cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Φινλανδία
Μορφολογία
Το πιο χαρακτηριστικό μορφολογικό στοιχείο της χώρας είναι οι πολυάριθμες λίμνες, που καταμετρώνται σε δεκάδες χιλιάδες και καλύπτουν το 10% του εδάφους, στο νότιο κυρίως τμήμα της Φινλανδίας. Οι περισσότερες συνδέονται μεταξύ τους και δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας εποχής παγετώνων. Οι ακτές της Φινλανδίας παρουσιάζουν βαθιά κόλπωση και στολίζονται από ένα πλήθος μικρών και μεγάλων νησιών, μεγαλύτερα από τα οποία είναι τα νησιά Ώλαντ, πολυάριθμη ομάδα νησιών και νησίδων του αρχιπελάγους Αχβενανμάα στα ανοιχτά της πόλης Τούρκου. Ορεινή περιοχή της Φινλανδίας είναι το βορειοδυτικό τμήμα της, το οποίο βρίσκεται στα σύνορα με τη Νορβηγία. Στον ορεινό αυτόν όγκο ανήκει και το ψηλότερο βουνό της χώρας, το όρος Χαλτιατουντούρι (1.324 μ.), το οποίο αποτελεί τμήμα των Σκανδιναβικών Άλπεων. Το βόρειο και ανατολικό τμήμα καλύπτεται από χαμηλά οροπέδια και λοφώδεις εκτάσεις. Λόγω της μεταπαγετώδους ανόδου, τα εδάφη της Φινλανδίας επεκτείνονται σταθερά.
Ποτάμια - Λίμνες
Η βόρεια Φινλανδία διασχίζεται από πολλούς, αλλά μικρού μήκους και ορμητικούς ποταμούς, που συχνά σχηματίζουν καταρράκτες. Πολλοί από τους ποταμούς της χώρας ενώνουν μεταξύ τους λίμνες ή εκβάλουν σε αυτές. Σημαντικοί ποταμοί της Φινλανδίας είναι ο Κέμι που χύνεται στη Βαλτική θάλασσα κοντά στα σύνορα με τη Σουηδία, ο Τένο που χύνεται στη Θάλασσα του Μπάρεντς, ο Όουλου, πλωτός ποταμός που ξεκινά από την ομώνυμη λίμνη και εκβάλλει στη Βαλτική, ο Κόκεμακι στη νοτιοδυτική χώρα, ο Τόρνιο με ρου κοντά στα σύνορα με τη Σουηδία που καταλήγει στη Βαλτική, κ.ά. thumb|right|240px|Η Λίμνη Ίναρι
Από τις λίμνες της Φινλανδίας μπορούν να αναφερθούν η Ίναρι, μεγάλη λίμνη στον Βορρά, η Όουλουγιαρβι στο κεντρικό τμήμα της χώρας, η Κάλαβεσι, νοτιότερα η Πάιγιανε και η Κέιτελε στην κεντρική νότια Φινλανδία, η μεγάλη λίμνη Σάιμαα στα νοτιοανατολικά, κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία, καθώς επίσης οι λίμνες Πιέλινεν και Χάουκαβεσα, που βρίσκονται και αυτές στην ανατολική Φινλανδία.
Κλίμα
Το κλίμα της Φινλανδίας είναι ψυχρό. Οι χειμώνες διαρκούν πολύ και είναι ψυχροί, περισσότερο στο βόρειο τμήμα, στη Λαπωνία, όπου το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου σημειώνονται χιονοπτώσεις. Στο νότιο τμήμα η επίδραση της θάλασσας κάνει το κλίμα πιο ήπιο. Οι μέσες θερμοκρασίες του χειμώνα είναι -15° έως -4 °C στη Λαπωνία και -7° έως -4 °C στα νότια. Τα καλοκαίρια είναι δροσερά με θερμοκρασίες που κυμαίνονται μεταξύ 15° και 17 °C.
Χλωρίδα και πανίδα
Η βλάστηση της Φινλανδίας είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος της δασική, κάτι που αποτελεί και σημαντικό οικονομικό κεφάλαιο για τη χώρα, με την παραγωγή χαρτιού και προϊόντων ξυλείας. Εκτός από το βορειότερο τμήμα, που καλύπτεται από τούνδρα, το μεγαλύτερο μέρος της χώρας σκεπάζεται κυρίως από ερυθρελάτη (spruce) και πεύκα, όπως και σημύδες. Δάση από σημύδες εκτείνονται επίσης μέχρι τον Νότο. Στη Φινλανδία ενδημούν πολυάριθμα είδη δέντρων και φυτών, αλλά και λειχήνων. Ο δασικός πλούτος της χώρας αποτελεί αντικείμενο προστασίας στη φινλανδική νομοθεσία, ωστόσο το γεγονός ότι απουσιάζουν μεγάλα φυσικά πάρκα, αλλά και η παλαιότερη υποβάθμιση που υπέστησαν τα δάση του Βορρά από τη συστηματική εξόρυξη τύρφης συνιστούν αρνητικούς παράγοντες. Θετικό είναι το γεγονός του εξαιρετικά χαμηλού ρυθμού μείωσης του ποσοστού δασικής κάλυψης του εδάφους της Φινλανδίας.
Στην πανίδα της Φινλανδίας κυριαρχούν θηλαστικά όπως λαγοί, ελάφια, τάρανδοι, λύκοι, αλλά και η αρκτική αλεπού, ο λύγκας και άγριοι πληθυσμοί ταράνδων, με τους τελευταίους να υφίστανται ολοένα και μεγαλύτερη μείωση σε αντίθεση με τους εκτρεφόμενους ταράνδους. Φώκιες απαντούν στα παράλια. Αγριόχηνες, κύκνοι και περδικοειδή επίσης συναντούνται στην ηπειρωτική χώρα, όπου η κυριαρχία του υγρού στοιχείου συνεπάγεται την ύπαρξη σημαντικών και εκτεταμένων υδροβιότοπων. Τα ποτάμια και οι λίμνες της Φινλανδίας περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό ειδών ψαριών. Η υποβάθμιση της θαλάσσιας ζωής είναι αρκετά εμφανής, ωστόσο στη Βαλτική θάλασσα και σε μεγάλο βαθμό οφείλεται σε μόλυνση που έχει προέλευση τις χώρες της Βαλτικής και τη Ρωσία.
Προϊστορία - Αρχαιότητα - Μεσαίωνας
Ήδη κατά την όγδοη χιλιετία π.Χ. η χώρα κατοικούνταν, σύμφωνα με τις σχετικές αρχαιολογικές ενδείξεις. Από τους πρώτους κατοίκους της Φινλανδίας ήταν οι Λάπωνες ή κάποιος συγγενής τους φιννοουγγρικής προέλευσης λαός που ήταν εγκαταστημένος στην περιοχή κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ. Από τα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. αναπτύχθηκε ο λεγόμενος «πολιτισμός Κιουκάινεν», του οποίου η ακμή φτάνει έως τον 13ο αι. π.Χ. Στο τέλος του 1ου αι. μ.Χ. τη χώρα κατέλαβαν οι Φίννοι, οι οποίοι προέρχονταν από την Εσθονία, και δημιούργησαν μία πρωτόγονη οικονομία βασισμένη στο κυνήγι των γουνοφόρων ζώων. Από τα τέλη του 8ου αιώνα και έως το 1100 η σημερινή Φινλανδία χρησιμοποιείται από τους Βίκινγκς, οι οποίοι αποικίζουν σποραδικά τμήματά της.
12ος-18ος αιώνας - Σουηδική κατάκτηση
Στα μέσα του 12ου αι. η χώρα καταλήφθηκε από τον βασιλιά της Σουηδίας Έρικ Θ’ τον Άγιο, ο οποίος εγκατέστησε Σουηδούς αποίκους στα παράλια του Βοθνιακού κόλπου και εισήγαγε τον χριστιανισμό στη Φινλανδία. Τη σουηδική κυριαρχία στη χώρα επιβεβαίωσε το 1323 η συνθήκη του Πάχκινασααρι (σημερινό Σλισελμπούργκ στην Περιφέρεια Λένινγκραντ), με την οποία η σημερινή Φινλανδία εντάχθηκε στο σουηδικό βασίλειο, ενώ και η περιοχή της Καρελίας διαιρέθηκε μεταξύ της Σουηδίας και του Νόβγκοροντ. Το 1362 οι Φινλανδοί απέκτησαν ίσα δικαιώματα ως υπήκοοι του σουηδικού βασιλείου. Η φινλανδική γραμματεία εγκαινιάστηκε το 1542 με το συγγραφικό έργο του επισκόπου του Ώμπο. Το 1550 ιδρύθηκε η πόλη του Ελσίνκι από τον Σουηδό βασιλιά Γουσταύο Α΄ με την ονομασία Χέλσιγκσφορς. Οικίστηκε από εμπόρους ως ανταγωνιστική πόλη του Τάλιν, το οποίο άκμαζε εμπορικά στη βόρεια Βαλτική και τελούσε υπό την προστασία της Χανσεατικής Ένωσης. Το 1556 η Φινλανδία απέκτησε το καθεστώς του δουκάτου παραμένοντας στη σουηδική επικράτεια. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γουσταύου Α΄ ολοκληρώθηκε η προσχώρηση των κατοίκων της χώρας στον λουθηρανισμό. Την ίδια περίοδο ο δούκας Ιωάννης Γ΄ διεκδίκησε αποτυχημένα την αναίμακτη ανεξαρτησία της χώρας. Για δύο δεκαετίες, 1570-1595, η φινλανδική επικράτεια γίνεται σκηνικό της πολεμικής αντιπαράθεσης Ρωσίας και Σουηδίας. Η αυτονομία της Φινλανδίας καταργήθηκε από τον Κάρολο Θ΄. Στις αρχές του 17ου αι. η χώρα επανακτά τη θέση της ως ξεχωριστού δουκάτου στο πλαίσιο του σουηδικού βασιλείου, στα χρόνια του Γουσταύου Β΄ (βασ. 1611-1632). Στα μέσα του ίδιου αιώνα σημειώθηκε νέος ρωσοσουηδικός πόλεμος με εχθροπραξίες στο φινλανδικό έδαφος, ενώ ο μεγάλος λιμός των ετών 1695-1697 οδήγησε στην απώλεια του ενός τετάρτου του πληθυσμού της χώρας. Σχεδόν για μία δεκαετία, μεταξύ 1713-1721, η Φινλανδία γνώρισε τη ρωσική κατοχή. Το 1743 τμήμα της Φινλανδίας παραχωρήθηκε στη Ρωσική αυτοκρατορία.
19ος αιώνας - Ρωσική κατάκτηση
Το 1808 οι Ρώσοι εισέβαλαν και κατέλαβαν το φρούριο του Σβέαμποργκ (Σουόμενλινα) αποκτώντας βάση στην περιοχή του Ελσίνκι. Η σουηδική κυριαρχία έπαψε το 1809, καθώς οι Φινλανδοί αναγκάστηκαν, μετά την πολεμική αποτυχία, να αναγνωρίσουν ως μεγάλο δούκα της χώρας τους τον τσάρο της Ρωσίας. Η Σουηδία υποχρεώθηκε να αποδεχθεί τα τετελεσμένα με τη συνθήκη του Φρεντριχάμν. Οι Ρώσοι επανέφεραν την Καρελία στην επικράτεια του δουκάτου και το 1812 επέλεξαν για διοικητικό κέντρο της χώρας το Ελσίνκι αντί της πόλης Τούρκου, την έως τότε πρωτεύουσα, ενώ ένα χρόνο πριν ιδρύθηκε η κεντρική τράπεζα του δουκάτου. Τα χρόνια της ρωσικής κυριαρχίας στη Φινλανδία συνδέθηκαν ποικιλοτρόπως με την αφύπνιση του εθνικού συναισθήματος των Φινλανδών. Το 1863 η φινλανδική απέκτησε επίσημη ισοτιμία με τη σουηδική ως γλώσσα του δουκάτου. Δίπλα στη γερουσία, που λειτουργούσε από την έναρξη της ρωσικής κυριαρχίας, δημιουργήθηκε το Λάνταγκ, ένα δεύτερο κοινοβουλευτικό σώμα. Το 1865 εισήχθη η κυκλοφορία φινλανδικού νομίσματος, ενώ το 1879 οι Φινλανδοί απέκτησαν το προνόμιο να επανδρώνουν δικά τους στρατιωτικά σώματα και να διατηρούν ανεξάρτητο σύστημα στρατολογίας. Στα τέλη του 19ου αι. η στάση της Ρωσίας άλλαξε και άρχισε να επιβάλλεται εκρωσισμός της χώρας και να εφαρμόζεται καταπίεση στη χρήση της φινλανδικής γλώσσας. Το 1899 το κοινοβούλιο της Φινλανδίας υποβιβάστηκε σε ανεξούσιο συμβούλιο από τον τσάρο Νικόλαο Β΄. Με την αυγή του 20ού αι. οι Φινλανδοί απομακρύνθηκαν από τη στελέχωση των διοικητικών υπηρεσιών και αντικαταστάθηκαν από Ρώσους, ενώ ήδη από το 1903 ο Ρώσος γενικός διοικητής Βόβρικοφ επέκτεινε μονομερώς τις εξουσίες του. Το 1904 δολοφονήθηκε και ανέλαβε ο μετριοπαθέστερος Σάουμαν.
20ος αιώνας - Ανεξαρτησία
αριστερά|μικρογραφία|Ο Μάνερχαϊμ με τον Χίτλερ Το 1905 η επανάσταση στη Ρωσία προσέφερε την ευκαιρία στους Φινλανδούς να κηρύξουν γενική απεργία, με την οποία κερδήθηκε η αποκατάσταση των παλαιότερων αυτοδιοικητικών δικαιωμάτων. Το 1906 στις εκλογές του κοινοβουλίου εγκαινιάστηκε το δικαίωμα της καθολικής ψηφοφορίας των Φινλανδών που περιλάμβανε και τις γυναίκες. Οι Φινλανδές υπήρξαν οι πρώτες Ευρωπαίες που απέκτησαν πλήρη πολιτική ισοτιμία προς τους άνδρες. Στα τέλη της δεκαετίας η καταπίεση επανήλθε και η γερουσία της χώρας στελεχώθηκε από Ρώσους. Καταργήθηκαν επίσης τα φινλανδικά στρατιωτικά σώματα και απαγορεύτηκε η στρατιωτική υπηρεσία στους Φινλανδούς. Επιπλέον, ο τσαρικός στρατός εγκαταστάθηκε μόνιμα στο φινλανδικό έδαφος και το κοινοβούλιο διαλύθηκε. Αρκετοί Φινλανδοί γνώρισαν την εξορία ή τη φυλάκιση. Κατά τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο αρκετοί είναι οι Φινλανδοί που κατέφυγαν στη Γερμανία. Η ρωσική κυβέρνηση του Κερένσκι, μετά την πτώση του τσάρου επέτρεψε τη σύγκληση του φινλανδικού κοινοβουλίου, το οποίο προχώρησε στην ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Φινλανδίας. Οι Ρώσοι αντέδρασαν στη διάλυση του κοινοβουλίου. Με το ξέσπασμα της επανάστασης των μπολσεβίκων η Φινλανδία ανεξαρτητοποιήθηκε, ενώ το 1918 ξέσπασε εμφύλιος μεταξύ κομμουνιστών (κόκκινων) και συντηρητικών (λευκών). Οι λευκοί, με την καθοδήγηση του παλιού αξιωματικού του τσαρικού στρατού Καρλ Γκούσταφ Έμιλ Μάνερχαϊμ, επικράτησαν και δολοφόνησαν αρκετούς από τους αντιπάλους τους. Το 1919 ψηφίστηκε το σύνταγμα της χώρας, ενώ πρώτος πρόεδρος της Φινλανδίας εκλέχτηκε ο Κάαρλο Στώλμπερυ. Το 1920 η επαναστατική κυβέρνηση της Ρωσίας και η Φινλανδία υπέγραψαν τη συνθήκη του Τάρτου, με την οποία οι Σοβιετικοί αναγνώρισαν τη φινλανδική ανεξαρτησία και τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών. Το ζήτημα των νησιών Ώλαντ επιλύθηκε το 1921 στο πλαίσιο της Κοινωνίας των Εθνών, έπειτα από τη διάσκεψη του Λονδίνου, στην οποία αποφασίστηκε η παραμονή τους στην επικράτεια του νέου κράτους με την αναγνώριση αυτονομίας. Το 1922 πραγματοποιήθηκε αναδασμός υπέρ των ακτημόνων και των μικροκαλλιεργητών, στους οποίους στήριξε τη δύναμή του το «Αγροτικό Κόμμα». Το 1925 πρόεδρος εκλέχτηκε ο Λ. Κ. Ρελάντερ. thumb|300px|Γεωλογικός χάρτης της μεσοπολεμικής Φινλανδίας, 1920-1940
Στις 30 Νοεμβρίου του 1939 οι Σοβιετικοί εισέβαλαν στη Φινλανδία, δίχως να της κηρύξουν επίσημα τον πόλεμο. Αιτία ήταν η άρνηση των Φινλανδών, υπό τον εθνικιστή στρατηγό Μάνερχαϊμ, να δεχτούν την απόδοση φινλανδικών εδαφών στην ΕΣΣΔ, ώστε να δημιουργηθεί προστατευτική ζώνη γύρω από το τότε Λένινγκραντ. Η ανακωχή του Μαρτίου του 1940 βρήκε τα σοβιετικά στρατεύματα προωθημένα στο φινλανδικό έδαφος και κατέχοντας περίπου το ένα δέκατο της φινλανδικής επικράτειας. Η προώθηση των Σοβιετικών επιτεύχθηκε όμως έπειτα από βαριές και ταπεινωτικές απώλειες, ειδικά κατά τη διάρκεια του χειμώνα 1939-1940 (σχεδόν ολοσχερής απώλεια της 8ης στρατιάς του Κόκκινου Στρατού στη λίμνη Λάντογκα). Τη συνοριογραμμή του 1940 αναγκάστηκε να αναγνωρίσει η ηττημένη φινλανδική κυβέρνηση με τη συνθήκη της Μόσχας στα τέλη του ίδιου χρόνου. Ακολούθησαν δύο ακόμη πόλεμοι μεταξύ Φινλανδίας και ΕΣΣΔ. Στον πρώτο από αυτούς οι Φινλανδοί συμμαχώντας με τους Ναζί αποκατέστησαν τα παλιά τους σύνορα και τα επέκτειναν σε βάρος της ΕΣΣΔ. Όμως στον δεύτερο (1944), που συνδυάστηκε με συνεχείς ήττες και την υποχώρηση των Ναζί, η ΕΣΣΔ επανέφερε τα σύνορα στην οριογραμμή του 1940, παρά την εκ νέου προβολή σθεναρής αντίστασης από τον μικρό φινλανδικό στρατό. Ο πρόεδρος Ρίτι παραιτήθηκε το 1944 και η ανακωχή υπογράφτηκε από τον Μάνερχαϊμ, ο οποίος εγκατέλειψε την εξουσία το 1946. Νέος πρόεδρος έγινε ο Γιούχο Παασικίβι. Στη συνθήκη ειρήνης του Παρισιού (1947) η Φινλανδία αποδέχτηκε τη σε βάρος της οριογραμμή, που αποτελεί και το σημερινό σύνορο της χώρας προς τη Ρωσία. Εκτός των πολεμικών αποζημιώσεων σε βιομηχανικό υλικό, η χώρα υποχρεώθηκε σε αυστηρή ουδετερότητα και διπλωματική δορυφοροποίηση υπό την πίεση της ισχυρότατης ΕΣΣΔ (εξ ου και ο όρος «φινλανδοποίηση»). thumb|left|300px|Το φινλανδικό κοινοβούλιο
Μετά τη συμφωνία ειρήνης το 1952, η ΕΣΣΔ συναίνεσε να επιστρέψει στη Φινλανδία τη στρατηγικής σημασίας χερσόνησο Πόρκαλα και το λιμάνι Χάνκο νοτιοδυτικά του Ελσίνκι, τα οποία κατείχε στρατιωτικά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την ίδια χρονιά το Ελσίνκι φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς αγώνες. Από τη δεκαετία του 1950 στην πολιτική ζωή της Φινλανδίας κυρίαρχη υπήρξε η φυσιογνωμία του Ούρχο Κέκονεν, αρχηγού του «Αγροτικού Κόμματος» (από το 1965 «Κόμμα του Κέντρου»), ο οποίος διατέλεσε πρωθυπουργός για έξι χρόνια (1950-53, 1954-56), πριν μεταπηδήσει στην προεδρία της χώρας, όπου παρέμεινε μέχρι το 1981. Την επόμενη χρονιά (1982) τον διαδέχτηκε ο Μ. Χ. Κόιβιστο. Τη δεκαετία του 1980 η χώρα γνώρισε παρατεταμένους μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης. Το 1987 ο Χάρι Χόλκερι έγινε ο πρώτος συντηρητικός πρωθυπουργός έπειτα από δεκαετίες, ενώ το 1991, για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1950, η κυβερνητική συμμαχία δεν περιέλαβε το «Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Φινλανδίας». Πρωθυπουργός επικεφαλής του κυβερνητικού συνασπισμού ανέλαβε ο Έσκο Άχο από το «Κεντρώο Κόμμα». Το επόμενο έτος υπογράφηκε συμφωνία με τη Ρωσία, που σήμανε τη ριζική μεταβολή του επιπέδου των σχέσεων στις οποίες είχε υποχρεωθεί η Φινλανδία να διατηρεί με την ΕΣΣΔ κατά τον ψυχρό πόλεμο. Ο Μάρτι Άχτισααρι του «Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος» εκλέχτηκε στην προεδρία της χώρας το 1994, ενώ τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς διεξήχθη δημοψήφισμα, το οποίο ενέκρινε τη συμφωνία ένταξης στην ΕΕ. Το 1995 η Φινλανδία έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το «Σοσιολδημοκρατικό Κόμμα» τέθηκε επικεφαλής του συνασπισμού κομμάτων που κέρδισε τις βουλευτικές εκλογές. Με τις προεδρικές εκλογές του 2000 η χώρα απέκτησε για πρώτη φορά γυναίκα πρόεδρο, την Τ. Χάλονεν, πρώην υπουργό Εξωτερικών και υποψήφια του «Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος», ενώ το Ελσίνκι έγινε η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για την ίδια χρονιά. Το 2002 η χώρα υιοθέτησε το ευρώ, ενώ μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2003 ο κεντροδεξιός συνασπισμός κομμάτων ανέλαβε τον σχηματισμό κυβέρνησης. Στις 22 Ιουνίου 2010, έπειτα από την παραίτηση του πρωθυπουργού Μάτι Βάνχανεν νέα πρωθυπουργός ανέλαβε η Μάρι Κιβίνιεμι.
Διοικητική δομή
thumb|200px|δεξιά|Οι [[Περιφέρειες της Φινλανδίας (μαακούντα)]]
Η τοπική αυτοδιοίκηση στη Φινλανία ασκείται στους 311 δήμους ή κοινότητες (kunta). Ενώ οι δήμοι στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Φινλανδίας είναι συγκρίσιμοι σε μέγεθος με κεντροευρωπαϊκούς δήμους, οι δήμοι στο βόρειο ήμισυ της χώρας έχουν αρκετά μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση. Η μικρότερη κοινότητα, το Κάουνιαϊνεν, έχει έκταση 6 τ.χλμ. ενώ η μεγαλύτερη, το Ίναρι, που έχει έκταση 17.000 τ.χλμ. είναι μεγαλύτερη από το γερμανικό κρατίδιο της Θουριγγίας.
Πρωτογενής παραγωγή
Η οικονομία της Φινλανδίας στηρίζεται στην εκμετάλλευση του δασικού πλούτου. Η γεωργία είναι περιορισμένη· η καλλιεργούμενη έκταση καλύπτει μικρό μονάχα τμήμα της συνολικής επιφάνειας της χώρας και βρίσκεται κυρίως στις νότιες περιοχές. Τα σημαντικότερα γεωργικά προϊόντα είναι τα δημητριακά, οι πατάτες, τα ζαχαρότευτλα και τα λαχανικά. Η κτηνοτροφία είναι αρκετά αναπτυγμένη και βρίσκεται σε διαρκή ανοδική πορεία. Περιλαμβάνει βοοειδή, πρόβατα, χοίρους και στις βορειότερες περιοχές ταράνδους και γουνοφόρα ζώα. Η παραγωγή των κτηνοτροφικών προϊόντων (τυριού, βουτύρου) είναι μεγάλη. Η αλιεία είναι αναπτυγμένη στα θαλασσινά παράλια (ρέγκες, σολομοί, πέρκες, μουρούνες, μπακαλιάροι), ενώ η αλίευση (κυρίως πέστροφας και σολομού) στα ποτάμια είναι σχετικά περιορισμένη λόγω της μεταφοράς με αυτά ξυλείας.
Από το υπέδαφος της Φινλανδίας εξάγονται χαλκός, σίδηρος, ψευδάργυρος, νικέλιο, χρυσός, άργυρος, ψευδάργυρος, κοβάλτιο, μόλυβδος, ενώ στον Βορρά υπάρχουν σημαντικά αποθέματα τύρφης. Γρανίτης, βανάδιο και ασβεστολιθικά πετρώματα αποτελούν επίσης αντικείμενο εξόρυξης.
Βιομηχανία-Εμπόριο
Η σπουδαιότερη βιομηχανική δραστηριότητα της χώρας σχετίζεται με την εκμετάλλευση των δασών. Παράγονται τεράστιες ποσότητες κόντρα πλακέ (πρώτη παραγωγός στον κόσμο), χαρτομάζας, ξυλοπολτού και κυτταρίνης. Η δασική βιομηχανία ευνοείται, επίσης, από τη μεταφορά της ξυλείας μέσω των λιμνών και των ποταμών. Η εκβιομηχάνιση της Φινλανδίας στους άλλους τομείς άρχισε μετά το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η βιομηχανία μηχανοκατασκευών, που δημιουργήθηκε από την υποχρέωση της Φινλανδίας να αποζημιώσει –μετά την ήττα της στον πόλεμο– την ΕΣΣΔ με πλοία και άλλο βιομηχανικό εξοπλισμό. Εκτός, όμως, από τη μεταλλουργία, τη μηχανουργία και τη σιδηρουργία, σημαντικές είναι και οι βιομηχανίες ειδών διατροφής, χημικών προϊόντων, υφαντουργίας, ελαστικού, κεραμικής κτλ. Ως συνέπεια των σχετικών επενδύσεων, η Φινλανδία ανέπτυξε ιδιαίτερα τον τομέα που αφορά την παραγωγή προϊόντων νέας τεχνολογίας και ειδικά ηλεκτρονικών, ενώ είναι, επίσης, πρωτοπόρος στη ναυπηγική βιομηχανία. thumb|left|218px|Το αεροδρόμιο του Ελσίνκι.
Η βιομηχανική ανάπτυξη βασίζεται και στις αξιόλογες ποσότητες τύρφης του υπεδάφους της βόρειας Φινλανδίας που συνιστούν την κυριότερη από τις ενεργειακές πηγές της χώρας. Η Φινλανδία στηρίζεται ακόμη στα υδροηλεκτρικά αλλά και στα πυρηνικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Το εμπόριο της Φινλανδίας διεξάγεται πρωτίστως με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σταδιακά αναπτυσσόμενος τομέας της οικονομίας της χώρας είναι και ο τουρισμός. Η Φινλανδία αποτελεί ελκυστικό τουριστικό προορισμό λόγω του πανέμορφου φυσικού της τοπίου, των μεγάλων δασωδών εκτάσεων και των περιοχών των λιμνών και των νησιών. Η ιδιόμορφη φινλανδική ουδετερότητα κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου συνδυάστηκε με τη φιλοξενία στο Ελσίνκι σημαντικών πολιτικών διασκέψεων και συναντήσεων, με αποτέλεσμα η χώρα να αποκτήσει το αναγκαίο κύρος και τις υποδομές, ώστε ο τουρισμός συνεδρίων να συμβάλλει από την πλευρά του στην αύξηση των ξένων επισκεπτών.
Δημογραφία
Οι Φινλανδοί, που συνιστούν πάνω από το 90% του πληθυσμού, έχουν τόσο φιννοουγγρική όσο επίσης σκανδιναβική και βαλτική προέλευση. Τα μέλη της σουηδικής μειονότητας εκτός από τα νησιά Ώλαντ κατοικούν στις δυτικές και τις νοτιοδυτικές περιοχές της χώρας. Οι Λάπωνες (Σάμι), φιννοουγγρικής καταγωγής πληθυσμός, είναι παραδοσιακά εγκαταστημένοι στον Αρκτικό κύκλο. Στη χώρα ζει επίσης μειονότητα ρωσικής καταγωγής πολιτών και ρωσόφωνοι Φινλανδοί της Ινγκρίας από τη Ρωσία.
Η φινλανδική, που είναι η κυρίως ομιλούμενη γλώσσα της χώρας, ανήκει στο φιννοουγγρικό κλάδο της Ουραλοαλταϊκής οικογένειας. Έχει δύο διαλέκτους, τη δυτική και την ανατολική ή καρελική, εκ των οποίων η πρώτη χρησιμοποιείται στη Φινλανδία περισσότερο. Η λαπωνική ανήκει και αυτή στις φιννοουγγρικές γλώσσες και μιλιέται από τους Σάμι. Η Σουηδική εκτός από γλώσσα της εθνικής σουηδικής μειονότητας είναι μαζί με τη Φινλανδική και επίσημη γλώσσα της χώρας.
Οι Φινλανδοί στη μεγάλη τους πλειονότητα είναι Προτεστάντες και υπάγονται στην Ευαγγελική Λουθηρανική Εκκλησία της Φινλανδίας. Επίσης, η Φινλανδική Ορθόδοξη Εκκλησία που μαζί με την Ευαγγελική Λουθηρανική αναγνωρίζονται ως εθνικές εκκλησίες της Φινλανδίας, έχει 58.000 μέλη. Ακόμα, υπάρχουν 9.000 Ρωμαιοκαθολικοί (Ουνίτες σε κάποιο ποσοστό), 50.000 Πεντηκοστιανοί καθώς και Προτεστάντες άλλων ομολογιών, κυρίως Βαπτιστές και Μεθοδιστές, 18.754 Μάρτυρες του Ιεχωβά καθώς και 4.866 Μορμόνοι της Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών. Ο Ανιμισμός μεταξύ των Σάμι είναι σε ένα βαθμό ασκούμενη λατρεία.
Οι πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Φινλανδίας είναι οι νότιες, κυρίως κατά μήκος των ακτών. Αντίθετα, η περιοχή της Λαπωνίας είναι εξαιρετικά αραιοκατοικημένη (2 κατ. ανά τ. χλμ.). Η πρωτεύουσα Ελσίνκι αποτελεί πνευματικό και βιομηχανικό κέντρο και το σημαντικότερο λιμάνι στον Κόλπο της Φινλανδίας. Από τις άλλες φινλανδικές πόλεις οι μεγαλύτερες είναι η Έσποο (περ. 210.000 κατ.), δυτικά του Ελσίνκι, η Τάμπερε (193.174 κατ.), σημαντικό κέντρο της νοτιοδυτικής Φινλανδίας, η Τουρκού (172.107 κατ.), λιμάνι στη Βαλτική θάλασσα, η παλαιότερη πόλη της Φινλανδίας και πρωτεύουσά της έως τις αρχές του 19ου αι. Όουλου (117.670 κατ.), στο βάθος του Βοθνιακού κόλπου απέναντι από το νησί Χάιλουοτο, η Λάχτι (περ. 100.000 κατ.), παραλίμνια πόλη στο νότιο τμήμα της χώρας και η Κουόπιο (περ. 90.000 κατ.) στη λίμνη Κάλαβεσι. thumb|290px|[[Ελσίνκι, η πρωτεύουσα της Φινλανδίας]] thumb|290px|[[Τάμπερε]]
Ο συνολικός πληθυσμός, 5.578.082 κάτοικοι, σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση για το 2023. Το προσδόκιμο ζωής στο σύνολο του πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2019 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ήταν 81,6 χρόνια (79,2 χρόνια οι άνδρες και 84,0 οι γυναίκες).
Διακυβέρνηση
Ήδη από το σύνταγμα του 1919 το πολίτευμα της Φινλανδίας είναι η κοινοβουλευτική δημοκρατία, με αυξημένο θεσμικό ρόλο του προέδρου της δημοκρατίας. Ο αρχηγός του κράτους εκλέγεται κάθε εξαετία με καθολική ψηφοφορία. Στην περίπτωση που την απόλυτη πλειοψηφία δε συγκεντρώσει κανένας από τους υποψηφίους, ο ανώτατος άρχοντας αναδεικνύεται έμμεσα από σώμα εκλεκτόρων, οι οποίοι όμως ορίζονται ύστερα από καθολική ψηφοφορία. Την εκτελεστική εξουσία ασκεί η κυβέρνηση και τη νομοθετική το κοινοβούλιο (εντουσκούντα), του οποίου τα μέλη εκλέγονται για τετραετή θητεία.
Διοικητικά η Φινλανδία υποδιαιρείται σε 6 περιοχές και 9 επαρχίες, οι οποίες διοικούνται από αξιωματούχους που ορίζονται από την κεντρική εξουσία. Αντίθετα, αυτοδιοικητικοί θεσμοί ισχύουν για τις μικρότερες γεωγραφικές και διοικητικές υποδιαιρέσεις. Στα νησιά Ώλαντ υπάρχει τοπικό κοινοβούλιο στο πλαίσιο της αυτονομίας που τους έχει παραχωρηθεί.
Το βιοτικό και μορφωτικό επίπεδο των Φινλανδών είναι ιδιαίτερα υψηλό. Εκτός από την Ευρωπαϊκή Ένωση η Φινλανδία συμμετέχει στον αμυντικό οργανισμό «Σύμπραξη για την Ειρήνη», που συντονίζει τη δράση τρίτων χωρών με το ΝΑΤΟ.
Εκλογές
Δικαίωμα ψήφου έχουν όσες και όσοι είναι ηλικίας 18 ετών και άνω.
Μεταφορές
Η οδήγηση γίνεται στα δεξιά.
Δούκας
thumb|160px|Έργο που απεικονίζει το δούκα του Πφαλτς-Ζίμερ-Ζβάυμπρυκεν, Στέφαν Ο δούκας (Herzog, θηλ. Herzogin, Duke, θηλ. Duchess· duc, θηλ. duchesse) είναι τίτλος ευγενείας καθώς και στρατιωτικός τίτλος, προερχόμενος από την λατινική λέξη dux, που σημαίνει τον στρατιωτικό διοικητή.
Στην ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία καθώς και στο Βυζάντιο, συνέχισε να σημαίνει τον περιφερειακό στρατιωτικό διοικητή. Ιδιαίτερα στο Βυζάντιο, δινόταν κατά τον 10ο και 11ο αιώνα σε διοικητές ευρύτερων περιφερειών που περιλάμβαναν πολλά θέματα και όπου στρατωνίζονταν τα επαγγελματικά τάγματα.
Στη μεσαιωνική Δυτική Ευρώπη, εξελίχτηκε σε τίτλο που έφεραν τοπικοί άρχοντες επικεφαλής μειζόνων περιοχών, συχνά με φυλετική βάση, λ.χ. τα Stammesherzogtümer της πρώιμης Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αν και θεωρητικά υποτελείς σε κάποιον μονάρχη, πολλοί δούκες δρούσαν ως αυτόνομοι ηγεμόνες. Μετά το τέλος της φεουδαρχίας, σε γενικό τίτλο ευγενείας χωρίς εδαφικό ρόλο.
Παραλλαγές του τίτλου ήταν ο Αρχιδούκας (γερμ. Erzherzog) που υιοθετήθηκε από τα μέλη του οίκου των Αψβούργων, και ο Μέγας Δούκας (γερμ. Grossfürst, ρωσ. великий князь), τίτλος ανώτερος του Δούκα που χρησιμοποιήθηκε κυρίως στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Στο Βυζάντιο, ο Μέγας Δουξ ήταν ο επικεφαλής του στόλου από τον ύστερο 11ο αιώνα.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Βυζαντινοί στρατιωτικοί τίτλοι Κατηγορία:Ανδρικοί κοινωνικοί τίτλοι
Άγγελος Αγγελόπουλος
Ο Άγγελος Αγγελόπουλος (Βλαχορράπτης Αρκαδίας, 1904 - Αθήνα, 27 Απριλίου 1995) ήταν Έλληνας οικονομολόγος, πανεπιστημιακός, διοικητής της Εθνικής Τράπεζας και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.
Βιογραφικά στοιχεία
Γεννήθηκε στο χωριό Βλαχορράπτη της επαρχίας Γορτυνίας της Αρκαδίας και ήταν γιος του Θεόδωρου Αγγελόπουλου, προέδρου του χωριού, και της Χριστίτσας Παπαθανασίου. Αδέρφια του ήταν οι βιομήχανοι Δημήτρης, Παναγιώτης και Γιάννης Αγγελόπουλος, και ανηψιός του ο Γιάννης Παπαθανασίου, πρώην υπουργός Οικονομικών. Σπούδασε οικονομικές επιστήμες στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΑΣΟΕΕ), του οποίου αναγορεύθηκε και διδάκτωρ. Συμπλήρωσε τις σπουδές του στο εξωτερικό μεταβαίνοντας στη Λειψία, στο πανεπιστήμιο της οποίας εκπόνησε διδακτορική διατριβή στις πολιτικές επιστήμες. Το 1931, εγκαταστάθηκε στη Γαλλία για μεταδιδακτορικές σπουδές.
Επέστρεψε στην Ελλάδα και ακολούθησε ακαδημαϊκή σταδιοδρομία εκλεγόμενος το 1932 υφηγητής Δημόσιας Οικονομίας στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1937 εξελέγη έκτακτος καθηγητής και το 1939 τακτικός καθηγητής, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1946. Το ίδιο έτος απολύθηκε από τη θέση του για πολιτικούς λόγους, και τρία χρόνια αργότερα το 1949, αναχώρησε για το εξωτερικό, όπου δίδαξε σε άλλα πανεπιστήμια. Το 1959 επέστρεψε στην Ελλάδα, εκλεγόμενος το 1961 τακτικός καθηγητής Οικονομικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1967, οπότε και παραιτήθηκε διαμαρτυρόμενος για το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου. Το ίδιο έτος είχε εκλεγεί πρύτανης της Παντείου. Το 1975 αναγορεύθηκε ομότιμος καθηγητής και το 1990 τού δόθηκε τιμητικά ο τίτλος του επίτιμου καθηγητή. Το 1976, εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.
Παράλληλα με την ακαδημαϊκή του καριέρα αναμείχθηκε με τα κοινά αναλαμβάνοντας διάφορες διοικητικές και πολιτικές θέσεις. Υπήρξε οικονομικός διευθυντής του υπουργείου Οικονομικών, διευθυντής του Ανωτάτου Οικονομικού Συμβουλίου (1931-1945), γραμματέας (υπουργός) επί των Οικονομικών στην Κυβέρνηση του Βουνού το 1944, εκπρόσωπος της ΠΕΕΑ στο Συνέδριο του Λιβάνου και υφυπουργός Οικονομικών το ίδιο έτος στην κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου. Την περίοδο 1974 με 1979 διετέλεσε διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, ενώ είχε ήδη χρηματίσει πρόεδρος της Εθνικής Τραπέζης Βιομηχανικής Ανάπτυξης (ΕΤΒΑ, 1974) καθώς και αναπληρωτής διοικητής της Διεθνούς Τραπέζης (1974). Είχε πλούσιο συγγραφικό έργο.
Απεβίωσε στην Αθήνα από εγκεφαλικό επεισόδιο. Ήταν παντρεμένος με την Έλλη Σεφεριάδη, ξαδέλφη του Γεώργιου Σεφέρη, και είχαν αποκτήσει δύο παιδιά.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Μέλη της Ακαδημίας Αθηνών Κατηγορία:Έλληνες πανεπιστημιακοί Κατηγορία:Έλληνες υφυπουργοί Οικονομικών Κατηγορία:Έλληνες τραπεζίτες Κατηγορία:Έλληνες οικονομολόγοι Κατηγορία:Έλληνες αντιστασιακοί Κατηγορία:Καθηγητές Παντείου Πανεπιστημίου Κατηγορία:Καθηγητές νομικής Αθηνών Αγγελος
Αύρα του Λελάντου
Στην Ελληνική μυθολογία, η λεγόμενη Αύρα του Λελάντου ήταν μία από τις συντρόφους της θεάς Άρτεμης, κόρη του Λελάντου, μυθικού βασιλιά της Αρκαδίας και της νύμφης Περιβοίας, φρυγικής καταγωγής.
Η νύμφη Αύρα λέγονταν πως ήταν τόσο γρήγορη («ταχύπους») στο δρόμο ώστε κανένα ζώο ακόμη και από τα θηρία δεν μπορούσε να την φθάσει, αντίθετα αυτή συνελάμβανε τρέχοντας όποιο ζώο ήθελε, συνήθως ελάφια και ζαρκάδια. Αυτήν την νύμφη αγάπησε παράφορα ο θεός Βάκχος, τον οποίο όμως εκείνη περιφρόνησε, μέχρι που η θεά Αφροδίτη, μετά από παράκληση του Βάκχου, της ενέπνευσε στον ύπνο της ερωτική απόκριση προς τον θεό εραστή της. Καρπός του έρωτα αυτού υπήρξαν "δίδυμα" τέκνα, το ένα από τα οποία έφαγε η μητέρα τους σε κάποια κατάσταση παραφροσύνης. Όταν η Αύρα συναισθάνθηκε τι είχε συμβεί, ρίχθηκε στον ποταμό Σαγγάριο για να αυτοκτονήσει, αλλά ο Δίας την ευσπλαχνίσθηκε και την μεταμόρφωσε σε πηγή.
Άλλη παραλλαγή του μύθου, περί της Αύρας, την παρουσιάζει ως να έχει εξοργίσει την Άρτεμη, διότι δεν διαφύλαξε την παρθενία της, με συνέπεια να υποστεί στη συνέχεια δίωξη από εκείνη από τον Πόντο μέχρι πάνω από το όρος της Κυζίκου, όπου εκεί γέννησε τον καρπό του έρωτά της τα «Δίδυμα», εξ ου και το δίκορφο όρος «Δίδυμο» της περιοχής.
Σαφής είναι η σχέση του μύθου με την εξάπλωση των αρχαίων Ελλήνων στη περιοχή της τότε Ιωνίας και της ονοματοδοσίας των περιοχών.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Αρχαίοι Αρκάδες Κατηγορία:Νύμφες της ελληνικής μυθολογίας
Στατική ιστοσελίδα
thumb|right|600px|Στατική ιστοσελίδα: μεταφέρεται από τον διακομιστή στην μορφή που είναι αποθηκευμένη. Στατική ιστοσελίδα (Αγγλικά: static web-page ή flat web-page) ονομάζεται μια ιστοσελίδα της οποίας το περιεχόμενο μεταφέρεται στον χρήστη ακριβώς στην μορφή που είναι αποθηκευμένο στον εξυπηρετητή ιστοσελίδων (web server), σε αντίθεση με τις δυναμική ιστοσελίδα όπου το περιεχόμενο δημιουργείται από μια εφαρμογή η οποία εκτελείται στον εξυπηρετητή ιστοσελίδων.
Μαχητικό αεροσκάφος
To μαχητικό, ή καταδιωκτικό, αεροσκάφος είναι τύπος πολεμικού αεροσκάφος που σχεδιάστηκε κατά κύριο λόγο για εναέριες μάχες εναντίον άλλων αεροσκαφών και διαφέρει από τα βομβαρδιστικά αλλά και τα επιθετικά αεροσκάφη, που έχουν αποστολή κυρίως την επίθεση σε στόχους της ξηράς. Βασικά χαρακτηριστικά ενός μαχητικού είναι η ταχύτητά του, η ευελιξία του και το μικρό μέγεθός του σε σχέση με άλλα πολεμικά αεροσκάφη.
Στατική ιστοσελίδα
Τα περιεχόμενα μιας στατικής ιστοσελίδας εμφανίζονται με την ίδια μορφή σε όλους του χρήστες με την μορφή που είναι αποθηκευμένα στο σύστημα αρχείων του εξυπηρετητή ιστοσελίδων. Οι στατικές ιστοσελίδες είναι αποθηκευμένες συνήθως σε μορφή HTML και μεταφέρονται χρησιμοποιώντας το πρωτόκολλο HTTP.
Μαχητικό αεροσκάφος
Πολλά μαχητικά αεροσκάφη έχουν δευτερεύουσες δυνατότητες επίθεσης στην ξηρά, ενώ κάποια άλλα έχουν διπλό σκοπό ως μαχητικά-βομβαρδιστικά. Μαχητικά αεροσκάφη τα οποία έχουν πάνω από ένα σκοπό συνεχίζουν να καλούνται μαχητικά.
Στατική ιστοσελίδα
Δείτε επίσης
Κατηγορία:Διαδίκτυο
Μαχητικό αεροσκάφος
Ο κύριος σκοπός ενός μαχητικού είναι η εξασφάλιση της υπεροχής του στον αέρα πάνω από ένα πεδίο μάχης. Από την περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η επίτευξη και η διατήρηση της αεροπορικής υπεροχής έχει θεωρηθεί απαραίτητη για τη νίκη σε έναν πόλεμο. Η επιτυχία ή η αποτυχία των εμπολέμων για την υπεροχή στον αέρα εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η ικανότητα των πιλότων της ή οι επιδόσεις των μαχητικών αεροσκαφών τους.
Αύρα (φοράδα)
Στην ελληνική αρχαιότητα η φοράδα Αύρα ήταν από τα πλέον φημισμένα ιστορικά άλογα. Η περίφημη αυτή φοράδα ανήκε στον Κορίνθιο Φειδώλα με την οποία και νίκησε σε αγώνες στα Ίσθμια. Έγινε περίφημη εκ του γεγονότος ότι κατά τον αγώνα εκείνο σε στροφή στο πέταλο του ιπποδρόμου ο αρματοδρόμος οδηγός έπεσε από το άρμα και ενώ αυτό είχε ανατραπεί η φοράδα σέρνοντάς το, το επανέφερε και με ταχύτητα ανέμου κέρδισε την ιπποδρομία.
Για το κατόρθωμα αυτό της φοράδας Αύρας οι Κορίνθιοι τιμώντας την, της έστησαν άγαλμα.
Κατηγορία:Αρχαία Κόρινθος Κατηγορία:Διάσημα ζώα
Κόμμα Εργασίας Αυστρίας
Το Κόμμα Εργασίας Αυστρίας (γερμ.: Partei der Arbeit Österreichs, PdA) είναι κομμουνιστικό κόμμα στην Αυστρία. Ιδρύθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2013 από την Κομμουνιστική Πρωτοβουλία, μια μαρξιστική-λενινιστική πτέρυγα του Κομμουνιστικού Κόμματος Αυστρίας, η οποία εναντιώθηκε στον ευρωκομμουνιστικό ιδεολογικό προσανατολισμό του κόμματος. Το Κόμμα Εργασίας Αυστρίας συμμετέχει στην Πρωτοβουλία Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων και συνεργάζεται με το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας.
Ομοιομορφισμός
μικρογραφία|δεξιά|Η συνεχής παραμόρφωση μεταξύ μιας κούπας καφέ και μιας σπείρας ντόνατ δείχνει ότι είναι ομοιομορφικοί χώροι. Δεν χρειάζεται να υπάρχει [[Ομοτοπία|συνεχής παραμόρφωση δύο χώρων για να είναι ομοιομορφικοί, αρκεί μια συνεχής απεικόνιση και αντιστροφή.]] Στον μαθηματικό κλάδο της τοπολογίας, ομοιομορφισμός ή τοπολογικός ισομορφισμός ή αμφισυνεχής συνάρτηση είναι μια συνεχής συνάρτηση μεταξύ τοπολογικών χώρων που έχει μια συνεχής αντίστροφη συνάρτηση. Οι ομοιομορφισμοί είναι ισομορφισμοί στην κατηγορία των τοπολογικών χώρων, δηλαδή, είναι οι αντιστοιχίσεις που διατηρούν όλες τις τοπολογικές ιδιότητες ενός δεδομένου χώρου. Δύο χώροι με ομοιομορφισμό μεταξύ τους ονομάζονται ομοιομορφικοί χώροι, καθώς και από τοπολογική άποψη είναι ίδιοι.
Σε γενικές γραμμές, ένας τοπολογικός χώρος είναι ένα γεωμετρικό αντικείμενο και ο ομοιομορφισμός είναι μια συνεχής παραμόρφωση του αντικειμένου που το μεταμορφώνει σε ένα νέο σχήμα. Έτσι, ένα τετράγωνο και ένας κύκλος είναι ομοιομορφικά μεταξύ τους, αλλά μια σφαίρα και ένας τόρος δεν είναι. Ένα συχνά επαναλαμβανόμενο αστείο των μαθηματικών είναι ότι οι τοπολογιστές δεν μπορούν να δουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια κούπα καφέ και ένα ντόνατ, δεδομένου ότι ένα αρκετά εύκαμπτο ντόνατ θα μπορούσε να μετασχηματιστεί από τη μορφή μιας κούπας καφέ, δημιουργώντας ένα λακκάκι που σταδιακά αυξάνεται ενώ ταυτόχρονα σχηματίζει την τρύπα του ντόνατ με τη λαβή της κούπας.
Η τοπολογία μελετά αυτές τις ιδιοτήτες των αντικειμένων οι οποίες δεν αλλάζουν όταν εφαρμόζονται ομοιομορφισμοί.
Ορισμός
Μια συνάρτηση f : X → Y μεταξύ δύο τοπολογικών χώρων (X, TX) και (Y, TY) ονομάζεται ομοιομορφισμός όταν έχει τι παρακάτω ιδιότητες:
Μια συνάρτηση με αυτές τις τρεις ιδιότητες συχνά ονομάζεται και δις - συνεχής συνάρτηση. Αν υπάρχει μια τέτοια συνάρτηση, τότε λέμε ότι οι X και Y είναι ομοιομορφικοί χώροι. Ένας αυτο-ομοιομορφισμός είναι ένας ομοιομορφισμός του τοπολογικού χώρου με τον εαυτό του. Οι ομοιομορφισμοί σχηματίζουν μια σχέση ισοδυναμίας στην κλάση όλων των τοπολογικών χώρων. Οι προκύπτουσες κλάσεις ισοδυναμίας ονομάζονται κλάσεις ομοιομορφισμού.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Τοπολογικοί χώροι Κατηγορία:Χαρτογραφία
In Concert (άλμπουμ των Doors)
In Concert είναι ο τίτλος του διπλού, ζωντανά ηχογραφημένου δίσκου του αμερικάνικου ροκ συγκροτήματος The Doors, ο οποίος κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1991 μέσω της δισκογραφικής εταιρείας "Elektra Records".
Η συγκεκριμένη κυκλοφορία περιλαμβάνει ολόκληρα τα άλμπουμ "Absolutely Live" και "Alive, She Cried", όπως και τα τραγούδια "Roadhouse Blues" από το "An American Prayer", "Unknown Soldier" από το "Live at the Hollywood Bowl" και την μέχρι τότε ακυκλοφόρητη εκτέλεση του "The End" από τις 7 Μαΐου 1968 στο Λος Άντζελες.
Το άλμπουμ σκαρφάλωσε στο Top-50 του Billboard και βραβεύθηκε ως πλατινένιο. Επίσης, έγινε χρυσό στον Καναδά, τη Γαλλία και την Αργεντινή, ενώ έφθασε στο # 6 στην Αυστρία και το Top-40 αρκετών ευρωπαϊκών χωρών.
Τραγούδια
CD 1
CD 2
Θέσεις τσαρτ
In Concert (άλμπουμ)
Επίσημη κυκλοφορία: 21 Μαΐου 1991
Βραβεία
In Concert (άλμπουμ)
Τα μέλη του συγκροτήματος
Το In Concert ηχογραφήθηκε από τους εξής μουσικούς:
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Δισκογραφία των The Doors Κατηγορία:Άλμπουμ του 1991
2879 Σιμίζου
Ο Σιμίζου (Shimizu) είναι ένας αστεροειδής της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών με απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 11,7. Ανακαλύφθηκε το 1932 από τον Γερμανό αστρονόμο Καρλ Ράινμουτ, που παρατηρούσε από τη Χαϊδελβέργη, και πήρε το όνομά του προς τιμή του Ιάπωνα ερασιτέχνη αστρονόμου Σιν-ίτσι Σιμίζου.
Φυσικά χαρακτηριστικά
Η μέση διάμετρος του Σιμίζου εκτιμάται σε 28,24 χιλιόμετρα. Ο φασματικός τύπος του είναι X, ενώ το γεωμετρικό άλβεδό του είναι 0,0463. Ο Σιμίζου περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του μία φορά κάθε 13 ως 24 ώρες περίπου.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι-πηγές
Σιμιζου
Απολλωνία Απολλωνιάτιδος
Η Απολλωνία ήταν ελληνιστική πόλη στην Ασσυρία, κοντά στα σύνορα με τη Μηδία.
Το παλαιότερο της όνομα ήταν Σιττακηνή και ίσως να επανιδρύθηκε από τον Σέλευκο Α΄, προς τιμήν του υποτιθεμένου πατέρα του, του Απόλλωνα. Αναφέρεται και από τον Στέφανο τον Βυζάντιο. Βρισκόταν κοντά στο όρος Ορεικόν και πάνω σε τραχύ μέρος. Γύρω από την πόλη η περιοχή αυτή της Ασσυρίας ονομάστηκε Απολλωνιάτις, εντός της οποίας υπήρχε η επίσης ελληνική πόλη Αρτεμίτα. Η Απολλωνία ήταν έδρα της σελευκιδικής σατραπείας της Απολλωνιάτιδος.
Κοντά στην πόλη, σύμφωνα με τον ιστορικό Πολύβιο (Ε΄52), ο στρατός του Αντιόχου Γ΄ συνέτριψε τον στασιαστή Μόλωνα (μάχη της Απολλωνιάτιδος), πρώην σατράπη της Μηδίας ο οποίος είχε αυτονομηθεί από τους Σελευκίδες. Πάντως, από τα λεγόμενα του Πολυβίου συνάγεται ότι η Απολλωνία βρισκόταν πάνω σε εμπορική οδό που οδηγούσε στη γειτονική Χάλα.
Η θέση της είναι σήμερα άγνωστη, αλλά πολύ πιθανόν να βρίσκεται στο ανατολικό Ιράκ.
Πλάνη του αχυρανθρώπου
thumb|O πρόεδρος των ΗΠΑ [[Ουίλλιαμ ΜακΚίνλεϊ καταστρέφει ένα ομοίωμα του αγγλικού Ιμπεριαλισμού. Από Harper's Weekly, 22 Σεπτέμβριου, 1900]] Το επιχείρημα ή πλάνη του αχυρανθρώπου (αγγλικά strawman fallacy) είναι μια λογική πλάνη, κατά το οποίο ένας συζητητής παρουσιάζει παραλλαγμένα το επιχείρημα του αντιπάλου του, ώστε να επιτεθεί στην παραλλαγμένη του εκδοχή, και όταν την καταρρίψει, να εισηγηθεί ότι κατέρριψε το αρχικό επιχείρημα του αντιπάλου.
Έρευνα (Bizer, 2006) έδειξε πως το επιχείρημα μπορεί να είναι πειστικό, αν το ακροατήριο δεν έχει όρεξη να αναλύσει τα επιχειρήματα.
Ένα παράδειγμα είναι η πρόταση νόμου που κατατέθηκε στο κοινοβούλιο της Λουϊζιάνας το 2001. Η πρόταση νόμου εισηγητή πως, επειδή το βιβλίο του Δαρβίνου περί της εξέλιξης των ειδών, δικαιολογούσε τον ρατσισμό, η Λουϊζιάνα καταδικάζει την δαρβινική ιδεολογία που χωρίζει τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους. Ο δαρβινισμός ως ιδεολογία δεν αποτελεί δικαιολογία για τον ρατσισμό.
Δομή
Η πλάνη του αχυράνθρωπου εμφανίζεται στο ακόλουθο πρότυπο επιχειρήματος:
Αυτός ο συλλογισμός είναι μια άγνοια ελέγχου : δεν ανταποκρίνεται στην εν λόγω πρόταση, παραποιώντας την αντίθετη θέση.
Για παράδειγμα:
Πηγές
Κατηγορία:Λογική πλάνη
Νόμος ραδιενεργού μετατόπισης
Ο Νόμος ραδιενεργού μετατόπισης αποτελεί μία αρχή στη πυρηνική φυσική και πυρηνική χημεία που διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1913.
Σύμφωνα με τον νόμο αυτό η ραδιενεργός διάσπαση άλφα, ή η ραδιενεργός διάσπαση βήτα σχηματίζουν θυγατρικά προϊόντα των οποίων ο ατομικός αριθμός διαφέρει κατά δύο ή μία μονάδες αντίστοιχα των μητρικών στοιχείων. Συγκεκριμένα στη πρώτη περίπτωση μειώνεται κατά δύο μονάδες, ενώ στη δεύτερη αυξάνεται κατά μία μονάδα. Παράλληλα ο μαζικός αριθμός στη πρώτη περίπτωση μειώνεται κατά 4 μονάδες, στη δε δεύτερη παραμένει ο ίδιος. Αυτό σημαίνει ότι κατά τις διασπάσεις αυτές λαμβάνει χώρα μεταστοιχείωση με συνέπεια τα θυγατρικά προϊόντα να καταλαμβάνουν στον περιοδικό πίνακα θέση μετατοπισμένη από εκείνη των μητρικών τους στοιχείων (ραδιοϊσοτόπων).
Παραδείγματα
α) Παράδειγμα διάσπασης άλφα:, β) Παράδειγμα διάσπασης βήτα:
Ιστορικό
Τον νόμο αυτό διατύπωσαν ο Πολωνοεβραίος φυσικό και πυρηνικός χημικός Κάζιμιρ Φάγιανς και ο Άγγλος ραδιοχημικός Φρέντερικ Σόντυ, ασχολούμενοι μεμονωμένα ο καθένας. Προς τιμή αυτών ο νόμος της ραδιενεργού μετατόπισης είναι γνωστός και με τα ονόματά τους ως Νόμος Φάγιανς - Σόντυ.
Πηγές
Κατηγορία:Πυρηνική φυσική Κατηγορία:Ραδιοχημεία
Απολλωνία Απαμείτιδος
Η Απολλωνία ήταν αρχαία ελληνική πόλη στη βόρεια Συρία.
Αύρες (νύμφες)
Κατά την Ελληνική Μυθολογία οι νύμφες Αύρες ήταν κόρες του Βορέα εξ ου και λέγονταν Βορειάδες, αποτελούσαν την ιδεατή ανθρωπόμορφη αντίληψη των ήπιων ανέμων. Οι αρχαίοι καλλιτέχνες ζωγράφοι και ιδιαίτερα αγγειογράφοι τις παρίσταναν συνήθως να επιβαίνουν στις ράχες κύκνων και να μεταχειρίζονται τα πέπλα τους υπό μορφή ιστίων (πανιών). Κατ΄ άλλη παραλλαγή ελληνικών μύθων οι νύμφες Αύρες φέρονται ως κόρες του Αιόλου (θεού των ανέμων) και της Αμφιθέας.
Απολλωνία Απαμείτιδος
Για αυτήν, λόγο κάνει ο Στράβων με αφορμή την επανάσταση του Σελευκίδη στρατηγού Διοδότου Τρύφωνος (XVI, σελ. 752: Λαρίσσης και Κασσιανών και Μεγάρων και Απολλωνίας και άλλων τοιούτων, αι συνετέλουν εις την Απάμειαν άπασαι). Ο Στέφανος ο Βυζάντιος επίσης αναφέρει Απολλωνία Συρίας κατά Απάμειαν. Επομένως η Απολλωνία αυτή βρισκόταν στην σατραπεία της Απάμειας (της οποίας η περιοχή λεγόταν Απαμείτις ή Απαμηνή). Από το όνομα λογαριάζεται ως ιδρυτής ο Σέλευκος Α΄ που θεωρούσε τον Απόλλωνα ως πατέρα του.
Αύρες (νύμφες)
Οι μυθικές αυτές Αύρες ήταν έξι στον αριθμό και είχαν ισάριθμους αδελφούς με τους οποίους και αποτελούσαν ζεύγη. Μία απ΄ αυτές τις νύμφες φέρεται πως είχε επικαλεσθεί ο μυθικός ήρωας Κέφαλος για να τον βοηθήσει στο κυνήγι του την οποία η Πρόκρις (=πρώιμη κρίση) την είχε εκλάβει ως αντίζηλο.
Απολλωνία Απαμείτιδος
Ο ερευνητής R. Mouterde εντόπισε την αρχαία πόλη στην σημερινή Blūnah -10 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Απάμειας- στην επαρχία Χάμα, όπου εντόπισε τύμβο σε μορφή πυραμίδας. Σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου υπάρχει και η Ballunah -θα μπορούσε και αυτή να ταυτιστεί με την συριακή Απολλωνία- μιας και στα δύο προτεινόμενα ονόματα φέρεται παρεφθαρμένη η ελληνική ονομασία.
Πηγές
Κατηγορία:Αρχαίες πόλεις της Συρίας
Κοσμάς Τσαντσάνογλου
Ο Κοσμάς Τσαντσάνογλου ήταν πρωτοπόρος της ραδιοφωνίας στην Ελλάδα και ο πρώτος τεχνικός ραδιοφωνικού σταθμού. Εργάστηκε στον πρώτο ραδιοφωνικό σταθμό της Ελλάδας, το Ράδιο Τσιγγιρίδη.
Βιογραφία
Γεννημένος σε ένα ελληνικό χωριό της Καππαδοκίας, ο Κοσμάς Τσαντσάνογλου άφησε μόνος του το σπίτι του στην ηλικία των 12 ετών και πήγε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Εκεί πέρα, σπούδασε και έζησε έως ότου τον ανακάλυψε η αδερφή του και μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη.
Ο Κοσμάς Τσαντσάνογλου εργάζονταν ως τεχνικός στο εργαστήριο επισκευής ραδιοφώνων του Κλήμη Έπογλου, προμηθευτή του Ράδιο Τσιγγιρίδη, το πρώτο εργαστήριο του είδους του στη Θεσσαλονίκη. Κατείχε πτυχίο ηλεκτρολογίας, ωστόσο ως ραδιοτεχνίτης ήταν αυτοδίδακτος. Λόγω των γνώσεών του επί της πρακτικής λειτουργίας του ραδιοφώνου, προσελήφθη από το Χρίστο Τσιγγιρίδη το 1929 προκειμένου να τον βοηθήσει στη λειτουργία του πρώτου ραδιοφωνικού σταθμού. Εκεί, ανέλαβε την τεχνική διεύθυνση του σταθμού.
Εκείνη τη χρονιά η Γερμανία είχε αρχίσει να αντικαθιστά τους παλιούς πομπούς μεσαίων κυμάτων με άλλους ισχυρότερους. Ο Χρίστος Τσιγγιρίδης, με την οικονομική ενίσχυση του αδερφού του, Νίκου και βάζοντας υποθήκη το σπίτι του, προέβη στην αγορά του ραδιοφωνικού πομπού της γερμανικής πόλης Μουλάκερ. Του πομπού αυτού ανέλαβε υπεύθυνος ο Κοσμάς Τσαντσάνογλου, μετά την εγκατάστασή του από το Γερμανό μηχανικό Δρ. Χανς Κράουτερ.
Ο τεχνικός Κοσμάς Τσαντσάνογλου παρέμεινε στη θέση του στο ραδιοφωνικό σταθμό μέχρι και την διακοπή της λειτουργίας του, λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, στο τέλος του 1946, οπότε εξαναγκάζεται να θέσει σε λειτουργία τον Αγγλικό στρατιωτικό πομπό MARCONI C-43 250 watt, στην εγκατάσταση βραχέων ΤΤΤ στη Δόξα Τριανδρίας, με τον οποίο εγκαινιάζεται την 1η Μαρτίου 1947 ο κρατικός πλέον Ραδιοφωνικός Σταθμός Θεσσαλονίκης του ΕΙΡ, με στούντιο στο Σπίτι του Στρατιώτη στο στρατιωτικό θέατρο της πόλης. Παρότι είχε δοθεί η υπόσχεση ότι όλοι οι υπάλληλοι του Ράδιο Τσιγγιρίδη θα προσλαμβάνονταν στον κρατικό ραδιοσταθμό, κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ με μόνη εξαίρεση τον τεχνικό βοηθό Απόστολο Κωσταντέλλη.
Πηγές
Κατηγορία:Πρωτοπόροι του ραδιοφώνου στην Ελλάδα Κατηγορία:Καππαδόκες Έλληνες
2880 Νιχονταΐρα
Ο Νιχονταΐρα (Nihondaira) είναι ένας αστεροειδής της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών με απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 12,6. Ανακαλύφθηκε το 1983 από τον Ιάπωνα αστρονόμο Τσουτόμου Σέκι, που παρατηρούσε από το Γκεϊσέι, και πήρε το όνομά του από το βουνό Νιχονταΐρα και το ομώνυμο αστεροσκοπείο, στον νομό Σιζουόκα της Ιαπωνίας.
Φυσικά χαρακτηριστικά
Τα κυρίως φυσικά χαρακτηριστικά του Νιχονταΐρα είναι άγνωστα. Ο Νιχονταΐρα περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του μία φορά κάθε 13 ως 23 ώρες περίπου.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι-πηγές
Νιχονταιρα
Τλάλπαν
200px|right Το Τλάλπαν (ισπανικά: Tlalpan) είναι ένα από τα δεκαέξι διαμερίσματα (καλούνται delegaciones στα ισπανικά) της Ομοσπονδιακής Περιφέρειας της Πόλης του Μεξικού. Το Τλάλπαν άρχισε ως προ-ισπανικό χωριό που βρέθηκε στη διατομή διάφορων δρόμων που σύνδεσαν Τενοτστιτλάν (Πόλη του Μεξικού) με τα σημεία στο νότο. Εξουσιάστηκε από τους Αζτέκους από Τενοτστιτλάν από τον 15ο αιώνα. Τλάλπαν προέρχεται από την γλώσσα Νάουατλ και σημαίνει “πάνω από τη γη”.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Γεωγραφία του Μεξικού
Γυναίκες στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Σε όλο το βίο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τόσο σε εποχές ακμής, όσο και σε εποχές παρακμής, δεν έλειψαν τα σύμφυτα και παράλληλα φαινόμενα του μεγάλου πλούτου και της μεγάλης φτώχειας. Η κοινωνία ήταν χωρισμένη σε δύο βασικές κατηγορίες ανθρώπων, τους ελεύθερους και τους δούλους. Η δουλεία δεν είχε εσωτερικές διακρίσεις, τη συνέθετε μια τεράστια, άμορφη μάζα από δυστυχισμένα, βασανισμένα πλάσματα που βρισκόταν στο έλεος και την αναλγησία του κάθε αφέντη τους. Αντίθετα η ελευθερία είχε εσωτερικές διακρίσεις, πολύ βαθιές μάλιστα, ξεκινώντας από τους βαθύπλουτους και φτάνοντας μέχρι τους πειναλέους και εξαθλιωμένους. Στο Βυζάντιο, επίσης, οι τάξεις ήταν τρεις. Την πρώτη αποτελούσαν οι πατρίκιοι, οι μεγαλοκτηματίες, τα μέλη του ανώτερου κλήρου, οι στρατιωτικοί ηγήτορες. Στην δεύτερη τάξη ανήκαν οι έμποροι, οι επαγγελματοβιοτέχνες και οι ναυτικοί. Και στην τρίτη τάξη ήταν οι μεροκαματιάρηδες των πόλεων και οι εργατοαγρότες της υπαίθρου.
Ωστόσο, η κυρίαρχη τάξη, προστατεύοντας τα προνόμια της και μεριμνώντας για τη διαιώνιση τους, απαγόρευε αυστηρά τους γάμους ανάμεσα σε πρόσωπα διαφορετικών κοινωνικών τάξεων. Η περιχαράκωση των τάξεων μέσα στα ξεχωριστά τους όρια δεν αφορούσε μόνο το γάμο απλώς κατέληξε σε αυτόν. Ξεκινούσε από την απαγόρευση να στέκονται άνθρωποι του λαού δίπλα σε άρχοντες: έπρεπε ή να τους προσκυνάνε ή να εξαφανίζονται από μπροστά τους. Εξαίρεση του κανόνα υπήρχε μόνο στην εκκλησία, κάτι που εξαίρουν οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς, αλλά και εκεί η ανάμιξη ίσχυε μόνο τυπικά, αφού οι μεν πλούσιοι είχαν τα δικά τους στασίδια, ενώ οι φτωχοί, συνηθισμένοι στο διαχωρισμό, φρόντιζαν από μόνοι τους να κρατάνε τις αποστάσεις. Αυτό που συνέβαινε στο δρόμο, συνέβαινε πολύ περισσότερο στα γεύματα, όπου πλούσιες και φτωχές γυναίκες συμφύρονταν ήταν όταν κάποια συμφορά χτυπούσε την πόλη, σεισμός, πυρκαγιά ή κάποια εισβολή εχθρών.