cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Άγης Πανόπουλος
Ξεκίνησε το ποδόσφαιρο από τον Π.Ο. Αγίου Σάββα Αθηνών. Το 1968 πήρε μεταγραφή στον Φωστήρα, με τη φανέλα του οποίου ξεκίνησε την επαγγελματική του καριέρα κάνοντας ντεμπούτο στην Β' Εθνική και πανηγυρίζοντας την άνοδο στην Α' Εθνική το 1970, ενώ διακρίθηκε αποτελώντας ηγετικό στέλεχος του. Το 1974 και στην ηλικία των 23 ετών, ο διακεκριμένος και ποτέ τιμωρημένος Άγης Πανόπουλος, πήρε τη μεγάλη μεταγραφή στον Παναθηναϊκό, με τη φανέλα του οποίου αγωνίστηκε για 3 χρονιές. Το 1977 μεταπήδησε στην Προοδευτική με τη φανέλα της οποίας αγωνίστηκε στην Β' Εθνική μέχρι το 1980, όποτε και μεταπήδησε στον Διαγόρα Αιγάλεω όπου και τερμάτισε την καριέρα του. Είχε 1 συμμετοχή με τη φανέλα της Εθνικής Ελλάδας ανδρών, στις 1 Απριλίου του 1975 σε φιλικό αγώνα με την Κύπρο στη Λευκωσία.
Πηγές
Κατηγορία:Έλληνες ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Φούτμπολ Λιγκ (Ελλάδα) Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Σούπερ Λιγκ Ελλάδας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Φωστήρα Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Προοδευτικής Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Παναθηναϊκού
Πανελλήνιο πρωτάθλημα στίβου γυναικών 2014
Το 79ο Πανελλήνιο πρωτάθλημα στίβου γυναικών 2014 διεξήχθη στις 19 και 20 Ιουλίου 2014 στο Ολυμπιακό Στάδιο, στην Αθήνα, εκτός από τα πρωταθλήματα 20 χλμ. βάδην και 10.000 μ., που είχαν διεξαχθεί σε διαφορετικές ημερομηνίες, καθώς και του μαραθωνίου, που είχε διεξαχθεί στις 10 Νοεμβρίου 2013 στην κλασική διαδρομή. Πρωταθλήτρια αναδείχθηκε η ΑΕΚ για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά.
Σχόλια
Σχετικά καλές επιδόσεις σημειώθηκαν στο πανελλήνιο πρωτάθλημα 2014 παρά τη σφοδρή κακοκαιρία που ξέσπασε, ειδικά την πρώτη ημέρα των αγώνων. Σημειώθηκαν καλές επιδόσεις και πολλές αθλήτριες πέτυχαν τα όρια για το Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα.
Η πρωταθλήτρια ΑΕΚ είχε έντονο ανταγωνισμό από τον Πανελλήνιο Γ.Σ. και τον Γ.Σ. Κηφισιάς. Συνολικά στα γυναικεία αγωνίσματα βαθμολογήθηκαν 92 σωματεία.
Ειδικά πρωταθλήματα
Διεξήχθησαν ξεχωριστά από το πανελλήνιο πρωτάθλημα σε διάφορες περιοχές ως εξής:
Παραπομπές
Γυναικων Κατηγορία:Στίβος το 2014 Κατηγορία:Διοργανώσεις στίβου στην Αθήνα
Ιωάννης Φανουράκης
Ο Ιωάννης Φανουράκης ήταν Έλληνας συνδικαλιστής. Υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη του ΣΕΚΕ, με ιδεολογικές επιρροές από τον επαναστατικό συνδικαλισμό και τον αναρχισμό.
Δημιουργία του ΑΕΚ
Το 1922 μαζί με τους Σπέρα, Mενδρινό, Γιαννουλάτο, Xρηστάκη, Δεσίπρη δημιουργεί το Aνεξάρτητο Eργατικό Kόμμα (AEK) με εφημερίδα την Εργατική όπου θα συνεχιστεί η κριτική στην σύνδεση μεταξύ ΓΣΕΕ και ΣΕΚΕ. Το ΑΕΚ θα διαλυθεί από την δικτατορία του Πάγκαλου το 1925.
Συνεργασία με την κυβέρνηση Πλαστήρα
Ο Φανουράκης θα διοριστεί μέλος της Εκτελεστικής επιτροπής του Εργατικού Κέντρου Αθηνών από τη κυβέρνηση του Παγκάλου. Θα πάρει μέρος σε βίαιες συγκρούσεις ενάντια σε μέλη του ΚΚΕ οι οποίες θα καταλήξουν στην δολοφονία από αστυνομικά πυρά του Μήτσου Πάτλακα συνδικαλιστή του ΚΚΕ.
Παραπομπές
Κατηγορία:Έλληνες συνδικαλιστές Κατηγορία:Έλληνες αναρχικοί
Μορν Φεντ
Το Μορν Φεντ (Morne Fendue) είναι ένα χωριό της Γρενάδας. Ανήκει στην ενορία του Αγίου Πατρικίου.
Δείτε επίσης
Κατηγορία:πόλεις της Γρενάδας
Νορ (γαλλικός νομός)
Το Νορ (γαλλικά: Nord) είναι γαλλικός νομός στη διοικητική περιοχή Ω-ντε-Φρανς, στο βορρά της Γαλλίας. Το όνομά του προέρχεται από τη γεωγραφική του θέση, Νορ στα γαλλικά σημαίνει Βορράς. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη είναι η Λίλ. Το INSEE και το Ταχυδρομείο του αποδίδουν τον κωδικό 59. Έχει έκταση 5.742,74 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πυκνότητα 450 κατοίκους ανά χμ2.
Ο πληθυσμός του νομού ανέρχεται σε 2.603.723 κατοίκους κατά την απογραφή του 2016 και είναι ο πιο πυκνοκατοικημένος νομός της Γαλλίας, με επικεφαλής την μητροπολιτική περιοχή της Λιλ που φιλοξενεί σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού. Πριν τη διοικητική μεταρρύθμιση του 2016, σχημάτιζε, με το Πα-ντε-Καλέ, την παλιά περιοχή Νορ-Πα-ντε-Καλαί. Από το 2016, με τέσσερις άλλους νομούς, τους Σομ, Ουάζ, Αιν και Πα-ντε-Καλαί, αποτελούν την περιοχή Ω-ντε-Φρανς. Οι κάτοικοι ονομάζονται Νορντίστ.
Γεωγραφία
αριστερά|μικρογραφία|Θέση του νομού Νορ στα Ω-ντε-Φρανς Ο νομός Νορ είναι ένας από τους πέντε νομούς (Νορ, Σομ, Ουάζ, Αιν και Πα-ντε-Καλαί) της διοικητικής περιοχής Ω-ντε-Φρανς και συνορεύει δυτικά με το νομό Πα-ντε-Καλαί, νότια με το νομό Αιν, ανατολικά με το Βέλγιο και βόρεια βρέχεται από τη Βόρεια Θάλασσα σε θαλάσσια πρόσοψη περίπου 35 χιλιομέτρων.
Βρίσκεται στα βόρεια της χώρας κατά μήκος του μισού των δυτικών βελγικών συνόρων και είναι ασυνήθιστα μακρύς και στενός.
Πρωτεύουσα είναι η Λιλ, η οποία μαζί με κοντινές κοινότητες μεταξύ των οποίων οι Λαμπερσάρ, Ρουμπαί, Τουρκουάν και Βιλνέβ-ντ'-Ασκ, σχηματίζουν μια ευρύτατη αστική περιοχή, που αποκαλείται Ευρωπαϊκή Μητρόπολη της Λιλ, της οποίας ο πληθυσμός ξεπερνάει το 1,1 εκατομμύριο κατοίκους. Άλλες σημαντικές πόλεις είναι οι Καμπραί, Βαλανσιέν, Ντουαί και Δουνκέρκη.
Διαρρέεται από πολλούς ποταμούς, παραπόταμους και κανάλια. Οι κύριοι ποταμοί είναι: Υζέρ, Λυς, Εσκώ, Σκαρπ και Σαμπρ. Κατά μήκος της ακτής της Βόρειας θάλασσας, υπάρχουν επιμήκεις ακρογιαλιές με παράκτιους αμμόλοφους.
Οι κάτοικοι του νομού ονομάζονται Νορντίστ και στην περιοχή, εκτός της επίσημης γαλλικής γλώσσας, ομιλούνται η πικαρδική και η φλαμανδική διάλεκτοι. Σύμφωνα με την INSEE, ο αριθμός των χρηστών της τελευταίας ήταν 60.000 το 1999, με απότομη πτώση από το 1806, όταν στην γλωσσολογική έρευνα του Montbret ανέρχονταν σε 156.973 άτομα.
Ιστορία
Η περιοχή που περιλαμβάνει τις σημερινές κοινότητες της Λιλ, Ντουαί και Δουνκέρκης ενσωματώθηκε σταδιακά στο Βασίλειο της Γαλλίας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΔ΄. Η περιοχή έγινε οριστικά γαλλική μετά το 1713, με τη Συνθήκη της Ουτρέχτης.
Αυτό το έδαφος, στη συνέχεια, έγινε η επαρχία της Γαλλικής Φλάνδρας περιλαμβάνοντας επίσης το Καμπρεσί και τα τμήματα της κομητείας του Αινώ και της κυρίως Φλάνδρας που είχαν γίνει γαλλικά.
Στις 4 Μαρτίου 1790, κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, ο Νορ έγινε ένας από τους αρχικά 83 νομούς (σήμερα 101) που δημιουργήθηκαν για να αντικαταστήσουν τις κομητείες, με πρωτεύουσα την πόλη Ντουαί.
Το 1792 η Λιλ πολιορκήθηκε από τους Αυστριακούς και αντιστάθηκε νικηφόρα από 29 Σεπτεμβρίου έως 8 Οκτωβρίου 1792, παρά τον βομβαρδισμό που υπέστη και μερικές σφαίρες είναι ακόμη ορατές, ενσωματωμένες σε κάποιες προσόψεις κτιρίων. Τέλος, οι Αυστριακοί, που απειλήθηκαν από το δημοκρατικό στρατό, έλυσαν την πολιορκία. Στις 8 Οκτωβρίου 1792, η Εθνική Συνέλευση έκρινε ότι «η Λιλ και οι κάτοικοί της τίμησαν την πατρίδα».
Σε ορισμένες περιοχές του νομού, κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης ο λαός ήταν ιδιαίτερα εχθρικός. Οι αγρότες είχαν επηρεαστεί αρνητικά από το θάνατο του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, τον Ιανουάριο τα 1793. Τα δέντρα της ελευθερίας κόπηκαν σε όλη την περιοχή του Καμπραί, ενώ ενορίτες αρνούνταν να λάβουν τα μυστήρια από συνταγματικούς ιερείς. Σε διάφορα χωριά - ειδικά στο Μορμπέκ - οι αγρότες αρνήθηκαν να στρατολογηθούν. Αυτές οι εξεγέρσεις, ωστόσο, γρήγορα αποσοβήθηκαν από τη νέα δημοκρατική εξουσία.
Το 1800 οι οκτώ αρχικές περιφέρειες του νομού ονομάστηκαν διαμερίσματα και ο αριθμός τους μειώθηκε σε έξι και το 1803, η πρωτεύουσα του νομού μεταφέρθηκε από το Ντουαί στη Λιλ.
Κατά τον Β΄Παγκόσμιο πόλεμο, ο νομός Νορ κατακτήθηκε στα τέλη Μαΐου / αρχές Ιουνίου 1940 από τους Γερμανούς. Τον Σεπτέμβριο του 1944 απελευθερώθηκε από την ταχεία προώθηση των στρατευμάτων των Δυτικών Συμμάχων.
Από το 1960 έως το 2016, ο νομός ανήκε στη διοικητική περιοχή Νορ-Πα-ντε-Καλαί. Μετά τη μεταρρύθμιση του 2016, με τους νομούς Σομ, Ουάζ, Αιν και Πα-ντε-Καλα ί αποτελούν τη νέα διοικητική περιοχή Ω-ντε-Φρανς.
Διοικητική διαίρεση
μικρογραφία|620x620εσ|Διαμερίσματα του νομού Νορ Διαμερίσματα και κοινότητες
Ο νομός Νορ χωρίζεται σε 6 διοικητικά διαμερίσματα, 41 καντόνια και 648 κοινότητες:
Οι μεγαλύτερες κοινότητες του νομού Νορ:
Οικονομία
Η οικονομία της περιοχής επικεντρώνονταν από παλιά σε σημαντικούς τομείς δραστηριότητας όπως η γεωργία και τα παράγωγά της (από τον 8ο αιώνα), η κλωστοϋφαντουργία και το εμπόριο λόγω της γεωγραφικής θέσης της. Η ανάπτυξη της βιομηχανίας έδωσε σημαντική ώθηση σε αυτές τις παραδοσιακές δραστηριότητες και η παρουσία άνθρακα στην ανθρακοφόρο λεκάνη του Νορ-Πα-ντε-Καλέ επέτρεψε την ανάπτυξη μιας βαριάς βιομηχανίας, καθιστώντας την περιοχή «ατμομηχανή» της Βιομηχανικής Επανάστασης του 19ου αιώνα. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα ερευνητικά κέντρα δεν ξαναχτίστηκαν για να αποτρέψουν την καταστροφή σε περίπτωση νέας σύγκρουσης στην περιοχή. Το τέλος των ένδοξων τριάντα ετών (1946-1975) συμπίπτει με τη μείωση των ανθρακωρυχείων, τα οποία τροφοδοτούσαν τη βαριά βιομηχανία της περιοχής. Αυτές οι σοβαρές διαρθρωτικές δυσκολίες προστέθηκαν στην οικονομική κρίση: Από τους τρεις κύριους τομείς που αποτελούσαν τους πυλώνες της οικονομίας - άνθρακας, χάλυβας και κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα - μόνο οι δύο τελευταίες εξακολουθούν να επιβιώνουν. Το τελευταίο ανθρακορυχείο στην περιοχή έκλεισε τον Δεκέμβριο του 1990 και η χαλυβουργία μεταφέρθηκε από την περιοχή της Βαλανσιέν στην ακτή της Ντανκέρκ.
Ο νομός Νορ παραμένει ένα από τα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα της Βόρειας Γαλλίας. Οι κύριες δραστηριότητές του περιλαμβάνουν την αυτοκινητοβιομηχανία, τη μηχανολογία, τον σιδηροδρομικό εξοπλισμό, τα φαρμακευτικά προϊόντα και τις χημικές ουσίες.
Η ανάπτυξη και διαφοροποίηση του τριτογενούς τομέα βασίζεται στο δίκτυο μεσαίων πόλεων και ιδιαίτερα στο αστικό κέντρο Λιλ-Ρουμπαί- Τουρκουάν, το οποίο αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ των υπηρεσιών της περιοχής.
Ο τουρισμός είναι επίσης σημαντικός τομέας της οικονομίας του νομού.
Κλίμα
μικρογραφία|520x520εσ|Ο νομός Νορ και τα διαμερίσματα Το κλίμα του νομού Νορ είναι ωκεάνιο, χαρακτηρίζεται από ήπιους, βροχερούς χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια, με λιγότερο έντονες διαφορές θερμοκρασίας μεταξύ εποχών στις πιο απομακρυσμένες από τις ακτές περιοχές.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Η επίσημη σελίδα του νομού
Παραπομπές
Κατηγορία:Νομοί των Ω-ντε-Φρανς Κατηγορία:Νομοί της Γαλλίας
Κινέζικο Θέατρο Γκράουμαν
Το Κινέζικο Θέατρο Γκράουμαν (αγγλικά: Grauman's Chinese Theatre) είναι κινηματογράφος στην οδό 6925 της Λεωφόρου του Χόλυγουντ στο Χόλυγουντ του Λος Άντζελες στις ΗΠΑ. Βρίσκεται στην ιστορική Λεωφόρο της Δόξας στο Χόλυγουντ.
Η άδεια για το κτίσιμο του Κινέζικου Θεάτρου δόθηκε μετά την επιτυχία του κοντινού Αιγυπτιακού Θεάτρου Γκράουμαν, το οποίο άνοιξε το 1922. Χτίστηκε μέσα σε 18 μήνες, ξεκινώντας από τον Ιανουάριο του 1926. Επικεφαλής ήταν ο Σιντ Γκράουμαν. Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε στις 18 Μαΐου 1927 και το θέατρο έκανε πρεμιέρα με την ταινία The King of Kings του Cecil B. DeMille. Από τότε έχει φιλοξενήσει πολλές πρεμιέρες ταινιών - συμπεριλαμβανομένου της πρώτης ταινίας της σειράς Ο Πόλεμος των Άστρων του Τζορτζ Λούκας και τριών τελετών των Όσκαρ. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και διάσημα στοιχεία του θεάτρου αποτελούν οι τσιμεντόλιθοι που είναι τοποθετημένοι στο προαύλιο του θεάτρου, καθώς φέρουν τις υπογραφές και τα αποτυπώματα χεριών και ποδιών διάσημων κινηματογραφικών προσωπικοτήτων από τη δεκαετία του 1920 έως και σήμερα.
Αποτυπώματα
Υπάρχουν σχεδόν 200 αυτόγραφα και αποτυπώματα χεριών και ποδιών στο τσιμέντο του προαυλίου του θεάτρου.
Omega Conspiracy
Omega Conspiracy είναι ο τίτλος του τρίτου άλμπουμ του αμερικάνικου speed metal συγκροτήματος Agent Steel, το οποίο κυκλοφόρησε το 1999 μέσω της δισκογραφικής εταιρείας Metal Blade Records.
Η ηχογράφηση του δίσκου πραγματοποιήθηκε στο Bill's Place του βόρειου Χόλιγουντ από τις 19 ως τις 29 Ιουνίου του 1999 με παραγωγό τον Μπέρνι Βερσέι. Αυτό υπήρξε το πρώτο άλμπουμ του συγκροτήματος μετά το 1987, αφού οι Agent Steel είχαν διαλυθεί μετά την περιοδεία για την προώθηση του "Unstoppable Force".
Η επανένωση τους έγινε πραγματικότητα μετά από πρόταση που δέχθηκαν για να εμφανιστούν στο φεστιβάλ του Wacken του 1999. Μετά την άρνηση του τραγουδιστή Τζον Σιρίς να συμμετάσχει, τα φωνητικά των Agent Steel ανέλαβε ο Μπρους Χολ, μετέπειτα τραγουδιστής των Steel Prophet και Psychosis.
Μέλη των Agent Steel
Η σύνθεση του συγκροτήματος κατά την ηχογράφηση του "Omega Conspiracy" είχε την εξής μορφή:
Πηγές
Κατηγορία:Άλμπουμ του 1999 Κατηγορία:Άλμπουμ των Agent Steel
Επιστημονικό Κέντρο Κοπέρνικος
μικρογραφία|200x200εσ|Επιστημονικό Κέντρο Κοπέρνικος|εναλλ.=|αριστερά μικρογραφία|200x200εσ|Πλανητάριο: Τα Ουράνια του Κοπέρνικου|εναλλ.=|αριστερά μικρογραφία|267x267εσ|Το Ρομποτικό Θέατρο|εναλλ.=|αριστερά μικρογραφία|200x200εσ|[[Εκκρεμές του Φουκώ|εναλλ.=|αριστερά]] Το Επιστημονικό Κέντρο Κοπέρνικος (Centrum Nauki Kopernik) είναι ένα μουσείο επιστημών που βρίσκεται στην όχθη του Ποταμού Βιστούλα στη Βαρσοβία Πολωνίας. Περιέχει πάνω από 450 διαδραστικά εκθέματα που επιτρέπουν στους επισκέπτες να πειραματιστούν και να ανακαλύψουν τους νόμους της επιστήμης. Το Κέντρο είναι το μεγαλύτερο ίδρυμα της κατηγορίας του στην Πολωνία και ένα από τα πιο προηγμένα στην Ευρώπη. Από την ίδρυσή του μέχρι το 2015 είχε δεχτεί 5 εκατομμύρια επισκέπτες.
Η πρώτη ενότητα του Κέντρου άνοιξε για το κοινό την 5η Νοεμβρίου 2010, με πέντε εκθέσεις (Εν κινήσει, Άνθρωποι και το περιβάλλον, οι Ρίζες του πολιτισμού, Φωτεινή ζώνη, Μπζζζ!). Την 3η Μαρτίου 2011 άνοιξε η έκθεση για τους εφήβους – RE: γενιά, την 19η Ιουνίου άνοιξε το πλανητάριο Τα Ουράνια του Κοπέρνικου, την 15η Ιουλίου άνοιξε το Πάρκο της Ανακάλυψης, την 18η Οκτωβρίου άνοιξε το εργαστήριο χημείας, την 15η Νοεμβρίου άνοιξε το εργαστήριο βιολογίας, την 6η Δεκεμβρίου άνοιξε το εργαστήριο ρομποτικής και την 20η Δεκεμβρίου άνοιξε το εργαστήριο φυσικής.
Από το 2008, το Επιστημονικό Κέντρο Κοπέρνικος μαζί με το Πολωνικό Ραδιόφωνο διοργανώνουν το Επιστημονικό πικ-νικ – τη μεγαλύτερη υπαίθρια εκδήλωση για προώθηση της επιστήμης. Το 2011 το Κέντρο φιλοξένησε το συνέδριο ECSITE (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιστημονικών Κέντρων και Μουσείων) – μία από τις πιο σημαντικές διοργανώσεις στον χώρο των επιστημονικών κέντρων και μουσείων παγκόσμια.
Αναφορές
Κατηγορία:Εκπαίδευση στην Πολωνία Κατηγορία:Μουσεία επιστημών Κατηγορία:Μουσεία επιστημών ανά χώρα Κατηγορία:Νικόλαος Κοπέρνικος
Φθοροχλωράνθρακες
Δομή, ιδιότητες και παραγωγή
Όπως και στα απλούστερα αλκάνια, η μοριακή δομή των ατόμων άνθρακα και των ατόμων που σε συνδέονται σε καθένα από αυτά είναι τετραεδρική και στους φθοροχλωράνθρακες. Εφόσον τα άτομα φθορίου και χλωρίου διαφέρουν πολύ σε μέγεθος και ηλεκτραρνητικότητα και από το υδρογόνο και μεταξυ τους, οι φθοροχλωράνθρακες που είναι παράγωγα του μεθανίου διαφέρουν επίσης από την τέλεια τετραεδρική συμμετρία.
Οι πυκνότητες των φθοροχλωρανθράκων είναι υψηλότερες εκείνων των αντίστοιχων αλκανίων. Γενικά οι πυκνότητες αυτών των ενώσεων συσχετίζεται με τον αριθμό των ατόμων χλωρίου που περιέχουν ανά μόριο. Επεξηγηματική είναι η σύνθεση του διφθοροχλωρομεθάνιου από χλωροφόρμιο:
Αν είναι επιθυμητή η παρουσία και βρωμίου, τα σχετικά παράγωγα παράγονται με αντιδράσεις ελευθέρων ριζών από φθοροχλωράνθρακες, αντικαθιστώντας δεσμούς C-Η με δεσμούς C-Br. Επεξηγηματική είναι η σύνθεση 2-βρωμο-1,1,1-τριφθορο-2-χλωραιθάνιου, που χρησιμεύει ως αναισθητικό:
Αντιδράσεις
Η πιο σημαντική αντίδραση των φθοροχλωρανθράκων είναι η φωτόλυση του δεσμού C-Cl. Για παράδειγμα::
Το ατομικό χλώριο, που γράφεται συχνά ως Cl●, συμπεριφέρεται πολύ διαφορετικά από το μοριακό χλώριο (δηλαδή το «διχλώριο», Cl2). Οι ελεύθερες ρίζες χλωρίου (Cl●) είναι (σχετικά) πολύ μακρόβια στην ανώτερη ατμόσφαιρα, όπου καταλύει τη μετατροπή του όζοντος (O3) σε διοξυγόνο (O2). Το όζον απορροφά μέρος από τη UVB ακτινοβολία, περιορίζοντας την υψηλής ενέργειας ακτινοβολία που φθάνει ως την επιφάνεια της Γης. Οι ελεύθερες ρίζες βρωμίου (Br●) είναι ακόμη πιο αποτελεσματικοί καταλύτες για τη διάσπαση του όζοντος και γι' αυτό τα βρωμιούχα παράγωγα επίσης ελέγχονται από το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ.
Εφαρμογές
Οι εφαρμογές των φθοροχλωρανθράκων εκμεταλλεύονται τη χαμηλή τοξικότητα, τη χαμηλή χημική δραστικότητα και τη χαμηλή ευφλεκτότητα των ενώσεων αυτών. Κάθε συνδυασμός φθορίου, χλωρίου και υδρογόνου σε παράγωγα του μεθανίου και του αιθανίου έχουν εξετασθεί και οι περισσότεροι έχουν ήδη εμπορικές εφαρμογές. Επιπλέον, υπάρχουν πολλά αντίστοιχα παραδείγματα για ενώσεις με περισσότερα άτομα άνθρακα ή που περιέχουν και βρώμιο. Οι εφαρμογές περιλαμβάνουν ψυκτικά, παράγοντες διογκώσεως, προωθητικά αέρια, ιδιαίτερα σε ιατρικές εφαρμογές, και απογρασωτικούς διαλύτες.
Εκατομμύρια τόννοι διφθοροχλωρομεθάνιου παράγονται ετησίως, ως πρόδρομη ένωση για το τετραιθένιο, το μονομερές που μετατρέπεται σε τεφλόν.
Ταξινόμιση και ονοματολογία
Υπάρχουν οι ακόλουθες ομάδες αλυδρογονανθράκων που ταξινομούνται κανονικά ή και καταχρηστικά στους φθοροχλωράνθρακες, με την «ευρεία έννοια»:
Σύστημα κωδικής αρίθμησης
Υπάρχει ένα σύστημα κωδικής αρίθμησης που χρησιμοποιείται για φθοριωμένα παράγωγα αλκανίων, που συνήθως ακολουθεί ένα από τα προθέματα Freon-, R-, CFC-, και HCFC-. Το δεξιό ψηφίο του κωδικού αριθμού αντιπροσωπεύει τον αριθμό των ατόμων φθορίου ανά μόριο της ένωσης, το επόμενο αντιπροσωπεύει τον αριθμό των ατόμων υδρογόνου της ένωσης συν 1, και το τελευταίο αντιπροσωπεύει τον αριθμό των ατόμων άνθρακα μείον ένα, με το μηδέν (0) να μην σημειώνεται. Τα υπόλοιπα άτομα είναι αυτά του χλωρίου. Έτσι, για παράδειγμα το Freon-12 δείχνει ότι η ένωση είναι παράγωγο του μεθανίου (αφού περιέχει μόνο δυο ψηφία), περιέχει δυο άτομα φθορίου και κανένα άτομο υδρογόνου. Πρόκειται, δηλαδή, για το διφθοροδιχλωρομεθάνιο (CCl2F2). Ένας άλλος, ευκολότερος τρόπος, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βρει κανείς το χημικό τύπο της ένωσης από τον κωδικό αριθμό της, είναι να προσθέσει στον κωδικό αριθμό τον αριθμό 90. Το αποτέλεσμα δίνει, με τα ψηφία του, ακριβώς τον αριθμό των ατόμων άνθρακα, υδρογόνου και φθορίου, αντίστοιχα, του μορίου της ένωσης. Τα υπόλοιπα, αν υπάρχουν, και πάλι είναι άτομα χλωρίου. Επομένως, για το ίδιο παράδειγμα, δηλαδή του Freon-12, έχουμε: 12 + 90 = 102, δηλαδή 1 άτομο άνθρακα, 0 άτομα υδρογόνου και 2 άτομα φθορίου, ενώ επειδή σε άτομο άνθρακα αντιστοιχούν σε τέσσερα (4) άτομα υποκατάστατων, περισσεύουν και 4 - 2 = 2 άτομα χλωρίου. Άρα ο χημικός τύπος του Freon-12 είναι CCl2F2. Αν έχουμε κάποιο φρέον που περιέχει και βρώμιο, ο αριθμός των ατόμων του σημειώνεται με ένα τέταρτο ψηφίο. Ακόμη, επειδή η ύπαρξη ισομερών είναι συνηθισμένη για τα παράγωγα του αιθανίου, του προπανίου και του βουτανίου, αυτά δείχνονται με γράμματα που ακολουθούν την κωδική αρίθμηση. Ακολουθεί ένας πίνακας με τους κυριότερους φθοροχλωράνθρακες:
Ιστορία
Ο τετραχλωράνθρακας (CCl4) χρησιμοποιήθηκε στην πυροσβεστική και σε γυάλινες «πυροσβεστικές χειροβομβίδες» από τα τέλη του 19ου αιώνα έως γύρω στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Από τη δεκαετία του 1920 άρχισε ο πειραματισμός στη χρήση χλωραλκανίων για πυροσβεστική χρήση σε πολεμικά αεροσκάφη. Το Freon ήταν το εμπορικό όνομα για μια ομάδα των φθοροχλωρανθράκων που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως ψυκτικά, αλλά επίσης και σε πυροσβεστικές συσκευές και ως προωθητικά σε δοχεία αερολυμάτων. Το βρωμομεθάνιο χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα ως απολυμαντικό. Το διχλωρομεθάνιο είναι ένας ευέλικτος βιομηχανικός διαλύτης.
Ο Βέλγος επιστήμονας Φρέντερικ Σβαρτς (Frédéric Swarts) πρωτοπόρησε στη σύνθεση φθοροχλωρανθράκων από τη δεκαετία του 1890. Ανέπτυξε ένα αποτελεσματικό μέσο ανταλλαγής ατόμων χλωρίου από φθόριο σε τετραχλωράνθρακα, επιτρέποντας έτσι τη σύνθεση του CFC-11, δηλαδή του τριχλωροφθορομεθάνιου (CCl3F), και του CFC-12, δηλαδή του διφθοροδιχλωρομεθάνιου (CCl2F2).
Σε μια επίδειξη για την Αμερικανική Χημική Κοινότητα (American Chemical Society), ο Μίντγκελυ επέδειξε όλες τις παραπάνω ιδιότητες εισπνέοντας αέριο φθοροχλωράνθρακα και εκπνέοντάς το πάνω σε ένα αναμμένο κερί το 1930.
Εμπορική ανάπτυξη και εφαρμογές
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πολλά χλωραλκάνια είχαν καθιερωμένες εφαρμογές σε πολεμικά αεροσκάφη, παρόλο που αυτά τα πρώτα σε εφαρμογές αλοπαράγωγα είχαν εξαιρετική τοξικότητα. Ωστόσο, μετά τον πόλεμο, με βραδύ ρυθμό, άρχισε να γίνεται όλο και πιο συνηθισμένη η χρήση τους και στην πολιτική αεροπορία. Στη δεκαετία του 1960 άρχισαν να γίνονται διαθέσιμα τα φθοραλκάνια και τα βρωμοφθοραλκάνια, που γρήγορα αναγνωρίστηκαν ως πολύ ικανά πυροσβεστικά υλικά. Από σχετικά νωρίς, η έρευνα έγινε από το στρατό των ΗΠΑ έδωσε το Halon 1301, δηλαδή το βρωμοτριφθορομεθάνιο (CBrF3), ενώ το Halon 1211, δηλαδή το βρωμοδιφθοροχλωρομεθάνιο (CBrClF2), τελικά αναπτύχθηκε κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960 υπήρχαν καθιερωμένες πολλές εφαρμογές στις οποίες το νερό και κάποια ξηρά πυροσβεστικά υλικά αποτελούσαν μια απειλή για βλάβες στην περιουσία που κανονικά έπρεπε να προστατέψουν. Αυτό ίσχυε ιδιαίτερα για αίθουσες ηλεκτρονικών υπολογιστών, τηλεπικοινωνιακούς ρυθμιστές, εργαστήρια, μουσεία και συλλογές έργων τέχνης. Αρχίζοντας τη χρήση τους σε πολεμικά πλοία, κατά τη δεκαετία του 1970, τα βρωμοφθοραλκάνια επίσης προοδευτικά άρχισαν να σχετίζονται με την ταχεία πυρόσβεση πολλών πυρκαγιών σε κλειστούς χώρους, με ελάχιστο κίνδυνο για το προσωπικό. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, βρωμοφθοαλκάνια ήταν για συνηθισμένη χρήση σε αεροσκάφη, πλοία, και μεγάλα οχήματα, όπως και σε αίθουσες υπολογιστικών συστημάτων, αλλά και έργων τέχνης. Επίσης, άρχισε να εκφράζεται ανησυχία για τις επιπτώσεις των χλωραλκανίων και των βρωμαλκανίων στο στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος. Στη Σύμβαση της Βιέννης για την προστασία του στρώματος του όζοντος (Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer) δεν καλύφθηκαν με μέτρα τα βρωμοφθοραλκάνια, γιατί σκέφτηκαν, ότι για την εποχή, οι έκτακτες καταστάσεις στις οποίες χρησιμοποιούνταν πυροσβεστικά συστήματα παρήγαγαν πολύ μικρό όγκο εκπομπών, ώστε να αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για το στρώμα του όζοντος, και ότι ήταν πολύ σημαντική η χρήση τους για την ανθρώπινη ασφάλεια για να τεθούν υπό απαγόρευση.
Περιορισμοί
right|thumb |upright=1.20|Αριστερά: Μια αναπαράσταση που δείχνει έγχρωμα την αναπαράσταση της καταστροφής του στρατοσφαιρικού όζοντος με το πέρασμα του χρόνου, πάνω από τη Βόρεια Αμερική, σε [[6 (αριθμός)|6 στάδια: Αρχίζει με μεγάλη καταστροφή του στρώματος πάνω από την Αλάσκα, και μέχρι το 2060 έχει εξαφανιστεί σχεδόν όλο από το Βορρά ως το Νότο. Δεξιά: Προβολή από τη NASA της συγκέντρωσης του στρατοσφαιρικού όζοντος, σε μονάδες Ντόμπσον (Dobson unit(s)), αν οι φθοροχλωράνθρακες δεν είχαν απαγορευτεί.]] right|thumb|Διαγράμματα συγκεντρώσεων αερίων που καταστρέφουν το στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος Από τέλη της δεκαετίας του 1970, η χρήση φθοροχλωρανθράκων άρχισε να τίθεται υπό έντονους περιορισμούς, εξαιτίας της καταστροφικής τους επίδρασης στο στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος. Ύστερα από την ανάπτυξη του ανιχνευτή σύλληψης ηλεκτρονίων, ο Τζέιμς Λάβλοκ (James Lovelock) ήταν ο πρώτος που ανίχνευσε την ευρύτατη παρουσία φθοροχλωρανθράκων στον ατμοσφαιρικό αέρα, βρίσκοντας μια αναλογία μορίων της τάξης των 60 ppt του CFC-11, δηλαδή του τριχλωροφθορομεθάνιου (CCl3F), πάνω από την Ιρλανδία. Κατά την ερευνητική εκστρατεία, που ο ίδιος χρηματοδότησε, και που τερματίστηκε το 1973, ο Λάβλοκ πήγε και μέτρησε το CFC-11 στην Αρκτική και στην Ανταρκτική, βρίσκοντας την παρουσία του αερίου σε κάθε ένα από τα 50 δείγματα αέρα που συνέλεξε, και καταλήγοντας ότι οι φθοροχλωράνθρακες δεν είναι βλαβεροί για το περιβάλλον. Η εκστρατεία του, όμως, πρόσφερε τα πρώτα χρήσιμα δεδομένα για την παρουσία φθοροχλωρανθράκων στην ατμόσφαιρα. Η βλάβη που προκαλούν οι φθοροχλωράνθρακες ανακαλύφθηκε από τους Σέρρυ Ρόουλαντ (Sherry Rowland) και Μάριο Μολίνα (Mario Molina), που έπειτα από μια διάλεξη σχετικά με το θέμα στην εργασία του Λάβλοκ, ενεπλάκησαν στην έρευνα καταλήγοντας στην πρώτη τους δημοσίευση που πρότεινε τη σύνδεση των φθοροχλωρανθράκων με τη βλάβη στο στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος, το 1974. Είναι αξιοπερίεργο το γεγονός ότι ένα από τα πλεονεκτήματα των φθοροχλωρανθράκων, η χαμηλή χημική δραστικότητά τους, είναι το κομβικό στοιχείο για την καταστροφικότητά τους: Η μειωμένη χημική δραστικότητα των φθοροχλωρανθράκων τους δίνει μεγάλη «διάρκεια ζωής» στην ατμόσφαιρα, που μπορεί να επεκταθεί ως τα 100 χρόνια, δίνοντάς τους άφθονο χρόνο για να καταλύσουν τη διάσπαση του στρατοσφαιρικού όζοντος στην ανώτερη ατμόσφαιρα. Από τη στιγμή που βρίσκονται στην ατμόσφαιρα, η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου δίνει αρκετή ενέργεια για την ομολυτική φωτοδιάσπαση των δεσμών C-Cl, των φθοροχλωρανθράκων.
Μέχρι το 1987, σε αντίδραση με μια δραματική εποχιακή αραίωση του στρατοσφαιρικού στρώματος όζοντος πάνω από την Ανταρκτική, διπλωμάτες συγκεντρώθηκαν στο Μόντρεαλ και επεξεργάστηκαν μια διεθνή συνθήκη, το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, που απαίτησε δραστικές μειώσεις στην παραγωγή και χρήση των φθοροχλωρανθράκων. Στις 2 Μαρτίου του 1989, τα 12 τότε μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, συμφώνησαν να πάψουν ολόκληρη την παραγωγή τους σε φθοροχλωράνθρακες μέχρι το τέλος του αιώνα. Το 1990, διπλωμάτες συναντήθηκαν στο Λονδίνο και ψήφισαν σημαντικές ενισχύσεις στο Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, απαιτώντας την ολοκληρωτική εκμηδένιση της παραγωγής και χρήσης των φθοροχλωρανθράκων μέχρι το έτος 2000. Μέχρι το έτος 2010, οι φθοροχλωράνθρακες έπρεπε να έχουν και οι αναπτυσσόμενες χώρες εκμηδενίσει την παραγωγή και χρήση φθοροχλωρανθράκων.
Επειδή η μόνη ποσότητα από φθοροχλωράνθρακες που είναι πλέον διαθέσιμη στις χώρες που είναι προσκολλημένες στη συνθήκη είναι από ανακύκλωση, οι τιμές τους αυξάνονται αξιοσημείωτα. Ένας παγκόσμιος τερματισμός της παραγωγής τους θα τερμάτιζε επίσης και το λαθρεμπόριο αυτών των υλικών. Ωστόσο, τα υπάρχοντα θέματα λαθρεμπορίου φθοροχλωρανθράκου αναγνωρίζονταν το 2006 από το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) με τον τίτλο «παράνομο εμπόριο ουσιών που καταστρέφουν το όζον». Το UNEP εκτίμησε ότι 16.000 - 38.000 τόννοι φθοροχλωρανθράκων πέρασσαν μέσω της μαύρης αγοράς στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Η αναφορά εκτίμησε ότι 7.000 - 14.000 τόννοι φθοροχλωρανθράκων διακινούνται μέσω λαθρεμπορίου ετησίως σε αναπτυσσόμενες χώρες. Ασιατικές χώρες περιλαμβάνονται ανάμεσα σε αυτές που είναι κορυφαίες σε αυτό το λαθρεμπόριο: Συγκεκριμένα, Κίνα, Ινδία και Νότια Κορέα βρέθηκαν να πιστώνονται περίπου το 70% της παγκόσμια παραγωγής φθοροχλωρανθράκων. Πιθανοί λόγοι για το συνεχιζόμενο λαθερεμπόριο φθοροχλωρανθράκων έχουν επίσης εξεταστεί: Η αναφορά σημείωνε ότι πολλά απαγορευμένα παραγόμενα προϊόντα φθοροχλωρανθράκων έχουν μεγάλες «διάρκειες ζωής» και συνεχίζουν να λειτουργούν. Το κόστος αντικατάστασης αυτού του εξοπλισμού αυτών των ειδών είναι συχνά φθηνότερο από τον εξοπλισμό τους με εφαρμογές φιλικότερες προς το όζον. Επιπρόσθετα, το θέμα του λαθρεμπορίου των φθοροχλωρανθράκων δεν θεωρείται ένα σημαντικό θέμα, και οι ποινές για το λαθρεμπόριο αυτό είναι μικρές. Ενώ το ενδεχόμενο σταδιακής κατάργησης των φθοροχλωρανθράκων είναι πιθανό, προσπάθειες έχουν αναληφθεί ώστε να σταματήσουν αυτά τα τρέχοντα προβλήματα μη συμμόρφωσης.
Μέχρι την εποχή του Πρωτόκολλου του Μόντρεαλ είχε συνειδητοποιηθεί ότι σκόπιμες ή μη διαφυγές φθοροχλωρανθάκων, κατά τη διάρκεια ελέγχων των συστημάτων και της συντήρησής τους ευθύνονταν ουσιαστικά για μεγαλύτερες ποσότητες εκπομπής των αερίων, παρά οι χρήσεις ανάγκης, και συνεπώς τα αλοπαράγωγα μπήκαν στη συνθήκη, αλλά με πολλές εξαιρέσεις.
Ρυθμιστικό κενό
Ενώ η παραγωγή και η κατανάλωση των φθοροχλωρανθράκων περιορίστηκε από το Πρωτόκολλο του Μὀντρεαλ, οι εκπομπές των αερίων αυτών από ήδη υπάρχουσες πηγές δεν περιορίστηκαν από τη συνθήκη. Από το 2002, εκτιμήθηκε ότι 5.791 χιλιάδες τόννοι φθοροχλωρανθράκων υπήρχαν σε προϊόντα όπως ψυγεία, κλιματιστικά, φιάλες αερολυμάτων και άλλα. Κατά προσέγγιση, το 1/3 αυτών των φθοροχλωρανθράκων προβλέπεται να απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα μέσα σε μια δεκαετία, αν δεν ληφθεί καμία μέριμνα, αποτελώντας μια σοβαρή απειλή τόσο για το στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος, όσο και για τη λεγόμενη κλιματική αλλαγή. Ένα ποσοστό από αυτούς του φθοροχλωράνθρακες μπορεί να συλλεχθεί με ασφάλεια και να καταστραφεί.
Περιορισμοί και ΝτουΠοντ
Το 1978, οι ΗΠΑ απαγόρευσαν τη χρήση των φθοροχλωρανθράκων όπως τα φρεόν στα εμφυαλωμένα αερολύματα, αρχίζοντας από μια μακρά σειρά περιοριστικών ενεργειών κατά της χρήσης τους. Η κρίσιμη, για τον τομέα, κατασκευαστική πατέντα ΝτουΠοντ (DuPont) για φρεόν (διεργασία για φθορίωση αλυδρογονανθράκων, πατέντα ΗΠΑ #3258500) ήταν να λήξει το 1979. Σε συνδυασμό με άλλους βιομηχανικούς συναδέλφους, η ΝτουΠοντ χρηματοδότησε προσπάθειες όπως τη «Συμμαχία για μια υπεύθυνη πολιτική φθοροχλωρανθράκων» (Alliance for Responsible CFC Policy), για να φέρει αντιρρήσεις στην αντιφθοροχλωρανθρακική επιστήμη, αλλά σε μια μεταστροφή της το 1986 η ΝτουΠοντ, με νέες πατέντες στα «χέρια» της, δημοσίως καταδίκασε τους φθοροχλωράνθρακες. Οι εκπρόσωποι της ΝτουΠοντ φάνηκαν πριν από το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ να προτρέπουν την παγκόσμια απαγόρευση των φθοροχλωρανθράκων και δήλωναν ότι οι νέοι υδροφθοροχλωράνθρακες (HCFCs), των οποίων τις πατέντες κατείχαν, μπορούν να καλύψουν την παγκόσμια ζήτηση σε ψυκτικά.
Η σταδιακή κατάργηση των φθοροχλωρανθράκων
Η χρησιμοποίηση ορισμένων χλωραλκανίων ως διαλύτες σε μεγάλης κλίμακας εφαρμογές, όπως το στεγνό καθάρισμα, σταδιακά καταργήθηκε, για παράδειγμα, με την ντιρεκτίβα IPPC για τα αέρια του θερμοκηπίου το 1994 και από την ντιρεκτίβα του 1997 της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις πτητικές οργανικές ενώσεις. Επιτράπηκε η χρήση των φθοροχλωραλκανίων μόνο για ιατρικές χρήσεις.
Η παραγωγή νέων αποθεμάτων παύθηκε στις περισσότερες (πιθανώς σε όλες) τις χώρες ως το 1994. Ωστόσο, πολλές χώρες ακόμη χρειάζονται να γεμίζουν αεροσκάφη με αλοπαράγωγα για να σβήνουν πυρκαγιές, σε ορισμένα συστήματα πυρόσβεσης, γιατί δεν έχει ανακαλυφθεί ασφαλή και πλήρως ικανοποιητική εναλλακτική λύση για αυτήν την εφαρμογή. Υπάρχουν ακόμη λίγες ακόμη, πολύ εξειδικευμένες εφαρμογές. Αυτά τα προγράμματα ανακυκλώνουν αλοπαράγωγα μέσω των «τραπεζών αλοπαραγώγων» (halon banks), που συντονίζονται από την Εταιρεία Ανακύκλωσης Αλοπαραγώγων (Halon Recycling Corporation) για να εξασφαλιστεί ότι έκλυση στην ατμόσφαιρα υπάρχει μόνο σε γνήσια επείγοντες καταστάσεις και να διαφυλαχθούν τα υπάρχοντα αποθέματα από σπατάλες.
Οι ενδιάμεσες αντικαταστάσεις για τους φθοροχλωράνθρακες είναι οι υδροφθοροχλωράνθρακες (HCFCs), που όμως επίσης καταστρέφουν το στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος, αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό από τους φθοροχλωράνθρακες. Τελικά, οι υδροφθοράνθρακες θα αντικαταστήσουν τους υδροφθοροχλωράνθρακες. Οι υδροφθοράνθρακες έχουν μηδενικό δυναμικό καταστροφής όζοντος (Ozon Depletion Potential, ODP). Η ΝτουΠοντ άρχισε να παράγει υδροφοράνθρακες ως εναλλακτικούς για τα φρέον κατά τη δεκαετία του 1980. Οι υδροφθοράνθρακες περιλαμβάνουν τα ψυκτικά Suva και τα προωθητικά Dymel. Φυσικά ψυκτικά και κλιματικώς φιλικές λύσεις έχουν μια αυξανόμενη υποστήριξη από μεγάλες εταιρείες και κυβερνήσεις που ενδιαφέρονται να μειώσουν τις εκπομπές από ψυγεία και κλιματιστικά που συμβάλλουν στην παγκόσμια θέρμανση. Οι υδροφθοράνθρακες περιλαμβάνονται στο Πρωτόκολλο του Κυότο, επειδή έχουν πολύ υψηλό δυναμικό παγκόσμιας θέρμανσης και αντιμετωπίζουν εκλύσεις για περιορισμούς ανάλογους με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, εξαιτίας την αναγνώρισης της συνεισφοράς των αλανθράκων στην κλιματική αλλαγή.
Στις 21 Σεπτεμβρίου 2007, ακριβώς 200 χώρες συμφώνησαν να επιταχύνουν την πλήρη εξάλειψη των υδροφθοροχλωρανθράκων μέχρι το 2020, και τα Ηνωμένα Έθνη υποστήρηξαν τη διάσκεψη κορυφής του Μόντρεαλ. Στις αναπτυσσόμενες χώρες δώθηκε ένα μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο, για εξάλειψη των υδροφθοροχλωρανθράκων μέχρι το 2030. Πολλές χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, που είχαν αντισταθεί προηγουμένως σε τέτοιες προσπάθειες, συμφώνησαν με την επιτάχυνση του προγράμματος σταδιακής κατάργησης.
Η ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων για την αντικατάσταση των φθοροχλωρανθράκων
Η έρευνα για εναλλακτικές ουσίες, για την αντικατάσταση των φθοροχλωρανθράκων στα ψυκτικά άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, μετά τη δημοσίευση των πρώτων προειδοποιήσεων στη ζημιά που προκαλούν οι φθοροχλωράνθρακες στο στρατοσφαιρικό όζον.
Οι υδροφθοροχλωράνθρακες είναι λιγότερο σταθεροί στην κατώτερη ατμόσφαιρα, επιτρέποντας έτσι τη διάσπασή τους πριν φθάσουν στο στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος. Ωστόσο, ένα σημαντικό κλάσμα τους δεν διασπάται όταν φθάσει στη στρατόσφαιρα και συνεισφέρουν στην παραγωγή περισσότερων ριζών χλωρίου εκεί (στη στρατόσφαιρα) από ότι είχε αρχικά προβλεφθεί. Μετά, οι έρευνες στράφηκαν σε ενώσεις που δεν περιέχουν χλώριο, δηλαδή στους υδροφθοράνθρακες, που έχουν άλλωστε ακόμη μικρότερες διάρκειες ζωής στην κατώτερη ατμόσφαιρα. Μια από αυτές τις ενώσεις, ο HFC-134a, δηλαδή το 1,1,1,2-τετραφθοραιθάνιο (CF3CH2F), χρησιμοποιείται στις μέρες μας ως αντικαταστάτρια ένωση του CFC-12, δηλαδή του διφθοροδιχλωρομεθάνιου (CF2Cl2), στα κλιματιστικά των αυτοκινήτων. Τα ψυκτικά υδρογονανθράκων, όπως μίγματα προπανίου - μεθυλοπροπανίου, χρησιμοποιήθηκαν επίσης εκτεταμένα στα κινητά κλιματιστικά συστήματα στην Αυστραλία, στις ΗΠΑ και σε πολλές άλλες χώρες, καθώς έχουν άριστες θερμοδυναμικές ιδιότητες και συμπεριφέρονται ιδιαίτερα καλά σε υψηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος.
Ένα από τα «φυσικά» ψυκτικά, μαζί με την αμμωνία και το διοξείδιο του άνθρακα, οι υδρογονάνθρακες έχουν σχεδόν μηδενικές περιβαντολλογικές επιπτώσεις και χρησιμοποιήθηκαν παγκοσμίως σε οικιακές και εμπορικές ψυκτικές εφαρμογές, και γίνονται διαθέσιμα σε νέα διαιρούμενα συστήματα κλιματισμού. Πολλοί άλλοι διαλύτες και μέθοδοι έχουν αντικαταστήσει τη χρήση των φθοροχλωρανθράκων στην εργαστηριακή ανάλυση.
Περιβαντολλογικές επιπτώσεις
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι φθοροχλωράνθρακες βρίσκονται υπό σταδιακή κατάργηση, μέσω του Πρωτόκολλου του Μόντρεσλ, εξαιτίας της συνεισφοράς στην καταστροφή του στρατοσφαιρικού στρώματος του όζοντος. Ωστόσο, οι ατμοσφαιρικές επιπτώσεις των φθοροχλωρανθράκων δεν περιορίζονται μόνο στο ενεργό ρόλο τους στην αναγωγή του όζοντος. Αυτές οι ανθρωπογενείς ενώσεις είναι επίσης αέρια του θερμοκηπίου, και μάλιστα με δυναμικό συνεισφοράς σε αυτό πολύ υψηλότερο κατά μάζα σε σύγκριση με το διοξείδιο του άνθρακα.
Οι ζώνες απορρόφησης υπέρυθρης ακτινοβολίας παγιδεύουν θερμότητα, μην επιτρέποντας τη διαφυγή της έξω από τη γήινη ατμόσφαιρα. Στην περίπτωση των φθοροχλωρανθράκων, το εύρος με την ισχυρότερη απορρόφηση βρίσκεται στη φασματική περιοχή 7,8 - 15,3 μm, αναφερόμενο ως «ατμοσφαιρικό παράθυρο», εξαιτίας της σχετικά υψηλής διαφάνειας της ατμόσφαιρας για τη συγκεκριμένη φασματική περιοχή. Η ισχύς των ζωνών απορρόφησης των φθοροχλωρανθράκων, στις οποίες (ζώνες) οι ενώσεις αυτές απορροφούν ή και εκπέμπουν ακτινοβολία, σε συνδυασμό με τη μοναδική ευαισθησία της ατμόσφαιρας, είναι οι δυο παράγοντες που καθιστούν τους φθοροχλωράνθρακες να έχουν υπερσυνεισφορά στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ένας άλλος τέτοιος παράγοντας είναι η σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις αυτών των ενώσεων. Συγκριτικά, επειδή το διοξείδιο του άνθρακα έχει πολύ υψηλότερη συγκέντρωση, χρειάζεται μεγάλη επιπλέον ποσότητά του, για να υπάρξει εμφανής διαφορά στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αντίθετα, η σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις των φθοροχλωρανθράκων, επιτρέπουν σχετικά μεγάλη γραμμική αύξηση στο φαινόμενο, με μικρή κατά μάζα αύξηση των συγκεντρώσεών τους στην ατμόσφαιρα.
Ιχνηθέτες της ωκεάνιας κυκλοφορίας
Αφού η χρονική ιστορία των συγκεντρώσεων των φθοροχλωρανθράκων στην ατμόσφαιρα είναι σχετικά καλά γνωστή, έχουν παράσχει ένα σημαντικό περιορισμό στην ωκεάνια κυκλοφορία. Οι φθοροχλωράνθρακες διαλύονται στο θαλάσσιο νερό της επιφάνειας των ωκεανών και στη συνέχεια μεταφέρονται και στο εσωτερικό των ωκεανών. Εφόσον οι φθοροχλωράνθρακες είναι συντηρητικοί, η συγκέντρωσή τους στο εσωτερικό των ωκεανών αντανακλά απλώς το συνδυασμό της χρονικής εξέλιξης της συγκέντρωσής τους στην ατμόσφαιρα και της ανάμειξης από την ωκεάνια κυκλοφορία.
Φθοροχλωράνθρακες και εξαφθοριούχο θείο ως ιχνηθέτες για την εύρεση της ηλικίας του ωκεάνιου νερού
Οι φθοροχλωράνθρακες είναι ανθρωπογενείς ενώσεις που άρχισαν να απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα της Γης από τη δεκαετία του 1930, λόγω χρήσης τους σε διάφορες εφαρμογές, όπως κλιματιστικά, ψυγεία, διογκωτικά μέσα σε αφρούς, μονώσεις και υλικά συσκευασίας, προωθητικά σε φυάλες αερολυμάτων και διαλύτες. Η εισχώρηση των φθοροχλωρανθράκων στους ωκεανούς τους έκανε εξαιρετικά χρήσιμους ως παροδικούς ιχνηθέτες για να εκτιμηθούν ρυθμοί και διαδρομές της ωκεάνιας κυκλοφορίας και των διεργασιών ανάμειξης στους ωκεανούς. Ωστόσο, εξαιτίας των περιορισμών παραγωγής των φθοροχλωρανθράκων, από τη δεκαετία του 1980 οι ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις των CFC-11 και CFC-12 σταμάτησαν να αυξάνονται, και η αναλογία αυτών των ενώσεων στην ατμόσφαιρα άρχισε σταδιακά να μειώνεται, κάνοντας τη χρονολόγηση των μαζών του νερού πιο προβληματική. Τυχαία, η παραγωγή και η έκλυση του εξαφθοριούχου θείου (SF6) άρχισε γρήγορα να αυξάνεται στην ατμόσφαιρα από τη δεκαετία του 1970. Όμοια με τους φθοροχλωράνθρακες, το εξαφθοριούχο θείο είναι επίσης ένα σχετικά αδρανές αέριο και ένας ιχνηθέτης που εξυπηρετεί τη χρονολόγηση των στρωμάτων νερού, παρά τη μείωση των συγκεντρώσεων των φθοροχλωρανθράκων. Έτσι, χρησιμοποιώντας φθοροχλωράνθρακες σε συνδυασμό με το εξαφθοριούχο θείο ως ιχνηθέτες λύνονται τα προβλήματα χρονολόγησης του νερού, παρά τις ελαττούμενες συγκεντρώσεις των φθοροχλωρανθράκων. Η χρησιμοποίηση των φθοροχλωρανθράκων ή του εξαφθοριούχο θείου ως ιχνηλάτες στην ωκεάνια κυκλοφορία επιτρέπει τον προσδιορισμό των ρυθμών των ωκεάνιων διεργασιών, χάρη στην εξαρτώμενη από το χρόνο συνάρτηση προέλευσης. Ο χρόνος που πέρασε από τότε που μια υποθαλάσια μάζα νερού είχε έρθει για τελευταία φορά σε επαφή με την ατμόσφαιρα αποτελεί την ιχνοθετικά προσδιορισμένη «ηλικία» του. Εκτιμήσεις της ηλικίας μπορούν να βασίζονται στη μερική πίεση μιας ανεξάρτητης ένωσης και στην αναλογία της μερικής πίεσης των φθοροχλωρανθράκων προς μια άλλη. Τα ίδια ισχύουν και για τη συσχέτηση με τη μερική πίεση του εξαφθοριούχου θείου.
Τεχνικές χρονολόγησης
Η ηλικία ενός στρώματος νερού μπορεί να εκτιμηθεί από την ηλικία που προκύπτει με βάση τη μερική πίεση ενός φθοροχλωρανθράκα (pCFC) ή αντίστοιχα από την ηλικία που προκύπτει με βάση τη μερική πίεση του εξαφθοριούχου θείου (pSF6). Η ηλικία pCFC σε ένα δείγμα νερού ορίζεται από τον παρακάτω τύπο:
όπου F: η διαλυτότητα εκφρασμένη σε mol/lit ή mol/(kg·atm), T: η απόλυτη θερμοκρασία, S: η αλατότητα ‰, a1, a2, a3, b1, b2 και b3 είναι σταθερές που καθορίστηκαν από την τιμή των ελαχίστων τετραγώνων των μετρήσεων διαλυτότητας. Αυτή η εξίσωση προήλθε από την ολοκληρωμένη εξίσωση Βαν'τ Χοφφ (Van 't Hoff equation) και τη λογαριθμική εξάρτηση αλατότητας Σέτσενοφ (logarithmic Setchenow salinity dependence).
Η διαλυτότητα των φθοροχλωρανθράκων αυξάνεται με την αύξηση της θερμοκρασίας κατά περίπου 1% ανά βαθμό Κελσίου.
Όταν παραχθεί η μερική πίεση ενός φθοροχλωράνθρακα ή του εξαφθοριούχου θείου, μετά συγκρίνεται με τα ατμοσφαιρικά ιστορικά συγκεντρώσεων των αντίστοιχων ενώσεων. Η διαφορά μεταξύ του υπολογιζόμενης ημερομηνίας και της ημερομηνίας συλλογής του δείγματος δίνει τη μέση ηλικία του υδάτινου στρώματος. Η ηλικία ενός στρώματος ύδατος μπορεί επίσης να υπολογιστεί από την αναλογία των μερικών πιέσεων δυο φθοροχλωρανθράκων ή από την αναλογία μερικών πιέσεων του εξαφθοριούχου θείου και ενός φθοροχλωράνθρακα, αντίστοιχα.
Ασφάλεια
Σύμφωνα με τα φύλλα δεδομένων ασφαλείας των υλικών αυτών, οι φθοροχλωράνθρακες και οι υδροφθοροχλωράνθρακες είναι άχρωμα, πτητικά, τοξικά υγρά και αέρια με απαλή γλυκιά αιθέρια οσμή. Η υπερέκθεση σε συγκεντρώσεις της τάξης του 11% ή παραπάνω, μπορεί να προκαλέσει ζαλάδα, έλλειψη προσοχής, κατάθλιψη του κεντρικού νευρικού συστήματος ή και καρδιακή αρυθμία. Οι ατμοί τους εκτοπίζουν τον αναπνεύσιμο αέρα και γι' αυτό μπορούν να προκαλέσουν ασφυξία σε κλειστούς χώρους. Παρόλο που δεν είναι εύφλεκτα, όσα από αυτά καίγονται παράγουν με την καύση τους προϊόντα που περιλαμβάνουν υδροφθόριο, υδροχλώριο και συγγενικά χημικά είδη. Είναι σημαντικό ότι κανονική περιστασιακή έκθεση μετρούμενη στο επίπεδο των 700 ppm δε συνιστά σοβαρούς κινδύνους υγείας.
Σημειώσεις και αναφορές
* Κατηγορία:Ψυκτικά
Φουνσάλ
Η Φουνσάλ (πορτογαλικά: Funchal), είναι η πρωτεύουσα της αυτόνομης πορτογαλικής περιοχής Μαδέρα. Η Φουνσάλ με πληθυσμό 111.892 κατοίκους (2011) είναι η 6η μεγαλύτερη πόλη της Πορτογαλίας και είναι πρωτεύουσα της Μαδέρα για πάνω από πέντε αιώνες. Λόγω της μεγάλης πολιτιστικής και ιστορικής της αξίας, η Φουνσάλ είναι ένα από τα κύρια τουριστικά αξιοθέατα της Πορτογαλίας. Το όνομα της προέρχεται από την πορτογαλική λέξη «Funcho» (Μάραθο) και το επίθημα «-al», το οποίο σημαίνει «μια φυτεία μάραθου».
Ιστορία
thumb|300px|right|Η τοποθεσία του δήμου Φουνσάλ επί της νήσου Μαδέρα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Μαδέρα
Λανς
Πατρωνυμία
Κατηγορία:Επώνυμα
Δυναστεία Χαν
Η δυναστεία Χαν (παραδοσιακά κινέζικα: 漢朝, απλοποιημένα: 汉朝, 206 π.Χ. - 220 μ.Χ.) ήταν αυτοκρατορική δυναστεία της Κίνας, μετά τη δυναστεία Τσιν (221-207 π.Χ.) και πριν τα Τρία Βασιλεία (220-265). Ιδρύθηκε από τον επαναστατικό ηγέτη Λιόου Μπανγκ, γνωστό μετά θάνατον ως αυτοκράτορα Γκαοτζού. Αφού ανέβηκε στο θρόνο, όρισε νέα πρωτεύουσα το Τσανγκ-αν. Η δυναστεία των Χαν διεκόπη για λίγο από τη Δυναστεία Σιν (9 έως 23 μ.Χ.) του πρώην αντιβασιλέα Ουάνγκ Μανγκ. Η λανθασμένη πολιτική του πάνω σε οικονομικά θέματα, κάποιες φυσικές καταστροφές και η απέχθεια λόγω των κομφουκιανικών αντιλήψεων λόγιων της εποχής για τον τρόπο με τον οποίο ανήλθε στην εξουσία, οδήγησαν σε μια περίοδο αναταραχών, από την οποία τελικά στην εξουσία της Κίνας ανήλθε ο Λιόου Σιόου (25 μ.Χ.) ο οποίος βασίλευσε με το όνομα Γκουανγκγού. Ο Γκουανγκγού μετέφερε την πρωτεύουσα ανατολικότερα, από το Τσανγκ-αν στο Λο-γιανγκ. Αυτό το μεσοδιάστημα χωρίζει τους Χαν σε δύο περιόδους: τους Δυτικούς Χαν (206 π.Χ. - 9 μ.Χ.) και τους Ανατολικούς Χαν (25-220 μ.Χ.). Με διάρκεια πάνω από τέσσερις αιώνες, η περίοδος της δυναστείας των Χαν, θεωρείται ως μια χρυσή εποχή στην ιστορία της Κίνας. Μέχρι σήμερα, η κυρίαρχη εθνοτική ομάδα της Κίνας αναφέρεται στον εαυτό της ως "άνθρωποι Χαν".
Η επικράτηση στο Νότο
Στο νότο, οι Χαν αντιμετώπισαν τον Τζάο Τουό (趙佗, Zhào Tuō), έναν Κινέζο τυχοδιώκτη, πρώην μέλος μιας εκστρατευτικής δύναμης των Τσιν στην περιοχή που είχε καταφέρει να αποκτήσει τον έλεγχο της περιοχής συμμαχώντας με τους αρχηγούς των Γιουυέ, ιδρύοντας το κράτος των Νανγιουέ (Νότιοι Γιουέ, πρόδρομος του Βιετνάμ). Ο Τζάο Τουό πέθανε σε προχωρημένη ηλικία, 103 ετών. Αν και αρχικά δέχθηκε να καταγραφεί ως υποτελής βασιλιάς των Χαν, στη συνέχεια άρχισε να λειτουργεί ανεξάρτητα, κατακτώντας νοτιότερα εδάφη, μέχρι το σημερινό Βιετνάμ. Την περίοδο που στην εξουσία ανήλθε η αυτοκράτειρα Λιου Τζι (呂雉) ήρθε σε σύγκρουση με τον Τζάο Τουό, ο οποίος αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας του Νανγιουέ. Ο αυτοκράτορας Γουέν των Χαν κατάφερε να συμφιλιωθεί ξανά μαζί του και ο Τζάο Τουό εγκατέλειψε τον τίτλο του αυτοκράτορα. Τελικά ο αυτοκράτορας Γου μπόρεσε να αποκτήσει τον έλεγχο της περιοχής, μετά τον θάνατο του Τζάο Τουό, ελέγχοντας τους διαδόχους του. Παράλληλα ο Γου επιτέθηκε στο κράτος των Ντιάν (περιοχή Γιουνάν) και ενσωμάτωσε το βασίλειο τους ως υποτελές κράτος στην αυτοκρατορία.
Ο Κομφουκιανισμός ως βασικό στοιχείο συγκρότησης
Εκτός από την επεκτατική πολιτική των Χαν, άλλα βασικά χαρακτηριστικά της περιόδου υπήρξαν η ανάπτυξη μιας οικονομίας που βασιζόταν στην αγροτική παραγωγή και η επικράτηση του Κομφουκιανισμού έναντι των άλλων φιλοσοφικών σχολών που είχαν αναπτυχθεί στην περίοδο των Ανατολικών Τσόου (Ταοϊσμού, Νομικισμού), που όμως συνέχισαν να συνυπάρχουν με αυτόν. Η επικράτηση του Κομφουκιανισμού προσδιόρισε τους δεσμούς ανάμεσα στην μορφωμένη ελίτ, στην κοινωνία και το κράτος.
Παράλληλα, στην εποχή των Χαν αναπτύχθηκε μια σειρά από αντιλήψεις για πνεύματα, οιωνούς, μύθους και άλλα μαγικά ή υπερφυσικά στοιχεία. Οι αντιλήψεις αυτές είχαν πηγή τον πολιτισμό των Τσου, περιοχή από την οποία προέρχονταν οι πρώτοι Χαν αυτοκράτορες.
Η παρακμή και η πτώση
Μετά από 92 μ.Χ., στο παλάτι οι ευνούχοι εμπλέκονται όλο και περισσότερο στα πολιτικά δικαστήρια, προκαλώντας βίαιες διαμάχες για την εξουσία μεταξύ των διαφόρων φυλών της συζύγου του αυτοκράτορα και των αυτοκρατορικών παλλακίδων, προκαλώντας την τελική πτώση των Χαν. Η αυτοκρατορική εξουσία ήταν επίσης υπό αμφισβήτηση από μεγάλες σχολές Ταοϊσμού, οι οποίες προκάλεσαν την Εξέγερση των Κίτρινων Τουρμπανιών (184 μ.Χ.).
Παράλληλα, καταγράφηκε ύφεση της οικονομίας, καθώς στην προσπάθεια των Χαν να περιορίσουν την δύναμη της παλαιάς αριστοκρατίας μέσω νόμων για την κληρονομιά, οδηγήθηκαν μακροπρόθεσμα σε συρρίκνωση του αριθμού των ανεξάρτητων μικρών γαιοκτημόνων που αποτελούσαν τη φορολογική βάση του κράτους. Μετά το θάνατο του αυτοκράτορα Λινγκ (168-189 μ.Χ.), οι ευνούχοι του παλατιού σφαγιάστηκαν από αξιωματικούς του στρατού, επιτρέποντας στα μέλη της αριστοκρατίας και τους στρατιωτικούς διοικητές να γίνουν πολέμαρχοι και να διαιρέσουν την αυτοκρατορία. Όταν ο Κάο Πι, ο βασιλιάς του Βέι, σφετερίστηκε το θρόνο από τον αυτοκράτορα Ξιάν, η Δυναστεία Χαν έπαψε να υπάρχει.
Οι αιώνες που ακολουθούν είναι μια περίοδος διαίρεσης της Κίνας. Αρχικά με την μορφή τριών βασιλείων (η ομώνυμη "Περίοδος των Τριών Βασιλείων"), κατάσταση που θα λήξει προς στιγμή το 280, μετά την άνοδο της δυναστείας Τζιν (το 265), αλλά σύντομα θα επανέλθει με μεγαλύτερη ένταση (Περίοδος 16 Βασιλείων, περίοδος διαίρεσης μεταξύ βορρά-νότου), για να τελειώσει οριστικά με την επανενοποίηση της Κίνας από τη δυναστεία Σουί, το 589.
Παραπομπές
Κατηγορία:Δυναστείες της Κίνας Κατηγορία:Πρώην κράτη της Ασίας Κατηγορία:Πρώην αυτοκρατορίες της Ασίας Κατηγορία:Πρώην μοναρχίες της Ασίας Κατηγορία:Ιστορία της Κίνας
Γιώργος Αυγερόπουλος
Ο Γιώργος Αυγερόπουλος είναι Έλληνας κινηματογραφιστής και δημοσιογράφος. Είναι γνωστός κυρίως από τα δεκάδες κοινωνικοπολιτικά ντοκιμαντέρ που έχει σκηνοθετήσει σε περισσότερες από 50 χώρες. Έχει τιμηθεί με 40 διεθνή βραβεία σε κινηματογραφικά φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο.
Ντοκιμαντέρ της σειράς μεταδόθηκαν από δεκάδες διεθνή δίκτυα και βραβεύτηκαν σε φεστιβάλ διαφόρων χωρών.
Στην Ελλάδα, ο Εξάντας που γινόταν δεκτός με θερμά σχόλια από κοινό και κριτικούς, μεταδιδόταν μέχρι το 2003 από το τηλεοπτικό δίκτυο ALPHA TV, ενώ στη συνέχεια από τη δημόσια ελληνική ραδιοτηλεόραση ΕΡΤ για 10 συνεχή χρόνια, μέχρι το κλείσιμό της από την κυβέρνηση Σαμαρά, τον Ιούνιο του 2013, γεγονός που αποτέλεσε και το θέμα του ντοκιμαντέρ του Γ. Αυγερόπουλου "Το Χαμένο Σήμα της Δημοκρατίας".
Στις αρχές του 2015 κάνει πρεμιέρα στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες και σε ευρωπαϊκούς τηλεοπτικούς σταθμούς το ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους "Agorá - Από τη Δημοκρατία στις Αγορές", παραγωγής Small Planet σε συμπαραγωγή με WDR (Γερμανία) και Al Jazeera (Κατάρ). Η ταινία που εξετάζει την Ελλάδα της κρίσης για πάνω από τέσσερα χρόνια (2010 – 2014) χαρακτηρίστηκε ως ένα από τα σημαντικότερα ντοκιμαντέρ της χρονιάς από το γερμανικό Haus des Dokumentarfilms .