cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Οίκος των Κοτρομάνιτς
Βασιλεία
Η βασιλική εξουσία αποδυναμώθηκε μετά το τέλος τού Tβρτκo Α΄, αλλά η συνέλευση (stanak) των Βοσνίων ευγενών, εξέλεγε σταθερά μέλη της οικογένειας Koτρομάνιτς στον θρόνο. Ο διάδοχος του Tβρτκo Α΄, Νταμπίσα (βασ. 1391–1395), πιθανότατα νόθος αδελφός ή πιθανώς εξάδελφος, που αναγνώρισε ως κληρονόμο του τον βασιλιά Σιγισμούνδο της Ουγγαρίας, γαμπρό της κόρης τού Στεφάνου Β΄, Ελισάβετ. Οι Βόσνιοι ευγενείς αρνήθηκαν να δεχτούν τον Σιγισμούνδο ως βασιλιά τους μετά το τέλος του Νταμπίσα στις 8 Σεπτεμβρίου 1395 και αντ' αυτού εξέλεξαν τη χήρα του Νταμπίσα, Ελένη Γκρούμπα. Ο Νταμπίσα και η σύζυγός του είχαν μία κόρη, τη Στάνα, η οποία είχε απογόνους.
Τον Απρίλιο του 1398 η Ελένη εκθρονίστηκε υπέρ του Oστόγια (βασ. 1398–1404, 1409-1418). Τα έγγραφα τον προσδιορίζουν συχνά ως Oστόγια Κρίστιτς, γεγονός που οδήγησε τους πρώτους ιστορικούς (συμπεριλαμβανομένου του Oρμπίνι) να ισχυριστούν, ότι δεν ήταν Koτρομάνιτς. Έχει γίνει αποδεκτό και επιβεβαιώνεται από ιστορικά έγγραφα, ότι οι Kριστίτσι ήταν ένας πλάγιος κλάδος της οικογένειας Koτρομάνιτς. Ο ίδιος ο Oστόια τόνισε, ότι αντλούσε το δικαίωμά του στο στέμμα της Βοσνίας από τη βασιλική καταγωγή του. Αμέσως αρνήθηκε την κοινή σύζυγό του, Βιτάκα, και νυμφεύτηκε την Κουγιάβα Ραντινόβιτς, μέλος μίας βόσνιας ευγενικής οικογένειας. Η σχέση του με τους μεγιστάνες, κυρίως τον Χρβόιε Βούκσιτς Χρβατίνιτς και τον Σαντάλι Χράνιτς Κοσάτσα, παρουσίαζε διακυμάνσεις. Το 1404 ο Oστόια εκθρονίστηκε από τους μεγιστάνες και αντικαταστάθηκε από τον Tβρτκο Β΄, έναν γιο τού Τβρτκο Α΄, του οποίου η νομιμότητα αμφισβητήθηκε. Ο Tβρτκo Β΄ βασίλευσε ως βασιλιάς μαριονέτα, έως ότου ο Oστόια αποκαταστάθηκε το 1409. Μία βίαιη σύγκρουση με τα πεθερικά του το 1415 οδήγησε τον Oστόια να αποκηρύξει και την Κουγιάβα. Η τρίτη σύζυγός του, Γιελένα Νελίπιτς, έφερε ένα σημαντικό μέρος της γης των Χρβατίνιτς στη βασιλική επικράτεια των Koτρομάνιτς το 1416. Ο Oστόια απεβίωσε το 1418, αφήνοντας έναν νόμιμο γιο από την Κουγιάβα, τον Στέφαν Οστόγιτς της Βοσνίας (βασ. 1418–1420) που τον διαδέχτηκε, και δύο νόθους γιους, τον Ραντιβόι και τον Τόμας.
Ο Τβρτκο Β΄ (βασ. 1420–1443) καθαίρεσε τον Στέφαν Οστόγιτς το 1420, και ο τελευταίος φαίνεται να απεβίωσε στην εξορία λίγο αργότερα. Το 1424, η θέση του Tβρτκo Β΄ απειλήθηκε για λίγο από έναν συγγενή, που ονομαζόταν Βουκ Μπάνιτς, ο οποίος ερμηνεύτηκε είτε ως εγγονός (μέσω μίας κόρης που ονομάζεται Γκρουμπάκα) είτε ως άλλος νόθος γιος του Tβρτκο Α΄. Ένας άλλος υποψήφιος, από το 1433 έως το 1435, ήταν ο γιος του Oστόια, Ραντιβόι, που απολάμβανε την υποστήριξη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Παρά τους διεκδικητές αυτούς, ο Tβρτκο Β΄ αποκατέστησε σημαντικά τη βασιλική εξουσία και ενίσχυσε την οικονομία της Βοσνίας. Το 1427 τακτοποίησε τη διαδοχή στον Ούγγρο ευγενή Χέρμαν Β΄ κόμη του Τσέλιε, γιο του Χέρμαν Α΄ και της Αικατερίνης της Βοσνίας, και τον επόμενο χρόνο παντρεύτηκε την Ούγγρα ευγενή Δωροθέα Γκαράι. Έχοντας κυβερνήσει ως βασιλιάς περισσότερο από κάθε άλλον Κοτρομάνιτς, ο χήρος Tβρτκο Β΄ απεβίωσε άτεκνος το 1443. Είχε επιζήσει τού Χέρμαν Β΄, τού οποίου ο γιος Φρειδερίκος Β΄ δεν είχε καμία υποστήριξη στη Βοσνία. Ο ίδιος ο Tβρτκo Β΄ φαίνεται να ευνόησε τον νεότερο νόθο γιο τού Oστόια, Tόμας, ως κληρονόμο του.
Η εκλογή του Τόμας (βασ. 1443–1461) στον θρόνο της Βοσνίας δεν έγινε δεκτή από τον Στιέπαν Βούκσιτς Κοσάτσα, τον μεγιστάνα που υποστήριξε τον Ραντιβόι. Η σύγκρουση επιλύθηκε το 1446 με τον γάμο του Τόμας -που πρόσφατα διαζεύχθηκε από μία λαϊκή γυναίκα η οποία ονομαζόταν Βογιάτσα- με την κόρη τού Kοσάτσα, Αικατερίνη Τομάσεβιτς, ενώ ο Ραντιβόι έλαβε ένα εισόδημα και νυμφεύτηκε την Ούγγρα ευγενή Αικατερίνη της Βελίτσα. Εκτός από τον Στεφάν Τομάσεβιτς, έναν γιο από τον πρώτο του γάμο, ο Τόμας είχε άλλα δύο παιδιά από τη δεύτερη σύζυγό του, τον Σιγισμούνδο και την Αικατερίνη Τομάσεβιτς. Η βασιλεία του σημείωσε αύξηση των εχθροπραξιών με το γειτονικό δεσποτάτο της Σερβίας και με τους Οθωμανούς. Οι πρώτες έληξαν το 1459, όταν ο Τόμας κανόνισε τον γάμο τού μεγαλύτερου γιου του, Στεφάν, με την Έλενα Μπράνκοβιτς, τη μεγαλύτερη κόρη του πρόσφατα αποθανόντος Σέρβου δεσπότη Λάζαρ. Ο Στεφά έγινε έτσι ο νέος δεσπότης της Σερβίας. Η βασιλεία του στη Σερβία διήρκεσε δύο μήνες και έληξε, όταν το δεσποτάτο κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς.
Ο Στεφάν (βασ. 1461–1463) έγινε βασιλιάς της Βοσνίας από τον πατέρα του μετά το τέλος τού τελευταίου το 1461. Η βασιλεία του και στη Βοσνία συντομεύτηκε από μία Οθωμανική εισβολή την άνοιξη του 1463. Η οικογένεια Koτρομάνιτς σκορπίστηκε, προσπαθώντας να ξεφύγει από τη σύλληψη, διαφεύγοντας προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Ωστόσο, ο Στεφάν συνελήφθη, όπως και δύο γιοί τού Ραντιβόι (Tβρτκo και Γεώργιος). Και οι τρεις αποκεφαλίστηκαν παρουσία του Μωάμεθ Β΄ στα τέλη Μαΐου. Οι χήρες του βασιλιά Τόμας, του βασιλιά Στεφάν και ο Ραντιβόι διέφυγαν, αλλά τα αδέλφια του Στεφάν (Σιγισμουνδος και Αικατερίνη) αιχμαλωτίστηκαν και εξισλαμίστηκαν. Ένας άλλος γιος του Ραντιβόι, ο Mατίγια (Ματθαίος), λειτούργησε ως οθωμανός βασιλιάς-μαριονέτα της Βοσνίας (με εξουσία μόνο στην κοιλάδα του Λάσβα) από το 1465 έως το 1471. Ο Σιγισμούνδος, γιος του βασιλιά Τόμας, έγινε Οθωμανός πολιτικός και σαντζάκ-μπέης με το όνομα Ισάκ Μπέη Κράλογλου. Τελευταία φορά αναφέρεται το 1492.
Η επικράτεια
μικρογραφία|Η επικράτεια των Κοτρομάντς περί το 1412 με χρώμα λαδί, περιτριγυρισμένη από γαίες υποτελών στην οικογένεια.
Η επικράτεια (demesne) της οικογένειας Koτρομάνιτς βρισκόταν, ως επί το πλείστον, στην κεντρική Βοσνία, συμπεριλαμβανομένων πόλεων και ορυχείων όπως το Βισόκο, το Μπομπόβατς, το Σουτιέσκα, το Φογινίκα και το Kρεσέβo. Από το 1416 η επικράτειά τους περιελάμβανε επίσης γη, που προηγουμένως διοικείτο από την οικογένεια Χρβατίνιτς, κυρίως το Γιάισε, που ήταν η τελευταία έδρα της δυναστείας.
Θρησκεία
Οι περισσότεροι από τους ηγεμόνες Κοτρομάνιτς ήταν Ρωμαιοκαθολικοί, αλλά ήταν εντελώς αδιάφοροι για τα άλλα δύο δόγματα, που ήταν ευρέως διαδεδομένα στο βασίλειό τους, δηλαδή τη Βοσνιακή Εκκλησία (Βογόμιλοι) και στη Ζαχλούμια την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία. Έκαναν επίσης γάμους με πιστές και των τριών δογμάτων. Ο μπαν Στέφανος Β΄ φαίνεται να ήταν Ορθόδοξος (όπως και η μητέρα του) το πολύ μέχρι το 1347, οπότε ασπάστηκε τον Καθολικισμό. Ο Οστόγια ανήκε στη Βοσνιακή Εκκλησία, όπως και οι γιοι του. Ο Τόμας εντάχθηκε στην Καθολική Εκκλησία, όπως φαίνεται αφού εγκατέλειψε τη Βοσνία, λίγο αφότου έγινε βασιλιάς.
Παρά την ονομαστική προσκόλληση της οικογένειας στον Καθολικισμό, η πίστη έγινε σημαντική μόνο για τους δύο τελευταίους βασιλείς Κοτρομάνιτς, τον Τόμας και τον γιο του Στέφαν. Ο Τόμας ήταν ο πρώτος στη δυναστεία που έκανε θρησκευτικούς διωγμούς, μετά από πίεση από την Αγία Έδρα. Ο Στέφαν από την άλλη πλευρά, ήταν ο πρώτος (και τελικά ο μοναδικός) βασιλιάς, του οποίου η στέψη έλαβε την παπική ευλογία. Η τελευταία γνωστή γενιά της οικογένειας, δηλ. ο γιος του Τόμας (ο Σιγισμούνδος) και η κόρη του Αικατερίνη, εξισλαμίστηκαν μερικά χρόνια μετά τη σύλληψή τους από τους Οθωμανούς.
Πηγές
Κατηγορία:Βασίλειο της Βοσνίας Κατηγορία:Οίκος Κοτρομάνιτς
Άλιγκαν
Το Άλιγκαν (Allegan) είναι κωμόπολη στην πολιτεία Μίσιγκαν των ΗΠΑ, έδρα ομώνυμης κομητείας. Ο πληθυσμός του στην απογραφή του 2020 ήταν 5.222 κάτοικοι, ξεπερνώντας τους 5.000 για πρώτη φορά στην ιστορία.
Ιστορία
Οι άνθρωποι που αγόρασαν τα δικαιώματα στην περιοχή το 1833, οι Elisha Ely, Samuel Hubbard, Charles Christopher Trowbridge, Pliny Cutler και Edmund Monroe, δεν έχουν ξεχασθεί, καθώς τα ονόματά τους δόθηκαν στις οδούς του κέντρου του Άλιγκαν. Θεώρησαν την τοποθεσία προνομιακή για μελλοντική ανάπτυξη εξαιτίας του ποταμού Καλαμαζού, που είχε αρκετή δύναμη ώστε να κινήσει νερόμυλους και πριονιστήρια, αλλά ταυτοχρόνως ήταν και πλωτός για μικρά ποταμόπλοια. Η ονομασία είναι ένας νεολογισμός που εφεύρε ο εθνολόγος Χένρυ Σκούλκραφτ το 1837 ώστε να ηχεί σαν ινδιάνικη λέξη. Δεν σχετίζεται με τα τοπωνύμια Αλεγκένυ των ανατολικών ΗΠΑ. Ο οικισμός αναγνωρίσθηκε ως χωριό το 1838 και ως πόλη το 1907.
Το 1914 ιδρύθηκε στην κωμόπολη ένα από τα πρώτα στον κόσμο, μικρά εργοστάσια κατασκευής αγωνιστικών αυτοκινήτων, συγκεκριμένα του μοντέλου «Cornelian», από τους Χάουαρντ Ε. Μπλαντ και Λουί Σεβρολέ. Το εγχείρημα ήταν βραχύβιο και συνολικώς παράχθηκαν λιγότερα από 100 αυτοκίνητα.
Γεωγραφία
Ο οικισμός έχει συνολική έκταση 11,03 τετραγωνικά χιλιόμετρα, με το 1,07 από αυτά να καλύπτεται από νερό. Είναι κτισμένος σε υψόμετρο 199 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, σε γεωγραφικές συντεταγμένες 42°31΄45΄΄ Βόρειο πλάτος και 85°51΄19΄΄ Δυτικό μήκος.
Οικονομία
Ο μεγαλύτερος εργοδότης στο Άλιγκαν είναι η Perrigo, που ιδρύθηκε στην κωμόπολη το 1887 και σήμερα είναι από τους μεγαλύτερους «private label» παραγωγούς φαρμακευτικών προϊόντων χωρίς συνταγή στον κόσμο.
Υπάρχει μικρό αεροδρόμιο στο Άλιγκαν, το Padgham Field, που εξυπηρετεί ολιγοθέσια αεροσκάφη.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πόλεις του Μίσιγκαν
Παλάτσο Σπάντα
To παλάτσο Σπάντα, ιταλ. palazzo Spada είναι ένα ανάκτορο στο κέντρο της Ρώμης, στην περιοχή Ρεγκόλα. Είναι κοντά στο παλάτσο Φαρνέζε και μπροστά του είναι η πλατεία Κάπο ντι Φέρρο. Από την πίσω μεριά, ο κήπος του είναι προς τη μεριά τού Τίβερη.
Στεγάζει μία μεγάλη συλλογή τέχνης, την Πινακοθήκη Σπάντα. Τα έργα συγκέντρωσε ο καρδινάλιος Μπερνανντίνο Σπάντα τον 17ο αι. και ο αδελφός του Βιρτζίλιο Σπάντα· νέα έργα πρόσθεσε ο μικρανεψιός τους καρδινάλιος Φαμπρίτσιο Σπάντα.
Ιστορία
Το παλάτσο κτίστηκε το 1540 για τον καρδινάλιο Τζιρόλαμο Καποντιφέρρο. Αρχιτέκτονας ήταν ο Μπαρτολομέο Μπαρνίνο από το Καζάλε Μονφερράτο, ενώ ο Τζούλιο Ματσόνι και η ομάδα του έκαναν τις πλούσιες γύψινες διακοσμήσεις.
Το 1632 αγοράστηκε από τον καρδινάλιο Μπερνανντίνο Σπάντα, που ανέθεσε στον Φραντσέσκο Μπορρομίνι να τροποποιήσει το κτήριο για αυτόν. Ο μπαρόκ αυτός αρχιτέκτονας έκανε την οπτική απάτη της βίαιης προοπτικής στον διάδρομο προς την αυλή: ενώ αυτός είναι μόνο 8 μ., με τη βοήθεια της προοπτικής και ενός μαθηματικού τον έκανε να φαίνεται 37 μ. Αυτό επιτεύχθηκε με το μειούμενο ύψος των κιόνων στα δύο πλάγια τού διαδρόμου, τη βαθμιαία ανύψωση τού δαπέδου και την τοποθέτηση ενός αγάλματος στην προέκταση τού διαδρόμου, στον κήπο, ύψους 0,60 μ.
Το κολοσσιαίο άγαλμα τού Πομπηίου τού Μεγάλου, στου οποίου τα πόδια πιστεύεται (λανθασμένα) ότι έπεσε ο Ιούλιος Καίσαρ, ανακαλύφθηκε το 1552 κάτω από τους τοίχους δύο ρωμαϊκών σπιτιών. Οι δύο ιδιοκτήτες τους το διεκδικούσαν και ο Μπερνανντίνο τους φοβέρισε ότι θα το αποκεφάλιζε για να τους το μοιράσει, ικανοποιώντας και τους δύο. Τελικά ο Σπάντα, για να σώσει το άγαλμα, επικαλέστηκε τον πάπα Ιούλιο Γ΄, που το αγόρασε και μετά το έδωσε στον καρδινάλιο.
Στο ανάκτορο στεγάζεται η Πινακοθήκη Σπάντα, συλλογή τού Μπερνανντίνο Σπάντα, που περιλαμβάνει τέσσερις διαδρόμους (galleria) με πίνακες τού 16ου και 17ου αι. από τους Αντρέα ντελ Σάρτο, Γκουίντο Ρένι, Τιτσιάνο, Γιαν Μπρύγκελ τον πρεσβύτερο, Γκουερτσίνο, Ρούμπενς, Ντύρερ, Καραβάτζο, Ντομενιτσίνο, Καρράτσι (με τον αδελφό του και τον εξάδελφό του), Σαλβατόρ Ρόζα, Παρμιτζανίνο, Φραντσέσκο Σολιμένα, Μικελάντζελο Τσερκότσι, Πιέτρο Τέστα, Τζαμμπαττίστα Γκάουλλι, Οράτσιο και (την κόρη του) Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι. Το επιπρόσθετο ενδιαφέρον είναι, ότι βρίσκονται κρεμασμένοι με τον τρόπο τού 17ου αι., δίπλα-δίπλα, με τους μικρούς πίνακες γύρω από τους μεγάλους.
Το παλάτσο αγοράστηκε το 1927 από το Ιταλικό κράτος και στεγάζει το Ιταλικό Συμβούλιο τού Κράτους, που συνεδριάζει στις γεμάτες νωπογραφίες και γύψινα αίθουσές του.
Παραπομπές
Κατηγορία:Παλάτια στη Ρώμη Κατηγορία:Παλάτια στην Ιταλία
Εμμανουήλ Ζαΐρης
Ο Εμμανουήλ Ζαΐρης (1876, Αλικαρνασσός - 1948, Μύκονος ) ήταν Έλληνας ζωγράφος του τέλους του 19ου - πρώτου μισού του 20ου αιώνα.
Βιογραφία
μικρογραφία|318x318εσ|Λεπτό ξεκούρασης μικρογραφία|284x284εσ|Ο Αινείας σώζει τον πατέρα του από τις φλόγες της Τροίας μικρογραφία|250x250εσ|Καρναβάλι στην Αθήνα Ο Εμμανουήλ Ζαΐρης γεννήθηκε το 1876 στην Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας, η οποία, ακόμη και ως τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με το όνομα Μπόντρουμ, είχε ελληνικό πληθυσμό της. Δεν έχουμε πληροφορίες πότε μετακόμισε στο Βασίλειο της Ελλάδας, αλλά το 1894, όπως πολλοί άλλοι νέοι Έλληνες καλλιτέχνες, έφυγε για τη Βαυαρία και γράφτηκε στην Ακαδημία Τεχνών του Μονάχου. Σπούδασε κοντά στον Νικόλαο Γύζη. Μετά την αποφοίτησή του, ο Ζαΐρης παρέμεινε για να εργαστεί στη βαυαρική πρωτεύουσα. Μεταξύ 1904 και 1930 ο Ζαΐρης έλαβε μέρος σε 22 εκθέσεις στο Γυάλινο Παλάτι του Μονάχου. Στην έκθεση του 1913 ο Ζαΐρης έλαβε χρυσό μετάλλιο. Το 1921 οργανώθηκε στο Μόναχο μια αναδρομική έκθεση των έργων του καλλιτέχνη. Αναζητώντας το δικό του στυλ και δυσαρεστημένος με τον βαυαρικό ακαδημαϊσμό, ο Ζαΐρης έζησε για κάποιο διάστημα στο Παρίσι. Μετά το Παρίσι, «το φως είναι διαρκώς παρόν στο φόντο των πινάκων του, αλλά το πινέλο του φέρει συνεχώς το άρωμα της Σχολής του Μονάχου». Έχοντας ήδη γιορτάσει τα πεντηκοστά του γενέθλια, ο Ζαΐρης αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα. Το 1932 διορίστηκε διευθυντής του παραρτήματος της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας στο νησί της Μυκόνου. Το 1934 οργανώθηκε αναδρομική έκθεση έργων του Ζαΐρη στο Ζάππειο Μέγαρο στην Αθήνα, όπου ο καλλιτέχνης εξέθεσε πάνω από 250 έργα του. Ο Ζαΐρης έλαβε μέρος στις Πανελλήνιες Εκθέσεις Τέχνης του 1938, 1939 και 1940 και στην Μπιενάλε της Βενετίας του 1936. Πέθανε στη Μύκονο το 1948. Στα έργα του ο Ζαΐρης απεικόνιζε κυρίως εργαζόμενους ανθρώπους αλλά ζωγράφισε σε μικρότερο βαθμό τοπία και πορτρέτα. Ο Ζαΐρης γρήγορα απομακρύνθηκε από τις αρχές της Ακαδημίας του Μονάχου και άρχισε να ζωγραφίζει στο ύφος του ρεαλισμού. Επηρεάστηκε επίσης από τον γερμανικό ιμπρεσιονισμό, γεγονός εμφανές στα χρώματα του έργου του. Έργα του Ζαΐρη εκτίθενται στην Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδος, σε άλλες ελληνικές γκαλερί, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές. Έργα του Ζαΐρη εμφανίζονται επίσης σε διεθνείς δημοπρασίες τέχνης.
Παραπομπές
Κατηγορία:Έλληνες ζωγράφοι
Αμφιθέα Ανδρούσας Μεσσηνίας
Η Αμφιθέα, αναφερόμενη παλαιότερα ως η Βρωμόβρυση ή η Βρομόβρυση, είναι οικισμός κοντά στην Ανδρούσα και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Μεσσήνης, του Νομού Μεσσηνίας.
Τοποθεσία
Η Αμφιθέα βρίσκεται νοτιοανατολικά από την Ανδρούσα από την οποία απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα. Έχει υψόμετρο 55 μέτρα και απέχει από τις ακτές του Κόλπου της Μεσσηνίας περίπου 14 χιλιόμετρα. Κοντά στην Αμφιθέα βρίσκονται, προς τα βόρειά της η Αγριλιά σε απόσταση περίπου 900 μέτρων, προς τα ανατολικά της η Τρίοδος σε απόσταση 1,5 περίπου χιλιομέτρου και προς τα νοτιοδυτικά της η Κουκκορράχη (παλαιός κατηργημένος οικισμός, ενσωματωμένος διοικητικά στην Αμφιθέα) σε απόσταση περίπου 500 μέτρων αντίστοιχα. Επίσης η Αμφιθέα βρίσκεται στα βορειοδυτικά από την έδρα του δήμου, την Μεσσήνη, από την οποία απέχει 8 περίπου χιλιόμετρα.
Ιστορία
Το χωριό, έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας και της ευρύτερης περιοχής τόσο της Μεσσήνης στη σύγχρονη εποχή, όσο και της Ανδρούσας κατά την μεσαιωνική εποχή. Το χωριό υπάρχει, τουλάχιστον από τα χρόνια της Ενετοκρατίας και η παλαιότερη ονομασία του ήταν Βρωμόβρυση ή Βρωμόβρυσις.
Β΄ Ενετοκρατία
Το χωριό, στα τέλη του 17ου αιώνα και τις αρχές του 18ου αιώνα, αναφέρεται σε διάφορες ενετικές πηγές-απογραφές, ως οικισμός ο οποίος ανήκε στην επαρχία της Ανδρούσας (Territorio d'Androussa).
Νεότερη ιστορία
Τον 19ο αιώνα αναφερόταν ως Vromovryssi σύμφωνα με τον Pouqueville, το 1815, ο οποίος αναφέρει το χωριό στον κατάλογο με τα ονόματα των χωριών της Επαρχίας Ανδρούσας (γαλλικά: Éparchie d'Androusa), τα οποία ήταν εξαρτημένα στην επισκοπική έδρα που είχε ιδρυθεί στο Νησί (Nisi: η Μεσσήνη). Στη συνέχεια αναφέρεται επίσης ως Vromovrysi, αλλά ως οικισμός της Επαρχίας Εμπλακίων (γαλλικά: Éparchie d'Emblakika), που έμεναν σε αυτόν 34 οικογένειες, σύμφωνα με την απογραφή του 1829, που έγινε από την «επιστημονική αποστολή του Μοριά» (Mission scientifique de Morée), τμήμα της γαλλικής αποστολής με την ονομασία Εκστρατεία του Μοριά (Expédition de Morée), η οποία ήταν αποστολή εκστρατευτικού σώματος 13.000-15.000 ανδρών, υπό την αρχηγία του Νικολάου - Ιωσήφ Μαιζώνος στην Πελοπόννησο, μεταξύ των ετών 1828 και 1833, ενώ η πρώτη επίσημη ονομασία του χωριού, μετά από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, ήταν με το όνομα η Βρωμόβρυσις.
Διοικητική ιστορία
Η Βρωμόβρυσις ή Βρωμόβρυση προσαρτήθηκε αρχικά, το 1835, στον Δήμο Τρίκκης, που είχε ως έδρα το Καρτερόλι, ως το 1840, που ο δήμος αυτός καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτάται στον Δήμο Εύας με έδρα το Ναζήρι (σήμερα η Εύα), όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος αυτός καταργήθηκε. Τουλάχιστον από το 1844 ως το 1879 το χωριό αναφερόταν επίσημα ως η Βρωμόβρυσις και από το 1879 ως το 1907 ως η Βρωμόβρυση. Από το 1907 ως το 1928 αναφερόταν ως η Βρωμόβρυσι και στη συνέχεια ξανά, από το 1928 ως το 1940, ως η Βρωμόβρυση. Από το 1940 ως το 1957, αναφερόταν ως η Βρομόβρυση, ενώ από το 1957, που μετονομάσθηκε, ως σήμερα αναφέρεται ως η Αμφιθέα. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, ως η Βρωμόβρυσις στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Εύας της Επαρχίας Μεσσήνης με πληθυσμό 348 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Στην ίδια πηγή αναφέρεται ως έδρα του Δήμου Εύας το Ναζίρι (σήμερα η Εύα). Το 1867 η έδρα του Δήμου Εύας μεταφέρεται από το Ναζήρι στην Ανδρούσα. Το 1912 το χωριό προσαρτάται ως έδρα στην Κοινότητα Βρωμόβρυσης. Στην ίδια κοινότητα προσαρτώνται επίσης, το 1912, οι οικισμοί Μισυρλί ή Μισερλί (σήμερα η Μυρτοποταμιά), Κουκκορράχη (καταργήθηκε το 1981, προσαρτώμενη στην Αμφιθέα), Αϊδίνι (σήμερα η Αγριλιά), Σπητάλια και Αλητσελεπή (σήμερα η Τρίοδος). Το 1957 το χωριό και η κοινότητά του μετονομάζονται σε Αμφιθέα και Κοινότητα Αμφιθέας αντίστοιχα. Η Αμφιθέα παρέμεινε ως έδρα και οικισμός της Κοινότητας Αμφιθέας, με τις αλλαγές στις ονομασίες του οικισμού και της κοινότητας, από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», η Αμφιθέα υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Ανδρούσας, με έδρα την Ανδρούσα, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» η Αμφιθέα ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Μεσσήνης. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αιπείας, Ανδρούσας, Αριστομένους, Βουφράδων, Ιθώμης, Μεσσήνης, Πεταλιδίου και της Κοινότητας Τρικόρφου. Η Αμφιθέα σήμερα είναι η έδρα και ο μοναδικός οικισμός της Τοπικής Κοινότητας της Αμφιθέας του Δήμου Μεσσήνης.
Κάτοικοι
Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, έχει 380 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι απασχολούνται κυρίως σε διάφορες αγροτικές εργασίες.
Επισήμανση: Ο πληθυσμός του οικισμού Κουκκορράχη, που καταργήθηκε το 1981 και προσαρτήθηκε στην Αμφιθέα καταγράφεται και εμφανίζεται ενιαία μαζί με τον πληθυσμό της Αμφιθέας, από την απογραφή του 1981 και μετά.
Κτίρια – εκδηλώσεις – αξιοθέατα
Εκτός από τα παραδοσιακά σπίτια, εκ των οποίων μάλιστα ένα έχει χαρακτηρισθεί και σαν διατηρητέο μνημείο, ως αντιπροσωπευτικό δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και το κτίριο του Δημοτικού Σχολείου υπάρχουν και οι εκκλησίες του χωριού, ο Ιερός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (στην Αμφιθέα) και ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου (στην Κουκκορράχη), οι οποίοι υπάγονται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας, Διάφορες εκδηλώσεις, όπως το ετήσιο πανηγύρι με την παράθεση πανδαισίας τοπικών γεύσεων διοργανώνει σε διάφορα χρονικά διαστήματα και ο Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Γυναικών Αμφιθέας- Κουκουραχίου.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Χωριά του νομού Μεσσηνίας Κατηγορία:Δήμος Μεσσήνης
Γκιούλα Λόραντ
Ο Γκιούλα Λόραντ (Gyula Lóránt, 6 Φεβρουαρίου 1923 – 31 Μαΐου 1981), ήταν Ούγγρος ποδοσφαιριστής και προπονητής. Αγωνίστηκε κυρίως ως αμυντικός και μέσος για λογαριασμό, μεταξύ άλλων, των ΦΚ ΟΤΑ Αράντ, Βάσας ΣΚ, Χόνβεντ Βουδαπέστης και της Εθνικής Ουγγαρίας.
Κατά τη δεκαετία του 1950 ήταν σημαντικό μέλος της θρυλικής Εθνικής Ουγγαρίας, που συμπεριλάμβανε παίκτες όπως οι Φέρεντς Πούσκας, Ζόλταν Τσίμπορ, Σάντορ Κότσις, Γιόζεφ Μπόζικ και Νάντορ Χιντεγκούτι.
Μετά το τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας ασχολήθηκε με την προπονητική, προπονώντας ομάδες όπως η Χόνβεντ Βουδαπέστης, η Μπάγερν Μονάχου και ο ΠΑΟΚ. Με την ομάδα της Θεσσαλονίκης ο Λόραντ κατέκτησε το Ελληνικό Πρωτάθλημα το 1976. Στις 31 Μαΐου 1981, κατά τη διάρκεια του ντέρμπι μεταξύ ΠΑΟΚ και Ολυμπιακού έπαθε καρδιακή προσβολή και απεβίωσε σε ηλικία 58 ετών.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου 1. ΦΚ Καϊζερσλάουτερν Κατηγορία:Ούγγροι προπονητές ποδοσφαίρου Κατηγορία:Αμυντικοί ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Μέσοι ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Εθνικής Ουγγαρίας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1952 Κατηγορία:Ούγγροι Ολυμπιονίκες Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 1954 Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Σόμπατεϊ Χάλαντας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Βάσας ΣΚ Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές ΦΚ ΟΤΑ Αράντ Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Χόνβεντ Βουδαπέστης Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Χόνβεντ Βουδαπέστης Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Ντέμπρετσενι ΒΣΚ Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου ΜΣΦ Ντούισμπουργκ Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου ΣΚ Τασμάνια 1900 Βερολίνου Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου ΦΚ Κολωνία Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Κίκερς Όφφενμπαχ Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου ΠΑΟΚ Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Άιντραχτ Φραγκφούρτης Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Μπάγερν Μονάχου Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου ΦΚ Σάλκε 04
Αγκινάρα της Ιερουσαλήμ
Η αγκινάρα της Ιερουσαλήμ (Helianthus tuberosus - Ηλίανθος ο κονδυλώδης) ή τοπιναμπούρ είναι είδος ηλίανθου ιθαγενές στην κεντρική Βόρεια Αμερική. Καλλιεργείται ευρέως σε όλη την εύκρατη ζώνη για τον κόνδυλο της, ο οποίος χρησιμοποιείται ως τρόφιμο.
Περιγραφή
Η αγκίναρα της Ιερουσαλήμ είναι ένα ποώδες πολυετές φυτό που φτάνει σε ύψος το 1,5 με 3 μέτρα με αντίθετα φύλλα στο κάτω μέρος του στελέχους αλλά εναλλάξ προς την κορυφή. Τα φύλλα έχουν τραχιά, τριχωτή υφή. Τα μεγαλύτερα φύλλα στο κάτω στέλεχος είναι πλατιά ωοειδή-οξέα και μπορεί να έχουν μήκος έως 30 εκατοστά. Τα φύλλα ψηλότερα στο στέλεχος είναι μικρότερα και στενότερα.
Τα άνθη είναι κίτρινα και παράγονται σε ταξιανθίες κεφάλια, που έχουν διάμετρο 5-10 εκατοστά, με 10–20 ακτινοειδή ανθίδια και 60 ή περισσότερους μικρούς δισκοανθούς. Τα λουλούδια είναι για λίγο αρωματικά, αναδίδοντας ένα ελαφρύ άρωμα βανίλιας-σοκολάτας.
Οι κόνδυλοι είναι συχνά επιμήκεις και ανομοιόμορφοι, με μήκος 7,5 με 10 εκατοστά και πάχος 3 με 5 εκατοστά, και μοιάζει εμφανισιακά κάπως με πιπερόριζα, με τραγανή υφή όταν είναι ωμό. Έχουν ποικίλο χρώμα από ανοιχτό καφέ έως λευκό, κόκκινο ή μοβ.
Ετυμολογία
αριστερά|μικρογραφία| Λουλούδια αγκινάρας Ιερουσαλήμ Παρά το κοινό της όνομα, η αγκινάρα της Ιερουσαλήμ δεν έχει σχέση με την Ιερουσαλήμ και δεν είναι είδος αγκινάρας, αν και οι δύο έχουν μακρινή συγγένεια ως μέλη της οικογένειας των μαργαριτών. Οι Ιταλοί άποικοι στις Ηνωμένες Πολιτείες ονόμασαν το φυτό girasole, η ιταλική λέξη για τον ηλίανθο, λόγω της οικογενειακής του σχέσης με το ηλιοτρόπιο (και τα δύο φυτά είναι μέλη του γένους Helianthus). Με την πάροδο του χρόνου, το όνομα girasole (προφέρεται πιο κοντά στο [dʒiraˈsuːlə] στις νότιες ιταλικές διαλέκτους ) είχε αλλοιωθεί σε Jerusalem (Ιερουσαλήμ). Μια εναλλακτική εξήγηση για το όνομα είναι ότι οι Πουριτανοί, όταν ήρθαν στον Νέο Κόσμο, ονόμασαν το φυτό σε σχέση με τη «Νέα Ιερουσαλήμ» που πίστευαν ότι δημιουργούσαν στην έρημο.
Το τμήμα αγκινάρα του ονόματος της αγκινάρας της Ιερουσαλήμ προέρχεται από τη γεύση του βρώσιμου κονδύλου της. Ο Σαμουέλ ντε Σαμπλαίν, ο Γάλλος εξερευνητής, έστειλε τα πρώτα δείγματα του φυτού στη Γαλλία, σημειώνοντας ότι η γεύση του ήταν παρόμοια με αυτή της αγκινάρας.
Το όνομα τοπιναμπούρ (topinambur), σύμφωνα με μία άποψη, χρονολογείται από το 1615, όταν ένα μέλος της βραζιλιάνικης παράκτιας φυλής που ονομάζεται Τουπιναμπά επισκέφτηκε το Βατικανό την ίδια στιγμή που εκτέθηκε εκεί ένα δείγμα του κονδύλου από τον Καναδά, που παρουσιάστηκε ως κρίσιμη πηγή τροφής, καθώς βοήθησε τους Γάλλους Καναδούς αποίκους να επιβιώσουν τον χειμώνα. Το γεγονός ότι προέρχονται και τα δύο από τον Νέο Κόσμο είχε ως αποτέλεσμα το όνομα topinambur να εφαρμοστεί στον κόνδυλο, η λέξη που χρησιμοποιείται τώρα στα γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, πολωνικά, ρουμανικά, ρωσικά και ισπανικά.
Ιστορία
Οι αγκινάρες της Ιερουσαλήμ καλλιεργήθηκαν για πρώτη φορά από τους αυτόχθονες πληθυσμούς της Αμερικής —αυτή η εκτεταμένη καλλιέργεια κρύβει την ακριβή εγγενή περιοχή του είδους. Ο Γάλλος εξερευνητής Σαμουέλ ντε Σαμπλαίν ανακάλυψε ότι οι ιθαγενείς του Νόσετ Χάμπορ στη Μασαχουσέτη είχαν καλλιεργήσει ρίζες που είχαν γεύση αγκινάρας. Το επόμενο έτος, ο Σαμπλαίν επέστρεψε στην ίδια περιοχή για να ανακαλύψει ότι οι ρίζες είχαν γεύση παρόμοια με το σέσκουλο και ήταν υπεύθυνος για την επιστροφή του φυτού στη Γαλλία. Λίγο καιρό αργότερα, ο Πέτρος Χόντιους, ένας Ολλανδός βοτανολόγος, φύτεψε έναν συρρικνωμένο κόνδυλο αγκινάρας Ιερουσαλήμ στον κήπο του στο Τερνόζεν και έμεινε έκπληκτος βλέποντας το φυτό να πολλαπλασιάζεται. Η αγκινάρα της Ιερουσαλήμ είναι κατάλληλη για το ευρωπαϊκό κλίμα και έδαφος και το φυτό πολλαπλασιάζεται γρήγορα. Στα μέσα του 1600, η αγκινάρα της Ιερουσαλήμ είχε γίνει ένα πολύ κοινό λαχανικό για ανθρώπινη κατανάλωση στην Ευρώπη και την Αμερική, και χρησιμοποιήθηκε επίσης για ζωοτροφές στην Ευρώπη και την αποικιακή Αμερική. Ιδιαίτερα οι Γάλλοι αγαπούσαν ιδιαίτερα το λαχανικό, το οποίο έφτασε στο απόγειο της δημοτικότητάς του στις αρχές του 19ου αιώνα. Η αγκινάρα της Ιερουσαλήμ ανακηρύχθηκε ως το «καλύτερο λαχανικό σούπας» στο Φεστιβάλ της Νίκαιας το 2002 για την Κληρονομιά της Γαλλικής Κουζίνας.
Καλλιέργεια και χρήση
αριστερά|μικρογραφία| Νεαρά φυτά σε έναν κήπο μικρογραφία| Κόνδυλοι Σε αντίθεση με τους περισσότερους κόνδυλους, αλλά παρόμοια με πολλά άλλα μέλη των Συνθέτων (συμπεριλαμβανομένης της αγκινάρας), οι κόνδυλοι αποθηκεύουν τους υδατάνθρακές τους ως ινουλίνη (δεν πρέπει να συγχέεται με την ινσουλίνη ) και όχι ως άμυλο. Έτσι, οι κόνδυλοι αγκινάρας της Ιερουσαλήμ είναι μια σημαντική πηγή ινουλίνης που χρησιμοποιείται ως διαιτητική ίνα στην παραγωγή τροφίμων.
Οι αποδόσεις των καλλιεργειών είναι υψηλές, συνήθως 16-20 τόνους ανά εκτάριο για τους κονδύλους και 18-28 τόνους ανά εκτάριο πράσινου βάρους για το φύλλωμα. Οι κόνδυλοι που παραμένουν στο έδαφος παραμένουν αδρανείς τον χειμώνα και μπορούν να αντέξουν θερμοκρασίες έως -30 C. Η αγκινάρα της Ιερουσαλήμ έχει επίσης δυναμικό για παραγωγή καυσίμου αιθανόλης, χρησιμοποιώντας στελέχη μαγιάς προσαρμοσμένα σε ινουλίνη για ζύμωση.
Χρήση ως τρόφιμο
Οι κόνδυλοι μπορούν να καταναλωθούν ωμοί, μαγειρεμένοι ή τουρσί.
Πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων, οι ιθαγενείς της Αμερικής καλλιέργησαν το H. tuberosus ως πηγή τροφής. Οι πρώτοι Ευρωπαίοι άποικοι το έμαθαν και έστειλαν κονδύλους πίσω στην Ευρώπη, όπου έγινε δημοφιλής καλλιέργεια και διαδόθηκε εκεί. Στη Βόρεια Αμερική έχασε τη θέση του στη διατροφή, αλλά οι προσπάθειες για εμπορική διάθεση του ήταν επιτυχείς στα τέλη του 20ού αιώνα και στις αρχές του 2000.
Ο κόνδυλος περιέχει περίπου 2% πρωτεΐνη, καθόλου λάδι και λίγο άμυλο. Είναι πλούσιος στον υδατάνθρακα ινουλίνη (8 έως 13% ), που είναι ένα πολυμερές του μονοσακχαρίτη φρουκτόζη. Οι κόνδυλοι που αποθηκεύονται για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα μετατρέπουν την ινουλίνη τους στο συστατικό της φρουκτόζη. Οι αγκινάρες της Ιερουσαλήμ έχουν γλυκιά γεύση λόγω της φρουκτόζης, η οποία είναι περίπου μιάμιση φορά πιο γλυκιά από τη σακχαρόζη. Οι αγκινάρες της Ιερουσαλήμ έχουν 650 mg καλίου ανά 1 φλιτζάνι (150 g). Έχουν επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε σίδηρο και περιέχουν 10-12% της προσλαμβανόμενης ποσότητας αναφοράς σε φυτικές ίνες, νιασίνη, θειαμίνη, φώσφορο και χαλκό.
Οι κόνδυλοι χρησιμοποιούνται για μαγείρεμα και ψήσιμο με τους ίδιους τρόπους όπως οι πατάτες, αλλά σε αντίθεση με την πατάτα μπορούν να καταναλωθούν και ωμοί. Έχουν παρόμοια σύσταση και στην ακατέργαστη μορφή τους έχει παρόμοια υφή, αλλά πιο γλυκιά, πιο θρεπτική γεύση. Όταν είναι ωμά και κομμένα σε λεπτές φέτες, είναι κατάλληλα για σαλάτα. Η ινουλίνη ως υδατάνθρακας αποδίδει στους κόνδυλους την τάση να γίνονται μαλακοί και να χυλώνουν αν βραστούν, αλλά διατηρούν καλύτερα την υφή τους όταν μαγειρεύονται στον ατμό. Η ινουλίνη δεν μπορεί να διασπαστεί από το ανθρώπινο πεπτικό σύστημα αλλά μεταβολίζεται από βακτήρια στο κόλον. Αυτό μπορεί να προκαλέσει μετεωρισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, γαστρικό πόνο.
Προϊόντα που έχουν υποστεί ζύμωση
Στη Βάδη-Βυρτεμβέργη της Γερμανίας, πάνω από το 90% της καλλιέργειας αγκινάρας της Ιερουσαλήμ χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενός οινοπνεύματος που ονομάζεται Topinambur, η γερμανική λέξη για την αγκινάρα της Ιερουσαλήμ. Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, οι αγκινάρες της Ιερουσαλήμ χρησιμοποιούνταν στο Μπάντεν για να παρασκευάσουν ένα απόσταγμα που ονομαζόταν " Topinambur-Branntwein " (μπράντι αγκινάρας Ιερουσαλήμ), " Topinambur " (αγκινάρα της Ιερουσαλήμ), " Topi ", " Erdäpfler ", " Rossler ", ή " Borbel ". Το Topinambur που παράγεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελβετία πρέπει να παρασκευάζεται αποκλειστικά από αγκινάρες Ιερουσαλήμ, να περιέχει τουλάχιστον 38% αλκοόλη κατ' όγκο και να μην περιέχει πρόσθετη αλκοόλη ή αρωματικές ύλες. Το χρώμα καραμέλας είναι το μόνο επιτρεπόμενο πρόσθετο.
Παραπομπές
Κατηγορία:Βρώσιµες ρίζες και κόνδυλοι Κατηγορία:Χλωρίδα της Βόρειας Αμερικής Κατηγορία:Αστεροειδή Κατηγορία:Καλλιέργειες που προέρχονται από την Αμερική
Βρύσες Αμαρίου
Οι Βρύσες (επίσημο: αι Βρύσαι) είναι χωριό και έδρα ομώνυμης Κοινότητος του Δήμου Αμαρίου, στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης της Κρήτης. Απέχουν 45 χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο και είναι κτισμένες σε υψόμετρο 600 μέτρα, σε μια εύφορη κοιλάδα στους βόρειους πρόποδες του όρους Κέντρος.
Ιστορικά στοιχεία
Το γειτονικό πλέον εγκαταλελειμμένο χωριό Σμιλές αναφέρεται σε έγγραφο του 1254, σύμφωνα με το οποίο αναγνωρίστηκαν ως φέουδα του Μιχαήλ Βαρούχα Πετροχείλου ο Σμιλές, το Μοναστηράκι και η περιοχή του. Είναι πιθανόν οι Βρύσες να δημιουργήθηκαν από κατοίκους του Σμιλέ την πρώτη βενετική περίοδο. Το χωριό αναφέρεται από τον Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 ως Vrisses. Στην ενετική απογραφή του 1583 από τον Καστροφύλακα αναφέρεται ως Vrisses με 515 οφειλόμενες αγγαρείες και στην απογραφή του Βασιλικάτα κατά το 1630 αναφέρεται ως Vrisses. Στην απογραφή του 1834 η οποία πραγματοποιήθηκε από τους Αιγυπτίους το χωριό είχε χριστιανικό πληθυσμό και καταγράφηκαν 25 οικογένειες.
Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται στον δήμο Μοναστηρακίου και είχε 219 κατοίκους, όλοι χριστιανοί. Στην απογραφή του 1900 είχε 262 κατοίκους και ανήκε στον ίδιο δήμο, ο οποίος πλέον είχε μετονομαστεί σε δήμος Πανακραίων. Στην απογραφή του 1920 αναφέρεται ως προσαρτημένο στην κοινότητα Σμιλέ. Το 1925 το χωριό ορίστηκε έδρα δικής του κοινότητας της επαρχίας Αμαρίου μέχρι την Καποδιστριακή διοικητική διαίρεση, οπότε και προσαρτήθηκε στον Δήμο Σιβρίτου. Από το 2011 υπάγεται στον δήμο Αμαρίου.
Το χωριό χρησιμοποιήθηκε το 1823 από τον αγωνιστή Εμμανουήλ Τομπάζη και την 16μελή διοίκηση ως έδρα τους. Επίσης, η επαναστατική συνέλευση του 1866 στεγάστηκε στις Βρύσες. Το χωριό καταστράφηκε από τους Γερμανούς το 1944, λόγω της απαγωγής του υποστράτηγου Κράιπε και την παραμονή του απαχθέντος για λίγες ημέρες στην περιοχή του όρους Κέντρους. Οι Γερμανοί περικύκλωσαν τα ξημερώματα της 22ας Αυγούστου 1944 τις Βρύσες, μαζί με άλλα χωριά. Συνέλαβαν τους άντρες και τους μετέφεραν στο σχολείο, ενώ οι γέροι, οι γυναίκες και τα παιδιά μεταφέρθηκαν στο Ρέθυμνο. Αφότου εκτέλεσαν 30 άντρες του χωριού πυρπόλησαν το χωριό. Στο γειτονικό χωριό Καρδάκι εκτέλεσαν 18 άντρες και στη συνέχεια το πυρπόλησαν, όπως και το χωριό Σμιλές.
Απογραφές πληθυσμού
Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:
Σημεία ενδιαφέροντος
Ο κεντρικός ναός της ενορίας είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Άρχισε να κατασκευάζεται το 1944, αλλά καταστράφηκε από τους Γερμανούς. Ξανακτίστηκε μετά τον πόλεμο. Σώζονται σπαράγματα τοιχογραφιών και ο Στέργιος Σπανάκης επισημαίνει ότι μπορεί να ταυτίζεται με τον ναό της Παναγίας, στον οποίο ο Τζουζέπε Γκερόλα εντόπισε γλυπτά ενετικής περιόδου. Στις πλαγιές του όρους Κέντρους βρίσκεται η Παναγιά Κρυονερίτισσα. Άλλοι ναοί του χωριού περιλαμβάνουν τους Άγιος Παντελεήμονας, Άγιος Ιωάννης Βαπτιστής, Ανάληψη (η οποία βρίσκεται στην κορυφή του Κέντρους), Άγιο Πνεύμα, Άγιος Αντώνιος και Άγιος Νικόλαος.
Στο χωριό Σμιλές σώζεται, αν και σε κακή κατάσταση, ο ναός της Παναγίας. Ο ναός είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου και στο εσωτερικό του σώζονται τοιχογραφίες και αρκοσόλιο. Κοντά στο ναό βρίσκεται παλιά βρύση. Επίσης στο Σμιλέ βρίσκεται ο κοιμητηριακός ναός του Δεσπότη Χριστού.
Εκπαίδευση
Στις Βρύσες λειτούργησε για πρώτη φορά σχολείο το 1842. Το σχολείο αυτό ήταν ένα από τα πρώτα στον νομό Ρεθύμνης. Ιδρύθηκε ύστερα από ενέργειες του Μανόλη Βιβυλάκη και δίδαξαν σε αυτό ο μοναχός Ιερεμίας Αναγνωστάκης και ο Αντώνης Βλαστός. Το 1861 το σχολείο μετατράπηκε σε αλληλοδιδακτικό. Το 1862 ολοκληρώθηκε το πρώτο σχολικό κτίριο, το οποίο αντικαταστάθηκε από νεότερο το 1899 (το κτίριο αυτό καταστράφηκε από τους Γερμανούς το 1944). Το 1901 το σχολείο στις Βρύσες λειτουργούσε ως ημιημερήσιο, με τον δάσκαλο να διδάσκει το πρωί στις Βρύσες και το απόγευμα στο Γερακάρι. Το 1911 άρχισε να λειτουργεί στις Βρύσες και παρθεναγωγείο. Το σχολείο μετά τον πόλεμο άρχισε να λειτουργεί ξανά το 1947, σε νέο κτίριο, μέχρι το 2005, οπότε και συγχωνεύθηκε με το δημοτικό σχολείο στους Αποστόλους. Ο μέγιστος αριθμός μαθητών στο σχολείο ήταν τη χρονιά 1959-1960, όταν είχε 47 μαθητές.
Διοικητικά στοιχεία
Δείτε: Κοινότητα Βρυσών
Τάκης Γκόντης
Ο Τάκης Γκόντης (Φλαμουριά Πέλλας, 23 Δεκεμβρίου 1955) είναι Έλληνας πεζογράφος και ποιητής.
Γεννήθηκε από αγρότες γονείς στην Φλαμουριά Έδεσσας, όπου και ζει. Εργάστηκε σε διάφορες πόλεις της επαρχίας, στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα, ως χημικός, τυπογράφος, υπεύθυνος ύλης σε εκδοτικό συγκρότημα κλπ. Έχει γράψει βιβλία με διήγημα, μυθιστόρημα και ποίηση.
Παραπομπές
Κατηγορία:Έλληνες ποιητές
Φραντς φον Μπάιρος
Ο Φραντς φον Μπάιρος (γερμ. Franz von Bayros· 28 Μαΐου 1866 - 3 Απριλίου 1924) ήταν αυστριακός εμπορικός καλλιτέχνης, εικονογράφος και ζωγράφος, γνωστότερος για τις αμφιλεγόμενες Αφηγήσεις στην Τουαλέτα Καλλωπισμού της τσάντας σχεδίου του. Ανήκε στο Παρακμιακό κίνημα στην τέχνη, χρησιμοποιώντας συχνά ερωτικά θέματα και φαντασμαγορικές εικόνες.
Ο Μπάιρος γεννήθηκε στο Ζάγκρεμπ, στη σημερινή Κροατία, τότε μέρος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Στην ηλικία των δεκαεπτά χρόνων, πέρασε την εισαγωγική εξέταση για την Ακαδημία της Βιέννης με τον Έντουαρντ φον Ένγκερτ. Ο Μπάιρος αναμείχθηκε στην κομψή κοινωνία και σύντομα ανήκε στον κύκλο των φίλων του Γιόχαν Στράους Β', του οποίου τη θετή κόρη Αλίκη παντρεύτηκε το 1896. Την επόμενη χρονιά, ο Μπάιρος μετακόμισε στο Μόναχο. Το 1904, έδωσε την πρώτη του έκθεση στο Μόναχο, η οποία αποτέλεσε μεγάλη επιτυχία. Από το 1904 έως το 1908, ταξίδεψε στο Παρίσι και την Ιταλία για περαιτέρω σπουδές. Επιστρέφοντας στη Βιέννη, αισθάνθηκε τον εαυτό του ξένο. Το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου αποτέλεσε ακόμη ένα εμπόδιο για τον Μπάιρο. Ο καλλιτέχνης πέθανε στη Βιέννη το 1924, από εγκεφαλική αιμορραγία.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αυστριακοί ευγενείς Κατηγορία:Ζωοφιλία
Συλλογή Σύγχρονης Θρησκευτικής Τέχνης του Βατικανού
Η Συλλογή Σύγχρονης Θρησκευτικής Τέχνης των Μουσείων του Βατικανού, ιταλ. Collezione Arte Religiosa Moderna, είναι ένα σύνολο από πίνακες, σχέδια και γλυπτά. Καταλαμβάνει χώρο 55 δωματίων: στα Διαμερίσματα του Βοργία στον 1ο όροφο του Αποστολικού Παλατιού, σε δύο ορόφους στην οικία Βοργία, σε μία σειρά δωματίων κάτω από την Καπέλα Σιστίνα και σε μία σειρά δωματίων στο ισόγειο.
Τα έργα δεν πωλούνται
Σε απάντηση του αιτήματος των ακτιβιστών ότι το Βατικανό πρέπει να πωλήσει τα έργα τέχνης του και να δώσει τα χρήματα στους ενδεείς, ο καρδινάλιος Πάουλ-Γιόζεφ Κόρντες υποστήριξε ότι η Εκκλησία έχει την υποχρέωση να συντηρεί τα καλλιτεχνήματα στο όνομα του Ιταλικού κράτους και δεν μπορεί να τα πωλήσει.
Πηγές
Κατηγορία:Εκθέματα στα Μουσεία Βατικανού
Άγιος Δημήτριος Λεύκτρου Μεσσηνίας
Ο Άγιος Δημήτριος είναι οικισμός της τοπικής κοινότητας Αγίου Νικολάου, της δημοτικής ενότητας (τέως δήμου) Λεύκτρου, του δήμου Δυτικής Μάνης, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Μεσσηνίας, στην περιφέρεια Πελοποννήσου, σύμφωνα με το πρόγραμμα Καλλικράτης  Πριν το σχέδιο Καποδίστριας και το πρόγραμμα Καλλικράτης, ανήκε στην επαρχία Καλαμών του νομού Μεσσηνίας, στο γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοποννήσου.
Γεωγραφία
Ο Άγιος Δημήτριος είναι παράλιος οικισμός στο νοτιοανατολικό τμήμα του νομού Μεσσηνίας, στις ανατολικές ακτές του Μεσσηνιακού κόλπου. Βρίσκεται απέναντι από το νησάκι Πέφνος, σε μέσο σταθμικό υψόμετρο 10. Απέχει 50 χλμ. περίπου ΝΑ. της Καλαμάτας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Χωριά του νομού Μεσσηνίας Κατηγορία:Δήμος Δυτικής Μάνης
Παλάτσο ντι Προπαγκάνντα Φίντε
Το ανάκτορο για τη Διάδοση της Πίστης, ιταλ. palazzo di Propaganda Fide είναι ένα παλάτσο που σχεδιάστηκε από τον Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι και έπειτα από τον Φραντσέσκο Μπορρομίνι. Από το 1926 στέγασε τη Σύλλογο για τον Ευαγγελισμό των Λαών και από το 1929 ανήκει στην Αγ. Έδρα, εκτός των ορίων τού Βατικανού.
Ιστορία
Το οικοδόμημα βρίσκεται στην περιοχή Κολόννα. Η βόρεια πρόσοψη είναι προς την πλατεία ντι Σπάνια και είναι έργο τού Μπερνίνι (1644). Φέρει την επιγραφή Collegium Urbanum de Propaganda Fide. Η δυτική όψη, επί της οδού ντι Προπανκάνντα είναι τού Μπορρομίνι (1646). Η νότια πρόσοψή του έχει απέναντι τη βασιλική τού Σαντ' Ανντρέα ντελλε Φράττε, τού οποίου ο τρούλος και το κωδωνοστάσιο είναι επίσης τού Μπορρομίνι. Αυτό έγινε από τον πάπα Ιννοκέντιο Ι΄ Παμφίλι, που παραμέρισε την εργασία τού Μπερνίνι, καθώς προτιμούσε αυτή τού Μπορρομίνι. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1667.
Περιγραφή
Στο κτήριο βρίσκεται το παρεκκλήσιο των Μάγων της Γέννησης, που κτίστηκε από τον Μπορρομίνι. Από έξω, μία αδρή γραμμή χωρίζει το ισόγειο από τον πρώτο, επίσημο όροφο (piano nobile). Η πρόσοψη τού Μπορρομίνι έχει ψευδοκολώνες (pilasters) και στα παράθυρα εναλλάσσονται κοίλες και κυρτές γραμμές: ένα κυρτό παράθυρο στο κέντρο, έχει από τρία κοίλα παράθυρα σε κάθε μεριά του. Το γείσο τού κτηρίου, επάνω από το κεντρικό, κυρτό παράθυρο, είναι κοίλο. Το σύνολο είναι ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα της Ιταλικής Μπαρόκ αρχιτεκτονικής.
Φέλεκας Κέρκυρας
O Φέλεκας είναι χωριό της Κέρκυρας, το οποίο βρίσκεται σε απόσταση 16 χλμ. βορειοδυτικά από την πόλη της Κέρκυρας μέσα από το οποίο περνάει ο δρόμος προς την Παλαιοκαστρίτσα. Ως ξεχωριστός οικισμός αναφέρεται επίσημα για πρώτη φορά το 2001 να απογράφεται στον τότε Τοπικό Διαμέρισμα Σκριπερού του δήμου Παλαιοκαστριτών. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης μαζί με το Σκριπερό αποτελούν την τοπική κοινότητα Σκριπερού που ανήκει στη δημοτική ενότητα Παλαιοκαστριτών του δήμου Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων και σύμφωνα με την απογραφή 2011 έχει πληθυσμό 99 κατοίκους.
Παραπομπές
Κατηγορία:Νομός Κέρκυρας Κατηγορία:Δήμος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων
Πυροβασιλίσκος
Ο πυροβασιλίσκος (επιστημονική-λατινική ονομασία Regulus ignicapilla), είναι είδος πολύ μικρού στρουθιόμορφου πτηνού, της οικογένειας βασιλισκίδες. Στην πραγματικότητα είναι το μικρότερο όλων των πουλιών της Ελλάδας και της Ευρώπης γενικότερα, «τίτλο» που μοιράζεται με το συγγενικό του είδος χρυσοβασιλίσκος.
Αναπαράγεται στο μεγαλύτερο μέρος των εύκρατων περιοχών της Ευρώπης και στη βορειοδυτική Αφρική, όντας εν μέρει αποδημητικό πτηνό. Οι πυροβασιλίσκοι των Βαλεαρίδων Νήσων και της βόρειας Αφρικής αναγνωρίζονται από τους περισσότερους ειδικούς ως ξεχωριστό υποείδος. Πολύ περισσότερο ο πληθυσμός στη Μαδέρα, που παλαιά θεωρείτο επίσης υποείδος, θεωρείται σήμερα ξεχωριστό είδος, ο πυροβασιλίσκος της Μαδέρας (Regulus madeirensis). Ο προϊστορικός πρόγονος του πυροβασιλίσκου έχει ταυτοποιηθεί από ένα και μόνο οστό της πτέρυγας (φτερούγας).
Το χρώμα του πυροβασιλίσκου είναι πρασινωπό στο επάνω μέρος του και υπόλευκο στο κάτω. Το πτέρωμα στις φτερούγες έχει δύο λευκές ραβδώσεις, μαύρη λωρίδα στο ύψος των ματιών και λευκή υπερόφρυα. Το χαρακτηριστικό όμως είναι η έντονη λωρίδα στην κορυφή της κεφαλής, πορτοκαλί στο αρσενικό και κίτρινη στο θηλυκό, που έδωσε στο είδος την ονομασία του, καθώς στο αρσενικό μοιάζει με φλόγα. Ο πυροβασιλίσκος μοιάζει με τον χρυσοβασιλίσκο, με τον οποίο μοιράζεται την ευρωπαϊκή γεωγραφική κατανομή, αλλά η απόχρωση των ώμων του πυροβασιλίσκου και οι έντονες χρωματικές λωρίδες της κεφαλής είναι μοναδικές. Η φωνή του είναι μια επανάληψη από υψίσυχνες νότες, ελαφρώς χαμηλότερες από εκείνες του συγγενικού του είδους.
Ο πυροβασιλίσκος αναπαράγεται σε δασικές περιοχές και κήπους, κατασκευάζοντας τη συμπαγή φωλιά του σε κλαδί δέντρου. Τα επτά έως 12 αβγά της κάθε χρονιάς επωάζονται μόνο από το θηλυκό, αλλά αμφότεροι οι γονείς ταΐζουν τους νεοσσούς, οι οποίοι εγκαταλείπουν τη φωλιά 22 έως 24 ημέρες μετά την εκκόλαψη. Είναι πουλί που κινείται συνεχώς και συχνά αιωρείται στον αέρα καθώς αναζητεί έντομα για την τροφή του, ενώ τον χειμώνα βρίσκεται συχνά μαζί με κοπάδια πουλιών της οικογένειας παρίδες («παπαδίτσες»). Το είδος δεν φαίνεται να κινδυνεύει με μείωση των πληθυσμών του, καθώς μάλλον έχει επεκτείνει τη γεωγραφική κατανομή του την τελευταία εκατονταετία. Αποτελεί λεία αρπακτικών πτηνών.
Περιγραφή
Ο πυροβασιλίσκος είναι μικρό «στρουμπουλό» πουλί, με μήκος 9 εκατοστά και άνοιγμα πτερύγων 13 έως 16 εκατοστά. Η μάζα του είναι 4 έως 7 γραμμάρια. Το χρώμα του πυροβασιλίσκου είναι ανοικτό λαδί πρασινωπό στο επάνω μέρος του, με ένα «μπάλωμα» στο χρώμα του μπρούντζου σε κάθε ώμο, και υπόλευκο στο κάτω μέρος, με καφετί-γκρίζο στο στήθος και τα πλευρά. Υπάρχουν δύο λευκές λωρίδες σε κάθε πτέρυγα. Το ράμφος είναι πολύ μικρό, μαύρο και μυτερό, ενώ τα πόδια είναι σκούρα καφετιά έως μαύρα. Το χρωματικό μοτίβο της κεφαλής είναι έντονο, με μαύρη λωρίδα στο ύψος των ματιών, μακρά λευκή υπερόφρυα λωρίδα (supercilium), και το χαρακτηριστικό σχήμα της έντονης λωρίδας στο στέμμα (κορυφή της κεφαλής), που είναι κίτρινη στο θηλυκό και κυρίως πορτοκαλί στο αρσενικό. Γενικώς τα δύο φύλα είναι πολύ παρόμοια στην εμφάνιση, εκτός από το χρώμα του στέμματος, αν και το θηλυκό έχει κάπως πιο θαμπό πτέρωμα και είναι ελαφρώς μικρότερο. Τα νεαρά άτομα ξεχωρίζουν από τους ενήλικες στο ότι έχουν πιο γκριζωπή απόχρωση στο πιο θαμπό κάτω μέρος του σώματός τους και στερούνται της λωρίδας του στέμματος, με τις υπόλοιπες λωρίδες της κεφαλής να είναι παρούσες, αλλά πιο θαμπές από ό,τι στα ενήλικα άτομα. Στον πρώτο χειμώνα της ζωής τους απορρίπτουν όλο το πτέρωμα, εκτός από τα πτητικά και τα ουραία πτερά.
Οι πυροβασιλίσκοι συνήθως περπετούν με μικρά άλματα, κρατώντας το σώμα οριζόντιο, ενώ η πτήση του φαίνεται ασθενική και «τρεμουλιαστή», με απότομες στροφές κάπου-κάπου.
Ο ενήλικος πυροβασιλίσκος ξεχωρίζει από οποιοδήποτε άλλο είδος πτηνού: Ο φυλλοσκόπος του Παλάς (Phylloscopus proregulus) έχει παρόμοια μοτίβα στην κεφαλή και τις πτέρυγες, αλλά το στέμμα του είναι ανοικτό λεμονί και όχι ζωηρό κίτρινο ή πορτοκαλί, ενώ η υπερόφρυα λωρίδα είναι επίσης χλομή κίτρινη και όχι έντονα λευκή. Ο νεαρός πυροβασιλίσκος μοιάζει πολύ με τον χρυσοβασιλίσκο, αλλά συνήθως έχει αρκετά ευδιάκριτο το μοτίβο της κεφαλής ώστε να ξεχωρίζεται από τον στενό συγγενή του, ο οποίος εμφανίζει λιγότερο πολύχρωμη κεφαλή σε όλες τις ηλικίες. Υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα κάποιος να λαθέψει τον νεαρό πυροβασιλίσκο με τον φυλλοσκόπο τον άκοσμο, που έχει παρόμοιο μοτίβο της κεφαλής. Αλλά ο φυλλοσκόπος αυτός (εκτός του ότι ζει στην Ασία και όχι στην Ευρώπη) έχει χλομές άκρες στο πτέρωμα των κλειστών πτερύγων.
Ταξινομική και συστηματική
thumb|Προσωρινά αποσβολωμένος αρσενικός πυροβασιλίσκος που βρέθηκε σε πεζοδρόμιο της πόλεως [[Λιλ της Γαλλίας. Διακρίνεται καθαρά το «φλογώδες» σημάδι στην κορυφή της κεφαλής.]] Οι βασιλίσκοι είναι μικρή ομάδα πτηνών του Παλαιού Κόσμου, αλλά αρκετοί ταξινομιστές την ανυψώνουν σε ξεχωριστή οικογένεια. Οι ονομασίες της οικογένειας βασιλισκίδες (Regulidae) και του γένους βασιλίσκος (Regulus) σημαίνουν (στην ελληνική και τη λατινική γλώσσα αντιστοίχως) «μικρός βασιλιάς», και αναφέρονται στη χαρακτηριστική έντονη χρυσίζουσα λωρίδα στο στέμμα (κορυφή κεφαλής) των ενήλικων ατόμων. Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά επιστημονικώς από τον ζωολόγο Κούνρατ Γιάκοπ Τέμινκ το 1820 υπό την ονομασία Sylvia ignicapilla. Η σχετική καθυστέρηση της ταυτοποιήσεως αυτού του συνηθισμένου στην Ευρώπη πουλιού οφείλεται στην πεποίθηση ότι αποτελούσε απλώς μια ποικιλία του χρυσοβασιλίσκου. Η λατινική ονομασία του είδους προέρχεται από τις λέξεις ignis = φωτιά και capillus = μαλλιά. Το επίθετο συναντάται συχνά λανθασμένα ως ignicapillus αντί του ορθού ignicapilla''.
Υπάρχουν δύο ευρέως αποδεκτά υποείδη πυροβασιλίσκου, το R. ignicapilla ignicapilla και το μεσογειακό υποείδος R. ignicapilla balearicus (Jordans, 1923). Το δεύτερο συναντάται στις Βαλεαρίδες Νήσους και τη βόρεια Αφρική, και έχει πιο ανοικτόχρωμο κάτω μέρος και πιο γκρίζο επάνω μέρος σε σχέση με το άλλο υποείδος. Μερικοί ταξινομικοί βιολόγοι έχουν προτείνει την ύπαρξη και άλλων υποειδών, όπως του R. i. caucasicus, του βορειοαφρικανικού R. i. laeneni και του «πυροβασιλίσκου της Κριμαίας» R. i. tauricus. Ο πυροβασιλίσκος της Μαδέρας (R. madeirensis), θεωρείτο παλαιότερα υποείδος του πυροβασιλίσκου, αλλά φυλογενετική ανάλυση του γονιδίου του κυτοχρώματος b (στο μιτοχονδριακό DNA) έδειξε ότι ξεχωρίζει στο επίπεδο του είδους. Πιο συγκεκριμένα, η απόκλιση του γονιδίου αυτού ανάμεσα στον πυροβασιλίσκο της Μαδέρας και το ευρωπαϊκό πτηνό είναι 8,5%, ποσοστό συγκρίσιμο με το επίπεδο αποκλίσεως μεταξύ άλλων αναγνωρισμένων ειδών του γένους Regulus, όπως το 9% ανάμεσα στον χρυσοβασιλίσκο και τον Regulus satrapa. Εξάλλου το είδος της Μαδέρας διαφέρει ελαφρώς και στη μορφολογία, καθώς και στο κελάηδημα. Ο διαχωρισμός του νέου είδους έγινε αποδεκτός από την Association of European Rarities Committees (AERC) το 2003.
Ο βασιλίσκος της Ταϊβάν (Regulus goodfellowi) έχει κάποτε θεωρηθεί ως υποείδος του πυροβασιλίσκου. Ωστόσο, γενετικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι το είδος της Ταϊβάν είναι στενότερος συγγενής του υποείδους Regulus regulus himalayensis, που αναπαράγεται στα Ιμαλάια, και μακρινότερος των πυροβασιλίσκων. Επίσης οι βασιλίσκοι των Καναρίων Νήσων, που θεωρούντο πιθανά υποείδη πυροβασιλίσκου, αποδείχθηκε πλέον ότι συνιστούν δύο υποείδη του χρυσοβασιλίσκου.
Απολιθώματα
Υπάρχουν λίγα απολιθώματα βασιλίσκων της Πλειστόκαινης περιόδου (2,6 εκατομμύρια έως 12.000 έτη πριν) από την Ευρώπη και το Ισραήλ, κυρίως χρυσοβασιλίσκου ή απροσδιόριστου είδους. Υπάρχει ωστόσο και ένα δείγμα πυροβασιλίσκου από την Ισπανία. Μια αριστερή ωλένη από τη Βουλγαρία ταυτοποιήθηκε ως ένα άλλο, εξαφανισμένο είδος, το Regulus bulgaricus, ηλικίας 2,6 έως 1,95 εκατομμυρίων ετών. Τούτο φαίνεται να έχει προγονική σχέση με τον πυροβασιλίσκο, με τον χρυσοβασιλίσκο να αποκλίνει από αυτή τη γραμμή κατά τη Μέση Πλειστόκαινο.