cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ρόμπερτ Μπερνς Γούντγουορντ
Πρώιμη ζωή και εκπαίδευση
Το 1928, ο Γούντγουορντ επικοινώνησε με τον Γενικό Πρόξενο του Γερμανικού Προξενείου στη Βοστώνη (Baron von Tippelskirch ), και μέσω αυτού, κατάφερε να αποκτήσει αντίγραφα πρωτότυπων ερευνητικών εργασιών που είχαν δημοσιευτεί ήδη σε γερμανικά έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Αργότερα, με μία διάλεξή του, θυμήθηκε πώς είχε γοητευτεί όταν, μεταξύ αυτών των εγγράφων, βρήκε την πρώτη επικοινωνία του Diels και του Alder σχετικά με την αντίδραση Diels–Alder. Καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Γούντγουορντ επρόκειτο να χρησιμοποιήσει και να διερευνήσει επανειλημμένα και δυναμικά αυτήν την αντίδραση, τόσο με θεωρητικό όσο και με πειραματικό τρόπο.
Το 1933, εισήχθη επιτυχώς στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT), αλλά παραμέλησε τις σπουδές του τόσο πολύ, ώστε να αποκλειστεί στο τέλος της φθινοπωρινής περιόδου του 1934. Το MIT του έδωσε δεύτερη ευκαιρία για να επαναλάβει τις σπουδές τη φθινοπωρινή περίοδο του 1935 και κατόρθωσε (αφού πέρασε με τη μία όλα τα μαθήματα, προσπερνώντας όλους τους συμφοιτητές του), μέχρι το 1936, να λάβει το βασικό πτυχίο της Χημείας (BSc).
Μέσα σε ένα μόνο έτος, ακολούθως, το MIT του απένειμε το διδακτορικό δίπλωμα (σε ηλικία 20 ετών!), αφού μπόρεσε να παρουσιάσει εντυπωσιακά νέα δεδομένα για την οργανική σύνθεση ("Σύνθεση της στεροειδούς ορμόνης οιστρόνης"), αφήνοντας έκθαμβους τους εξεταστές - καθηγητές του. Όταν ελάμβανε το διδακτορικό, οι λοιποί συμφοιτητές του αποφοιτούσαν με το πτυχίο τους.
Η διδακτορική εργασία του περιελάμβανε καινοτομικές χημικές συνθέσεις που σχετίζονταν με την ολική σύνθεση της γυναικείας ορμόνης οιστρόνης, με προσεγγίσεις υψηλής οξύνοιας. Το MIT απαιτούσε από τους διδακτορικούς φοιτητές να έχουν ερευνητικούς συμβούλους. Οι σύμβουλοί του τότε, για το διδακτορικό, ήσαν οι James Flack Norris και Avery Adrian Morton. Παραμένει ασαφές, έως σήμερα, αν έλαβε υπόψη του κάποια από τις συμβουλές τους.
Στη συνέχεια, μετά από σύντομη μεταδιδακτορική θητεία (Postdoc) στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, έλαβε ερευνητική υποτροφία (επίκουρου καθηγητή) στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ από το 1937 έως το 1938. Η μοίρα του επιφύλασσε να μην φύγει ποτέ από το Χάρβαρντ και να θητεύσει με διάφορες ιδιότητες και σε θέσεις για το υπόλοιπο της ζωής του.
Στη δεκαετία του 1960, ο Γούντγουορντ τιμητικά έλαβε τον ακαδημαϊκό τίτλο τιμής, Donner Professor of Science, τίτλο που τον αποδέσμευσε από τη διδασκαλία προπτυχιακών και μεταπτυχιακών μαθημάτων, και του έδωσε τη μοναδική ευκαιρία να αφιερώσει εξ' ολοκλήρου όλο τον χρόνο του στην έρευνα. Άλλωστε κοιμόταν ελάχιστες ώρες, δούλευε συνεχώς, όλη την ημέρα μέχρι και αργά το βράδυ, σε όλη την καριέρα του.
Πρώιμη εργασία
Η πρώτη σημαντική συνεισφορά της καριέρας του Γούντγουορντ στις αρχές της δεκαετίας του 1940 ήταν σειρά δημοσιεύσεων που περιγράφουν την εφαρμογή της υπεριώδους φασματοσκοπίας στη διαλεύκανση της δομής των φυσικών προϊόντων. Ο Γούντγουορντ συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό εμπειρικών δεδομένων και στη συνέχεια επινόησε σειρά κανόνων (χημικής σύνθεσης) που αργότερα στην οργανική χημεία, προς τιμήν του, ονομάστηκαν κανόνες του Γούντγουορντ.
Οι κανόνες αυτοί μπορούσαν να εφαρμοστούν για την εύρεση των δομών νέων φυσικών ουσιών, καθώς και μη φυσικών συνθετικών μορίων. Η εύχρηστη χρήση των πρόσφατα αναπτυγμένων οργάνων και αναλυτικών τεχνικών ήταν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του Γούντγουορντ σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του. Σηματοδότησε μια ριζική αλλαγή σε σύγκριση με τις εξαιρετικά κουραστικές και μακροχρόνιες χημικές μεθόδους για τη δομική διαλεύκανση, που είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι και τότε.
Το 1944, με τον μεταδιδακτορικό του ερευνητή, William von Eggers Doering, ο Γούντγουορντ δημοσίευσε τη σύνθεση ενός αλκαλοειδούς, της κινίνης, που χρησιμοποιούνταν τότε για τη θεραπεία της ελονοσίας. Αν και η σύνθεση δημοσιοποιήθηκε ως σημαντική ανακάλυψη για την προμήθεια της δυσεύρετης φαρμακευτικής ένωσης από την κατεχόμενη από τους Ιάπωνες νοτιοανατολική Ασία, στην πραγματικότητα ήταν πολύ ανέφικτο να υιοθετηθεί σε φαρμακευτική κλίμακα. Ωστόσο, από μόνη της, ως σύλληψη - σύνθεση, αποτέλεσε ένα ορόσημο για τη συνθετική οργανική χημεία.
Ο Γούντγουορντ απέδειξε ότι η οργανική σύνθεση θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια ορθολογική επιστήμη και ότι η σύνθεση θα μπορούσε να υποβοηθηθεί από καθιερωμένες αρχές αντιδραστικότητας και δομής. Αυτή η πρωταρχική, κατά Γούντγουορντ σύνθεση -της κινίνης- ήταν η πρώτη από μια ατελείωτη σειρά εξαιρετικά περίπλοκων και καινοφανών συνθέσεων που θα ολοκλήρωνε στη συνέχεια, μαζί με τους διδακτορικούς φοιτητές του, τα επόμενα χρόνια.
Μεταγενέστερη εργασία και ο αντίκτυπός της
300px|μικρογραφία| Ο Γούντγουορντ σε διάλεξή του για τη [[χλωροφύλλη (1965).]] Πετυχαίνοντας χημικές πρωτοτυπίες τη δεκαετία του 1930, οι Βρετανοί χημικοί Christopher Ingold και Robert Robinson, μεταξύ άλλων, είχαν ερευνήσει τους μηχανισμούς των οργανικών αντιδράσεων και είχαν καταλήξει σε εμπειρικούς κανόνες που θα μπορούσαν να προβλέψουν την αντιδραστικότητα των οργανικών μορίων.
Ο Γούντγουορντ ήταν -ίσως- ο πρώτος συνθετικός οργανικός χημικός που χρησιμοποίησε αυτές τις ιδέες ως προγνωστικό πλαίσιο στη χημική σύνθεση. Το στυλ του Γούντγουορντ ήταν η έμπνευση που είχε μέσα από το έργο εκατοντάδων συνθετικών χημικών που συνέθεσαν σημαντικά φαρμακευτικά σκευάσματα και ποικίλα φυσικά προϊόντα (περίπλοκης χημικής δομής).
Οργανικές συνθέσεις και βραβείο Νόμπελ
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Γούντγουορντ είχε ήδη συνθέσει, μαζί με φοιτητές του, πολλά πολύπλοκα φυσικά προϊόντα, όπως κινίνη, χοληστερόλη, κορτιζόνη, στρυχνίνη, λυσεργικό οξύ, ρεζερπίνη, χλωροφύλλη, κεφαλοσπορίνη και κολχικίνη. Με αυτά τα νέα δεδομένα χημικής σύνθεσης, ο Γούντγουορντ άνοιξε -μόνος του- μια νέα εποχή σύνθεσης, που μερικές φορές ονομάζεται «εποχή Woodwardian», όπου και απέδειξε ότι τα φυσικά προϊόντα μπορούσαν να συντεθούν με προσεκτικές εφαρμογές των αρχών της φυσικής οργανικής χημείας αλλά ταυτόχρονα και με σχολαστικό σχεδιασμό.
Αρκετές από τις χημικές συνθέσεις του Γούντγουορντ περιγράφηκαν ως θεαματικές, από τους συναδέλφους του χημικούς, και πριν τις υλοποιήσει, ορισμένοι θεωρούσαν ήδη ότι θα ήταν αδύνατο να δημιουργηθούν αυτές οι χημικές ουσίες στο εργαστήριο. Οι συνθέσεις του Γούντγουορντ περιγράφηκαν επίσης ότι είχαν ένα στοιχείο τέχνης μέσα τους και από τότε, οι συνθετικοί οργανικοί χημικοί αναζητούσαν πάντα την κομψότητα καθώς και τη χρησιμότητα στη σύνθεση. Το έργο του περιελάμβανε επίσης την εξαντλητική χρήση των τεχνικών της υπέρυθρης φασματοσκοπίας η οποία τότε είχε μόλις αναπτυχθεί, και αργότερα, της φασματοσκοπίας πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού.
Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό των συνθέσεων του Γούντγουορντ ήταν η μέγιστη προσοχή -που έδινε- στη στερεοχημεία ή στην ιδιαίτερη διαμόρφωση των μορίων στον τρισδιάστατο χώρο. Τα περισσότερα φυσικά προϊόντα -φαρμακευτικής σπουδαιότητας- είναι αποτελεσματικά αποκλειστικά και μόνο όταν διαθέτουν την ορθή -συγκεκριμένη- στερεοχημική δομή. Αυτό δημιουργεί τη ζήτηση για τη λεγόμενη «εναντιοεκλεκτική σύνθεση», παράγοντας έτσι μια ένωση με προκαθορισμένη στερεοχημική διαμόρφωση και δομή.
Ενώ σήμερα μια τυπική συνθετική οδός περιλαμβάνει συνήθως μια τέτοια διαδικασία, ο Γούντγουορντ -τότε για την εποχή του- ήταν πρωτοπόρος στο να δείξει πως, με εξαντλητικό και ορθολογικό σχεδιασμό, θα μπορούσε κανείς να διεξάγει χημικές αντιδράσεις που ήταν -εκ προοιμίου- στερεοεπιλεκτικές. Πολλές από τις χημικές συνθέσεις του περιελάμβαναν τον εξαναγκασμό ενός μορίου σε μια συγκεκριμένη δομική διαμόρφωση εγκαθιστώντας άκαμπτα δομικά στοιχεία μέσα σε αυτό, δηλ. μια τακτική που έχει γίνει τυπική στις μέρες μας πλέον. Από αυτή την άποψη, ιδιαίτερα οι χημικές συνθέσεις της ρεζερπίνης και της στρυχνίνης αποτέλεσαν -κυριολεκτικά- ορόσημα για την οργανική χημεία.
Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γούντγουορντ διετέλεσε χημικός σύμβουλος του φορέα War Production Board για το έργο της παραγωγής της πενικιλίνης. Αν και συχνά του αποδίδεται του ίδιου η αναγνώριση για την πρόταση της δομής της β-λακτάμης της πενικιλίνης, στην πραγματικότητα, αυτή προτάθηκε αρχικά από χημικούς στην εταιρεία Merck και στον χημικό Edward Abraham στην Οξφόρδη, ενώ στη συνέχεια, ερευνήθηκε κι από άλλες ερευνητικές ομάδες (λ.χ. στην εταιρεία Shell). Ο Γούντγουορντ αρχικά ενέκρινε μια εσφαλμένη τρικυκλική δομή -συντηγμένη με θειαζολιδίνη, αμινογεφυρωμένη οξαζινόνη- η οποία παρουσιάστηκε από την ομάδα πενικιλίνης σε συνέδριο στην Peoria. Ακολούθως, τροποποίησε την εμφάνιση στη δομή της β-λακτάμης, όλα αυτά σε αντίθεση με τη δομή θειαζολιδίνης οξαζολόνης που είχε προτείνει πρώτος ο Robert Robinson, τότε κορυφαίος επίσης οργανικός χημικός της γενιάς του. Τελικά, η δομή της β-λακτάμης αποδείχθηκε σωστή από την φημισμένη χημικό και νομπελίστρια Ντόροθι Κρόουφουτ Χότζκιν χρησιμοποιώντας την κρυσταλλογραφία ακτίνων Χ το 1945.
Ο Γούντγουορντ εφάρμοσε επίσης την τεχνική της υπέρυθρης φασματοσκοπίας και της χημικής αποδόμησης για να προσδιορίσει τις δομές περίπλοκων μορίων. Αξιοσημείωτοι μεταξύ αυτών των προσδιορισμών δομής, ήταν το σαντονικό οξύ, η στρυχνίνη, η μαγναμυκίνη και η τεραμυκίνη. Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, ο Γούντγουορντ απέδειξε και πάλι πως τα ορθολογικά γεγονότα και οι χημικές αρχές, σε συνδυασμό με τη χημική διαίσθηση, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη του στόχου.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Γούντγουορντ μαζί με τον Βρετανό χημικό Geoffrey Wilkinson, τότε στο Χάρβαρντ, υπέθεσαν μια νέα δομή για το φερροκένιο, μια ένωση που αποτελείται από έναν συνδυασμό ενός οργανικού μορίου με τον σίδηρο. Αυτό σηματοδότησε την αρχή του τομέα της οργανομεταλλικής χημείας των μετάλλων μετάπτωσης, που εξελίχθηκε σε βιομηχανικά πολύ σημαντικό πεδίο. Ο Wilkinson κέρδισε το βραβείο Νόμπελ για αυτό το έργο το 1973, μαζί με τον Ερνστ Όττο Φίσερ. Μερικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Γούντγουορντ θα έπρεπε να είχε μοιραστεί αυτό το Νόμπελ μαζί με τον Wilkinson. Είναι αξιοσημείωτο ότι το σκέφτηκε ο ίδιος, και εξέφρασε τις σκέψεις του σε μια επιστολή που απέστειλε στην Επιτροπή Νόμπελ.
Κέρδισε το βραβείο Νόμπελ το 1965 για τη σύνθεση πολύπλοκων οργανικών μορίων. Είχε προταθεί συνολικά 111 φορές από το 1946 έως το 1965 Στη διάλεξή του για το Νόμπελ, περιέγραψε τη συνολική σύνθεση της αντιβιοτικής κεφαλοσπορίνης και ισχυρίστηκε ότι είχε προωθήσει το πρόγραμμα σύνθεσης έτσι ώστε να ολοκληρωθεί περίπου την ώρα της τελετής Νόμπελ.
Σύνθεση της βιταμίνης B12 & κανόνες Γούντγουορντ–Χόφμαν
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Γούντγουορντ άρχισε να εργάζεται πάνω σε αυτό που αποτελούσε τότε το πιο περίπλοκο φυσικό προϊόν - τη βιταμίνη B12. Σε μια αξιοσημείωτη εργασία του με τον συνάδελφό του Albert Eschenmoser στη Ζυρίχη, μέσω ομάδας σχεδόν εκατό διδακτορικών φοιτητών και μεταδιδακτορικών συνεργατών που εργάστηκαν για πολλά χρόνια, έφτασε στη σύνθεση αυτού του πολύπλοκου μορίου. Το έργο δημοσιεύτηκε τελικά το 1973 και σηματοδοτήθηκε ως ορόσημο στην ιστορία της οργανικής χημείας. Η εν λόγω σύνθεση περιελάμβανε σχεδόν εκατό βήματα (οδούς) και περιείχε τον χαρακτηριστικό αυστηρό σχεδιασμό και τις αναλύσεις που χαρακτήριζαν πάντα το έργο του Γούντγουορντ. Αυτή η εργασία, περισσότερο από κάθε άλλη, έπεισε τους οργανικούς χημικούς ότι η σύνθεση οποιασδήποτε πολύπλοκης ουσίας ήταν δυνατή, με αρκετό χρόνο και σχεδιασμό (βλ. επίσης παλυτοξίνη, που συντέθηκε από την ερευνητική ομάδα του Yoshito Kishi, ενός από τους πιο ευφυείς μεταδιδακτορικούς φοιτητές που είχε ο Γούντγουορντ). Μέχρι και το έτος 2019, δεν έχει δημοσιευθεί καμία άλλη πρόταση για την ολική σύνθεση της βιταμίνης Β12.
Την ίδια χρονιά (1973), με βάση τις παρατηρήσεις που είχε κάνει ο Γούντγουορντ κατά τη μακρά ερευνητική διάρκεια για τη σύνθεση της B12, αυτός και ο εξέχων -μετέπειτα νομπελίστας- χημικός Ρόαλντ Χόφμαν Roald επινόησαν κανόνες (που τώρα ονομάζονται στα αγγλικά ως κανόνες Γούντγουορντ-Χόφμαν) για τη διασαφήνιση της στερεοχημείας των προϊόντων των οργανικών αντιδράσεων. Ο Γούντγουορντ διατύπωσε τις ιδέες του (οι οποίες βασίστηκαν στις ιδιότητες συμμετρίας των μοριακών τροχιακών) με βάση τις εμπειρίες του ως συνθετικός οργανικός χημικός. Ζήτησε μάλιστα από τον Χόφμαν να εκτελέσει θεωρητικούς υπολογισμούς για να επαληθεύσει αυτές τις ιδέες, οι οποίοι έγιναν χρησιμοποιώντας την εκτεταμένη μέθοδο Hückel του ίδιου του Χόφμαν. Οι προβλέψεις αυτών των κανόνων επαληθεύτηκαν μέσα από πολλά πειράματα πολλών άλλων ερευνητών και αργότερα. Ο ίδιος ο Χόφμαν μοιράστηκε το Νόμπελ Χημείας του 1981 για το συγκεκριμένο καινοτομικό έργο, μαζί με τον Κενίτσι Φουκούι, Ιάπωνα χημικό που είχε εκπονήσει παρόμοια εργασία, χρησιμοποιώντας ωστόσο διαφορετική προσέγγιση. Ο Γούντγουορντ είχε -ήδη- πεθάνει το 1979 και τα βραβεία Νόμπελ δεν απονέμονται μετά θάνατον. Ίσως να άξιζε και αυτό το Νόμπελ.
Ινστιτούτο Ερευνών Γούντγουορντ
Ενώ υπηρετούσε στο Χάρβαρντ, ο Γούντγουορντ ανέλαβε το 1963 τη διεύθυνση του τότε νεοσύστατου (προς τιμήν του) Ινστιτούτου Ερευνών Γούντγουορντ, που είχε την έδρα του στην Βασιλεία της Ελβετίας. Διετέλεσε επίσης διαχειριστής -από το 1966 έως το 1971- του ινστιτούτου Weizmann Institute of Science στο Ισραήλ.
Ο Γούντγουορντ πέθανε στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης από καρδιακή προσβολή στον ύπνο του. Εκείνη την εποχή, εργαζόταν σκληρά για τη σύνθεση ενός αντιβιοτικού, της ερυθρομυκίνης.
Ένας διδακτορικός -τότε- φοιτητής του, είπε γι' αυτόν τα κάτωθι:
Δημοσιεύσεις
Κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης καριέρας του, ο Γούντγουορντ έγραψε μόνος, ή συνέγραψε μαζί με συνεργάτες του, σχεδόν 200 δημοσιεύσεις, από τις οποίες, οι 85 ήταν πλήρεις πρωτότυπες ερευνητικές εργασίες, ενώ οι υπόλοιπες περιελάμβαναν προκαταρκτικές ανακοινώσεις, κείμενα διαλέξεων και ποικίλα άρθρα ανασκόπησης (reviews). Ο ρυθμός της επιστημονικής του δραστηριότητας ξεπερνούσε κατά πολύ την ικανότητά του να δημοσιεύει όλες τις πειραματικές λεπτομέρειες, μάλιστα, πολύ μεγάλο μέρος της όλης εργασίας του, στην οποία συμμετείχε ενεργά, δημοσιεύτηκε λίγα χρόνια μετά το θάνατό του. Συνολικά εκπαίδευσε περισσότερους από διακόσιους διδακτορικούς φοιτητές (PhDs) και μεταδιδακτορικούς ερευνητές, πολλοί από τους οποίους -αργότερα- πραγματοποίησαν τις δικές τους ξεχωριστά διακεκριμένες σταδιοδρομίες.
Μερικοί από τους πιο γνωστούς διδακτορικούς φοιτητές του, ήσαν οι ακόλουθοι ερευνητές: Robert M. Williams (Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κολοράντο), Harry Wasserman (Πανεπιστήμιο του Γέιλ), Yoshito Kishi (Πανεπιστήμιο του Χάρβαντ), Stuart Schreiber (Πανεπιστήμιο του Χάρβαντ), William R. Roush ( Scripps-Florida), Steven A. Benner (UF), James D. Wuest (Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ), Christopher S. Foote (UCLA), Kendall Houk (UCLA), Kevin M. Smith (Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Λουιζιάνας), Thomas R. Hoye (Πανεπιστήμιο της Μινεσότα), Ronald Breslow (Πανεπιστήμιο της Κολούμπια) και David Dolphin (Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας).
Ο Γούντγουορντ διέθετε ευρεία εγκυκλοπαιδική γνώση της χημείας και εξαιρετική μνήμη για τις (χημικές) λεπτομέρειες. Πρόσθετα, το προσόν που τον ξεχώριζε περισσότερο από τους συναδέλφους του, ήταν η αξιοσημείωτη ικανότητά του να ενώνει και να συνδέει ανόμοια νήματα γνώσης -από την υπάρχουσα χημική βιβλιογραφία- και να τα φέρνει σε διασύνδεση με ένα συγκεκριμένο χημικό πρόβλημα.
Διακρίσεις και βραβεία
Για το πολυδιάστατο έργο του, ο Γούντγουορντ τιμήθηκε με πολλά βραβεία και διεθνείς διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένης και της εκλογής του στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ (το 1953). Επίσης στην καριέρα του αναγνωρίστηκε και τιμητικά εκλέχθηκε σε ακαδημίες σε όλο τον κόσμο.
Διετέλεσε επίσης τεχνικός σύμβουλος σε πολλές χημικές εταιρείες, όπως Polaroid, Pfizer και Merck.
Σημαντικά βραβεία που έλαβε ήταν τα εξής:
Τίτλοι επίτιμου διδάκτορα
Έλαβε επίσης πάνω από 20 τιμητικούς τίτλους, συμπεριλαμβανομένων και των τίτλων του επίτιμου διδάκτορα από τα εξής πανεπιστήμια:
* Wesleyan University (1945)
* Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (1957)
* Brandeis University (1965)
* University of Western Ontario (1968)
* Καθολικό Πανεπιστήμιο του Λέβεν (1970)
Οικογένεια
Το 1938 παντρεύτηκε την Irja Pullman και μαζί απέκτησαν δύο θυγατέρες: τη Siiri Anna (γενν. 1939) και τη Jean Kirsten (γενν. 1944).
Το 1946, παντρεύτηκε την Eudoxia Muller, καλλιτέχνιδα και εργαστηριακή βοηθό, την οποία γνώρισε στην εταιρεία Polaroid. Από το γάμο αυτό, που κράτησε μέχρι και το 1972, απέκτησε μια κόρη και έναν γιο: την Crystal Elisabeth (γενν. 1947) και τον Eric Richard Arthur (γενν. 1953).
Ιδιαιτερότητες
Οι πανεπιστημιακές διαλέξεις του Γούντγουορντ διαρκούσαν συχνά τρεις και τέσσερις ώρες. Η μεγαλύτερη χρονικά διάλεξή του καθόρισε τη μονάδα του χρόνου, γνωστή ως "Woodward", μετά την οποία, οι υπόλοιπες διαλέξεις του θεωρήθηκαν ότι ήτανε μάλλον, "milli-Woodwards".
Τα σεμινάρια του την Πέμπτη στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ συχνά διαρκούσαν μέχρι αργά το βράδυ. Είχε μία μανία με το μπλε χρώμα, και πολλά από τα κοστούμια του, το αυτοκίνητό του, ακόμη και ο χώρος στάθμευσης του αυτοκινήτου του ήταν όλα χρωματισμένα σε μπλε. Σε ένα από τα εργαστήριά του, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές του κρέμασαν από το ταβάνι μια μεγάλη ασπρόμαυρη φωτογραφία του,  του καθηγητή , μαζί με μια μεγάλη μπλε «γραβάτα». Εκεί κρεμόταν για αρκετά χρόνια (μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970), έως ότου κάηκε από μια μικρή πυρκαγιά που έγινε στο εργαστήριο.
Σιχαινόταν την άθληση, δεν ήθελε καθόλου την γυμναστική, μπορούσε να ανταποκρίνεται στο σκληρό ημερήσιο πρόγραμμά του μόνον με λίγες ώρες ύπνου κάθε βράδυ. Επιπλέον, ήταν ένας μανιακός και εθισμένος καπνιστής, ενώ απολάμβανε, πολύ συχνά, σκωτσέζικο ουίσκι και μαρτίνι.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Χημείας Κατηγορία:Αμερικανοί νομπελίστες Κατηγορία:Αμερικανοί πανεπιστημιακοί Κατηγορία:Αμερικανοί χημικοί Κατηγορία:Χημικοί του 20ού αιώνα
2141 Συμφερόπολη
Η Συμφερόπολη (Simferopol) είναι ένας αστεροειδής της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών με απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 11,3. Ανακαλύφθηκε το 1970 από τη Σοβιετική αστρονόμο Ταμάρα Σμιρνόβα, που παρατηρούσε από το Ναουτσνί της Κριμαίας, και πήρε το όνομά της από την πόλη Συμφερόπολη της Κριμαίας.
Φυσικά χαρακτηριστικά
Ο φασματικός τύπος της Συμφερόπολης είναι SI. Η Συμφερόπολη περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της μία φορά κάθε 14 ώρες και 57 λεπτά.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Συμφεροπολη
Δημοτικό Στάδιο Ανθή Καραγιάννη
Το Δημοτικό Στάδιο «Ανθή Καραγιάννη» βρίσκεται στην πόλη της Καβάλας και αποτελεί έδρα του ποδοσφαιρικού τμήματος του Α.Ο. Καβάλα. Βρίσκεται στην οδό Νυρεμβέργης (πρώην Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού). Το συγκεκριμένο στάδιο είναι το τέταρτο μεγαλύτερο στη Μακεδονία και το μεγαλύτερο στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Το στάδιο διαθέτει εξαρχής χλοοτάπητα και προβολείς.
Ιστορία
Χτίστηκε το 1970 και τα εγκαίνια πραγματοποίησε ο τότε Γενικός Γραμματέας αθλητισμού Κωνσταντίνος Ασλανίδης (20 Σεπτεμβρίου 1970). Η πρώτη ονομασία του γηπέδου ήταν Εθνικό Στάδιο Καβάλας. Ακολούθησε ο αγώνας Καβάλας - Ηρακλή (1–1) για την πρεμιέρα του πρωταθλήματος 1970–71, που ήταν και ο πρώτος επίσημος που πραγματοποιήθηκε.
Οι εγκαταστάσεις του αναβαθμίστηκαν μετά από εργασίες που κόστισαν περίπου €2.000.000 και έγιναν στα πλαίσια του προγράμματος "Ελλάδα 2004". Το 2004 πήρε την ονομασία Δημοτικό Στάδιο «Ανθή Καραγιάννη» από την τριπλή αργυρή (στα 100, 400 και 200 μέτρα) Καβαλιώτισσα παραολυμπιονίκη Ανθή Καραγιάννη. Το καλοκαίρι του 2009, μετά την άνοδο τoυ AΟ Καβάλας στην Α' Εθνική, έγιναν επιπλέον βελτιωτικές εργασίες.
Ρεκόρ θεατών
Το 1973 σε αγώνα πρωταθλήματος της Α΄ εθνικής κατηγορίας μεταξύ Καβάλας και Ολυμπιακού Πειραιώς έγινε το ρεκόρ προσέλευσης θεατών με 18.200 θεατές.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Στάδια ποδοσφαίρου στην Ελλάδα Κατηγορία:Αθλητικές εγκαταστάσεις στην Καβάλα Κατηγορία:ΑΟ Καβάλα Κατηγορία:Στάδια πολλαπλών χρήσεων στην Ελλάδα
Φωκίων Διαλέτης
Βιογραφία
Ο Φωκίων Διαλέτης γεννήθηκε το Δεκέμβριο του 1861 στην Άνω Χρυσοβίτση Αιτωλοακαρνανίας. Ο πατέρας του, Κωνσταντίνος, ήταν αντισυνταγματάρχης και βουλευτής.
Ο Φωκίων Διαλέτης σπούδασε στη σχολή υπαξιωματικών και την ονομάσθηκε Ανθυπολοχαγός Πεζικού. Τον Δεκέμβριο του 1898 προήχθη σε Υπολοχαγό, τον Δεκέμβριο του 1904 σε Λοχαγό και τέλος τον Δεκέμβριο του 1911 σε ταγματάρχη. Συμμετείχε στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και στους βαλκανικούς πολέμους. Έλαβε μέρος στη μάχη των Πέντε Πηγαδιών όπως επίσης και στην μάχη του Μπιζανίου, κάτω από τις εντολές του Αντιστράτηγου Σαπουντζάκη Κωνσταντίνου, που οδήγησε στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων και ολόκληρης της Ηπείρου. Επίσης ήταν παρών στην παράδοση και απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.
Έλαβε ηγετικό ρόλο ως διοικητής του 1ου συντάγματος πεζικού στη Μάχη Κιλκίς-Λαχανά μαζί με τον Παναγιώτη Δαγκλή, τον Αντώνιο Καμάρα και τον Εμμανουήλ Μανουσογιαννάκη. Στη Μάχη Κιλκίς-Λαχανά στις 19 Ιουνίου 1913, σε ηλικία 52 ετών, τραυματίστηκε θανάσιμα.
Η πολιτεία τον τίμησε μετά τον θάνατόν του, στήνοντας την προτομή του στο ηρώον του Λαχανά και μετέπειτα στο ηρώον του Κιλκίς και έδωσε το όνομά του σε οδούς πόλεων, όπως η Θεσσαλονίκη, τα Γιαννιτσά, το Αγρίνιο, το Θέρμο. Το στρατόπεδο στο Κιλκίς φέρει σήμερα επίσης το όνομά του.
Πηγές
Κατηγορία:Έλληνες αξιωματικοί του πεζικού Κατηγορία:Λήμματα με προβλήματα μορφοποίησης Κατηγορία:Στρατιωτικός-επέκταση
Ουμάγκα
Ο Έντουαρντ Σμιθ «Έκι» Φατού (αγγλικά: Edward Smith "Eddie/Eki" Fatu, 28 Μαρτίου 1973 - 4 Δεκεμβρίου 2009) ήταν Αμερικανός, από την Σαμόα παλαιστής, περισσότερο γνωστός με το ψευδώνυμο Ουμάγκα που χρησιμοποιούσε στα ρινγκ. Έχει περάσει από την εταιρεία World Wrestling Entertainment, όπου έγινε και δύο φορές κάτοχος στο Διηπειρωτικό Πρωτάθλημα WWE. Είναι μέλος της παλαιστικής Οικογένειας Ανοάι.
Καριέρα
Στην καριέρα του, συνεργάστηκε με τον ξάδερφό του Ματ Ανοάι ή Ρόζεϊ, στην πρώτη του περίοδο στο WWE, το 2002-2003 με το όνομα Τζαμάλ. Επέστρεψε στην εταιρεία το 2005 και έμεινε ως το 2009, κάνοντας σόλο καριέρα. Στο σενάριο που τον έκανε γνωστό, παρίστανε έναν παλαιστή από την Σαμόα που δεν ήξερε καλά αγγλικά και προσπαθούσε να προσφέρει πόνο στους αντιπάλους του. Σε αυτή την περίοδο έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο της εταιρείας και αντιμετώπιζε τους καλύτερους παλαιστές της εποχής, όπως ο Τζον Σίνα και ο Τριπλ Έιτς.
Τελειωτικές κινήσεις
Ουμάγκα
Ο θάνατός του
Το 2009 και μετά το τέλος της συνεργασίας του με το WWE, επέστρεψε στην ανεξάρτητη σκηνή πάλης. Συμμετείχε σε μια παλαιστική συναυλία στην Αυστραλία, την οποία οργάνωσε ο Χαλκ Χόγκαν. Πάλεψε για τελευταία φορά στις 28 Νοεμβρίου. Στις 4 Δεκεμβρίου βρέθηκε νεκρός, με αίμα στην μύτη του. Είχε υποστεί δύο εμφράγματα, ενώ διαπιστώθηκε πως είχε χρησιμοποιήσει τρεις δυνατές ουσίες που του προκάλεσαν προβλήματα.
Πηγές
Κατηγορία:Επαγγελματίες Παλαιστές
Mitsubishi A5M
Το Mitsubishi A5M ήταν ιαπωνικό μονοθέσιο μονοκινητήριο μαχητικό αεροσκάφος που σχεδιάστηκε για τα αεροπλανοφόρα του Ιαπωνικού Αυτοκρατορικού Ναυτικού. Ήταν το πρώτο μονοπλάνο μαχητικό που επιχειρούσε από αεροπλανοφόρα και αποτέλεσε σχεδιαστικά την βάση για το περίφημο μαχητικό Mitsubishi A6M Zero του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Σύμμαχοι τού έδωσαν την ονομασία αναφοράς Claude.
Σχεδιασμός και ανάπτυξη
Το Ναυτικό εξέδωσε το 1934 απαίτηση που αφορούσε την ανάπτυξη νέου προηγμένου μαχητικού αεροσκάφους, που θα είχε μέγιστη ταχύτητα 350 km/h σε ύψος 3000 m και θα ήταν ικανό να φτάσει στα 5000 m μέσα σε 6,5 λεπτά. Οι Mitsubishi και Nakajima σχεδίασαν πρωτότυπα για να καλύψουν την απαίτηση.
Την ανάπτυξη του αεροσκάφους της Mitsubishi ανέλαβε ομάδα υπό τον Jiro Horikoshi, που είχε προηγουμένως σχεδιάσει το παρόμοιο -αλλά ανεπιτυχές- Mitsubishi 1MF10 και ήταν αργότερα υπεύθυνος για την ανάπτυξη του περίφημου A6M Zero). Το αεροσκάφος που σχεδίασε, το Ka-14, ήταν ένα χαμηλοπτέρυγο μονοπλάνο ολομεταλλικής κατασκευής με σταθερό σύστημα προσγείωσης. Είχε "πτέρυγα ανεστραμμένου γλάρου", που επιλέχθηκε διότι έτσι θα μειώνονταν οι αεροδυναμικές αντιστάσεις και κατά συνέπεια θα αυξάνονταν ελαφρά οι επιδόσεις του. Το αρχικό πρωτότυπο, που προωθούνταν από αστεροειδή κινητήρα Nakajima Kotobuki 5 των 600 hp, πραγματοποίησε την παρθενική του πτήση στις 4 Φεβρουαρίου 1935. Το αεροσκάφος ξεπέρασε κατά πολύ την απαιτούμενη μέγιστη ταχύτητα, φθάνοντας τα 450 km/h . Το δεύτερο πρωτότυπο είχε πτέρυγα συμβατικής σχεδίασης και ενσωμάτωσε διάφορες βελτιώσεις προκειμένου να γίνει πιο ευέλικτο και να ελαχιστοποιηθούν οι αεροδυναμικές αντιστάσεις. Βάσει αυτού του πρωτοτύπου ξεκίνησε η παραγωγή, ενώ το αεροσκάφος πήρε την ονομασία Α5Μ.
Η Αεροπορία του Ιαπωνικού Αυτοκρατορικού Στρατού ζήτησε, εξαιτίας των εξαιρετικών για την εποχή επιδόσεων του Ka-14, την κατασκευή μετασκευασμένου κατάλληλα πρωτοτύπου για αξιολόγηση. Το αεροσκάφος αυτό ονομάστηκε Ki-18 και είχε πολύ καλές επιδόσεις, παρόμοιες με το Α5Μ. Παρόλο που ήταν κατά πολύ ταχύτερο από όλα τα μαχητικά του Στρατού, δεν εντάχθηκε σε υπηρεσία διότι κρίθηκε ανεπαρκές όσον αφορά την ευελιξία. Στην συνέχεια ο Στρατός εξέδωσε απαίτηση για την ανάπτυξη νέου μαχητικού που θα αντικαθιστούσε τα διπλάνα Kawasaki Ki-10 που αποτελούσαν τότε τον κορμό της δύναμης δίωξης. Η Mitsubishi, που τότε είχε μεγάλο φόρτο εργασίας προκείμενου να μετατραπεί το Ka-14 σε επιχειρησιακό αεροσκάφος, παρουσίασε στον διαγωνισμό του Στρατού το ελαφρώς τροποποιημένο Ki-33. Τελικά προτιμήθηκε το ανταγωνιστικό Nakajima Ki-27.
Επιχειρησιακή ιστορία
Τα Α5Μ εντάχθηκαν σε υπηρεσία στις αρχές του 1937 και σύντομα γνώρισαν πολεμική δράση επειδή ξέσπασε ο Δεύτερος Σινοϊαπωνικός Πόλεμος. Αντιμετώπισαν σε αερομαχίες τα κινέζικα μαχητικά, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικής προέλευσης Boeing P-26. Οι αερομαχίες ανάμεσα στα Α5Μ και τα Boeing ήταν οι πρώτες ανάμεσα σε μονοπλάνα κατασκευασμένα κατά κύριο λόγο από μέταλλο. Τα Α5Μ αποδείχθηκαν ανώτερα από όλα τα μαχητικά που αντιμετώπισαν πάνω από την Κίνα. Παρόλο που ήταν οπλισμένα με δύο μονάχα πολυβόλα των 7,7 mm, αποδείχθηκαν εξαιρετικά ευέλικτα και ανθεκτικά στα εχθρικά πλήγματα. Τα Α5Μ ανέλαβαν επίσης αποστολές συνοδείας των μέσων βομβαρδιστικών Mitsubishi G3M.
Αριθμός αεροσκαφών μετατράπηκαν σε διθέσια εκπαιδευτικά Α5Μ4-Κ. Αυτά παρέμειναν σε χρήση και μετά την απόσυρση των υπόλοιπων Α5Μ από τις μονάδες πρώτης γραμμής. Μικρός αριθμός μαχητικών παρέμενε σε υπηρεσία στα τέλη του 1941, όταν μπήκαν οι ΗΠΑ στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η αμερικανική αντικατασκοπεία θεωρούσε ότι τα Α5Μ παρέμεναν τα κύρια μαχητικά του Ιαπωνικού Ναυτικού, όμως στην πραγματικότητα τα είχαν ήδη αντικαταστήσει στα περισσότερα αεροπλανοφόρα τα κατά πολύ ανώτερα A6M Zero. Τα Α5Μ παρέμεναν σε αεροπλανοφόρα και άλλες μονάδες πρώτης γραμμής, μέχρι να παραχθούν αρκετά Α6Μ για να τα αντικαταστήσουν. Η τελευταίες επιχειρήσεις των Α5Μ σε ρόλο μαχητικών έλαβαν χώρα στην Μάχη της Θάλασσας των Κοραλίων τον Μάιο του 1942. Στα τελευταία στάδια του πολέμου αρκετά χρησιμοποιήθηκαν σε αποστολές καμικάζι.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
A5M Κατηγορία:Αεροσκάφη ναυτικής αεροπορίας Κατηγορία:Μαχητικά αεροσκάφη Κατηγορία:Αεροσκάφη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου Κατηγορία:Εμβολοκινητήρια στρατιωτικά αεροσκάφη
Ορκίνι
Το ορκίνι (διωνυμική ονομασία: Auxis rochei) είναι πελαγικό ψάρι της οικογένειας των σκομβριδών του γένους θύννος. Είναι στενά συνδεδεμένο με την πόλη της Ιερισσού, στο τρίτο πόδι της Χαλκιδικής. Γνωστό από τα αρχαία χρόνια, το ορκίνι αποτελεί έναν από τους σημαντικούς θαλασσινούς μεζέδες της περιοχής. Κοινά λέγεται και κοπάνι, βαρελάκι, κοπανέλι,τουμπαρέλι, τερνέττα.
Περιγραφή
thumb|right|Αλιευμένα ορκίνια. Φωτό: Χρήστος Καραστέργιος. Το μήκος του ορκινιού φτάνει τα 50 εκατοστά και το βάρος του τα 2 κιλά. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ψαριού είναι το άνω χείλος του, που εκτείνεται ως το ύψος του ματιού. Επίσης, το χρώμα στο πρώτο ραχιαίο πτερύγιο είναι μαύρο με εξαίρεση το ένα τέταρτο. Στο ορκίνι τα ραχιαία πτερύγια (1ο και 2ο) δεν είναι σε επαφή αλλά σε απόσταση.
Έχει αξιοσημείωτη ταχύτητα πλεύσης και, με αφετηρία τη Μαύρη Θάλασσα κατέρχεται προς τη Μεσόγειο μέσω του Αιγαίου, φτάνοντας, σε αναζήτηση φαγητού και χώρου αναπαραγωγής, στον Κόλπο της Ιερισσού τον τελευταίο μήνα της άνοιξης. . Απαντάται σε βάθη από 10 έως 100 μέτρα.
Ιστορικά στοιχεία
Το ορκίνι είναι γνωστό από τα αρχαία χρόνια και αποτελούσε βασικό είδος διατροφής για τους κατοίκους της αρχαίας Ακάνθου, στα νομίσματα της οποίας απεικονίζεται. Με την ονομασία αυτή απαντάται σε έγγραφο της Μονής Ζωγράφου με τη φράση "της των ορκίνων αλιείας", το οποίο χρονολογείται από τον 14ο αιώνα (1331).
Λαϊκή παράδοση
Η από αρχαιοτάτων χρόνων διατροφική εξάρτηση των κατοίκων της σημερινής Ιερισσού από το εν λόγω ψάρι, οδήγησε στο να τους δοθεί το προσωνύμιο "Ορκινάδες". Το ψάρι μαγειρεύεται κοκκινιστό ή παστώνεται και συνήθως συνοδεύεται με ούζο.
Παραπομπές
Ορκινι Ορκινι
Αμύκλες
Οι Αμύκλες είναι χωριό και έδρα ομώνυμης τοπικής κοινότητας, της δημοτικής ενότητας (τέως δήμου) Σπαρτιατών, του δήμου Σπάρτης, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Λακωνίας, στην περιφέρεια Πελοποννήσου, σύμφωνα με το πρόγραμμα Καλλικράτης. Πριν το σχέδιο Καποδίστριας και το πρόγραμμα Καλλικράτης, ανήκε στην επαρχία Λακεδαίμονος του νομού Λακωνίας, στο γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοποννήσου.
Μέχρι το 1940 ο οικισμός ονομαζόταν Σκλαβοχώρι.
Γεωγραφία
Οι Αμύκλες είναι χωριό στο δυτικοκεντρικό τμήμα του νομού Λακωνίας. Βρίσκεται στις ανατολικές υπώρειες του Ταϋγέτου και την πεδιάδα του ποταμού Ευρώτα, πάνω στην επαρχιακή εθνική οδό Σπάρτης-Γυθείου (ΕΟ 39) και σε μέσο σταθμικό υψόμετρο 210. Απέχει 6 χλμ. περίπου Ν. του κέντρου της Σπάρτης.
Τοπική κοινότητα
Η τοπική κοινότητα Αμυκλών είναι χαρακτηρισμένη ως αγροτικός πεδινός οικισμός, με έκταση 10,091 χμ² (2011). Περιλαμβάνει και τους οικισμούς Βαφειό, Κατσαρός, Περιστέρι και Ρίζα.
Πληθυσμός
(σε παρένθεση ο πληθυσμός της τοπικής κοινότητας)
Διοικητικές μεταβολές μέχρι τον «Καλλικράτη»
Ο οικισμός αναγνωρίστηκε το 1835 ως Σκλαβοχώρι και ορίστηκε έδρα του δήμου Αμυκλών του νομού Λακωνίας. Το 1840 προσαρτήθηκε στον δήμο Σπάρτης, το 1899 εντάχθηκε στον -τέως- νομό Λακεδαίμονος και το 1909 υπήχθη οριστικά στον νομό Λακωνίας. Το 1912 προσαρτήθηκε στην κοινότητα Σκλαβοχωρίου και το 1940 μετονομάστηκε σε Αμύκλες. Με το ΦΕΚ 244Α – 04/12/1997 αποσπάστηκε από την κοινότητα Αμυκλών προσαρτήθηκε στον δήμο Σπαρτιατών.
Γενικά στοιχεία
Το χωριό, απλωμένο στον κάμπο του Ευρώτα, έχει σύγχρονα αλλά και πετρόκτιστα παραδοσιακά σπίτια. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια ελαιοδένδρων, αμπελιών και εσπεριδοειδών. Ωστόσο, βασική καλλιέργεια του χωριού ήταν αυτή του μεταξιού με τις μεγαλύτερες ποσότητες στον νομό Λακωνίας, η οποία, όμως, πλέον έχει εξαλειφθεί. Σήμερα, η πρωτογενής παραγωγή είναι το πορτοκάλι και ξεχωρίζει το εργοστάσιο του Αγροτικού Συνεταιρισμού επεξεργασίας εσπεριδοειδών «Λακωνία». Οι Αμυκλαιείς ασχολήθηκαν και με δραστηριότητες όπως το εμπόριο και τη βιοτεχνία. Οι «Αμυκλάδες», (τα περίφημα υποδήματα πολυτελείας), και η αμυκλαϊκή πορφύρα ήταν προϊόντα ευρέως γνωστά.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Χωριά του νομού Λακωνίας Κατηγορία:Δήμος Σπάρτης
Τατζικικός Εμφύλιος Πόλεμος
Ο Εμφύλιος Πόλεμος του Τατζικιστάν (τατζικικά: Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон, Jangi şahrvandi‘i Tojikiston/Çangi şahrvandiji Toçikiston) γνωστός επίσης ως Εμφύλιος Πόλεμος του Τατζικιστάν ή Πόλεμος στο Τατζικιστάν, ξεκίνησε το Μάιο του 1992, όταν αυτονομιστικές ομάδες από τις περιοχές Γαρμ και Γκόρνο-Μπανταχσάν περιοχές του Τατζικιστάν ξεσηκώθηκαν εναντίον της κυβέρνησης του Προέδρου Ραχμόν Ναμπίγιεφ, της οποίας τα στελέχη και οι αξιωματούχοι προέρχονταν κατά κύριο λόγο από τις περιοχές Χουτζάντ και Κουλγιάμπ. Οι επαναστατικές ομάδες αποτελούνταν από ένα κράμα φιλελεύθερων δημοκρατικών μεταρρυθμιστών και Ισλαμιστών, οι οποίοι αργότερα ένωσαν τις δυνάμεις τους στον φορέα της Ενωμένης Τατζικικής Αντιπολίτευσης. Έως τον Ιούνιο του 1997, εκτιμάται ότι περίπου 20.000 με 100.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών.
Στις 27 Ιουνίου 1997, ο Τατζικιστανός πρόεδρος Ιμομάλι Ραχμόν, ο αρχηγός της Ενωμένης Τατζικικής Αντιπολίτευσης Σαγίντ Αμπντουλόχ Νουρί και η Ειδική Αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Γκερντ Μέρρεμ υπέγραψε την "Γενική Συμφωνία για την Εγκαθίδρυση της Ειρήνης και της Εθνικής Συμφωνίας στο Τατζικιστάν" και το "Πρωτόκολλο της Μόσχας" στη Μόσχα. Αυτές οι εξελίξεις σημάδεψαν το τέλος του πολέμου.
Παρασκήνιο
Οι εντάσεις ξεκίνησαν την άνοιξη του 1992, καθώς μέλη της αντιπολίτευσης βγήκαν στους δρόμους αμφισβητώντας τα αποτελέσματα των εκλογών του 1991. Ο Πρόεδρος Ραχμόν Ναμπίγιεφ και ο πρόεδρος του Ανωτάτου Σοβιέτ Σαφαραλί Κεντζάγιεφ άρχισαν να διανέμουν όπλα σε φιλοκυβερνητικές πολιτοφυλακές, ενώ η αντιπολίτευση στηρίχτηκε σε αντάρτες στο επίσης υπό εμφύλιο πόλεμο Αφγανιστάν για στρατιωτική βοήθεια.
Οι μάχες ξέσπασαν το Μάιο του 1992 μεταξύ των υποστηρικτών της κυβέρνησης (και της παλιάς φρουράς) και της χαλαρά οργανωμένης αντιπολίτευσης, η οποία αποτελούταν από μειονότητες από τις περιοχές Γαρμ και Γκόρνο-Μπανταχσάν. Ιδεολογικά, η αντιπολίτευση περιλάμβανε δημοκρατικούς φιλελεύθερους μεταρρυθμιστές και Ισλαμιστές. Η κυβέρνηση, από την άλλη πλευρά, κυριαρχούταν από ανθρώπους από τη περιοχή του Λενιναμπάντ, τον τόπο καταγωγής των περισσότερων μελών της τοπικής ελίτ κατά τη διάρκεια ολόκληρης της Σοβιετικής περιόδου. Η κυβερνητική παράταξη υποστηρίχθηκε από τους κατοίκους της περιοχής Κουλγιάμπ, της οποίας οι κάτοικοι κατείχαν υψηλές θέσεις στο Υπουργείο Εσωτερικών κατά τη Σοβιετική εποχή. Μετά από πολλές συγκρούσεις, η παράταξη των Λενιναμπάντι αναγκάστηκε να δεχθεί τον συμβιβασμό και σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση συνασπισμού, ενσωματώνοντας τα μέλη της αντιπολίτευσης. Τελικά κυριάρχησε η αντιπολίτευση. Στις 7 Σεπτεμβρίου 1992, ο Ναμπίγιεφ αιχμαλωτίστηκε από τους διαδηλωτές της αντιπολίτευσης και υποχρεώθηκε να παραιτηθεί από την προεδρία. Το χάος και η μάχη μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων επεκτάθηκε και έξω από τη Ντουσάνμπε.
Εξαιτίας των ενισχύσεων από τους στρατούς της Ρωσίας και του Ουζμπεκιστάν, οι δυνάμεις του Λαϊκού Μετώπου Λενιναμπάντ-Κουλγιάμπι ξεκίνησαν να αντιπολιτεύονται στις αρχές και στο τέλος του 1992. Η κυβέρνηση συνασπισμού στην πρωτεύουσα αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Τον Δεκέμβριο του 1992, το Ανώτατο Σοβιέτ (το σώμα), όπου η φατρία Λενιναμπάντι-Κουλγιάμπι κατείχε την πλειοψηφία των εδρών, συνεδρίασε και εξέλεξε μια νέα κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Εμομάλι Ραχμόνοφ, αντιπροσωπεύοντας μια αλλαγή στην εξουσία από την παλιά εξουσία βασισμένη στο Λενιναμπάντ προς τις πολιτοφυλακές από το Κουλγιάμπ, από τις οποίες καταγόταν ο Ραχμόνοφ.
Η κορύφωση των εχθροπραξιών σημειώθηκε την διετία 1992-93 και οι πολιτοφυλακές των Κουλγιάμπι πολέμησαν ενάντια σε μια σειρά από ομάδες, συμπεριλαμβανομένων και μαχητών από το Κόμμα Ισλαμικής Αναγέννησης του Τατζικιστάν και μειονοτικών πληθυσμών, των Παμίρι από το Γκόρνο-Μπανταχσάν. Χάρη σε μεγάλο βαθμό στην εξωτερική υποστήριξη που έλαβε, οι πολιτοφυλακές των Κουλγιάμπι ήταν σε θέση να νικήσουν ήσυχα τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης και προέβη σε αυτό που περιγράφηκε από το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ως εκστρατεία εθνοκάθαρσης κατά των Παμίρι και Γάρμι. Η εκστρατεία επικεντρώθηκε σε περιοχές νότια της πρωτεύουσας και περιλάμβανε τη δολοφονία εξέχοντων ατόμων, μαζικές δολοφονίες, κάψιμο χωριών και την απέλαση πληθυσμών των Παμίρι και Γάρμι στο Αφγανιστάν. Η βία ήταν ιδιαίτερα συγκεντρωμένη στη Κουργοντέππα, την έδρα του ΚΙΑ και την πατρίδα πολλών Γάρμι. Δεκάδες χιλιάδες σκοτώθηκαν ή έφυγαν στο Αφγανιστάν.
Αναδιοργάνωση της αντιπολίτευσης
Στο Αφγανιστάν, η αντιπολίτευση αναδιοργανώθηκε και έλαβε οπλισμό με την βοήθεια της οργάνωσης Τζαμιάτ-ι-Ισλάμι, της οποίας ο αρχηγός Αχμάντ Σαχ Μασούντ έγινε ευεργέτης της τατζικικής αντιπολίτευσης. Αργότερα στον πόλεμο η αντιπολίτευση οργανώθηκε κάτω από μια ομάδα-ομπρέλα, την Ενωμένη Τατζικική Αντιπολίτευση, ή ΕΤΑ. Στοιχεία της ΕΤΑ, ειδικά στην περιοχή Ταβιλντάρα, μετεξελίχθηκαν στο λεγόμενο Ισλαμικό Κίνημα του Ουζμπεκιστάν, ενώ η ηγεσία της ΕΤΑ ήταν κατά του σχηματισμού του νέου αυτού ισλαμικού κινήματος.
Συνέχεια του αδιεξόδου και ειρήνευση
Άλλοι μαχητές και ένοπλες ομάδες που άνθισαν σε αυτό το αστικό χάος απλά αντανακλούσαν την κατάρρευση της κεντρικής εξουσίας και όχι την πίστη σε μια πολιτική παράταξη. Σε απάντηση στη βία αναπτύχθηκε η Αποστολή Παρατηρητών των Ηνωμένων Εθνών στο Τατζικιστάν. Η περισσότερη μάχη στις αρχές του πολέμου σημειώθηκε στο νότιο τμήμα της χώρας, αλλά το 1996 οι αντάρτες μάχονταν με τα ρωσικά στρατεύματα στην πρωτεύουσα Ντουσάνμπε. Ισλαμιστές ριζοσπάστες από το βόρειο Αφγανιστάν επίσης άρχισαν να πολτμούν τα ρωσικά στρατεύματα στην περιοχή. Μια εκεχειρία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ έδωσε το τέλος στον πόλεμο το 1997. Αυτό εν μέρει προωθήθηκε από το Διατατζικικό Διάλογο, μια διπλωματική πρωτοβουλία Track II, στην οποία οι κύριοι παίκτες συγκεντρώθηκαν από διεθνείς παράγοντες, δηλαδή τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία. Η ειρηνευτική συμφωνία εξάλειψε εντελώς την περιοχή Λενιναμπάντ (Χουτζάντ) από την εξουσία. Οι προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν στις 6 Νοεμβρίου 1999.
Στις 23 Ιουνίου 1997, Η ΕΤΑ προειδοποίησε με επιστολές στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Κόφι Ανάν και τον Τατζίκο Πρόεδρο Εμομάλι Ραχμόν ότι δεν θα υπογράψει την προτεινόμενη ειρηνευτική συμφωνία στις 27 Ιουνίου, εάν οι ανταλλαγές κρατουμένων και η κατανομή των θέσεων εργασίας στη κυβέρνηση συνασπισμού δεν περιγραφεί στη συμφωνία. Ο Ακμπάρ Τουρατζονσόντα, δεύτερος στην ιεραρχία της ΕΤΑ, επανέλαβε αυτή την προειδοποίηση στις 26 Ιουνίου, αλλά είπε ότι και οι δύο πλευρές διαπραγματεύονταν. Ο πρόεδρος Ραχμόνοφ, ο ηγέτης της ΕΤΑ Σαγίντ Αμπντουλόχ Νουρί και ο Ρώσος Πρόεδρος Μπόρις Γιέλτσιν συναντήθηκαν στο Κρεμλίνο στη Μόσχα στις 26 Ιουνίου να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις της ειρηνευτικής συμφωνίας. Η κυβέρνηση του Τατζικιστάν είχε προηγουμένως πιέσει για την επίλυση αυτών των ζητημάτων, αφού οι δύο πλευρές υπέγραψαν τη συμφωνία, με τις θέσεις στην κυβέρνηση συνασπισμού να αποφασίζονται από μια κοινή επιτροπή για την εθνική συμφιλίωση και οι ανταλλαγές αιχμαλώτων από μια μελλοντική διαπραγμάτευση. Ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών Γεβγκένι Πριμακόφ συναντήθηκε με τους Υπουργούς Εξωτερικών του Ιράν, του Καζακστάν και του Τουρκμενιστάν για να συζητήσουν την προτεινόμενη ειρηνευτική συμφωνία.
Στο τέλος του πολέμου, το Τατζικιστάν ήταν σε μια κατάσταση πλήρους καταστροφής. Ο αριθμός των νεκρών εκτιμάται σε 30.000 μέχρι 60.000 άτομα. Περίπου 1.2 εκατομμύρια άτομα έγιναν πρόσφυγες μέσα και έξω από τη χώρα. Οι φυσικές υποδομές, δημόσιες υπηρεσίες και οικονομία του Τατζικιστάν ήταν σε κατάρρευση και μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζούσε με την ελεημοσύνη από διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις. Τα Ηνωμένα Έθνη ίδρυσαν Αποστολή Παρατηρητών τον Δεκέμβριο 1994, διατηρώντας διαπραγματεύσεις ειρηνοποίησης μέχρι την υπογραφή συνολικής συμφωνίας ειρήνης από τις αντιμαχόμενες πλευρές το 1997.
Οι δημοσιογράφοι στοχεύθηκαν ιδιαίτερα για δολοφονίες και δεκάδες τατζίκοι δημοσιογράφοι σκοτώθηκαν. Πολλοί περισσότεροι έφυγαν από τη χώρα, κάτι που οδήγησε σε διαρροή μυαλών. Αξιόλογα άτομα που δολοφονήθηκαν περιλαμβάνουν τον δημοσιογράφο και πολιτικό Οταχόν Λατίφι, τον δημοσιογράφο και ηγέτη των Εβραίων Μεϊρχάιμ Γκαβρέλοφ, ο πολιτικός Σαφαράλι Κεντζάγιεφ και τέσσερα μέλη της Αποστολής Παρατηρητών των Ηνωμένων Εθνών Τατζικιστάν: τον Γιουκάτα Ακίνο, αξιοσημείωτος Ιάπωνας μελετητή της κεντροασιατικής ιστορίας, ο ταγματάρχης Ρίσζαρντ Σζέβτσικ από την Πολωνία, ο Ταγματάρχης Αντόλφο Σαρπέγκε από την Ουρουγουάη, ο Τζουρατζόν Μαχράμοφ από το Τατζικιστάν, και ο δημιουργός ντοκιμαντέρ Αρκάντι Ρούμπερμαν.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Ιστορία του Τατζικιστάν Κατηγορία:Διαμεσολαβητικοί πόλεμοι Κατηγορία:Πόλεμοι της Ρωσίας
Στήβεν Χόκινγκ
Ο Στίβεν Γουίλιαμ Χόκινγκ ή Στίβεν Χόκινγκ     (αγγλικά: Stephen William Hawking, 8 Ιανουαρίου 1942 – 14 Μαρτίου 2018) ήταν Βρετανός θεωρητικός φυσικός, κοσμολόγος, συγγραφέας και Διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Θεωρητικής Κοσμολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.
Μεταξύ των σημαντικών επιστημονικών εργασιών του ήταν μια συνεργασία με τον Ρότζερ Πένροουζ επάνω σε θεωρήματα βαρυτικής μοναδικότητας στα πλαίσια της γενικής σχετικότητας και η θεωρητική πρόβλεψη ότι οι μαύρες τρύπες εκπέμπουν ακτινοβολία, που συχνά καλείται ακτινοβολία Χόκινγκ. Ο Χόκινγκ ήταν ο πρώτος που εξέθεσε μια κοσμολογία που εξηγήθηκε από μια ένωση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας και της κβαντικής μηχανικής. Ήταν φανατικός υποστηρικτής της ερμηνείας πολλών κόσμων της κβαντικής μηχανικής.
Ήταν επίτιμος συνεργάτης της Βασιλικής Εταιρείας των Τεχνών, ισόβιο μέλος στην Επισκοπική Ακαδημία Επιστημών, και αποδέκτης του Προεδρικού Μεταλλίου της Ελευθερίας, το υψηλότερο πολιτικό βραβείο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Χόκινγκ ήταν καθηγητής Μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ μεταξύ 1979 και 2009.
Ο Χόκινγκ είχε συντάξει εργασίες εκλαϊκευμένης επιστήμης, στις οποίες συζητά τις θεωρίες και την κοσμολογία του γενικά. Το βιβλίο του Το Χρονικό του Χρόνου έμεινε στη λίστα με τα best-seller της Βρετανικής Sunday Times για 237 εβδομάδες σπάζοντας ρεκόρ.
Ο Χόκινγκ έπασχε από τη νόσο του κινητικού νευρώνα (αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση), κατάσταση που είχε εξελιχθεί κατά τη διάρκεια των ετών. Ήταν σχεδόν εξ ολοκλήρου παράλυτος και επικοινωνούσε μέσω συσκευής παραγωγής ομιλίας. Παντρεύτηκε δύο φορές και είχε τρία παιδιά.
Πρώτα χρόνια και η ζωή του
Ο Χόκινγκ γεννήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 1942 από τον Φρανκ και την Ίζομπελ Χόκινγκ. Παρά τους οικογενειακούς οικονομικούς περιορισμούς, και οι δύο γονείς είχαν σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου ο Φρανκ είχε σπουδάσει ιατρική και η Ίζομπελ Φιλοσοφία, Πολιτική και Οικονομικά. Οι δύο συναντήθηκαν λίγο μετά την αρχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σε ένα ίδρυμα ιατρικής έρευνας όπου η Ίζομπελ εργαζόταν ως γραμματέας και ο Φρανκ ως ιατρικός ερευνητής. Η οικογένεια Χόκινγκ έζησε στο Χάιγκεϊτ αλλά καθώς το Λονδίνο υφίστατο συνεχείς αεροπορικές επιδρομές κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η μητέρα του πήγε στην Οξφόρδη για να γεννήσει με μεγαλύτερη ασφάλεια. Έχει δύο νεότερες αδελφές, τη Φιλίππα και τη Μαίρη και έναν υιοθετημένο αδελφό, τον Έντουαρντ. Ο Χόκινγκ άρχισε την εκπαίδευσή του στο Byron House School, ενώ αργότερα κατηγόρησε τις «προοδευτικές μεθόδους» του για την αποτυχία του να μάθει να διαβάζει όσο φοιτούσε σε αυτό το σχολείο.
Το 1950, όταν ο πατέρας του έγινε επικεφαλής του τμήματος παρασιτολογίας στο Εθνικό Ίδρυμα Ιατρικής Έρευνας, ο Χόκινγκ και η οικογένειά του μετακινήθηκαν στο Σαιντ Άλμπανς στο Χέρτφορντσάιρ (Hertfordshire). Ο οκτάχρονος Χόκινγκ παρακολούθησε μαθήματα στο High School for Girls για μερικούς μήνες· εκείνη την περίοδο, τα νεότερα αγόρια μπορούσαν να φοιτήσουν σε κάποιο από τα οικοτροφεία. Στο Σαίντ Άλμπανς, θεωρήθηκε ιδιαίτερα ευφυής και κάπως εκκεντρικός, ενώ συχνά τα γεύματα πραγματοποιούνταν με κάθε άτομο να διαβάζει σιωπηλά ένα βιβλίο. Έζησαν σε οικονομική λιτότητα σε ένα μεγάλο, ακατάστατο και κακοδιατηρημένο σπίτι, και ταξίδευαν με ένα βελτιωμένο προπολεμικό ταξί του Λονδίνου. Κατά τη διάρκεια μιας από τις συχνές απουσίες του πατέρα του Χόκινγκ στην Αφρική, η υπόλοιπη οικογένεια πέρασε τέσσερις μήνες στη Μαγιόρκα, επισκεπτόμενοι τη φίλη της μητέρας του, Μπέριλ, και τον σύζυγό της ποιητή Ρόμπερτ Γκρέιβς.
Με την επιστροφή τους στην Αγγλία, ο Χόκινγκ παρακολούθησε μαθήματα στο Σχολείο Ράντλεττ για ένα χρόνο και από τον Σεπτέμβριο του 1952, στο Σχολείο Σαιντ Άλμπανς. Η οικογένεια έθεσε υψηλή αξία στην εκπαίδευση. Ο πατέρας του Χόκινγκ ήθελε ο γιος του να παρακολουθήσει το καλής φήμης Σχολείο Γουεστμίνστερ, αλλά ο 13χρονος Χόκινγκ ήταν άρρωστος την ημέρα της εξέτασης για τις υποτροφίες. Η οικογένειά του δεν μπορούσε να αντέξει οικονομικά τα σχολικά δίδακτρα χωρίς την οικονομική ενίσχυση μιας υποτροφίας και έτσι ο Χόκινγκ παρέμεινε στο Σαιντ Άλμπανς. Μια θετική συνέπεια ήταν ότι ο Χόκινγκ παρέμεινε με μια στενή ομάδα φίλων με τους οποίους απολάμβανε τα επιτραπέζια παιχνίδια, την κατασκευή πυροτεχνημάτων, μοντέλων αεροπλάνων και καραβιών, και μακρές συζητήσεις περί Χριστιανισμού και υπεραισθητικής αντίληψης. Από το 1958, και με τη βοήθεια του δασκάλου μαθηματικών Ντικράν Τάχτα, κατασκεύασαν έναν υπολογιστή από τμήματα ρολογιών, ενός παλαιού τηλεφωνικού κέντρου και άλλα ανακυκλωμένα εξαρτήματα. Αν και στο σχολείο ήταν γνωστός ως «Αϊνστάιν», ο Χόκινγκ δεν ήταν αρχικά επιτυχημένος ακαδημαϊκά. Με τον καιρό, άρχισε να παρουσιάζει ιδιαίτερη δεξιότητα στα επιστημονικά θέματα, και εμπνευσμένος από τον Τάχτα (Tahta), αποφάσισε να σπουδάσει μαθηματικά στο πανεπιστήμιο. Ο πατέρας του Xώκινγκ τον συμβούλεψε να σπουδάσει ιατρική, ανησυχώντας ότι υπήρχαν λίγες θέσεις εργασίας για τους πτυχιούχους μαθηματικών. Ο Χόκινγκ ήθελε να παρακολουθήσει το Oxford University College στην Οξφόρδη, το πανεπιστήμιο που ο ίδιος αποφοίτησε. Δεδομένου ότι δεν ήταν δυνατό να σπουδάσει εκεί μαθηματικά εκείνη την εποχή, ο Χόκινγκ αποφάσισε να στραφεί στη φυσική και τη χημεία. Παρά τις συμβουλές του διευθυντή του να περιμένει μέχρι το επόμενο έτος, ο Χόκινγκ τιμήθηκε με υποτροφία μετά από τις εξετάσεις τον Μάρτιο του 1959.