cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Πανδούρα
Μόνο κατά τους ελληνιστικούς χρόνους το όργανο θα αυξήσει τη δημοτικότητά του, κι αυτό λόγω της στενότερης επαφής των Ελλήνων με τους ανατολίτες, ύστερα από τις κατακτήσεις του Αλεξάνδρου, αφού γινόταν ευρεία χρήση στην Εγγύς Ανατολή, όπως γνωρίζουμε από την αντίστοιχη σουμερική, ασσυριακή και αιγυπτιακή βιβλιογραφία. Η πανδούρα θα απορροφηθεί από την κοινωνία της αρχ. Ρώμης και θα μετονομασθεί σε pandura κρατώντας όμως τον περιθωριακό και χυδαίο χαρακτήρα της σαν όργανο της πλέμπας και της ταβέρνας και φαίνεται πως έγινε το όργανο που προτιμούσαν οι επαγγελματίες λαϊκοί μουσικοί.
Μία σημαντική μαρτυρία για τη χρήση της πανδουρίδας κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, έρχεται από την αρχαία Αφροδισιάδα[4]. Σε τοιχογραφία του αρχαίου ναού βρίσκουμε την εγχάρακτη επιγραφή: «ὑπὲρ εὐχῆς Ἀστερίου πανδούρου» (εικ.1) που χρονολογείται προς το τέλος του 5ου αι. της χρονολογίας μας.
Η αρχαιολόγος της ύστερης αρχαιότητας Charlotte Roueché[5], δίνει τη δική της ερμηνεία για την εν λόγω επιγραφή: η επιγραφή χρονολογείται κατά τα τέλη του 5ου και αρχές του 6ου αι. της χρονολογίας μας και δεν πρέπει να είχε κοπεί πριν ο ναός μετατραπεί σε χριστιανική βασιλική. Ο Αστέριος αναφέρει το επάγγελμά του ως πανδουριστής. Το επάγγελμα των πανδουριστών αναφέρεται, μεταξύ άλλων, μαζί με διάφορα περιστατικά που συνδέονται με το βίο τους, στο βιβλίο της Κωνσταντίνας Π. Μέντζου “Συμβολαί εις την μελέτην του οικονομικού και κοινωνικού βίου της πρωίμου Βυζαντινής περιόδου (Η προσφορά των εκ της Μ. Ασίας και Συρίας επιγραφών και αγιολογικών κειμένων)”, Αθήναι 1975. Το κεφάλαιο Γ’ αναφέρεται στους καλλιτέχνες και μουσικούς (πανδουριστές, αυλητές, μίμους, χωροβάτες, γλύπτες, κ.λπ.). Ένα χαρακτηριστικό περιστατικό σχετίζεται με τον βίο του Αγίου Θεοδούλου του Στυλίτη, που έζησε στα χρόνια της βασιλείας του Μεγάλου Θεοδοσίου. Στο περιστατικό αναφέρεται ότι όταν ο Θεός θέλησε να δοκιμάσει τον Θεόδουλο του είπε πως θα κληρονομήσει το βασίλειο με τον Κορνήλιο τον πάνδουρο από τη Δαμασκό. Ο Άγιος τρομοκρατήθηκε μόνο με την ιδέα ότι ο Κορνήλιος ήταν καλλιτέχνης. Η φρίκη του Αγίου θα κορυφωθεί όταν στον ιππόδρομο θα συναντήσει τον Κορνήλιο να κρατά με το ένα χέρι την πανδούρα και με το άλλο να αγκαλιάζει μία πόρνη.
Εκτός από την επιγραφή που αναφέρεται στον Αστέριο, υπάρχουν δύο χριστιανικοί επιτάφιοι πανδουριστών. Ο πρώτος από τη Σελεύκεια της Κιλικίας και ο δεύτερος από πανδουριστές της αρχαία Γεράσας της Ιορδανίας. Από τους επιτάφιους αυτούς συμπεραίνουμε ότι οι πανδουριστές της εποχής αυτής δε θεωρούνται και τόσο κατάπτυστοι σαν τους συναδέλφους τους της κλασσικής Ελλάδας, ούτε τόσο ασυμβίβαστοι με τη χριστιανική κοινωνία της εποχής του Θεοδούλου. Δε θα ήταν παρακινδυνευμένο να υποθέσουμε ότι οι πάνδουροι επαγγελματίες συνέβαλαν στην παροχή μουσικών υπηρεσιών στις εκκλησιαστικές λειτουργίες. Υπήρχαν σημαντικές πολεμικές, κατά τη διάρκεια της πρώιμης βυζαντινής περιόδου, σχετικά με τη χρήση ή μη οργάνων στην εκκλησιαστική λειτουργία. Αυτό δεν θα απέκλειε το γεγονός ότι ο Αστέριος και οι άλλοι πανδουριστές, στις επιγραφές τους, αυτοχαρακτηρίζονταν όσον αφορά τα εκκλησιαστικά μουσικά τους καθήκοντα και όχι την άσωτη ζωή της ταβέρνας και του θεάματος. Η άποψη αυτή πάντως παραμένει ακόμα υποθετική.
ΠΗΓΕΣ
Τα θέματα που πρέπει να εξετασθούν διεξοδικότερα είναι αυτό της ετυμολογίας του ονόματος και της περιόδου εισαγωγής στην Ελλάδα. Παραμένει ανοιχτό το πρόβλημα του αν θα πρέπει να δώσουμε δύο διαφορετικά ονόματα στα δύο διαφορετικά είδη πανδουρίδας που συναντάμε στον ελληνορωμαϊκό χώρο ή μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε με ένα κοινό όνομα. Μέχρι στιγμής είναι κοινώς αποδεχτό το όνομα πανδούρα, πανδουρίδα και τρίχορδο ενώ το όνομα, πάνδουρος ή πανδουριστής δηλώνει την ιδιότητα του εκτελεστή και πανδουρίζω το ρήμα που δηλώνει την ενέργεια. Το όνομα πανδούριον, κατά τον Ησύχιο, δηλώνει υποκοριστικό της πανδούρας και είναι μάλλον όργανο διαφορετικό αφού παιζόταν χωρίς πλήκτρο. Το ίδιο μας λέει και ο Φώτιος στο λεξικό του (427, 26) επισημαίνοντας τη λυδική καταγωγή του[6].
Υπάρχουν συνολικά τρία εδάφια που πιστοποιούν την ύπαρξη του οργάνου.
Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης[7],[8] αναφέρει πως ο Ευφόριος, όπως και ο Πρωταγορίδης, μιλούν για τον επονομαζόμενο πάνδουρο. Κατά τον Πυθαγόρα, η πανδούρα κατασκευαζόταν από τους τρωγλοδύτες της Ερυθράς Θάλασσας, από λευκή δάφνη που φυτρώνει κοντά στη θάλασσα[9].
Ο Ιούλιος Πολυδεύκης (Julii Pollux), στο “Ονομαστκόν” του αναφέρει: «''μονόχορδον δὲ Ἀράβων τὸ εὕρημα. τρίχορδον δὲ, ὅπερ Ἀσσύριοι πανδοῦραν ὠνόμαζον ἐκείνων δὲ ἦν καὶ τὸ εὕρημα''». Υποθέτουμε ότι τόσο η πανδούρα όσο και το τρίχορδο ανήκουν στην οικογένεια του λαούτου. Για τους Έλληνες το μονόχορδο είναι γνώριμη υπόθεση, είναι ο λεγόμενος κανών η χρήση του οποίου είχε ερευνητικό χαρακτήρα σχετικά με τις αναλογίες διαστημάτων. Οι αναλογίες αυτές επιτυγχάνονταν με τη βοήθεια των κινητών γεφυρών που τοποθετούνταν κάτω από την μία και μοναδική χορδή του οργάνου. Η απόδοση των ήχων πραγματοποιούνται με τη βοήθεια πλήκτρου. Έτσι λοιπόν δε θα ήμασταν εκτός θέματος αν λέγαμε ότι και το μονόχορδο είναι ένα είδος «πειραματικού» λαούτου[10].
Ο Νικόμαχος στο “Εγχειρίδιό” του γράφει ότι το μονόχορδο ονομαζόταν και φάνδουρος: «μέσα δ’ αὐτῶν[11]'' καὶ οἷον κοινὰ καὶ ὁμοιοπαθῆ τά τε μονόχορδα φαίνεσθαι, ἃ δὴ καὶ φανδούρους καλοῦσιν οἱ πολλοί, κανόνας δ’ οἱ Πυθαγορικοί''[12]».
Μία δευτερευούσης σημασίας πληροφορία σχετικά με την ύπαρξη του οργάνου (αν και κατά πολύ μεταγενέστερη) είναι αυτή του Ισιδώρου από τη Σεβίλλη[13] (6ος αι. Κ.Χ.) ο οποίος συγχέει τον όρο pandorus με τη σύριγγα ή το φλάουτο του Πάνα.
Ο Έλληνας κατασκευαστής μουσικών οργάνων Νίκος Φρονιμόπουλος υποστηρίζει, συμβουλευόμενος το “Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης” του Ιωάννη Σταματάκου, ότι η λέξη πανδούρα είναι ελληνική σύνθετη και προέρχεται από το δόρυ (=στέλεχος ή κορμός δένδρου αλλά μόνο εφ’ όσον το δένδρο είναι κεκομμένον) και από το παν. Δηλαδή κατά τον Φρονιμόπουλο παν+δούρα (=πανδούρα) σημαίνει «όλο (φτιαγμένο) από ξύλο». Η άποψη αυτή είναι το λιγότερο ανιστόρητη, αφού το όργανο είναι εισαγόμενο από την Εγγύς Ανατολή, και γνωρίζουμε από τη σουμερική φιλολογία ότι η λέξη PAN.TUR (=μικρό τόξο) αναφέρεται σε παρόμοιο νυκτό όργανο. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης και η άποψη του Richard J. Dumbrill ο οποίος υποστηρίζει ότι το τρίχορδο έχει την καταγωγή στη Νουβία, και από εκεί διαδόθηκε στον ελλαδικό χώρο μέσω Αιγύπτου. Σύμφωνα με τον Dumbrill, η σουμερική συλλαβική λέξη GIŠ.SA.3 που είναι ισοδύναμη της ακκαδικής qaštu σημαίνει τρίχορδο με την προσθήκη ενός σουμερικού συμβόλου που αναφέρεται στον αριθμό 3. Η ανατολίτικη ετυμολογία της λέξης πιστοποιείται επίσης από τον H.G. Farmer που έχει γράψει το αντίστοιχο άρθρο στο “New Oxford History of Music”, τον F.W. Galpin (“The Music of the Sumerians and their Immediate Successors The Assyrians and Babylonias”) και τον Curt Sachs (“Storia degli Strumenti Musicali”). Περαιτέρω απόδειξη της σουμεριακή καταγωγής του ονόματος αποτελούν σύγχρονα όργανα όπως το αρμενικό pandur, το γεωργιανό panturi, το τουρκικό ṭūnbūr[14], η γιουγκοσλαβική tamburica αλλά και το mandolino που προέρχεται από την αναγεννησιακή mandora[15].
Η σύνδεση, τέλος, του οργάνου με την Αίγυπτο, όπως υποστηρίζει και ο Dumbrill, σχετίζεται με τον Martianus Capella[16] (IX 924) “The Seven Disciplines” ή “Σατυρικόν”. Ο Capella υποστηρίζει ότι η πανδούρα είναι αιγυπτιακή επινόηση. Ο Ρωμαίος βιογράφος Aelius Lampridius καταγράφει ότι ο αυτοκράτορας Elagabalus συμπεριελάμβανε την χρήση της πανδούρας στα ταλέντα του[17]. Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί απορίας άξιον αν υποθέσουμε ότι ο Elagabalus ήταν συριακής καταγωγής άρα εξοικειωμένος με τα ανατολίτικα όργανα.
Η αποσαφήνιση του όρου είναι δύσκολη υπόθεση και αυτό δεν βοηθάει καθόλου στις πληροφορίες γύρω από την πανδουρίδα. Θα ήταν καλό να γνωρίζαμε εάν υπήρχαν περισσότερα ονόματα για το εν λόγω όργανο, με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να ταξινομηθεί σε τύπους. Κρίνοντας από τα γραπτά του Αθήναιου του Ναυκρατίτη (IV και XIV) συμπεραίνουμε ότι υπάρχει αρκετή σύγχυση σχετικά με τους όρους και τα ονόματα. Σύμφωνα με τους R.A. Higgins και R.P. Winnington-Ingram τα περισσότερα όργανα της αρχαιότητας είναι ποικιλίες άρπας. Το ίδιο συμβαίνει για τη μάγαδη αλλά και για τη σύριγγα και ίσως και για την πανδούρα. Η σύγχυση στην ονοματολογία φαίνεται και στον Σώπατρο[18] που αποκαλεί το όργανο «δίχορδον». Ίσως ο Σώπατρος να κάνει σύγχυση ανάμεσα σε όργανο με διπλές χορδές (διπλόχορδο) και την πανδούρα.
Μεγάλες διαστάσεις επίσης έχει πάρει η πολεμική γύρω από ένα άλλο όργανο που ονομάζεται σκινδαψός ή κινδαψός και εικάζεται από ορισμένους μελετητές ότι ανήκει στην οικογένεια του λαούτου.
Οι πληροφορίες σχετικά με τον σκινδαψό είναι οι εξής:
Ο Ιούλιος Πολυδεύκης (IV 59) περιγράφει μία μακροσκελή λίστα εγχόρδων που ξεκινά με τις λύρες συνεχίζεται με τις άρπες (μέσα στις οποίες συγκαταλέγονται κάποια είδη αμφιβόλου προελεύσεως) και καταλήγει στον σκινδαψό.
Ο Αθήναιος (IV 182) αναφέρει από τον Αριστόξενο μία λίστα εξωτικών οργάνων όπου βρίσκεται και ο σκινδαψός ανάμεσα κλειψίαμβου και εννεάχορδου. Το εννεάχορδο σίγουρα δεν μπορεί να θεωρηθεί λαουτοειδές, λόγω του μεγάλου αριθμού χορδών. Φυσικά δεν υπάρχει κάποια διαχωριστική γραμμή στα γραπτά του Αθήναιου που να διακρίνει τα λαουτοειδή από τις άρπες, πάντα βέβαια με την προϋπόθεση ότι τα παραπάνω όργανα μπορούν να θεωρηθούν άρπες και το ίδιο κάνει και ο Ευφόριος.
Πάλι ο Αθήναιος (XIV636b) μιλάει για μία λίστα οργάνων που αναφέρει ο Φυλής ο Δήλιος, που κι αυτή πιθανότατα να προέρχεται από τον Αριστόξενο και θέτει τον σκινδαψό στην ίδια θέση[19]. Περισσότερο κατατοπιστικό φαίνεται να είναι ένα εδάφιο αναφερόμενο στον σκινδαψό από τον Αθήναιο (IV 183a-b) πάντα με παραπομπές από τον Μάτρωνα[20], τον Θεόπομπο τον Κολωφόνιο[21] και τον Αναξύλα[22]. Παρόλα αυτά κανείς από τους τρεις δεν είναι ξεκάθαρος στο θέμα του σκινδαψού.
Ο Αναξύλας, στο έργο του “Λυροποιός” (267) αναφέρει: «''ἐγὼ δὲ βαρβίτους τριχόρδους πηκτίδας κιθάρας λύρας σκινδαψοὺς ἐξηρτυόμαν''». Είναι πιθανό, στο εν λόγω έργο, ο ομιλητής να είναι ο ίδιος ο λυροποιός. Το θέμα δεν επηρεάζεται από την λέξη τριχόρδους έστω κι αν αλλοιώνει κάπως το νόημα. Σίγουρα δεν μπορεί να θεωρηθεί επίθετο της λέξης βαρβίτους αλλά ούτε και της λέξης πηκτίδας που θεωρούνται η πρώτη παραλλαγή λύρας και η δεύτερη άρπα. Εάν είναι ένα θεμελιώδες όργανο, το γένος φαίνεται απίθανο και ίσως η αρχική λέξη τριχόρδους να αφομοιώθηκε από την ίδια την πλαισίωσή του. Έτσι λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι η βάρβιτος, η λύρα και η κιθάρα είναι είδη λύρας, η πηκτίς είναι μάλλον άρπα, ο σκινδαψός φαίνεται να είναι λαουτοειδές ενώ το τρίχορδο είναι μάλλον προβληματικό[23].
Σύμφωνα με τον Θεόπομπο: «''σκινδαψὸν λυρόεντα μέγαν χείρεσσι τινάσσων ὀξύινον προμάλοιο τετυγμένον αἰζήεντος''[24]». Από τα λεγόμενα του Θεόπομπου συμπεραίνουμε ότι ο σκινδαψός ήταν όργανο μεγάλων διαστάσεων, τύπου λύρας. Τελικά το όργανο αποτελεί αίνιγμα και μάλλον είναι δύσκολο να ήταν αρματωμένο με τέσσερεις χορδές.
Ο Μάτρων αντίθετα αναφέρει ότι το όργανο έχει τέσσερις χορδές: «''οὐδ’ ἀπὸ πασσαλόφιν κρέμασαν, ὅθι περ τετάνυστο σκινδαψὸς τετράχορδος ἀνηλακάτοιο γυναικός''». Αν όντως το όργανο είναι τετράχορδο, αυτό είναι μία πολύ καλή απόδειξη ότι ανήκει στα λαουτοειδή. Παρόλα αυτά η περιγραφή δε θεωρείται απόλυτα έγκυρη διότι υπήρχε και μικρή λύρα με τέσσερις χορδές. Βέβαια οι τέσσερις χορδές επικυρώνουν την άποψη ότι το όργανο κατασκευάστηκε από τους Τρωγλοδύτες και τους Πάρθους. Κατά το ρήτορα Αιλιανό[25] (NA XII44), το όργανο ήταν ινδικής καταγωγής το οποίο ανήκε στην οικογένεια των λαουτοειδών.
Παρατηρήσεις
[2] Ibid 531a 4-9.
[5] “Aphrodisias in Late Antiquity”, London 1989. “Performers and Partisans at Aphrodisias”, London 1993, Charlotte Roueché.
[6] «''πανδούριον, ἤτοι Λύδιον ὄργανον χωρὶς πλήκτρου ψαλλόμενον''»
[7] IV 183 f.
STS-84
Η πτήση STS-98 (αγγλ. Space Transportation System, διαστημικό σύστημα μεταφορών) είναι ο κωδικός που χαρακτηρίζει μια από τις αποστολές της NASA στον διεθνή διαστημικό σταθμό (ΜΙΡ). Πραγματοποιήθηκε με το διαστημικό λεωφορείο Ατλαντίς από τις 15 μέχρι τις 24 Μαΐου 1997 από το συγκρότημα εκτοξεύσεων LC-39A του ακρωτηρίου Κέννεντυ.
Πανδούρα
Παρατηρήσεις
[8] Ο σοφιστής και γραμματικός Αθήναιος  (2ο-3οαιώνα της χρονολογίας μας ) από τη Ναύκρατι της Αιγύπτου έγραψε τους “Δειπνοσοφιστές”. Τα βιβλία  Α’, Δ’, ΙΔ’ και ΙΕ’ περιέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την αρχαία ελληνική μουσική. Ιδιαίτερα το βιβλίο Δ’ (174Α-185) μας διαφωτίζει σχετικά με τα μουσικά όργανα, χορούς, αρμονίες κ.λπ.
STS-84
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αποστολές Διαστημικών Λεωφορείων Κατηγορία:Αποστολές στο Διαστημικό Σταθμό Μιρ Κατηγορία:Διαστημικές αποστολές το 1997
Πανδούρα
Παρατηρήσεις
[9] Σύμφωνα με τον εγκυρότερο γεωγράφο της αρχαιότητας, το Στράβωνα, Ερυθρά Θάλασσα ονομαζόταν αρχικά ο Περσικός Κόλπος.
[10] Η ακριβής χρονολογία εμφάνισης του κανόνα δεν είναι γνωστή αν και έχει επικρατήσει η άποψη ότι είναι πυθαγόρειο όργανο. Σύμφωνα με το Δανό μαθηματικό Bartel Leendert van der Waerden, “Hermes”, 1943, το τρίχορδο χρονολογείται από την εποχή του περιπατητικού φιλοσόφου Στράτωνα, από τη Λάμψακο που έζησε από το 335 έως το 269 π.Κ.Χ. περίπου
[11] Ο Νικόμαχος λέγοντας «μέσα δ’ αὐτῶν» εννοεί ότι ανάμεσα σε κάποια όργανα υπάρχει και το μονόχορδο, που λέγεται και φάνδουρος, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζει ποια είναι τα ενδιάμεσα όργανα. Εδώ εικάζεται, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους R.A. Higgins και R.P. Winnington-Ingram (“Lute Players in Greek Art”, The Journal of Hellenic Studies, Vol. 85, 1965, σελ. 62-71), ότι τα όργανα αυτά είναι το τρίγωνο (είδος άρπας) και ο πλαγίαυλος.
[12] Κεφ.4, 243, 13 ff. Jan.
[13] Orig. 3. 21.8
[15] Η λέξη man-dora εμπεριέχει τη ρίζα της σουμερικής λέξης-συλλαβής PAN.TUR.
[16] Ο Martianus Minneus Felix Capella ήταν ένας παγανιστής συγγραφέας της ύστερης αρχαιότητας από τους πρώτους εισηγητές των επτά ελευθέριων τεχνών και θεωρείται ο κατ’ ουσίαν δομικός λίθος της μεσαιωνικής εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τον Κασσιόδωρο γεννήθηκε στην Αλγερία όταν ήταν ρωμαϊκή κτίση.
[17] Ο  Aelius Lampridius ήταν βιογράφος πολλών Ρωμαίων αυτοκρατόρων μεταξύ των οποίων και ο Elagabalus (ελλ. Ηλιογάβαλος)  218-222 π.Κ.Χ.
[18] Ο Σώπατρος από την Απάμεια ήταν σοφιστής της ύστερης αρχαιότητας και μαθητής του Ιάμβλιχου.
[19] Η λίστα είναι πανομοιότυπη με μόνη διαφορά την ιαμβύκη που βρίσκεται ανάμεσα στη σαμβύκη και το τρίγωνο. Εικάζεται πως κι αυτή η λίστα προέρχεται από τον Αριστόξενο.
[21] Ο Θεόπομπος ο Κολωφόνιος ήταν επικός ποιητής που έγραψε το “Ἁρμάτιον”. Μνημονεύεται από τον Αθήναιο.
[22] Αναξύλας (μέσα 4ου π.Χ. αι.) ήταν κωμικός ποιητής της Μέσης κωμωδίας.
[23] Η αξιολόγηση αυτή αποδίδεται στους  R.A. Higgins και R.P. Winnington-Ingram.
[24] «''κρατώντας στα χέρια του ένα μεγάλο σα λύρα σκινδαψό, κατασκευασμένο από βλαστούς ιτιάς (ή οξιάς)''».
[25] Ο Κλαύδιος Αιλιανός (175-235 Κ.Χ. περίπου) ήταν Ρωμαίος ρήτορας που προτιμούσε να γράφει στην ελληνική την οποία ομιλούσε και τέλεια γι αυτό και ονομαζόταν μελίγλωττος και μελίφθογγος.
Αναφορές
Μάτρων ο Πιτανεύς, “Δείπνον Αττικόν”.
Θεόπομπος ο Κολωφόνιος, “Ἁρμάτιον”.
Lute-Players in Greek Art, The Journal of Hellenic Studies, Vol. 85 S Mollard-Besques(1965).
M. Waelkens, N. Herz, L. Moens, “Ancient Stones: Quarrying, Trade and Provenance”, Leuven University Press, Belgium, (1992).
“Zeitschrift für musikwissenschaft”, σελ. 89-107, New York, Johnson Reprint, 1971. Issued by Deutsche Gesellschaft für Musikwissenschaft (called 1918-1933, Deutsche Musikgesellschaft).
S Mollard-Besques “Catalogue Raisonne des Figurines et Reliefs en Terre-Cuite Grecs et Romains II Myrina”, Editions des Musees Nationaux (1963).
Perdrizet, P. 1921, “Les terracuites grecs d'Egypte de la Collection Fonquet”, p1. 37, 2 no. 4.
Visconti, 1872-3 (Bull. Comm. i) σελ. 175, pl.ii, iii. Marrou, 1938, no. ''150. ''Stuart Jones, 19k2, 191f2, σελ. 99, P1. 36a.
Behn, 1918, p. ''95. ''Fleischhauer, 196k, Abb. 77, σελ. 132.
Marrou, 1938, No. 221. Cumont, l9k2, P. 30k, p1. 1. Fleiechhauer, 196k, Abb. 75, p. 130.
Kekulé von Stradonitz, Winter, “Die antiken Terrakotten”, 1903.
Esperandieu, 1907, I, no.181. Behn, 1954, Taf 57, Abb.128. Perrot, 1971, p.100, piXIV.
Jonathan Edmondson,Trinidad Nogales Basarrate,Walter Trillmich “Imagen y Memoria, Monumentos Funerarios con Retratos en la Colonia Augusta Emerita”, Real Academia de la Historia, Madrid, 2001.
Robert, C., 1890 - Die Antiken Sarkophagreliefs, III, pt.2. Panum, 1940, p. 213, fig. 186.
Zeitschrift für musikwissenschaft, New York, Johnson Reprint, 1971.
"An Early Greek Pandore", Henry George Farmer, Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, No. 2 (Oct., 1949),σελ. 177-179.
"Musical Instruments in the Roman World Vol.1 & 2", Mary Angela Wardle.
"Αρχαία ελληνική μουσική", M.L.West, εκδ. Δ.Ν. Παπαδήμα, Au;hna 2010.
"Εγκυκλοπαίδεια της αρχαίας ελληνικής μουσικής", Σόλωνας Μηχαηλίδης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2003.
Κατηγορία:Αρχαία μουσικά όργανα Κατηγορία:Μουσικά όργανα της Αναγέννησης
Γιώργος Μπαμπανιώτης
Ο Γιώργος Μπαμπανιώτης (1941 - 28 Μαρτίου 2002) ήταν Έλληνας πρωταθλητής της σφυροβολίας. Σύλλογός του ήταν ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος.
Στις 28 Οκτωβρίου 1962 έγινε ο πρώτος Έλληνας που ξεπέρασε στη σφυροβολία τα 60 μ. (60,20), ενώ στις 31 Μαΐου 1972 ξεπέρασε και τα 70 μ. (70,08 μ.). Κατέρριψε 16 φορές το πανελλήνιο ρεκόρ, κατά την περίοδο 1962-1974. Στις 29 Αυγούστου του 1969, στους Βαλκανικούς Αγώνες Στίβου που διεξήχθησαν στη Σόφια, κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στη σφυροβολία καταρρίπτοντας και το πανελλήνιο ρεκόρ με 66,78 μ. . Το 1970, έριξε τη σφύρα στα 68,94 μ. Αναδείχθηκε τρεις φορές 1ος Βαλκανιονίκης (1969, 1970, 1973). Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του ΣΕΓΑΣ.
Παραπομπές
Κατηγορία:Έλληνες αθλητές της σφυροβολίας Κατηγορία:Αθλητές στίβου Πανελληνίου Κατηγορία:Έλληνες Βαλκανιονίκες Κατηγορία:Κάτοχοι μεταλλίων του Πανελλήνιου Πρωταθλήματος Στίβου Μπαμπανιώτης Γιώργος
Σφαγή της οδού Γκέγκα
thumb|left|Το Παλάτσο Ριτμέγιερ thumb|right|Οι εκτελεσθέντες στο εσωτερικό του Παλάτσο Ριτμέγιερ Ως Σφαγή της οδού Γκέγκα (στα ιταλικά: Eccidio di via Ghega) είναι γνωστή η εκτέλεση δια απαγχονισμού από Γερμανούς ναζιστές, 51 ατόμων,  στο Παλάτσο Ριτμέγιερ, στην οδό Κάρλο Γκέγκα αρ. 12, στη Τεργέστη, στις 23 Απριλίου 1944.
Την προηγούμενη μέρα είχε εκραγεί βόμβα στο κτίριο, στο οποίο στεγαζόταν το Σπίτι του Γερμανού Στρατιώτη (Deutsches Soldatenheim), με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τέσσερις Γερμανοί στρατιώτες και μια Ιταλίδα. Τη βόμβα είχαν τοποθετήσει δύο Σοβιετικοί στρατιώτες, οι οποίοι συνεργάζονταν με Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους. Με διαταγή του Γερμανού διοικητή ως αντίποινα επιλέχτηκαν 51 άτομα, κρατούμενοι των φυλακών και περαστικοί που συνελήφθησαν χωρίς να έχουν έγγραφα, και μεταφέρθηκαν στο Παλάτσο Ριτμέγιερ, όπου εκτελέστηκαν δια απαγχονισμού. Ειδικότερα οι Γερμανοί Ναζιστές κρέμασαν τα θύματα (μεταξύ των οποίων ήταν αρκετοί έφηβοι 16-17 χρονών και έξι γυναίκες) από τα κιγκλιδώματα στις σκάλες στο εσωτερικό του κτιρίου, από τους πολυέλαιους στα δωμάτια και στους διαδρόμους και από τα παράθυρα και τα άφησαν κρεμασμένα για πέντε μέρες προκειμένου να τρομοκρατήσουν τους περαστικούς.
Το 1947 τοποθετήθηκε στη πρόσοψη του κτιρίου από τον δήμο της Τεργέστης τιμητική πλάκα για τα θύματα της σφαγής. Το 1952 το Πανεπιστήμιο της Τεργέστης αποφάσισε να απονείμει τιμητικά μετά θάνατο το πτυχίο στα οικονομικά και το εμπόριο στον αλβανικής καταγωγής φοιτητή από το Μπρίντεζι, Μάρκο Εφτιμιάντι, που ήταν μεταξύ των θυμάτων της σφαγής στο Παλάτσο Ριτμέγιερ. Τα θύματα της σφαγής σήμερα είναι θαμμένα στο νεκροταφείο της Αγίας Άννας, στη Τεργέστη.
Στο Παλάτσο Ριτμέγιερ στεγάζεται σήμερα το Ωδείο Τζουζέππε Ταρτίνι (Conservatorio Giuseppe Tartini).
Βιβλιογραφία
Μ Κατηγορία:Θηριωδίες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Πάτρικ Άλεν
Ο Πάτρικ Άλεν (Patrick Linton Allen) είναι ο έκτος Γενικός Κυβερνήτης της Τζαμάικα από το 2009.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου του 1951 και κατάγεται από το Φρούτφουλ Βέιλ. Επί πολλά χρόνια ανέπτυξε δραστηριότητα στα ηγετικά κλιμάκια της Εκκλησίας των Αντβεντιστών της Έβδομης Ημέρας. Υπηρέτησε ως παιδαγωγός και ως πάστορας σε περισσότερες από 20 συναγωγές.
Κυβερνήτης
Διαδέχθηκε τον Κένεθ Χολ. Ο διορισμός του προκάλεσε κάποια σχόλια επειδή προέρχεται από τις τάξεις των Αντβεντιστών. Είναι ο δεύτερος Αντβεντιστής που γίνεται γενικός κυβερνήτης στην Καραϊβική μετά τον Τζέιμς Καρλάιλ στην Αντίγκουα και Μπαρμπούντα, το 1993-2007. Ορκίστηκε και ανέλαβε επίσημα καθήκοντα στις 26 Φεβρουαρίου του 2009.
Παραπομπές
Αλεν Αλεν
Διονυσόδωρος ο Χίος
Ο Διονυσόδωρος ο Χίος (περ. 430 – τέλη 5ου αιώνα ή αρχές 4ου αιώνα π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας σοφιστής φιλόσοφος και δάσκαλος πολεμικών τεχνών, της στρατηγίας και της ρητορικής. Στενά συνδεδεμένος με τον αδελφό του και συνάδελφο του σοφιστή Ευθύδημο, αναφέρεται στα έργα του Πλάτωνα και του Ξενοφώντα.
Bedford TA
Το Bedford TA (ονομάζεται επίσης Bedford A) είναι ένα φορτηγό μεσαίας χρήσης που παρήχθη από την Bedford Vehicles από το 1953 έως το 1958, ως αντικατάσταση της παλαιότερης σειράς Bedford M, η οποία ξεκίνησε να παράγεται το 1939 και τελικά σταμάτησε να κυκλοφορεί το 1952. Συνολικά κατασκευάστηκαν περίπου 230,000 φορτηγά TA, έως ότου τελικά εκσυγχρονίστηκε ως η νεότερη σειρά φορτηγών μεσαίας χρήσης TJ.
Το φορτηγό ήταν ένα ολοκαίνουργιο όχημα σε σύγκριση με τον προκάτοχό του και ανταγωνιζόταν οχήματα όπως τα φορτηγά Ford Thames ET και Leyland Comet, αν και τα φορτηγά TA ήταν πιο δημοφιλή από τους περισσότερους ανταγωνιστές τους, λόγω του αρκετά Αμερικάνικου σχεδιασμού τους και των πιο γρήγορων και ανθεκτικών μηχανών τους.
Διονυσόδωρος ο Χίος
Φιλοσοφία
Σε όλο τον Ευθύδημο, ο Πλάτωνας παρουσιάζει τον Διονυσόδωρο και τον αδελφό του να χρησιμοποιούν μια σειρά από ανακολουθίες εναντίον του Σωκράτη και του μαθητή του Κλεινίας Γ', γιο του Αξιόχου. Ερευνητές έχουν προτείνει ότι ο Πλάτωνας επέλεξε εδώ τους αδελφούς ως ενδεικτικούς σοφιστές άξιους γελοιοποίησης. Ο Αριστοτέλης διατηρεί και αντικρούει ένα συγκεκριμένο επιχείρημα του Ευθύδημου, το οποίο υπονοούσε ότι «ένας άνθρωπος γνωρίζει ότι υπάρχει τριήρης στον Πειραιά επειδή γνωρίζει καθένα από τα δύο πράγματα [«μια τριήρη» και «στον Πειραιά»] ξεχωριστά».
Bedford TA
Ιστορία
Με το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τα εργοστάσια της Bedford είχαν μετατραπεί σε κατάλληλα μόνο για στρατιωτική παραγωγή για την πολεμική προσπάθεια και βρίσκονταν σε επισφαλή κατάσταση, επομένως η διαδικασία επαναφοράς στην πολιτική παραγωγή δεν ήταν εύκολη. Η εταιρεία βέβαια μερικώς τα έβγαλε πέρα με τα ξεπερασμένα και προπολεμικά μοντέλα Bedford M-Series και O-Series, έτσι, για να παραμείνει κερδοφόρα σαν εταιρία, αποφάσισε να δώσει προτεραιότητα στην παραγωγή της κυρίως για εξαγωγές, κάτι που συνέβη με όλες σχεδόν τις βρετανικές εταιρείες οχημάτων, με μια νέα μόδα που ονομάστηκε "Export or Die" που ήταν επίσης υπεύθυνη για την ανάπτυξη του Land Rover που κατέληξε να γίνεται θρύλος.
Διονυσόδωρος ο Χίος
Φιλοσοφία
Στα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντα, ο Σωκράτης εξετάζει έναν μαθητή του Διονυσόδωρου που φαίνεται να μην έχει μάθει βασικά στοιχεία της στρατηγίας. Το υπονοούμενο φαίνεται να είναι είτε ότι ο Διονυσόδωρος πήρε ξεδιάντροπα τις πληρωμές του μαθητή χωρίς να του δώσει την αξία των χρημάτων του, είτε ότι ο ίδιος ο Διονυσόδωρος αγνοεί την ίδια την τέχνη της αρχηγίας που ισχυρίζεται ότι διδάσκει. Αυτό είναι προφανώς σύμφωνο με την κριτική του Πλάτωνα στον Διονυσόδωρο, αν και οι βιογραφικές λεπτομέρειες αντικρούονται.
Παραπομπές
Κατηγορία:Αρχαίοι Χίοι Κατηγορία:Σοφιστές Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Bedford TA
Ιστορία
Το σασί του Bedford TA ήταν βασισμένο σε αυτό του Bedford S-Type φορτηγού "χωρίς μούρη", το οποίο ήταν και αυτό εμπνευσμένο από τα Αμερικάνικα φορτηγά, συγκεκριμένα από το Chevrolet 5400, μια παραλλαγή του Chevrolet Advance Design. Το Bedford TA αντίθετα ήταν "μουρωτό" φορτηγό και η καμπίνα του ήταν αρκετά εμπνευσμένη από το αντίστοιχο Αμερικάνικο μοντέλο, ενώ η μηχανή ήταν σχεδόν η ίδια. Το στυλ του Bedford TA ήταν επίσης παρόμοιο με αυτό του μεταπολεμικού Opel Blitz.
Όταν το φορτηγό κυκλοφόρησε, παρουσιάστηκε σε αντιπροσωπείες και μεγάλους χειριστές φορτηγών που έδωσαν στο φορτηγό θετικές κριτικές και οι αρχικές πωλήσεις ήταν πολύ υψηλότερες από την παραγωγική ικανότητα στα εργοστάσια της Bedford, οπότε υπήρξαν ελλείψεις και καθυστερήσεις στην παραγωγή. Κατά τη διάρκεια του 1954, ορισμένες αλλαγές περιλάμβαναν ένα νέο καπό με μια υπερυψωμένη κορυφογραμμή σε σχήμα Τ που ενίσχυε το συνολικό μπροστινό άκρο του οχήματος.
Η σειρά TA παρήχθη σε πολλές εκδόσεις, συμπεριλαμβανομένων των φορτηγών κουτιών, φορτηγών μόνο με καμπίνα και σασί χωρίς έτοιμη καρότσα, βαν, και μια παραλλαγή για αστυνομική χρήση κατασκευάστηκε επίσης για εξαγωγή στο Χονγκ Κονγκ. Το 1957 η σειρά εκσυγχρονίστηκε ως σειρά TD και έλαβε ένα ελαφρώς διαφορετικό μπροστινό μέρος. Λίγο αργότερα το όχημα έλαβε διαφορετική αναλογία αξόνων. Η παραγωγή τελείωσε το 1958, με 37,758 να παράγονται εκείνη τη χρονιά.
Το 1958, η σειρά TD έλαβε ένα λίφτινγκ και μετονομάστηκε σε σειρά TJ. Αν και δεν πούλησε τόσο καλά στην Αγγλία, και αργότερα και σε άλλα μέρη της Ευρώπης, η σειρά TJ έγινε αρκετά δημοφιλές ως όχημα εξαγωγής σε αναπτυσσόμενες χώρες και συνέχιζε να παράγεται μέχρι το 1998.
Εξωτερικοί Σύνδεσμοι
Κατηγορία:Φορτηγό Κατηγορία:Μοντέλα Bedford
Δίσκος βινυλίου
Ο δίσκος βινυλίου LP (long play) ή δίσκος 33 στροφών είναι ένα είδος φωνογραφικού αποθηκευτικού υλικού, που χρησιμεύει ως μέσο αποθήκευσης και αναπαραγωγής αναλογικού ήχου. Εισήχθη από την Columbia Records το 1948 και υιοθετήθηκε σύντομα ως νέο πρότυπο από το σύνολο της δισκογραφικής βιομηχανίας. Εκτός από σχετικά μικρές βελτιώσεις και την σημαντική μεταγενέστερη προσθήκη της ικανότητας αναπαραγωγής στερεοφωνικού ήχου, έχει παραμείνει τυποποιημένο πρότυπο για δίσκους βινυλίου. Κατά την αναπαραγωγή του ο δίσκος LP περιστρέφεται με 33 στροφές/λεπτό (ακριβέστερα με 33⅓), εξού και η εναλλακτική ονομασία "δίσκος 33 στροφών".
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Ηχογραφημένη μουσική Κατηγορία:Αποθηκευτικός χώρος ήχου
Αλαντίν (ταινία, 1992)
Το Αλαντίν (πρωτότυπος τίτλος: Aladdin) είναι αμερικανική ταινία κινουμένων σχεδίων, που κυκλοφόρησε το 1992, με εταιρεία παραγωγής τη Walt Disney Animation Studios και διανομή από τη Walt Disney Pictures. Αποτελεί την 31η ταινία κινουμένων σχεδίων της συλλογής Τα Κλασικά της Disney και είναι μέρος της περιόδου 1989-1999, γνωστή και ως η Αναγέννηση της Disney. Η ταινία βασίζεται στο γνωστό αραβικό παραμύθι το Λυχνάρι του Αλαντίν της συλλογής «Χίλιες και μια νύχτες» και τη σκηνοθεσία της ανέλαβαν οι Ρον Κλέμεντς και Τζον Μάσκερ, οι οποίοι είχαν σκηνοθετήσει και τη Μικρή Γοργόνα. Τις φωνές τους στους χαρακτήρες ερμηνεύουν οι Σκοτ Γουέινγκερ, Ρόμπιν Ουίλιαμς, Λίντα Λάρκιν, Τζόναθαν Φρίμαν, Φρανκ Γουέλκερ, Γκίλμπερτ Γκότφριντ και Ντάγκλας Σιλ.
Ο στιχουργός Χάουαρντ Άσμαν ήταν ο πρώτος που έδωσε την ιδέα για την ταινία και το σενάριο γράφτηκε σε τρία προσχέδια, πριν ο τότε πρόεδρος των στούντιο, Τζέφρι Κάτζενμπεργκ, το εγκρίνει και συμφωνήσει για την παραγωγή της. Οι εικονογραφιστές βάσισαν τα σχέδιά τους στη δουλειά του γελοιογράφου Αλ Χίρτσφελντ και χρησιμοποιήθηκαν υπολογιστές για την προσθήκη χρώματος, το τελείωμα των σχεδίων και τη δημιουργία μερικών στοιχείων στα κινούμενα σχέδια. Τη μουσική έγραψε ο Άλαν Μένκεν και στην ταινία περιλαμβάνονται έξι τραγούδια σε στίχους του Άσμαν και του Τιμ Ράις, ο οποίος ανέλαβε μετά το θάνατο του Άσμαν.
Ο Αλαντίν κυκλοφόρησε στις κινηματογραφικές αίθουσες στις 25 Νοεμβρίου 1992 και ήταν η πιο επιτυχημένη ταινία της χρονιάς με έσοδα άνω των 217 εκατομμυρίων δολαρίων στις Ηνωμένες Πολιτείες και πάνω από 504 εκατομμύρια παγκοσμίως και εξακολουθεί να είναι διαχρονικά μια από τις μεγαλύτερες εισπρακτικές και καλλιτεχνικές επιτυχίες της Disney. Η ταινία κέρδισε επίσης πολλά βραβεία, κυρίως για το soundtrack της, συμπεριλαμβανομένων των Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού και Όσκαρ Καλύτερης Μουσικής.
Η μεγάλη επιτυχία της ταινίας οδήγησε σε δύο συνέχειες, που κυκλοφόρησαν ως βιντεοταινίες, την Επιστροφή του Τζαφάρ το 1994 και την Ο Αλαντίν και ο Βασιλιάς των Κλεφτών το 1996. Επίσης, δημιουργήθηκε μια τηλεοπτική σειρά και το ομώνυμο μιούζικαλ έκανε το ντεμπούτο του στο Μπρόντγουεϊ το 2014. Στις 5 Οκτωβρίου 2004, η Τριλογία του Αλαντίν κυκλοφόρησε σε τετραπλό συλλεκτικό DVD στη σειρά των Πλατινένιων Εκδόσεων της Disney ενώ ανακοινώθηκε ότι η ταινία θα επανακυκλοφορούσε σε συλλεκτικό Blu-ray στη σειρά των Αδαμάντινων Εκδόσεών στις 13 Οκτωβρίου 2015. Μια live-action προσαρμογή της ταινίας σε σκηνοθεσία του Γκάι Ρίτσι κυκλοφόρησε στις 24 Μαΐου 2019.
Πλοκή
Ένας πλανόδιος πωλητής στήνει το μαγαζί του στο πλασματικό σουλτανάτο της Άγκραμπα, προσφέροντας να πει στο κοινό την ιστορία ενός λυχναριού, το οποίο έχει στην κατοχή του. Ο Τζαφάρ, ο Μεγάλος Βεζίρης του Σουλτάνου, και ο παπαγάλος του ο Ιάγκο, αναζητούν το λυχνάρι, το οποίο είναι κρυμμένο στο Σπήλαιο των Θαυμάτων, αλλά μαθαίνουν ότι μόνο ένας «άνθρωπος με αδαμάντινο χαρακτήρα» μπορεί να εισέλθει σε αυτό. Ο Τζαφάρ βρίσκει στο πρόσωπο ενός παιδιού του δρόμου, του Αλαντίν, τον άνθρωπο με τον αδαμάντινο χαρακτήρα. Ο Αλαντίν και η μαϊμού του, ο Αμπού, συναντιούνται με την Πριγκίπισσα Γιασμίν, η οποία το έχει σκάσει από το παλάτι, μη θέλοντας να παντρευτεί έναν από τους πολλούς φαντασμένους μνηστήρες που τη ζητάνε σε γάμο. Ο Αλαντίν και η Γιασμίν γίνονται φίλοι και ερωτεύονται, αλλά ο Τζαφάρ συλλαμβάνει τον Αλαντίν και κάνει τη Γιασμίν να πιστεύει ότι εκτελέστηκε.
Παρά το ότι οι φίλοι του τον συμβουλεύουν να πει την αλήθεια στη Γιασμίν, ο Αλαντίν αρνείται να το κάνει, πιστεύοντας ότι η Γιασμίν δεν θα ερωτευόταν ποτέ ένα παιδί του δρόμου. Πηγαίνει τη Γιασμίν μια βόλτα με το Μαγικό Χαλί σε όλο τον κόσμο, όπου η Γιασμίν καταλαβαίνει την πραγματική του ταυτότητα. Ο Αλαντίν όμως αντί να της πει την αλήθεια, της λέει ότι κάποιες φορές του αρέσει να ντύνεται ως απλώς άνθρωπος για να ξεφεύγει από το άγχος της βασιλικής ζωής, κάτι το οποίο την πείθει. Ο Αλαντίν επιστρέφει τη Γιασμίν στο σπίτι αλλά στη συνέχεια, οι φρουροί του παλατιού με εντολή του Τζαφάρ του επιτίθενται και τον πετάνε στη θάλασσα. Ο Αλαντίν κοντεύει να πνιγεί αλλά το Τζίνι, χρησιμοποιώντας τη δεύτερη ευχή, του σώζει τη ζωή. Ο Τζαφάρ προσπαθεί να υπνωτίσει τον Σουλτάνο στο να συμφωνήσει στο γάμο του με τη Γιασμίν, αλλά ο Αλαντίν εμφανίζεται και εκθέτει τα σχέδια του Τζαφάρ. Ο Τζαφάρ το σκάει, αλλά βλέπει ότι ο Αλαντίν έχει το λυχνάρι και συνειδητοποιεί ποιος είναι.
Ο Τζαφάρ μεταμορφώνει τον εαυτό του σε μια γιγάντια κόμπρα και παγιδεύει τον Αλαντίν λέγοντας ότι είναι το πιο ισχυρό πλάσμα του κόσμου. Ωστόσο, ο Αλαντίν του επισημαίνει ότι το Τζίνι είναι πιο ισχυρό, οδηγώντας τον Τζαφάρ να χρησιμοποιήσει την τελευταία του ευχή για να γίνει Τζίνι. Μόλις όμως το κάνει, απορροφάται και παγιδεύεται – μαζί με τον Ιάγκο – στο δικό του λυχνάρι, μιας και αυτή είναι φύση ενός Τζίνι. Το Τζίνι πετάει το λυχνάρι του Τζαφάρ στο Σπήλαιο, ενθαρρύνοντας τον Αλαντίν να χρησιμοποιήσει την τρίτη του ευχή για να επανακτήσει τον βασιλικό του τίτλο. Ωστόσο, ο Αλαντίν αποφασίζει να ελευθερώσει το Τζίνι, όπως είχε υποσχεθεί. Μαθαίνοντας από την αγάπη της Γιασμίν και του Αλαντίν, ο Σουλτάνος τροποποιεί το νόμο έτσι ώστε να επιτρέψει στην κόρη του να παντρευτεί αυτόν που εκείνη θα επιλέξει. Το Τζίνι φεύγει για να εξερευνήσει τον κόσμο, ενώ ο Αλαντίν και η Γιασμίν γιορτάζουν τον αρραβώνα τους.
Σενάριο και ανάπτυξη
Το 1998, ο στιχουργός Χάουαρντ Άσμαν είχε την ιδέα για μια διασκευή του Αλαντίν σε μιούζικαλ κινουμένων σχεδίων. Ο Άσμαν έγραψε ένα προσχέδιο σαράντα σελίδων, παραμένοντας πιστός στην πλοκή και τους χαρακτήρες της αυθεντικής ιστορίας, αλλά οραματιζόμενος ένα εξεζητημένο μιούζικαλ σε στυλ '30s με ένα Καμπ Κάλογουεϊ/Φατς Γουόλερ Τζίνι. Μαζί με τον συνέταιρό του, Άλαν Μένκεν, δημιούργησε αρκετά τραγούδια και πρόσθεσε φίλους του Αλαντίν στην ιστορία, ονομάζοντάς τους Μπάμπκακ, Ομάρ και Κασίμ. Ωστόσο, τα στούντιο απέρριψαν το προσχέδιο του Άσμαν και απέσυραν το πρότζεκτ, προσλαμβάνοντας αργότερα τους δύο τους για να συνθέσουν τραγούδια για την Πεντάμορφη και το Τέρας. Η Λίντα Γούλβερτον, η οποία, επίσης, είχε δουλέψει στην Πεντάμορφη και το Τέρας, χρησιμοποίησε το προσχέδιο των Άσμαν και Μένκεν και ανέπτυξε ένα νέο προσχέδιο με στοιχεία εμπνευσμένα από τον Κλέφτη της Βαγδάτης, όπως έναν κακό με το όνομα Τζαφάρ, έναν ηλικιωμένο βοηθό συνταξιούχο κλέφτη με το όνομα Αμπού και έναν δούλο για την Πριγκίπισσα. Τότε, οι σκηνοθέτες Τζον Μάσκερ και Ρον Κλέμεντς προστέθηκαν στην παραγωγή, επιλέγοντας τον Αλαντίν ανάμεσα από τρία πρότζεκτ που τους προσφέρθηκαν, τα οποία περιείχαν προσαρμογές της Λίμνης των Κύκνων και του Βασιλιά της Ζούγκλας – που τελικά έγινε Ο Βασιλιάς των Λιονταριών. Πριν τον θάνατο του Άσμαν τον Μάρτιο του 1991, ο Άσμαν και ο Μένκεν είχαν συνθέσει το τραγούδι «Prince Ali» και το τελευταίο του τραγούδι ήταν το «Humiliate the Boy».
Ο Μάσκερ και ο Κλέμεντς έγραψαν το προσχέδιο του σεναρίου και το παρέδωσαν στον προϊστάμενο των στούντιο, Τζέφρι Κάτζενμπεργκ, τον Απρίλιο του 1991. Ο Κάτζενμπεργκ δεν έμεινε ευχαριστημένος από το σενάριο και μια μέρα, γνωστή και ως «Μαύρη Παρασκευή» για το προσωπικό, απαίτησε να ξαναγραφτεί όλη η ιστορία χωρίς να αλλάζει η ήδη προγραμματισμένη μέρα κυκλοφορίας της ταινίας, 25 Νοεμβρίου 1992. Ανάμεσα στις αλλαγές που ζήτησε από τον Κλέμεντς και τον Μάσκερ ήταν να μην εξαρτώνται από το όραμα του Άσμαν και την αφαίρεση του χαρακτήρα της μητέρας του Αλαντίν. Το δίδυμο των σεναριογράφων Τεντ Έλιοτ και Τέρι Ρόσιο ανέλαβε να ξαναγράψει την ιστορία, και οι αλλαγές που έκαναν περιελάμβαναν την αφαίρεση του χαρακτήρα της μητέρας του Αλαντίν, την ενίσχυση του χαρακτήρα της Πριγκίπισσας Γιασμίν και τη διαγραφή πολλών τραγουδιών που είχαν γράψει οι Άσμαν και Μένκεν. Η προσωπικότητα του Αλαντίν ξαναγράφτηκε έτσι ώστε να είναι «λίγο πιο ακατέργαστη, όπως ένας νεαρός Χάρισον Φορντ». Ξαναδουλεύτηκε, επίσης, και η προσωπικότητα του παπαγάλου Ιάγκο σε έναν πιο κωμικό ρόλο, όταν οι δημιουργοί είδαν τον Γκίλμπερτ Γκότφριντ στην ταινία Ο μπάτσος του Μπέβερλι Χιλς Νο 2 και με τον Γκότφριντ να προσλαμβάνεται για να παρέχει τη φωνή του στον χαρακτήρα. Μέχρι τον Οκτώβριο του 1991, ο Κάτζενμπεργκ ήταν ευχαριστημένος με τη νέα εκδοχή του Αλαντίν. Όσο για το σενάριο της Γούλβερτον, στο οποίο πολλοί χαρακτήρες και στοιχεία της πλοκής είναι βασισμένα στην εκδοχή της ταινίας του 1940 Ο Κλέφτης της Βαγδάτης, η τοποθεσία της ταινίας άλλαξε από Βαγδάτη, Ιράκ στην φανταστική πόλη της Αραβίας, Άγκραμπα.
Σχεδιασμός και εικονογράφηση
thumb|Οδηγός απεικόνισης του στυλ των βασικών χαρακτήρων. Οι εικονογραφηστές σχεδίασαν κάθε έναν χαρακτήρα με βάση ένα διαφορετικό γεωμετρικό σχήμα. Ένα από τα πρώτα θέματα που αντιμετώπισαν οι εικονογραφηστές κατά τη διάρκεια της παραγωγής του Αλαντίν ήταν η απεικόνιση του ίδιου του Αλαντίν. Ο σκηνοθέτης και παραγωγής Τζον Μάσκερ εξηγεί:
Αρχικά, ο Αλαντίν θα ήταν μόλις δεκατριών χρονών, αλλά αυτό τελικά άλλαξε και στην ταινία ήταν δεκαοκτώ. Ο Αλαντίν σχεδιάστηκε από μια ομάδα που καθοδηγούσε ο Γκλεν Κίαν και το αυθεντικό σχέδιο φτιάχτηκε για να μοιάζει στον ηθοποιό Μάικλ Τζέι Φοξ. Κατά τη διάρκεια της παραγωγής, αποφασίστηκε ότι το σχέδιο ήταν πολύ αγορίστικο και όχι «πολύ ελκυστικό», έτσι ο χαρακτήρας ξανασχεδιάστηκε, προσθέτοντας στοιχεία από τον ηθοποιό Τομ Κρουζ και μοντέλα του οίκου Calvin Klein.
Ο σχεδιασμός για τους περισσότερους χαρακτήρες βασίστηκε στη δουλειά του γελοιογράφου Αλ Χίρτσφελντ, την οποία ο σχεδιαστής παραγωγής Ρίτσαρντ Βάντερ Γουέντ θεώρησε κατάλληλη για το θέμα της ταινίας, λόγω των ομοιοτήτων της με τις γραμμές των Περσικών μινιατούρων και της Αραβικής καλλιγραφίας. Ο σχεδιασμός του Τζαφάρ δεν βασίστηκε στη δουλειά του Χίρτσφελντ, επειδή ο επικεφαλής της εικονογράφησης του χαρακτήρα, Αντρέας Ντέζια, ήθελε ο χαρακτήρας να είναι αντικρουόμενος με τους υπόλοιπους χαρακτήρες. Κάθε χαρακτήρας εικονογραφήθηκε μόνος του, με τους εικονογραφιστές να συμβουλεύονται ο ένας τον άλλο για να έχουν συνοχή οι σκηνές και οι χαρακτήρες. Μιας και ο εικονογραφιστής του Αλαντίν, Γκλεν Κίαν, δούλευε στα στούντιο της Disney στην Καλιφόρνια και ο εικονογραφιστής της Γιασμίν, Μαρκ Χεν στα στούντιο της Disney στη Φλόριντα, οι δυο τους έπρεπε συχνά να επικοινωνούν μέσω τηλεφώνου, φαξ ή να στέλνουν τα σχέδιά τους και δίσκους ο ένας στον άλλο. Το Μαγικό Χαλί είναι ένα αισθανόμενο χαλί που έχει την ικανότητα να πετάει. Ο εικονογραφιστής Ράντι Κάρτραϊτ περιέγραψε τη δουλειά του για τη δημιουργία του χαλιού ως πρόκληση, μιας και είναι ο μόνος χαρακτήρας σε ορθογώνιο σχήμα που εκφράζει τον εαυτό του με παντομίμα – «Είναι σαν υποκριτική από οριγκάμι». Ο Κάρτραϊτ, ενώ δούλευε στην εικονογράφηση, αναδίπλωνε συνεχώς ένα κομμάτι ύφασμα για να δει το πώς θα τοποθετούσε το Χαλί στις σκηνές. Όταν η εικονογράφηση του χαρακτήρα ολοκληρώθηκε, η επιφάνεια του Χαλιού σχεδιάστηκε αργότερα και εφαρμόστηκε πάνω σε αυτό ψηφιακά.
Για τον σχεδιασμό του σκηνικού, ο επόπτης σχεδιασμού, Ρασούλ Αζαντάνι, έβγαλε πολλές φωτογραφίες της πόλης καταγωγής του, της Ισφαχάν στο Ιράν, για καθοδήγηση. Έμπνευση πάρθηκε επίσης από άλλες ταινίες κινουμένων σχεδίων της Disney της Χρυσής εποχής των '40s και '50s, αλλά και από την ταινία Ο Κλέφτης της Βαγδάτης. Η προσθήκη χρώματος έγινε με υπολογιστή με τη διαδικασία του συστήματος CAPS και τα μοτίβα χρώματος επιλέχθηκαν με βάση την προσωπικότητα – για τους πρωταγωνιστές χρησιμοποιήθηκαν φωτεινά χρώματα όπως το μπλε και για τους ανταγωνιστές πιο σκοτεινά χρώματα, όπως το κόκκινο και το μαύρο, ενώ για την Άγκραμπα και το Παλάτι χρησιμοποιήθηκε ένα ουδέτερο χρώμα, το κίτρινο. Η εικονογράφηση σε υπολογιστή χρησιμοποιήθηκε για μερικά στοιχεία της ταινίας όπως η είσοδος – τίγρης του Σπηλαίου των Θαυμάτων και η σκηνή όπου ο Αλαντίν προσπαθεί να δραπετεύσει από το σπήλαιο όταν αυτό καταρρέει.
Οι Μάσκερ και Κλέμεντς δημιούργησαν το Τζίνι έχοντας τον Ρόμπιν Ουίλιαμς στο μυαλό τους. Αν και ο Κάτζενμπεργκ πρότεινε ηθοποιούς όπως ο Τζον Κάντι, ο Στιβ Μάρτιν και ο Έντι Μέρφι, έγιναν επαφές με τον Ουίλιαμς ο οποίος τελικά αποδέχτηκε τον ρόλο. Ο Ουίλιαμς πήγαινε για τις ηχογραφήσεις του ρόλου του ανάμεσα στα διαλείμματά του από τα γυρίσματα δύο ταινιών που γύριζε εκείνη την περίοδο, τις Κάπταιν Χουκ και Παιχνίδια. Ασύνηθες για ταινία κινουμένων σχεδίων, οι περισσότερες ατάκες του Ουίλιαμς ήταν αυτοσχεδιασμός. Σε μερικές σκηνές του δόθηκαν διάφορα θέματα και προτεινόμενοι διάλογοι πάνω σε αυτά, αλλά του επέτρεπαν να αυτοσχεδιάζει τις ατάκες του. Υπολογίζεται ότι ο Ουίλιαμς αυτοσχεδίασε 52 χαρακτήρες. Μετά τις ηχογραφήσεις, ο επικεφαλής της εικονογράφησης του Τζίνι, Έρικ Γκόλντμπεργκ, άκουγε τους διαλόγους του Ουίλιαμς και επέλεγε τα καλύτερα αστεία και ατάκες, πάνω στα οποία οι συνεργάτες του θα έφτιαχναν την εικόνα του χαρακτήρα, ώστε να ταιριάζει με τα λόγια.
Οι παραγωγοί πρόσθεσαν πολλά «εσωτερικά αστεία» και αναφορές σε προηγούμενες ταινίες της Disney, όπως οι cameo εμφανίσεις των σκηνοθετών Κλέμεντς και Μάσκερ και ο σχεδιασμός κάποιων χαρακτήρων βασισμένων σε υπαλλήλους της Disney. Σύντομες εμφανίσεις κάνουν το Τέρας από την Πεντάμορφη και το Τέρας, ο Σεμπάστιαν από την Μικρή Γοργόνα και ο Πινόκιο από την ομώνυμη ταινία, ενώ η γκαρνταρόμπα του Τζίνι στο τέλος της ταινίας – το καπέλο του Γκούφυ, το Χαβανέζικο πουκάμισο και τα σανδάλια – είναι αναφορά στην ταινία μικρού μήκους που έκανε ο Ρόμπιν Ουίλιαμς για την περιοδεία των Disney-MGM Studios στα τέλη του 1980.
Σύγκρουση Ρόμπιν Ουίλιαμς με το στούντιο
Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για την επιτυχία της ταινίας Καλημέρα, Βιετνάμ της εταιρείας Touchstone Pictures, ο Ρόμπιν Ουίλιαμς συμφώνησε να δώσει τη φωνή του στο Τζίνι κατά τη διάρκεια των Βραβείων SAG με μισθό 75.000 δολάρια. Έβαλε, όμως, ως όρο το όνομά του ή η εικόνα του να μην χρησιμοποιηθεί για προώθηση και πώληση προϊόντων και ο (δευτερεύων) χαρακτήρας του να μην παίρνει πάνω από 25% χώρο στην διαφημιστική αφίσα, μιας και η ταινία του Παιχνίδια ήταν προγραμματισμένη να βγει στις αίθουσες ένα μήνα μετά την πρεμιέρα του Αλαντίν. Για οικονομικούς λόγους, το στούντιο έκανε πίσω και στους δύο όρους της συμφωνίας, ειδικά με την αφίσα, όπου το Τζίνι καταλάμβανε το 25% της εικόνας και άλλοι, βασικοί και δευτερεύοντες, χαρακτήρες παρουσιάζονταν πολύ μικρότεροι. Το βιβλίο Αλαντίν: Η δημιουργία μιας ταινίας κινουμένων σχεδίων της εταιρείας της Disney Disney Hyperion, κατέταξε και τους δύο χαρακτήρες του Ουίλιαμς, τον Πλανόδιο Πωλητή και το Τζίνι, πριν από βασικούς χαρακτήρες αλλά αναγκάστηκε να αναφερθεί σε αυτόν μόνο ως «ο ηθοποιός υπέγραψε για να παίξει το Τζίνι».
Μουσική
Ο συνθέτης Άλαν Μένκεν και οι στιχουργοί Χάουαρντ Άσμαν και Τιμ Ράις, επαινέθηκαν για τη δημιουργία ενός soundtrack το οποίο είναι «σταθερά καλό και συναγωνίζεται τα καλύτερα soundtrack άλλων ταινιών κινουμένων σχεδίων της Disney από τη δεκαετία του '90». Οι Μένκεν και Άσμαν ξεκίνησαν να δουλεύουν μαζί στην ταινία, με τον Ράις να αναλαμβάνει ως στιχουργός μετά τον θάνατο του Άσμαν από επιπλοκές του AIDS στις αρχές του 1991. Αν και γράφτηκαν δεκατέσσερα τραγούδια για τον Αλαντίν, μόνο έξι συμπεριλήφθηκαν στην ταινία, τρία από κάθε στιχουργό. Η Ειδική Έκδοση DVD που κυκλοφόρησε το 2004, περιελάμβανε τέσσερα τραγούδια από τις πρώτες δοκιμές εικονογράφησης και ένα μουσικό βίντεο του τραγουδιού «Proud of Your Boy», ερμηνευμένο από τον Κλέι Άικεν, το οποίο εμφανίζεται, επίσης, στο άλμπουμ DisneyMania 3.
Θέματα
Οι δημιουργοί σκέφτηκαν ότι το ηθικό μήνυμα της αυθεντικής ιστορίας ήταν ακατάλληλο και αποφάσισαν να «κάνουν στροφή», κάνοντας την εκπλήρωση των ευχών να μοιάζει με κάτι καλό, αλλά τελικά να προκαλεί πρόβλημα. Ένα άλλο μεγάλο θέμα ήταν η προσπάθεια να αποφευχθεί ότι η ιδέα του να προσποιείσαι κάτι που δεν είσαι, είναι καλό. Και ο Αλαντίν αλλά και η Γιασμίν, μπλέκουν σε προβλήματα προσποιούμενοι κάποιους άλλους και ο χαρακτήρας του Πρίγκιπα Αλή δεν καταφέρνει να εντυπωσιάσει τη Γιασμίν, παρά μόνο όταν εκείνη ανακαλύπτει ποιος είναι στην πραγματικότητα.
Το να είσαι «φυλακισμένος» είναι επίσης κάτι που συζητιέται στην ταινία, μιας και η μοίρα στην οποία παρουσιάζονται οι περισσότεροι από τους χαρακτήρες είναι αυτή – ο Αλαντίν και η Γιασμίν είναι φυλακισμένοι στον τρόπο ζωής τους, το Τζίνι είναι σκλάβος του λυχναριού και ο Τζαφάρ του Σουλτάνου. Αυτό αντιπροσωπεύεται οπτικά από τους τοίχους και τα κάγκελα του Παλατιού της Άγκραμπα, τα οποία μοιάζουν με φυλακή, και από τη σκηνή με τα εγκλωβισμένα πουλιά στο κλουβί, τα οποία αργότερα η Γιασμίν ελευθερώνει.
Κυκλοφορία
Μια μεγάλη διαφημιστική εκστρατεία προηγήθηκε της πρεμιέρας του Αλαντίν στις αίθουσες, με το τρέιλερ της ταινίας να βρίσκεται στις περισσότερες κυκλοφορίες VHS ταινιών της Disney και να δίνονται πολλές άδειες για συνδέσεις με προϊόντα. Μετά από μια περιορισμένη κυκλοφορία στις 13 Νοεμβρίου 1992, ο Αλαντίν έκανε πρεμιέρα σε 1131 αίθουσες στις 25 Νοεμβρίου 1992 με έσοδα 19.2 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο Σαββατοκύριακο, φτάνοντας στο νούμερο δύο του Box Office πίσω από την ταινία Μόνος στο Σπίτι 2: Χαμένος στη Νέα Υόρκη. Χρειάστηκαν οκτώ εβδομάδες για να φτάσει η ταινία στο νούμερα ένα του Αμερικανικού box office, σπάζοντας εβδομαδιαίο ρεκόρ μεταξύ των Χριστουγέννων και της Παραμονής Πρωτοχρονιάς με έσοδα 32.2 εκατομμύρια δολάρια. Η ταινία κράτησε την πρώτη θέση πέντε φορές κατά τη διάρκεια της εικοστής δεύτερης εβδομάδας προβολής. Ο Αλαντίν ήταν η πιο επιτυχημένη ταινία του 1992 με έσοδα 217 εκατομμύρια δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες και περισσότερα από 504 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Ήταν η ταινία κινουμένων σχεδίων με τα περισσότερα έσοδα μέχρι την κυκλοφορία του Βασιλιά των Λιονταριών δύο χρόνια αργότερα. Μέχρι τον Ιανουάριο του 2014, βρίσκεται στην δέκατη-τρίτη θέση στη λίστα με τις ταινίες κινουμένων σχεδίων με τα περισσότερα έσοδα και στην τρίτη θέση παγκοσμίως για ταινίες κινουμένων σχεδίων φτιαγμένες με τον παραδοσιακό τρόπο, πίσω από τον Βασιλιά των Λιονταριών και The Simpsons: Η ταινία.
Home media
Η ταινία κυκλοφόρησε πρώτη φορά σε VHS την 1η Οκτωβρίου 1993, ως μέρος της συλλογής «Τα Κλασικά της Disney». Την πρώτη εβδομάδα διαθεσιμότητας, ο Αλαντίν πώλησε περισσότερα από 10.6 εκατομμύρια αντίτυπα, και προχώρησε φτάνοντας συνολικά τα 25 εκατομμύρια (ένα ρεκόρ το οποίο έσπασε μόνο μετά την κυκλοφορία του Βασιλιά των Λιονταριών). Η ταινία αποσύρθηκε στις 30 Απριλίου 1994.
Στις 5 Οκτωβρίου 2004, ο Αλαντίν κυκλοφόρησε σε DVD ως μέρος της συλλογής των Πλατινένιων Εκδόσεων. Η κυκλοφορία του DVD περιείχε επεξεργασμένη και καθαρισμένη εικονογράφηση, η οποία είχε προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει από την IMAX το 2003 αλλά ακυρώθηκε, και έναν δεύτερο δίσκο DVD με έξτρα υλικό. Συνοδευόμενο από διαφημιστική εκστρατεία 19 εκατομμυρίων δολαρίων, το DVD πώλησε περίπου 3 εκατομμύρια κομμάτια τον πρώτο μήνα κυκλοφορίας, αλλά ήταν λιγότερα σε αριθμό για το ίδιο χρονικό διάστημα, από οποιαδήποτε άλλη κυκλοφορία ταινίας στις Πλατινένιες Εκδόσεις πριν από αυτό. Το soundtrack της ταινίας ήταν διαθέσιμο στην αυθεντική του Dolby 5.1 μορφή ή σε μια νέα ενισχυμένη μίξη για Home Theater. Το DVD αποσύρθηκε τον Ιανουάριο του 2008, μαζί με τις δύο συνέχειές της.
Σύμφωνα με ένα ένθετο στην κασετίνα της ταινίας Η Λαίδη και ο Αλήτης για τις Αδαμάντινες Εκδόσεις, ο Αλαντίν θα κυκλοφορούσε σε Blu-ray Disc ως μέρος της σειράς των Αδαμάντινων Εκδόσεων την άνοιξη του 2013. Αντί αυτού, ο Πίτερ Παν κυκλοφόρησε σε Blu-ray ως μέρος των Αδαμάντινων Εκδόσεων στις 5 Φεβρουαρίου 2013 για να γιορταστεί η 60η επέτειος της ταινίας. Ένα Blu-ray που δεν ήταν μέρος των Αδαμάντινων Εκδόσεων κυκλοφόρησε σε μερικές Ευρωπαϊκές χώρες τον Μάρτιο του 2013. Η Βελγική έκδοση (κυκλοφόρησε χωρίς διαφημίσεις, διαφημιστικά σποτ ή άλλες τυμπανοκρουσίες) περιείχε ένα δίσκο με το έξτρα υλικό που υπήρχε και στο DVD των Πλατινένιων Εκδόσεων. Ο ίδιος δίσκος κυκλοφόρησε στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 14 Απριλίου 2013. Η Walt Disney Studios Home Entertainment κυκλοφόρησε την ταινία στην Blu-ray Αδαμάντινη Έκδοση στις 13 Οκτωβρίου 2015. Η ταινία κυκλοφόρησε σε ψηφιακή μορφή ψηλής ευκρίνειας στις 29 Σεπτεμβρίου 2015. Κατά την πρώτη εβδομάδα κυκλοφορίας σε home media στις Ηνωμένες Πολιτείες, η ταινία ανέβηκε στην κορυφή της λίστας πωλήσεων Blu-ray και έκανε ντεμπούτο στο νούμερο 2 της λίστας Nielsen VideoScan First Alert, πίσω από την ταινία καταστροφής San Andreas: Επικίνδυνο Ρήγμα. Υπολογίζεται ότι πώλησε 52,442,300 εισιτήρια στις Ηνωμένες Πολιτείες.