cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Σταυράκια Ηρακλείου
Περίοδος Ελληνικής Επανάστασης 1821
Το 1822 ο Σουλτάνος Μαχμούτ Δ΄ συμπράττει με τον Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου για την καταστολή της Κρητικής επανάστασης και φέρνει γι’ αυτό αιγυπτιακό στρατό στην Κρήτη. Για την καταστολή του αγώνα των Μαλεβιζιωτών, στον οποίο μετέχουν και οι Σταυρακιανοί, ο Σερίφ Πασάς καταλαμβάνει τον Μάη του 1822 τον Άγιο Μύρωνα και τον ορίζει ως έδρα των επιχειρήσεών του. Στον αγώνα του κατά του ορεινού Μαλεβιζίου ο Χασάν Πασάς εγκαθιστά τις δυνάμεις του στον Άγιο Μύρωνα και εφορμά με 5.000 στρατιώτες ενάντια στους επαναστατημένους αγωνιστές. Παράλληλα με τα ειδικά σώματα που δημιούργησε, επεδράμει τις νύχτες και λεηλατεί τα γύρω χωριά, μεταξύ των οποίων είναι και τα Σταυράκια. Ωστόσο και οι Χριστιανοί κάνουν παρόμοιες επιδρομές για να εξασφαλίσουν τα αναγκαία τρόφιμα. Έτσι δεν έμεινε ίχνος τροφής για τους κατοίκους Σταυρακίων. Τελικά η επανάσταση κατεστάλη, λόγω των υπέρτερων τουρκικών δυνάμεων και της έλλειψης οπλισμού αλλά και των απαραίτητων χρειωδών μέσων των επαναστατημένων Μαλεβιζιωτών.
Η καταστροφή των Σταυρακίων υπήρξε τότε μεγάλη και η εξαθλίωση όσων κατοίκων επέζησαν υπήρξε πλήρης. Δείγμα της εξαθλίωσης αυτής αποτυπώνεται σε μία διαταγή των Μουχαφίζ Μουσταφά πασά και Ρεϊζ Οσμάν Μπέη προς τον Οκτακισχιλίαρχον Ιππικού Φρούραρχον του Μεγάλου Κάστρου Καπετάν Σελήμβεην και προς τον Πρόεδρον του εκεί Συμβουλίου Ρατιπεδεφέντην στην οποία αναφέρονται επί λέξει τα εξής: ''«Καθ’ ον καιρόν η ενδοξότης των οδηγούντες τα στρατεύματα διευθύνοντο από Μεγάλου Κάστρου, εις τα μέσα του δρόμου των εκβήκαν οι χριστιανοί του χωρίου λεγομένου Σταυράκια και συναπαντήσαντές τους, επαρουσιάσθηκαν και είπαν ότι κατερημώνθη το χωρίον των, ώστε εις εν σπήτι δέκα ψυχαί συγκατοικούν στενοχωρημένοι, ζητούν δε εκ μέρους της ενδοξότητός των βοήθειαν χρηματικήν δια να αγοράσουν πρόβατα, ζώα και άλλοι να ανακαινίσωσι τα σπήτια των διότι έχωσι και από τα δύο χρείαν. Και ότι, επειδή είναι ένα από τα ζητήματα του Αντιβασιλέως Αιγύπτου να γίνει να ευπρεπίζεται η νήσος Κρήτη, συγχωρείται παρά της ενδοξότητός των να διαμοιρασθώσιν εις τον λαόν του άνωθεν χωρίου και πέντε χιλιάδες γρόσια κατά τη συμφωνίαν της γνώμης των μελών του Συμβουλίου, και κατά την πληροφορίαν της γνώμης του Επιστάτου των Μαχλουλίων περί της χρείας του καθενός από κάθεν άτομον, των οποίων να επαρθεί ιδιόχειρον αποδεικτικόν..»''
Το τίμημα της επανάστασης του 1821 για τα Σταυράκια και τους κατοίκους του υπήρξε ιδιαίτερα βαρύ. Το χωριό κατερημώθηκε και ολόκληρες οικογένειες Σταυρακιανών ξεκληρίστηκαν. Κατά την επανάσταση του 1821 οι μισοί τουλάχιστον κάτοικοι των Σταυρακίων έφυγαν, πέθαναν από πείνα, σκοτώθηκαν, εξαφανίστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν. Οι υπόλοιποι, που επέστρεψαν στο χωριό είχαν εξαθλιωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αναγκαστούν να ζητήσουν αργότερα τη βοήθεια από τον κατακτητή, όπως αναφέρεται παραπάνω. Σύμφωνα με τον Κώδικα Θυσιών ο αριθμός των Σταυρακιανών οι οποίοι υπήρξαν θύματα κατά την επανάσταση του 1821 και των οποίων η περιουσία δημεύτηκε είναι:
«Ως προς τους άνδρες: έφυγαν 16, πέθαναν 15, σκοτώθηκαν 6, άγνωστοι 5.
Ως προς τις γυναίκες: έφυγαν 7, πέθαναν 2, αιχμαλωτίστηκε 1.
Σύνολο 52 άτομα, άνδρες και γυναίκες» Ο Κώδικας Θυσιών, ή σωστότερα Κώδικας του Ιεροδικείου, είναι ένα Ιεροδικαστικό κατάστιχο, μεγάλο μέρος του οποίου καλύπτει την καταγραφή των ονομάτων και των περιουσιών των Χριστιανών κατοίκων της Ανατολικής Κρήτης που εκτελέστηκαν, αιχμαλωτίστηκαν ή διέφυγαν κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, όπως και των περιουσιών τους, οι οποίες δημεύτηκαν από το Οθωμανικό Δημόσιο. Το ενδιαφέρον της Διοίκησης του Τουρκικού Κράτους για την κατάρτιση αυτού του κατάστιχου δεν ήταν για να μετρηθούν τα θύματα της επανάστασης, αλλά για να καταγραφεί η ακίνητη περιουσία τους, η οποία είχε δημευτεί από το Τούρκικο Δημόσιο. Από αυτό το γεγονός μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε πως οι αγωνιστές Σταυρακιανοί, θύματα του επαναστατικού αγώνα, ήταν αρκετά περισσότεροι, αφού δεν διέθεταν όλοι οι κάτοικοι της εποχής δική τους περιουσία.
Επανάσταση του 1866-1869
Οι Κρητικοί παρά τα όσα τράβηξαν απ’ όλους τους κατακτητές Βενετούς και Τούρκους και ιδιαίτερα μετά τις επαναστάσεις του Δασκαλογιάννη το 1770 και τη μεγάλη επανάσταση του 1821 δεν το έβαλαν κάτω. Με συνεχείς αγώνες και επαναστάσεις το 1841 και 1858 επιζητούν την ελευθερία τους, όμως και αυτές οι επαναστάσεις καταπνίγονται στο αίμα.
Το 1866 κάνουν μια ακόμη μεγάλη επανάσταση η οποία διαρκεί τρία χρόνια. Στις 8 Αυγούστου 1866 γίνεται μεγάλη συγκέντρωση στον Άγιο Μύρωνα, σχηματίζεται ο Ιερός Λόχος με 400 αγωνιστές, ψάλλεται δοξολογία στην εκκλησία του Χριστού, αναθέτουν την αρχηγία των επαναστατών του Μαλεβιζίου στον Παύλο Ντεντιδάκη και αποφασίζουν την έναρξη της επανάστασης. Από τα Σταυράκια συμμετέχει ο οπλαρχηγός τους Ι. Κουβιδάκης. Οι κάτοικοί των χωριών του Μαλεβιζίου οργανώνουν τη μεταφορά των γυναικοπαίδων στο Ρούβα για να τα προστατέψουν από τον διαφαινόμενο μακροχρόνιο αγώνα και τα χωριά ερημώνονται πάλι. Ο Τούρκικος στρατός και ο Πασάς του Μεγάλου Κάστρου (Ηρακλείου) στρατοπεδεύει τότε στα Σταυράκια στις 25 Αυγούστου 1866 και εξ αυτών επέδραμε στον Άγιο Μύρωνα και στα άλλα χωριά του Μαλεβιζίου. Στις 30 Αυγούστου 1866 ανεχώρησε με όλες τις αποσκευές του και οι στρατιώτες του μεταβαίνοντες από τα Σταυράκια και τα γύρω χωριά του Πετροκέφαλου και των Βουτών τα κατέστρεψαν και τα πυρπόλησαν. Οι Τούρκοι κατέλαβαν τον Άγιο Μύρωνα και τον χρησιμοποίησαν έκτοτε ως ορμητήριό τους κατά των χωριών του ορεινού Μαλεβιζίου. Ο αγώνας που διεξήχθη ήταν σκληρός και μακροχρόνιος σε όλα τα μέρη του Μαλεβιζίου, με σκληρές μάχες και πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Στις μάχες αυτές διακρίνονται οι σπουδαίοι αρχηγοί των επαναστατών ο Παύλος Ντεντιδάκης, ο Μιχαήλ Κόρακας, ο Ηρακλής Κοκκινίδης και άλλοι.
Τον Μάη του 1867 ο Ηρακλής Κοκκινίδης με 1000 επαναστάτες φεύγουν για να υπερασπιστούν τις ανατολικές επαρχίες της Κρήτης. Οι τουρκοκρητικοί τότε από το Ηράκλειο βρίσκουν έρημο το Μαλεβίζι και οργανώνουν μία από τις μεγαλύτερες σφαγές και λεηλασίες στην περιοχή, όπως και στα Σταυράκια. Στις 16 του Μάη του 1868 σε μία συμπλοκή στον Άγιο Μύρωνα τραυματίστηκε ο οπλαρχηγός των Σταυρακίων Ι. Κουβιδάκης.
Το θέατρο των μαχών της επανάστασης ήταν στο ορεινό Μαλεβίζι, που προσφερόταν για τον αγώνα λόγω των φυσικών οχυρών θέσεων που διαθέτει. Οι καταστροφές και οι λεηλασίες που υπέστησαν τότε τα χωριά του πεδινού Μαλεβιζίου (που ήταν ουσιαστικά απροστάτευτα) από τους Τουρκοκρητικούς του Ηρακλείου ήταν μεγάλες. Τα Σταυράκια τα βρήκαν έρημα και ανυπεράσπιστα και τα λεηλάτησαν, όπως δείχνει η έκθεση ωμοτήτων που συντάχθηκε. Η έκθεση αυτή αναφέρει για τα Σταυράκια τα εξής: ''«Εκ των οικιών, τας μεν 15 έκαυσαν τας δε λοιπάς εξεστέγιασαν μετασχόντες την ξυλικήν εις Ηράκλειον υποτεταγμένους τους κατοίκους ελεηλάτησαν. Τας εκκλησίας «η Θεοτόκος και άγιος Γεώργιος» εβεβήλωσαν, τας εικόνας και πάντα τα εν αυταίς κατεσύντριψαν και τα ερείπια αυτών μεταποίησαν εις σταύλους ζώων και αχυρώνας. Τους αμπελώνας άπαντας εξερρίζωσαν. Τα σπαρτά ελεηλάτησαν εκ των αγρών, τα γεννήματα υπέρ τας 5 χιλιάδας κιλά εκ των οικιών διήρπασαν υπέρ τας 200 κυψέλας μελίσσας κατέστρεψαν.»''
Ψήφιση του Οργανικού Νόμου, Σύμβαση της Χαλέπας και Ίδρυση του Δημοτικού Σχολείου Σταυρακίων
Ο αγώνας των Κρητικών, με κορυφαία στιγμή του την ανατίναξη της μονής Αρκαδίου, και οι ωμότητες των Τούρκων και των Τουρκοκρητικών προκάλεσαν τη διεθνή κοινή γνώμη και οδήγησαν την Υψηλή Πύλη στη ψήφιση του Οργανικού Νόμου το 1868, ενός καταστατικού χάρτη διοίκησης της Κρήτης, που έδωσε κάποια προνόμια στους Χριστιανούς.
Τον πληθυσμό που είχαν τα Σταυράκια την περίοδο αυτή μας τον δίνει ο υποπρόξενος της Ρωσίας στο Ηράκλειο Ιωάννης Μιτσοτάκης που διενήργησε το έτος 1875 απογραφή των κατοίκων του νομού Ηρακλείου. Στην επαρχία Μαλεβιζίου αναφέρονται τα Σταυράκια να έχουν 70 οικογένειες, 350 ψυχές (κατοίκους), εκ των οποίων οι 335 είναι Χριστιανοί και οι 15 Οθωμανοί. Η απογραφή αυτή είναι πλήρης και διενεργήθηκε από τον Αναγνώστη Κριτζωτάκη από την Πυργού, καθώς φαίνεται ότι στα Σταυράκια δεν υπήρχε εγγράματος για να διενεργήσει την απογραφή. Το έτος 1881 έγινε η μοναδική ολοκληρωμένη απογραφή στην Κρήτη επί Τουρκοκρατίας. Σύμφωνα με την απογραφή αυτή η Επαρχία Μαλεβιζίου είχε τρεις δήμους, του Αγ. Μύρωνα, του Κρουσώνα και της Τυλίσσου και 28 χωριά. Ο συνολικός πληθυσμός του Μαλεβιζίου ήταν 9.993 κάτοικοι, εκ των οποίων οι 4.987 ήταν άνδρες και οι 5.006 γυναίκες. Ο δήμος του Αγίου Μύρωνα, στον οποίο υπαγόταν τα Σταυράκια, είχε 11 χωριά και συνολικό πληθυσμό 4.016 κατοίκων, εκ των οποίων οι 2.082 ήταν άνδρες και οι 1.984 γυναίκες. Τα Σταυράκια είχαν 389 κατοίκους, εκ των οποίων οι 384 ήταν Χριστιανοί και 5 οι Οθωμανοί. Από τους Χριστιανούς οι 191 ήταν άνδρες και οι 193 γυναίκες και από τους Οθωμανούς οι 2 ήταν άνδρες και οι 3 γυναίκες.
Ο Οργανικός νόμος διήρκεσε για μία δεκαετία 1868-1878, όμως παραβιάστηκε από τους Τούρκους πολλές φορές, πράγμα που οδήγησε σε μία νέα επανάσταση το 1878. Η επανάσταση αυτή είχε μικρή διάρκεια, γιατί οι μεγάλες δυνάμεις επέβαλαν ανακωχή και έστειλαν το κρητικό ζήτημα στο συνέδριο του Βερολίνου. Τον Οκτώβριο του 1878 υπογράφηκε η Σύμβαση της Χαλέπας που αποτέλεσε το νέο πολιτικό οργανισμό της Κρήτης. Σύμφωνα μ’ αυτή, ο Διοικητής της Κρήτης μπορούσε να είναι και χριστιανός και η γενική συνέλευση αποτελούνταν από 49 χριστιανούς και 31 μουσουλμάνους. Ιδρύθηκε τότε Χωροφυλακή και η ελληνική καθιερώθηκε ως επίσημη γλώσσα των δικαστηρίων και της συνέλευσης. Παράλληλα χορηγήθηκε γενική αμνηστία και επιτράπηκε η έκδοση εφημερίδων. Έτσι δημιουργήθηκε ένα ημιαυτόνομο καθεστώς στην Κρήτη, που επέτρεψε την αναζωογόνηση των κατεστραμμένων χωριών, όπως και των Σταυρακίων. Το 1886, ύστερα από αυτές τις συνθήκες που είχαν δημιουργηθεί, ιδρύθηκε για πρώτη φορά το Δημοτικό Σχολείο Σταυρακίων, που λειτουργεί συνεχώς μέχρι σήμερα.
Η τελευταία απογραφή των οικισμών του Ηρακλείου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας έγινε το 1894 από τον λοχαγό Καλομενόπουλο με το έργο του «τα Κρητικά». Κατά την απογραφή αυτή τα Σταυράκια περιλαμβάνονται κατά θέση στο «λεκανοπέδιο του Γαζανού ποταμού» με πληθυσμό 94 οικογένειες, εκ των οποίων οι 92 ήταν Ελληνικές και οι 2 Τούρκικες.
Μέχρι την κήρυξη της αυτονομίας της Κρήτης το 1898, μεσολάβησαν δύο μικρότερες επαναστάσεις το 1889 και το 1895, ενώ η τελευταία επανάσταση έγινε το 1897.
Επανάσταση του 1897
Κατά την επανάσταση αυτή του 1897 οι Κρητικοί προσπάθησαν να διώξουν τους Τούρκους τελείως από την ύπαιθρο. Οι Τούρκοι αντιστάθηκαν για να κρατήσουν τα κεκτημένα. Το θέατρο των μαχών αυτή τη φορά δεν είναι το ορεινό Μαλεβίζι, αλλά η περιοχή γύρω από το Ηράκλειο, το Γάζι τα Καλέσα, τα Σταυράκια, το Κανλί Καστέλλι, τη Σύλαμο, το Σκαλάνι και την Εληά. Φοβερές μάχες δόθηκαν τότε σ’ όλα τα μέτωπα γύρω από τα Σταυράκια, στους Αθανάτους, την Ξερολιά και τη Βίγλα. Η μάχη ήταν άνιση και οι Τούρκοι προχώρησαν στα Σταυράκια για να τα κάψουν, ενώ το χωριό αδειάζει και πάλι από τα γυναικόπαιδα. Οι υπερασπιστές των Σταυρακίων δέχονται την τελευταία στιγμή βοήθεια από τους οπλαρχηγούς Θειακάκη και Ξενάκη. Οι Τούρκοι κλονίζονται και τρέπονται σε φυγή. Οι μάχες συνεχίστηκαν σε όλα τα μέτωπα γύρω από τον οικισμό με κίνδυνο και πάλι τον εμπρησμό του χωριού. Η γραμμή των χριστιανών κράτησε γερά στα Σταυράκια με οπλαρχηγό τον Μ. Χατζάκη.
Το επόμενο έτος 1898, μετά τη σφαγή της 25ης Αγούστου στο Ηράκλειο, αποφασίστηκε από τις μεγάλες δυνάμεις η αυτονομία της Κρήτης. Ύπατος Αρμοστής ορίστηκε ο Πρίγκηπας της Ελλάδος Γεώργιος, ο οποίος στις 2 Νοεμβρίου 1898 αποβιβάστηκε στη Σούδα και την ίδια μέρα ο τουρκικός στρατός εγκατέλειψε την Κρήτη. Έτσι έληξε η τουρκοκρατία στο νησί.
Περίοδος Κρητικής Πολιτείας (1898-1913)
Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της αυτονομίας του νησιού, τα Σταυράκια ανοικοδομήθηκαν από τα ερείπια τους. Οι κάτοικοί του ολοκλήρωσαν με έξοδά τους την ανακατασκευή των ερειπωμένων εκκλησιών του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας, ξανάκτισαν ή επισκεύασαν τα ερειπωμένα σπίτια τους, και έσκυψαν πάλι πάνω από την πλούσια γη τους καλλιεργώντας αμπέλια και ελιές. Έτσι ο οικισμός μεγάλωσε και ο πληθυσμός του αυξήθηκε. Κατά την απογραφή που έκανε η Κρητική Πολιτεία το έτος 1900 τα Σταυράκια εμφανίζονται να ανήκουν και πάλι στον Δήμο του Αγίου Μύρωνα και να έχουν πληθυσμό με 575 κατοίκους, εκ των οποίων οι 574 ήταν Χριστιανοί και ένας μόνο Οθωμανός. Ήταν ο τρίτος μεγαλύτερος οικισμός από τους ένδεκα που ανήκαν τότε στον Δήμο Αγίου Μύρωνα.
Νεότερη Περίοδος (από το 1913)
Τυπικά το τέλος της Κρητικής Πολιτείας επήλθε την 1ηΔεκεμβρίου 1913 με την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Αυτή την εποχή ο οικισμός των Σταυρακίων μεγάλωσε και αυξήθηκε ο πληθυσμός του. Τότε κτίστηκαν νέα σπίτια και επισκευάστηκαν τα παλιά, συμπληρώθηκε η αποκατάσταση των εκκλησιών του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας, όπως και του Δημοτικού Σχολείου, το οποίο είχε αρχίσει να λειτουργεί από το 1886. Στη δεκαετία του 1930 κτίστηκε το κοινοτικό κατάστημα Σταυρακίων και διαμορφώθηκε η πλατεία του χωριού με το Ηρώο δίπλα του. Το κοινοτικό κατάστημα κατεδαφίστηκε το έτος 2004, ως ετοιμόρροπο. Στη θέση του διαμορφώθηκε η σημερινή ανακαινισμένη πλατεία του χωριού.
Οι Σταυρακιανοί και κατά την περίοδο αυτή των νεότερων χρόνων μετείχαν με ηρωϊσμό σε όλους τους αγώνες του έθνους. Στο Μνημείο Ηρώων στην πλατεία του χωριού αναγράφονται τα ονόματα των Σταυρακιανών που πολέμησαν και έπεσαν υπέρ Πατρίδος, σε όλους τους αγώνες του Έθνους από το 1897 μέχρι το 1950. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σταυρακίων θέλοντας να τιμήσει τη μνήμη όλων των πεσόντων συγχωριανών, αφιέρωσε στη μνήμη τους το έτος 2005 ένα καλαίσθητο πολυσέλιδο ημερολόγιο τοίχου με κείμενα, ονόματα, φωτογραφίες, διπλώματα και άλλα αναμνηστικά τους.
Από το 1940 μέχρι το 1960 τα Σταυράκια παρουσιάζουν εντυπωσιακή αύξηση του πληθυσμού τους. Από τις επίσημες απογραφές που έγιναν προκύπτει ότι το 1940 είχαν 911 κατοίκους, το 1951 είχαν 902 κατοίκους και το 1961 είχαν 897 κατοίκους. Οι αίθουσες του Δημοτικού Σχολείου, όπου μεταξύ άλλων δίδαξαν η δασκάλα Ευαγγελία Χατζηϊωάννου και ο Κωνσταντίνος Κοκκαράκης, φιλοξενούσαν την περίοδο αυτή 130 με 150 μαθητές. Μετά το έτος 1960 ο πληθυσμός του οικισμού άρχισε να ελαττώνεται αισθητά. Σε αυτό συνέβαλε μια πρωτοφανής καταστροφή στην παραγωγή των αμπελιών από τον περονόσπορο το 1961, γεγονός που επηρέασε την κύρια πηγή εσόδων των κατοίκων του χωριού, την παραγωγή της σταφίδας, για τα επόμενα χρόνια. Επιπλέον παράγοντας αποτέλεσε η έλλειψη γυμνασίου στον οικισμό αλλά και τα γύρω χωριά, οδηγώντας πολλούς μαθητές που τέλειωναν το Δημοτικό Σχολείο στην εγκατάσταση τους στην πόλη του Ηρακλείου. Από τις απογραφές του πληθυσμού που έγιναν κατόπιν βλέπομε ότι ο πληθυσμός των Σταυρακίων το έτος 1971 ήταν 658 κάτοικοι, το έτος 1981 ήταν 622 κάτοικοι, το έτος 1991 ήταν 639 κάτοικοι, και το έτος 2001 ήταν 697 κάτοικοι.
Την περίοδο αυτή ωστόσο, γύρω στο 1959 με 1960, ήλθε το ηλεκτρικό ρεύμα στο χωριό. Πρώτα φωτίστηκαν οι δρόμοι του χωριού από τις λάμπες των στύλων της ΔΕΗ και μετά έγιναν εγκαταστάσεις και συνδέσεις ηλεκτρικού ρεύματος και στα ιδιόκτητα σπίτια. Ολοκληρώθηκε τότε και το δίκτυο ύδρευσης και αποχέτευσης του χωριού. Οι δρόμοι και τα σοκάκια ανακατασκευάστηκαν και επιστρώθηκαν με άσφαλτο και τσιμέντο. Ο κεντρικός δρόμος προς το Ηράκλειο ασφαλτοστρώθηκε το έτος 1974 με τη μεταπολίτευση και πραγματοποιήθηκε η διάνοιξη του δρόμου προς τη Σταυρακιανή Καμάρα, που σύνδεσε τον οικισμό με τον δρόμο Ηρακλείου – Μεσσαράς. Έγινε επίσης η διαπλάτυνση και η ασφαλτόστρωση του δρόμου προς τον Άγιο Μύρωνα και ανοίχτηκαν πολλοί ακόμα αγροτικοί δρόμοι. Από το 1970, με τη φροντίδα των τότε Εκκλησιαστικών Συμβουλίων και του ιερέα Αντωνίου Χαραλαμπίδη, αλλά και με την οικονομική βοήθεια όλων των Σταυρακιανών, ανεγέρθηκε ο νέος και μεγάλος ναός του χωριού, αφιερωμένος στην Ανάσταση του Σωτήρος (αποκαλείται και ως εκκλησία του Αφέντη Χριστού), ώστε να εξυπηρετούνται καλύτερα οι ανάγκες λατρείας των κατοίκων. Η εκκλησία αυτή δεσπόζει, λόγω της θέσης και του μεγέθου της, σε όλο τον οικισμό και είναι ορατή απ’ όλα τα γύρω χωριά. Τα τελευταία χρόνια έχουν επιδιορθωθεί και συμπληρωθεί τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης και λειτουργεί επιπλέον ο βιολογικός καθαρισμός των λυμάτων.
Σήμερα ο οικισμός έχει παρουσιάσει εκ νέου θεαματική πληθυσμιακή αύξηση με την απογραφή του 2011 να εμφανίζει 913 κατοίκους στα Σταυράκια. Οι κάτοικοι πλέον δεν έχουν ως αποκλειστική δραστηριότητα τη γεωργία, αλλά δραστηριοποιούνται επίσης σε επιχειρήσεις, βιοτεχνίες, εργαστήρια και μικρά καταστήματα, ενώ παράλληλα ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού, που λειτουργεί από το 1983, προσπαθεί να δώσει μια άλλη ποιότητα ζωής στα πολιτιστικά και πολιτισμικά δρώμενα του χωριού.
Πληθυσμός σύμφωνα με τις απογραφές
Πορεία πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές:
Παραπομπές
Σταυράκια Σταυράκια
Κόρεϊ Μπέλσερ
Ο Κόρεϊ Μπέλσερ, γεννημένος στις 22 Νοεμβρίου 1982 στη Νυρεμβέργη της Γερμανίας, είναι Αμερικανός πρώην καλαθοσφαιριστής, ο οποίος αγωνιζόταν στην θέση του σμολ φόργουορντ και πλέον εργάζεται ως βοηθός προπονητή στην NBA D-League.
Βιογραφία
Ο Μπέλσερ φοίτησε στο πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο και στην τελευταία του χρονιά ψηφίστηκε ως ο καλύτερος αμυντικός της χρονιάς. Μετά την αποφοίτηση του, δεν έγινε ντραφτ για το ΝΒΑ αλλά αγωνίστηκε σε δύο Summer League με την φανέλα των Ντάλας Μάβερικς. Αφού δεν του έγινε πρόταση για την ομάδα του Ντάλας, αποφάσισε να αγωνιστεί στην Ελλάδα και την Ολύμπια Λάρισας. Στην θεσσαλική ομάδα παρέμεινε για τρία χρόνια, παίζοντας σε 71 παιχνίδια και σκοράροντας 469 πόντους, με μέσο όρο 6,6 ανά αγώνα.
Στην συνέχεια, υπέγραψε συμβόλαιο με τον Άρη, με τον οποίο αγωνίστηκε στους δύο αγώνες για τα προκριματικά της Ευρωλίγκα με αντίπαλο το Μαρούσι, πριν αποχωρήσει για να ενταχθεί στο ρόστερ της φινλανδικής Χόνκα. Τον Φεβρουάριο του 2010, μεταγράφηκε στην ουκρανική Πολιτέκνικα Χαλίτσινα, αλλά απολύθηκε έναν μήνα αργότερα, ολοκληρώνοντας την χρονιά και πάλι στην Χόνκα, στην οποία παρέμεινε μέχρι το καλοκαίρι του 2011.
Πηγές
Κατηγορία:Αμερικανοί καλαθοσφαιριστές Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Άρη Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές Ολύμπιας Λάρισας‎ Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές φινλανδικών συλλόγων‎ Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές ουκρανικών συλλόγων‎‎‎ Κατηγορία:Καλαθοσφαιριστές γαλλικών συλλόγων‎‎‎ Κατηγορία:Σμολ φόργουορντ
Διοξείδιο του πυριτίου
Το διοξείδιο του πυριτίου [ αγγλικά: silicon dioxide ή silica (πυριτία) ή silicic acid anydride (ανυδρίτης πυριτικού οξέος) ] είναι η δυαδική ανόργανη ένωση με μοριακό τύπο SiO2. Πρόκειται για ένα οξείδιο το οποίο αποτελεί το «πυριτιούχο ανάλογο» του διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Συνήθως βρίσκεται στη φύση ως χαλαζίας και σε διάφορους ζωντανούς οργανισμούς. Σε πολλά τμήματα του κόσμου, το διοξείδιο του πυριτίου είναι το κύριο συστατικό της άμμου. Το διοξείδιο του πυριτίου είναι μία από τις πιο σύνθετες και πιο άφθονες οικογένειες υλικών, που υπάρχει ως συστατικό σε πολλά ορυκτά και σε συνθετικά προϊόντα. Αξιοσημείωτα παραδείγματα περιλαμβάνουν τον τετηγμένο χαλαζία (fused quartz), το ατμίζον διοξείδιο του πυριτίου (fumed silica), γέλη διοξειδίου του πυριτίου και αεροπηκτώματα. Χρησιμοποιείται σε δομικά υλικά, στην μικροηλεκτρονική (ως ηλεκτρικός μονωτής) και ως συστατικό σε τροφικές και φαρμακευτικές βιομηχανίες.
Η εισπνοή λεπτοδιαμερισμένου κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου είναι τοξική και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή φλεγμονή του πνευμονικού ιστού, σε πυριτίαση (silicosis), βρογχίτιδα, καρκίνο του πνεύμονα και αυτοάνοσες ασθένειες, όπως λύκο και ρευματοειδή αρθρίτιδα.
Η πρόσληψη άμορφου διοξειδίου του πυριτίου, σε υψηλές δόσεις, οδηγεί σε βραχυχρόνια φλεγμονή, όπου όλες οι επιπτώσεις θεραπεύονται.
Δομή
Στην πλειοψηφία των πυριτικών, το άτομο του πυριτίου εμφανίζει τετραεδρική συναρμογή (tetrahedral coordination), με τέσσερα άτομα οξυγόνου που περιβάλλουν ένα κεντρικό άτομο Si. Το πιο συνηθισμένο παράδειγμα φαίνεται στον πολύμορφο χαλαζία.
Παραδείγματος χάρη, στην κυψελίδα ενός α-χαλαζία, το κεντρικό τετράεδρο μοιράζεται και τις τέσσερις από τις γωνίες του των ατόμων του οξυγόνου, τα δύο εδροκεντρωμένα τετράεδρα μοιράζονται δύο από τα γωνιακά τους άτομα οξυγόνου και τα τέσσερα εδροκεντρωμένα τετράεδρα μοιράζονται μόλις ένα από τα άτομα οξυγόνου τους με άλλα SiO4 τετράεδρα. Αυτό αφήνει έναν καθαρό μέσο όρο από 12 από τις συνολικά 24 κορυφές για αυτό το τμήμα των επτά SiO4 τετραέδρων που θεωρούνται ότι είναι τμήμα της κυψελίδας για το διοξείδιο του πυριτίου (see 3-D Unit Cell).
Το SiO2 έχει έναν αριθμό διακριτών κρυσταλλικών (πολυμόρφων) μορφών πέρα από τις άμορφες μορφές. Με την εξαίρεση του στισοβίτη (stishovite) και των ινωδών διοξειδίων του πυριτίου, όλες οι κρυσταλλικές μορφές περιλαμβάνουν τετραεδρικές μονάδες SiO4 συνδεμένες μεταξύ τους με κοινές κορυφές σε διαφορετικές διατάξεις. Τα μήκη του δεσμού πυριτίου-οξυγόνου ποικίλλουν μεταξύ των διάφορων κρυσταλλικών μορφών· παραδείγματος χάρη, σε α-χαλαζία το μήκος του δεσμού είναι 161 pm, ενώ σε α-τριδυμίτη είναι στην περιοχή 154–171 pm. Η γωνία Si-O-Si ποικίλει επίσης μεταξύ μιας χαμηλής τιμής των 140° στον α-τριδυμίτη, μέχρι 180° στον β-τριδυμίτη. Σε α-χαλαζία, η γωνία Si-O-Si είναι 144°.
Το ινώδες διοξείδιο του πυριτίου έχει δομή παρόμοια με αυτή του θειούχου πυριτίου (SiS2) με αλυσίδες από τετράεδρα με κοινά άκρα SiO4. Ο στισοβίτης, η μορφή υψηλότερης πίεσης, αντίθετα, έχει δομή που μοιάζει με ρουτιλίου όπου το πυρίτιο είναι με 6-συναρμογή. Η πυκνότητα του στισοβίτη είναι 4,287 g/cm3, συγκριτικά με τον α-χαλαζία, τον πιο πυκνό από τις μορφές χαμηλής πίεσης, που έχει πυκνότητα 2,648 g/cm3. Η διαφορά στην πυκνότητα μπορεί να αποδοθεί σε αύξηση της συναρμογής στα έξι πιο μικρά μήκη δεσμού Si-Ο στον στισοβίτη (τέσσερα μήκη δεσμού Si-Ο των 176 pm και δύο άλλα των 181 pm) που είναι πιο μεγάλα από το μήκος δεσμού Si-Ο (161 pm) σε α-χαλαζία. Η αλλαγή στην συναρμογή (coordination) αυξάνει την ιονικότητα του δεσμού Si-O. Πιο σημαντικό είναι ότι οι αποκλίσεις από αυτές τις πρότυπες παραμέτρους συνιστούν μικροκρυσταλλικές διαφορές ή αποκλίσεις που αναπαριστούν μια προσέγγιση προς άμορφο, υαλώδες στερεό.
Η μόνη σταθερή μορφή κάτω από κανονικές συνθήκες είναι ο α-χαλαζίας, στην οποία συνήθως βρίσκεται το κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου. Στη φύση, οι ακαθαρσίες στον κρυσταλλικό α-χαλαζία μπορεί να αυξήσουν τα χρώματα (δείτε τον κατάλογο). Τα ορυκτά υψηλής θερμοκρασίας, χριστοβαλίτης ή κριστοβαλίτης και τριδυμίτης, έχουν και τα δυο πιο χαμηλές πυκνότητες και πιο χαμηλούς δείκτες διάθλασης από τον χαλαζία. Επειδή η σύσταση είναι ταυτόσημη, η αιτία για τις διαφορές πρέπει να είναι στην αυξημένη απόσταση στα ορυκτά υψηλής θερμοκρασίας. Όπως συνηθίζεται με πολλές ουσίες, όσο πιο υψηλή η θερμοκρασία, τόσο πιο μακριά είναι τα άτομα, λόγω της αυξημένης ενέργειας δόνησης (vibration energy).
Ο μετασχηματισμός από α-χαλαζία σε β-χαλαζία λαμβάνει χώρα απότομα στους 573 °C. Επειδή ο μετασχηματισμός συνοδεύεται από σημαντική αλλαγή στον όγκο, μπορεί να προκαλέσει εύκολα ρωγμάτωση των κεραμικών ή των πετρωμάτων που ξεπερνούν αυτό το όριο της θερμοκρασίας.
Τα υψηλής πίεσης ορυκτά, σεϊφερτίτης (seifertite), στισοβίτης και κοεσίτης (coesite), όμως, έχουν πιο υψηλές πυκνότητες και πιο υψηλούς δείκτες διάθλασης από τον χαλαζία. Αυτό οφείλεται προφανώς στην έντονη συμπίεση των ατόμων που συμβαίνει κατά τον σχηματισμό τους, με αποτέλεσμα πιο συμπυκνωμένη δομή.
Ο φωσγισίτης διοξειδίου του πυριτίου (Faujasite silica) είναι μια άλλη μορφή του κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου. Λαμβάνεται από απαργιλίωση χαμηλού σε νάτριο, πολύ σταθερού Y ζεολίθου ενωμένου με οξύ και θερμική επεξεργασία. Το τελικό προϊόν περιέχει πάνω από 99% διοξείδιο του πυριτίου και έχει υψηλή κρυσταλλικότητα και εμβαδόν επιφανείας (πάνω από 800 m2/g). Ο φωσγισίτης διοξειδίου του πυριτίου έχει πολύ υψηλή θερμική και όξινη σταθερότητα. Παραδείγματος χάρη, περιέχει υψηλό βαθμό μοριακή τάξη μεγάλης απόστασης ή κρυσταλλικότητας ακόμα και μετά από βράσιμο σε πυκνό υδροχλωρικό οξύ.
Το τετηγμένο διοξείδιο του πυριτίου εμφανίζει αρκετά ιδιαίτερα φυσικά χαρακτηριστικά που μοιάζουν με αυτά που παρατηρούνται σε υγρό νερό: αρνητική θερμοκρασιακή διαστολή, μέγιστη πυκνότητα σε θερμοκρασίες ~5000 °C και ελάχιστη θερμοχωρητικότητα. Η πυκνότητά του μειώνεται από 2,08 g/cm3 στους 1950 °C σε 2,03 g/cm3 στους 2200 °C.
Μοριακό SiO2 με γραμμική δομή παράγεται όταν μοριακό μονοξείδιο του πυριτίου, SiO, συμπυκνώνεται σε αργό που ψύχεται με ήλιο με ήλιο μαζί με άτομα οξυγόνου που δημιουργούνται από εκφόρτιση μικροκύματος (microwave discharge)]]. Το διμερές διοξείδιο του πυριτίου, (SiO2)2 έχει παρασκευαστεί με αντίδραση O2 με μονωμένο διμερές μονοξείδιο του πυριτίου, (Si2O2). Στο διμερές διοξείδιο του πυριτίου υπάρχουν δύο άτομα οξυγόνου που γεφυρώνουν τα άτομα πυριτίου με μια γωνία Si-O-Si των 94° και μήκος δεσμού 164,6 pm με το τελικό Si-Ο με μήκος δεσμού 150,2 pm. Το μήκος δεσμού Si- είναι 148,3 pm, που συγκρίνεται με το μήκος των 161 pm σε α-χαλαζία. Η ενέργεια του δεσμού εκτιμάται στα 621,7 kJ/mol.
Γεωλογία
Το διοξείδιο του πυριτίου με χημικό τύπο βρίσκεται συνήθως στη φύση ως χαλαζίας, που αποτελεί περισσότερο από το 10% της μάζας του φλοιού της γης. Ο χαλαζίας είναι το μόνο σταθερό πολύμορφο του διοξειδίου του πυριτίου στην επιφάνεια της γης. Ως μετασταθές έχει βρεθεί σε μορφές υψηλής πίεσης από κοεσίτη and στισοβίτη γύρω από δομές πρόσκρουσης (impact structures) και σχετίζεται με εκλογίτες (eclogites) που σχηματίζονται κατά τον μεταμορφισμό πολύ υψηλής πίεσης (ultra-high-pressure metamorphism). Οι μορφές υψηλών θερμοκρασιών του τριδυμίτη και του χριστοβαλίτη είναι γνωστές από ηφαιστειογενή πετρώματα πλούσια σε διοξείδιο του πυριτίου. Σε πολλές περιοχές του κόσμου, το διοξείδιο του πυριτίου είναι το κύριο συστατικό της άμμου.
Βιολογία
Αν και είναι λίγο διαλυτό, το διοξείδιο του πυριτίου εμφανίζεται σε πολλά φυτά. Υλικά φυτών με υψηλή περιεκτικότητα σε διοξείδιο του πυριτίου από φυτόλιθο φαίνεται να είναι σημαντικά για ζώα που βόσκουν, από μασητικά έντομα μέχρι οπληφόρα (ungulates). Το διοξείδιο του πυριτίου επιταχύνει την φθορά των δοντιών και υψηλά επίπεδα από διοξείδιο του πυριτίου σε φυτά που τρώγονται συχνά από φυτοφάγα μπορεί να έχουν αναπτυχθεί ως αμυντικός μηχανισμός κατά της αρπακτικότητας.
Το διοξείδιο του πυριτίου είναι επίσης πρωτεύον συστατικό του τέφρας φλοιού ρυζιού (rice husk ash), που χρησιμοποιείται, παραδείγματος χάρη, στη διήθηση και στην κατασκευή τσιμέντου.
Για πάνω από ένα δισεκατομμύριο χρόνια, η πυριτικοποίηση (silicification) στα κύτταρα και από τα κύτταρα είναι κοινή στον βιολογικό κόσμο. Στον σύγχρονο κόσμο συμβαίνει σε βακτήρια, μονοκύτταρους οργανισμούς, φυτά και ζώα (ασπόνδυλα και σπονδυλωτά). Χαρακτηριστικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:
Τα κρυσταλλικά ορυκτά που σχηματίζονται στο φυσιολογικό περιβάλλον εμφανίζουν συχνά εξαιρετικές φυσικές ιδιότητες (π.χ., δύναμη, σκληρότητα, δυσθραυστότητα) και τείνουν να σχηματίσουν ιεραρχικές δομές που επιδεικνύουν μικροκρυσταλλική τάξη σε πλατύ εύρος κλιμάκων. Τα ορυκτά κρυσταλλοποιούνται από περιβάλλον που είναι ακόρεστο ως προς το πυρίτιο και σε συνθήκες ουδέτερου pH και χαμηλής θερμοκρασίας (0–40 °C).
Ο σχηματισμός του ορυκτού μπορεί να συμβεί είτε μέσα στο κυτταρικό τοίχωμα ενός οργανισμού (όπως στους φυτολίθους), ή έξω από το κυτταρικό τοίχωμα, όπως τυπικά συμβαίνει σε δοκιμές. Ειδικές βιοχημικές αντιδράσεις υπάρχουν για την απόθεση ορυκτών. Τέτοιες αντιδράσεις περιλαμβάνουν αυτές που εμπεριέχουν λιπίδια, πρωτεΐνες και υδατάνθρακες.
Είναι ασαφές για ποιο λόγο το διοξείδιο του πυριτίου είναι σημαντικό στη διατροφή των ζώων. Αυτός ο τομέας της έρευνας είναι δύσκολος, επειδή το διοξείδιο του πυριτίου είναι πανταχού παρόν και στις περισσότερες περιπτώσεις διαλύεται μόνο σε ίχνη. Το ίδιο συμβαίνει σίγουρα και στους ζωντανούς οργανισμούς, αφήνοντας μας με το πρόβλημα της δυσκολίας δημιουργίας κατάλληλων ελέγχων χωρίς διοξείδιο του πυριτίου για ερευνητικούς σκοπούς. Αυτό καθιστά δύσκολη τη βεβαιότητα πότε το διοξείδιο του πυριτίου έχει λειτουργικά ωφέλιμα αποτελέσματα και πότε η παρουσία του είναι τυχαία ή ακόμα επιβλαβής. Η τρέχουσα επικρατούσα άποψη είναι ότι είναι φαίνεται να είναι σίγουρα σημαντικό στην ανάπτυξη, δύναμη και διαχείριση πολλών συνδετικών ιστών. Αυτό αληθεύει όχι μόνο για σκληρούς συνδετικούς ιστούς όπως οστά και δόντια, αλλά πιθανόν και στη βιοχημεία των υποκυτταρικών δομών που περιέχουν ένζυμο.
Οικοδομική χρήση
Το διοξείδιο του πυριτίου με τη μορφή της άμμου χρησιμοποιείται ως το κύριο συστατικό στην χύτευση σε άμμο (sand casting) για την κατασκευή μεταλλικών συστατικών στη μηχανική και άλλες εφαρμογές. Το υψηλό σημείο τήξης του διοξειδίου του πυριτίου επιτρέπει τη χρήση του σε τέτοιες εφαρμογές.
Το κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου χρησιμοποιείται στην υδραυλική ρωγμάτωση (hydraulic fracturing) σχηματισμών που περιέχουν σχιστολιθικό πετρέλαιο (tight oil) και σχιστολιθικό αέριο (shale gas).
Πρόδρομη ένωση στο γυαλί και το πυρίτιο
Το διοξείδιο του πυριτίου είναι το κύριο συστατικό στην παραγωγή του περισσότερου γυαλιού. Η θερμοκρασία υαλώδους μετάπτωσης του καθαρού SiO2 είναι περίπου 1475 K. Όταν τετηγμένο διοξείδιο του πυριτίου SiO2 ψύχεται γρήγορα, δεν κρυσταλλοποιείται, αλλά στερεοποιείται ως γυαλί.
Η δομική γεωμετρία του πυριτίου και του οξυγόνου στο γυαλί είναι παρόμοια με αυτή του χαλαζία και των περισσότερων άλλων κρυσταλλικών μορφών του πυριτίου και του οξυγόνου με το πυρίτιο να περιβάλλεται από κανονικά τετράεδρα κέντρων του οξυγόνου. Η διαφορά μεταξύ του γυαλιού και των κρυσταλλικών μορφών προκύπτει από την συνδεσιμότητα των τετραεδρικών μονάδων: Αν και δεν υπάρχει μεγάλη περιοδικότητα περιοχής στην υαλώδη διάταξη δικτύου παραμένει σε κλίμακες μήκους αρκετά πέρα από το μήκος δεσμού SiO. Παράδειγμα αυτής της διάταξης είναι η προτίμηση δημιουργίας δακτυλίων 6-τετραέδρων.
Ατμίζον διοξείδιο του πυριτίου (ή καπνοπυριτία ή πυρογενές διοξείδιο του πυριτίου)
Η πλειοψηφία των οπτικών ινών για τις τηλεπικοινωνίες παρασκευάζονται επίσης από διοξείδιο του πυριτίου. Είναι πρωτογενής ακατέργαστη ύλη για πολλά είδη κεραμικών και πορσελάνη.
Το διοξείδιο του πυριτίου χρησιμοποιείται για την παραγωγή στοιχειακού πυριτίου. Η διεργασία περιλαμβάνει ανθρακοθερμική αναγωγή (carbothermic reduction) σε κάμινο ηλεκτρικού τόξου (electric arc furnace):
Διατροφικές και φαρμακευτικές εφαρμογές
Το διοξείδιο του πυριτίου είναι ένα συνηθισμένο πρόσθετο στην παραγωγή τροφίμων, όπου χρησιμοποιείται κυρίως ως παράγοντας ροής σε κονιοποιημένα τρόφιμα, ή για να προσροφήσει νερό σε υγροσκοπικές εφαρμογές. Χρησιμοποιείται ως αντισυσσωματικός παράγοντας σε κονιοποιημένα τρόφιμα όπως σε καρυκεύματα και σε μη γαλακτοκομικά υποκατάστατα κρέμας. Είναι βασικό συστατικό της γης διατόμων (diatomaceous earth). Το κολλοειδές διοξείδιο του πυριτίου χρησιμοποιείται ως διαυγαστικό μέσο σε κρασί, ζύθο και χυμούς.
Προσωπική φροντίδα
Στα καλλυντικά, χρησιμοποιείται λόγω των ιδιοτήτων ελαφράς διάχυσης και φυσικής απορροφητικότητας που έχει.
Το ενυδατωμένο διοξείδιο του πυριτίου χρησιμοποιείται στις οδοντόκρεμες ως σκληρό λειαντικό για την αφαίρεση της οδοντικής πλάκας.
Άλλες χρήσεις
Το υδρόφοβο διοξείδιο του πυριτίου (Hydrophobic silica) χρησιμοποιείται ως αποαφριστικό.
Η ιδιότητα του ως πυρίμαχο, είναι χρήσιμη σε μορφή ινών ως υλικό θερμικής προστασίας σε υψηλές θερμοκρασίες.
Χρησιμοποιείται ως συστατικό θερμικής βελτίωσης στη βιομηχανία αντλιών θερμότητας εδάφους (ground source heat pump).
Το διοξείδιο του πυριτίου χρησιμοποιείται στην εξαγωγή του DNA και του RNA λόγω της ικανότητας σύνδεσης του με τα νουκλεϊκά οξέα παρουσία χαοτρόπων (chaotropes).
Ένα αεροπήκτωμα με βάση το διοξείδιο του πυριτίου χρησιμοποιήθηκε στο διαστημόπλοιο αστρόσκονη (Stardust) για τη συλλογή εξωγήινων σωματιδίων.
Παραγωγή
Το διοξείδιο του πυριτίου λαμβάνεται συνήθως με εξόρυξη, συμπεριλαμβανόμενης της αμμοληψίας και του καθαρισμού του χαλαζία. Ο χαλαζίας είναι κατάλληλος για πολλούς σκοπούς, ενώ απαιτείται χημική επεξεργασία για να γίνει καθαρότερος ή αλλιώς πιο κατάλληλο προϊόν (π.χ. πιο δραστικό ή λεπτόκοκκο).
Καπνοί διοξειδίου του πυριτίου (silica fume)
Καπνοί διοξειδίου του πυριτίου λαμβάνονται ως παραπροϊόν από θερμή επεξεργασία όπως παραγωγή σιδηροπυριτίου (ferrosilicon). Είναι λιγότερο καθαροί από το ατμίζον διοξείδιο του πυριτίου (fumed silica) και δεν πρέπει να συγχέεται με αυτό το προϊόν. Η διεργασία παραγωγής, τα χαρακτηριστικά σωματιδίων και τα πεδία εφαρμογής του ατμίζοντος διοξειδίου του πυριτίου είναι ολότελα διαφορετικά από αυτά των καπνών διοξειδίου του πυριτίου.
Ίζημα διοξειδίου του πυριτίου (Precipitated silica)
Ίζημα διοξειδίου του πυριτίου ή άμορφο διοξείδιο του πυριτίου (amorphous silica) παράγεται από την οξίνιση διαλυμάτων του πυριτικού νατρίου (sodium silicate). Το πηκτωματώδες ίζημα ή πηκτή του διοξειδίου του πυριτίου (silica gel), πλένεται πρώτα και έπειτα αφυδατώνεται για να παραγάγει άχρωμο μικροπορώδες διοξείδιο του πυριτίου. Η ιδανική εξίσωση που περιέχει τριπυριτικό και θειικό οξύ είναι: Περίπου ένα δισεκατομμύριο χιλιόγραμμα/έτος (1999) από διοξείδιο του πυριτίου παράχθηκαν με αυτόν τον τρόπο, κυρίως για χρήση σε σύνθετα πολυμερή - ελαστικά και σόλες υποδημάτων.
Σε μικροολοκληρωμένα κυκλώματα
Λεπτές ταινίες από διοξείδιο του πυριτίου αναπτύσσονται αυθόρμητα σε δισκία πυριτίου (silicon wafer) μέσω θερμικής οξείδωσης, παράγοντας μια πολύ κοίλη στρώση περίπου 1 nm του αποκαλούμενου φυσικού οξειδίου (native oxide). Υψηλότερες θερμοκρασίες και εναλλακτικά περιβάλλοντα χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη καλώς ελεγχόμενων στρωμάτων από διοξείδιο του πυριτίου σε πυρίτιο, παραδείγματος χάρη σε θερμοκρασίες μεταξύ 600 και 1200 °C, χρησιμοποιώντας την αποκαλούμενη ξηρή ή υγρή οξείδωση με O2 ή H2O, αντίστοιχα.
Το φυσικό στρώμα οξειδίου είναι ευνοϊκό στη μικροηλεκτρονική, όπου δρα ως ηλεκτρικός μονωτής με υψηλή χημική σταθερότητα. Μπορεί να προστατεύσει το πυρίτιο, να αποθηκεύσει φορτίο, να σταματήσει το ρεύμα και ακόμα να δράσει ως ελεγχόμενη οδός περιορισμού της τρέχουσας ροής.
Από πυριτικούς εστέρες
Πολλοί οδοί για το διοξείδιο του πυριτίου ξεκινούν με πυριτικούς εστέρες, με την καλύτερη να είναι με το ορθοπυριτικό τετρααιθύλιο (tetraethyl orthosilicate) (TEOS). Θερμαίνοντας απλά το TEOS στους 680–730 °C δίνει το διοξείδιο:
Παρομοίως, το TEOS καίγεται γύρω στους 400 °C:
Το TEOS υφίσταται υδρόλυση μέσω της αποκαλούμενης επεξεργασίας διαλύματος-πηκτής (sol-gel process). Η διαδικασία της αντίδρασης και η φύση του προϊόντος επηρεάζονται από καταλύτες, αλλά η εξιδανικευμένη αντίδραση είναι:
Χημικές αντιδράσεις
Το διοξείδιο του πυριτίου μετατρέπεται σε πυρίτιο με αναγωγή από άνθρακα.
Το φθόριο αντιδρά με διοξείδιο του πυριτίου για να σχηματίσει SiF4 και O2, ενώ τα άλλα αέρια αλογόνων (Cl2, Br2, I2) είναι ουσιαστικά ανενεργά.
Το διοξείδιο του πυριτίου προσβάλλεται από υδροφθορικό οξύ (HF) για να παραγάγει εξαφθοροπυριτικό οξύ: Το HF χρησιμοποιείται για να αφαιρέσει ή να ακολουθήσει το διοξείδιο του πυριτίου στη βιομηχανία ημιαγωγών.
Το διοξείδιο του πυριτίου δρα ως οξύ Lux–Flood, που μπορεί να αντιδράσει με βάσεις κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Επειδή δεν περιέχει υδρογόνο, δεν μπορεί να αντιδράσει ως οξύ Μπρόνστεντ-Λόρι. Ενώ δεν είναι διαλυτό στο νερό, μερικές ισχυρές βάσεις θα αντιδράσουν με το γυαλί και πρέπει να αποθηκεύεται συνεπώς σε πλαστικές φιάλες.
Το διοξείδιο του πυριτίου διαλύεται σε ζεστό συμπυκνωμένο άλκαλι ή τετηγμένο υδροξείδιο, όπως περιγράφεται στην ιδανική εξίσωση: Το διοξείδιο του πυριτίου εξουδετερώνει βασικά μεταλλικά οξείδια (π.χ. οξείδιο του νατρίου, οξείδιο του καλίου, οξείδιο του μολύβδου (ΙΙ), οξείδιο του ψευδαργύρου, ή μείγματα οξειδίων, σχηματίζοντας πυριτικά και υάλους επειδή οι δεσμοί Si-O-Si στο διοξείδιο του πυριτίου σπάνε διαδοχικά). Ως παράδειγμα η αντίδραση οξειδίου του νατρίου και SiO2 μπορεί να παραγάγει ορθοπυριτικό νάτριο, πυριτικό νάτριο και υάλους, ανάλογα με τις αναλογίες των αντιδρώντων:
Παραδείγματα τέτοιων υάλων έχουν εμπορική αξία, π.χ. ύαλος νατρασβέστου (soda-lime glass), βοροπυριτική ύαλος (borosilicate glass), ύαλος μολύβδου (lead glass). Σε αυτές τις υάλους, το διοξείδιο του πυριτίου ονομάζεται διαμορφωτής δικτύου ή πλέγματος (network former ή lattice former). Η αντίδραση χρησιμοποιείται επίσης σε υψικαμίνους (blast furnaces) για την αφαίρεση ακαθαρσιών άμμου στο ορυκτό με εξουδετέρωση με οξείδιο του ασβεστίου, σχηματίζοντας σκουριά πυριτικού ασβεστίου.
Το διοξείδιο του πυριτίου αντιδρά σε θερμαινόμενη επαναρροή (reflux) σε διάζωτο με 1,2-αιθανοδιόλη και βάση αλκαλιμετάλλου για την παραγωγή πολύ δραστικών, υπερσθενών πυριτικών που παρέχουν πρόσβαση σε πλατύ φάσμα νέων ενώσεων του πυριτίου. Τα πυριτικά είναι πρακτικά αδιάλυτα σε όλους τους πολικούς διαλύτες εκτός από τη μεθανόλη.
Το διοξείδιο του πυριτίου αντιδρά με στοιχειακό πυρίτιο σε υψηλές θερμοκρασίες και παράγει SiO:
Διαλυτότητα στο νερό
Η διαλυτότητα του διοξειδίου του πυριτίου στο νερό εξαρτάται πολύ από την κρυσταλλική του μορφή και είναι τρεις έως τέσσερις φορές υψηλότερη στο διοξείδιο του πυριτίου από τον χαλαζία· ως συνάρτηση της θερμοκρασίας, έχει μέγιστο γύρω στους 340 °C. Αυτή η ιδιότητα χρησιμοποιείται για την αύξηση μεμονωμένων κρυστάλλων χαλαζία σε υδροθερμική επεξεργασία, όπου φυσικός χαλαζίας διαλύεται σε υπέρθερμο νερό σε δοχείο πίεσης που είναι πιο κρύο στην κορυφή. Κρύσταλλοι 0,5–1 kg μπορούν να αυξηθούν σε μια περίοδο 1–2 μηνών. Αυτοί οι κρύσταλλοι αποτελούν την πηγή πολύ καθαρού χαλαζία για χρήση σε ηλεκτρονικές εφαρμογές.
Επιπτώσεις στην υγεία
Το διοξείδιο του πυριτίου όταν ληφθεί από το στόμα είναι βασικά μη τοξικό, με μέση θανατηφόρα δόση 5000 mg/kg (5 g/kg). Μια μελέτη του 2008 διάρκειας 15 ετών βρήκε ότι υψηλότερα επίπεδα διοξειδίου του πυριτίου στο νερό φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο της άνοιας. Αύξηση 10 mg/ημέρα από διοξείδιο του πυριτίου σε πόσιμο νερό συσχετίστηκε με μείωση του κινδύνου άνοιας κατά 11%.
Εισπνεόμενη λεπτοδιαμερισμένη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου μπορεί να οδηγήσει σε πυριτίαση (silicosis), βρογχίτιδα, ή καρκίνο του πνεύμονα, επειδή η σκόνη κολλάει στα πνευμόνια και ερεθίζει συνεχώς τον ιστό, μειώνοντας τη χωρητικότητα του πνεύμονα. Όταν λεπτά σωματίδια διοξειδίου του πυριτίου αναπνέονται σε αρκετά μεγάλες ποσότητες (όπως μέσω επαγγελματικής έκθεσης), αυξάνεται ο κίνδυνος αυτοάνοσων ασθενειών όπως ο λύκος και η ρευματοειδής αρθρίτιδα σε σύγκριση με τους αναμενόμενους ρυθμούς στον γενικό πληθυσμό.
Επαγγελματικοί κίνδυνοι
Το διοξείδιο του πυριτίου είναι επαγγελματικός κίνδυνος για άτομα που κάνουν αμμοβολή, ή δουλεύουν με προϊόντα που περιέχουν κονιοποιημένο κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου. Το άμορφο διοξείδιο του πυριτίου, όπως η καπνοπυριτία (fumed silica), μπορεί να προκαλέσει μη αντιστρεπτή βλάβη στον πνεύμονα σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά δεν συσχετίζεται με ανάπτυξη πυριτίασης. Παιδιά, ασθματικοί κάθε ηλικίας, αλλεργικοί και οι ηλικιωμένοι (που όλοι τους έχουν μειωμένη χωρητικότητα πνεύμονα) μπορεί να επηρεαστούν σε λιγότερο χρόνο.
Το κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου είναι επαγγελματικός κίνδυνος για όσους δουλεύουν με πέτρινους πάγκους, επειδή η διαδικασία κοπής και εγκατάστασης των πάγκων δημιουργεί μεγάλες ποσότητες αερομεταφερόμενου διοξειδίου του πυριτίου. Το κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου που χρησιμοποιείται στην υδραυλική ρηγμάτωση (hydraulic fracturing) παρουσιάζει κίνδυνο υγείας για τους εργαζομένους.
Παθοφυσιολογία
Στο σώμα, τα σωματίδια του κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου δεν διαλύονται για κλινικά σχετικές περιόδους. Οι κρύσταλλοι διοξειδίου του πυριτίου στα πνευμόνια μπορούν να ενεργοποιήσουν το φλεγμονόσωμα (inflammasome) NLRP3 σε μακροφάγα και δενδριτικά κύτταρα και να καταλήξουν συνεπώς στην παραγωγή της ιντερλευκίνης (interleukin), μιας ιδιαίτερα προφλεγμονώδους κυτοκίνης (pro-inflammatory cytokine) στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Κανονισμοί
Κανονισμοί που περιορίζουν την έκθεση διοξειδίου του πυριτίου 'ως προς τον κίνδυνο πυριτίασης' καθορίζουν ότι αφορούν μόνο το διοξείδιο του πυριτίου, που είναι και κρυσταλλικό και σε μορφή σκόνης.
Το 2013, η Υπηρεσία Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας των ΗΠΑ (Occupational Safety and Health Administration( μείωσε το όριο έκθεσης σε 50 µg/m3 αέρα. Πριν το 2013, επιτρεπότανε 100 µg/m3 και στους εργαζόμενους στις κατασκευές ακόμα και σε 250 µg/m3. Το 2013, το OSHA ζήτησε επίσης "πράσινη ολοκλήρωση (green completion)" των φρεάτων με ρωγμάτωση για να μειώσει την έκθεση σε κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου, πέρα από τον περιορισμό του ορίου της έκθεσης.
Κρυσταλλικές μορφές
Το SiO2, περισσότερο από σχεδόν οποιοδήποτε υλικό, υπάρχει σε πολλές κρυσταλλικές μορφές. Αυτές οι μορφές ονομάζονται πολύμορφα σώματα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ανόργανες ενώσεις Κατηγορία:Οξείδια Κατηγορία:Ενώσεις πυριτίου Κατηγορία:Κεραμικά υλικά
Λάζαρ Κολισέφσκι
Ο Λάζαρ Κολισέφσκι (Лазар Колишевски, 12 Φεβρουαρίου 1914 - 6 Ιουλίου 2000) ήταν κομμουνιστής πολιτικός ηγέτης στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας και τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Τον συνέδεε στενή σχέση συνεργασίας με τον Γιόσιπ Μπροζ Τίτο.
Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Καθώς οι δυνάμεις των Γερμανών έμπαιναν στο Βελιγράδι, τον Απρίλιο του 1941, η Βουλγαρία, σύμμαχος των Γερμανών ναζί, κατέλαβε ένα μέρος της Μπανόβινας του Βαρδάρη, με τις δυτικές πόλεις Τέτοβο, Γκόστιβαρ και Δίβρη να βρίσκονται εντός της ιταλικής ζώνης που ενσωματώθηκαν στην Αλβανία. Ο Λάζαρ, τότε 27 ετών, ενώθηκε με τους Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους για να αντιμετωπίσουν τους Βούλγαρους και τους τοπικούς υποστηρικτές τους. Αφότου οι Βούλγαροι κατέλαβαν το ανατολικό μέρος της πρώην Μπανόβινας του Βαρδάρη, ο ηγέτης του τοπικού γραφείου του κομμουνιστικού κόμματος Γιουγκοσλαβίας, Μέτοντι Σατόρωφ αποσκίρτησε στο κομμουνιστικό κόμμα Βουλγαρίας και αποδυνάμωσε σημαντικά τους Παρτιζάνους. Η Μπανόβινα του Βαρδάρη σύντομα έγινε τόπος πάλης μεταξύ μικρών διαφορετικών ανταρτικών αποσπασμάτων. Στο τέλος του 1941, ο Κολισέφσκι έγινε γραμματέας της τοπικής επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας.Την ίδια χρονιά συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο από βουλγαρικό στρατιωτικό δικαστήριο. Έγραψε γράμμα όπου υποστήριξε ότι είναι "... γιος Βουλγάρων γονέων που πάντα ένιωθαν και νιώθουν Βούλγαροι και, παρά την τρομερή σκλαβιά, έχει διατηρήσει τον βουλγάρικο τρόπο ζωής, τη γλώσσα και τα ήθη" και η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια φυλάκιση. Στα τέλη του 1944,ο Κολισέφσκι ελευθερώθηκε από τη νέα βουλγαρική κυβέρνηση,και γρήγορα έγινε πρόεδρος του τοπικού παραρτήματος του ΚΚΓ. Κοντά στο τέλος του πολέμου ο Κολισέφσκι έγινε πρωθυπουργός της ΣΔΜ και ομοσπονδιακό μέλος της λαοκρατικής ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας. Για τη δράση του στον πόλεμο, του απονεμήθηκε το μετάλλιο του ήρωα της Γιουγκοσλαβίας.
Γιουγκοσλαβία
Μετά το τέλος του Β΄ΠΠ, ο Κολισέφσκι έγινε ο πιο ισχυρός άνθρωπος στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβική Μακεδονία και ένας από τους ισχυρότερους σε ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία. Άρχισε μαζικές οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και κατάφερε να φέρει τη βιομηχανική επανάσταση στην χώρα.Το 1955 τα Σκόπια ήταν μία από τις πιο γρήγορα αναπτυσσόμενες πόλεις στην περιοχή και η τρίτη μεγαλύτερη στη Γιουγκοσλαβία. Χάρη στις μεταρρυθμίσεις του Κολισέφσκι, η μικρή δημοκρατία που το 1945 ήταν η φτωχότερη στη Γιουγκοσλαβία είχε την γρηγορότερη οικονομική ανάπτυξη. Μετά το δεύτερο πενταετές οικονομικό πλάνο, η οικονομία της χώρας αναπτύσσοταν ραγδαία.
Στις 19 Δεκεμβρίου 1953,ο Κολισέφσκι παραιτήθηκε από πρωθυπουργός της χώρας και ανέλαβε πρόεδρος του Γραφείου του Συνδέσμου του Λαού. Έπειτα, έγινε αρχηγός του κράτους της σοσιαλιστικής Μακεδονίας αλλά δεν είχε άμεση πολιτική δύναμη.Ωστόσο, παρέμεινε πρόεδρος του συνασπισμού των κομμουνιστών της Μακεδονίας, εκπροσώπου του συνασπισμού των κομμουνιστών της Γιουγκοσλαβίας. Ήταν ακόμα ο ισχυρότερος άνθρωπος της χώρας εξαιτίας της επιρροής του στο γιουγκοσλαβικό κομμουνιστικό κόμμα. Αποσύρθηκε σιγά-σιγά από την πολιτική και ξεκίνησε να ταξιδεύει σε άλλες χώρες ως Γιουγκοσλάβος διπλωμάτης. Έκανε πολλά σημαντικά ταξίδια στα τέλη της δεκαετίας του 50 και στην αρχή της δεκαετίας του 60 σε χώρες όπως η Αίγυπτος,η Ινδία,η Ινδονησία και άλλα έθνη που αργότερα θα σχηματίσουν τα "μη συμμαχικά έθνη". Αυτά τα διπλωματικά ταξίδια έδειχναν ότι ο Τίτο είχε εμπιστοσύνη στον Κολισέφσκι. Ακόμα και αφότου ο Τίτο άρχισε να έχει σοβαρές διαφωνίες με τους πιο έμπιστους συνεργάτες του, ο Κολισέφσκι παρέμεινε κοντά του.
Ακόμη και αφού η γιουγκοσλαβική συγκρότηση του 1974 αποτέλεσε παρελθόν, ο Κολισέφσκι ασκούσε ακόμα ισχυρή στον γιουγκοσλάβικο πολιτικό κόσμο. Η νέα συγκρότηση απαιτούσε εκ περιτροπής αντιπροεδρία της Γιουγκοσλαβίας. Ο Κολισέφσκι επιλέχθηκε από την ηγεσία της πρώην σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας ως εκπρόσωπος της χώρας στην προεδρία. Στις 15 Μαϊου του 1979 ο Λάζαρ ψηφίστηκε από τα άλλα μέλη της προεδρίας ως αρχηγός της προεδρίας και αντιπρόεδρος της Γιουγκοσλαβίας.Στις πρώτες μέρες του 1980 ο Τίτο αρρώστησε, αφήνοντας τον Κολισέφσκι στη θέση του. Ο Τίτο πέθανε πέντε μήνες αργότερα,στις 4 Μαϊου 1980. Ο Κολισέφσκι έγινε πρόεδρος για 10 μόνο μέρες, αμέσως μετά η θέση του προέδρου πέρασε στον Σβιγετίν Μιγιάτοβιτς
Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας
Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, έζησε στα Σκόπια, την πρωτεύουσα της νεοανακηρυχθείσας Βόρειας Μακεδονίας (τότε Δημοκρατία της Μακεδονίας), και αντιτάχθηκε στην αντι-Σερβική και φιλο-Βουλγαρική πολιτική του κυβερνώντος δεξιού κόμματος VMRO-DPMNE στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Πέθανε στις 6 Ιουλίου 2000 και το 2002 ένα μνημείο του Κολεσέφσκι ανεγέρθηκε στη γενέτειρά του από τον αριστερό τοπικό δήμο.
Παραπομπές
Κατηγορία:Σλαβομακεδόνες Κατηγορία:Αντιπρόεδροι της Γιουγκοσλαβίας Κατηγορία:Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές