cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Curtiss P-36 Hawk
Σχεδιασμός και ανάπτυξη
Το πρωτότυπο πραγματοποίησε την παρθενική του πτήση στις 6 Μαΐου 1935, φτάνοντας την ταχύτητα των 452 km/h σε ύψος 3000 m κατά τη διάρκεια των πρώτων δοκιμών. Στις 27 Μαΐου το πρωτότυπο πέταξε στην αεροπορική βάση στο Wright Field του Οχάιο προκειμένου να συμμετάσχει στις συγκριτικές δοκιμές για την επιλογή νέου μαχητικού. Ο διαγωνισμός καθυστέρησε διότι το ανταγωνιστικό αεροσκάφος της Seversky συνετρίβη ενώ ερχόταν στην αεροπορική βάση. Οι μηχανικοί της Curtiss εκμεταλλεύτηκαν την παράταση αντικαθιστώντας τον αναξιόπιστο κινητήρα XR-1670-5 με τον ισχυρότερο Wright XR-1820-39 Cyclone των 950 hp και κάνοντας κάποιες τροποποιήσεις στην άτρακτο. Το τροποποιημένο πρωτότυπο ονομάστηκε Model 75B, ενώ το αρχικό πήρε εκ των υστέρων την ονομασία Model 75D. Τελικά οι συγκριτικές δοκιμές έλαβαν χώρα τον Απρίλιο του 1936, όμως ο κινητήρας δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και το αεροσκάφος ανέπτυξε μέγιστη ταχύτητα μονάχα 459 km/h.
Παρόλο που το ανταγωνιστικό Seversky P-35 επίσης δεν απέδωσε καλά στις δοκιμές και επιπλέον ήταν ακριβότερο, ανακηρύχθηκε νικητής στον διαγωνισμό και η Seversky πήρε το συμβόλαιο για την παράδοση 77 αεροσκαφών. Στις 16 Ιουνίου 1936 η Curtiss πήρε παραγγελία από την USAAC για κατασκευή τριών πρωτοτύπων με την ονομασία Y1P-36. Η εντολή οφειλόταν εν πολλοίς στην ασταθή πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη και τις αμφιβολίες της αεροπορίας όσον αφορά τη δυνατότητα της Seversky να παραδώσει τα P-35 εγκαίρως. Το Hawk θα λειτουργούσε σαν εφεδρικό σχέδιο. Το Y1P-36 (Model 75E) προωθούνταν από τον Pratt & Whitney R-1830-13 Twin Wasp των 900 hp και απέδωσε τόσο καλά που νίκησε τον διαγωνισμό της USAAC το 1937 και η κατασκευάστρια έλαβε παραγγελία για 210 P-36A.
Το αεροσκάφος είχε εξαιρετικά χαμηλό πτερυγικό φόρτο (μόνο 23,9 lb/ft²) που το καθιστούσε εξαιρετικό στις στροφές, και πολύ καλό για την εποχή του ρυθμό ανόδου χάρη στον λόγο ώσης προς βάρος που ήταν 0,186 hp/lb. Ο κινητήρας δεν διέθετε υπερσυμπιεστή, με αποτέλεσμα οι επιδόσεις να μην είναι το ίδιο καλές σε μεγάλα ύψη.
Το Curtiss YP-37
Στις αρχές του 1937 η USAAC διέταξε την Curtiss να μετατρέψει κατάλληλα ένα P-36 για χρήση με τον υδρόψυκτο υπετροφοδοτούμενο κινητήρα Allison V-1710 των 1150 hp. Το πειραματικό αεροσκάφος, που χρησιμοποιούσε την άτρακτο του αρχικού Model 75, ονομάστηκε XP-37. Το κόκπιτ μετακινήθηκε πολύ πίσω, προκειμένου να ισορροπήσει το αεροσκάφος στο νέο κέντρο βάρους του και για να εξοικονομηθεί χώρος για τα ψυγεία και τον ογκώδη υπερσυμπιεστή. Το XP-37 πραγματοποίησε την παρθενική του πτήση τον Απρίλιο του 1937 και έφτασε την ταχύτητα των 550 km/h σε ύψος 6100 m. Παρόλο που ο υπερσυμπιεστής αποδείχθηκε αναξιόπιστος και η ορατότητα από το κόκπιτ κατά την απογείωση και την προσγείωση ήταν εξαιρετικά κακή, η αεροπορία θεώρησε τις επιδόσεις αρκετά υποσχόμενες και παρήγγειλε 13 αεροσκάφη δοκιμών YP-37. Αυτά ενσωμάτωναν διάφορες βελτιώσεις στην αεροδυναμική και περισσότερο αξιόπιστο υπερσυμπιεστή. Ο κινητήρας παρέμεινε αναξιόπιστος. Το όλο εγχείρημα ακυρώθηκε τελικά διότι προτιμήθηκε το ανώτερο τεχνολογικά Curtiss P-40.
Το Curtiss XP-42
Το XP-42 αναπτύχθηκε ως μια προσπάθεια βελτίωσης της αεροδυναμικής των αερόψυκτων κινητήρων. Ήταν μετασκευή του τέταρτου P-36A παραγωγής και διέθετε ένα επίμηκες αεροδυναμικά ραφιναρισμένο κάλυμμα που θύμιζε το σχήμα υδρόψυκτου κινητήρα. Δοκιμάστηκαν 12 διαφορετικές σχεδιάσεις, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Παρόλο που το αεροσκάφος ήταν ταχύτερο από τα P-36A παραγωγής, οι μηχανικοί δεν κατάφεραν να επιλύσουν τα προβλήματα με το σύστημα ψύξης του κινητήρα. Όπως και το YP-37, το XP-42 ακυρώθηκε επειδή ήταν πλέον διαθέσιμο το ανώτερο P-40.
Αργεντινή
Η Αργεντινή αγόρασε αεροσκάφη Hawk 750 με σταθερό σύστημα προσγείωσης, κατάλληλα για επιχειρήσεις σε χωμάτινους τροχοδρόμους και ευκολότερα στη συντήρηση. Συνολικά παραδόθηκαν 50 αεροσκάφη, 30 από την Curtiss και άλλα 20 που κατασκευάστηκαν τοπικά κατόπιν αδείας. Τα Hawk 750 προωθούνταν από τον κινητήρα Wright Cyclone R-1820-G5, όπως και άλλα αεροσκάφη της αργεντινής αεροπορίας. Ο οπλισμός αποτελούνταν συνήθως από ένα πολυβόλο Madsen των 11,35 mm και τρία των 7,62 mm. Υπήρχε επίσης δυνατότητα μεταφοράς μέχρι και 10 βομβών των 14 kg. Τα τελευταία Hawk 750 παρέμειναν σε υπηρεσία μέχρι τον Νοέμβριο του 1954.
Βρετανική Κοινοπολιτεία
Η RAF απέκτησε 229 Hawk που είχαν παραγγελθεί από τη Γαλλία, αλλά δεν παραδόθηκαν εξ αιτίας της κατάληψης της χώρας από τους Γερμανούς. Σε βρετανική υπηρεσία ονομάζονταν Mohawk και ήταν οπλισμένα με πολυβόλα Vickers K.
Αν και θεωρήθηκαν απαρχαιωμένα, μερικά συμμετείχαν στις πολεμικές επιχειρήσεις με τη RAF και την Ινδική Βασιλική Αεροπορία (Royal Indian Air Force, RIAF) ενάντια στους Ιάπωνες στην Ινδία και την Μπούρμα. Τον Απρίλιο του 1941 η βρετανική κυβέρνηση της Ινδίας παρήγγειλε 48 Mohawk IV με κινητήρες Cyclone για τη RIAF που θα κατασκευάζονταν τοπικά από την Hindustan Aircraft. Το πρώτο εξ αυτών πραγματοποίησε την παρθενική του πτήση στις 31 Ιουλίου 1942. Μόνο τέσσερα αεροσκάφη κατασκευάστηκαν πριν τη ματαίωση του προγράμματος. Η παραγωγή των κινέζικων Hawk 75A-5 επίσης μεταφέρθηκε στην Ινδία και τα αεροσκάφη απορροφήθηκαν από μονάδες της RAF και της RIAF στην περιοχή. Στα υπάρχοντα Mohawk IV προστέθηκαν και δέκα αεροσκάφη που ανήκαν στο Ιράν αλλά αιχμαλωτίστηκαν από τους Βρετανούς όταν κατέλαβαν τη χώρα από κοινού με την ΕΣΣΔ. Ακόμα 74 αεροσκάφη που ανήκαν στη γαλλική αεροπορία επίσης μεταφέρθηκαν στην Ινδία από το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι μόνες μονάδες της RAF που ενεπλάκησαν ενεργά σε πολεμικές επιχειρήσεις διαθέτοντας Mohawk ήταν οι No. 5 Squadron και No. 155 Squadron, που χρησιμοποίησαν τα μαχητικά τους σε αποστολές συνοδείας βομβαρδιστικών και εγγύς υποστήριξης. Όλα αποσύρθηκαν από τις τάξεις της RAF και της RIAF μέχρι το 1944.
Η Πολεμική Αεροπορία της Νότιας Αφρικής παρέλαβε 72 Mohawk, με τις παραδόσεις να ξεκινούν στην Ανατολική Αφρική στα μέσα του 1941. Συμμετείχαν στις επιχειρήσεις για την κατάληψη της Ιταλικής Ανατολικής Αφρικής και με το τέλος της εκστρατείας στη φύλαξη των συνόρων με τη γαλλική αποικία του Τζιμπουτί, που είχε περάσει στον έλεγχο του Βισύ. Τα Mohawk επέστρεψαν στη συνέχεια στη Νότια Αφρική όπου μαζί με νέα αεροσκάφη αξιοποιήθηκαν στην αεράμυνα και σαν εκπαιδευτικά.
Κίνα
Το πρωτότυπο του Hawk 75H, μιας απλοποιημένης έκδοσης με σταθερό σύστημα προσγείωσης που ήταν παρόμοια με το προαναφερθέν Hawk 750, πωλήθηκε στην Κίνα. Η κινεζική κυβέρνηση το δώρισε στον Claire L. Chennault, τον επικεφαλής των περίφημων Flying Tigers, για προσωπική του χρήση. Η Κίνα παρέλαβε επίσης δύο παρόμοια Hawk 75Q καθ αριθμό απλοποιημένων Hawk 75Μ που χρησιμοποίησαν εναντίον των Ιαπώνων. Το Hawk 75A-5 κατασκευάζονταν κατόπιν αδείας στην Κίνα, αλλά η γραμμή παραγωγής μεταφέρθηκε αργότερα στην Ινδία και τα αεροσκάφη απορροφήθηκαν από τη RAF με τα χρώματα της οποίας υπηρέτησαν σαν Mohawk IV.
Φινλανδία
Μετά την πτώση της Γαλλίας οι Γερμανοί πώλησαν στη Φινλανδία αιχμαλωτισμένα γαλλικά Hawk. Συνολικά παραδόθηκαν 44 αεροσκάφη, πέντε διαφορετικών εκδόσεων, σε τρεις παρτίδες. Η πρώτη παραδόθηκε στις 23 Ιουνίου 1941 και η τελευταία στις 5 Ιανουαρίου 1944. Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν προέρχονταν όλα από τη Γαλλία, τα 13 ήταν νορβηγικά.
Οι Φινλανδοί ήταν ευχαριστημένοι με τα P-36, χάρη στα οποία 58 διαφορετικοί πιλότοι κατέρριψαν 190 σοβιετικά αεροσκάφη από τις 16 Ιουλίου 1941 μέχρι τις 27 Ιουλίου 1944, με απώλεια 15 αεροσκαφών. Ο Φινλανδός άσσος Kyösti Karhila πέτυχε τις 12 από τις 32 καταρρίψεις της καριέρας του με το P-36. Ο καλύτερος Φινλανδός πιλότος των Hawk ήταν ο K. Tervo με 14 καταρρίψεις.
Τα φινλανδικά Hawk ήταν αρχικά οπλισμένα με τέσσερα ή έξι πολυβόλα των 7,5mm. Όταν οι Σοβιετικοί εισήγαγαν καλύτερα προστατευμένα και ταχύτερα αεροσκάφη σε υπηρεσία, κατέστη σαφές ότι τα πολυβόλα ήταν πλέον ανεπαρκή. Από το 1942 το Κρατικό Εργοστάσιο Αεροσκαφών αντικαθιστούσε τα πολυβόλα της ατράκτου με ένα ή δύο Colt των 12,7 mm και εγκαθιστούσε δύο ή τέσσερα πολυβόλα Browning των 7,7 mm σε κάθε πτέρυγα. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν πολυβόλα Berezin UB ή LKk/42 επίσης των 12,7 mm. Η εγκατάσταση επιπλέον οπλισμού δεν επηρέασε τα πολύ καλά πτητικά χαρακτηριστικά του αεροσκάφους.
Όσα Hawk απέμειναν μετά το τέλος των εχθροπραξιών παρέμειναν στις τάξεις της αεροπορίας μέχρι την 30η Αυγούστου 1948 οπότε και τα τελευταία μπήκαν σε αποθήκευση. Το 1952 καταστράφηκαν για σκραπ.
Γαλλία
Πριν την ένταξη του P-36A σε παραγωγή, η Γαλλική Πολεμική Αεροπορία ξεκίνησε τις διαπραγματεύσεις με την Curtiss για την παράδοση 300 αεροσκαφών. Η διαδικασία αποδείχθηκε επίπονη και παρατεταμένη διότι το Hawk κόστιζε το διπλάσιο από τα σύγχρονα του γαλλικά μαχητικά Morane-Saulnier M.S.406 και Bloch MB.150, ενώ το χρονοδιάγραμμα παραδόσεων κρίνονταν πολύ αργό. Η USAAC, που δεν ήταν ευχαριστημένη με τον ρυθμό παραδόσεων για τις δικές της δυνάμεις, αντιτίθονταν στην εξαγωγή του αεροσκάφους διότι κάτι τέτοιο θα καθυστερούσε ακόμα περισσότερο τη διαδικασία. Χρειάστηκε προσωπική παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ προκειμένου να δοθεί άδεια στον Γάλλο πιλότο δοκιμών Michel Detroyat να πετάξει με το Y1P-36.
Ο ενθουσιασμός του Detroyat, σε συνδιασμό με τα προβλήματα στην ανάπτυξη του ΜΒ.150 και την πίεση από τη διαρκώς αυξανόμενη ισχύ της γερμανικής Luftwaffe οδήγησαν τελικά τη Γαλλία στην αγορά 100 αεροσκαφών και 173 κινητήρων. Το πρώτο Hawk75A-1 έφτασε στη Γαλλία τον Δεκέμβριο του 1938 και εντάχθηκε στη δύναμη της Groupe de Chasse II/5 La Fayette τον Μάρτιο του επόμενου έτους. Τα περισσότερα αεροσκάφη παραδόθηκαν σε κομμάτια και συναρμολογήθηκαν στη Γαλλία από την Société Nationale de Constructions Aéronautiques du Centre. Η γαλλική αεροπορία τα ονόμαζε Curtiss H75-C1 αντί για Hawk. Προωθούνταν από τον Pratt & Whitney R-1830-SC-G ισχύος 900 hp και είχαν όλα τα όργανα προσαρμοσμένα στο μετρικό σύστημα, κατάλληλη θέση για τα ραχιαία αλεξίπτωτα και ήταν οπλισμένα με τέσσερα (αργότερα έξι) πολυβόλα FN-Browning των 7,5 mm. Έγιναν διάφορες μετασκευές στα αεροσκάφη, με σημαντικότερη την εγκατάσταση του κινητήρα Wright R-1820 Cyclone. Συνολικά παραδόθηκαν 316 Η75 μέχρι την πτώση της Γαλλίας.
Στις 20 Σεπτεμβρίου 1939 ο πιλότος André-Armand Legrand, με H75A-1, πέτυχε την πρώτη αεροπορική νίκη των Συμμάχων στο Δυτικό Μέτωπο όταν κατέρριψε ένα Messerschmitt Bf 109E πάνω από το Oberhern. Στα 1939-40 τα H75 κατέρριψαν 230 εχθρικά αεροσκάφη από τα συνολικά 1009 που κατέρριψε η γαλλική αεροπορία εκείνη την περίοδο, με πιθανή την κατάρριψη ακόμα 81. Την ίδια περίοδο χάθηκαν μόλις 29 H75 σε αερομαχίες. Συνεπώς αν και ο τύπος αποτελούσε μόλις το 12,6% της ολικής δύναμης μαχητικών είναι υπεύθυνος για το ένα τρίτο περίπου των συνολικών καταρρίψεων. Από τους 11 Γάλλους άσσους των αρχών του πολέμου, οι επτά πετούσαν με H75. Πολλές σμηναρχίες διέφυγαν στη γαλλική Βόρεια Αφρική για να μην αιχμαλωτιστούν από τους Γερμανούς όταν κατακτήθηκε η μητρόπολη. Υπό το καθεστώς του Βισύ τα μαχητικά αυτά χρησιμοποιήθηκαν ενάντια στους Βρετανούς στο Μερς Ελ-Κεμπίρ και στο Ντακάρ. Επίσης αντιμετώπισαν αμερικανικά μαχητικά κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Πυρσός. Από τα τέλη του 1942 οι Σύμμαχοι επανεξόπλισαν της μοίρες των H75, που δεν ήταν πλέον υπό τον έλεγχο του Βισύ, με πιο σύγχρονα μαχητικά Bell P-39 Airacobra και Curtiss P-40 Warhawk.
Ιράν
Η Περσία παρέλαβε δέκα Hawk 75A-9, τα οποία όμως αιχμαλώτισαν οι Βρετανοί όταν εισέβαλαν στη χώρα και την κατέλαβαν από κοινού με την ΕΣΣΔ. Τα αεροσκάφη χρησιμοποιήθηκαν στην Ινδία σαν Mohawk IV.
Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες
Τον Οκτώβριο του 1938 η Ολλανδία παρήγγειλε 24 Hawk 75A-7 για χρήση στις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες. Προωθούνταν από τον κινητήρα Cyclone των 1200 hp. Αρχικά ήταν οπλισμένα με ένα πολυβόλο των 12,7 mm και ένα των 7,7 mm στο ρύγχος και δύο πολυβόλα των 7,7 mm στις πτέρυγες. Αργότερα το πολυβόλο των 12,7 mm αντικαταστάθηκε από ένα των 7,7 mm. Μπορούσαν να μεταφέρουν έξι βόμβες των 23 kg. Τα αεροσκάφη χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς ενάντια στους Ιάπωνες που σάρωσαν το πρώτο μισό του 1942 ολόκληρη την ανατολική Ασία. Τα ολλανδικά Hawk συμμετείχαν σε επιχειρήσεις πάνω από τη Μαλάκκα, τη Σουμάτρα και την Ιάβα. Επίσης συμμετείχαν μαζί με αμερικανικά και βρετανικά αεροσκάφη στις μεγάλες αερομαχίες πάνω από τη Σουραμπάγια. Είχαν τόσο πολλές ώρες πτήσεις στο ενεργητικό τους που εμφάνιζαν σημάδια υπερβολικής καταπόνησης.
Νορβηγία
Η Νορβηγία παράγγειλε μικρό αριθμό Hawk 75A-6 με κινητήρες Twin_Wasp εκ των οποίων κανένα δεν ήταν έτοιμο όταν εισέβαλαν οι Γερμανοί στη χώρα το 1940. Δεκατρία αιχμαλωτίστηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις και παραδόθηκαν μαζί με γαλλικά Ηawk στη Φινλανδία. Η Νορβηγία είχε επίσης παραγγείλει 36 Hawk 75A-8, τα περισσότερα εκ των οποίων κατέληξαν τελικά στον Καναδά όπου αξιοποιήθηκαν από νορβηγική μονάδα σαν προκεχωρημένα εκπαιδευτικά. Αργότερα μεταπωλήθηκαν ξανά στις ΗΠΑ όπου μετονομάστηκαν σε P-36G
Περού
Το 1943 οι ΗΠΑ παρέδωσαν 28 Hawk στο Περού στα πλαίσια του προγράμματος Lend-Lease. Επρόκειτο για πρώην νορβηγικά P-36G που είχαν χρησιμοποιηθεί στον Καναδά.
Πορτογαλία
Η Πορτογαλία ήταν ουδέτερη κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, όμως διατηρούσε καλές σχέσεις με τους Συμμάχους στους οποίους έδινε τη δυνατότητα κατασκευής αεροπορικών και ναυτικών εγκαταστάσεων σε διάφορες περιοχές της. Στα ευρύτερα πλαίσια των σχέσεων αυτών η RAF παρέδωσε στην Πορτογαλική Πολεμική Αεροπορία 12 Hawk 75A, που αξιοποιήθηκαν στην αεράμυνα των Αζορών.
Ηνωμένες Πολιτείες
Τα πρώτα αεροσκάφη παραγωγής παραδόθηκαν στην 20η Πτέρυγα Μαχητικών (20th Fighter Wing) στο Barksdale Field της Λουιζιάνα τον Απρίλιο του 1938. Τα αεροσκάφη αντιμετώπισαν πολλά τεχνικά προβλήματα, που περιόρισαν σημαντικά τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες. Όταν τα ζητήματα είχαν πια επιλυθεί, ο τύπος είχε ήδη ξεπεραστεί τεχνολογικά από πιο προηγμένες σχεδιάσεις και θεωρούνταν ξεπερασμένος με αποτέλεσμα τα P-36 να χρησιμοποιηθούν σε δευτερεύουσες αποστολές, όπως της εκπαίδευσης. Πολλά εστάλησαν σε περιφερειακές βάσεις στον Παναμά, την Αλάσκα και τη Χαβάη.
Τα πρώτα P-36 μεταφέρθηκαν στη Χαβάη τον Φεβρουάριο του 1941 με το αεροπλανοφόρο USS Enterprise. Για πρώτη φορά στα χρονικά USAAC τα αεροσκάφη απογειώθηκαν από το αεροπλανοφόρο όταν αυτό έφτασε κοντά στις ακτές και προσγειώθηκαν μόνα τους στην καινούργια τους αεροπορική βάση. Η διαδικασία ήταν πολύ απλούστερη και ταχύτερη σε σχέση με την αποσυναρμολόγηση και τη μεταφορά των μαχητικών με εμπορικά πλοία για επανασυναρμολόγηση στην ξηρά που γίνονταν μέχρι τότε. Τα P-36 που βρίσκονταν στη Χαβάη ήταν τα μοναδικά σε αμερικανική υπηρεσία που ενεπλάκησαν σε μάχη. Πέντε από τα 39 συνολικά που βρίσκονταν στο νησί κατάφεραν να απογειωθούν κατά τη διάρκεια της ιαπωνικής επίθεσης στο Περλ Χάρμπορ και κατέρριψαν ένα εχθρικό Mitsubishi A6M Zero, με απώλεια ένα P-36.
Σωζόμενα αεροσκάφη
Το P-36A με αριθμό 38-001, το πρώτο που παραδόθηκε στην USAAC, εκτίθεται σήμερα στο Εθνικό Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ στο Dayton του Οχάιο. Είναι βαμμένο όπως το Hawk που πετούσε ο Phil Rasmussen όταν οι Ιάπωνες επιτέθηκαν στο Περλ Χάρμπορ. Επίσης ένα πλήρως ανακαινισμένο Hawk 75N βρίσκεται στο Μουσείο της Βασιλικής αεροπορίας της Ταϊλάνδης.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
P-36 Κατηγορία:Αεροσκάφη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου Κατηγορία:Μαχητικά αεροσκάφη Κατηγορία:Εμβολοκινητήρια στρατιωτικά αεροσκάφη
Μπρούρια Κάουφμαν
Η Μπρούρια Κάουφμαν (21 Αυγούστου 1918 – 7 Ιανουαρίου, 2010) ήταν μια Ισραηλινή θεωρητική φυσικός. Είναι γνωστή για τη συνεισφορά της στη γενική θεωρία της σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν, στη στατιστική φυσική, όπου χρησιμοποίησε εφαρμοσμένη ανάλυση δινών για να επαναποδείξει το αποτέλεσμα του Λαρς Ονσαγκερ στη συνάρτηση καταμερισμού του δισδιάστατου μοντέλου Ising, και τη μελέτη του φαινομένου Mössbauer, στο οποίο συνεργάστηκε με τον John von Neumann και ο Χάρι Λιπκιν.
Βιογραφία
Σπούδασε μαθηματικά, αποκτώντας ένα B. Sc. από το εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, το 1938, και Διδακτορικό από Πανεπιστήμιο Κολούμπια, το 1948. Παντρεύτηκε το γλωσσολόγο Zellig S. Harris το 1941.
Η Κάουφμαν ήταν επιστημονική συνεργάτης στο Institute for Advanced Study στο Princeton από το 1948 έως το 1955, όπου εργάστηκε με τον Τζον φον Νόιμαν (1947/48) και με τον Άλμπερτ Αϊνστάιν (1950-1955). Πέρασε τα επόμενα χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια δουλεύοντας σε ένα έργο μαθηματικής γλωσσολογίας.
Η Κάουφμαν επέστρεψε στο Ισραήλ το 1960 (με το Χάρις), όπου έγινε καθηγητής στο Ινστιτούτο Επιστήμης Ισραήλ στο Rehovot (1960-1971) και αργότερα στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα (1972-1988). Εγκαταστάθηκαν στο kibbutz Mishmar Ha'emek, και υιοθέτησαν μια κόρη, τη Θάμαρ.
Το ζευγάρι επέστρεψε στην Αμερική το 1982, εγκαταστάθηκαν στην Πενσυλβάνια, όπου ο Χάρις δίδασκε. Ο Χάρις πέθανε το 1992. Η Μπρούρια μετακόμισε στην Αριζόνα και το 1996 παντρεύτηκε τον νομπελίστα Γουίλις Eugene Αρνί. Αργότερα χώρισαν.
Πέθανε στις αρχές Ιανουαρίου του 2010 στο Carmel Νοσοκομείο, Χάιφα, μετά από μια διαμονή σε ένα γηροκομείο στο Kiryat Tiv, όχι μακριά από τη Χάιφα. Το σώμα της είχε αποτεφρωθεί, σύμφωνα με τις επιθυμίες της.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αμερικανοεβραίοι Κατηγορία:Ισραηλινοί φυσικοί Κατηγορία:Ισραηλινοί μαθηματικοί
Σπάρτη
Η Σπάρτη είναι πόλη της Πελοποννήσου και πρωτεύουσα του Νομού Λακωνίας, στην Ελλάδα. Έχει πληθυσμό 16.239 κατοίκους.
Η σημερινή Σπάρτη είναι χτισμένη στις ανατολικές υπώρειες του Ταΰγετου, νότια από το κέντρο της αρχαίας ομώνυμης πόλης, κοντά στη δεξιά όχθη του ποταμού Ευρώτα και σε υψόμετρο 210 μ.
Η πόλη επανιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση της χώρας το 1834, ύστερα από απόφαση του βασιλιά Όθωνα και σε επίσημη τελετή την 1 Ιανουαρίου 1857 έγινε η εγκαθίδρυση των αρχών από το Μυστρά στη νέα πόλη, που ήταν και η πρώτη στην Ελλάδα που χαράχθηκε με πολεοδομικό σχέδιο. Έχει πλατείες και δεντροφυτεμένους δρόμους, μεγάλες πλατείες, νεοκλασικές οικοδομές και πλούσια ύδρευση.
Το ένδοξο παρελθόν της και η κοντινή απόσταση από τον πολυθρύλητο Μυστρά τραβούν την προσοχή πολλών επισκεπτών - τουριστών με προσεγγίσεις κρουαζιερόπλοιων στο Γύθειο. Από την αρχαία Σπάρτη σώζονται λείψανα από τους ναούς της Ορθίας Αρτέμιδος, της Χαλκιοίκου Αθηνάς, του Καρνείου Απόλλωνα, καθώς και θέατρο της ρωμαϊκής εποχής.
Αποτελεί το οικονομικό και εμπορικό κέντρο του νομού. Έχει αξιόλογο αρχαιολογικό μουσείο και ένα σύγχρονο μουσείο ελιάς. Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης, που στεγάζεται σε ένα μονώροφο νεοκλασικό κτίριο στο κέντρο της πόλης, χτίστηκε στα 1875 - 76 σε σχέδια του Θεόφιλου Χάνσεν. Το Μουσείο αυτό, όπως όλα σχεδόν τα ελληνικά Μουσεία, χαρακτηρίζεται από συντηρητικές παραδοσιακές μορφές οργάνωσης και λειτουργίας. Οι χώροι του, εξάλλου, είναι μάλλον ανεπαρκείς να φιλοξενήσουν ένα πλήθος σημαντικών ευρημάτων, τα οποία βρίσκονται στις αποθήκες του. Για το σκοπό αυτό, ο Σύλλογος Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης έθεσε ως πρωταρχική του επιδίωξη την ίδρυση νέου μεγάλου μουσείου στην είσοδο της πόλης, κοντά στη σιδερένια γέφυρα του Ευρώτα (χώρος εγκαταστάσεων Φιξ).. Είναι η μόνη πόλη πρωτεύουσα νομού της Πελοποννήσου που δε συνδέεται με σιδηροδρομικό δίκτυο (αν και είχε προβλεφθεί τέτοια σύνδεση τον 19ο αιώνα). Επικοινωνεί, ωστόσο, οδικά με την Καλαμάτα και την Τρίπολη, ενώ διαθέτει και μικρό αεροδρόμιο.
Αρχαία Ιστορία
300px|thumb|right|Το αρχαίο θέατρο της Σπάρτης 300px|thumb|right|Η Σπάρτη και ο Ταΰγετος Η περιοχή έχει μακραίωνη ιστορία τόσο στην Αρχαιότητα, όσο και στο Μεσαίωνα και τη Νεώτερη Εποχή. Η Σπάρτη και η Λακωνία αναφέρονται από την ελληνική μυθολογία. Αναφέρεται και από τον Όμηρο στα έπη του, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια ως ένα από τα ισχυρότερα μυκηναϊκά βασίλεια και έδρα του Μενελάου, αδερφού του βασιλιά Αγαμέμνονα των Μυκηνών την περίοδο πριν τον Τρωικό Πόλεμο. Περίπου το 1100 π.Χ. και μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού πολιτισμού στην περιοχή εγκαθίστανται Δωριείς, ένα διαφορετικό ελληνικό φύλο προερχόμενο από τη Στερεά Ελλάδα. Σταδιακά οι Σπαρτιάτες ενώνονται κάτω από δύο βασιλικές οικογένειες, τους Αγιάδες και τους Ευρυπωντίδες και αρχίζουν να επεκτείνονται στις γύρω περιοχές δημιουργώντας κοινωνικές τάξεις, τους ομοίους, τους περιοίκους και τους είλωτες και κατά τον 7ο αιώνα π.Χ. συγκροτούν τη γνωστή, σύμφωνα με τους νόμους του Λυκούργου, κοινωνία τους. Αφού υποτάξουν το μεγαλύτερο μέρος της Λακωνίας θα επεκταθούν στη Μεσσηνία και την Αρκαδία και θα νικήσουν το Άργος. Θα καταφέρουν να υποτάξουν τη Μεσσηνία και μέρος της Αρκαδίας και θα συνάψουν αρκετές συμμαχίες, με πρώτη σύμμαχό τους την Τεγέα. Όλα αυτά μέχρι τον 5ο αιώνα π.Χ..
Στους Περσικούς πολέμους οι Σπαρτιάτες δε θα πάρουν μέρος στη μάχη του Μαραθώνα, αλλά η θυσία των 300 του Λεωνίδα και των 700 Θεσπιέων στο στενό των Θερμοπυλών το 480 π.Χ. θα γινόταν το συγκλονιστικότερο γεγονός αυτής της περιόδου, καθώς οι Σπαρτιάτες έπεσαν υπακούοντας στον άγραφο νόμο που όριζε ότι δεν έπρεπε να εγκαταλείψουν το πεδίο της μάχης.
Μετά τη νικηφόρα για τους Έλληνες μάχη των Πλαταιών, ζητήθηκε από τη Σπάρτη να αναλάβει επιθετικό πόλεμο στη Μικρά Ασία κατά των Περσών αλλά αρνήθηκε. Αυτή την ευκαιρία άρπαξε η Αθήνα που δημιούργησε την Α' Αθηναϊκή Συμμαχία και συνέχισε τον πόλεμο κατά των Περσών στη Μικρά Ασία και την Κύπρο ως το 451 π.Χ.. Η Αθήνα ισχυροποιήθηκε τόσο πολύ κάτω από την ηγεσία του Περικλή που η Σπάρτη φοβήθηκε και αποφάσισε με την Πελοποννησιακή Συμμαχία να της κηρύξει τον πόλεμο. Αυτός ονομάστηκε Πελοποννησιακός Πόλεμος από τον ιστορικό Θουκυδίδη και ήταν ιδιαίτερα σκληρός. Διήρκεσε από το 431 ως το 404 π.Χ. και τελείωσε με συντριπτική νίκη των Πελοποννησίων. Μετά από αυτόν τον πόλεμο υπήρχε η ελπίδα ότι η Σπάρτη θα κυβερνούσε δίκαια την Ελλάδα, αλλά αυτή εγκατέστησε ηγεμονία που δυσαρέστησε όλους και οδήγησε σε δύο πολέμους, τον Βοιωτικό πόλεμο ή Κορινθιακό το 396-387 π.Χ. και τον πόλεμο με τη Θήβα. Στη μάχη των Λεύκτρων το 371 π.Χ. ο σπαρτιάτικος στρατός ηττήθηκε κατά κράτος από τους Θηβαίους που είχαν επικεφαλής τους Επαμεινώνδα και Πελοπίδα. Το 362 π.Χ. στη μάχη της Μαντινείας ο ενωμένος στρατός της Σπάρτης, της Αθήνας και των συμμάχων τους ηττήθηκε ξανά από τη Θήβα και τους δικούς της συμμάχους και παραλίγο να καταληφθεί από τους Θηβαίους. Αυτό που την έσωσε ήταν η καχυποψία των Θηβαίων για κάποιους Αρκάδες συμμάχους τους, πράγμα που τους έκανε να μην κατακτήσουν τη Σπάρτη για να μην δυναμώσουν πολύ οι Αρκάδες.
Μετά τη μάχη της Μεγαλόπολης και της Σελλασίας η Σπάρτη θα καταρρεύσει τελείως μέχρι και τη ρωμαϊκή κατάκτηση (146 π.Χ.)για πολλά χρόνια η ζωή στη Σπάρτη συνεχίστηκε χωρίς σημαντικές αλλαγές και διαφοροποιήσεις. οι Σπαρτιάτες, ανδρείοι και υπερήφανοι, άφησαν ένα υπόδειγμα γενναιότητας, μοναδικό στον κόσμο
Μεσαίωνας
Σε αντίθεση με άλλες πόλεις της Λακωνίας οι οποίες εγκαταλείφθηκαν τον 4ο αιώνα μ.Χ., τόσο η Σπάρτη όσο και το Γύθειο συνέχισαν να κατοικούνται, παρά τους σεισμούς (όπως αυτός του 365), τις επιδρομές Γότθων το 395 υπό τον Αλάριχο και Βανδάλων το 468 υπό τον Γιζέριχο και την επιδημία πανώλης το 541-43. Προς το τέλος της βασιλείας του Ιουστινιανού όμως η πόλη ερημώνει, αν και είναι πιθανό η ακρόπολη να συνέχισε να χρησιμοποιείται.
Στο Χρονικό της Μονεμβασιάς αναφέρεται ότι οι κάτοικοι της Σπάρτης εγκατέλειψαν την περιοχή για μία πιο ασφαλή τοποθεσία, τη Μονεμβασιά, ενώ άλλοι εγκαταστάθηκαν στη Σικελία, μετά από μια σλαβική επιδρομή το 587-588 μ.Χ.. Παρόλα αυτά θεωρείται πλέον απίθανο ότι μια εισβολή προκάλεσε τη φυγή των κατοίκων στη Μονεμβασία και στη Σικελία. Η ίδια η Μονεμβασιά είχε αρχίσει να κατασκευάζεται κατά την εποχή του Ιουστινιανού. Η τοποθεσία της Σπάρτης κρίθηκε ανεπαρκώς οχυρή και επιρρεπής σε μακροχρόνιους αποκλεισμούς λόγω της μεγάλης απόστασής της από το λιμάνι, ενώ με τη μετακίνηση της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη, τα πλοία από το Γύθειο έπρεπε να παραπλέουν πλέον το ακρωτήριο Μαλέας.
Εκείνη την περίοδο αρκετοί Σλάβοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Η κεντρική εξουσία της Κωνσταντινούπολης δεν έδινε μεγάλη σημασία σε μία μικρή περιοχή του θέματος Πελοποννήσου και κάποιες σλαβικές φυλές στα ορεινά, όπως οι Μηλιγγοί, κατάφεραν να παραμείνουν ανεξέλεγκτες μέχρι την έλευση των Φράγκων. Περίπου στα 970, και μέχρι το θάνατό του, έδρασε στην περιοχή ο όσιος Νίκων ο "Μετανοείτε".
Νεότερη Εποχή
Στη νεότερη εποχή η Λακωνία θα εξεγερθεί αρκετές φορές μαζί με άλλες περιοχές εναντίον των Τούρκων αλλά χωρίς αποτέλεσμα, καθώς οι Τούρκοι θα καταφέρνουν ως το 1800 να νικούν και τους Έλληνες και τους Βενετούς. Το 1821 η περιοχή θα εξεγερθεί με τη βοήθεια των πάντα ανυπότακτων Μανιατών. Ως το 1828 θα καταφέρουν να καταλάβουν τα κάστρα της περιοχής και να αντιμετωπίσουν τον Ιμπραήμ. Στις 20 Οκτωβρίου του 1834 αποφασίζεται από την αντιβασιλεία του Όθωνα η οικοδόμηση της πόλης της Σπάρτης στην αρχαία της θέση. Τα σχέδια της πόλης έκανε ο Βαυαρός Friedrich Stauffert, με βάση τις αρχές του νεοκλασικού πολεοδομικού σχεδιασμού που επικρατούσαν τότε στην Ευρώπη. Το κύριο χαρακτηριστικό τους είναι τα συμμετρικά οικοδομικά τετράγωνα, τα οποία συγκλίνουν προς την ακρόπολη της αρχαίας Σπάρτης και την περιβάλλουν εν μέρει. Ο σχεδιασμός αυτός αφορούσε μια πόλη 100.000 κατοίκων. Η Σπάρτη και γενικότερα η Λακωνία ακολούθησε αργότερα τις τύχες της υπόλοιπης Ελλάδας μέσα από τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας.
Παρότι τα σχέδια της οθωνικής περιόδου δεν ακολουθήθηκαν πιστά, η Σπάρτη παραμένει και σήμερα μια πόλη που διακρίνεται για την καλή ρυμοτομία της, τους δενδροφυτεμένους φαρδείς δρόμους, τα πάρκα και τις μεγάλες πλατείες της, καθώς και για τα πολλά παλιά κτήρια που διατηρούνται σε άριστη κατάσταση.
Κατά τη δεκαετία του 1930, με την ασφαλτόστρωση των κεντρικών δρόμων και την κατασκευή του δικτύου ύδρευσης, διαμορφώθηκε σε σύγχρονο αστικό κέντρο. Σήμερα η Σπάρτη διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά μιας επαρχιακής πόλης που η βασική της οικονομία στηρίζεται στην αγροτική παραγωγή, στη μεταποίηση αυτής της παραγωγής και στον τουρισμό. Αποτελεί οικονομικό, διοικητικό και πολιτιστικό κέντρο του νομού Λακωνίας.
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
•Τμήμα Φυσικοθεραπείας.
•Τμήμα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού.
•Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων (Μέχρι το ακαδημαϊκό έτος 2018- 2019 λειτουργούσε ως Τμημα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ του ΤΕΙ Πελοποννήσου).
Πληθυσμός
Η πληθυσμιακή εξέλιξη της Σπάρτης υπήρξε γοργή. Οι πρώτοι οικιστές της νέας πόλης κατέβηκαν από τον Μυστρά και ήταν μόλις 130 το 1840. Το 1861 η πόλη είχε 2.699 κατοίκους, το 1880 3.600 και στις αρχές του 20ού αι. είχε φτάσει τους 6.000.
Κλίμα
Η Σπάρτη έχει μεσογειακό κλίμα με ήπιους χειμώνες και εξαιρετικά θερμά καλοκαίρια. Το καλοκαίρι σημειώνει τις υψηλότερες μέσες μέγιστες θερμοκρασίες στην Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης η οποία είναι μακριά από τη θάλασσα και κοντά στον Ταΰγετο και Πάρνωνα. Τον Ιούλιο του 2012 σύμφωνα με τον σταθμό του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών είχε μέση μέγιστη θερμοκρασία 38.3°C σημειώνοντας έτσι την δεύτερη υψηλότερη μηνιαία μέση μέγιστη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί στην Ελλάδα ως σήμερα μετά τους 38.6°C που καταγράφηκαν τον Ιούλιο του 2023 στην Στυλίδα. Κατά μέσο όρο η Σπάρτη καταγράφει 5 ημέρες τον χρόνο με θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών.
Περιβάλλον
Η πεδιάδα που απλώνεται γύρω από τη Σπάρτη είναι καταπράσινη από ελιές, πορτοκαλιές, λεμονιές, μουριές και άλλα δέντρα. Στα νοτιοδυτικά υψώνεται το όρος Ταΰγετος με τις πανύψηλες κορυφές και την άγρια ομορφιά του. Στα ανατολικά της πόλης βρίσκεται η οροσειρά του Πάρνωνα, που είναι κατάφυτη από έλατα και άλλα δέντρα.
Η αρχαία ακρόπολη
Η οικοδόμηση της σύγχρονης πόλης πάνω στη θέση της αρχαίας Σπάρτης, οι φυσικές καταστροφές (κυρίως ο σεισμός του 4ου αι. μ.Χ.) και οι επιδρομές (κυρίως των Γότθων, το 394) δεν άφησαν πολλά ίχνη που να τη θυμίζουν. Έτσι σήμερα, τα αρχαιολογικά ευρήματα της Σπάρτης είναι δυσανάλογα μικρά σε σχέση με την αίγλη και την ισχύ που είχε η πόλη κατά την αρχαιότητα και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους. Τα περισσότερα ευρήματα συναντώνται στην ακρόπολη της αρχαίας Σπάρτης, ένα χαμηλό και πλατύ λόφο, που αποτελούσε το πολιτικό, θρησκευτικό και οικονομικό κέντρο της αρχαίας πόλης.
Στη βορειοδυτική πλαγιά της αρχαίας ακρόπολης, οι ανασκαφές της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής έφεραν στο φως τμήματα από το ιερό της πολιούχου ή Χαλκιοίκου Αθηνάς, το σημαντικότερο ιερό της αρχαίας Σπάρτης. Ονομαζόταν έτσι γιατί οι εσωτερικοί του τοίχοι ήταν καλυμμένοι με φύλλα χαλκού, που έφεραν ανάγλυφες παραστάσεις. Η θέση αυτή ήταν λατρευτικός χώρος από τα γεωμετρικά ως τα ρωμαϊκά χρόνια. Αρχικά είχε δημιουργηθεί τέμενος με βωμό και κατά τον 6ο αι. π.Χ. οικοδομήθηκε μικρός ναός με περίβολο, ο οποίος στέγασε το άγαλμα της πολιούχου Αθηνάς. Στο χώρο του ιερού γίνονταν δημόσιες συγκεντρώσεις, παρελάσεις και ιππικοί αγώνες.
Στη νοτιοδυτική πλευρά του λόφου της ακρόπολης, κάτω από το ιερό της Αθηνάς, οι ανασκαφές της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής έφεραν στο φως τμήματα μεγάλου ρωμαϊκού θεάτρου, χωρητικότητας 16.000 θεατών, το οποίο ήταν σε χρήση έως το τέλος του 4ου αι. μ.Χ. Πρόκειται για το τρίτο σε μέγεθος και ένα από τα πιο εντυπωσιακά θεατρικά οικοδομήματα του αρχαίου κόσμου.
Το θέατρο είχε δύο μέρη: το κυρίως θέατρο στο κάτω τμήμα, με τριάντα σειρές εδωλίων, και το επιθέατρο, με άλλες δεκαεπτά σειρές. Το κοίλο -το συνολικό άνοιγμα του οποίου φτάνει τα 140 μ.- είναι κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο και χρονολογείται γύρω στο 30 π.Χ.-20 π.Χ. Η κατασκευή του στηρίχτηκε όχι μόνο στα φυσικά χαρακτηριστικά του εδάφους, αλλά και στις εργασίες που έγιναν με την κατασκευή των αναλημματικών τοίχων. Στην κορυφή του κοίλου είχε κατασκευαστεί προστώο προς το ιερό της Χαλκιοίκου Αθηνάς ή περιμετρική στοά για την προστασία των θεατών.
Το δάπεδο της πεταλόσχημης ορχήστρας, η οποία έχει διάμετρο 25 μ., ήταν στρωμένο με μαρμάρινες πλάκες, εναλλάξ άσπρες και κόκκινες. Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι τιμητικές επιγραφές στην ανατολική πάροδο.
Στην ακρόπολη έχει αποκαλυφθεί από την αρχαιολογική σκαπάνη και ένα κυκλικό οικοδόμημα. Πρόκειται για έναν αναλημματικό τοίχο που περιβάλλει ένα φυσικό έξαρμα του λόφου. Αρκετοί το ταυτίζουν με τη Σκιάδα, στην οποία πραγματοποιούνταν οι συγκεντρώσεις του λαού, ενώ άλλοι με το Γάσηπτον (ιερό της Γης).
Δίπλα στο θέατρο και το ιερό της Χαλκιοίκου Αθηνάς, σώζονται τα ερείπια της μεγάλης Βασιλικής του Σωτήρος Χριστού. Σύμφωνα με την παράδοση, η ανέγερσή της αποδίδεται στον όσιο Νίκωνα τον Μετανοείτε. Πρόκειται όμως για πρώιμη βυζαντινή εκκλησία του 7ου αι. μ.Χ., από την οποία, όπως συνέβαινε με τους ναούς της περιόδου εκείνης, απουσιάζει το τέμπλο που χωρίζει το ιερό από τον κυρίως ναό. Ο νάρθηκας, το παρεκκλήσιο, το καμπαναριό και μια σειρά άλλα κτίσματα αποτελούν μεταγενέστερες προσθήκες. Ο ναός λειτούργησε για πολλούς αιώνες ως μητρόπολη της Λακεδαιμονίας.
Στα κράσπεδα του λόφου της ακρόπολης, πίσω από το εθνικό στάδιο της πόλης, έχουν αποκαλυφθεί λείψανα τείχους των ύστερων ρωμαϊκών χρόνων (τέλη 4ου αι. μ.Χ.). Η καταστροφή της Σπάρτης από τον σεισμό του 375 και η απειλή των γοτθικών επιδρομών ώθησαν τους κατοίκους να κατασκευάσουν ένα ψηλό τείχος, το οποίο περιέκλειε μόνο τη ρωμαϊκή ακρόπολη. Το τείχος αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στους επόμενους αιώνες των βαρβαρικών επιδρομών.
Ο "τάφος του Λεωνίδα"
Στις παρυφές της ακρόπολης της Σπάρτης και στα βόρεια όρια της σημερινής πόλης, σώζονται τα ερείπια ενός ιδιόμορφου ναόσχημου οικοδομήματος, του Λεωνιδαίου (5ου αι. π.Χ.). Είναι χτισμένο με μεγάλους πωρόλιθους και χωρίζεται σε δύο θαλάμους. Η τοπική παράδοση θεωρεί ότι είναι ο τάφος του Λεωνίδα, ωστόσο είναι γνωστό ότι τα οστά του μεταφέρθηκαν από τις Θερμοπύλες και τάφηκαν βορειότερα, κοντά στο θέατρο. Σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, ταυτίζεται με το ναό του Κάρνειου Απόλλωνα.
Στην ίδια περιοχή, στο τέρμα της λεωφόρου Κ. Παλαιολόγου και μπροστά από το εθνικό στάδιο, υπάρχει επιβλητικό άγαλμα του Λεωνίδα, έργο του Βάσου Φαληρέα, που αποτελεί σήμα κατατεθέν της πόλης.
Το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος
Ένα χιλιόμετρο ανατολικά από την αρχαία ακρόπολη και 100 μ. ανατολικά από τη γέφυρα του Ευρώτα, βρίσκεται το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος ή Λιμνάτιδος. Βρίσκεται στη δυτική όχθη του ποταμού, εκεί όπου βρισκόταν ο συνοικισμός των Λιμνών, και ήταν το πιο σημαντικό ιερό της Σπάρτης κατά τα ρωμαϊκά χρόνια. Οι ανασκαφές που έγιναν από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή (1905-1910) αποκάλυψαν ένα μεγάλο βωμό, μήκους 24 μ. και πλάτους 7 μ., και τα θεμέλια του ιερού. Τα ευρήματα αυτά χρονολογούνται στους ρωμαϊκούς χρόνους, μια περίοδο κατά την οποία είχαν αναδιοργανωθεί οι τελετές και το ιερό είχε αποκτήσει ιδιαίτερη αίγλη.
Στη θέση αυτή δημιουργήθηκαν διαδοχικά ένα μικρό τέμενος με βωμό, από τους πρώτους Δωριείς που έφτασαν στην περιοχή (γεωμετρικοί χρόνοι), ένας ναός (μέσα 8ου αι.), που καταστράφηκε από πλημμύρα, και ένας νέος ναός (6ος αι. π.Χ.), που επίσης αντικαταστάθηκε με τα ίδια θεμέλια κατά τα ελληνιστικά χρόνια (2ος αι. π.Χ.). Το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος, συνεπώς, ήταν σε χρήση έως τους ρωμαϊκούς χρόνους. Μάλιστα, κατά τους χρόνους αυτούς (3ος αι. μ.Χ.) προστέθηκε μικρό θέατρο σε σχήμα πετάλου, με μεγάλους αναλημματικούς τοίχους. Έτσι, ο ναός του ιερού απέκτησε τη θέση της σκηνής, ενώ ο βωμός βρισκόταν μέσα στην ορχήστρα. Το οικοδόμημα που διαμορφώθηκε εξυπηρετούσε όχι μόνο τους Λάκωνες, αλλά και τα πλήθη των επισκεπτών που έρχονταν στη Σπάρτη για να παρακολουθήσουν τις διάσημες τελετουργίες του ιερού -ανάμεσά τους και τη διαμαστίγωση των εφήβων.
Η Ορθία Άρτεμις ήταν θεά της γονιμότητας και της αύξησης, και προστάτευε τα παιδιά και τους εφήβους. Η λατρεία της συνδέθηκε με το κοινωνικό σύστημα της Σπάρτης, το δε ιερό της -το οποίο είχε ρόλο μυητικό- ήταν χώρος σημαντικός για την κρατική αγωγή των παιδιών στις αγέλες. Οι τελετές που γίνονταν εκεί ήταν κυρίως θεατρικά δρώμενα, στα οποία μετείχαν οι πιστοί στο σύνολό τους και όχι μόνο οι ηθοποιοί. Κατά τη διάρκειά τους οι πιστοί φορούσαν πήλινα προσωπεία, πολλά από τα οποία ανακαλύφθηκαν από την αρχαιολογική έρευνα και φυλάσσονται σε μουσεία.
Η σύγχρονη πόλη
thumb|250px|Το Δημαρχείο της Σπάρτης στην κεντρική πλατεία της πόλης Στο κέντρο της σύγχρονης πόλης εντυπωσιάζει τον επισκέπτη η πλατεία, στην οποία δεσπόζει το επιβλητικότερο νεοκλασικό της Σπάρτης, το Δημαρχείο. Το κτήριο εγκαινιάστηκε το 1909 και φέρει την υπογραφή του αρχιτέκτονα Γ. Κατσαρού.
Γύρω από την πλατεία υπάρχουν καφετέριες, ουζερί, ζαχαροπλαστεία και μπαρ, ενώ στις χαρακτηριστικές καμάρες των δρόμων που την περιβάλλουν στεγάζονται αρκετά εμπορικά καταστήματα. Το σχέδιο για την κατασκευή αυτών των καταστημάτων εγκρίθηκε το 1860 και είχε ως χαρακτηριστικά του τις δίρριχτες στέγες των καταστημάτων και την τοξοστοιχία με τις ημικυκλικές καμάρες, που διαμόρφωναν τις στοές περιμετρικά της πλατείας.
Νεοκλασικά κτήρια
Τα νεοκλασικά κτήρια αφθονούν στη Σπάρτη. Εκτός από το Δημαρχείο (1909) και το Αρχαιολογικό Μουσείο (1874-1876), έργα και τα δύο του αρχιτέκτονα Γ. Κατσαρού, ξεχωρίζει επίσης το κτήριο του παλαιού Δικαστικού Μεγάρου (1837). μικρογραφία|Οικία Βαλασάκη (Κουμαντάρειος Πινακοθήκη), Κ. Παλαιολόγου 123, Σπάρτη Το νεοκλασικιστικό πνεύμα διακρίνει και αρκετές ιδιωτικές κατοικίες (ιδιαίτερα εκείνες που οικοδομήθηκαν πριν τη δεκαετία του 1930), στις οποίες συχνά εντοπίζονται και στοιχεία μπαρόκ. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η οικία Βαλασάκη (Κ. Παλαιολόγου 123), που στεγάζει την Κουμαντάρειο Πινακοθήκη, οι οικίες Λιναρδάκη (οδός Ανανίου η πρώτη και στη διασταύρωση Παλαιολόγου και Όθωνος-Αμαλίας η δεύτερη), η οικία Λιούνη (Ευαγγελιστρίας και Αγησιλάου), η οικία Φικιώρη (Κ. Παλαιολόγου 117), η οικία Κυριαζοπούλου (Κ. Παλαιολόγου 45) κ.ά.
Στη Λυκούργου
Στην ίδια περιοχή βρίσκεται και η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σπάρτης. Η βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 1972 και από το 1989 στεγάζεται σε ιδιόκτητο κτήριο (Λυκούργου 135). Περιλαμβάνετι τμήμα Λακωνικής Βιβλιογραφίας, τμήματα για ενήλικες και παιδιά, Δημόσιο Κέντρο Πληροφόρησης, αναγνωστήρια, τμήμα οπτικοακουστικών μέσων με δισκοθήκη και βιντεοθήκη, τμήμα περιοδικών και εφημερίδων και τμήμα κινητών μονάδων. Στη διάθεση του κοινού υπάρχουν 70.000 τόμοι βιβλίων, 130 τίτλοι τοπικών εφημερίδων και περιοδικών, 2.000 μουσικά CD κ.ά. . Η βιβλιοθήκη φιλοξενεί, μεταξύ άλλων, το αρχείο του ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου. Η επιλογή της βιβλιοθήκης ως υπεύθυνου φορέα για τη συγκέντρωση, καταγραφή, διαφύλαξη, αξιοποίηση και προβολή του αρχείου Νικηφόρου Βρεττάκου έγινε από τον ίδιο τον ποιητή λίγο πριν το θάνατό του. Με τη συνδρομή της οικογένειάς του οργανώθηκε το εν λόγω αρχείο, το οποίο εγκαινιάστηκε το Δεκέμβριο του 2000. Το αρχείο περιλαμβάνει την οικογενειακή και προσωπική αλληλογραφία του ποιητη, φωτογραφίες, τιμητικές διακρίσεις και προσωπικά αντικείμενα, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος της βιβλιοθήκης του (πάνω από 4.500 τόμοι). Το 2002 κυκλοφόρησε ειδικό CD-ROM με αφιέρωμα στον Νικηφόρο Βρεττάκο.
Ναός Οσίου Νίκωνος του Μετανοείτε
Η ανοικοδόμηση του ναού του πολιούχου της Σπάρτης άρχισε στο τέλος της δεκαετίας του 1940, διακόπηκε για μερικά χρόνια και συνεχίστηκε το 1953, με βάση νέο σχέδιο του ακαδημαϊκού Αναστάσιου Ορλάνδου. Το 1954 κατεδαφίστηκε το μικρό εκκλησάκι του αγίου που είχε χτιστεί το 1900 και βρισκόταν δίπλα στο ναό. Η μνήμη του οσίου Νίκωνος (26 Νοεμβρίου) γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στην πόλη. Απέναντι από το ναό βρίσκεται το πάρκο με το σιντριβάνι και δίπλα η πεζοδρομημένη οδός Κλεομβρότου, με την όμορφη πέτρινη κρήνη.
Κουμαντάρειος Πινακοθήκη Σπάρτης
Η Κουμαντάρειος Πινακοθήκη Σπάρτης εγκαινιάστηκε το 1982 και λειτουργεί ως παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης. Σήμερα στεγάζεται σε όμορφο αρχοντικό του 1909. Το κτήριο και η μόνιμη συλλογή των έργων αποτελούν δωρεά του Γεωργίου Κουμάνταρου και της αδελφής του, Ντόλλης Γουλανδρή, προς τιμήν του φιλότεχνου πατέρα τους Ιωάννη Κουμάνταρου. Η μόνιμη συλλογή της πινακοθήκης περιλαμβάνει 14 ελαιογραφίες δυτικοευρωπαίων ζωγράφων, που χρονολογούνται από τις τελευταίες δεκαετίες του 16ου έως τις αρχές του 20ού αι. Μεταξύ των έργων ξεχωρίζει το σημαντικό έργο του γιου του Πάολο Βερονέζε, Κάρλο Κάλιαρι, με τίτλο Αλληγορικές Μορφές, την Προσωπογραφία Της Νελ Γκουίν, του γνωστού Γερμανού προσωπογράφου Godfrey Kneller, και το έργο του M. Hirsch Νεκρή Φύση Με Ανοιχτό Βιβλίο, Εφημερίδες, Πούρα Και Πίπα (1900). Οι περιοδικές εκθέσεις, με έργα από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης, στοχεύουν στη μαθητεία του κοινού στην ιστορία της νεοελληνικής ζωγραφικής. Η Κουμαντάρειος Πινακοθήκη συντάσσει και πραγματοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και για ειδικές ομάδες κοινού. Με τα προγράμματά της έχει μία ισχυρή παρουσία στον ελληνικό και διεθνή επιστημονικό χώρο. Ευκαιριακά λειτουργεί και Καλλιτεχνικό Εργαστήρι που ενισχύει το εκπαιδευτικό της έργο.
Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης ιδρύθηκε το 1875 και στεγάζεται σε νεοκλασικό κτήριο που χτίστηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Γ. Κατσαρού και προοριζόταν για "Μουσειακό Κατάστημα". Σήμερα, μετά τις επεκτάσεις του, διαθέτει συνολικά επτά αίθουσες, όπου φιλοξενούνται ευρήματα της μυκηναϊκής (1600 π.Χ.-1100 π.Χ.), της γεωμετρικής (900 π.Χ.-700 π.Χ.), της αρχαϊκής (700 π.Χ.-480 π.Χ.) και της ρωμαϊκής περιόδου (30 π.Χ.-324) από τους αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής.
Στον προθάλαμο, από τον οποίο αρχίζει η περιήγηση στο μουσείο, εκτίθενται ενεπίγραφες στήλες που προέρχονται από το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος. Τις στήλες αυτές ανέθεταν στο ιερό έφηβοι νικητές σε διάφορα αγωνίσματα. Η παλαιότερη χρονολογείται στον 4ο αι. π.Χ. και απεικονίζει πέντε δρεπάνια.
Στη δεξιά πλευρά του μουσείου, στην πρώτη αίθουσα, εκτίθενται αρχαϊκές επιγραφές και στήλες. Στη δεύτερη αίθουσα εκτίθενται αναθηματικά ανάγλυφα που χρονολογούνται από τα αρχαϊκά έως και τα ρωμαϊκά χρόνια. Στην τρίτη αίθουσα εκτίθενται ευρήματα που προέρχονται από το ιερό της Χαλκιοίκου Αθηνάς, όπως μυκηναϊκά εργαλεία και σκεύη, χάλκινο ειδώλιο της Αθηνάς που χρονολογείται στο 450 π.Χ., καθώς και το περίφημο άγαλμα Σπαρτιάτη οπλίτη του β' μισού του 5ου αι. π.Χ., που θεωρείται ότι απεικονίζει τον Λεωνίδα.
Στην αριστερή πλευρά του μουσείου, στην πρώτη αίθουσα, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει μικρά αναθήματα των λακωνικών ιερών, όπως μολύβδινα, πήλινα και χάλκινα αντικείμενα από τα ιερά της Ορθίας Αρτέμιδος, της Χαλκιοίκου Αθηνάς, το Μενελάιο και το Αμύκλαιο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πήλινες μάσκες από το ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος, οι οποίες αποτελούν σημαντικά δείγματα λακωνικής πλαστικής του 7ου και του 6ου αι. π.Χ. Πρόκειται για απομιμήσεις των ξύλινων ή δερμάτινων προσωπείων που φορούσαν όσοι συμμετείχαν σε λατρευτικούς χορούς στους ιερούς χώρους.
Τέλος, στη δεύτερη αίθουσα εκτίθενται ευρήματα από τη ρωμαϊκή περίοδο και τους ελληνιστικούς χρόνους, καθώς και επιλογή ευρημάτων από το σπήλαιο Αλεπότρυπα στον Διρό.
Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού
thumb|δεξιά|250px|Πιεστήρια ελαιολάδου στο μουσείο Το Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού δημιουργήθηκε στη Σπάρτη από το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα της ΕΤΒΑ. Άνοιξε τις πύλες του το Δεκέμβριο του 2002 και στεγάζεται στο παλιό πέτρινο διώροφο κτήριο της Ηλεκτρικής Εταιρείας της Σπάρτης (Όθωνος-Αμαλίας 129).
Το μουσείο οργανώνεται σε δύο επίπεδα. Στον επάνω όροφο παρουσιάζεται η μακραίωνη ιστορία της καλλιέργειας της ελιάς και της παραγωγής ελαιολάδου στον ελλαδικό χώρο από την πρώιμη αρχαιότητα έως την πρωτοβιομηχανική περίοδο. Παράλληλα, αναδεικνύονται οι πολλαπλές χρήσεις του λαδιού, η διαχρονική και πολύπλευρη σημασία του για την οικονομία, τη διατροφή, την υγιεινή, την τέχνη και τη λατρεία, οι ιδιαιτερότητες της καλλιέργειάς του, καθώς και τα είδη της ελιάς στην Ελλάδα. Σε αυτό τον όροφο ξεχωρίζουν τα απολιθωμένα φύλλα (50.000 π.Χ.) από την ηφαιστειακή καλντέρα της Σαντορίνης, τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες (ιδεογράμματα στη Γραμμική Β γραφή) για τα ελαιόδεντρα από την Κνωσό (14ος αι. π.Χ.) και την Πύλο (13ος αι. π.Χ.), τα σχέδια του Αλέκου Φασιανού με θέμα τη σχέση της ελιάς με την τέχνη, καθώς και ένα αντίγραφο μελανόμορφου παναθηναϊκού αμφορέα (530-520 π.Χ.), στο εσωτερικό του οποίου έμπαινε το λάδι από τις ιερές ελιές.
Στο ισόγειο παρουσιάζεται η εξέλιξη της τεχνολογίας των ελαιοτριβείων στην Ελλάδα από τους μεταβυζαντινούς χρόνους έως το α' μισό του 20ού αι. Η παρουσίαση αυτή συμπληρώνεται από μηχανοκίνητα, υδροκίνητα, ατμοκίνητα, πετρελαιοκίνητα και ηλεκτροκίνητα λιοτρίβια, που αναπαρίστανται σε μακέτες και παραπέμπουν σε εν λειτουργία ή ερειπωμένα εργαστήρια σε όλη την Ελλάδα, καθώς και σε μια σειρά από μικρότερα μουσεία ελιάς, που έχουν αρχίσει να διαμορφώνονται από άλλους φορείς σε παλιά ελαιοτριβεία. Ξεχωριστό τμήμα αφιερώνεται στην οικιακή σαπωνοποιία. Στον ίδιο όροφο βρίσκεται και το πωλητήριο, με μπουκάλια εξαιρετικού ελαιόλαδου, σαπούνια και ενημερωτικά βιβλία.
Το μουσείο, αν και καλύπτει τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, επικεντρώνεται (κυρίως για τα νεότερα χρόνια) στο χώρο της νότιας Πελοποννήσου, μιας από τις σημαντικότερες ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας.
Αυτό το πρωτότυπο τεχνολογικό μουσείο έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε όλοι οι μηχανισμοί παραγωγής ελαιολάδου να τίθενται σε λειτουργία κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Σπάρταθλον
thumb|150px|right|Μνημείο με τα ονόματα των νικητών του Σπάρταθλου Την άνοιξη του 490 π.Χ., οι Αθηναίοι, υπό την ηγεσία του Μιλτιάδη, για να αντιμετωπίσουν τον περσικό στόλο στον Μαραθώνα, αποφάσισαν να ζητήσουν τη βοήθεια της συμμάχου Σπάρτης, στέλνοντας τον ημεροδρόμο τους Φειδιππίδη. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ηροδότου, ο Φειδιππίδης έφτασε στη Σπάρτη την επόμενη μέρα της αναχώρησής του από την Αθήνα.
2.500 χρόνια αργότερα, ο Βρετανός φιλέλληνας και μελετητής της αρχαίας ιστορίας Τζον Φόντεν διερωτήθηκε αν ένας σύγχρονος άνθρωπος είναι δυνατόν να διατρέξει τα 250 χλμ., που χωρίζουν την Αθήνα από τη Σπάρτη, μέσα στα χρονικά όρια του Αθηναίου ημεροδρόμου.
Τον Οκτώβριο του 1982, ο Φόντεν και μία ομάδα συναδέλφων του, τρέχοντας πάνω στα βήματα του Φειδιππίδη, διαπίστωσαν ότι ο Ηρόδοτος είχε δίκιο, αφού τρεις από αυτούς τερμάτισαν μπροστά στο άγαλμα του Λεωνίδα στη Σπάρτη σε χρόνους από 36 έως 39 ώρες.
Η επιτυχία της προσπάθειας των Βρετανών έγινε ευρύτατα γνωστή και, με τη βοήθεια Ελλήνων και ξένων υποστηρικτών, πήρε από τον επόμενο χρόνο τη μορφή οργανωμένου αγώνα. Το 1984 ιδρύθηκε ο Διεθνής Σύνδεσμος Σπάρταθλον, ο οποίος έκτοτε οργανώνει τον αγώνα "Σπάρταθλον", στα τέλη Σεπτεμβρίου, με τεράστια απήχηση και με τη συμμετοχή διεθνών δρομέων μεγάλων αποστάσεων.
Σήμερα το Σπάρταθλον αποτελεί πλέον τον κορυφαίο αγώνα υπεραποστάσεων παγκοσμίως, αφενός λόγω του ιστορικού υποβάθρου του, αφετέρου λόγω της πρωτοφανούς τραχύτητας της διαδρομής, που διέρχεται από δύσβατα μονοπάτια και βουνά, δοκιμάζοντας την ανθρώπινη αντοχή σε οριακά επίπεδα.
Σπαρτακιάδα
Η ποδηλατική Σπαρτακιάδα ξεκίνησε το 1988. Από τότε πραγματοποιείται κάθε χρόνο, στα τέλη Σεπτεμβρίου, με συμμετοχή όλο και περισσότερων αθλητών απ' όλη την Ελλάδα. Ο αγώνας ξεκινάει από το Παναθηναϊκό Στάδιο της Αθήνας και μετά από διαδρομή 256 χλμ. (Αθήνα-Κόρινθος-Άργος-Αχλαδόκαμπος Αργολίδας-Τρίπολη Αρκαδίας-Σπάρτη), οι αθλητές τερματίζουν στην κεντρική πλατεία της Σπάρτης.
Κιρίκαλε
Το Κιρίκκαλε (τουρκικά: Kırıkkale) είναι η πρωτεύουσα του νομού Κιρίκκαλε στην περιοχή της Κεντρικής Ανατολίας. Η πόλη βρίσκεται 80 χλμ. ανατολικά της Άγκυρας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ασιατικές πόλεις της Τουρκίας
Δημοκόπος ο Μύριλλος
Ο Δημοκόπος ο Συρακούσιος, γνωστός και ως Δημοκόπος ο Μύριλλος ήταν άρχαίος Έλληνας αρχιτέκτων από τις Συρακούσες.
Το σημαντικότερο έργο του ήταν η κατασκευή του αρχαίου θεάτρου των Συρακουσών ένα από τα μεγαλύτερα της κλασικής αρχαιότητας. Το έκτισε επί βασιλείας Ιέρωνος του Α΄, (478 - 466 π.Χ.), και μάλιστα στη διάρκεια της παραμονής του μεγάλου τραγικού ποιητή Αισχύλου που ανέβασε εκεί διάφορα έργα του όπως "Πέρσαι" και "Προμηθεύς δεσμώτης". Στη κατασκευή του θεάτρο αυτού ο Δημοκόπος εφάρμοσε μια νέα τεχνοτροπία της κοίλης λάξευσης του βράχου κατά βαθμίδες όπου στο σύνολό του στο τέλος παρουσίαζε την εικόνα ΄θεάτρου. Κατά την παράδοση ο Αισχύλος ήταν ο θεατρικός σύμβουλος του Δημοκόπου στη κατασκευή του θεάτρου. Το θέατρο αυτό είχε άριστη ακουστική ήταν χωρητικότητας 10.000 καθήμενων θεατών ενώ δέσποζε πάνω από την πόλη των Συρακουσών επί του Τεμενίτη λόφου. Την ημέρα των εγκαινίων ο Δημόκοπος μοίρασε σ΄ όλους τους θεατές μύρα και εξ αυτού έλαβε το προσωνύμιο Μύριλλος με το οποίο και καθιερώθηκε.
Το θέατρο αυτό λετούργησε περισσότερο από μια χιλιετία. Αναστηλώθηκε το 1914 με πρωτοβουλία του Ιταλού Ευγενή Μάριο Γκαργκάλο. Τον Δημόκοπο αναφέρουν ο ποιητής Σόφρων καθώς και ο Ευστάθιος ο Θεσσαλονίκης (12ος αιώνας μ.Χ.).
Μαρία του Ηνωμένου Βασιλείου (1776-1857)
Η Μαρία, Δούκισσα του Γκλώστερ και του Εδιμβούργου (αγγλ. Princess Mary, Duchess of Gloucester and Edinburgh, 25 Απριλίου 1776 - 30 Απριλίου 1857), ήταν παιδί του Γεωργίου Γ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Καρλόττας του Μεκλεμβούργου-Στρέλιτς.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στις 25 Απριλίου 1776 στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ στο Λονδίνο και βαπτίσθηκε στις 19 Μαΐου 1776 στο Παλάτι του Αγίου Ιακώβου από τον Αρχιεπίσκοπο του Κάντερμπερυ, Φρέντερικ Κορνουάλλις. Ανάδοχοί της ήταν ο Φρειδερίκος της Έσσης-Κάσσελ, η Καρλόττα της Σαξονίας-Μάινινγκεν και η Φρειδερίκη της Έσσης-Ντάρμστατ.
Γύρω στο 1796 η Μαρία ερωτεύτηκε τον Ολλανδό Φρειδερίκο της Οράγγης-Νάσσαου, όταν εκείνος και η οικογένειά του ζούσαν εξόριστοι στο Λονδίνο. Ο Φρειδερίκος και η Μαρία δεν παντρεύτηκαν ποτέ, καθώς ο γάμος τους απαγορεύθηκε από τον Γεώργιο Γ΄. Το 1799 όταν ο Φρειδερίκος πέθανε από μια μόλυνση, επετράπη στην Μαρία να πενθήσει. Ο πρόωρος θάνατος της μικρότερης αδελφής της Αμαλίας το 1810, υπήρξε άλλο ένα βαρύ πλήγμα για την Μαρία.