cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Άνθρωπος της Χαϊδελβέργης
Κρανία
Το 2004 ο Ράιτμαϊρ εκτίμησε τους όγκους εγκεφάλου 10 ανθρώπων του Μέσου Πλειστόκαινου, που μπορούν να αποδοθούν στον H. heidelbergensis - από το Κάμπουε, το Μπόντο, το Ντάλι, το Γινιουσάν, τα Πετράλωνα, το Στάιν χαϊμ, το Αραγκό και 2 από την SH. Αυτό το σύνολο δίνει έναν μέσο όγκο περίπου 1.206 κ.ε, που κυμαίνεται από 1.100 ως 1.390 κ.ε. Επίσης υπολόγισε το μέσο όρο του όγκου 30 δειγμάτων εγκεφάλων του H. erectus/ergaster, που εκτείνονται σχεδόν 1,5 εκατομμύριο χρόνια από όλη την Ανατολική Ασία και την Αφρική, σε 973 κ.ε. και έτσι κατέληξε σε ένα σημαντικό άλμα στο μέγεθος του εγκεφάλου, αν και το παραδεκτό μέγεθος του εγκεφάλου ήταν εξαιρετικά μεταβλητό από 727 ως 1.231 κ.ε. ανάλογα με τη χρονική περίοδο, τη γεωγραφική περιοχή και ακόμη και μεταξύ ατόμων στον ίδιο πληθυσμό (το τελευταίο πιθανώς οφείλεται σε αξιοσημείωτο σεξουαλικό διμορφισμό με αρσενικά πολύ μεγαλύτερα από τα θηλυκά). Συγκριτικά στους σύγχρονους ανθρώπους το μέγεθος του εγκεφάλου είναι κατά μέσο όρο 1.270 κε για τους άνδρες και 1.130 κε για τις γυναίκες και για τους Νεάντερταλ 1.600 κε για τους άνδρες και 1.300 κε για τις γυναίκες.
Σώμα
Οι τάσεις στο σωματικό μέγεθος κατά το Μέσο Πλειστόκαινο είναι ασαφείς λόγω γενικής έλλειψης οστών των άκρων και μη κρανιακών (μετακρανιακών) λειψάνων. Με βάση τα μήκη διαφόρων επιμήκων οστών οι άνθρωποι της SH είχαν κατά μέσο όρο ύψος περίπου 169,5 cm για τα αρσενικά και 157,7 cm για τα θηλυκά, με μέγιστα 177 cm και 160 αντίστοιχα. Το ύψος ενός μερικού γυναικείου σκελετού από το Γινιουσάν εκτιμάται ότι ήταν αρκετά μεγάλο, περίπου 165 cm, πολύ μεγαλύτερο από τα θηλυκά της SH. Από μια κνήμη από το Kάμπουε εκτιμάται ότι το ύψος ήταν 181,2 εκατοστά, μεταξύ των ψηλότερων δειγμάτων του Μέσου Πλειστόκαινου, αλλά είναι πιθανό ότι αυτό το άτομο ήταν είτε ασυνήθιστα ψηλό είτε είχε πολύ μεγαλύτερη αναλογία κνήμης προς μηριαίο οστό από το αναμενόμενο. Αν αυτά τα δείγματα είναι αντιπροσωπευτικά των αντίστοιχων ηπείρων τους, φαίνεται ότι άνθρωποι άνω του μεσαίου ως μεγάλου ύψους επικρατούσαν σε όλο τον Παλαιό Κόσμο κατά το Μέσο Πλειστόκαινο. Αν ισχύει αυτό τότε οι περισσότεροι πληθυσμοί οποιουδήποτε αρχαϊκού ανθρώπινου είδους θα είχαν γενικά κατά μέσο όρο ύψος 165–170 cm. Οι πρώτοι σύγχρονοι άνθρωποι ήταν σημαντικά ψηλότεροι, με τα υπολείμματα από το Σκουλ και το Καφζέχ (Ισραήλ) να δίνουν ύψη κατά μέσο όρο 185,1 cm για τα αρσενικά και 169,8 cm για τα θηλυκά, κατά μέσο όρο 177,5 cm (5 ft 10 in), πιθανώς αυξάνοντας την ενεργειακή απόδοση της διάνυσης μεγάλων αποστάσεων με μακρύτερα πόδια. Ένα εμφανώς ογκώδες εγγύς (άνω μισό) μηριαίο οστό που ανακτήθηκε από το ορυχείο Μπεργκ Αουκας της Ναμίμπια, περίπου 20 χλμ ανατολικά του Γκροοτφοντάιν είχε αρχικά υπολογιστεί ότι ανήκε σε άτομο 93 κιλών, αλλά το υπερβολικό μέγεθος τώρα αποδίδεται σε έντονο επίπεδο δραστηριότητας κατά την ενηλικίωση. Το άτομο του Μπεργκ Αουκας ήταν πιθανώς παρόμοιο με το Kabwe 1.
Ο σωματότυπος είχε εξελιχθεί στον H. ergaster και χαρακτηρίζει όλα τα μεταγενέστερα είδη του Homo, αλλά μεταξύ των πιο περισσότερων μελών υπάρχουν 2 διακριτές μορφές: ένα στενόστερνο και λεπτό σώμα, όπως οι σύγχρονοι άνθρωποι, και ένα ευρύστερνο και ρωμαλέο, σαν τους Νεάντερταλ. Κάποτε θεωρήθηκε ότι το σώμα των Νεάντερταλ ήταν μοναδικό σε αυτούς, με βάση τον εύθραυστο μερικό σκελετό H. ergaster KNM WT-15000 ("Turkana Boy"), αλλά η ανακάλυψη ορισμένων σκελετικών στοιχείων του Μέσου Πλειστόκαινου (αν και γενικά αποσπασματικά και πολύ και λίγα) φαίνεται να υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι του Μέσου Πλειστόκαινου συνολικά διέθεταν μια μορφή πλησιέστερη στους Νεάντερταλ. Έτσι η σύγχρονη ανθρώπινη μορφή μπορεί να είναι μοναδική για τους σύγχρονους ανθρώπους, που εξελίχθηκε πολύ πρόσφατα. Αυτό αποδεικνύεται με μεγαλύτερη σαφήνεια στο εξαιρετικά καλά διατηρημένο σύνολο της SH. Με βάση τη στιβαρότητα του κρανίου θεωρήθηκε ότι οι άνθρωποι του Μέσου Πλειστόκαινου διέθεταν υψηλό βαθμό φυλετικού διμορφισμού, αλλά οι άνθρωποι της SH παρουσιάζουν ένα σύγχρονο ανθρώπινο επίπεδο.
Οι άνθρωποι της SH και άλλοι Homo του Μέσου Πλειστόκαινου έχουν πιο βασική λεκάνη και μηριαίο οστό (πιο παρόμοιο με τον Homo πριν από τους Νεάντερταλ). Η γενικά ευρεία και ελλειπτική λεκάνη είναι ευρύτερη, ψηλότερη και παχύτερη (διευρυμένη προσθιοοπίσθια) από αυτή των Νεάντερταλ ή των σύγχρονων ανθρώπων και διατηρεί μια κοτύλη που βρίσκεται στο μπροστινό μέρος (που υποστηρίζει τις λαγόνιες κορυφές κατά την απαγωγή του ισχίου), μια καλά καθορισμένη αυλάκωση (μεταξύ της υποδοχής του ισχίου και του ανώνυμου οστού) και μία λεπτή και ορθογώνια ανώτερη ηβική προεξοχή (σε αντίθεση με τη χονδρή στους σύγχρονους ανθρώπους). Το πόδι όλων των αρχαϊκών ανθρώπων έχει αστράγαλο πιο εύκαμπτο (συγκεκριμένα ραχιαία κάμψη και πελματιαία κάμψη).
Παθολογία
Στην αριστερή πλευρά του προσώπου του, ένα Κρανίο της SH (Κρανίο 5) παρουσιάζει την παλαιότερη γνωστή περίπτωση τροχιακής κυτταρίτιδας (λοίμωξη των ματιών που αναπτύχθηκε από απόστημα στο στόμα). Αυτό πιθανώς προκάλεσε σήψη, σκοτώνοντας το άτομο.
Μια αρσενική Λεκάνη της SH (Λεκάνη 1), εδραζόμενη σε εκφυλισμένες αρθρώσεις, μπορεί να έζησε περισσότερα από 45 χρόνια, καθιστώντας την ένα από τα παλαιότερα παραδείγματα αυτού του δημογραφικού στα ανθρώπινα απολιθώματα. Η συχνότητα των ατόμων άνω των αυξάνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, αλλά συνολικά παρέμεινε αρκετά χαμηλή σε όλη την Παλαιολιθική περίοδο. Παρομοίως είχε τις σχετιζόμενες με την ηλικία ασθένειες οσφυϊκή κύφωση (υπερβολική καμπυλότητα των οσφυϊκών σπονδύλων της κάτω ράχης), σπονδυλολίσθηση L5–S1 (κακή ευθυγράμμιση του τελευταίου οσφυϊκού σπονδύλου με τον πρώτο ιερό σπόνδυλο) και τη νόσο Μπάαστρουπ στο L4 και 5 (μεγέθυνση των ακανθωδών προεξοχών). Αυτά θα είχαν προκαλέσει πόνο στη μέση, περιορίζοντας σημαντικά την κίνηση και μπορεί να αποτελούν ένδειξη ομαδικής φροντίδας.
Ένα εφηβικό κρανίο της SH (Κρανίο 14) διαγνώστηκε με κρανιοσυνοστέωση της λαμδοειδούς μονής ραφής (ατελές κλείσιμο της αριστερής λαμβδοειδούς ραφής, που οδήγησε σε παραμορφώσεις του κρανίου καθώς συνεχιζόταν η ανάπτυξη). Αυτή είναι μια σπάνια κατάσταση, που εμφανίζεται σε λιγότερα από 6 σε κάθε 200.000 άτομα στους σύγχρονους ανθρώπους. Το άτομο πέθανε κοντά στην ηλικία των 5 ετών, υποδηλώνοντας ότι δεν εγκαταλείφθηκε λόγω της παραμόρφωσής του, όπως συνέβαινε στους ιστορικούς χρόνους, και έλαβε την ίδια ποιότητα φροντίδας με οποιοδήποτε άλλο παιδί.
Η υποπλασία της αδαμαντίνης στα δόντια χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό των κρίσεων διατροφικού στρες. Σε ποσοστό 40% των ανθρώπων της SH αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από ό,τι εμφανίστηκε στον προγενέστερο νοτιοαφρικανικό ανθρωπίνο Paranthropus robustus στο Σβάρτκρανς (30,6%) ή στο Στέρκοφοντάιν (12,1%). Παρ 'όλα αυτά οι Νεάντερταλ υπέστησαν ακόμη υψηλότερα ποσοστά και εντονότερες φάσεις υποπλασίας, αλλά δεν είναι σαφές αν αυτό συνέβη επειδή οι Νεάντερταλ ήταν λιγότερο ικανοί να εκμεταλλευτούν τους φυσικούς πόρους ή επειδή ζούσαν σε δριμύτερα περιβάλλοντα. Η αιχμή στα 3,5 χρόνια μπορεί να συσχετιστεί με την ηλικία του απογαλακτισμού. Στους Νεάντερταλ αυτή η αιχμή ήταν στα 4 χρόνια και πολλοί σύγχρονοι κυνηγοί συλλέκτες απογαλακτίζονται επίσης σε ηλικία περίπου 4 ετών.
Διατροφή
Οι κοινότητες του Μέσου Πλειστόκαινου γενικά φαίνεται να τρέφονταν με κυνήγι μεγάλων ζώων με υψηλότερη συχνότητα από τις προηγούμενες, με το κρέας να αποτελεί βασικό συστατικό της διατροφής. Η διατροφή μπορούσε γενικά να ποικίλλει - για παράδειγμα οι κάτοικοι της Tέρα Aμάτα φαίνεται να έτρωγαν κυρίως ελάφια, αλλά και ελέφαντες, αγριόχειρους, αγριοκάτσικα, ρινόκερους και ούρους. Στις αφρικανικές τοποθεσίες συνήθως βρίσκονται οστά βοοειδών και αλόγων. Αν και τα πτώματα μπορεί απλώς να είχαν περισυλλεγεί, ορισμένες αφροευρωπαϊκές τοποθεσίες δείχνουν συγκεκριμένη στόχευση ενός μεμονωμένου είδους, κάτι που πιθανότερα υποδηλώνει ενεργό κυνήγι. για παράδειγμα το Ολοργκεσαίλιε στην Κένυα, που έχει δώσει πάνω από 50 έως 60 μεμονωμένους μπαμπουίνους (Theropithecus oswaldi) και το Toράλμπα και το Aμπρόνα στην Ισπανία, που έχουν αφθονία οστών ελεφάντων (αν και επίσης ρινόκερων και θηλαστικών με μεγάλες οπλές). Η αύξηση της διατροφής με κρέας θα μπορούσε να υποδηλώνει την ανάπτυξη στρατηγικών ομαδικού κυνηγιού στο Μέσο Πλειστόκαινο. Για παράδειγμα στο Toράλμπα και το Aμπρόνα τα ζώα μπορεί να είχαν τρέξει σε βάλτους πριν θανατωθούν, με αποτέλεσμα να περικυκλωθούν και να πιαστούν από μια μεγάλη ομάδα κυνηγών σε μια συντονισμένη και οργανωμένη επίθεση. Η εκμετάλλευση του υδάτινου περιβάλλοντος γενικά σχεδόν απουσιάζει, παρά το γεγονός ότι ορισμένες τοποθεσίες βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση από τον ωκεανό, λίμνες ή ποτάμια.
Φυτά καταναλώνονταν επίσης συχνά, συμπεριλαμβανομένων των εποχιακά διαθέσιμων, αλλά η έκταση της εκμετάλλευσής τους είναι ασαφής, καθώς δεν αφήνουν απολιθώματα η και οστά όπως τα ζώα. Υποθέτοντας μια δίαιτα πλούσια σε άπαχο κρέας ένα άτομο θα χρειαζόταν υψηλή πρόσληψη υδατανθράκων για να αποτρέψει την υπερπρωτείνωση, όπως τρώγοντας συνήθως άφθονους υπόγειους βολβούς, φλοιούς δέντρων, μούρα ή ξηρούς καρπούς. Η τοποθεσία Σένινγκεν στη Γερμανία, έχει πάνω από 200 φυτά που είναι βρώσιμα είτε ωμά είτε όταν μαγειρευτούν.
Τέχνες
thumb|left|upright=1.3|Απεικόνιση της εγχάρακτης κνήμης ελέφαντα 370.000 ετών από το Μπιλτσινγκσλέμπεν της Γερμανίας Οι νεότεροι άνθρωποι της Ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου είναι ευρέως γνωστοί για την κατασκευή εγχαράξεων με φανερά συμβολική αξία. Μέχρι το 2018 μόνο 27 αντικείμενα της Μέσης και της Κατώτερης Παλαιολιθικής περιόδου θεωρείται ότι έχουν συμβολική χάραξη, από τα οποία ορισμένα έχει απορριφθεί ότι προκλήθηκαν από φυσικά ή μη συμβολικά φαινόμενα (όπως οι διαδικασίες απολίθωσης ή ανασκαφής). Εκείνα της Κατώτερης Παλαιολιθικής είναι: τρία βότσαλα ηλικίας 380.000 ετών από την Τέρα Αμάτα, ένα βότσαλο 250.000 ετών από το Μάρκλεμπεργκ της Γερμανίας, 18 βότσαλα περίπου 200.000 ετών από το Λάζαρετ (κοντά στην Τέρα Αμάτα), ένα λίθινο περίπου 200.000 ετών από το Γκροτ ντε λ' Ομπζεβατουάρ τιυ Μονακό, ένα οστό 370.000 ετών από το Μπιλτσινγκσλέμπεν της Γερμανίας και ένα βότσαλο 200 ως 130 χιλιάδων ετών από το Μπομ Μπον της Γαλλίας..
Οι πρώτοι σύγχρονοι άνθρωποι και οι ύστεροι Νεάντερταλ (οι τελευταίοι ειδικά πριν από 60.000 χρόνια και μετά) έκαναν ευρεία χρήση της κόκκινης ώχρας για πιθανώς συμβολικούς σκοπούς καθώς παράγει ένα χρώμα που μοιάζει με αίμα, αν και η ώχρα μπορεί επίσης να έχει λειτουργική ιατρική εφαρμογή. Πέρα από αυτά τα δύο είδη η χρήση της ώχρας καταγράφεται στο Φαράγγι του Ολντουβάι της Τανζανίας, όπου έχουν βρεθεί δύο σβώλοι κόκκινης ώχρας, στην Άμπρονα όπου μια πλάκα ώχρας κόπηκε σε συγκεκριμένο σχήμα και στην Tέρα Αμάτα, όπου θερμάνθηκαν 75 κομμάτια ώχρας για να επιτευχθεί ένα ευρύ φάσμα χρωμάτων από κίτρινο ως κόκκινο-καφέ και κόκκινο. Αυτά μπορεί να αποτελούν παραδείγματα πρώιμων και μεμονωμένων περιπτώσεων προτίμησης χρώματος και κατηγοριοποίησης χρωμάτων.
Το 2006 ο Εουντάλντ Καρμπονέλ και η Μαρία Μοσκουέρα υποστήριξαν ότι οι ανθρωπίνοι της SH θάβονταν από ανθρώπους αντί να πέσουν θύματα κάποιου καταστροφικού γεγονότος, όπως ένα σπήλαιο, επειδή τα μικρά παιδιά και τα βρέφη απουσιάζουν, κάτι που δεν θα ήταν αναμενόμενο αν αυτό μια πλήρες οικογενειακή μονάδα. Οι άνθρωποι της SH συνδέονται εμφανώς με ένα μόνο πέτρινο εργαλείο, ένα προσεκτικά κατασκευασμένο χειροποίητο τσεκούρι από υψηλής ποιότητας χαλαζίτη (που σπάνια χρησιμοποιείται στην περιοχή) και έτσι οι Καρμπονέλ και Μοσκουέρα υπέθεσαν ότι αυτό τοποθετήθηκε σκόπιμα και συμβολικά με τα σώματα, σαν κάποιο είδος ταφικού κτερίσματος. Υποτιθέμενα στοιχεία για συμβολικούς τάφους δεν θα εμφανίζονταν τα επόμενα 300.000 χρόνια.
Πέτρινα εργαλεία
Η Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδος (Πρώιμη Εποχή του Λίθου) περιλαμβάνει την Ολντοβαν, που αντικαταστάθηκε από την Αχελαία Περίοδο, που χαρακτηρίζεται από την παραγωγή συμμετρικών ως επί το πλείστον χειροπελέκεων. Η Αχελαία διήρκεσε περίπου ένα εκατομμύριο χρόνια και αυτή η τεχνολογική στασιμότητα συνήθως αποδίδεται στις συγκριτικά περιορισμένες γνωστικές ικανότητες που περιορίζουν σημαντικά την ικανότητα καινοτομίας, όπως ένα έλλειμμα στη δυνατότητα αντίληψης, την εργασιακή μνήμη ή ένα κοινωνικό σύστημα συμβατό με τη μαθητεία. Παρόλα αυτά η Αχελαία φαίνεται να αλλάζει ελαφρώς με την πάροδο του χρόνου και τυπικά χωρίζεται σε Πρώιμη και Ύστερη Αχελαία, με τη δεύτερη να γίνεται ιδιαίτερα αισθητή πριν από 600 ως 500 χιλιάδες χρόνια και μετά. Η τεχνολογία της ύστερης Αχελαίας δεν πέρασε ποτέ στην Ανατολική Ασία, κάτι που γενικά πιστεύεται ότι οφείλεται είτε σε κάποιο σημαντικό έλλειμμα στην πολιτιστική μετάδοση (δηλαδή μικρότερο μέγεθος πληθυσμού στην Ανατολή) ή απλώς σε προκατάληψη, λόγω πολύ λιγότερων λίθινων εργαλείων που βρέθηκαν εκεί.
Η μετάβαση φαίνεται από την παραγωγή μικρότερων, λεπτότερων και πιο συμμετρικών χειροπελέκεων (αν και εξακολουθούσαν να παράγονται παχύτεροι kai λιγότερο εκλεπτυσμένοι). Στην τοποθεσία Mπόξγκροβ 500.000 ετών στην Αγγλία — μια τοποθεσία με εξαιρετικά καλοδιατηρημένη άφθονα υπολείμματα εργαλείων — η λέπτυνση μπορεί να έχει προκληθεί χτυπώντας το τσεκούρι σχεδόν κάθετα με ένα μαλακό σφυρί, πιθανόν με την εφεύρεση προετοιμασμένων πλατφορμών για την κατασκευή εργαλείων. Οι τεχνίτες του Mπόξγκροβ μας άφησαν επίσης μεγάλες λίθινες νιφάδες που είχαν απομείνει από την κατασκευή χειροπελέκεων, πιθανώς με την πρόθεση να τις ανακυκλώσουν αργότερα σε άλλα εργαλεία. Σε άλλες θέσεις της ύστερης Αχελαίας περιόδου προετοίμαζαν λίθινους πυρήνες με διάφορους τρόπους πριν τους διαμορφώσουν σε εργαλεία, καθιστώντας τις προετοιμασμένες πλατφόρμες περιττές. Αυτό εξαπλώνεται από την Αφρική στη Δυτική και Νότια Ασία πριν από ένα εκατομμύριο χρόνια και είναι παρόν στη Νότια Ευρώπη πριν από 600.000 χρόνια, αλλά στη βόρεια Ευρώπη (και στο Λεβάντε πριν από 700.000 χρόνια) χρησιμοποίησαν μαλακά σφυριά καθώς χρησιμοποιούσαν κυρίως μικρά, παχιά οζίδια πυριτόλιθου. Οι πρώτες προετοιμασμένες πλατφόρμες στην Αφρική προέρχονται από την τεχνολογία Φάουερσμιτ 450.000 ετών, μεταβατική μεταξύ της Πρώιμης Εποχής (Αχελαίας) και της Μέσης Λίθινης Εποχής.
Με οποιαδήποτε μέθοδο οι κατασκευαστές εργαλείων πρέπει να είχαν παραγάγει κάποιο αντικείμενο που σχετίζεται έμμεσα με τη δημιουργία του επιθυμητού προϊόντος (ιεραρχική οργάνωση), που θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει μια σημαντική γνωστική ανάπτυξη. Πειράματα με σύγχρονους ανθρώπους έδειξαν ότι η προετοιμασία της πλατφόρμας δεν μπορεί να διδαχθεί μέσω καθαρά παρατηρητικής μάθησης, σε αντίθεση με προηγούμενες τεχνικές, και θα μπορούσε να είναι ενδεικτική των καλά αναπτυγμένων μεθόδων διδασκαλίας καθώς και της αυτορυθμιζόμενης μάθησης. Στο Mπόξγκροβ οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν όχι μόνο πέτρα, αλλά και κόκκαλα και κέρατα για να φτιάξουν σφυριά και η χρήση τόσο μεγάλης ποικιλίας πρώτων υλών θα μπορούσε να οδηγήσει σε προηγμένες δυνατότητες σχεδιασμού, καθώς η λιθοτεχνία απαιτεί πολύ διαφορετικές δεξιότητες για την εργασία και τη συλλογή υλικών από ότι η επεξεργασία οστών.
Ο Σχηματισμός Kάπτουριν στην Κένυα έδωσε τα παλαιότερα στοιχεία τεχνολογίας λεπίδων και λεπίδων, που χρονολογούνται από 545 ως 509 χιλιάδες χρόνια πριν. Αυτή η τεχνολογία είναι σπάνια ακόμη και στη Μέση Παλαιολιθική και συνήθως συνδέεται με τους σύγχρονους ανθρώπους της Ανώτερης Παλαιολιθικής. Δεν είναι σαφές εάν αυτό είναι μέρος μιας μακράς παράδοσης κατασκευής λεπίδων ή εάν η τεχνολογία των λεπίδων χάθηκε και εφευρέθηκε εκ νέου αρκετές φορές από πολλά διαφορετικά ανθρώπινα είδη.
Φωτιά και κατασκευές
Στην Ευρώπη στοιχεία κατασκευής καταλυμάτων κατοίκησης - ταξινομημένων ως καλύβες σταθερής επιφάνειας με γερά θεμέλια χτισμένα σε περιοχές που προστατεύονταν κυρίως από τις καιρικές συνθήκες - έχουν καταγραφεί από την Κρομεριανή Μεσοπαγετώδη (πριν πάνω από 500 χιλιάδες χρόνια), με παλαιότερο παράδειγμα πέτρινο θεμέλιο 700.000 ετών από το Πρεζλέτιτσε της Τσεχίας. Αυτή η κατοικία πιθανότατα διέθετε θολωτή στέγη από χοντρά κλαδιά ή λεπτούς στύλους, που στηριζόταν σε θεμέλια από μεγάλους βράχους και χώμα. Άλλες τέτοιες κατοικίες θεωρείται ότι υπήρχαν κατά ή μετά τη Χολστάιν Μεσοπαγετώδη (που ξεκίνησε πριν από 424.000 χρόνια) στο Μπιλτσινγκσλέμπεν της Γερμανίας, την Τέρα Αμάτα της Γαλίας και τη Φερμανβίλ και το Σεν-Ζερμέν-ντε-Βο στη Νορμανδία. Αυτές πιθανότατα κατοικούνταν κατά τη διάρκεια του χειμώνα και είχαν κατά μέσο όρο επιφάνεια μόνο 3,5 m × 3 m, πιθανότατα χρησιμοποιούνταν μόνο για ύπνο, ενώ άλλες δραστηριότητες (συμπεριλαμβανομένης της συντήρησης της φωτιάς) φαίνεται ότι γίνονταν έξω. Η λιγότερο μόνιμη τεχνολογία σκηνών μπορεί να ήταν παρούσα στην Ευρώπη κατά την Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδο.
Δόρατα
Η εμφάνιση της επαναλαμβανόμενης χρήσης φωτιάς — η πιο πρώιμη στην Ευρώπη από το Μπίτσες Πιτ της Αγγλίας και το Σένινγκεν της Γερμανίας — συμπίπτει χονδρικά με την τεχνολογία κοπής (προσάρτηση πέτρινων άκρων σε δόρατα) που αποδεικνύεται καλύτερα από τα δόρατα του Σένινγκεν.[49] Αυτά τα 9 ξύλινα δόρατα και θραύσματα δοράτων - εκτός από μια λόγχη και μια ράβδο διπλής αιχμής - χρονολογούνται πριν από 300.000 χρόνια και διατηρήθηκαν στις ακτές μιας λίμνης. Τα δόρατα ποικίλλουν από 2,9–4,7 cm σε διάμετρο και μπορεί να είχαν μήκος 210–240 cm, συνολικά παρόμοια με τα σημερινά αγωνιστικά ακόντια. Τα δόρατα ήταν κατασκευασμένα από μαλακό ξύλο ελάτης, εκτός από το δόρυ 4 που ήταν (επίσης μαλακό) ξύλο πεύκου. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την αιχμή του δόρατος Κλάκτον από το Σένινγκεν-oν-Ση της Αγγλίας, ίσως περίπου 100.000 χρόνια παλαιότερη, η οποία ήταν κατασκευασμένη από σκληρό ξύλο πουρναριού. Τα δόρατα του Σένινγκεν είχαν βεληνεκές ως και 35 μέτρα, αν και θα ήταν πιο αποτελεσματικά σε κοντινή απόσταση, περίπου 5 μέτρα, καθιστώντας τα αποτελεσματικά όπλα απόστασης είτε κατά των θηραμάτων είτε κατά των αρπακτικών. Εκτός από αυτές τις δύο τοποθεσίες η μόνη άλλη τοποθεσία που παρέχει στέρεες αποδείξεις για την ευρωπαϊκή τεχνολογία δοράτων είναι το πριν 120.000 χρόνια Λέρινγκεν της Γερμανίας, όπου ένα δόρυ 238 εκατοστών προφανώς είχε χτυπήσει έναν ελέφαντα. Στην Αφρική αιχμές ηλικίας 500.000 ετών από το Κάτου Παν 1, στη Νότια Αφρική, πιθανότατα ανήκαν σε δόρατα. Κρίνοντας από έμμεσα στοιχεία μια ωμοπλάτη αλόγου από το Μπόξγκροβ ηλικίας 500.000 ετών δείχνει ένα τραύμα διάτρησης που μοιάζει με τραύμα από δόρυ. Στοιχεία προσαρμογής αιχμών (τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αφρική) γίνονται πολύ πιο κοινά μετά από 300.000 χρόνια.
Γλώσσα
Οι άνθρωποι της SH είχαν ένα σύγχρονο ανθρώπινο υοειδές οστό (το οποίο υποστηρίζει τη γλώσσα) και μεσοώτια οστά ικανά να διακρίνουν σαφώς τις συχνότητες εντός του εύρους της φυσιολογικής ανθρώπινης ομιλίας. Κρίνοντας από τις οδοντικές ραβδώσεις φαίνεται ότι ήταν κυρίως δεξιόχειρες, πράγμα που σχετίζεται με την πλευρική λειτουργία της εγκεφαλικής λειτουργίας, που συνήθως σχετίζεται με την επεξεργασία της γλώσσας στους σύγχρονους ανθρώπους. Έτσι φαίνεται ότι αυτός ο πληθυσμός μιλούσε με κάποια πρώιμη μορφή γλώσσας. Ωστόσο αυτά τα χαρακτηριστικά δεν αποδεικνύουν απολύτως την ύπαρξη της γλώσσας και της ανθρώπινης ομιλίας και η παρουσία της τόσο νωρίς, παρά τέτοια ανατομικά επιχειρήματα, αμφισβητήθηκε κυρίως από τον γνωστικό επιστήμονα Φίλιπ Λίμπερμαν.
Κοινωνική συμπεριφορά
Τα πιο πρόσφατα ευρήματα στην Αταπουέρκα (Ισπανία), υποδεικνύουν πως ο H. heidelbergensis πιθανότατα ήταν το πρώτο είδος του γένους Homo που έθαβε τους νεκρούς.
Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν πως ο H. heidelbergensis, όπως και ο απόγονός του H. neanderthalensis, είχαν μία πρωτόγονη μορφή γλώσσας. Αν και δεν έχουν εντοπιστεί εξελιγμένα τεχνήματα πέρα από τα λίθινα εργαλεία, κόκκινη ώχρα, ουσία που χρησιμοποιείται για να δημιουργηθεί κόκκινη μπογιά, εντοπίστηκε κοντά σε απολιθώματα στη Γαλλία.
Ανακάλυψη
Το πρώτο απολίθωμα του είδους εντοπίστηκε στις 21 Οκτωβρίου του 1907, και αποτελείται από μία απολιθωμένη σιαγόνα που βρέθηκε από τον εργάτη Ντάνιελ Χαρτμαν στην περιοχή Μάουερ κοντά στη Χαϊδελβέργη της Γερμανίας. Η σιαγόνα, που ήταν σε καλή κατάσταση, παραδόθηκε στον καθηγητή Ότο Σέτενζακ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, ο οποίος αναγνώρισε και ονόμασε το απολίθωμα.
Άλλα απολιθώματα H. heidelbergensis, βρέθηκαν στην περιοχή Στάνχαϊμ αν ντεα Μουρ, Γερμανία, στο Άραζο της Γαλλίας, στο Σπήλαιο Πετραλώνων της Ελλάδας (κρανίο Petralona 1) και στην Τσιαμπάτε ντελ Ντιαβόλο της Ιταλίας.
Ερμενγκόλ Α΄ του Ουρζέλ
Ο Ερμενγκόλ Α΄ του Ουρζέλ (Ermengol I d'Urgell στα καταλανικά) επίσης γνωστός ως "Ερμενγκώ", "Αρμενγκώ", ή "Ερμενεχίλδο" στα ισπανικά, κι έχων το ψευδώνυμο ο Κορδοβάνος, (974 - 1010), υπήρξε Κόμης της Ουρζέλ (992 - 1010 ). Ο Ερμενγκόλ Α΄ του Ουρζέλ ήταν δεύτερος γιος του Μπορέλ Β΄ της Βαρκελώνης και της πρώτης συζύγου του Λετγκάρντας του Ρουέργκ, υπήρξε ο ιδρυτής της δυναστείας των Κόμητων του Ουρζέλ.
Συνετή διακυβέρνηση
Ο Ερμενγκόλ Α΄ ήταν άνθρωπος βαθιά καλλιεργημένος και έκανε πολλά ταξίδια στην Ευρώπη για να δεχτεί επιδράσεις από άλλους λαούς, ανάμεσα τους και δυο ταξίδια στην Ρώμη (998, 1001). Οι ευγενείς του με προτροπή του έκαναν ταξίδια για προσκύνημα στην Σαντιάγο ντε Κομποστέλα. Αναμόρφωσε το δικαστικό σύστημα ώστε να υπάρχει δικαιοσύνη για ολόκληρο τον λαό του με ίσους όρους μέχρι τον τελευταίο πολίτη. Η εξουσία του επεκτάθηκε μέχρι το πιο απομακρυσμένο κάστρο της κομητείας που οι φεουδάρχες κυβερνούσαν αυταρχικά σαν ανεξάρτητοι.
Οικογένεια
Ο Ερμενγκόλ Α΄ του Ουρζέλ παντρεύτηκε σε πρώτο γάμο (10 Ιουλίου 1000) την Τετμπέργκα της Προβηγκίας κόρη του Ρότμπολντ Α΄ της Προβηγκίας και αδελφή του Ρότμπολντ Β΄ της Προβηγκίας, πέθανε την περίοδο μεταξύ 7 Απριλίου και 3 Νοεμβρίου 1005 που εμφανίστηκε το όνομα της δεύτερης συζύγου του. Το όνομα της δεύτερης συζύγου του Ερμενγκόλ Α΄ ήταν Γκιζέλα, δεν είναι γνωστή η οικογένεια της αλλά ίσως ήταν κόρη του κόμη του Ρουσιγιόν που εμφανίζεται το όνομα της τον Φεβρουάριο του 989 σε διαθήκη του πατέρα της. Η Γκιζέλα ήταν ζωντανή την εποχή που σκοτώθηκε ο σύζυγος της (18 Νοεμβρίου 1010), μαζί της απέκτησε :
Πηγές
Κατηγορία:Ισπανική τάξη ευγενών Κατηγορία:Κόμητες του Ουρζέλ Κατηγορία:Οίκος της Βαρκελώνης
Ινές, ψυχή μου
Ινές, ψυχή μου είναι ο τίτλος βιβλίου της Χιλιανής συγγραφέως Ιζαμπέλ Αλιέντε, που διηγείται τη ζωή της Ινές Σουάρεθ, της πρώτης Ισπανίδας γυναίκας που έφτασε στη Χιλή. Επίσης, αφηγείται τη σχέση της με τον Πέδρο ντε Βαλδίβια και τα εμπόδια που έπρεπε να ξεπεράσουν για να κατακτήσουν τη Χιλή και να ιδρύσουν την πόλη του Σαντιάγο.
Περίληψη
Σ’ αυτό το μυθιστόρημα εξιστορούνται τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής της Δόνια Ινές, τα οποία προορίζονται να διαβαστούν από την υιοθετημένη της κόρη Ισαμπέλ. Είναι ένα είδος ημερολογίου ζωής που αφήνει η Ινές φοβούμενη ότι οι αναμνήσεις της θα ξεχαστούν, ενώ περιμένει ότι κάποια ημέρα θα της ανεγείρουν το δικό της άγαλμα.
Στο πρώτο κεφάλαιο "Ευρώπη 1500-1537", η Δόνια Ινές μας διηγείται τη ζωή της στην Πλασένθια, κυρίως τον δεσμό της με τον Χουάν ντε Μάλαγα και την έγγαμη ζωή της μαζί του. Επίσης, το δύσκολο ταξίδι της στην Αμερική, παρακινούμενη, όχι μόνο από το γεγονός να βρει τον χαμένο σύζυγο της, άλλα επιπλέον για να βρει την ποθητή ελευθερία.
Στο δεύτερο κεφάλαιο "Αμερική 1537-1549" μας αφηγείται τη ζωή της στο Κούσκο, την παρακμή της αυτοκρατορίας των Ίνκας υπό τον Φρανθίσκο Πιθάρρο και τα πολιτικά προβλήματα που έζησαν εκεί. Ακόμα, αναφέρεται στο πως ο Πέδρο ντε Βαλδίβια απέκτησε την εμμονή να κατακτήσει τη Χιλή, ωθούμενος από αυτά που του διηγούνταν ο ηλικιωμένος Ντιέγο ντε Αλμάγρο.
Στη συνέχεια, στα "Τραγικά χρόνια, 1543-1549" αναφέρεται στη πιο φτωχή και βασανισμένη περίοδος των πρώτων χρόνων της Πόλης του Σαντιάγο και τον μετέπειτα γάμο της με τον Ροδρίγο ντε Κιρόγα, όταν ο Πέδρο Βαλδίβια επιστρέφει από μια εκστρατεία στο Περού σε αναζήτηση περισσοτέρων στρατιωτών και αποίκων.
Ολοκληρώνοντας στο τελευταίο κεφάλαιο περιγράφει την έναρξη του πολέμου της Χιλής μεταξύ των Ισπανών και των Μαπούτσε κάτω από τις διαταγές του Λαουτάρο.
Διάρθρωση του έργου
Αυτό το έργο ξεχωρίζει για την πιστότητα του στην πραγματικότητα των γεγονότων (η Αλιέντε αναφέρει με λεπτομέρειες τη βιβλιογραφία που συμβουλεύτηκε για τη δουλειά της και που ερεύνησε κατά τη διάρκεια τεσσάρων χρόνων παθιασμένων αναγνώσεων) και το πλούσιο ρομαντικό διήγημα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας για να μαγνητίσει τον αναγνώστη.Επίσης, είναι ένα βιβλίο μεγάλης ευχαρίστησης, μιας και όντως έχει παγιδεύσει τους αναγνώστες με την αλλαγή των προσώπων του αφηγητή. Και αυτό γιατί υποτίθεται ότι το εξιστορεί η γριά Ινές Σουάρεθ, που αφαιρείται εύκολα, αφηγείται μερικές λεπτομέρειες της ζωής της ανάκατα και που στην πραγματικότητα γράφει απευθυνόμενη στην κόρη της. Έχει μια σημαντική ικανότητα η συγγραφέας να επεμβαίνει με τις αμφιβολίες του αναγνώστη προκειμένου να τις διευκρινίσει, έτσι ώστε η ανάγνωση να είναι λιγότερη περίπλοκη και πιο εύκολα κάποιος μπορεί να την καταλάβει και να της ασκήσει κριτική.
Πρόσωπα
Η Αλιέντε περιγράφει τη Δόνια Ινές σαν μια γυναίκα με υπερβολικό θάρρος, διατεθειμένη να κάνει τα πάντα για τον άντρα που αγαπά, άλλα χωρίς να αφήνει στην άκρη τους στόχου της, την τιμή της ή το πάθος της να κατακτήσει καινούρια εδάφη.
Παρόλο που η αφήγηση επικεντρώνεται στην Ινές Σουάρεθ κατά διαστήματα μοιάζει με ένα απώτατο ιστορικό διήγημα και δίνει την εντύπωση του ακραίου διαχωρισμού με το υπόλοιπο κείμενο, που πάνω από όλα είναι μια ρομαντική αφήγηση της ίδιας. Για παράδειγμα, στις στιγμές της ζωής της Δόνια Ινές πριν από τον Πέδρο ντε Βαλδίβια ή σε κάποιους πολέμους που συμβαίνουν στο Περού.
Άλλοι χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι ο Πέδρο ντε Βαλδίβια, ο Ροδρίγο ντε Κιρόγα, ο Φρανθίσκο ντε Αγκίρε, ο Χουάν ντε Μάλαγα, η Μαρίνα Ορτίθ ντε Γκαέτε, ο Χουάν Γκόμεθ και η σύζυγος του Σεσίλια. Η Καταλίνα είναι μια ιθαγενής υπηρέτρια και η καλύτερη φίλη της πρωταγωνίστριας και ο Φελίπε (Λαουτάρο), ο οποίος στην αρχή είναι υπηρέτης του Πέδρο ντε Βαλδίβια αλλά στη συνέχεια δραπετεύει με τη φυλή Μαπούτσε.
Παραπομπές
Κατηγορία:Μυθιστορήματα Κατηγορία:Μυθιστορήματα του 2006
Σκοτεινή ύλη
μικρογραφία|300px|Δαχτυλίδι σκοτεινής ύλης στο γαλαξιακό σμήνος CL 0024+17. Η σκοτεινή ύλη στην αστρονομία και στην κοσμολογία, είναι ένας υποθετικός τύπος ύλης που συνεισφέρει κατά μεγάλο ποσοστό στη συνολική μάζα του σύμπαντος. Η σκοτεινή ύλη δε μπορεί να παρατηρηθεί απευθείας από τηλεσκόπια. Δεν εκπέμπει ούτε απορροφά φως ή άλλη ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σε σημαντικό βαθμό. Αντίθετα, η ύπαρξη και οι ιδιότητές της βασίζονται στις βαρυτικές επιδράσεις πάνω στην ορατή ύλη, στην ακτινοβολία και τη μεγάλης κλίμακας δομή του σύμπαντος. Συνίσταται από υποθετικά σωματίδια ύλης, άγνωστης σύνθεσης, τα οποία δεν εκλύουν ούτε αντανακλούν επαρκώς Ηλεκτρομαγνητική Ακτινοβολία ώστε να μπορούν να γίνονται άμεσα ανιχνεύσιμα από τα γνωστά αστρονομικά όργανα παρατήρησης Σύμφωνα με την ερευνητική αποστολή Planck και πάνω στη βάση του Καθιερωμένου Προτύπου (Standard Model of Cosmology), η συνολική υλοενέργεια (ύλη-ενέργεια) του σύμπαντος περιέχει 4,9% συνηθισμένη ύλη, 26,8% σκοτεινή ύλη και 68,3% σκοτεινή ενέργεια . Συνεπώς, η σκοτεινή ύλη υπολογίζεται ότι συνεισφέρει κατά 84,5% στη συνολική ύλη και κατά 26,8% στο συνολικό περιεχόμενο του σύμπαντος.
Τρόποι εντοπισμού της
Η υπόθεση της σκοτεινής ύλης έχει ως στόχο να εξηγήσει διάφορες αστρονομικές παρατηρήσεις που δεν συμφωνούν με τη θεωρία μας για τη βαρύτητα, όπως ανωμαλίες στην ταχύτητα περιστροφής των αστεριών στις παρυφές των γαλαξιών. Η ταχύτητα αυτή είναι μεγαλύτερη από το αναμενόμενο, πράγμα που εξηγείται είτε με την παραδοχή ότι η θεωρία μας για τη βαρύτητα είναι λάθος (γεγονός όμως για το οποίο υπάρχουν πολλά αντίθετα επιχειρήματα) είτε με τη θεώρηση της ύπαρξης μιας μεγάλης ποσότητας μάζας που, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν μπορούμε να δούμε. Η ύπαρξη της σκοτεινής ύλης θα έλυνε ένα πλήθος προβλημάτων συνέπειας στη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης, και ο καθορισμός της φύσης αυτής της ελλείπουσας μάζας του Σύμπαντος είναι ένα από τα πιο περίπλοκα προβλήματα της σύγχρονης κοσμολογίας.
Το μέγεθός της σε σχέση με την παρατηρήσιμη ύλη
Αν η σκοτεινή ύλη υπάρχει, υπερβαίνει σημαντικά σε μάζα το ορατό μέρος του σύμπαντος. Σύμφωνα με τα πρόσφατα αποτελέσματα του διαστημικού τηλεσκοπίου Planck μόλις το 4,9% της συνολικής μάζας του σύμπαντος μπορεί να γίνει άμεσα ορατό. Περίπου το 26,8% υπολογίζεται ότι αποτελείται από σκοτεινή ύλη. Το υπόλοιπο 68,3% αποτελείται από σκοτεινή ενέργεια, ένα ακόμα πιο περίεργο στοιχείο, διάσπαρτο στο διάστημα, το οποίο πιθανότατα δεν μπορεί να λογιστεί σαν συνήθη σωματίδια. Ο καθορισμός της φύσης αυτής της χαμένης μάζας, είναι ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα της σύγχρονης κοσμολογίας και της φυσικής των σωματιδίων.
Τα πρώτα δεδομένα βασισμένα στην παρατήρηση
Η ιστορία ξεκίνησε το 1933, όταν ο αστρονόμος Fritz Zwicky μελετούσε την κίνηση μακρινών σμηνών γαλαξιών μεγάλης μάζας, όπως αυτό στον αστερισμό της Κόμης Βερενίκης που συνεχίζεται στον αστερισμό της Παρθένου. Ο Zwicky υπολόγισε τη μάζα του κάθε γαλαξία του σμήνους βασισμένος στη λαμπρότητα του, και άθροισε όλες τις γαλαξιακές μάζες για να υπολογίσει τη συνολική μάζα του σμήνους. Στη συνέχεια βρήκε ένα δεύτερο υπολογισμό ανεξάρτητο της συνολικής μάζας, που βασίστηκε στη μέτρηση των ατομικών ταχυτήτων των γαλαξιών του σμήνους. Προς μεγάλη του έκπληξη, αυτός ο δεύτερος υπολογισμός δυναμικής μάζας ήταν 400 φορές πιο μεγάλος από τον υπολογισμό που βασιζόταν στο φως των γαλαξιών.
Περαιτέρω επαληθεύσεις
Αν και τα πειραματικά δεδομένα ήταν ήδη σημαντικά την εποχή του Zwicky, μόνο από τη δεκαετία του '70 οι επιστήμονες άρχισαν να μελετούν συστηματικά αυτή τη διαφορά. Εκείνη την περίοδο η ύπαρξη της σκοτεινής ύλης άρχισε να λαμβάνεται στα σοβαρά υπ' όψιν. Η ύπαρξη τέτοιας ύλης δεν θα είχε μόνο επιλύσει την έλλειψη μάζας στα σμήνη γαλαξιών, αλλά θα είχε επίσης αποτελέσματα πολύ μεγαλύτερης εμβέλειας σχετικά με την εξέλιξη και τη μοίρα του ίδιου του Σύμπαντος.
Ένα επιπρόσθετο παρατηρησιακό δεδομένο της λογικής συνοχής της σκοτεινής ύλης προκύπτει από τις καμπύλες περιστροφής των σπειροειδών γαλαξιών. Οι σπειροειδείς γαλαξίες περιλαμβάνουν έναν τεράστιο πληθυσμό αστέρων που διαγράφουν τροχιές σχεδόν κυκλικές γύρω από το γαλαξιακό κέντρο. Όπως ισχύει για τις τροχιές των πλανητών, αναμένεται ότι οι αστέρες με μεγαλύτερες γαλαξιακές τροχιές έχουν μικρότερες τροχιακές ταχύτητες (πρόκειται για απλό συμπέρασμα του τρίτου νόμου του Κέπλερ). Στην πραγματικότητα, ο τρίτος νόμος του Κέπλερ εφαρμόζεται μονάχα σ' αστέρες που βρίσκονται κοντά στην περιφέρεια ενός σπειροειδούς γαλαξία, εφόσον προϋποθέτει σταθερότητα της μάζας που περιλαμβάνει η τροχιά.
Οι αστρονόμοι έχουν ωστόσο διεξάγει παρατηρήσεις των τροχιακών ταχυτήτων των αστέρων στην περιφέρεια μεγάλου αριθμού σπειροειδών γαλαξιών, και σε καμία περίπτωση δεν ακολουθήθηκε ο τρίτος νόμος του Κέπλερ. Αντί να μειώνονται σε μεγάλες ακτίνες, οι τροχιακές ταχύτητες παραμένουν απόλυτα σταθερές, γεγονός που υποδηλώνει ότι η μάζα που περιλαμβάνει η τροχιά μεγάλης ακτίνας αυξάνεται, κι αυτό ισχύει για αστέρες που βρίσκονται φαινομενικά κοντά στα όρια του γαλαξία. Αν και βρίσκονται κοντά στα άκρα του φωτεινού τμήματος του γαλαξία, το τμήμα αυτό έχει περίγραμμα μάζας που φαινομενικά συνεχίζει πολύ πέρα από τις περιοχές στις οποίες κυριαρχούν αστέρες.
Αν ληφθούν υπ' όψιν οι αστέρες που βρίσκονται κοντά στην περιφέρεια ενός σπειροειδούς γαλαξία, με τροχιακές ταχύτητες της τάξης των 200 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο κατά γενική ομολογία, και εάν ο γαλαξίας αποτελούνταν μόνο από ύλη που μπορούμε να δούμε, οι αστέρες αυτοί θα τον εγκατέλειπαν σε σύντομο χρονικό διάστημα, δεδομένου ότι οι τροχιακές ταχύτητες τους είναι τέσσερις φορές πιο μεγάλες από την ταχύτητα διαφυγής από το γαλαξία. Δεδομένου ότι δεν παρατηρούνται γαλαξίες που έχουν διασκορπιστεί με τέτοιο τρόπο, στο εσωτερικό τους πρέπει να υπάρχει μάζα την οποία δεν λαμβάνουμε υπ' όψιν όταν αθροίζουμε όλα τα τμήματα που μπορούμε να δούμε.
Τον Φεβρουάριο του 2016 ανακοινώθηκε από τους επιστήμονες η επιτυχής παρατήρηση των βαρυτικών κυμάτων, μια εξέλιξη η οποία θεωρήθηκε η μεγαλύτερη ανακάλυψη του αιώνα, καθώς έγινε δυνατή η παρατήρηση αντικειμένων στο σύμπαν τα οποία δεν εκπέμπουν φως, όπως μαύρες τρύπες και σκοτεινή ύλη.
Διαφορές στον υπολογισμό της ύλης Σμήνους
Όλα ξεκίνησαν το 1933, όταν ο αστρονόμος Fritz Zwicky μελετούσε την κίνηση των Σμηνών της Κόμης και της Παρθένου, μακρινών σμηνών γαλαξιών μεγάλης μάζας. Αρχικά, ο Zwicky υπολόγισε την μάζα του σμήνους αθροίζοντας τις μάζες του κάθε γαλαξία του σμήνους βασισμένος στη λαμπρότητα τους. Στη συνέχεια, έκανε ένα δεύτερο υπολογισμό βασιζόμενος στη μέτρηση της ταχύτητας του κάθε γαλαξία του σμήνους. Ο δεύτερος υπολογισμός της μάζας ήταν 400 φορές μεγαλύτερος από τον υπολογισμό που βασιζόταν στη λαμπρότητα των γαλαξιών.
Ωστόσο μόνο την δεκαετία του '70 οι επιστήμονες άρχισαν να μελετούν συστηματικά αυτή τη διαφορά και από τότε μόνο και έπειτα η ύπαρξη της σκοτεινής ύλης άρχισε να λαμβάνεται στα σοβαρά υπ' όψιν.
Παραβίαση του 3ου νόμου του Kepler
Ένα δεύτερο παρατηρησιακό δεδομένο που συνηγορεί στην ύπαρξη της σκοτεινής ύλης προκύπτει από τις καμπύλες περιστροφής των σπειροειδών γαλαξιών. Οι σπειροειδείς γαλαξίες περιλαμβάνουν έναν τεράστιο πληθυσμό αστέρων που διαγράφουν τροχιές σχεδόν κυκλικές γύρω από το γαλαξιακό κέντρο. Όπως ισχύει για τις τροχιές των πλανητών, αναμένεται ότι οι αστέρες με μεγαλύτερες γαλαξιακές τροχιές έχουν μικρότερες τροχιακές ταχύτητες (είναι μία απλή συνέπεια του τρίτου νόμου του Κέπλερ). (Στην πραγματικότητα, ο τρίτος νόμος του Κέπλερ εφαρμόζεται μόνον σε αστέρες που βρίσκονται κοντά στην περιφέρεια ενός σπειροειδούς γαλαξία, εφόσον προϋποθέτει σταθερότητα της μάζας που περιλαμβάνει η τροχιά).
Οι αστρονόμοι, ωστόσο, έχουν κάνει παρατηρήσεις των τροχιακών ταχυτήτων των αστέρων στην περιφέρεια μεγάλου αριθμού σπειροειδών γαλαξιών, και διαπιστώθηκε ότι σε καμία περίπτωση δεν ικανοποιείται ο τρίτος νόμος του Κέπλερ. Οι τροχιακές ταχύτητες όχι μόνον δεν μειώνονται σε μεγάλες ακτίνες αλλά παραμένουν απόλυτα σταθερές, γεγονός που υποδηλώνει ότι η μάζα που περιλαμβάνει η τροχιά μεγάλης ακτίνας αυξάνεται, κι αυτό ισχύει για αστέρες που βρίσκονται φαινομενικά κοντά στα όρια του γαλαξία. Αν και βρίσκονται κοντά στα άκρα του φωτεινού τμήματος του γαλαξία, το τμήμα αυτό έχει περίγραμμα μάζας που φαινομενικά συνεχίζει πολύ πέρα από τις περιοχές στις οποίες κυριαρχούν αστέρες.
Το συμπέρασμα από αστέρες που βρίσκονται κοντά στην περιφέρεια σπειροειδούς γαλαξία και κινούνται με τροχιακές ταχύτητες της τάξης των 200 km/sec, τέσσερις φορές πιο μεγάλες από την εκτιμώμενη ταχύτητα διαφυγής από αυτόν, είναι πως αν ο γαλαξίας αποτελούταν μόνο από την ορατή ύλη που μπορούμε να παρατηρήσουμε ηλεκτρομαγνητικά, τότε οι αστέρες αυτοί θα τον εγκατέλειπαν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Όμως δεν έχουν βρεθεί γαλαξίες να έχουν διαλυθεί με τέτοιο τρόπο. Επομένως στο εσωτερικό τους πρέπει να υπάρχει επιπλέον ύλη (δηλ. σκοτεινή ύλη) η οποία δεν έχει ληφθεί υπ' όψιν στους υπολογισμούς που προκύπτουν με την άθροιση μόνο όλων των αστέρων.
Πιθανή δομή της σκοτεινής ύλης
Τα τρία πιθανά συστατικά τα οποία απαρτίζουν την "Σκοτεινή Ύλη" είναι: Αναλυτικότερα:
Συνήθης Ύλη
Αυτή διακρίνεται σε δύο κατηγορίες:
Υλικά Νετρίνα
Ένα πιθανό σενάριο για την ερμηνεία της σκοτεινή ύλης είναι τα υλικά νετρίνα (massive neutrinos), δηλαδή η υπόθεση ότι τα νετρίνα έχουν μάζα.
Πειράματα ανίχνευσης ηλιακών νετρίνων μας δείχνουν ότι υπάρχει απόκλιση ανάμεσα στα αναμενόμενα και στα παρατηρούμενα νετρίνα, απόκλιση που δεν μπορεί να ερμηνευθεί από τις αβεβαιότητες στα διάφορα ηλιακά μοντέλα ή από τα σφάλματα στα διάφορα πειράματα παρατήρησης (Conforto 1998). Τα ίδια συμπεράσματα επαληθεύονται από παρατηρήσεις στο πείραμα Super-Kamiokande (Fukuda, 1998) για ατμοσφαιρικά νετρίνα.
Όλα αυτά αποτελούν ισχυρές ενδείξεις ότι τα νετρίνα έχουν μάζα.
Εξωτική Ύλη
Θεωρητικά όμως η θεωρία που φιλοδοξεί να περιγράψει το συντριπτικό ποσοστό της Σκοτεινή Ύλης είναι η υπερσυμμετρία (Supersymmetry (SuSy)).
Τέτοια σωμάτια είναι: Αυτά τα υπερσυμμετρικά σωματίδια θα μπορούσαν να έχουν συνενωθεί σε δομές σκοτεινής ύλης της τάξης μεγέθους των γαλαξιών. Θα έπρεπε όμως και να μην εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητικά για να οριστούν ως σκοτεινή ύλη.
Αναλογία των συστατικών
Σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις τα ποσοστά των τριών συστατικών στην σύσταση της Σκοτεινής Ύλης είναι:
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Σκοτάδι
Πρόβολος
Ο πρόβολος ενός κτιρίου ή αγάλματος είναι το τμήμα εκείνο που προεξέχει και κρατιέται στο κενό χωρίς να έχει υποστήριγμα. Η στήριξή του βασίζεται στην ίδια αρχή σύμφωνα με την οποία, μια σανίδα χωμένη στη ρωγμή ενός πέτρινου τοίχου κρατιέται ελεύθερη έξω στο κενό λόγω του μεγαλύτερου βάρους της πέτρας που είναι επάνω από το στερεωμένο άκρο της. Με τον τρόπο αυτό της στηρίξεως δημιουργούνται αξιόλογα εφέ στην μοντέρνα αρχιτεκτονική, όπως το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ της Ν. Υόρκης και ο οίκος Κάουφμαν στο Μπέαρ Ραν της Πενσυλβάνιας.
Δείτε επίσης
Κατηγορία:Αρχιτεκτονικά στοιχεία κτιρίων
Μάζι Αττικής
Με το όνομα Μάζι αναφέρονταν στο παρελθόν τρεις οικισμοί της Αττικής:
Καγκελάριος της Αυστρίας
Ο Ομοσπονδιακός Καγκελάριος (γερμανικά: Bundeskanzlerin) είναι ο επικεφαλής της κυβέρνησης της Αυστρίας. Υπό την ιδιότητά του αυτή, αντιπροσωπεύει την ανώτατη ομοσπονδιακή αρχή της εκτελεστικής εξουσίας. Αν και επίσημα αποτελεί ισότιμο μέλος του υπουργικού συμβουλίου, ο καγκελάριος θεωρείται ότι είναι η πιο ισχυρή θέση στην αυστριακή πολιτική. Επίσημη έδρα του είναι η Ομοσπονδιακή Καγκελαρία, που βρίσκεται στη Βιέννη.
Ο σημερινός καγκελάριος της Αυστρίας είναι ο Καρλ Νεχάμερ, ο οποίος κατέχει τη θέση από τις 6 Δεκεμβρίου 2021.
Διορισμός
Ο καγκελάριος διορίζεται από τον πρόεδρο της δημοκρατίας. Στη θεωρία ο πρόεδρος μπορεί να διορίσει οποιοδήποτε εκλεγεί στο εθνικό συμβούλιο, όμως στην πράξη ο καγκελάριος δεν είναι σε θέση να κυβερνήσει αν δεν έχει την απόλυτη εμπιστοσύνη του συμβουλίου. Για το λόγο αυτό, ο καγκελάριος είναι συνήθως ο ηγέτης του μεγαλύτερου κόμματος στο Εθνικό Συμβούλιο, ή το ανώτερο στέλεχος του κυβερνώντος συνασπισμού.
Η θητεία του καγκελαρίου δεν έχει κανένα όριο λήξης. Ωστόσο, ο καγκελάριος προσφέρει συνήθως την παραίτησή του στον πρόεδρο, έπειτα από τη διάλυση του εθνικού συμβουλίου. Ο πρόεδρος, όμως, προτρέπει συνήθως τον καγκελάριο να σχηματίσει μια υπηρεσιακή κυβέρνηση, έως ότου εκλεγεί ένα νέο συμβούλιο.
Το εθνικό συμβούλιο μπορεί να αναγκάσει τον πρόεδρο να απολύσει έναν καγκελάριο ή έναν υπουργό μέσω πρότασης μομφής. Ο πρόεδρος είναι συνταγματικά υποχρεωμένος να το πράξει αυτό, ωστόσο πολλές φορές οι προτάσεις μομφής γίνονται για κομματικούς λόγους και δεν στηρίζονται από τα μέλη του συμβουλίου.
Ρόλος και εξουσίες
Ο καγκελάριος προεδρεύει των συνεδριάσεων του υπουργικό συμβουλίου της Αυστρίας. Το σύνταγμα δεν κατοχυρώνει σε αυτόν την εξουσία να εκδίδει οδηγίες στους υπουργούς, όμως χαρακτηρίζει το ρόλο του στο υπουργικό συμβούλιο ως πρώτος μεταξύ ίσων.
Σύμφωνα με το σύνταγμα, ο καγκελάριος:
Ο καγκελάριος συγκαλεί, επίσης, την ομοσπονδιακή συνέλευση εάν το εθνικό συμβούλιο πρόκειται να απολύσει τον πρόεδρο της δημοκρατίας ή αν το εθνικό συμβούλιο πρόκειται να άρει την ασυλία του προέδρου από ποινική του δίωξη. Επιπροσθέτως, ο καγκελάριος μπορεί να εκτελέσει χρέη προέδρου, αν ο πρόεδρος δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Κατάλογος καγκελαρίων
{{legend|#E6E6AA|Εκτελών καθήκοντα καγκελαρίου|border=black}}
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Κυβέρνηση της Αυστρίας Αυστρια
Λαοδάμας ο Θηβαίος
Μία μεμονωμένη παράδοση αναφέρει ότι ο Λαοδάμας έκαψε ζωντανές την Αντιγόνη και την Ισμήνη μέσα στο ιερό της Ήρας, όπου είχαν καταφύγει μετά την ανακάλυψη της ταφής του Πολυνείκη από αυτές.
Πηγή
Λαοδαμας Λαοδαμας
Διοργανώσεις Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας 2021–22
Για την περίοδο 2021–22, η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Θεσσαλίας είναι η διοργανώτρια αρχή, υπεύθυνη για τη διεξαγωγή των καθιερωμένων ποδοσφαιρικών διοργανώσεων, του πρωταθλήματος και του κυπέλλου, στο νομό Μαγνησίας.
Η πρωταθλήτρια της ΕΠΣ Θεσσαλίας έχει τη δυνατότητα να συμμετάσχει στο Ειδικό ερασιτεχνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Η ομάδα που ανακηρύσσεται κυπελλούχος ΕΠΣ Θεσσαλίας, αποκτά το δικαίωμα συμμετοχής στο Κύπελλο Ελλάδας της επόμενης περιόδου.
Πρωτάθλημα
Η δομή του πρωταθλήματος της Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας είναι η εξής:
Περιθιώτισσα Φωκίδας
Η Περιθιώτισσα ή Περιθειώτισσα είναι ορεινός οικισμός στη Δωρίδα του Νομού Φωκίδος, σε υψόμετρο 710 μέτρα. Έχει πληθυσμό 283 κατοίκους και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 αποτελεί την Τοπική Κοινότητα Περιθιώτισσας της Δημοτικής Ενότητας Λιδωρικίου του Δήμου Δωρίδος.
Διοργανώσεις Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας 2021–22
Α΄ Κατηγορία
Η κορυφαία κατηγορία διεξάγεται με τη συμμετοχή 18 συλλόγων χωρισμένων σε δύο ομίλους. Οι πρώτοι 4 του κάθε ομίλου παίζουν σε ένα mini πρωτάθλημα 8 ομάδων για να αναδειχθεί ο πρωταθλητής και οι υπόλοιποι 10 αγωνίζονται μεταξύ τους στα play out.
Περιθιώτισσα Φωκίδας
Γεωγραφία - Ιστορία
Η Περιθιώτισσα βρίσκεται ΒΑ της Ναυπάκτου σε απόσταση 42 χλμ. και ΝΔ του Λιδωρικίου (35 χλμ.). Είναι κτισμένη σε πλαγιά του όρους Τρίκορφου με θέα προς την Ανατολή. Γύρω από το χωριό υπάρχουν πυκνά δάση από έλατα και βελανιδιές. Στο κέντρο του χωριού υπάρχει πλατεία με δύο πέτρινες βρύσες και ένα αιωνόβιο πλάτανο ενώ γύρω της είναι το κοινοτικό κατάστημα, το ιατρείο και ο ναός του Αγίου Δημητρίου. Το αρχικό όνομά της ήταν Περιθειώτισσα και έτσι ο οικισμός προσαρτήθηκε το 1835 στον τότε δήμο Ποτιδανείας. Το 1912 με το ΦΕΚ 261Α δημιουργήθηκε κοινότητα Περιθειωτίσσης με έδρα την ίδια, ενώ το 1940 μετονομάστηκε σε Περιθιώτισσα.
Διοργανώσεις Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας 2021–22
Play-Off
Ο πρωταθλητής πηγαίνει κατευθείαν στο Ειδικό πρωτάθλημα για την άνοδο στην Γ' Εθνική.
Β΄ Κατηγορία
Στη Β κατηγορία συμμετείχαν 19 ομάδες χωρισμένες σε δύο ομίλους.
Περιθιώτισσα Φωκίδας
Γεωγραφία - Ιστορία
Στον οικισμό γεννήθηκε ο Θεοφάνης Μπετσίστας (1886 - 1958), μακεδονομάχος, βετεράνος των Βαλκανικών Πολέμων και μετέπειτα ηγούμενος της μονής Αγίου Στεφάνου στα Μετέωρα, ο οποίος κατά τη διάρκεια της Κατοχής συνελήφθη από τις ιταλικές αρχές διότι είχε αποθηκεύσει εντός του μοναστηριού οπλισμό και πολεμοφόδια.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Χωριά του νομού Φωκίδας Κατηγορία:Δήμος Δωρίδος
Διοργανώσεις Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας 2021–22
Play-Off
Οι δύο πρώτοι κερδίζουν την άνοδο στην Α΄ Κατηγορία.
Κύπελλο
Στο θεσμό του κυπέλλου συμμετέχουν τα σωματεία της Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ε.Π.Σ. Θεσσαλίας Κατηγορία:Εγχώρια ποδοσφαιρικά πρωταθλήματα 2021–2022 Κατηγορία:Εγχώρια ποδοσφαιρικά κύπελλα 2021-2022
Λάμπης Κουιρουκίδης
Γεννήθηκε στους Σιταγρούς Δράμας το 1930. Αγωνίστηκε αρχικά στην ομάδα της Δόξας Δράμας. Το καλοκαίρι του 1952 υπέγραψε συμβόλαιο με την ομάδα του ΠΑΟΚ, αλλά το δελτίο του βγήκε ένα χρόνο αργότερα, καθώς η ομάδα της Δράμας αρνήθηκε να τον παραχωρήσει και ο παίκτης τιμωρήθηκε με έναν χρόνο αποκλεισμό.
Στον ΠΑΟΚ αγωνίστηκε στην επίθεση της ομάδας μέχρι το 1960, σχηματίζοντας μια επιτυχημένη τριάδα επιθετικών μαζί με τους Χριστόφορο Γιεντζή και Λευτέρη Παπαδάκη. Σημείωσε 91 γκολ σε 161 παιχνίδια και κατέκτησε 3 Πρωταθλήματα Θεσσαλονίκης (1954, 1955 και 1956).
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές Δόξας Δράμας Κατηγορία:Ποδοσφαιριστές ΠΑΟΚ Κατηγορία:Έλληνες ποδοσφαιριστές Κατηγορία:Επιθετικοί ποδοσφαιριστές
Roxette
Οι Roxette ήταν σουηδικό ποπ-ροκ μουσικό ντουέτο το οποίο δημιουργήθηκε το 1986. Αποτελείται από τον Περ Γκέσλε (Per Gessle) και τη Μάρι Φρέντρικσον (Marie Fredriksson). Οι Roxette έχουν πουλήσει πάνω από 75 εκατομμύρια δίσκους διεθνώς και έκαναν τέσσερα νούμερο ένα σινγκλ στο "Billboard" των Η.Π.Α: «The Look», «Listen to your Heart», «It must have been Love», «Joyride».
Οι Roxette έκαναν τις μεγαλύτερες επιτυχίες τους την περίοδο 1989-1992 και μαζί με αυτό συνδύασαν την παγκόσμια περιοδεία τους η οποία ονομάστηκε "Join the Joyride" το 1991-1992. Υλοποίησαν ακόμα μία παγκόσμια τουρνέ το 1994-1995 με το όνομα "Crash!Boom!Bang!World Tour". Όταν το γκρουπ σταμάτησε τις ζωντανές εμφανίσεις για μερικά χρόνια, το 2001 έκαναν μία πανευρωπαϊκή περιοδεία με 26 συναυλίες με το όνομα "Room Service Tour". Συνολικά, είναι το δεύτερο πιο επιτυχημένο σουηδικό μουσικό καλλιτεχνικό σχήμα μετά τους ABBA.
Ιστορικό
Το 1986 δημιουργήθηκε από τον Περ Γκέσλε και τη Μάρι Φρέντρικσον το μουσικό ντουέτο με το όνομα Roxette. Τον Ιούλιο τον ίδιο χρόνο κυκλοφόρησε και το πρώτο τους σινγκλ "Neverending Love", το οποίο έγινε τεράστια επιτυχία στα καλοκαιρινά τσαρτ. Τον Οκτώβριο του 1988 κυκλοφόρησαν το άλμπουμ "Look Sharp"! με το οποίο οι Roxette έγιναν διεθνώς γνωστοί. Το άλμπουμ έγινε νούμερο 1 στα τοπ 24 χωρών. Ο Dean Cushman φοιτητής ανταλλαγής όταν επέστρεψε από την Ευρώπη στην πόλη Μινεσσότα των Η.Π.Α πήρε μαζί του το δίσκο και πήγε στο ραδιοφωνικό σταθμό KDWB και τους ρώτησε αν μπορούσαν να τον παίξουν. Έτσι το τραγούδι "The Look" έγινε η πρώτη επιτυχία των Roxette στις Η.Π.Α. και το δίδυμο έγινε διάσημο εκεί τη σεζόν 1988-1989.
Οι Roxette έχουν συμβόλαιο με τη δισκογραφική εταιρία ΕΜΙ Σουηδίας ΑΒ, και κατά τη διάρκεια της καριέρας τους πήραν πολλά σουηδικά και διεθνή βραβεία. Ώς το 2006 είχαν πουλήσει 50 εκατομμύρια δίσκους και πάνω από 20 εκατομμύρια σινγκλς. Είχαν κάνει επίσης τρεις παγκόσμιες περιοδείες. Ένα από τα πιο διάσημα τραγούδια του γκρουπ, "It must have been Love" του 1987, επανακυκλοφόρησε ξανά το 1990 σε διαφορετική έκδοση για τις ανάγκες της ταινίας "Pretty woman" με πρωταγωνιστές τους Ρίτσαρντ Γκιρ και Τζούλια Ρόμπερτς.
Οι Roxette γιόρτασαν τα εικοσάχρονα τους το 2006 και κυκλοφόρησαν το ίδιο έτος όλες τους τις επιτυχίες με τον τίτλο "A Collection of Roxette hits - Their 20 Greatest Songs!".
Τον Μάιο του 2009, ο Gessle έγραψε στην ιστοσελίδα του ότι θα εμφανιστούν μαζί με την Marie για μία συναυλία στην Ολλανδία και έγινε επίσης γνωστό ότι οι Roxette θα επανασυνδεθούν και θα ξαναπαίξουν μαζί το φθινόπωρο του 2009. Επιπλέον θα κυκλοφορούσε ολόκληρη η συλλογή των δίσκων τους σε ανανεωμένη έκδοση με πολλά μπόνους τραγούδια.
Στις 18 Ιουνίου το 2010 οι Roxette έπαιξαν το "The Look" για το πάρτι της σουηδέζας πριγκίπισσας επί του στέμματος Viktoria και του αρραβωνιαστικού της Daniel Westling. Tο γεγονός ήταν η πρώτη επίσημη παρουσίαση τους ως ζευγάρι στο κοινό της Σουηδίας, ενώ ήταν ζευγάρι από το 2001.
Στις 14 Αυγούστου το 2010, οι Roxette θα έπαιζαν στο στάδιο μοτοσυκλετών στο Andersstorps της Småland. Η συναυλία όμως μεταφέρθηκε στο Brottet του Halmstad, και επειδή είχε πουληθεί μεγαλύτερος αριθμός εισιτηρίων από την χωρητικότητα του συναυλιακού χώρου, η συναυλία έπρεπε για ακόμη μία φορά να μεταφερθεί στην αγορά του Halmstad.
Βίλλεμ Φρέλαντ
δεξιά|μικρογραφία|240x240εσ| Άγιος Γεώργιος και ο Δράκος του Βίλλεμ Φρέλαντ Ο Βίλλεμ Φρέλαντ (Willem Vrelant, απεβ. 1481/1482) ήταν Ολλανδός εικονογράφος βιβλίων.
Βιογραφία
Καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1449, όταν ένας εικονογράφος από το Φρέιλαντ ονόματι Willem Backer απέκτησε υπηκοότητα Ουτρέχτης. Μπορεί να είχε ζήσει στην Ουτρέχτη για χρόνια, καθώς το 1450 τελείωσε εκεί τις Ώρες του William de Montfort. Από το 1454 έως το 1481 καταγράφεται ως μέλος της συντεχνίας των κατασκευαστών βιβλίων της Μπρυζ. Το μεγάλο και παραγωγικό εργαστήριό του παρήγαγε (μεταξύ άλλων) ένα βιβλίο ωρών που βρίσκεται σήμερα στη Βαλτιμόρη (1455-60), τις Ώρες της Ισαβέλλας της Καστίλης (περίπου 1460), τα Χρονικά του Αινώ (1468) και μεμονωμένες μικρογραφίες στις Ώρες της Μαρίας της Βουργουνδίας (περ. 1480).