υποπτεύθηκε ότι πρόκειται για νέο χημικό στοιχείο, αλλά δεν είχε τις δυνατότητες για περαιτέρω μελέτη. Μεταβίβασε, τότε, τα πορίσματα της έρευνας που διεξήγε, μαζί με μια ποσότητα κρυσταλλικού ιωδίου, σε φίλους του χημικούς. Αυτοί συνέχισαν τις έρευνες και, τελικά, ανακοίνωσαν την ανακάλυψη του στοιχείου, αποφεύγοντας όμως την αναφορά στο όνομα του Κουρτουά και αποσιωπώντας τον καθοριστικό του ρόλο. Η νέα ουσία ονομάστηκε ιώδιο, εξαιτίας του χρώματος των ατμών της.
Εμφανίσεις
Το ιώδιο δεν απαντάται ποτέ σε ελεύθερη κατάσταση στη φύση. Βρίσκεται σε μικρές ποσότητες στο θαλάσσιο νερό με τη μορφή ανιόντων ιωδίου (Ι-) και σε περιεκτικότητα της τάξης των 50 mg/τόνο θαλάσσιου νερού. Σημαντικές ποσότητες βρίσκονται, επίσης, σε φυσικες άλμες.
Περιεκτικότητα ιωδίου στους ωκεανούς:
Στο σύμπαν το ιώδιο βρίσκεται σε περιεκτικότητα 0,0001 ppm και στο φλοιό της Γης με περιεκτικότητα 1,4 ppm. Ιώδιο συναντάται και στους μετεωρίτες, σε μικρότερη περικτικότητα (0,26 ppm).
Βιομηχανική κλίμακα
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, μοναδική πηγή ιωδίου ήταν τα φύκια, ώσπου ανακαλύφθηκαν πλούσια κοιτάσματα NaNO3 στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Από τα κοιτάσματα αυτά προέρχεται ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής.
Βιομηχανικά παρασκευάζεται από το «νίτρο της Χιλής», το οποίο περιέχει, κατά κύριο λόγο, νιτρικό νάτριο (NaNO3), αλλά και μικρές ποσότητες ιωδικού νατρίου (NaIO3) και ιωδιούχου νατρίου (NaI), από το οποίο και λαμβάνεται με αναγωγή του από χλώριο:
Στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία ως πρώτη ύλη χρησιμοποιείται η φυσική άλμη, από την οποία παρασκευάζεται με τον ίδιο τρόπο, όπως πιο πάνω.
Αυτή η μέθοδος παρασκευής παρέχει ιώδιο μέτριας καθαρότητας. Προκειμένου να παρασκευαστεί καθαρό ιώδιο, το παρασκευσθέν προϊόν υφίσταται περαιτέρω επεξεργασία με άλατα του (δισθενούς) χαλκού:
Το παραγόμενο ιωδίδιο σταδιακά αποσυντίθεται προς ιωδίδιο του μονοσθενούς χαλκού και καθαρό ιώδιο:
Εργαστηριακή κλίμακα
Εργαστηριακά μπορεί να παρασκευαστεί με οξείδωση του ιωδιούχου νατρίου από διάλυμα θειικού οξέος. Σε πρώτη φάση η αντίδραση παρέχει αέριο υδροϊώδιο, το οποίο, στη συνέχεια, οξειδώνεται από την περίσσεια θειικού οξέος προς καθαρό ιώδιο:
Άλλος τρόπος εργαστηριακής παρασκευής του είναι η ανταλλαγή ιόντων του ιωδιούχου νατρίου ή καλίου με υδροχλωρικό οξύ και, κατόπιν, οξείδωση των ιωδιούχων από υπεροξείδιο του υδρογόνου. Η διαδικασία αυτή ενδέχεται να παράγει και μικροσκοπικά ποσά χλωρίου.
Παραγωγή ιωδίου
Η Χιλή είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ιωδίου και ακολουθείται από την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ. Το 2011 η Χιλή κατείχε το 50% της παγκοσμιας παραγωγής, έχοντας δύο από τα μεγαλύτερα εργοστάσια στον κόσμο.
Φυσικές ιδιότητες
left|thumb|200px|Κρύσταλλοι ιωδίου Είναι κρυσταλλικό και εύθραυστο στερεό με χρώμα τεφρομέλαν και χαρακτηριστική μεταλλική λάμψη. Έχει ατομικό αριθμό 53 και ατομικό βάρος 126,9045, θερμοκρασία τήξης 113,5 C° και θερμοκρασία βρασμού 184 C° στις 35 atm)"
Το ιώδιο εμφανίζει το φαινόμενο της εξάχνωσης: Με θέρμανση μεταβαίνει από την στερεή στην αέρια κατάσταση, χωρίς να μεσολαβήσει η υγρή.
Τάση ατμών ιωδίου σε διάφορες τιμές θερμοκρασίας και πίεσης:
Χημικές ιδιότητες
Το ιώδιο είναι το τέταρτο στοιχείο της 17ης ομάδας (ή VIIA κατά την παλαιότερη αρίθμηση) ή ομάδας των αλογόνων και βρίσκεται στην 5η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Ανήκει, επίσης, στον τομέα p του περιοδικού πίνακα, καθώς το εξωτερικό του ηλεκτρόνιο ανήκει σε p-τροχιακό. Σύμφωνα με το περιοδικό σύστημα, ταξινομείται στα αμέταλλα. Στην ηλεκτροχημική σειρά των αμετάλλων, το ιώδιο τοποθετείται δεξιά του οξυγόνου (Ο2) και αριστερά του θείου (S), με δυναμικό ηλεκτροδίου +0,54V. .
Οι ενέργειες ιονισμού (σε KJ/mol) των σταδιακών μετατροπών του ιωδίου σε ιόντα από Ι+ έως Ι10+, βρίσκονται στον πίνακα που ακολουθεί :
Το ιώδιο είναι το λιγότερο δραστικό από τα στοιχεία της ομάδας των αλογόνων. Αντιδρά με μέταλλα σχηματίζοντας τα αντίστοιχα ιωδιούχα άλατα. Τα άλατα αυτά είναι διαλυτά στο τήγμα του ιωδίου, δημιουργώντας ηλεκτρικά αγώγιμα διαλύματα με χαρακτήρα τυπικού ασθενούς ηλεκτρολύτη. Αντιδρούν, επίσης, και με ιωδιούχες ενώσεις όπου το ιώδιο βρίσκεται με αριθμό οξείδωσης +1, όπως το μονοβρωμιούχο ιώδιο (IBr).
Στις ενώσεις του το ιώδιο απαντά κυρίως με τους παρακάτω αριθμούς οξείδωσης:
Σε αντίθεση με το χλώριο και το βρώμιο, ο σχηματισμός του υποϊώδους ιόντος (IΟ-) είναι αμελητέος σε ουδέτερα υδατικά διαλύματα. Σε βασικά διαλύματα (όπως σε υδατικό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου) το ιώδιο μετατρέπεται με μια πολύπλοκη χημική αντίδραση (σε δύο στάδια) σε ιωδιούχα και ιωδικά ανιόντα:
Οργανικές αντιδράσεις
Αντιδρά, επίσης, με οργανικές ενώσεις, αντικαθιστώντας άτομα υδρογόνου:
Αλκάλια
Σημαντική εμπορική και βιομηχανική αξία έχουν τα άλατα του ιωδίου με αλκάλια.
Προστίθεται συχνά στο μαγειρικό αλάτι, για να αυξήσει την περιεκτικότητά του σε ιώδιο, μετατρέποντάς του σε σημαντική πηγή πρόσληψης ιωδίου για τον ανθρώπινο οργανισμό.
Χωριάτικη σαλάτα
Χωριάτικη σαλάτα είναι η ονομασία που συναντάται σε πολλές εθνικές κουζίνες για σαλάτες με προέλευση από την ύπαιθρο. Χαρακτηριστικό γνώρισμά τους είναι η απλότητα.
Ιώδιο
Αλκάλια
thumb|right|220px|Ιωδιούχο κάλιο Προστίθεται επίσης στο αλάτι και τις ζωοτροφές για να προστατέψει τους ανθρώπους και τα ζώα από την έλλειψη ιωδίου. Εφαρμογές βρίσκει και στην Ιατρική, όπου χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της βρογχοκήλης, των μυκητιάσεων και άλλων ασθενειών. Το βάμμα ιωδίου είναι αιθανολικό διάλυμα ιωδιούχου καλίου και ιωδίου.
Χωριάτικη σαλάτα
Ελλάδα
Η ελληνική χωριάτικη σαλάτα είναι γνωστή στο εξωτερικό με την ονομασία ελληνική σαλάτα (αγγλικά: Greek salad, γαλλικά: salade grecque, γερμανικά: Griechischer Salat, ιταλικά: insalata greca ). Γίνεται με ντομάτα, αγγούρι, φέτα, ελιές, κρεμμύδι, πράσινη πιπεριά, ελαιόλαδο, ρίγανη και αλάτι. Κάποιες φορές προστίθεται κάππαρη (πολύ συχνά στις Κυκλάδες ), ξύδι και για διακόσμηση μαϊντανός (κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα ) και παξιμάδια. Σε πολλά ελληνικά νησιά και σε άλλα μέρη της χώρας, αντί για φέτα μπορεί να χρησιμοποιηθούν διάφορα τοπικά τυριά. Σε ορισμένα μέρη του εξωτερικού, όπως στις ΗΠΑ, κυκλοφορεί μια παραλλαγή της χωριάτικης σαλάτας με την προσθήκη μαρουλιού.
Ιώδιο
Διαλογονικές ενώσεις
Το ιώδιο σχηματίζει διαλογονικές ενώσεις, δηλ. ενώσεις με άλλα αλογόνα, με όλους τους αριθμούς οξείδωσής του. Δεδομένης της μεγάλης διαφοράς ηλεκτραρνητικότητας που έχει σε σχέση με τα άλλα αλογόνα, εμφανίζει το μεγαλύτερο αριθμό διαλογονικών ενώσεων από κάθε άλλο αλογόνο.
Χωριάτικη σαλάτα
Ελλάδα
Στα καταστήματα εστίασης μπορεί κανείς να παραγγείλει τη σαλάτα απλώς ως: "χωριάτικη".
Ιώδιο
Διαλογονικές ενώσεις
thumb|220px|right|Μονοχλωριούχο ιώδιο
Χωριάτικη σαλάτα
Ελλάδα
Είναι συνηθισμένο συνοδευτικό στα ελληνικά τραπέζια, έχει υψηλή θρεπτική αξία και αποτελεί βασικό κομμάτι της ελληνικής γαστρονομίας.
Ιώδιο
Διαλογονικές ενώσεις
Το ICl χρησιμοποιείται σε οργανικές συνθέσεις.
Κατάλογος έργων του Τόμας Γκένσμπορο
Η σελίδα αυτή περιέχει εικονογραφημένο κατάλογο των έργων του Τόμας Γκένσμπορο.
Ιώδιο
Οξείδια
Το ιώδιο σχηματίζει πολλά οξείδια εξαιτίας της ποικιλίας των αριθμών οξείδωσης που εμφανίζει.
Χωριάτικη σαλάτα
Προετοιμασία
Οι ντομάτες κόβονται σε συμμετρικά σφηνοειδή κομμάτια. Η φλούδα του αγγουριού προαιρετικά είτε αφαιρείται ολόκληρη ή σε λωρίδες για διακόσμηση. Στη συνέχεια το αγγούρι, το κρεμμύδι κι η πιπεριά κόβονται σε λεπτές φέτες και τοποθετούνται πάνω στη σαλάτα μετά την ντομάτα. Τέλος, προστίθεται η φέτα και οι ελιές (μαύρες συνήθως), το λάδι, αλάτι και ρίγανη.
Κατάλογος έργων του Τόμας Γκένσμπορο
Κατηγορία:Κατάλογοι έργων τέχνης
Χωριάτικη σαλάτα
Προετοιμασία
Η σαλάτα δεν ανακατεύεται πριν σερβιριστεί στο τραπέζι. Προσφέρεται σε βαθύ πιάτο ή σαλατιέρα.
Ιώδιο
Οξείδια
Πεντοξείδιο του ιωδίου (I2O5): Ο ανυδρίτης του ιωδικού οξέος, ο μοναδικός σταθερός ανυδρίτης που σχηματίζει το ιώδιο.
Χωριάτικη σαλάτα
Κατανάλωση
Η χωριάτικη σαλάτα καταναλώνεται είτε από το ίδιο πιάτο είτε μοιράζεται στους συνδαιτυμόνες μετά το στάδιο του ανακατέματος.
Ιώδιο
Οξείδια
Άλλα οξείδια είναι το τετροξείδιο του ιωδίου (I2O4), το διοξείδιο του ιωδίου (IO2).
Χωριάτικη σαλάτα
Κατανάλωση
Δεδομένου ότι το λάδι σε μια καλά προετοιμασμένη χωριάτικη είναι αρκετό, αλλά και λόγω των χυμών της ντομάτας, στο πιάτο της σαλάτας παραμένει ποσότητα λαδιού και χυμών. Η ποσότητα αυτή παραλαμβάνεται με τη βοήθεια ψωμιού, το οποίο βουτούν οι συνδαιτυμόνες και κοινώς αποκαλείται παπάρα ή, πιο κομψά, λαδομπούκι. Η πρακτική αυτή δε θεωρείται σύμφωνη με τους "καλούς τρόπους", αλλά είναι πολύ συνηθισμένη στην Ελλάδα.
Ιώδιο
Υδροϊώδιο
Το υδροϊώδιο είναι μια αέρια ένωση του ιωδίου, η οποία, όταν διαλύεται στο νερό, παρέχει το ισχυρό υδροϊωδικό οξύ. Όταν έρχεται σε επαφή με τον υγρό αέρα σχηματίζει διάλυμα και εμφανίζει ατμόυς. Χρησιμοποιείται στη διαδικασία σχηματισμού του οξικού οξέος.:
Χωριάτικη σαλάτα
Η χωριάτικη σαλάτα στη λογοτεχνία
Η χωριάτικη σαλάτα αναφέρεται συχνά στην ελληνική λογοτεχνική παραγωγή. Ενδεικτικά παρατίθεται τα παρακάτω παραθέματα.
Ιώδιο
Ισότοπα
Είναι γνωστά 37 ισότοπα του στοιχείου, από το 108I ως το 144I. Σταθερό είναι μόνο το 127I.
Χωριάτικη σαλάτα
Η χωριάτικη σαλάτα στη λογοτεχνία
Από το μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη Τα σακιά:"Σε λίγο κάθονταν αμίλητοι μπροστά στην τηλεόραση, εκείνος με μια χωριάτικη σαλάτα, εκείνη μ’ ένα γιαρμά που δεν άγγιξε, τον κοιτούσε σαν να ήταν ωρολογιακή βόμβα και ανά δύο λεπτά κοιτούσε και το ρολόι της."Από το μυθιστόρημα του Βαγγέλη Ραπτόπουλου Μαύρος γάμος:"Ύστερα ήρθε ο μαγαζάτορας και του παρήγγειλαν παϊδάκια, πατάτες τηγανητές, χωριάτικη σαλάτα και κρασί."Από το μυθιστόρημα του Διονύση Χαριτόπουλου Ο άνεμος κουβάρι:"Δε θα κάνω τον κροκόδειλο μέσα έξω στο νερό... Ούτε θα βλέπω τους φίλους μου με σαγιονάρες, αλάτια και εγκαύματα να τρώνε χωριάτικες σαλάτες σερβιρισμένες σε ταβέρνες με κουτσά τραπέζια. Προτιμώ να μην το δω αυτό το θέαμα."Από το μυθιστόρημα του Λένου Χρηστίδη Λοστρέ:"Μέρα-μεσημέρι, μέσα στο Τμήμα, μετά από μια γεμιστά, μια χωριάτικη και μια μπυρίτσα, ο Αναστάσης υπερέβη τα όρια της συμπαγούς πραγματικότητας και μεταπήδησε στον άχρονο και άχωρο κόσμο του ονείρου."
Παραπομπές
Κατηγορία:Ελληνική κουζίνα Κατηγορία:Κυπριακή κουζίνα Κατηγορία:Σαλάτες Κατηγορία:Χορτοφαγία Κατηγορία:Μεσογειακή κουζίνα
Ιώδιο
Ισότοπα
Το μακροβιότερο ισότοπό του, 129I, έχει χρόνο υποδιπλασιασμού 15,7 εκατομμυρια χρόνια. Το μεγαλύτερο μέρος της ραδιενέργειας που οφείλεται στο 129I, είναι ανθρωπογενές, όντας ανεπιθύμητο παραπροϊόν παλιών πυρηνικών δοκιμών και ατυχημάτων.
Τα υπόλοιπα ραδιοϊσότοπα του ιωδίου έχουν ημιζωές μικρότερες από 60 ημέρες, τέσσερα εκ των οποίων χρησιμοποιούνται ως ιχνηθέτες και θεραπευτικά μέσα στην ιατρική, τα 123I, 124I, 125I και 131I. Σχεδόν όλη η βιομηχανική παραγωγή ραδιενεργών ισοτόπων του ιωδίου περιορίζεται σε αυτά τα ισότοπα.