cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Χάζαροι
Αραβοχαζαρικοί πόλεμοι
Λόγω της έκρηξης του Α΄ Μουσουλμανικού Εμφυλίου Πολέμου και άλλων προτεραιοτήτων, οι Άραβες απέφυγαν να επαναλάβουν μια επίθεση κατά των Χαζάρων μέχρι τις αρχές του 8ου αιώνα. Οι Χάζαροι εξαπέλυσαν μερικές επιδρομές στα υπό μουσουλμανική κυριαρχία πριγκηπάτα της Υπερκαυκασίας, μεταξύ αυτών μια μεγάλης κλίμακας επιδρομή το 683-685 κατά το Β΄ Μουσουλμανικό Εμφύλιο Πόλεμο, που τους απέφερε πολλά λάφυρα και αιχμαλώτους. Υπάρχουν στοιχεία από την περιγραφή του Αλ-Ταμπαρί ότι οι Χάζαροι σχημάτισαν ένα ενιαίο μέτωπο με τα υπολείμματα των Γκιοκτούρκων στην Υπερωξιανή.
Ο Β΄ Αραβοχαζαρικός Πόλεμος άρχισε με μια σειρά επιδρομών στον Καύκασο στις αρχές του 8ου αιώνα. Οι Ομεϋάδες σκλήρυναν την καταπίεσή τους στην Αρμενία το 705, μετά την καταστολή μιας μεγάλης εξέγερσης. Το 713 ή 714 ο Ομεϋάδας στρατηγός Μασλαμά ιμπν Αμπντ αλ-Μάλικ κατέλαβε το Ντερμπέντ και εισέβαλε βαθύτερα στο χαζαρικό έδαφος. Ανταποδίδοντας οι Χάζαροι εξαπέλυσαν επιδρομές στην (Καυκασιανή) Αλβανία και το ιρανικό Αζερμπαϊτζάν, αλλά απωθήθηκαν από τους Άραβες υπό τον Χάσαν ιμπν αλ-Νούμαν. Η σύγκρουση κλιμακώθηκε το 722 με την εισβολή 30.000 Χαζάρων στην Αρμενία, όπου κατήγαγαν συντριπτική νίκη. Ο χαλίφης Γιαζίντ Β΄ απάντησε στέλνοντας στα βόρεια στρατό 25.000 Αράβων, απωθώντας τους Χαζάρους στον Καύκασο, ανακαταλαμβάνοντας το Ντερμπέντ και προελαύνοντας στο Μπαλαντζάρ. Οι Άραβες διέσπασαν την άμυνα των Χαζάρων και κατέλαβαν την πόλη, οι περισσότεροι κάτοικοί της σκοτώθηκαν ή έγιναν σκλάβοι, και λίγοι μόνο κατάφεραν να διαφύγουν προς τα βόρεια. Παρά την επιτυχία τους, οι Άραβες δεν είχαν ακόμη νικήσει ολοκληρωτικά το χαζαρικό στρατό και αποσύρθηκαν νότια του Καυκάσου.
Το 724 ο Άραβας στρατηγός Αλ-Τζαράχ ιμπν Αμπνταλλάχ αλ-Χακαμί κατήγαγε συντριπτική νίκη επί των Χαζάρων σε μια μακρά μάχη στην περιοχή μεταξύ των ποταμών Κύρου και Αράξη, και κατόπιν προχώρησε να καταλάβει την Τιφλίδα, φέρνοντας την Καυκασιανή Ιβηρία υπό τη μουσουλμανική κυριαρχία. Οι Χάζαροι αντεπιτέθηκαν το 726 υπό έναν πρίγκηπα ονόματι Μπαρτζίκ, επιχειρώντας εκτεταμένη εισβολή στην Αλβανία του Καυκάσου και στο ιρανικό Αζερμπαϊτζάν. Το 729 οι Άραβες είχαν χάσει τον έλεγχο της βορειοανατολικής Υπερκαυκασίας και εξαναγκάστηκαν πάλι σε άμυνα. Το 730 ο Μπαρτζίκ εισέβαλε στο ιρανικό Αζερμπαϊτζάν και νίκησε τους Άραβες στο Αρνταμπίλ, σκοτώνοντας τον στρατηγό Αλ-Τζαράχ αλ-Χακαμί και καταλαμβάνοντας για λίγο την πόλη. Ο Μπαρτζίκ ηττήθηκε και σκοτώθηκε τον επόμενο χρόνο στη Μοσούλη, όπου κατηύθυνε χαζαρικές δυνάμεις από ένα θρόνο με το κομμένο κεφάλι του Αλ-Τζαράχ. Αραβικές στρατιές, πρώτα υπό τον πρίγκηπα Μασλαμά και στη συνέχεια τον Μαρουάν ιμπν-Μουχάμμαντ (αργότερα χαλίφη Μαρουάν Β΄) ξεχύθηκαν στον Καύκασο και το 737 νίκησαν ένα χαζαρικό στρατό υπό τον Χαζέρ Ταρκάν, καταλαμβάνοντας για λίγο το ίδιο το Ατίλ. Ο χαγάνος αναγκάσθηκε να δεχθεί όρους που περιελάμβαναν προσηλυτισμό στο Ισλάμ και να υπαχθεί στο χαλιφάτο, αλλά αυτά ήταν βραχύβια καθώς ένας συνδυασμός εσωτερικής αστάθειας των Ομεϋαδών και βυζαντινής υποστήριξης ανέτρεψε τη συμφωνία σε τρία χρόνια και οι Χάζαροι επανέκτησαν την ανεξαρτησία τους. Ίσως η υιοθέτηση του Ιουδαϊσμού από τους Χαζάρους, που σύμφωνα με αυτή τη θεωρία πρέπει να είχε λάβει χώρα γύρω στα 740, έγινε στο πλαίσιο αυτής της ανάκτησης της ανεξαρτησίας.
Ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις των εκστρατειών του Μαρουάν ιμπν-Μουχάμμαντ, ο πόλεμος μεταξύ Αράβων και Χαζάρων έπαυσε για πάνω από δύο δεκαετίες, μετά το 737. Οι αραβικές επιδρομές συνεχίστηκαν μέχρι το 741 αλλά ο έλεγχός τους της περιοχής ήταν περιορισμένος, γιατί η διατήρηση μιας μεγάλης φρουράς στο Ντερμπέντ εξαντλούσε περισσότερο τον ήδη ταλαιπωρημένο στρατό. Γρήγορα ξέσπασε ο Γ΄ Μουσουλμανικός Εμφύλιος Πόλεμος, που κατέληξε στην Επανάσταση των Αββασιδών και την πτώση της δυναστείας των Ομεϋαδών το 750. Το 758 ο Αββασίδης χαλίφης Αλ-Μανσούρ προσπάθησε να ενισχύσει τις διπλωματικές σχέσεις με τους Χαζάρους, επιβάλλοντας στον Γιαζίντ ιμπν Ουσαΐντ αλ-Σουλάμι, έναν από τους στρατηγούς του και στρατιωτικό διοικητή της Αρμενίας, να πάρει νύφη από το βασιλικό οίκο των Χαζάρων. Ο Γιαζίντ παντρεύτηκε μια κόρη του Χαζάρου χαγάνου Μπαγκατούρ, η οποία πέθανε αναπάντεχα, πιθανόν κατά τη γέννηση του παιδιού της. Οι ακόλουθοί της επέστρεψαν στην πατρίδα, πεπεισμένοι ότι κάποια αραβική φατρία την είχε δηλητηριάσει, και ο πατέρας της εξοργίστηκε. Ο Χάζαρος στρατηγός Ρας Ταρκάν εισέβαλε νότια του Καυκάσου το 762-764, καταστρέφοντας την Αλβανία, την Αρμενία και την Ιβηρία, ενώ κατέλαβε και την Τιφλίδα. Στη συνέχεια οι σχέσεις μεταξύ των Χαζάρων και των Αββασιδών έγιναν όλο και πιο εγκάρδιες, καθώς η εξωτερική πολιτική των τελευταίων ήταν λιγότερο επεκτατική από εκείνη των Ομεϋαδών και διερράγησαν μόνο από μια σειρά επιδρομών το 799, λόγω πάλι μιας αποτυχημένης γαμήλιας συμμαχίας.
Η άνοδος των Ρως και η κατάρρευση του κράτους των Χαζάρων
Από τον 9ο αιώνα ομάδες Βαράγγων Ρως, αναπτύσσοντας ένα ισχυρό πολεμικό-εμπορικό σύστημα, άρχισαν να κατεβαίνουν προς τα νότια στους υδάτινους δρόμους που ελέγχονταν από τους Χαζάρους και το προτεκτοράτο τους, τη Βουλγαρία του Βόλγα, εν μέρει σε αναζήτηση του αραβικού ασημιού που εισέρρεε προς βορράν από τις εμπορικές ζώνες των Χαζάρων και των Βουλγάρων του Βόλγα, και εν μέρει για να εμπορευθούν γούνες και προϊόντα από σίδηρο. Τα βόρεια εμπορικά πλοία που περνούσαν από το Ατίλ (η τελευταία πρωτεύουσα των Χαζάρων) φορολογούνταν με τη δεκάτη, περνώντας από τη βυζαντινή Χερσώνα. Η παρουσία τους πιθανόν να οδήγησε στη δημιουργία ενός κράτους των Ρως, πείθοντας τους Σλάβους, τους Μεριανούς (ιθαγενή φιννικό λαό της Ρωσίας) και τους Τσούντους (λαός φιννικής καταγωγής της Εσθονίας, Καρελίας και βορειοδυτικής Ρωσίας), για να προστατεύσουν τα κοινά τους συμφέροντα έναντι της ληστρικής φορολογίας των Χαζάρων. Συχνά υποστηρίζεται ότι είχε σχηματισθεί στα ανατολικά ένα Χαγανάτο των Ρως κατά το πρότυπο του χαζαρικού κράτους, και ότι ο Βάραγγος αρχηγός του συνασπισμού οικειοποιήθηκε τον τίτλο του «χαγάνου» ήδη από τη δεκαετία του 830. Ο τίτλος επέζησε υποδηλώνοντας τους πρίγκηπες των Ρως του Κιέβου, που η πρωτεύουσά τους, το Κίεβο, συχνά συνδέεται με χαζαρική εγκατάσταση. Η κατασκευή του φρουρίου Σαρκέλ την εποχή αυτή με την τεχνική βοήθεια του Βυζαντίου, συμμάχου της Χαζαρίας, μαζί με την κοπή αυτόνομου χαζαρικού νομίσματος γύρω στη δεκαετία του 830, πιθανόν να ήταν ένα αμυντικό μέτρο κατά των αναδυόμενων απειλών από τους Βαράγγους στο βορρά και τους Μαγυάρους στην ανατολική στέπα. Το 860 οι Ρως είχαν διεισδύσει μέχρι το Κίεβο και, μέσω του Δνείπερου, μέχρι την Κωνσταντινούπολη.
Συχνά οι συμμαχίες άλλαζαν. Το Βυζάντιο, όταν απειλείτο από τους Βαράγγους Ρως επιδρομείς, βοηθούσε τη Χαζαρία και κατά καιρούς η Χαζαρία επέτρεπε στους βόρειους να περνούν από τα εδάφη της με αντάλλαγμα μερίδιο από τα λάφυρα. Από τις αρχές του 10ου αιώνα οι Χάζαροι βρέθηκαν να πολεμούν σε πολλά μέτωπα, καθώς οι νομαδικές επιδρομές εντάθηκαν από εξεγέρσεις πρώην υποτακτικών και εισβολές από πρώην συμμάχους. Η χαζαρική ειρήνη εγκλωβίστηκε μεταξύ των Πετσενέγων της στέπας και της ενδυνάμωσης μιας αναδυόμενης δύναμης των Ρως στο βορρά, που υπονόμευαν την παραποτάμια αυτοκρατορία της Χαζαρίας. Σύμφωνα με την Επιστολή Σέχτερ ο Χάζαρος ηγέτης βασιλιάς Βενιαμίν, γύρω στα 880-890 έδωσε μια μάχη κατά των συμμαχικών δυνάμεων πέντε χωρών, των οποίων οι κινήσεις ίσως ενθαρρύνονταν από το Βυζάντιο. Αν και ο Βενιαμίν νίκησε, ο γιος του Ααρών Β΄ αντιμετώπισε νέα εισβολή, αυτή τη φορά από τους Αλανούς, των οποίων ο ηγέτης είχε προσηλυτισθεί στο Χριστιανισμό και συμμαχήσει με το Βυζάντιο, που υπό τον Λέοντα ΣΤ΄ τον Σοφό τούς υποκινούσε κατά των Χαζάρων.
Από το 880 ο έλεγχος των Χαζάρων του Μέσου Δνείπερου από το Κίεβο, όπου συνέλεγαν φόρους από τις ανατολικές σλαβικές φυλές, άρχισε να φθίνει, καθώς ο Ολέγκ του Νόβγκοροντ απέσπασε τον έλεγχο της πόλης από τους Βαράγγους πολεμάρχους Άσκολντ και Ντιρ, και δρομολόγησε αυτό που θα αποδεικνυόταν η ίδρυση της αυτοκρατορίας των Ρως. Οι Χάζαροι είχαν αρχικά επιτρέψει στους Ρως να χρησιμοποιούν τη λεγόμενη Εμπορική Οδό του Βόλγα και να κάνουν επιδρομές προς τα νότια. Σύμφωνα με τον Αλ-Μασούντι ο χαγάνος λέγεται ότι έδωσε τη συγκατάθεσή του υπό την προϋπόθεση οι Ρως να του δώσουν τα μισά λάφυρα. Το 913 όμως, δύο χρόνια αφού το Βυζάντιο είχε συνάψει συνθήκη ειρήνης με τους Ρως (911), μια επιδρομή των Βαράγγων, με την ανοχή των Χαζάρων, σε αραβικά εδάφη, οδήγησε σε αίτημα της χωρεσμιακής ισλαμικής φρουράς προς το χαζαρικό θρόνο να προβεί σε αντίποινα κατά του κύριου όγκου των Ρως κατά την επιστροφή τους. Σκοπός ήταν να εκδικηθούν τις βιαιότητες που η λεηλασία των Ρως είχε επιφέρει στους ομοθρήσκους τους μουσουλμάνους. Η δύναμη των Ρως καταδιώχθηκε και εσφάγη. Οι Χάζαροι ηγέτες απέκλεισαν για τους Ρως το πέρασμα κατάντι του Βόλγα, πυροδοτώντας πόλεμο. Στις αρχές της δεκαετίας του 960 ο Χάζαρος ηγέτης Ιωσήφ έγραψε στον Χασντάι ιμπν Σαπρούτ για τη χειροτέρευση των σχέσεων των Χαζάρων με τους Ρως: «Προστατεύω την εκβολή του ποταμού (Ατίλ-Βόλγα) και εμποδίζω τους Ρως, που φτάνουν με τα πλοία τους, να επιτεθούν κατά των Ισμαηλιτών (Αράβων) και εξίσου όλους τους εχθρούς να επιτεθούν κατά του Μπαμπ (Ντερμπέντ)».
Οι πολέμαρχοι των Ρως ξεκίνησαν αρκετούς πολέμους κατά του Χαζαρικού Χαγανάτου και επέδραμαν μέχρι την Κασπία Θάλασσα. Η Επιστολή Σέχτερ αναφέρει την ιστορία μιας εκστρατείας κατά της Χαζαρίας από τον (πρόσφατα ταυτοποιημένο ως) Ολέγκ του Τσερνίγκοφ γύρω στο 941, κατά την οποία ο Ολέγκ νικήθηκε από τον Χάζαρο στρατηγό Πεσάκ. Η χαζαρική συμμαχία με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία άρχισε να καταρρέει στις αρχές του 10ου αιώνα. Βυζαντινές και χαζαρικές δυνάμεις ενδέχεται να συγκρούστηκαν στην Κριμαία, και μετά το 940 ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος εικοτολογούσε στο «Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν» για τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να απομονώσει τους Χαζάρους και να τους επιτεθεί. Οι Βυζαντινοί την ίδια περίοδο άρχισαν να επιδιώκουν συμμαχίες με τους Πετσενέγους και τους Ρως, με διάφορους βαθμούς επιτυχίας. Ο Σβιατοσλάβος Α΄ κατόρθωσε τελικά να καταστρέψει την αυτοκρατορική εξουσία των Χαζάρων τη δεκαετία του 960 με μια κυκλωτική κίνηση που κυρίευσε τα χαζαρικά φρούρια Σαρκέλ και Ταματάρκα, έφτασε μέχρι τους καυκασιανούς Τσερκέζους και κατόπιν πίσω στο Κίεβο. Το Σαρκέλ έπεσε το 965 με την πρωτεύουσα Ατίλ να ακολουθεί το 968 ή 969.
Στα ρωσικά χρονικά η εξάλειψη των χαζαρικών παραδόσεων συνδέεται με τον προσηλυτισμό του Βλαδίμηρου Α΄ του Κιέβου. Σύμφωνα με το Πρώτο Χρονικό, το 986 οι Χάζαροι Εβραίοι παραβρέθηκαν στο διάλογο του Βλαδίμηρου για να αποφασίσει για τη μελλοντική θρησκεία των Ρως του Κιέβου. Δεν είναι σαφές αν αυτοί ήταν Εβραίοι που είχαν εγκατασταθεί στο Κίεβο ή απεσταλμένοι από κάποιο ιουδαϊκό χαζαρικό κράτος-υπόλειμμα. Ο προσηλυτισμός σε ένα από τα δόγματα των λαών της Αγίας Γραφής ήταν η προϋπόθεση για οποιαδήποτε συνθήκη ειρήνης με τους Άραβες, των οποίων Βούλγαροι πρέσβεις είχαν φτάσει στο Κίεβο μετά το 985.
Ένας επισκέπτης στο Ατίλ έγραφε, αμέσως μετά τη λεηλασία της πόλης, ότι οι αμπελώνες και οι κήποι της είχαν ισοπεδωθεί, ούτε ένα σταφύλι ή σταφίδα δεν υπήρχε στη γη, και δεν υπήρχε ούτε ελεημοσύνη για τους φτωχούς. Ίσως επιχειρήθηκε μια προσπάθεια ανοικοδόμησης, καθώς ο Ιμπν Χαουκάλ (μουσουλμάνος συγγραφέας, γεωγράφος και χρονικογράφος) και ο Αλ-Μουκαντάσι (Άραβας γεωγράφος) αναφέρονται σε αυτό μεταγενέστερα, αλλά την εποχή του Αλ-Μπιρούνι (Πέρσης-Χωρέσμιος λόγιος, 1048 μ.Χ.) κειτόταν σε ερείπια.
Μετά την κατάρρευση: επιρροή, παρακμή και διασπορά
Το 10ο αιώνα ο ζωροάστρης Ντένκαρτ κατέγραψε την κατάρρευση της εξουσίας των Χαζάρων, αποδίδοντάς τη στις καταστροφικές συνέπειες της «εσφαλμένης» θρησκείας. Η παρακμή συνέπεσε με εκείνη που υπέστη η αυτοκρατορία των Σαμανιδών της Υπερωξιανής στα ανατολικά, γεγονότα που άνοιξαν το δρόμο για την άνοδο της Μεγάλης Αυτοκρατορίας των Σελτζούκων, των οποίων οι ιδρυτικές παραδόσεις συνδέονται με τους Χαζάρους. Οποιοσδήποτε φορέας κι αν επιβίωσε, δεν μπορούσε πια να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις πιέσεις, ανατολικά και νότια, των νομαδικών εξαπλώσεων. Το 1043 οι Κιμέκοι και οι Κιπτσάκοι (τουρκικές φυλές), που προωθούνταν προς τα δυτικά, πίεζαν τους Ογούζους, που με τη σειρά τους ωθούσαν τους Πετσενέγους δυτικά, προς τις βαλκανικές επαρχίες του Βυζαντίου.
Παρόλα αυτά η Χαζαρία άφησε τα σημάδια της στα ανερχόμενα κράτη, και σε μερικές από τις παραδόσεις και τους θεσμούς τους. Πολύ παλαιότερα η Τζιτζάκ, η Χαζάρα σύζυγος του Λέοντος Γ΄ του Ισαύρου, εισήγαγε στη βυζαντινή αυλή τη συνήθεια της ιππασίας των νομάδων Χαζάρων και το χαρακτηριστικό καφτάνι, το τζιτζάκιον, που υιοθετήθηκε ως επίσημο στοιχείο της αυτοκρατορικής ενδυμασίας. Το κανονικό ιεραρχικό σύστημα διαδοχής των «κλιμάκων» στο Μεγάλο Πριγκηπάτο του Κιέβου είχε πρότυπό του αναμφισβήτητα χαζαρικούς θεσμούς, μέσω του παραδείγματος του Χαγανάτου των Ρως.
Η πρωτοουγγρική φυλή του Πόντου, ενώ απειλούσε ίσως τη Χαζαρία ήδη από το 839 (φρούριο στο Σαρκέλ), ανέπτυξε τα πρότυπα των θεσμών της, όπως η δυαδική εξουσία ενός τυπικού «κέντε-κούντου» και ενός «γκιούλα», που διαχειριζόταν την πολιτική και στρατιωτική διοίκηση, υπό τη χαζαρική καθοδήγηση. Μία αντιφρονούσα ομάδα των Χαζάρων, οι Κάβαροι (πρωτοβουλγαρικής προέλευσης), ενώθηκαν με τους Ούγγρους στη φυγή τους από τους Πετσενέγους, καθώς μετακινήθηκαν στην Παννονία. Στοιχεία στον ουγγρικό πληθυσμό μπορούν να ειδωθούν ως διαιωνιζόμενες χαζαρικές παραδόσεις σε οιονεί διάδοχο κράτος. Οι βυζαντινές πηγές αναφέρονται στην Ουγγαρία ως Δυτική Τουρκία, σε αντίθεση με τη Χαζαρία, που αναφέρεται ως Ανατολική Τουρκία. Η σειρά των «γκιούλα» έδωσε τους βασιλιάδες της μεσαιωνικής Ουγγαρίας μέσω καταγωγής από τον Άρπαντ, ενώ οι Κάβαροι διατήρησαν τις παραδόσεις τους επί μακρότερον και ήταν γνωστοί ως «Μαύροι Μαγυάροι» («φέκετε μάγκιαρζαγκ»). Μερικά αρχαιολογικά ευρήματα από το Τσελάρεβο (Σερβία-Βοϊβοντίνα) δείχνουν ότι οι Κάβαροι ακολουθούσαν τον Ιουδαϊσμό, καθώς εκεί βρέθηκαν τάφοι πολεμιστών, και επτάφωτες λυχνίες, σοφάρ, ετρόγκ, λουλάβ, σβεστήρες κεριών, τεφροδόχοι, επιγραφές στα Εβραϊκά και ένα εξάκτινο αστέρι πανομοιότυπο με το Άστρο του Δαβίδ.
Το Χαζαρικό Χαγανάτο ήταν το μόνο ιουδαϊκό κράτος που δημιουργήθηκε μεταξύ της Καταστροφής της Ιερουσαλήμ (67-70 μ.Χ.) και της ίδρυσης του Ισραήλ (1948), και το παράδειγμά του διέγειρε μεσσιανικές προσδοκίες, ήδη από τον Τζούντα (Γιεχούντα) Χαλεβί (1075–1141), Ισπανοεβραίο γιατρό, ποιητή και φιλόσοφο. Την εποχή του Αιγύπτιου βεζίρη Μάλικ αλ-Άφνταλ (απεβίωσε το 1121), κάποιος Σόλομον μπεν Ντούτζι, ταυτιζόμενος συχνά με Εβραίο Χάζαρο, επιχείρησε να ξεσηκώσει μια μεσσιανική σταυροφορία για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης και επιστροφή σε αυτήν όλων των Εβραίων. Έγραψε δε σε πολλές εβραϊκές κοινότητες για να ζητήσει υποστήριξη. Τελικά μετακόμισε στο Κουρδιστάν, όπου ο γιος του Μεναχέμ, μερικές δεκαετίες αργότερα, έλαβε τον τίτλο του Μεσσία και, συγκροτώντας ένα στρατό για το σκοπό αυτό, κατέλαβε το φρούριο της Αμαντίγια, βόρεια της Μοσούλης. Στο σχέδιό του αντέδρασαν οι αρχές των ραβίνων και δηλητηριάστηκε στον ύπνο του. Μια θεωρία υποστηρίζει ότι το Άστρο του Δαβίδ, μέχρι τότε διακοσμητικό μοτίβο ή μαγικό έμβλημα, άρχισε να προσλαμβάνει την εθνική του σημασία στη μεταγενέστερη εβραϊκή παράδοση από την προηγηθείσα συμβολική χρήση του στη σταυροφορία του Μεναχέμ.
Η λέξη Χάζαρος, ως εθνώνυμο, χρησιμοποιήθηκε τελευταία το 13ο αιώνα από ένα λαό στο Βόρειο Καύκασο, που πιστεύεται ότι ακολουθούσε τον Ιουδαϊσμό. Η φύση μιας υποθετικής χαζαρικής διασποράς, εβραϊκής ή άλλης, είναι αμφιλεγόμενη. Ο Αβραάμ ιμπν Νταούντ (Ισπανοεβραίος αστρονόμος, ιστορικός, φιλόσοφος) αναφέρει ότι συνάντησε ραβινικούς σπουδαστές καταγόμενους από τους Χαζάρους μέχρι το Τολέδο (Ισπανία) τη δεκαετία του 1160. Χαζαρικές δε κοινότητες διατηρούντο εδώ κι εκεί. Πολλοί Χάζαροι μισθοφόροι υπηρετούσαν στους στρατούς του Ισλαμικού Χαλιφάτου και άλλων κρατών. Έγγραφα από τη μεσαιωνική Κωνσταντινούπολη κάνουν λόγο για μια χαζαρική κοινότητα αναμειγμένη με τους Εβραίους του προαστίου του Πέρα, και Χαζάρους εμπόρους που δραστηριοποιούνταν τόσο στην Κωνσταντινούπολη όσο και στην Αλεξάνδρεια το 12ο αιώνα.
Έχουν γίνει υποθέσεις χαζαρικής προέλευσης ή ότι αφομοίωσαν τους Χαζάρους για πολλούς λαούς, όπως οι Σλάβοι ιουδαΐζοντες Σαββατιανοί, οι Εβραίοι της Μπουχάρα, οι μουσουλμάνοι Κουμύκοι/Κουμούκοι (τουρκικός λαός), οι Καζάκοι, οι Νογκάι, οι Κοζάκοι του Ντον, οι τουρκόφωνοι Κριμτσάκοι Εβραίοι και οι γείτονές τους της Κριμαίας, οι Καραΐτες και οι Τσάγκο της Μολδαβίας, οι Καυκάσιοι Εβραίοι και άλλοι. Οι τουρκόφωνοι (Κριμαϊκή γλώσσα, Καραϊλάρ) Καραΐτες από την Κριμαία στην Πολωνία και στη Λιθουανία ισχυρίζονται ότι κατάγονται από Χαζάρους, αλλά ειδικοί στη χαζαρική ιστορία το αμφισβητούν. Η επιστημονική κοινότητα είναι επίσης επιφυλακτική για τους ισχυρισμούς χαζαρικής καταγωγής των ταταρόφωνων Κριμτσάκων Εβραίων της Κριμαίας.
Μια δημοφιλής, αλλά με ακαδημαϊκούς όρους μειοψηφική θέση, υποστηρίζει ότι ο εβραϊκός χαζάρικος πληθυσμός μετακινήθηκε και ενώθηκε με μια βόρεια εβραϊκή διασπορά και είχε σημαντική επίπτωση στη δημιουργία των Ασκεναζιτών Εβραίων. Με αυτή τη θέση συνδέεται η άποψη ότι η γραμματική των Γίντις περιέχει χαζαρικό υπόστρωμα.
Θεωρίες Ασκεναζιτών-Χαζάρων
Μερικοί μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι οι Χάζαροι δεν εξέλιπαν μετά τη διάλυση της αυτοκρατορίας τους, αλλά μετανάστευσαν δυτικά, για να αποτελέσουν τελικά τμήμα του πυρήνα του μεταγενέστερου εβραϊκού πληθυσμού Ασκεναζιτών της Ευρώπης, αλλά η υπόθεση γίνεται δεκτή με σκεπτικισμό ή επιφύλαξη από τους περισσότερους.
Το 1846 ο Ρώσος ασιατολόγος Βασίλι Βασίλιεβιτς Γκριγκόριεφ (1816–1881) διατύπωσε τη θεωρία ότι οι Κριμαίοι Καραΐτες Εβραίοι ήταν χαζαρικού γένους, ισχυρισμός που υιοθετήθηκε γρήγορα από τρίτους, αν και άγνωστος στους ίδιους τους Καραΐτες εκείνη την εποχή. Ο Αβραάμ Ελιαχού Χαρκάβι (Ρωσοεβραίος ιστορικός και ασιατολόγος) υποστήριξε ήδη από το 1869 ότι ίσως υπήρχε σχέση μεταξύ των Χαζάρων και των Ευρωπαίων Εβραίων, αλλά η θεωρία ότι οι Χάζαροι προσήλυτοι αποτελούσαν σημαντικό ποσοστό των Ασκεναζιτών παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σε δυτικό κοινό σε διάλεξη από τον Ερνέστ Ρενάν το 1883. Εμφανίστηκαν κατά καιρούς απόψεις ότι υπήρχε μικρό ποσοστό Χαζάρων στους Εβραίους της Ανατολικής Ευρώπης, σε έργα των Τζόζεφ Γιάκομπς (1886), Ανατόλ Λερουά-Μπολιέ, κριτικού του αντισημιτισμού (1893), Μαξιμίλιαν Έρνεστ Γκούμπλοβιτς και του Ρωσοεβραίου ανθρωπολόγου Σάμουελ Βάιζενμπεργκ. Το 1909 ο Ούγκο φον Κουτσέρα ανέπτυξε την ιδέα σε μια μελέτη σε μέγεθος βιβλίου, υποστηρίζοντας ότι οι Χάζαροι αποτέλεσαν το θεμελιώδη πυρήνα των σύγχρονων Ασκεναζιτών. Ο Μόρις Φίσμπεργκ εισήγαγε την ιδέα σε αμερικανικό κοινό το 1911. Την ιδέα παρέλαβε επίσης ο Πολωνοεβραίος ιστορικός της οικονομίας και κεντρώος σιωνιστής Γιτζάκ Σίπερ το 1918 και ακαδημαϊκοί ανθρωπολόγοι, όπως ο Ρόλαντ Ντίξον, καθώς και συγγραφείς όπως ο Χ. Τζ. Γουέλς, που τη χρησιμοποίησε για να υποστηρίξει ότι «Το μεγαλύτερο μέρος των Εβραίων δεν ήταν ποτέ στην Ιουδαία», θέση που έμελλε να έχει πολιτική απήχηση μεταγενέστερα. Το 1932 ο Σάμουελ Κράους αποτόλμησε τη θεωρία ότι ο βιβλικός Ασκενάζ αναφερόταν στη βόρεια Μικρά Ασία και τον ταύτισε με τους Χαζάρους, θέση που αμφισβητήθηκε αμέσως από τον Τζέικομπ Μαν. Δέκα χρόνια αργότερα, το 1942, ο Αβραάμ Ν. Πόλιακ, αργότερα καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, εξέδωσε μια εβραϊκή μονογραφία, όπου κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι Εβραίοι της Ανατολικής Ευρώπης προέρχονταν από τη Χαζαρία. Ο Ν. Μ. Ντάνλοπ, γράφοντας το 1954, αναλογιζόταν ότι ελάχιστα στοιχεία υποστήριζαν αυτό που εκείνος θεωρούσε μια απλή πιθανολόγηση, ότι η θεωρία καταγωγής των Ασκεναζιτών από τους Χαζάρους ξεπερνούσε κατά πολύ ό,τι μας επιτρέπουν τα ατελή στοιχεία να θεωρήσουμε. Ο Λέον Πολιακόφ, ενώ πιθανολογούσε ότι οι Εβραίοι της Δυτικής Ευρώπης προέκυψαν από μια «παμμειξία» την πρώτη χιλιετία, το 1955 υποστήριξε ότι θεωρείτο ευρέως ότι οι Εβραίοι της Ανατολικής Ευρώπης κατάγονταν από μία ανάμειξη Χαζάρων και Γερμανών Εβραίων. Η εργασία του Πόλιακ συνάντησε κάποια υποστήριξη από τον Σάλο Ουιτμάγιερ Μπάρον και τον Μπεν-Ζιόν Ντινούρ, αλλά απορρίφθηκε από τον Μπέρναρντ Ουάινρινμπ ως μυθοπλασία (1962).
Η υπόθεση Χαζάρων-Ασκεναζιτών έγινε γνωστή σε πολύ ευρύτερο κοινό με την έκδοση του βιβλίου «Η Δέκατη Τρίτη Φυλή» του Άρθουρ Κέσλερ το 1976, που αφενός αξιολογήθηκε θετικά και αφετέρου απορρίφθηκε ως φαντασιοκόπημα και κάπως επικίνδυνο. Ο πρέσβης του Ισραήλ στη Βρετανία το στιγμάτισε ως «αντισημιτική ενέργεια που χρηματοδοτήθηκε από τους Παλαιστινίους», ενώ ο Μπέρναρντ Λιούις ισχυρίσθηκε ότι η ιδέα δεν στηριζόταν σε κανένα απολύτως στοιχείο και είχε εγκαταλειφθεί από όλους τους σοβαρούς ερευνητές. Ο Ράφαελ Πατάι όμως πρόσφερε κάποια υποστήριξη στην ιδέα ότι υπολείμματα των Χαζάρων είχαν παίξει ρόλο στην ανάπτυξη των ανατολικοευρωπαϊκών εβραϊκών κοινοτήτων, και πολλοί ερασιτέχνες ερευνητές, όπως οι Μπόρις Αλτσούλερ (1994) και Κέβιν Άλαν Μπρουκ την κράτησαν ζωντανή στην κοινή γνώμη. Η θεωρία έχει κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί για την άρνηση της εβραϊκής εθνικής ταυτότητας. Πρόσφατα μια ποικιλία προσεγγίσεων, από τη γλωσσολογία (Πάουλ Βέξλερ) μέχρι την ιστοριογραφία (Σλόμο Σαντ) και τη γενετική των πληθυσμών (Εράν Ελχαΐκ από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ) έχει αναβιώσει την υποστήριξη και το ενδιαφέρον για τη θεωρία. Υπό την ευρεία ακαδημαϊκή άποψη τόσο η ιδέα ότι οι Χάζαροι προσηλυτίστηκαν μαζικά στον Ιουδαϊσμό όσο και η θεωρία ότι μετανάστευσαν για να αποτελέσουν τον πληθυσμιακό πυρήνα των Ασκεναζιτών Εβραίων παραμένουν ζητήματα άκρως αμφιλεγόμενα.
Χρήση στην αντισημιτική πολεμική
Αργότερα έγινε εκμετάλλευση των εργασιών των Μόρις Φίσμπεργκ και Ρόλαντ Μ. Ντίξον σε ρατσιστική και θρησκευτική πολεμική λογοτεχνία, τόσο στη Βρετανία, στην Αγγλοϊσραηλίτικη θεωρία, όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ιδιαίτερα μετά την έκδοση του βιβλίου Οι Εβραίοι στην Αμερική (1923) του Μπάρτον Τ. Χέντρικ, αυτό έγινε «ευαγγέλιο» μεταξύ των υποστηρικτών των περιορισμών στη μετανάστευση τη δεκαετία του 1920: θεωρητικοί του ρατσισμού όπως ο Λόθροπ Στόνταρντ, αντισημίτες θεωρητικοί συνωμοσιών όπως ο Χίραμ Ουέσλεϊ Έβανς της Κου-Κλουξ-Κλαν, και αντικομμουνιστές πολέμιοι, όπως ο Τζον Ο. Μπίτι και ο Ουίλμοτ Ρόμπερτσον, των οποίων οι απόψεις επηρέασαν τον Ντέιβιντ Ντιουκ. Σύμφωνα με τον Γιεχοσαφάτ Χαρκαμπί (1968) έπαιξε ρόλο στις αραβικές αντισιωνιστικές πολεμικές και πήρε αντισημιτική χροιά. Ο Μπέρναρντ Λιούις, σημειώνοντας το 1987 ότι οι Άραβες ερευνητές την είχαν απορρίψει, παρατηρούσε ότι εμφανιζόταν μόνο κατά καιρούς στον αραβικό πολιτικό λόγο. Έχει παίξει επίσης κάποιο ρόλο στο σοβιετικό αντισημιτικό σωβινισμό και τη σλαβική ευρασιατική ιστοριογραφία, ιδιαίτερα στα έργα ερευνητών όπως ο Λεβ Γκουμιλιόφ. Αν και η χαζαρική υπόθεση δεν έπαιξε ποτέ σημαντικό ρόλο στον αντισημιτισμό και, αν και η ύπαρξη ιουδαϊκού χαγανάτου βορείως του Καυκάσου είχε για πολύ καιρό αμφισβητηθεί από χριστιανούς θρησκευτικούς σχολιαστές, κατέληξε να τύχει εκμετάλλευσης από το "λευκό" ρατσιστικό χριστιανικό κίνημα, ακόμη και από τρομοκρατικές απόκρυφες σέκτες, όπως η ιαπωνική Αούμ Σινρίκυο.
Γενετικές μελέτες
Η υπόθεση της χαζαρικής καταγωγής στους Ασκεναζίτες έχει επίσης αποτελέσει αντικείμενο στο νέο πεδίο της γενετικής των πληθυσμών, όπου έχουν προβληθεί ισχυρισμοί με στοιχεία τόσο υπέρ όσο και εναντίον της. Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι, αν υπάρχουν ίχνη προέλευσης από τους Χαζάρους στα γονίδια των Ασκεναζιτών, η συμμετοχή τους θα είναι ελάχιστη ή αμελητέα.
Ο Εράν Ελχαΐκ το 2012 μίλησε για ένα σημαντικό χαζαρικό συστατικό στην πατρική γραμμή, που βασίζεται στη μελέτη του Y-DNA των Ασκεναζιτών Εβραίων, χρησιμοποιώντας ως μέσο καυκασιανούς πληθυσμούς, Γεωργιανούς, Αρμένιους και Αζερμπαϊτζανούς Εβραίους.
Σύμφωνα με τον Ναντιά Αμπού Ελ Χάι τα ζητήματα καταγωγής περιπλέκονται από τις δυσκολίες καταγραφής της ιστορίας μέσω γονιδιακών μελετών και τις προκαταλήψεις των συναισθηματικών επενδύσεων σε διαφορετικές αφηγήσεις, αναλόγως αν η έμφαση δίνεται στην άμεση καταγωγή ή στον προσηλυτισμό εντός της εβραϊκής ιστορίας. Δυσκολίες επίσης δημιουργεί η έλλειψη δειγμάτων χαζαρικού DNA, που ίσως επέτρεπε την επαλήθευση.
Στη λογοτεχνία
Το «Κουζάρι» είναι ένα σημαντικό έργο, γραμμένο από τον μεσαιωνικό Ισπανοεβραίο φιλόσοφο και ποιητή Γεχουντά Χαλεβί (1075-1141). Χωρισμένο σε πέντε κείμενα («μα'αμαρίμ») ενός φανταστικού διαλόγου μεταξύ του ειδωλολάτρη χαγάνου των Χαζάρων και ενός Εβραίου, που είχε προσκληθεί για να του διδάξει τα δόγματα της εβραϊκής θρησκείας. Ο σκοπός του βιβλίου, αν και βασίζεται στην αλληλογραφία του Χασντάι ιμπν Σαπρούτ με τον Χάζαρο χαγάνο, δεν ήταν ιστορικός, αλλά μάλλον να υπερασπισθεί τον Ιουδαϊσμό ως μια εξ αποκαλύψεως θρησκεία, όπως γράφει, αρχικά έναντι των προκλήσεων των Καραϊτών προς την ισπανική ραβινική διανόηση και κατόπιν έναντι των πειρασμών προσαρμογής του Αριστοτελισμού και της ισλαμικής φιλοσοφίας στην εβραϊκή πίστη. Γραμμένο αρχικά στα Αραβικά, μεταφράστηκε στα Εβραϊκά από τον Τζούντα ιμπν Τιμπόν. Το πρώιμο μυθιστόρημα του Μπέντζαμιν Ντισραέλι «Αλρόι» (1833) βασίζεται στην ιστορία του Μεναχέμ μπεν Σολομόν. Το ζήτημα του μαζικού θρησκευτικού προσηλυτισμού και το απροσδιόριστο της αλήθειας των ιστοριών για την ταυτότητα και τον προσηλυτισμό είναι κεντρικά θέματα της ευπώλητης ιστορίας μυστηρίου του Μίλοραντ Πάβιτς «Λεξικό των Χαζάρων». Ο «Ιουστινιανός» του Χ. Τέρτλνταβ, το «Βιβλίο του Αβραάμ και Άνεμος των Χαζάρων» του Μάρεκ Χάλτερ, και «Οι Κύριοι του Δρόμου» του Μάικλ Σέιμπον διαθέτουν ή αναφέρονται σε στοιχεία της ιστορίας των Χαζάρων ή δημιουργούν φανταστικούς χαρακτήρες τους.
Πόλεις σχετιζόμενες με τους Χαζάρους
Ατίλ και Χαζαράν στο Δέλτα του Βόλγα. Σαμαντάρ, Μπαλανιάρ, Καζαρκί, Σαμπαλούτ, Σαμιράν στον Καύκασο. Κερτς, Θεοδοσία, Σαμκάρς (αλλιώς Τμουταρακάν) και Σουντάκ στην Κριμαία και στη Χερσόνησο του Ταμάν. Σαρλέλ στην κοιλάδα του Ντον. Αριθμός χαζαρικών οικισμών έχει ανακαλυφθεί στην περιοχή Μαγιάκι-Σάλτοβο. Μερικοί ερευνητές πιστεύουν ότι ο χαζαρικός οικισμός του Σαμπάτ αναφέρεται στο μεταγενέστερο Κίεβο.
Ερνστ Ρέις
Ο Ερνστ Ρέις (Ernst Reiss) (24 Φεβρουαρίου 1920, Νταβός – 3 Αυγούστου 2010, Βασιλεία) ήταν Ελβετός ορειβάτης. Μαζί με τον Φριτς Λούσινγκερ πραγματοποίησε την πρώτη ανάβαση στο τέταρτο υψηλότερο βουνό της Γης το 1956.
Θάνατος
Ο Ρέις πέθανε στη Βασιλεία, στις 3 Αυγούστου 2010, σε ηλικία 90 ετών
Παραπομπές
Κατηγορία:Ελβετοί ορειβάτες
Νικόλαος Πολυκράτης
Ο Νικόλαος Πολυκράτης (Μικρά Ασία, 1916 - 12 Μαρτίου 1949) ή, όπως ήταν γνωστός, Καπετάν Νικήτας, ήταν μέλος του ΚΚΕ, αξιωματικός του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.
Βιογραφικό
Ο Νικόλαος Πολυκράτης γεννήθηκε στην Μικρά Ασία το 1916 και ήταν γιος του Αριστείδη και της Μαρίας Πολυκράτη. Το 1922 και με την Μικρασιατική Καταστροφή και των ξεριζωμό των Ελλήνων εγκαταστάθηκε με την οικογένεια του στην Πάτρα, στην συνοικία των Προσφυγικών. Το επάγγελμά του ήταν τυπογράφος και γρήγορα έγινε μέλος του ΚΚΕ. Υπηρέτησε στον Ελληνικό στρατό το 1937 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού στο 12ο σύνταγμα πεζικού.
Ο Πολυκράτης όσο το επέτρεψαν οι πόλεμοι ήταν ποδοσφαιριστής του Ολυμπιακού Πατρών, όπως κι ο αδελφός του, για πολλά χρόνια και προπολεμικά θεωρείται από τους καλύτερους παίκτες του Ολυμπιακού και του τοπικού πρωταθλήματος.
Με την Γερμανική εισβολή στην Ελλάδα εντάχτηκε στον ΕΛΑΣ με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού και συμμετείχε σε πολλές επιχειρήσεις του. Με την λήξη του πολέμου αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ελλάδα και να καταφύγει στην Γιουγκοσλαβία, με εντολή του κομμουνιστικού κόμματος, αφού τον αναζητούσε η ασφάλεια Πατρών να τον συλλάβει λόγω του ότι ήταν κομμουνιστής και πρώην αξιωματικός του ΕΛΑΣ και το 1944 με την διμοιρία του είχε επιτεθεί μέσα στην Πάτρα σε στρατώνα τάγματος ασφαλείας Ελλήνων και Γερμανών.
Επέστρεψε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1948 και εντάχτηκε στις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού στην Πελοπόννησο παίρνοντας και ηγετική θέση και τον βαθμό του Λοχαγού. Η ομάδα του Καπετάν Νικήτα είχε εγκατασταθεί στο Παναχαϊκό και δρούσε κυρίως στην περιοχή της Πάτρας. Πήρε μέρος στην μάχη της Χαλανδρίτσας όταν με την διμοιρία του επιτέθηκε στο Σούλι κάνοντας αντιπερισπασμό και απασχολώντας πολλές δυνάμεις της χωροφυλακής και των κυβερνητικών δυνάμεων. Τον Μάιο του 1948 επιτέθηκε μαζί με τον Καπετάν Ζαχαριά στο Διακοπτό το οποίο και κατέλαβαν χωρίς μάχη αφού οι δυνάμεις της χωροφυλακής το εγκατέλειψαν. Ο Πολυκράτης είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη αφού δεν δίσταζε να μπαίνει μέσα στην Πάτρα και να επιτίθεται σε ομάδες Χιτών παραστρατιωτικών.
Πηγές
Κατηγορία:Ιστορία της Αχαΐας Κατηγορία:Μικρασιατικός Ελληνισμός Κατηγορία:Έλληνες κομμουνιστές Κατηγορία:Ελληνικός Εμφύλιος 1946 - 1949 Κατηγορία:Α.Π.Σ. Ολυμπιακός Πατρών Κατηγορία:Μέλη του ΕΛΑΣ
Μαρώ Σεφέρη
Η Μαρώ Ζάννου (1898 - 2000) ήταν σύζυγος του Ανδρέα Λόντου και έπειτα του Γιώργου Σεφέρη.
Γεννήθηκε ως Μαρίκα Ζάννου στην Αθήνα από γαλλίδα μητέρα, που πέθανε στη γέννα. Τη μεγάλωσε η γιαγιά της στη Γαλλία ως τα 12 χρόνια της, οπότε και επέστρεψε στην Ελλάδα. Ήταν μια γυναίκα με έντονη προσωπικότητα, που κινούνταν στους κοσμικούς κύκλους της Αθήνας.
Ο πρώτος γάμος της ήταν με τον ναύαρχο Ανδρέα Λόντο, εξάδελφο των πολιτικών Δημητρίου Λόντου, Δημητρίου Μαξίμου και Γεωργίου Στρέιτ. Απέκτησαν δύο παιδιά, τη Μίνα και την Άννα. Το σπίτι της επισκέπτονταν ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ο Αλέξανδρος Δελμούζος, ο Στρατής Μυριβήλης, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Ξενοφών Ζολώτας, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος.
Το 1936 γνώρισε τον ποιητή Γιώργο Σεφέρη, που υπηρετούσε στη διεύθυνση Πολιτικών Υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών. Τον κάλεσε στο εξοχικό της οικογένειάς της στην Αίγινα. Ο έρωτάς τους τάραξε την κοσμική και πνευματική Αθήνα ενώ και οι οικογένειές τους αντέδρασαν: ο σύζυγός της τής είπε ότι, αν εκείνη φύγει, θα κρατήσει αυτός τα παιδιά και δεν θα τα ξαναέβλεπε. Έτσι, η Ζάννου και ο Σεφέρης συναντιούνταν χωρίς να παντρευτούν.
Τέσσερις ημέρες μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1941, ο Σεφέρης έπρεπε να ακολουθήσει την εξόριστη Κυβέρνηση και ο μόνος τρόπος να είναι μαζί ήταν να παντρευτούν. Έτσι, η Ζάννου έκανε το δεύτερο γάμο της, με τον Σεφέρη, στις 10 Απριλίου 1941. Τα παιδιά της τα άφησε στην Πηνελόπη Δέλτα και ακολούθησε τον Σεφέρη στην Κρήτη και στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
Έζησαν αχώριστα και οι δύο κόρες της έγιναν από τα πιο αγαπημένα πρόσωπα του Σεφέρη. Μετά τον θάνατό του, η Μαρώ δώρισε τη βιβλιοθήκη του στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη στο Ηράκλειο Κρήτης, το αρχείο του στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη της Αθήνας και τις φωτογραφίες του στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας. Εξέδωσε τα ανέκδοτα ποιήματά του και την αλληλογραφία τους. Έμενε στην οδό Άγρας στο Παγκράτι, όπου έζησε και ο Σεφέρης και άνοιγε το σπίτι της σε εκπαιδευτικούς. Οι κόρες της είχαν κληρονομήσει τον Γιώργο Σεφέρη.
Απεβίωσε σε ηλικία 102 ετών στην Αθήνα.
Παραπομπές
Κατηγορία:Υπεραιωνόβιοι Κατηγορία:Γιώργος Σεφέρης
Χρυσός Ναός (Αμριτσάρ)
thumb|right|300px|Ο Χρυσός Ναός και ένας πιστός Σιχ ο οποίος μόλις έκανε σύμφωνα με την θρησκευτική παράδοση ιερό λουτρό στα νερά (νέκταρ) του ναού. Ο Χρυσός Ναός (το επίσημο όνομα για του Σιχίτες είναι Χαριμαντίρ Σαχίμπ / ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ στη γλώσσα Παντζάμπι, το οποίο μεταφράζεται ως ο ναός του θεού ) είναι ο κύριος ναός λατρείας (γκουντβάρα) των Σιχιτών και βρίσκεται στο Αμριτσάρ, στην περιοχή Παντζάμπ βορειοδυτικά στην Ινδία. Ο Ναός ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου αιώνα από τον Γκουρού Ραμ Ντας και ολοκληρώθηκε από τον νεότερο υιό του, τον Γκουρού Αρτζάν Ντεβ το 1604.
Ετυμολογία
Το επίσημο όνομα του ναού στη γλώσσα Παντζάμπι ως Χαριμαντίρ Σαχίμπ αποτελείται από τον ινδικό όρο Χάρι, το οποίο σημαίνει Θεός, τον όρο Μαντρίρ, που σημαίνει ναός και το Σαχίμπ, το οποίο προέρχεται από τα Αραβικά και σημαίνει ο Κύριος ή Θεός. Η ονομασία του ναού ως ο Χρυσός Ναός καθιερώθηκε από τις Βρετανικές αρχές στην Ινδία και οφείλεται στο ότι το επάνω μέρος του ναού είναι καλυμμένο από χρυσό. Η διακόσμηση του ναού με χρυσό έγινε αρχές του 19ου αιώνα από τον Μαχαραγιά Ραντζίτ Σινγχ.
Περιγραφή
Ο ναός έχει τέσσερις πύλες, οι οποίες -σύμφωνα με την θρησκευτική παράδοση των Σιχιτών- συμβολίζουν ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών. Στον ναό επιτρέπεται η είσοδος όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως της κάστας, του θρησκεύματος ή του φύλου που ανήκουν. Η αρχιτεκτονική του ναού αποτελεί συνδυασμό ισλαμικής και ινδικής αρχιτεκτονικής. Συγκεκριμένα ο θόλος δείχνει επιρροή από την ισλαμική αρχιτεκτονική ενώ οι κολώνες δείχνουν επιρροή από την ινδική παράδοση. Ο ναός βρίσκεται στο κέντρο μιας τετράγωνης δεξαμενής, η οποία σύμφωνα με τους Σιχίτες περιέχει νερό/νέκταρ αθανασίας.
Η σημερινή μορφή του ναού είναι κατασκευασμένη στα τέλη του 18ου αιώνα. Ο ναός αποτέλεσε, εκτός από θρησκευτικό κέντρο, και κέντρο πολιτικής αντιπαράθεσης, και έχει καταστραφεί δύο φορές. Το 1984 ο ναός αποτέλεσε πεδίο σύγχρουσης μεταξύ Σιχιτών, που ζητούταν απόσχιση, και της Ινδικής κυβέρνησης. Έγινε επέμβαση του στρατού και σκοτώθηκαν μέσα στο συγκρότημα του ναού περισσότεροι από 500 άνθρωποι, ενώ έγιναν ζημιές στο κτήριο Ακάλ Τακχτ. Οι ζημιές στο κτήριο Ακάλ επισκευάστηκαν την δεκαετία του 1980.
thumb|center|700px|Πανοραμική εικόνα (180 μοιρών) του συγκροτήματος του Ναού, όπου διακρίνονται από αριστερά προς τα δεξιά: στο βάθος βρίσκεται η νοτιοανατολική είσοδος (όπου από πίσω βρίσκεται η κουζίνα "Λανγκάρ"), πύργοι-παρατηρητήρια (διακρίνεται στην εικόνα ένας πύργος), ο χρυσός ναός μέσα στην δεξαμενή "νέκταρ" και δεξιά διακρίνεται λίγο το κτήριο Ακάλ Τακχτ (κέντρο Σιχιτικής αρχής).
Στο ναό υπάρχει και κοινή κουζίνα Γκουρού κα Λανγκάρ όπου ο κάθε επισκέπτης/προσκυνητής μπορεί να λάβει δωρεάν γεύματα. Το φαγητό που προσφέρεται είναι αυστηρά χορτοφαγικό. Η ιδέα δωρεάν διανομής φαγητού -ανεξάρτητα από την κάστα, το φύλλο, το χρώμα ή τη θρησκεία- αποτέλεσε επαναστατική ιδέα το 16ο αιώνα στην Ινδία, την εποχή που ξεκίνησε ο Σιχισμός. Η παρασκευή του φαγητού, το σερβίρισμα αλλά και η συντήρηση της κουζίνας γίνεται από ομάδες εθελοντών, οι οποίοι ονομάζονται σεβαντάρς. Η ιδέα ίδρυσης κοινής κουζίνας Λανγκάρ ξεκίνησε από τον πρώτο Σιχ Γκουρού Νάνακ. Κάθε μέρα 40.000 γεύματα σερβίρονται στο Λανγκάρ.
Στο συγκρότημα υπάρχουν δύο υψηλοί "μιναρέδες", οι οποίοι χρονολογούνται από το 18ο αιώνα και χρησιμοποιούνται ως παρατηρητήρια.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Γκουντβάρα (Ιερός ναός) του Σιχισμού Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στην Ινδία
Ομοσκεδαστικότητα
thumb|280px|right| Στη στατιστική, μια ακολουθία ή ένα διάνυσμα τυχαίων μεταβλητών (τ.μ.) είναι ομοσκεδαστική αν όλες οι τ.μ. στην ακολουθία ή στο διάνυσμα έχουν την ίδια πεπερασμένη διασπορά. Η μη ύπαρξη αυτής της ιδιότητας ονομάζεται ετεροσκεδαστικότητα. Η υπόθεση ότι σε κάποια δεδομένα υπάρχει ομοσκεδαστικότητα απλοποιεί τις μαθηματικές και υπολογιστικές πράξεις. Αλλά σε περιπτώσεις όπου η ομοσκεδαστικότητα παραβιάζεται υπερβολικά και έχει γίνει υπόθεση ύπαρξής της, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Ομοσκεδαστικοτ
Πορ-Βαντρ
Οι κάτοικοί του είναι γνωστοί ως Πορ-Βαντραί (γαλλικά: Port-Vendrais).
Παραπομπές
Κατηγορία:Κοινότητες των Ανατολικών Πυρηναίων
Χρύσιππος ο Σολεύς
Η φιλοσοφία του
Ο Χρύσιππος συνετέλεσε τόσο στη διάδοση, όσο και στη συστηματοποίηση της στωικής φιλοσοφίας, συμπληρώνοντας τα κενά που άφησαν ο Ζήνων και ο Κλεάνθης. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Χρυσίππου, οι άνθρωποι οφείλουν να συμμορφώνονται με τους νόμους της Λογικής και να ασκούν την αρετή, η οποία είναι το μόνο αληθινό καλό. Τα άλλα όλα, ασθένεια ή υγεία, πλούτος ή φτώχεια, είναι αδιάφορα. Η ανθρώπινη ευτυχία πηγάζει από την απάθεια σε κάθε επιθυμία και εξωτερική επίδραση.
Τα έργα του
Εκτός από φιλόσοφος, ο Χρύσιππος υπήρξε και αξιόλογος γραμματικός. Πολυγραφότατος, λέγεται ότι δεν περνούσε μέρα κατά την οποία να μην έγραφε τουλάχιστον 500 γραμμές κειμένου. Συνέγραψε περίπου 750 ως 800 έργα (ή αντίστοιχα 705 ρολά παπύρων), μερικά από τα οποία είναι:
Επίσης έγραψε σχόλια πάνω στην ποίηση του Ομήρου, του Ησιόδου και του Πινδάρου. Τα έργα του έχουν όλα χαθεί και μόνο αποσπάσματα έχουν περισωθεί. Κανένα τους πάντως δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως καθαρά λογοτεχνικό. Σε πολλά μέρη μοιάζουν με ατελείωτους καταλόγους ποιητών και συγγραφέων κάθε είδους.
Ξένη βιβλιογραφία
Κατηγορία:Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι Κατηγορία:Αρχαίοι Σολείς (Κιλικίας) Κατηγορία:Λογικολόγοι Κατηγορία:Στωικοί φιλόσοφοι
Μπέλα Πάλφι
Ο Μπέλα Πάλφι (στα σέρβικα-κυριλλικά: Бeлa Пaлфи) (Μπέκερεκ, Βοϊβοντίνα, 16 Φεβρουαρίου 1923 – Ζρένιανιν, 9 Σεπτεμβρίου 1995) ήταν Σέρβος ουγγρικής καταγωγής, πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής (αριστερός μέσος), μέλος της Εθνικής Ομάδας της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας, η οποία πήρε μέρος στο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 1950. Μετά τη λήξη της αγωνιστικής του καριέρας εργάσθηκε σαν προπονητής.
Ως παίκτης ξεκίνησε από τη Βοϊβοντίνα (1938-1941), συνέχισε στη Νόβισαντ (1941-1945), ενώ στη συνέχεια κατέκτησε νταμπλ με την Παρτιζάν Βελιγραδίου (1947) και 2 πρωταθλήματα (1951, 1953) και 3 Κύπελλα (1948, 1949, 1950) με τον Ερυθρό Αστέρα.
Το καλοκαίρι του 1963 ήρθε στην Ελλάδα, όπου έμεινε επί σειρά ετών. Ο Πάλφι έχει εργαστεί στις παρακάτω ελληνικές ομάδες:
Πηγές - Παραπομπές
Π Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Άρη Θεσσαλονίκης Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Αιγάλεω Α.Ο. Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Α.Ο. Καβάλα Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου Παναχαϊκής Κατηγορία:Γιουγκοσλάβοι προπονητές ποδοσφαίρου Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 1950 Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Σπάρτακ Σουμπότιτσα Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Ερυθρού Αστέρα Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Εθνικής Γιουγκοσλαβίας Κατηγορία:Μέσοι ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Παρτιζάν Βελιγραδίου Κατηγορία:Προπονητές ποδοσφαίρου ΦΚ Ραντνίτσκι 1923 Κραγκούγιεβατς Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1948
Κουνιγιόσι
thumb|210px|right| Πίνακας του [[Utagawa Kuniyoshi.]] Ο Ουταγκάουα Κουνιγιόσι (歌川国芳, 1 Ιανουαρίου 1798 - 1861) ήταν ένας από τους τελευταίους μεγάλους καλλιτέχνες της παραδοσιακής Γιαπωνέζικης τέχνης της ξυλογραφίας ουκιγιο-ε. Ανήκε στην σχολή Ουταγκάουα.
Βιογραφία
Γεννήθηκε το 1798 με το όνομα Γιοσισαμπούρο. Ο πατέρας του εργαζόταν ως τεχνίτης στην επεξεργασία του μεταξιού. Η ενασχόληση στα παιδικά του χρόνια με την εργασία του πατέρα του, τον επηρέασε καλλιτεχνικά αργότερα στις μεταξοτυπίες του και στην πλούσια χρήση χρωμάτων. Λέγεται ότι στην ηλικία των 7 με 8 χρονών εντυπωσιάστηκε από τις ζωγραφιές πολεμιστών και πληβείων και τότε αποφάσισε να στραφεί στην τέχνη Σε ηλικία μόλις 12 χρονών απέδειξε το καλλιτεχνικό του ταλέντο αποσπώντας την προσοχή του Ουταγκάουα Τογιοκούνι. Έγινε δεκτός επίσημα στο εργαστήριο του Τογιοκούνι το 1811 και γρήγορα έγινε ένας από τους πρώτους μαθητές του. Παρέμεινε μαθητευόμενος μέχρι το 1814 οπότε του δόθηκε το όνομα Κουνιγιόσι και ξεκίνησε ανεξάρτητη καριέρα. Τη χρονιά αυτή κυκλοφόρησε το πρώτο του έργο, οι εικονογραφήσεις των κουσαζόσι, γκοκαν και Γκομπούτζι Τσουσινγκούρα που ήταν μια παρωδία της αυθεντικής ιστορίας του Τσουσινγκούρα. Μεταξύ των ετών 1815-1817 δημιούργησε έναν μεγάλο αριθμό εικονογραφήσεων γιομιχόν, κοκιμπόν, γκοκαν και χανασιμπόν και τύπωσε επίσης πολλές αφίσες με ηθοποιούς του θεάτρου Καμπούκι και πολεμιστών σαμουράι.
Παρά το πολύ ελπιδοφόρο ξεκίνημά του ο νέος Kuniyoshi απέτυχε να δημιουργήσει έργα του μεταξύ του 1818 και 1827, λόγω της έλλειψης παραγγελιών ή του σκληρού ανταγωνισμού μέσα στη σχολή Ουταγκάουα. Δημιούργησε όμως στον καιρό αυτό πολλές εικόνες γυναικών μπιτζίνγκα και πειραματίστηκε με μοτίβα μεταξοτυπίας και τη χρήση ασπρόμαυρης Δυτικής τέχνης στα έργα του, παρότι τα έργα του δείχνουν περισσότερο απομίμηση, χωρίς βαθειά αντίληψη και κατανόηση των αρχών των τεχνικών που χρησιμοποιούσε.
thumb|250px|left|Tάιμπα (Το τέλος), [[1852 ]] Η οικονομική του κατάσταση ήταν τόσο τραγική που αναγκάστηκε να πουλάει χρησιμοποιημένα χαλάκια τατάμι για να καλύψει τα έξοδα διαβίωσής του. Η τυχαία γνωριμία του με τον δημοφιλή και ευημερούντα Κουνισάντα για τον οποίο ένιωθε (ίσως όχι άδικα) ότι ήταν ανώτερος καλλιτέχνης τον ώθησε να διπλασιάσει τις προσπάθειές του. Η σχέση των δύο καλλιτεχνών όμως ποτέ δεν εμπεριείχε στοιχεία μίσους αφού αργότερα συνεργάστηκαν σε έναν αριθμό έργων. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1820 ο Κουνιγιόσι δημιούργησε μια σειρά ηρωικών τριπτύχων στα οποία αρχίσει να διαφαίνεται ένα διακριτό προσωπικό ύφος. Το 1827 έλαβε την πρώτη του μεγάλη παραγγελία 108 ήρωες των φημοφιλών Σουικόντεν που ήταν βασισμένη στην πολύ δημοφιλή Κινέζικη ιστορία Σουιχου ζουάν. Στην σειρά αυτή έργων του ο Κουνιγιόσι ζωγράφισε ξεχωριστά τους ήρωες που είχαν στα σώματά τους τατουάζ, ένας νεωτερισμός που έγινε εξαιρετικά δημοφιλής στο Έντο και δημιούργησε μια ολόκληρη μόδα στην εποχή εκείνη. Οι σειρές Σουικόντεν έγιναν ανάρπαστες και η ζήτησή τους ήταν τεράστια. Ο Κουνιγιόσι ήταν πλέον ένας καταξιωμένος καλλιτέχνης ουκίγιο-ε. Συνέχισε να παράγει έργα με πολεμιστές, αντλώντας τη θεματολογία του από πολεμικές ιστορίες όπως η Ιστορία του Χέκε και Η άνοδος και πτώση του Μιναμότο και Τάιρα. οι πολεμικές του απεικονίσεις ήταν μοναδικές αφού εμφάνιζε τους πολεμιστές σε μυθικές σκηνές με ανείπωτη ένταση, παράξενες εμφανίσεις και υπερφυσικές δυνάμεις. Τέτοια έργα ήταν και Το φάντασμα του Ταίρα Τομομόρι στον κόλπο του Νταιμότσου και το τρίπτυχο του 1839 Η γέφυρα Γκοντζ. Το νέο θεματικό στυλ σαγήνευσε το κοινό και ικανοποιούσε την δημόσια δίψα για το ανεξήγητο, το φανταστικό και το περίεργο.
Οι μεταρρυθμίσεις Τενπό του 1841-1843 που είχαν ως σκοπό να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση που μάστιζε την Ιαπωνία τα χρόνια εκείνα, απαγόρευσε την εικονογράφηση ευγενών και ηθοποιών ουκίγιο-ε για να ελέγξει την άμετρη επίδειξη πλούτου και πολυτέλειας. Η απαγόρευση αυτή είχε οπωσδήποτε κάποια επίδραση στο έργο του Κουνιγιόσι που παρήγαγε κωμικά έργα (γκίγκα-ε). Πολλά από τα χιουμοριστικά έργα του ήταν και συμβολικά και σε κάποια από αυτά κριτικάριζε τους κυβερνώντες σογκούν (όπως το 1843 τον Μιναμότο Γοριμίτσου στο κρεβάτι καταδιωκόμενος από μια αράχνη και δαίμονες). Τα έργα του αυτά έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλή σε ένα διαρκώς ανάστατο και δυσαρεστημένο πολιτικά κοινό.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας πριν τις μεταρρυθμίσεις ο Κουνιγιόσι δημιούργησε πολλές παραστάσεις τοπίων φουκέιγκα που ήταν εκτός απαγορεύσεως. Ανάμεσα σε αυτά του τα έργα ήταν τα Διάσημα προϊόντα της επαρχίας (1828-30), Διάσημες απόψεις της Ανατολικής Πρωτεύουσας (1830).
thumb|250px|right|Ο διάσημος ρόνιν Μιγιαμότο Μουσάσι σκοτώνει ένα γιγάντιο νούε
Στην αρχή της δεκαετίας του 1840, ο Κουνιγιόσι εικονογράφησε ηθοποιούς αδιαφορώντας για την απαγόρευση που ίσχυε, χρησιμοποιούσε καρικατούρες και κόμικ για να απεικονίσει τους χαρακτήρες του. Επίσης χρησιμοποιούσε φιγούρες ζώων κυρίως αιλουροειδών στη θέση των ανθρώπινων φιγούρων σε ένα σατυρικό τόνο. Ο Κουνιγιόσι είναι γνωστός για τις ιδιαίτερα ευρείες συνθέσεις του, που μεγεθύνοντας τα οπτικά στοιχεία της εικόνας κατάφερνε να αποδώσει μία πιο δραματική και γλαφυρή απεικόνιση των θεμάτων του (για παράδειγμα το έργο του Η κόρη του Μασακάντο, πριγκίπισσα Τακιγιάσα στο παλιό παλάτι Σόμα). Το 1856 υπέφερε από παράλυση που του δημιούργησε μεγάλα κινητικά προβλήματα. Πριν το θάνατό του το 1861 μπόρεσε να ζήσει για να δει το άνοιγμα του λιμανιού της Γιοκοχάμας στους ξένους και ζωγράφισε τα έργα του Γιοκοχάμα-ε, Άποψη της Χοντσό και Οι γειτονιές της ηδονής της Γιοκοχάμα.
Μαθητές
Ο Κουνιγιόσι ήταν ένας άριστος δάσκαλος και έχε πολλούς μαθητές που συνέχισαν το πόστο του στην Σχολή Ουταγκάουα. Ανάμεσα στους πιο γνωστούς ήταν οι Γιοσιτόσι (ο τελευταίος μεγάλος του ουκίγιο-ε), Γιοσιτόρα, Γιοσιίκου, Γιοσικάζου και Γιοσιφούτζι.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ιάπωνες ζωγράφοι
Πράξη (μαθηματικά)
Στην πιο απλή της ερμηνεία στα μαθηματικά και τη λογική, μια πράξη είναι μια διαδικασία που παράγει μια νέα τιμή από μία ή περισσότερες τιμές εισόδου. Υπάρχουν δύο κοινοί τύποι πράξεων, οι μοναδιαίες (unary) και οι δυαδικές (binary). Οι μοναδιαίες πράξεις λειτουργούν πάνω σε μια μόνο τιμή, για παράδειγμα η άρνηση ή οι τριγωνομετρικές συναρτήσεις. Οι δυαδικές πράξεις, αντίθετα, παίρνουν δύο τιμές ως είσοδο και περιλαμβάνουν την πρόσθεση, την αφαίρεση, τον πολλαπλασιασμό, τη διαίρεση και την ύψωση σε εκθέτη.
Οι πράξεις μπορούν να επιδρούν και σε άλλες μαθηματικές οντότητες εκτός από αριθμούς. Οι λογικές τιμές αληθές (true) και ψευδές (false) μπορούν να συνδυαστούν με λογικές πράξεις όπως το and, το or, και το not. Διανύσματα μπορούν να προστεθούν και να αφαιρεθούν. Δυο περιστροφές μπορούν να συνδυαστούν με χρήση της πράξης της σύνθεσης δυο συναρτήσεων, πραγματοποιώντας πρώτα την μια περιστροφή και στη συνέχεια την άλλη. Πράξεις συνόλων περιλαμβάνουν τις δυαδικές πράξεις ένωση και τομή και την μοναδιαία πράξη της συμπλήρωσης. Πράξεις πάνω σε συναρτήσεις περιλαμβάνουν τη σύνθεση και τη συνέλιξη.
Πολλές πράξεις δεν ορίζονται για κάθε πιθανή τιμή. Για παράδειγμα, στους πραγματικούς αριθμούς δεν ορίζεται διαίρεση με το μηδέν ή η τετραγωνική ρίζα αρνητικής τιμής. Οι τιμές για τις οποίες ορίζεται μια πράξη, αποτελούν το πεδίο ορισμού της, και οι τιμές τις οποίες επιστρέφει αποτελούν το πεδίο τιμών της.
Οι τιμές στις οποίες επιδρά μια πράξη λέγονται όροι, ορίσματα ή είσοδοι της πράξης και η τιμή που παράγεται λέγεται η τιμή, το αποτέλεσμα ή η έξοδος της πράξης.
Η έννοια της πράξης είναι παρόμοια με την έννοια του τελεστή αλλά ο τρόπος σκέψης διαφέρει. Για παράδειγμα, λέμε «η πράξη της πρόσθεσης» ή «η πρόσθεση» όταν τονίζουμε τα ορίσματα και το αποτέλεσμα, ενώ λέμε «ο τελεστής της πρόσθεσης» από την άποψη της συνάρτησης «+» με τύπο S×S→S ως μαθηματική οντότητα που έχει δυο ορίσματα και επιστρέφει το άθροισμά τους.
Κατηγορία:Μαθηματική λογική Κατηγορία:Αφηρημένη άλγεβρα
Χαλιφάτο της Κόρδοβας
Το Χαλιφάτο της Κόρδοβας ή Κορδούης (929-1031 μ.Χ., αραβικά: خلافة قرطبة) ήταν μουσουλμανικό σουνιτικό κράτος που τα εδάφη του περιελάμβαναν την Ιβηρική Χερσόνησο (αλ-Ανταλούς των μουσουλμάνων) και τμήμα της Βόρειας Αφρικής. Πρωτεύουσά του ήταν η πόλη Κόρδοβα. Η περίοδος ύπαρξής του χαρακτηρίστηκε από εκπληκτικές επιτυχίες στον πολιτιστικό και εμπορικό τομέα. Πολλά από τα αριστουργήματα της ισλαμικής Ιβηρικής κατασκευάστηκαν εκείνη την περίοδο, μεταξύ των οποίων και το περίφημο Μεγάλο Τζαμί της Κόρδοβας.
Ιστορικό
Τον Ιανουάριο του 929 μ.Χ., ο εμίρης Αμπντ αλ-Ραχμάν Γ΄ αυτοανακηρύχθηκε χαλίφης της Κόρδοβας, μετατρέποντας έτσι το έως τότε εμιράτο σε χαλιφάτο. Ο Αμπντ αρ-Ραχμάν Γ΄ ήταν μέλος της δυναστείας των Ομαγιαδών, τα μέλη της οποίας κατείχαν διαδοχικά τον τίτλο του Εμίρη της Κόρδοβας από το 756 μ.Χ., λίγα χρόνια δηλαδή αφού καταλύθηκε το Χαλιφάτο των Ομαγιαδών της Δαμασκού από τους Αββασίδες της Βαγδάτης και οι αρχηγοί του κατέφυγαν στην Ισπανία, ιδρύοντας αρχικώς, το Εμιράτο της Κόρδοβας.
Το Χαλιφάτο πρακτικώς αποσαθρώθηκε εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου (Φίτνα αλ-Ανταλούς) ανάμεσα στους απογόνους του τελευταίου νόμιμου χαλίφη Χισάμ Β΄ και τους διαδόχους του πρωθυπουργού του (χατζίμπ), αλ-Μανσούρ.
Διατηρήθηκε έως το 1031, όταν μετά από χρόνια εσωτερικών συγκρούσεων, αποσυντέθηκε σε μια σειρά ανεξάρτητων βασιλείων. Παρά τις κατατμήσεις του πολιτικώς σε διάφορα κρατίδια, ο ισλαμικός πολιτισμός της Ιβηρικής συνεχίστηκε έως το 1492, όταν το τελευταίο έρεισμά του, η Αλάμπρα στη Γρανάδα, παραδόθηκε επίσημα στους Χριστιανούς, γεγονός που σήμανε το τέλος της περιόδου της "Ανακατάληψης" (Ρεκονκίστα) στην Ιβηρική Χερσόνησο.
Παραπομπές
Κατηγορία:Ιστορία της Πορτογαλίας Κατηγορία:Χαλιφάτα Κατηγορία:Χαλιφάτο των Ομεϋαδών