cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Κάρεν Μπλακ
1939–1959: Τα πρώτα χρόνια
Η Μπλακ και τα αδέλφια της μεγάλωσαν πήγαιναν συχνά στο αγρόκτημα του θείου της κοντά στο Γκριν Μπέι του Ουισκόνσιν. Μικρή, φιλοδοξούσε να κάνει μια καριέρα ως ηθοποιός του θεάτρου, αναζητώντας θερινές θέσεις εργασίας στο θέατρο, από καθαρίστρια μέχρι ηθοποιός. Η Μπλακ αποφοίτησε από το λύκειο Maine Township High School East το 1957. Μετά το σχολείο, γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Νορθουέστερν σπουδάζοντας θέατρο. Μετά από δύο χρόνια, εγκατέλειψε τις σπουδές της.
1960–1970: Θέατρο και κινηματογράφος
Αφού εγκατέλειψε το πανεπιστήμιο το 1960, η Μπλακ μετακόμισε στη Νέα Υόρκη για να ακολουθήσει καριέρα ηθοποιού, μένοντας σε ένα διαμέρισμα στο Μανχάταν. Έκανε διάφορες δουλειές ως γραμματέας, υπάλληλος υποδοχής σε ξενοδοχείο και σε ασφαλιστικό γραφείο και ζούσε με «τριάντα δολάρια την εβδομάδα». Άρχισε αρχικά να παίζει στους Rockefeller Players, έναν θεατρικό θίασο στο Γουέστγουντ του Νιου Τζέρσεϊ. Εντάχθηκε για λίγο στο Actors Studio, αλλά έφυγε λίγο μετά την εγγραφή της, σχολιάζοντας αργότερα: "Πώς μπορεί ένας άντρας που δεν είναι ηθοποιός να σου μάθει να παίζεις;" Την ίδια χρονιά, παντρεύτηκε τον πρώτο της σύζυγο, Τσαρλς Μπλακ, αλλά ο γάμος τερματίστηκε μέσα στο έτος. Ωστόσο, διατήρησε το επώνυμό του, με το οποίο θα γινόταν γνωστή.
Το 1966, επέστρεψε στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστικό ρόλο στην κωμωδία Τώρα που έγινες άνδρας, σε σκηνοθεσία Φράνσις Φορντ Κόπολα, απεικονίζοντας το αντικείμενο του πόθου ενός φοιτητή. Η Μπλακ κέρδισε ευνοϊκές κριτικές για την ερμηνεία της και η εμπειρία αυτή την ώθησε να μετακομίσει στο Λος Άντζελες. Από το 1967, εμφανιζόταν σε γκεστ ρόλους σε πολλές τηλεοπτικές σειρές, όπων The FBI, Run for Your Life, The Big Valley, The Iron Horse, The Invaders, Μάνιξ και Adam-12.
Η καριέρα της στις ταινίες μεγάλου μήκους επεκτάθηκε το 1969, όταν ερμήνευσε τον ρόλο μιας πόρνης που έχει πάρει LSD δίπλα στον Ντένις Χόπερ και Πίτερ Φόντα στην εμβληματική ταινία αντικουλτούρας Ξένοιαστος καβαλάρης. Η σεκάνς της Μπλακ στην ταινία κόπηκε μέσα από 16 ώρες πλάνα που γύρισε με τον Φόντα και τον Χόπερ. Την επόμενη χρονιά, η Μπλακ εμφανίστηκε ως Ραγιέτ, σερβιτόρα φίλη του Τζακ Νίκολσον, στην ταινία Πέντε εύκολα κομμάτια (1970), για την οποία ήταν υποψήφια για Όσκαρ Β´ Γυναικείου Ρόλου, και κέρδισε την πρώτη της Χρυσή Σφαίρα Β΄ γυναικείου ρόλου. Για την ερμηνεία της στην ταινία, κέρδισε επίσης το Βραβείο Β΄ Γυναικείου Ρόλου της Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης.
1971–1979: Μεγάλοι ρόλοι και ταινίες τρόμου
δεξιά|μικρογραφία| Η Μπλακ με τον δεύτερο σύζυγό της, Ρόμπερτ Μπάρτον, 1973 Η Μπλακ έπαιξε έναν δεύτερο ρόλο ως φίλη ενός εθισμένου στην ηρωίνη στο Γεννημένος για νικητής (1971) δίπλα στους Τζορτζ Σίγκαλ και Ρόμπερτ Ντε Νίρο, και ακολούθησε ένας ρόλος στο σκηνοθετικό ντεμπούτο του Τζακ Νίκολσον, Drive, He Said, ως άτακτη σύζυγος ενός καθηγητή και το γουέστερν A Gunfight με τους Κερκ Ντάγκλας και Τζόνι Κας, στο οποίο έπαιζε μια μπαργούμαν σε σαλούν. Ακολούθησε ένας ρόλος στο Cisco Pike (1972) δίπλα στον Κρις Κριστόφερσον και τον Τζιν Χάκμαν και στη συνέχεια έπαιξε ένα αθυρόστομο μοντέλο στο Η ανήσυχη ερωτική ζωή ενός νέου (1972). Έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο δίπλα στον Κρίστοφερ Πλάμερ στην καναδικής παραγωγής ταινία τρόμου Ο κύκλος των σατανιστών (1973), υποδυόμενη μια πόρνη που εμπλέκεται σε μια σειρά μυστηριωδών δολοφονιών, και αργότερα εμφανίστηκε στο Συνδικάτο (1973) με τον Ρόμπερτ Ντιβάλ. Η Μπλακ υποδύθηκε τη Λόρα στην ταινία δράσης Little Laura and Big John (1973), μια ταινία που "ζήλεψε" την επιτυχία του Μπόνι και Κλάιντ (1967). Τον Απρίλιο του 1973, η Μπλακ παντρεύτηκε τον ηθοποιό Ρόμπερτ Μπάρτον στο Λος Άντζελες, αλλά χώρισαν τον επόμενο χρόνο. Λίγο αργότερα, εμφανίστηκε στην κωμωδία Rhinoceros (1974) με τον Τζιν Γουάιλντερ.
Η πρώτη μεγάλη εμπορική ταινία της Μπλακ ήταν η ταινία καταστροφής Τζάμπο 747 εν κινδύνω (1974), στην οποία έπαιξε τη Νάνσι Πράιορ, μια αεροσυνοδό που αναγκάστηκε να αναλάβει τη διακυβέρνηση του αεροπλάνου μετά από σύγκρουσή του στον αέρα. Στη συνέχεια ερμήνευσε μια άπιστη σύζυγο, τη Μιρτλ Γουίλσον, στην παραγωγή του 1974 Ο μεγάλος Γκάτσμπι, μια ερμηνεία που της χάρισε μια δεύτερη Χρυσή Σφαίρα στην ίδια κατηγορία. Το 1975, έπαιξε πολλούς ρόλους στην τηλεοπτική ταινία ανθολογίας του Νταν Κέρτις Trilogy of Terror. αριστερά|μικρογραφία| Η Μπλακ στο Βγάλε τον άσο από το μανίκι σου, 1976 Η Μπλακ έλαβε την τρίτη της υποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Γυναικείας Ερμηνείας για τον ρόλο της ως επίδοξη στάρλετ στο Χόλιγουντ της δεκαετίας του 1930 στο τραγικό δράμα του Τζον Σλέσιντζερ Η μέρα της θεομηνίας (1975). Αν και η ερμηνεία της Μπλακ πήρε καλές κριτικές, η ίδια δεν έμεινε απόλυτα ευχαριστημένη από την ταινία. δεξιά|μικρογραφία| Η Μπλακ στο The Strange Possession of Mrs. Oliver (1977) Την ίδια χρονιά, πρωταγωνίστησε ως λαμπερή τραγουδίστρια της κάντρι στην ταινία του Ρόμπερτ Όλτμαν Νάσβιλ, η πόλη των εκπλήξεων. Εκτός από την υποκριτική στην ταινία, η Μπλακ έγραψε και ερμήνευσε δύο τραγούδια για το σάουντρακ, το οποίο ήταν υποψήφιο για βραβείο Grammy καλύτερης μουσικής επένδυσης. Στις 4 Ιουλίου 1975, η Μπλακ παντρεύτηκε τον ηθοποιό και σεναριογράφο Ελ Εμ Κιτ Κάρσον και απέκτησε έναν γιο, τον Χάντερ, στις 26 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους.
Το 1976, η Μπλακ εμφανίστηκε ως φαμ φατάλ κλέφτρα κοσμημάτων στην τελευταία ταινία του Άλφρεντ Χίτσκοκ με τίτλο Οικογενειακή συνωμοσία. Η ταινία έλαβε ανάμεικτες κριτικές, αν και ο Ρότζερ Έμπερτ σχολίασε ότι η Μπλακ «κάνει καλή δουλειά σε έναν ρόλο που δεν της δίνει πολλά να κάνει». Συνεργάστηκε επίσης με τον σκηνοθέτη Νταν Κέρτις για να πρωταγωνιστήσει δίπλα στους Όλιβερ Ριντ και Μπέτι Ντέιβις στην ταινία τρόμου Η βίλα των καταραμένων (1976), υποδυόμενη το μέλος μιας οικογένειας που ζει σε ένα στοιχειωμένο σπίτι. Η ταινία θεωρήθηκε από την εφημερίδα The New York Times "εξαιρετική ταινία τρόμου" με "καλούς ηθοποιούς". Επιπλέον, η Μπλακ έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανεξάρτητη κωμωδία δράσης Βγάλε τον άσο από το μανίκι σου (1976), συμπρωταγωνιστώντας με τον Ομάρ Σαρίφ.
Τον Σεπτέμβριο του 1976, η Μπλακ πήγε στο Τορόντο για ως γκεστ σταρ στο δημοφιλές πρόγραμμα The Bobby Vinton Show, το οποίο προβλήθηκε σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Η Μπλακ ερμήνευσε το τραγούδι "Lonely Now". Έπαιξε έναν διπλό ρόλο στο τηλεοπτικό θρίλερ του 1977, The Strange Possession of Mrs. Oliver. Ακολούθησε ένας δεύτερος ρόλος στο Nasa: Επιχείρηση Άρης (1978) δίπλα στον Έλιοτ Γκουλντ. Το 1979, η Μπλακ εμφανίστηκε στο αμφιλεγόμενο δράμα Νέος με όλα τα προσόντα για κυρίες κάποιας ηλικίας, παίζοντας μια μεσήλικη που έχει σχέση με ένα 17χρονο αγόρι.
1980–1985: Επιστροφή στην εμπορικότητα
Το 1980, η Μπλακ χώρισε από τον σύζυγό της Κάρσον. Την ίδια χρονιά, πρωταγωνίστησε στην τηλεταινία Police Story: Confessions of a Lady Cop. Στη συνέχεια πρωταγωνίστησε στο δράμα Gräset sjunger (1981), που βασίστηκε στο μυθιστόρημα της Ντόρις Λέσινγκ του 1950 Τραγουδάει το χορτάρι, το οποίο εστίαζε στις φυλετικές σχέσεις στη Νότια Αφρική τη δεκαετία του 1960. Στην ταινία, η Μπλακ ερμήνευε μια γυναίκα της πόλης που μετακομίζει σε ένα αγρόκτημα με τον σύζυγό της. Εμφανίστηκε επίσης στο γαλλικό Chanel Solitaire (1981), μια βιογραφική ταινία που περιγράφει λεπτομερώς τα νεανικά χρόνια της Κοκό Σανέλ.
Το 1982, η Μπλακ πρωταγωνίστησε δίπλα από στη Σερ και τη Σάντι Ντένις σε μια παράσταση του Come Back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean στο Μπρόντγουεϊ σκηνοθετημένη από τον Ρόμπερτ Όλτμαν. Στη συνέχεια συμπρωταγωνίστησε με τη Σερ και την Ντένις στην κινηματογραφική μεταφορά του έργου από τον Όλτμαν, που κυκλοφόρησε επίσης το 1982. Και στις δύο ερμηνείες, υποδύθηκε τον ρόλο της Τζοάν, μιας τρανς γυναίκας σε μια μικρή πόλη του Τέξας. Προετοιμάζοντας τον ρόλο, η Μπλακ πέρασε μήνες μιλώντας με τρανς άτομα και έκανε «έρευνα σχετικά με ιδιαίτερα καταθλιπτικά στατιστικά στοιχεία για τα τρανς άτομα που δεν αισθάνονται ακόμα ολοκληρωμένα. Εγώ έπρεπε να γίνω άντρας και δεν είμαι άντρας... Και αυτή η μετάβαση ήταν τόσο οδυνηρή για μένα, το να γίνω άντρας, που κατάφερα να χρησιμοποιήσω τον πόνο της πραγματικής μου μετάβασης για την Τζοάν». Ενώ η Μπλακ έλαβε δυσμενείς κριτικές για την παράσταση του Μπρόντγουεϊ, ο Γκάρι Άρνολντ της εφημερίδας The Washington Post επαίνεσε την ερμηνεία της Μπλακ στην ταινία.
Η Μπλακ πρωταγωνίστησε στην κωμωδία Can She Bake a Cherry Pie? (1983) στον ρόλο μιας διαζευγμένης που μπλέκει με έναν εργένη. Ακολούθησε η μαύρη κωμωδία Bad Manners (1984) με θέμα τους εφήβους. Εμφανίστηκε επίσης στην τηλεόραση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, με έναν γκεστ σταρ ρόλο ως Σίλα Σάινφελντ στο E/R μεταξύ 1984 και 1985. Πρωταγωνίστησε σε πολλές ταινίες μεγάλου μήκους το 1985, όπως η ιταλική ταινία τρόμου Ανθρωποκυνηγητό στον Αμαζόνιο, η καναδική ταινία τρόμου The Blue Man και η ταινία δράσης Savage Dawn.
1986–2002: Ανεξάρτητες ταινίες και επιστροφή σε ρόλους τρόμου
Το 1986, η Μπλακ συμπρωταγωνίστησε με τον γιο της, Χάντερ, στην ταινία τρόμου επιστημονικής φαντασίας του Τόμπι Χούπερ Εισβολείς από τον Άρη. Τον επόμενο χρόνο, παντρεύτηκε τον τέταρτο σύζυγό της, Στίβεν Εκελμπέρι, στις 27 Σεπτεμβρίου 1987, με τον οποίο υιοθέτησαν μια κόρη, τη Σελίν. Έπαιξε έναν δεύτερο ρόλο ως μητέρα ενός μεταλλαγμένου στο σίκουελ τρόμου Το τέρας 3: Το νησί των τεράτων (1987), και στην κωμωδία The Invisible Kid (1988) με θέμα τους νέους. Συμπρωταγωνίστησε με τον Τζέιμς Μπελούσι και τη Γούπι Γκόλντμπεργκ στην κωμωδία Homer and Eddie (1989). Το 1990, η Μπλακ έπαιξε έναν δεύτερο ρόλο στο The Children (1990), μια βρετανική μεταφορά ενός μυθιστορήματος της Ίντιθ Γουόρτον, δίπλα στον Μπεν Κίνγκσλεϊ και την Κιμ Νόβακ και στην κωμωδία επιστημονικής φαντασίας Zapped Again!
Από τη δεκαετία του 1990, η Μπλακ έπαιζε συχνότερα σε ταινίες τρόμου. Μεταξύ αυτών ήταν τα Mirror, Mirror (1990), στο οποίο έπαιζε μια προβληματική μητέρα, η χαμηλού προϋπολογισμού ταινία Evil Spirits (1990) και το Children of the Night (1991), όπου έπαιξε έναν βρικόλακα. Εμφανίστηκε επίσης στη βρετανική κωμωδία Rubin and Ed (1991), στην ταινία πολεμικών τεχνών The Roller Blade Seven (1991) και στον Παίκτη (1992) του Ρόμπερτ Όλτμαν σε μια κάμεο εμφάνιση. Η Μπλακ επανέλαβε τον ρόλο της από το The Roller Blade Seven στα σίκουελ του 1992 και 1993 και εμφανίστηκε στο κωμικό βίντεο Πράκτωρ 00 τινέιτζερ (1993), με τους Κόρεϊ Χάιμ και Νικόλ Έγκερτ. Επίσης το 1993, η Μπλακ έπαιξε έναν δεύτερο ρόλο στο δράμα Dark Blood δίπλα στον Ρίβερ Φίνιξ και την Τζούντι Ντέιβις, μια ταινία που παρέμεινε ημιτελής και ακυκλοφόρητη για δύο δεκαετίες μετά τον θάνατο του Φίνιξ κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Το 1995, πρωταγωνίστησε στο Plan 10 from Outer Space, μια σάτιρα επιστημονικής φαντασίας για τους μορμόνους.
Το 1996, η Μπλακ εμφανίστηκε ως παρανοϊκή μητέρα σε μια μικρή πόλη της Νεμπράσκα στο Ο δολοφόνος με το δρεπάνι: Η συνάθροιση, δίπλα στη Ναόμι Γουότς. Έπαιξε δεύτερους ρόλους σε μια σειρά από άλλες ανεξάρτητες ταινίες εκείνη τη χρονιά, όπως στο δράμα του Ούλι Λόμελ Every Minute is Goodbye και στην κωμωδία Dinosaur Valley Girls. Το επόμενο έτος, συμπρωταγωνίστησε με την Τίλντα Σουίντον στη φεμινιστική ταινία επιστημονικής φαντασίας Conceiving Ada (1997), με θέμα μια σύγχρονη επιστήμονα που χρησιμοποιεί λογισμικό για να έρθει σε επαφή με τη βικτωριανή πρωτοπόρο του προγραμματισμού Άντα Λάβλεϊς, κόρη του ποιητή λόρδου Βύρωνα. Έπαιξε επίσης δεύτερους ρόλους στο ανεξάρτητο δράμα Men και στην ταινία Ανεξίτηλος έρωτας.
Συνέχισε να πρωταγωνιστεί σε πολλές ανεξάρτητες ταινίες το 1998, όπως η κωμωδία του Άρη Ηλιόπουλου Ξύπνησα νωρίς την ημέρα που πέθανα, το δράμα Δολοφονικό ένστικτο, καθώς και η μικρού μήκους ταινία Waiting for Dr. MacGuffin. Το 2000, η Μπλακ άρχισε να γυρίζει Το σπίτι με τα 1.000 πτώματα, στο οποίο υποδύθηκε τη σπιτονοικοκυρά μιας οικογένειας ψυχωτικών δολοφόνων. Μετά την κυκλοφορία της το 2003, η ταινία έλαβε πολλές δυσμενείς κριτικές, αν και βοήθησε να παγιωθεί η θέση της Μπλακ ως καλτ ειδώλου στο είδος του τρόμου.
2003–2013: Συγγραφή θεατρικών έργων
Τον Μάρτιο του 2005, η Μπλακ έλαβε το Βραβείο Καλύτερης Γυναικείας Ερμηνείας στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Fantasporto στο Πόρτο της Πορτογαλίας, για τη δουλειά της στην επιτυχημένη ταινία Η γυμνή γροθιά: Το χτύπημα του θανάτου (2005), στην οποία έπαιξε δύο ρόλους. Στην ίδια και στον ηθοποιό Τζον Χερτ απονεμήθηκαν επίσης βραβεία Career Achievement.
Η Μπλακ ξεκίνησε μια καριέρα στη συγγραφή θεατρικών έργων τον Μάιο του 2007 με την πρεμιέρα του Missouri Waltz στο Blank Theatre στο Λος Άντζελες. Πρωταγωνίστησε η ίδια στο έργο.
Τον Απρίλιο του 2009, η Μπλακ έπαιξε στο Stuck!, έναν φόρο τιμής στα κινηματογραφικά νουάρ δράματα με πρωταγωνίστριες φυλακισμένες. Πρωταγωνίστησε στο θρίλερ του 2010 Ένας που σκοτώνει του Τζον Λάντις, καθώς και στη σουρεαλιστική μικρού μήκους ταινία Meet the Eye (2009).
Εικόνα και στιλ
Λόγω της δουλειάς της σε διάφορες ανεξάρτητες και εμπορικές ταινίες στη δεκαετία του 1970, η Μπλακ θεωρείται από τους ιστορικούς κινηματογράφου ως εξέχουσα προσωπικότητα του Νέου Χόλιγουντ και περιγράφηκε το 2004 από τον Χάουαρντ Φάινσταϊν στο ΛΟΑΤ+ περιοδικό The Advocate ως "Περιθωριακό είδωλο του Χόλιγουντ". Ήταν παραγωγική σε όλη την καριέρα της, μερικές φορές εμφανιζόταν έως και σε επτά ταινίες τον χρόνο, και προτιμούσε να δουλεύει σε ανεξάρτητες παραγωγές: «Αυτός είναι ο κόσμος μου—ανεξάρτητες ταινίες μεγάλου μήκους», δήλωσε το 2007.
Στη μετέπειτα ζωή της, η Μπλακ μίλησε αρνητικά για τις σπουδές υποκριτικής και σχολίασε ότι βρήκε την εκπαίδευσή της τόσο στο πανεπιστήμιο όσο και στο Actors Studio μη βοηθητική και καταπιεστική. Η Μπλακ, που είναι και συγγραφέας, παρομοίασε την υποκριτική της τεχνική με αυτή της συγγραφής σεναρίων ή άλλων έργων: «Ό,τι συμβαίνει σε αυτή τη ζώνη βασίζεται στη φαντασία. Με αυτή την έννοια μιμείσαι μια ζωή και μετά γίνεσαι το αποτέλεσμα αυτού που μιμείσαι, άρα αιτία και αποτέλεσμα». Η Μπλακ θεωρούσε τον εαυτό της καρατερίστα.
Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της, η Μπλακ ήταν γνωστή για τα χαρακτηριστικά της μάτια, τα οποία της έδιναν μια ελαφρώς "αλλήθωρη" εμφάνιση, αν και δήλωσε σε μια συνέντευξη το 1982 ότι δεν είς χε διγίνει αντίστοιχη διάγνωση Κάποτε ένας κριτικός την περιέγραψε ως «μονόπλευρη καρικατούρα ενός όμορφου προσώπου». Για μεγάλο μέρος της καριέρας της, η Μπλακ υποδυόταν μη γοητευτικές ή ταπεινές γυναίκες με περιορισμένη νοημοσύνη. Από τη δεκαετία του 1990, η Μπλακ άρχισε να γίνεται καλτ είδωλο σε ταινίες τρόμου.
Πεποιθήσεις
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, η Μπλακ έγινε σαϊεντολόγος και παρέμεινε για το υπόλοιπο της ζωής της. Υπήρξε ένθερμη υποστηρικτής των δικαιωμάτων ΛΟΑΤ, σχολιάζοντας το 2007: «Είμαι υπέρ των δικαιωμάτων των γκέι. Ό,τι είναι ο καθένας είναι πολύ ιερό και πρέπει να τιμάται — ανεξάρτητα από το φύλο που γεννήθηκε». Η Μπλακ υποστήριζε επίσης τα δικαιώματα των ζώων και ήταν ενάντια στη βιομηχανία γούνας.
Θάνατος
Μετά την κυκλοφορία των τελευταίων ταινιών της το 2010, η Μπλακ διαγνώστηκε με καρκίνο και σταμάτησε να κάνει δημόσιες εμφανίσεις. Της αφαιρέθηκε τμήμα του παγκρέατος και υποβλήθηκε σε δύο ακόμη επεμβάσεις.
Στις 8 Αυγούστου 2012, επανασυνδέθηκε με την Νταϊάν Κένεμαν Μπέι, την κόρη που είχε δώσει για υιοθεσία στα 19 της. Η Μπλακ καλωσόρισε την Νταϊάν στην οικογένειά της.
Στις 8 Αυγούστου 2013, η Μπλακ πέθανε στο νοσοκομείο, στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνιας, από καρκίνο, σε ηλικία 74 ετών. Η ηθοποιός Τζούλιετ Λιούις απέτισε φόρο τιμής, λέγοντας: «Η Κάρεν Μπλακ ήταν μέντοράς μου και δεύτερη μητέρα μου. Ενέπνευε όλους όσοι έρχονταν σε επαφή μαζί της». Ο Πίτερ Φόντα, συμπρωταγωνιστής της στον Ξένοιαστο Καβαλάρη, είπε για τον θάνατό της: «Η Κάρεν κατάφερε να παίξει την εκκεντρική, κατάφερε να παίξει τη σέξι, κατάφερε να παίξει την τρελή. Κατάφερε να παίξει όλους τους διαφορετικούς τρόπους της ανθρώπινης φύσης». Η Μπλακ έχει ενταφιαστεί στο Eternal Hills Memorial Park της Καλιφόρνιας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Βραβευμένες με Χρυσή Σφαίρα Β΄ Γυναικείου Ρόλου Κατηγορία:Αμερικανίδες ηθοποιοί τηλεόρασης Κατηγορία:Γερμανοαμερικανοί Κατηγορία:Αμερικανίδες ηθοποιοί μουσικού θεάτρου Κατηγορία:Αμερικανίδες ηθοποιοί κινηματογράφου Κατηγορία:Θάνατοι το 2013
Πάγκρεας
right|200px|thumb|Το Πάγκρεας (7 - σε πράσινο) Το πάγκρεας είναι ένας αδένας του πεπτικού συστήματος των σπονδυλωτών. Είναι μικτός αδένας με ενδοκρινή και εξωκρινή μοίρα ο οποίος παράγει πλήθος σημαντικών ορμονών με κυριότερες την ινσουλίνη, το γλυκαγόνο και την αυξητική ορμόνη. Ο ρόλος του στο πεπτικό σύστημα είναι η έκκριση του παγκρεατικού υγρού το οποίο περιέχει ένζυμα που συμμετέχουν στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών από το λεπτό έντερο. Αυτά τα ένζυμα βοηθούν στην περαιτέρω διάσπαση των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και των λιπιδίων [α].
Το πάγκρεας βρίσκεται στο πίσω μέρος της κοιλιάς και συγκεκριμένα στην "αγκαλιά" του δωδεκαδακτύλου, στο σημείο όπου τελειώνει το στομάχι και αρχίζει το λεπτό έντερο. Έχει μήκος περίπου 15 cm και σχήμα αποπλατυσμένου αχλαδιού. Διακρίνονται 4 τμήματα: το διογκωμένο τμήμα του ονομάζεται κεφαλή, το ενδιάμεσο αυχένας, το μεσαίο τμήμα ονομάζεται σώμα και το στενότερο ουρά. Εντός του οργάνου βρίσκονται δύο «σωλήνες», ο κύριος παγκρεατικός πόρος και ο εφεδρικός ή δευτερεύων ή πόρος του Σαντορίνι.
Στο πάγκρεας καταλήγουν κλάδοι νεύρων με προσαγωγούς αισθητικούς κλάδους του νευρικού συστήματος οι οποίοι είναι ευαίσθητοι στον πόνο. Αυτό εξηγεί τον έντονο πόνο που συνοδεύει παθήσεις του οργάνου, όπως η χρόνια παγκρεατίτιδα και ο καρκίνος του παγκρέατος.
Ιστορικά στοιχεία
Η πρώτη περιγραφή του παγκρέατος έγινε περίπου το 300 π.Χ. από τον Ηρόφιλο εκ Χαλκηδώνος. Η πρώτη παρέμβαση στο όργανο έγινε, πολλούς αιώνες αργότερα, το 1862 από τον ΛεΝτεντύ, ο οποίος προέβη σε παρακέντηση "μιας μάζας του παγκρέατος".
Ανατομία
Είναι μικτός αδένας, ενδοκρινής και εξωκρινής, μήκους 12–15 εκατοστών που βρίσκεται στο οπίσθιο κοιλιακό τοίχωμα, στο ύψος των Ο1 και Ο2 σπονδύλων. Αποτελείται από: Αυτός ο διαχωρισμός χρησιμοποιείται για περιγραφικούς λόγους.
Η εξωκρινής μοίρα του παγκρέατος παράγει το παγκρεατικό υγρό το οποίο, στη συνέχεια, αποχετεύεται στο δωδεκαδάκτυλο μέσω δύο εκφορητικών πόρων: Είναι όργανο παρεγχυματώδες και βρίσκεται πίσω από το στομάχι και το δωδεκαδάκτυλο. Εκτός από την πρόσθια επιφάνεια, όλο το υπόλοιπο πάγκρεας βρίσκεται οπισθοπεριτοναϊκά.
Φυσιολογία
Το πάγκρεας είναι ένα όργανο με διπλή λειτουργία που επιτελείται από δύο τελείως ξεχωριστά τμήματα.
Ο πεπτικός (εξωκρινής) αδένας παράγει το παγκρεατικό υγρό, το οποίο παρέχει ένζυμα που διασπούν τις πρωτεΐνες, τα λίπη και τους υδατάνθρακες. Το παγκρεατικό υγρό αποχετεύεται μέσω του παγκρεατικού πόρου στη δεύτερη μοίρα του δωδεκαδάκτυλου, με ρυθμό 6 - 36 mL/h σε τρεις (3) φάσεις έκκρισης: α) κεφαλική φάση (10-15%), β) γαστρική φάση (10-15%) και γ) εντερική φάση (70-75%) δια της εκκριταμίνης και χολοκυστοκινήνης. Τα συστατικά του παγκρεατικού υγρού είναι: νερό (98,7%), ανόργανα ιόντα (χλώριο, κάλιο, νάτριο, ασβέστιο κ.ά.), γλυκόζη και βλεννοπρωτεΐνη.
Ο ενδοκρινής αδένας είναι τα διασπαρμένα νησίδια του Λάνγκερχανς, στα οποία βρίσκονται τα β-κύτταρα που διεγείρονται και εκκρίνουν ινσουλίνη, η οποία είναι απαραίτητη για τη χρησιμοποίηση της γλυκόζης του αίματος από τους ιστούς και άλλες δράσεις, καθώς και τα α-κύτταρα που διεγείρονται και εκκρίνουν την ορμόνη γλυκαγόνη η οποία είναι απαραίτητη για την υδρόλυση του γλυκογόνου σε γλυκόζη και προώθηση της στο αίμα.
Δομή και λειτουργία των νησίδων του παγκρέατος
Η ενδοκρινής μοίρα του παγκρέατος αποτελείται από συναθροίσεις κυττάρων που ονομάζονται νησίδια του Λάνγκερχανς και είναι διεσπαρμένα εντός της εξωκρινούς μοίρας του αδένα. Στο πάγκρεας του ανθρώπου υπάρχουν πάνω από ένα εκατομμύριο νησίδια, πολλά από τα οποία περιέχουν αρκετές εκατοντάδες κυττάρων. Η ενδοκρινής μοίρα του παγκρέατος έχει σημαντική εκκριτική εφεδρεία. Έτσι, η δυσλειτουργία του παγκρέατος γίνεται κλινικά έκδηλη μόνο όταν καταστραφεί ποσοστό μεγαλύτερο του 70% των β-κυττάρων. Τα νησίδια αποτελούνται από τέσσερις τύπους κυττάρων, καθένας από τους οποίους παράγει ένα διαφορετικό κύριο εκκριτικό προϊόν. Τα β-κύτταρα που εκκρίνουν την ινσουλίνη, βρίσκονται στην κεντρική περιοχή των νησιδίων. Τα α-κύτταρα που εκκρίνουν τη γλυκαγόνη, αποτελούν το 20% των νησιδιακών κυττάρων, βρίσκονται δε κυρίως στην περιφέρεια των νησιδίων. Τα δ-κύτταρα που εκκρίνουν τη σωματοστατίνη, βρίσκονται ανάμεσα στους δύο άλλους τύπους κυττάρων και είναι λίγα σε αριθμό. Τα F κύτταρα που εκκρίνουν το παγκρεατικό πολυπεπτίδιο, βρίσκονται κυρίως στα νησίδια του οπίσθιου λοβού της κεφαλής του παγκρέατος. Ο λοβός αυτός εμβρυολογικά προέρχεται από τη κοιλιακή μάλλον, παρά από τη ραχιαία παγκρεατική καταβολή και, για το λόγο αυτό, η αιμάτωση του είναι ανεξάρτητη του υπόλοιπου παγκρέατος.
Τα νησίδια έχουν επίσης πλούσια νεύρωση. Οι συμπαθητικές και παρασυμπαθητικές ίνες φέρονται στα νησίδια και είτε έρχονται σε άμεση επαφή με τα κύτταρα είτε, απολήγουν στο διάμεσο χώρο μεταξύ των κυττάρων. Ο νευρογενής έλεγχος έκκρισης των ορμονών από τα κύτταρα των νησιδίων είτε άμεσα μέσω των συμπαθητικών ινών, είτε έμμεσα δια της απελευθέρωσης κατεχολαμινών από το μυελό των επινεφριδίων, παίζει σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση της γλυκόζης σε καταστάσεις άγχους.
Συλλογή και έλεγχος παγκρεατικού υγρού
Τα χημικά συστατικά του παγκρεατικού υγρού καθώς και οι ορμόνες της ενδοκρινούς μοίρας του παγκρέατος ανιχνεύονται και προσδιορίζονται ποσοτικά στο αίμα ή ακόμα και στα ούρα. Κατά συνέπεια η συλλογή του παγκρεατικού υγρού γίνεται κυρίως για τη μικροσκόπηση του και τον προσδιορισμό των κυττάρων της εξωκρινούς και ενδοκρινούς μοίρας του. Επίσης, παγκρεατικό υγρό συλλέγεται για θεραπευτικούς λόγους κατά τη διάρκεια της παγκρεατίτιδας, κατά την οποία παρατηρείται μεγάλη αύξηση του. Συλλογή παγκρεατικού υγρού παρατηρείται επιπλέον σε ψευδοκύστες, νεκρώσεις και αποστήματα του παγκρέατος. Η βιοχημική ανάλυση του (αμυλάση, λιπάση, LDH, πρωτεΐνη, αλβουμίνη, γλυκόζη, ειδικό βάρος) βοηθά στην ανίχνευση της παγκρεατικής λοίμωξης. Τη λήψη παγκρεατικού υγρού επιτελεί ειδικός γαστρεντερολόγος - ενδοσκόπος σε εξεταστική κλίνη ιατρείου ή νοσοκομείου με ενδοσκόπιο που διαθέτει δυνατότητα λήψης υλικού βιοψίας με λεπτή βελόνα (μέθοδος FNA).
Το παγκρεατικό υγρό αποτελείται από Διττανθρακικό Νάτριο (NaHCO3), το οποίο χρησιμεύει στην εξουδετέρωση pH του γαστρικού υγρού και σταθεροποίηση του pΗ του πεπτικού υγρού γύρω στο 8, και ένζυμα. Η παγκρεατική αμυλάση υδρολύει το άμυλο σε μαλτόζη και γλυκόζη. Εργαστηριακά ανιχνεύεται σε τυχαίο δείγμα ούρων. Η παγκρεατική λιπάση υδρολύει τα λίπη που προσλαμβάνονται με την τροφή σε λιπαρά οξέα και μονογλυκερίδια. Τα πρωτεολυτικά ένζυμα, για το μεταβολισμό των πρωτεϊνών, που βρίσκονται στο υγρό είναι οι θρυψίνη, χυμοθρυψίνη, ελαστάση και καρβοξυπεπτιδάση. Τέλος νουκλεάσες υδρολύουν τα νουκλεϊκά οξέα σε νουκλεοτίδια.
Παγκρεατίτιδα
Είναι η σηπτική ή άσηπτη φλεγμονή του παγκρέατος και διακρίνεται σε οξεία και χρόνια.
Οξεία Παγκρεατίτιδα
Πρόκειται για μια οξεία φλεγμονώδη παθολογική κατάσταση μέρους ή όλου του παγκρέατος, που οδηγεί τάχιστα στη νέκρωσή του. Συνήθως είναι άσηπτη, δηλαδή απουσιάζει ο μικροβιακός παράγοντας, εκτός από την οξεία σηπτική παγκρεατίτιδα. Προκαλείται ενεργοποίηση του ανενεργού παγκρεατικού θρυψιγόνου και μετατροπή του σε δραστική θρυψίνη που πέπτει στην αρχή το ίδιο του το παρέγχυμα και στη συνέχεια τους γύρω ιστούς. Η πρόγνωση είναι εξαιρετικά βαριά.
Η παχυσαρκία, η λιθίαση των χοληφόρων, ο χρόνιος αλκοολισμός και η υπερλιπιδαιμία θεωρούνται από τους βασικούς αιτιολογικούς ή προδιαθεσικούς παράγοντες της νόσου, που μπορεί να εξελιχθεί σε νεκρωτική μορφή ανεξάρτητα από την αιτιολογία της. Ένα σημαντικό ποσοστό των περιπτώσεων οξείας παγκρεατίτιδας θα εξελιχθεί σε αιμορραγική μορφή. Η βλάβη είναι δυνατόν να είναι διάχυτη, παρεγχυματική, επιφανειακή ή περιπαγκρεατική.
Συμπτώματα της οξείας παγκρεατίτιδας
Συνήθως μετά από ένα πλούσιο γεύμα αρχίζει η δραματική συμπτωματολογία της οξείας παγκρεατίτιδας.
Επιπλοκές της οξείας παγκρεατίτιδας
Οι ενδείξεις, ο χρόνος και το είδος της χειρουργικής αντιμετώπισης αποτελεί το βασικό προβληματισμό του χειρουργού που καταπιάνεται με τη θεραπεία της οξείας παγκρεατίτιδας και οφείλεται στην ασφάλεια των κλινικών κριτηρίων.
Χειρουργούνται συνήθως οι επιπλοκές ή η αρχική γενεσιουργός αιτία, παροχετεύοντας ή αφαιρώντας τις ψευδοκύστεις, αφαιρώντας τα νευροκλύματα του παγκρέατος και των περισπλαχνικών ιστών ή χειρουργώντας τη γενεσιουργή πάθηση των χοληφόρων.
Οι περιγραφόμενες επεμβάσεις πάνω στο πάγκρεας σε οξεία παγκρεατίτιδα είναι η ολική ή μερική παγκρεατεκτομή, η νεκροσεκτομή και παροχέτευση η περιτοναϊκή πλύση, η τοποθέτηση “φερμουάρ” στο κοιλιακό τοίχωμα και ο ανοικτός πωματισμός. Όλες αποτελούν εγχειρήσεις πολύ υψηλής θνητότητας.
Χρόνια παγκρεατίτιδα
Πρόκειται για μια φλεγμονή της κεφαλής κυρίως του παγκρέατος με χρόνια διαδρομή. Συνήθης αιτία είναι η λιθίαση των χοληφόρων, διατιτραίνοντα έλκη του δωδεκαδακτύλου προς το πάγκρεας, αλκοολισμός κ.ά. Η συμπτωματολογία είναι παρόμοια με αυτή του γαστροδωδεκαδακτυλικού έλκους ή της χολολιθίασης. Επικρατούντα συμπτώματα είναι ο πόνος και ο ίκτερος ενώ ακόμα εμφανίζονται δυσπεπτικές διαταραχές, ανορεξία, απίσχνανση, μέτριος πυρετός, αύξηση της διάστασης στο αίμα, ελάττωση του ασβεστίου στο αίμα, ακτινολογική παραμόρφωση του δωδεκαδακτύλου και υπερηχογραφικά παθογνωμικά ευρήματα [β].
Θεραπεία της χρόνιας παγκρεατίτιδας
Η χειρουργική θεραπεία αποσκοπεί στην άρση του αιτίου που προκάλεσε την παγκρεατική νόσο. Πολλές είναι οι εγχειρήσεις που γίνονται με το αρχικό γενεσιουργό αίτιο. Χολοκυστεκτομή, χολοκυστοστομία, έρευνα χοληφόρων, χολοπεπτικές αναστομώσεις, γαστρεντεραναστόμωση, διάφορες παγκρεατεκτομές κ.ά.
Νεοπλάσματα του παγκρέατος
Τα νεοπλάσματα του παγκρέατος κατατάσσονται σε αυτά της ενδοκρινούς και σε αυτά της εξωκρινούς μοίρας.
Ενδοκρινής μοίρα
Αδένωμα και αδενοκαρκίνωμα, στον πόρο όπου διακρίνουμε καλοήθη και κακοήθη με συγγενές αδένωμα και κυσταδένωμα τα πρώτα και με συμπαγές καρκίνωμα, αδενοκαρκίνωμα, αναπλαστικό καρκίνωμα και squamous cell, κυσταδενοκαρκίνωμα, σάρκωμα και μεταστατικά τα δεύτερα.
Εξωκρινής μοίρα
Ορθοενδοκρινικά απουδώματα: ινσουλίνωμα, γλυκαγόνωμα, σωματοστατίνωμα και παραενδοκρινικά: γαστρίνωμα. Ο καρκίνος του παγκρέατος και του φύματος του Φάτερ παρουσιάζει σταθερά αυξημένη συχνότητα εμφάνισης τα τελευταία χρόνια. Αναφέρεται ότι ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί την τέταρτη κατά σειρά αιτία θανάτου στις ΗΠΑ μετά από τον καρκίνο των πνευμόνων, του παχέος εντέρου και του μαστού [γ].
Ο όγκος εντοπίζεται συνήθως στην κεφαλή του παγκρέατος (60%), στο σώμα και την ουρά (12%) ή και σε ολόκληρο το πάγκρεας (10%) αλλά και στο φύμα του Φάτερ (5,5%) και προσβάλλει συχνότερα τους άνδρες από τις γυναίκες. Η βιολογική συμπεριφορά του όγκου χαρακτηρίζεται από ταχεία επέκταση και διήθηση των παρακείμενων ιστών και οργάνων.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι δύσκολη, επειδή η νόσος είναι ασυμπτωματική και τα αρχικά συμπτώματα ασαφή. Η κύρια συμπτωματολογία εμφανίζεται καθυστερημένα όταν οι άρρωστοι έχουν προχωρημένη νόσο. Τα συμπτώματα στον καρκίνο του παγκρέατος μοιάζουν με εκείνα της χρόνιας παγκρεατίτιδας, μόνο που η εξέλιξή τους είναι πιο γρήγορη. Επικρατούν ο ίκτερος, ο πόνος, η απώλεια σωματικού βάρους, οι εμετοί και η ψηλαφητή μάζα. Αποφασιστική διαγνωστική αξία έχει το υπερηχογράφημα, η ολόσωμη αξονική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα, η διαδερμική διηπατική χολαγγειογραφία και η ενδοσκοπική αναστροφή χολαγγειοπαγκρεατογραφία (ERCP). Η χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του παγκρέατος, ριζική ή παρηγορητική, εξαρτάται από την εξαιρεσιμότητα του όγκου και την εντόπισή του. Οι πραγματοποιούμενες εγχειρήσεις είναι διάφοροι τύποι παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομής, ολική παγκρεατεκτομή ή και εκπυρήνιση του όγκου καθώς επίσης και παρακαμπτήριες εγχειρήσεις στα χοληφόρα. Η πενταετής επιβίωση μετά του ριζικού τύπου εγχείρησης είναι γύρω στο 7%. Οι μετεγχειρητικές επιπλοκές είναι πολύ συχνές (φθάνουν σχεδόν το 70%), με συνηθέστερες, ανάλογα με τη συχνότητα που παρουσιάζονται, το παγκρεατικό συρίγγιο, την ενδοκοιλιακή συλλογή, την ατελεκτασία ή πνευμονία, τη μετεγχειρητική παγκρεατίτιδα, την αιμορραγία και τη διαφυγή από χολοπεπτική ή γαστρονηστιδική αναστόμωση. Η νοσηρότητα παρουσιάζεται παρατεταμένη (μπορεί να φθάσει και τους 3 μήνες) ενώ η άμεση μετεγχειρητική θνητότητα αγγίζει το 10%.
Ινσουλινοεξαρτώμενος Σακχαρώδης Διαβήτης
Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης IDDM (ενίοτε αποκαλείται διαβήτης τύπου Ι) προκαλείται συνήθως από αυτοάνοση καταστροφή των κυττάρων β των νησιδίων του παγκρέατος. Αυτή η αυτοάνοση αντίδραση πυροδοτείται από έναν άγνωστο μηχανισμό. Η καταστροφή των κυττάρων β των νησιδίων προκαλεί ανεπάρκεια της ινσουλίνης και κατ' επέκταση απορρύθμιση του αναβολισμού και του καταβολισμού, με αποτέλεσμα την εμφάνιση μεταβολικών διαταραχών αναλόγων με εκείνες που προκαλούνται από την ασιτία. Στους λευκούς Βόρειο -Αμερικάνους, ο IDDM αποτελεί τη δεύτερη σε συχνότητα νόσο της παιδικής ηλικίας, η οποία αυξάνει σε συχνότητα από 1 ανά 2.500 στην ηλικία των 5 ετών σε 1 ανά 300 στην ηλικία των 18 ετών.
Χέρμπερτ Τσάπμαν
Ως παίκτης, ο Τσάπμαν έπαιξε σε διάφορες ομάδες στο ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα και σε άλλες εκτός πρώτης κατηγορίας. Ως ποδοσφαιριστής δεν πέτυχε, έκανε λιγότερες από 40 εμφανίσεις στο πρωτάθλημα κατά τη διάρκεια μιας δεκαετίας και δεν κέρδισε κανένα μεγάλο τίτλο. Αντ 'αυτού, βρήκε την επιτυχία του ως προπονητής: η πρώτη του ομάδα ήταν η Νορθάμπτον Τάουν μεταξύ 1908 και 1912, την οδήγησε στον τίτλο της ποδοσφαιρικής διοργάνωσης Σάδερν Φούτμπολ Λιγκ. Αυτό τράβηξε την προσοχή των μεγαλύτερων συλλόγων και έκανε μεταγραφή στη Λιντς Σίτι (πρώην ονομασία της Λιντς Γιουνάιντεντ) όπου άρχισε να βελτιώνει την τύχη της ομάδας του πριν από το Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά το τέλος του πολέμου, η Λιντς Σίτι εμπλέκεται σε κάποιες αντικανονικές πληρωμές ποδοσφαιριστών και τελικά διαλύθηκε. Στον Τσάπμαν απαγορεύτηκε αρχικά να ασχολείται με το ποδόσφαιρο αλλά άσκησε έφεση με επιτυχία. Πήγε στην Χάντερσφιλντ Τάουν κερδίζοντας ένα κύπελλο Αγγλίας και δύο τίτλους της Φερστ Ντιβίζιον σε τέσσερα χρόνια.
Το 1925, η Άρσεναλ προσέλαβε τον Τσάπμαν και οδήγησε τον σύλλογο στην πρώτη επιτυχία του κυπέλλου Αγγλίας και δύο τίτλους πρώτης κατηγορίας. Η επιτυχία του στην Άρσεναλ είχε ως αποτέλεσμα να γίνει η κυρίαρχη ομάδα της δεκαετίας του 30 που είχε ως στόχο να κερδίσει με αυτήν πέντε τίτλους πρωταθλήματος - αλλά δεν έζησε για να το κάνει και πέθανε από πνευμονία το 1934 σε ηλικία 55 ετών.
Στην εποχή του θεωρείται ένας από τους πρώτους εκσυγχρονιστές του παιχνιδιού. Εισήγαγε νέες τεχνικές τακτικής και κατάρτισης στο Αγγλικό ποδόσφαιρο καθώς και πρωτοποριακές καινοτομίες όπως προβολές, ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς συλλόγων και αριθμημένες φανέλες και έχει λάβει πολλές μεταθανάτιες διακρίσεις ως αναγνώριση.
Συλλογική καριέρα
Γεννήθηκε το 1878 στο Κίβετον Παρκ κοντά στο Σέφιλντ. Μεγάλωσε σε οικογένεια ανθρακωρύχων και σπούδασε μηχανικός ορυχείων. Κυνήγησε το όνειρο του να παίξει ποδόσφαιρο και αγωνίστηκε ως επιθετικός σε αρκετές επαγγελματικές και ερασιτεχνικές ομάδες.
Έπαιξε ποδόσφαιρο πρώτα στην Στάλμπριτζ και στη συνέχεια στις Ροτσντέιλ, Γκρίμσμπι, Σουίντον, Σέπει Γιουνάιτεντ, Γουόρκσοπ, Νορθάμπτον, Νοτς Κάουντι και τέλος στην Τότεναμ χωρίς να κερδίσει κάποιο σημαντικό τρόπαιο στην καριέρα του. Η επιλογή των ομάδων γινόταν με βάση τις πιθανότητες να βρει δουλειά στις πόλεις που μετακινούνταν και λιγότερο λόγω καριέρας.
Το 1907, σε ηλικία 29 ετών, έγινε προπονητής στην Νορθάμπτον. Στη συνέχεια ανέλαβε την Λιντς Σίτι και μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου έγινε προπονητής στην Χάντερσφιλντ κατακτώντας το 1922, στην πρώτη του σεζόν στην ομάδα του Γιορκσάιρ, το κύπελλο Αγγλίας. Με την Χάντερσφιλντ πήρε επίσης, δύο πρωταθλήματα Αγγλίας (1924, 1925).
Το χατ-τρικ στους τίτλους δεν άφησε ασυγκίνητη την διοίκηση της Άρσεναλ που βρίσκονταν σε αναζήτηση προπονητή και ο ιδιοκτήτη της είχε βάλει αγγελία. "Η διοίκηση της Άρσεναλ είναι πρόθυμη να λάβει αιτήσεις για την θέση του προπονητή. Πρέπει να είναι έμπειροι και να κατέχουν τα υψηλότερα προσόντα για την θέση, τόσο στις γνώσεις όσο και στον χαρακτήρα. Οι Κύριοι που η μοναδική τους ικανότητα για να χτίσουν μία καλή ομάδα εξαρτάται από την απόκτηση ακριβών μεταγραφών, δεν χρειάζεται να κάνουν αίτηση", αναγράφονταν στην αγγελία της Άρσεναλ.
Ο Χέρμπερτ Τσάπμαν ανέλαβε το 1925 την Άρσεναλ αλλάζοντας την μοίρα της, επιδρώντας σημαντικά στο ποδόσφαιρο της Αγγλίας. Οι "κανονιέρηδες" υπό τις οδηγίες του πήραν δύο πρωταθλήματα (1931, 1933) και ένα Κύπελλο (1929).
Η κληρονομιά του
Ο Χέρμπερτ Τσάπμαν χρησιμοποίησε μεθόδους στον τρόπο λειτουργίας των ομάδων που μέχρι τότε ήταν άγνωστες στο ποδοσφαιρικό κοινό και ακολουθούνται μέχρι σήμερα. Η πιο φημισμένη αλλαγή στην Άρσεναλ αφορούσε τις προπονήσεις την ημέρα της Παρασκευής. Μετά το τέλος της προπόνησης, ο Τσάπμαν συγκέντρωνε τους παίκτες του μπροστά από ένα πίνακα και ανέλυε την τακτική για το επικείμενο ματς, ενώ παράλληλα έκανε τις παρατηρήσεις του για το τελευταίο παιχνίδι που είχε παίξει η ομάδα του. Επίσης, μπορείς κάποιος να αναφέρει την αλλαγή της εμφάνισης των "κανονιέρηδων" με άσπρα μανίκια από κατακόκκινη που ήταν τα προηγούμενα χρόνια και την αναγραφή του αριθμού στις φανέλες των παικτών.
Ανάγκασε τους παίκτες του να χειροκροτούν τους θεατές σε όλες τις πλευρές του γηπέδου δείχνοντας με αυτό τον τρόπο την ευγνωμοσύνη τους προς αυτούς. Πρότεινε την τοποθέτηση επόπτη γραμμής στο τέρμα και δύο διαιτητές στους αγώνες. To 1932, μετά από δική του εισήγηση, τοποθετήθηκαν προβολείς στο "Χάιμπουρι" ώστε να διεξάγονται αγώνες το βράδυ αν και για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν το 1950, δηλαδή 16 χρόνια μετά τον θάνατο του. Επί των ημερών του τοποθετήθηκε πίνακας με το σκορ του αγώνα στο γήπεδο και τροποποίησε την ονομασία της ομάδας αφαιρώντας το οριστικό άρθρο "The" πριν την λέξη Άρσεναλ και αυτό για να εμφανίζεται πρώτη στην λίστα των ομάδων του πρωταθλήματος.
Το περίφημο ρολόι στο "Χάιμπουρι" τοποθετήθηκε με δική του πρωτοβουλία στο πέταλο που βρίσκεται στη νότια πλευρά του γηπέδου και η θύρα ονομάστηκε "The Clock End". Το ρολόι αρχικά μετρούσε αντίστροφα ωστόσο αυτό θεωρήθηκε ότι υπονόμευε το επίσημο ρολόι των διαιτητών και άλλαξε με απλή ενημέρωση της ώρας. Πλέον, κοσμεί το "Έμιρατς Στέιντιουμ". Η Άρσεναλ είναι η μόνη ομάδα που έχει σταθμό του μετρό με το όνομα της στην περιοχή του "Χάιμπουρι". Και αυτό μετά από απαίτηση του Χέρμπερτ Τσάπμαν να αλλάξει η ονομασία του σταθμού "Gillespie Road" που λεγόταν μέχρι το 1932. Προς τιμήν του στον τελικό του Κυπέλλου Αγγλίας το 1930 οι παίκτες της Χάντερσφιλντ και τη Άρσεναλ, για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού, βγήκαν μαζί στο γήπεδο, η μία ομάδα δίπλα στην άλλη όπως γίνεται στις ημέρες μας. Τέλος, καθιέρωσε την διεξαγωγή φιλικών αγώνων με ομάδες εκτός Αγγλίας στο εξωτερικό κάνοντας διάσημη την Άρσεναλ, ενώ 20 χρόνια πριν την έναρξη του Κυπέλλου Πρωταθλητριών πρότεινε να δημιουργηθεί μία διοργάνωση μεταξύ των ομάδων στην δυτική Ευρώπη.
Η καθιέρωση του "WM"
μικρογραφία|Η διάταξη του WM του Χέρμπερτ Τσάπμαν. Το σύστημα 2-3-5 κυριαρχούσε στο ποδόσφαιρο εκείνη την εποχή. Η αλλαγή του κανονισμού στο οφσάιντ έφερε αλλαγές και οδήγησε στη δημιουργία του νέου αγωνιστικού συστήματος, του WM του Χέρμπερτ Τσάπμαν με την εμφάνιση του τρίτου οπισθοφύλακα. Ορισμένες ομάδες προσαρμόστηκαν πιο γρήγορα από κάποιες άλλες. Ο κανόνας του οφσάιντ δεν είχε αλλάξει από το 1866 και σύμφωνα με αυτόν έπρεπε για να είναι ένας επιθετικός σε κανονική θέση, να υπάρχουν ανάμεσα στον επιθετικό και στην αντίπαλη εστία 3 ποδοσφαιριστές της άλλης ομάδας (συνήθως ο τερματοφύλακας και δύο αμυντικοί). Η σκοτσέζικη ομοσπονδία ήταν η πρώτη που υιοθέτησε την αλλαγή στο οφσάιντ με την ύπαρξη δύο αντί τριών ποδοσφαιριστών ανάμεσα στον επιθετικό και την εστία. Την εποχή που η Άρσεναλ κέρδισε το Κύπελλο Αγγλίας του 1930, το νέο αγωνιστικό σύστημα είχε πάρει οριστική μορφή. Στο σύστημα WM, Οι αμυντικοί μάρκαραν τους ακραίους επιθετικούς και οι ακραίοι μέσοι τους επιθετικούς των αντιπάλων που έπαιζαν μέσα δεξιά και μέσα αριστερά, ο κεντρικός αμυντικός μέσος είχε γίνει κεντρικός αμυντικός και έπαιζε πάνω στον αντίπαλο κεντρικό επιθετικό, και οι δύο μέσα επιθετικοί οπισθοχωρούσαν λίγο, έτσι που το 2-3-5 γινόταν 3-2-2-3 ή το σημερινό 3-4-3. Ο Χέρμπερτ Τσάπμαν δεν είχε απλά μία σαφή αντίληψη στο πως πρέπει να παίζεται το ποδόσφαιρο αλλά παράλληλα ήταν ικανός να εφαρμόσει αυτή του την αντίληψη.
Ο Μπέρναρντ Τζόι, που εντάχθηκε στην Άρσεναλ το 1935, έγραψε για το σύστημα του WM. "Το μυστικό του συστήματος δεν ήταν η επίθεση αλλά η αντεπίθεση. Είχαμε σχεδιάσει την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση του κάθε ποδοσφαιριστή με τέτοιον τρόπο έτσι που είχαμε έναν επιπλέον ποδοσφαιριστή κάθε στιγμή μέσα στην μεγάλη περιοχή, είτε την δική μας είτε την περιοχή των αντιπάλων. Ούτε ο έλεγχος του παιχνιδιού στην μεσαία γραμμή ούτε ο αποκλεισμός της μεγάλης περιοχής των αντιπάλων ήταν ο σκοπός του παιχνιδιού. Δίναμε σκόπιμα χώρο στους αντιπάλους μας, αφήνοντας τους να φτάνουν μέχρι τη μεγάλη περιοχή, και τότε φεύγαμε στην αντεπίθεση με βαθιές μπαλιές στους πλάγιους επιθετικούς μας".
Θάνατος
Ο Τσάπμαν γιόρτασε την Πρωτοχρονιά του 1934 στο Λονδίνο, πριν ταξιδέψει βόρεια για να δει το παιχνίδι Μπέρι εναντίον Νοτς Κάουντι, μέσα στα πλαίσια του σκάουτινγκ που ο ίδιος είχε εφαρμόσει. Την επόμενη μέρα ταξίδεψε στην γενέτειρα του (Γιορκσάιαρ) για να παρακολουθήσει την Σέφιλντ Γουένσντεϊ που θα ήταν η επόμενη αντίπαλος της ομάδας της Άρσεναλ. Όταν γύρισε στο Λονδίνο, είχε αρπάξει μία αρρώστια στον δρόμο, αλλά ήταν καλά για να μπορέσει να παρακολουθήσει την 3η ομάδα της Άρσεναλ που αγωνίστηκε κόντρα στην Γκίλντφορντ Σίτι. Η κατάσταση του χειροτέρεψε ξαφνικά έχοντας πεθάνει από πνευμονία.
Παραπομπές
Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Άρσεναλ Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Λιντς Γιουνάιτεντ Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Χάντερσφιλντ Τάουν
Άνω Κάρδαμος Ροδόπης
Ο Άνω Κάρδαμος είναι ημιορεινό χωριό της Θράκης στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης.
Γεωγραφία - Ιστορία
Ο Άνω Κάρδαμος (τουρκικά: Γκερντεμε) βρίσκεται στα όρια της Ελλάδας με τη Βουλγαρία, σε απόσταση 35 χλμ. Β. από τη Φιλλύρα (έδρα του δήμου) και 42 χλμ. ΒΑ. από την Κομοτηνή. Είναι χτισμένο στις πλαγιές των Ορέων Βυρσίνης, που αποτελούν μέρος της Ανατολικής Ροδόπης, σε υψόμετρο 473 μέτρα, νοτιοανατολικά του βουνού Πολεμιστής (υψόμετρο 956 μ.). Δίπλα του περνά ο ομώνυμος χείμαρρος ενώ νοτιοανατολικά σε χαμηλότερο υψόμετρο είναι ο Κάρδαμος, του οποίου θεωρείται από παλιά συνοικισμός. Πολιτισμικά, όπως και όλα της Οργάνης, ανήκει στα Πομακοχώρια της Ροδόπης ενώ γεωγραφικά στην περιοχή "Νυμφαία". Από το χωριό, βορειοδυτικά, ξεκινά πεζοπορικό μονοπάτι, μήκους περίπου 3 χλμ. προς το ύψωμα Πολεμιστής και την πυραμίδα 79 των ελληνοβουλγαρικών συνόρων, που έχει θέα τα χωριά και τοπία της βουλγαρικής Ροδόπης. Ως ξεχωριστός οικισμός αναφέρεται επίσημα για πρώτη φορά το 1971 να απογράφεται στην τότε κοινότητα Οργάνης. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» ανήκει στη δημοτική κοινότητα Οργάνης που υπάγεται στη δημοτική κοινότητα Οργάνης του Δήμου Αρριανών και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει ως πληθυσμό 52 κατοίκους.
Πηγές
Κατηγορία:Χωριά του νομού Ροδόπης Ανω Καρδαμος Κατηγορία:Δήμος Αρριανών
Τοξοπλάσμωση
Η τοξοπλάσμωση είναι μια συστηματική ασθένεια που την προκαλεί το πρωτόζωο τοξόπλασμα, ιδιαίτερα το είδος Toxoplasma gondii, μεταδιδόμενο στον άνθρωπο από τα κατοικίδια.
Το παράσιτο τοξόπλασμα
Το τοξόπλασμα είναι ένα ενδοκυττάριο παράσιτο που αποικίζει σχεδόν όλους τους ιστούς, αλλά ιδιαίτερη προτίμηση δείχνει στο μυϊκό ιστό, στο εντερικό επιθήλιο και στο νευρικό ιστό. Το τοξόπλασμα είναι το μοναδικό πρωτόζωο στη φύση που μπορεί να προσβάλλει οποιοδήποτε εμπύρηνο κύτταρο. Μέσα στο κύτταρο, το πρωτόζωο συνήθως ζει στο κυτταρόπλασμα, ενώ σπάνια είναι δυνατόν να προσβάλλει και τον πυρήνα.
Μετάδοση
Το τοξόπλασμα εμφανίζει τρεις μολυσματικές μορφές και κύριος (τελικός) ξενιστής του είναι η γάτα. Μέσω των μολυσμένων τροφίμων και του μολυσμένου περιβάλλοντος (όχι άμεσα από τη γάτα) μπορεί να προσβάλλει τον άνθρωπο και άλλα ζώα (πουλιά, τρωκτικά, χοίρους, πρόβατα κ.ά.). Η γάτα μολύνεται με τη βρώση μολυσμένου κρέατος ή μολυσμένων τρωκτικών, πτηνών κ.ά. Ο άνθρωπος μολύνεται με την κατάποση ωοκύστεων του παρασίτου από το περιβάλλον (όχι από τα νωπά κόπρανα της γάτας - οι άωρες ωοκύστεις εξελίσσονται σε ώριμες μετά από 2-4 ημέρες από την αποβολή των κοπράνων) ή με τη βρώση ατελώς ψημένου χοιρινού, βόειου κ.ά. κρέατος που περιέχει τοξοπλασμικές κύστεις. Συνεπώς, κύρια πηγή μετάδοσης στον άνθρωπο στις ανεπτυγμένες χώρες είναι το κρέας από μολυσμένα ζώα, καθώς και τα φρούτα και τα λαχανικά που τρώγονται ωμά ή ατελώς πλυμένα. Η γάτα πάντως και ορισμένα αιλουροειδή είναι τα μόνα ζώα στο εντερικό σύστημα των οποίων το παράσιτο ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του, με αποτέλεσμα την αποβολή των άωρων ωοκύστεών του με τα κόπρανα για διάστημα 10-20 ημερών (οι άωρες ωοκύστεις ωριμάζουν και μπορούν να μολύνουν τα ζώα και τον άνθρωπο, μετά την παραμονή τους στο εξωτερικό περιβάλλον για 2-4 ημέρες).
Δεν υπάρχει απευθείας μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, εκτός από την ενδομήτρια μετάδοση (βλ. παρακάτω). Η περίοδος επώασης του παρασίτου είναι 5-23 ημέρες μετά την κατάποση της ώριμης ωοκύστης ή μετά την κατάποση της τοξοπλασμικής κύστης. Οι κύστεις στους ιστούς των σφαγίων παραμένουν μολυσματικές όσο χρονικό διάστημα το κρέας παραμένει άψητο.
Επίκτητη
Η επίκτητη τοξοπλάσμωση διακρίνεται σε οξεία, χρόνια και ασυμπτωματική. Η οξεία θυμίζει ιογενή λοίμωξη εμφανίζοντας τα ακόλουθα συμπτώματα: διόγκωση λεμφαδένων, πυρετό, πόνο στις αρθρώσεις και τους μυς κ.ά. Συνήθως, τα συμπτώματα υποχωρούν και η νόσος καθίσταται χρόνια. Σε αυτήν την περίπτωση η νόσος μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα από το νευρικό σύστημα και τους οφθαλμούς. Η ευαισθησία είναι γενική, αλλά ανοσία αναπτύσσεται γρήγορα και οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές.
Συγγενής (στην εγκυμοσύνη)
Εάν μια γυναίκα μολυνθεί από το τοξόπλασμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, πολλές φορές οδηγείται σε μόλυνση και το έμβρυο. Προσβολή του εμβρύου, σε συνδυασμό με ελλιπή θεραπευτική αντιμετώπιση μπορεί να είναι μοιραία (αυτόματη αποβολή, ενδομήτριος θάνατος) ή να οδηγήσει στη γέννηση βρέφους με σοβαρές ανωμαλίες στο νευρικό σύστημα και τα σπλάγχνα του. Παλαιά μόλυνση της μητέρας είναι δυνατόν να οδηγήσει σε μόλυνση του εμβρύου μόνο σε περιπτώσεις αναζωπύρωσης της νόσου, όπως επί υποκείμενης αιτίας ανοσοκαταστολής (βλ. παρακάτω).
Η συχνότητα προσβολής του εμβρύου σχετίζεται με το στάδιο της κύησης κατά τη νόσηση της μητέρας. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την πρόοδο της κύησης (15% για το πρώτο, 30% για το δεύτερο και 60% για το τρίτο τρίμηνο). Εντούτοις, η βαρύτητα της λοίμωξης του εμβρύου είναι αντιστρόφως ανάλογη με το χρόνο προσβολής. Επειδή η οξεία λοίμωξη από τοξόπλασμα είναι στο 90% των περιπτώσεων υποκλινική πρέπει να γίνεται έλεγχος στην έγκυο.Εάν η γυναίκα είναι έγκυος και καταπιεί άπλυτα λαχανικά το βρέφος της βρίσκεται σε κίνδυνο.
Λοίμωξη σε ανοσοκατεσταλμένους
Η τοξοπλάσμωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν μολύνει ανοσοκατεσταλμένα άτομα. Σε ασθενείς, π.χ. με AIDS, η ασθένεια εμφανίζεται ως διάχυτη νόσος, με βαριά κλινική εικόνα που συνήθως αφορά το νευρικό σύστημα και συχνά καταλήγει σε θάνατο. Τέτοια άτομα βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο νόσησης από επανενεργοποίηση της λοίμωξης.
Διάγνωση
Για τη διάγνωση λαμβάνονται βιολογικά υγρά και βιοψία ιστών, όπου ανιχνεύεται το μικρόβιο. Σήμερα, είναι διαδεδομένη και η ανίχνευση ειδικών αντισωμάτων με ορολογικές μεθόδους. Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς ανιχνεύονται αντιγόνα και γενετικό υλικό του παρασίτου.
Πρόληψη
Η συγγενής τοξοπλάσμωση εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό επακόλουθο μόλυνσης της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η οποία πρακτικά μπορεί σχεδόν πάντα να προληφθεί. Η ευαισθητοποίηση των ιατρών για τη σωστή εκπαίδευση της μητέρας, που δεν έχει έρθει σε επαφή με το τοξόπλασμα πριν μείνει έγκυος, ως προς τη συστηματική και αυστηρή τήρηση των μέτρων πρόληψης της επίκτητης λοίμωξης και η έγκαιρη και σωστή διάγνωση και θεραπεία της νόσου στην έγκυο, αποτελούν τα κύρια μέτρα πρόληψης της συγγενούς τοξοπλάσμωσης. Η γενική οδηγία είναι να γίνεται ορολογικός έλεγχος όλων των εγκύων κατά την πρώτη επίσκεψη στον μαιευτήρα.
Γενικά μέτρα πρόληψης είναι: αποφυγή κατανάλωσης ατελώς μαγειρεμένων κρεάτων, σωστή διατροφή για τις οικόσιτες γάτες (μη βρώση ωμού κρέατος) και προσεκτική απομάκρυνση των κοπράνων τους, επιμελές πλύσιμο των χεριών μετά από χειρισμούς ωμού κρέατος ή επαφή με χώμα πιθανώς μιασμένου με κόπρανα γάτας, προφύλαξη των μικρών παιδιών από επαφή με άμμο πιθανώς μιασμένης με κύστεις τοξοπλάσματος.
Fabulous Disaster
Το Fabulous Disaster είναι το τρίτο άλμπουμ του αμερικάνικου thrash metal συγκροτήματος Exodus, το οποίο κυκλοφόρησε μέσω της δισκογραφικής εταιρείας "Relativity Records" τον Ιανουάριο του 1989. Το άλμπουμ επανεκδόθηκε το 1999 από την "Century Media" σε μορφή CD, με τη διασκευή στο τραγούδι "Overdose" των AC/DC να συμπληρώνει τα εννέα τραγούδια του δίσκου.
Τοξοπλάσμωση
Θεραπεία
Θεραπεία χορηγείται εφόσον εμφανιστούν οξέα συμπτώματα ή υπάρξει προσβολή των σπλάγχνων. Φάρμακα εκλογής είναι η σουλφαδιαζίνη ή οι τρισουλφαπυριμιδίνες. Η θεραπεία της οξείας πρωτοπαθούς τοξοπλάσμωσης της εγκυμοσύνης ελαττώνει σημαντικά τον κίνδυνο προσβολής του νεογνού. Η σπιραμυκίνη, όταν χορηγηθεί έγκαιρα στην έγκυο μητέρα, φαίνεται ότι προλαμβάνει τη μετάδοση της νόσου στο έμβρυο στο 60% των περιπτώσεων, δεν τροποποιεί όμως τη λοίμωξη στο έμβρυο, όταν αυτό έχει ήδη μολυνθεί.
Fabulous Disaster
Οι ηχογραφήσεις έγιναν το 1988 στα στούντιο "Alpha & Omega Recording"του Σαν Φρανσίσκο, ενώ η μίξη έγινε στα "Different Fur Studios". Αυτός ήταν ο δεύτερος δίσκος των Exodus ο οποίος ανέβηκε στα πρώτα εκατό άλμπουμ του Billboard και μέχρι το 2007 είχε πουλήσει πάνω από 70.000 αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τοξοπλάσμωση
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Παρασιτικές ασθένειες Κατηγορία:Λοιμώδεις ασθένειες Κατηγορία:Βιομηχανία κρέατος
Fabulous Disaster
Το τραγούδι "The Toxic Waltz" αποτέλεσε το πρώτο βίντεο κλιπ του συγκροτήματος, λαμβάνοντας μεγάλο αριθμό μεταδόσεων από την εκπομπή "Headbanger's Ball" του "MTV".
Μετά την περιοδεία για την προώθηση του δίσκου ο ντράμερ Τομ Χάντινγκ αποχώρησε από το συγκρότημα για να αντικατασταθεί από τον Τζον Τεμπέστα.
Τραγούδια
1. The Last Act of Defiance (Holt, Souza) - 4:44
2. Fabulous Disaster (Holt, Souza) - 4:54
3. The Toxic Waltz (Holt, Souza) - 4:51
5. Cajun Hell (Holt, Souza) - 6:05
6. Like Father, Like Son (Holt, Souza) - 8:11
7. Corruption (Holt, Souza) - 5:46
8. Verbal Razors (Holt, Souza) - 4:07
9. Open Season (Holt, Souza) - 3:54
Θέσεις τσαρτ
Fabulous Disaster (άλμπουμ)
Επίσημη κυκλοφορία: 30 Ιανουαρίου 1989
Τα μέλη του συγκροτήματος
Το "Fabulous Disaster" ηχογραφήθηκε από τους εξής μουσικούς:
Πηγές
Κατηγορία:Δισκογραφία των Exodus Κατηγορία:Άλμπουμ του 1989