cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Κάλυμνος
Αρχαιολογικό μουσείο Καλύμνου
Η συνέχεια αναπτύσσεται σε δύο αίθουσες εκθέσεων και στον όροφο του μουσείου. Η πρώτη ενότητα αναφέρεται στην προϊστορική ζωή στο νησί, με ευρήματα από ανασκαφές σε σπήλαια (εργαλεία, σκεύη, αγγεία κ.λπ.), ευρήματα από τη Μινωική περίοδο- όπως ένας χάλκινος λατρευτής- και σε χωριστή προθήκη ένα μεγάλο μαρμάρινο κυκλαδικό ειδώλιο, προϊόν κατάσχεσης, με πιθανή προέλευση από την Αμοργό.
Επίσης πολλά μαρμάρινα γλυπτά των κλασικών χρόνων που αναπαριστούν τον Απόλλωνα, νεαρές γυμνές ανδρικές μορφές, μικρά παιδιά, η θεά Υγεία, η Αθηνά αλλά και ο τεράστιος Ασκληπιός (2ος αιώνας π.Χ.). Την ενότητα κλείνουν επιγραφές που δίνουν πολύτιμα στοιχεία για τον δημόσιο βίο των κατοίκων του νησιού, τιμητικά ψηφίσματα, μαρτυρίες για τη θέση της γυναίκας και για απελευθερώσεις δούλων.
Μια άλλη ενότητα είναι αφιερωμένη στις καλυμνιακές νεκροπόλεις και στα πολύτιμα ευρήματα που προέκυψαν από τις ανασκαφές τους, όπως χρυσά κοσμήματα, διαδήματα, στεφάνια, ενώτια, δακτυλίδια και επιρράμματα από τα νεκρικά υφάσματα, επίσης πήλινα αγγεία αλλά και έργα υαλουργίας. Στην αίθουσα ωστόσο δεσπόζει το χάλκινο άγαλμα γυναίκας που καλύπτεται με χιτώνα και κροσσωτό ιμάτιο και άλλα χάλκινα τμήματα γλυπτών που ανασύρθηκαν από τον βυθό (κεφαλή ηγεμόνα με καπέλο, τα σκέλη έφιππου άνδρα με τα περίτεχνα σανδάλια και τους πτερνιστήρες και το δελφίνι).
Ο όροφος εξάλλου είναι αφιερωμένος στην παλαιοχριστιανική, βυζαντινή και μεταβυζαντινή Κάλυμνο.
Ναυτικό Μουσείο Καλύμνου
Στο Ναυτικό Μουσείο της Καλύμνου που ιδρύθηκε το 1994, παρουσιάζεται η ναυτική παράδοση του νησιού, η ιστορία και οι μέθοδοι της σπογγαλιείας, καθώς και πολλά αντικείμενα από ναυάγια αρχαίων πλοίων. Στις τέσσερις αίθουσες του μουσείου εκτίθενται αντικείμενα σχετικά με το επάγγελμα της σπογγαλιείας και την κατεργασία των σφουγγαριών.
Στην πρώτη αίθουσα εκτίθενται παλιές φωτογραφίες των αρχών του 20ου αιώνα από την πόλη και τις εκδηλώσεις που γινόντουσαν κατά την αναχώρηση των σφουγγαράδων, λίθινες, μολύβδινες και σιδερένιες άγκυρες, ναυτικοί χάρτες 16ου-17ου αιώνα, ευρήματα από ναυάγια, πέτρινες οβίδες, ξάρτια πλοίων, ναυτικά φανάρια, πιάτα με θαλασσινές παραστάσεις και μινιατούρες καϊκιών.
Στην τελευταία αίθουσα υπάρχουν παραδοσιακές ενδυμασίες, πιάτα, μαντίλια, μουσικά όργανα, έπιπλα εποχής, σεντόνια, μαξιλάρια, υφαντά, εξαρτήματα υφαντικής, αντικείμενα για τη ζύμωση του ψωμιού και στάμνες.
Μουσείο Θαλασσίων Ευρημάτων
Πρόκειται για ιδιωτικό Μουσείο, έργο ζωής των αδερφών Βαλσαμίδη που γεννήθηκαν και ζουν στην Κάλυμνο.
Με αγάπη για τη θάλασσα και με διάθεση να μοιραστούν τις χαρές της και τον πλούτο της με τους ανθρώπους, έφτιαξαν αυτό το μουσείο με πολύ προσωπικό κόπο και μεράκι, μόνοι τους.
Δούλεψαν ως αρχιτέκτονες, ως οικοδόμοι, ως συλλέκτες, ως διακοσμητές χωρίς ποτέ να σταματήσουν την αγαπημένη τους δραστηριότητα, την κατάδυση. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό.
Τα ευρήματα, τα οποία προέρχονται από χιλιάδες καταδύσεις στις θάλασσες της γης, περιλαμβάνουν σχεδόν ότι μπορεί κανείς να συναντήσει στο βυθό.
Μέρος του μουσείου είναι αφιερωμένο στο επάγγελμα της σπογγαλιείας και περιλαμβάνει όλα τα εργαλεία και τα σκάφανδρα που χρησιμοποιήθηκαν από τους δύτες από το 1872 μέχρι σήμερα.
Σε μια πτέρυγα εκτίθενται ευρήματα του Α' και Β παγκοσμίου πολέμου όπως τορπίλες, κομμάτια από αεροπλάνα κτλ. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο φυλάσσονται αμφορείς του 6ου, 4ου, 3ου και 2ου π.Χ. αιώνα.
Επίσης υπάρχει μια συλλογή από 2000 περίπου φωτογραφίες σχετικές με την ιστορία και την παράδοση των σφουγγαράδων.
Στο χώρο του μουσείου γίνεται επεξεργασία των σφουγγαριών και λειτουργεί κατάστημα με σφουγγάρια, κοράλλια, όστρακα και... δόντια καρχαρία.
Καλύμνικο Σπίτι
Ιδιωτικό λαογραφικό μουσείο που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία της κ. Φανερωμένης Σκυλλά. Βρίσκεται στο δρόμο προς τους Βοθύνους στη διασταύρωση με το δρόμο που οδηγεί στο μοναστήρι του Αγίου Σάββα του εν Καλύμνω. Έχει εκθέματα που χρονολογούνται από το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα. Οι συλλογές αντικειμένων που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, παραδοσιακές φορεσιές και οικοσκευή παλαιών νοικοκυριών, ανασυνθέτουν την ατμόσφαιρα της οικογενειακής καθημερινότητας εκείνης της εποχής. Ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή με ένα κομμάτι ζωντανής ιστορίας, καθώς πληροφορείται για την κοσμοθεωρία, τα έθιμα και τις νοοτροπίες των μελών μιας παραδοσιακής νησιωτικής κοινωνίας, καθώς και για τη ζωή των Καλύμνιων σφουγγαράδων.
Ήθη και έθιμα
Τα ήθη και τα έθιμα της Καλύμνου τηρούνται σε πείσμα των καιρών ευλαβικά. Κάποια από αυτά έχουν ρίζες στην αρχαιότητα και κάποια προέρχονται από τη θρησκευτική και εκκλησιαστική παράδοση. Αποκορύφωμα των εορτών είναι, δίχως άλλο, η Μεγαλοβδομάδα με την περιφορά των επιταφίων και το Πάσχα με το γεμιστό αρνί "το μούουρι" και τους δυναμίτες που ακούγονται μέχρι την Κω. Πολιούχος Άγιος της Καλύμνου είναι ο Άγιος Νικόλαος, οποίος θεωρείται προστάτης των ναυτικών, δεδομένου ότι παλαιότερα οι κάτοικοι του νησιού ασχολούνταν στην πλειονότητά τους με το ναυτικό επάγγελμα. Κάθε χρόνο, λοιπόν, στις 6 Δεκεμβρίου το νησί τιμάει τη μνήμη του Αγίου Νικολάου με την περιφορά της εικόνας του στην πρωτεύουσα του νησιού υπό τη συνοδεία της φιλαρμονικής και των τοπικών αρχών. Η ημέρα εορτασμού του Αγίου Νικολάου αποτελεί ημέρα αργίας για το σύνολο του νησιού.
Μοναστήρια στην Κάλυμνο
Η αναρρίχηση στην Κάλυμνο
μικρογραφία|Αναρρίχηση στην Κάλυμνο.Η ποικιλομορφία των ακτών, των απόκρημνων βράχων και το ήπιο κλίμα καθιστούν το νησί αυτό ιδανικό μέρος για τους αναρριχητές. Για όσους αναρριχητές έχουν ταξιδέψει, ο βράχος της Καλύμνου μοιάζει με αυτον της Ταϊλάνδης. Η Κάλυμνος όμως από τους περισσότερους αναρριχητές κρίνεται ως πληρέστερος προορισμός.
Ο ασβεστόλιθος, η αναρρίχηση στους σταλακτίτες, τα πολλά σπήλαια συνέβαλαν στο να χαρακτηριστεί η Κάλυμνος από τα περιοδικά Vertical, Klettern, Climbing, Desnivel, ως μία από τις πιο όμορφες τοποθεσίες « του κόσμου των αναρριχητών ».
Υπάρχουν περίπου 60 πεδία με διαδρομές αθλητικής αναρρίχησης κυρίως «μιας σχοινιάς», δυσκολίας από 4 έως 9, που είναι εύκολα προσβάσιμα από μονοπάτια. Οι περισσότερες διαδρομές της «μιας σχοινιάς» κυμαίνονται μεταξύ 20 και 30 μέτρων.
Ωστόσο, υπάρχουν και διαδρομές της «μιας σχοινιάς» που φτάνουν τα 50 - 60 μέτρα. Για τη διάνοιξη των διαδρομών στο νησί χρησιμοποιούνται σύγχρονα υλικά, ανοξείδωτα στα οποία γίνεται τακτικά συντήρηση.
Η πλειοψηφία των διαδρομών βρίσκεται στο δυτικό/ βορειοδυτικό τμήμα του νησιού.
Υπάρχει επίσης το νησάκι της Τελένδου (ή Τελέντου) στο οποίοι δημιουργούνται όλο και περισσότερες διαδρομές με έμφαση στις διαδρομές «πολλών σχοινιών» διαφορετικού ύψους. Στην Κάλυμνο ανοίγονται περίπου 100-150 νέες διαδρομές κάθε χρόνο από Έλληνες και ξένους αναρριχητές. Αυτή τη στιγμή το νησί έχει πάνω από 2.000 οργανωμένες διαδρομές.
Πριν από 10 χρόνια ξεκίνησε να διοργανώνεται στο νησί ένα φεστιβάλ αναρρίχησης : το Kalymnos Rock Climbing Festival. Την τέταρτη φορά που διοργανώθηκε, το Μάιο του 2009, συγκέντρωσε πάνω από 300 συμμετέχοντες από δεκαπέντε χώρες.
Πληθυσμός
Η Κάλυμνος είχε πληθυσμό 16.179 κατοίκους σύμφωνα με τα αποτελέσματα της απογραφής του 2011 και αποτελεί ένα από τα πιο πυκνοκατοικημένα νησιά της Ελλάδας. Το νησί ήταν φημισμένο για τη σπογγαλιεία των κατοίκων, για την οποία σήμερα υπάρχουν στο νησί τρία μουσεία και ένα σύγχρονο αρχαιολογικό μουσείο. Στην Κάλυμνο τα τελευταία χρόνια λειτουργεί αεροδρόμιο, όπου καθημερινά υπάρχουν πτήσεις από και προς Αθήνα. Επίσης διαθέτει ένα μεγάλο λιμάνι στην περιοχή της Πόθιας, που επί καθημερινής βάσεως προσεγγίζεται από μεγάλα φορτηγά πλοία και επιβατικά διαφόρων κατηγοριών.
Δήμος Καλυμνίων
Ο δήμος Καλυμνίων περιλαμβάνει το νησί της Καλύμνου, τα κοντινά νησιά Ψέριμος και Τέλενδος καθώς και τις γύρω νησίδες.
Με την εφαρμογή της νέας διοικητικής διαίρεσης της χώρας κατά το Πρόγραμμα Καλλικράτης το 2011 ουδεμία μεταβολή επήλθε στο Δήμο, σύμφωνα με το άρθρο 1,§ 2.10.Γ. αυτού.
Οικισμοί και νησίδες
Αναλυτικά οι οικισμοί και οι νησίδες που αποτελούν τον δήμο Καλυμνίων :
Σημειώσεις
Λεπτομερείς ναυτιλιακές πληροφορίες για τη νήσο Κάλυμνο παρέχει ο Ελληνικός Πλοηγός 4ος τόμος και ιδιαίτερα ο χάρτης ελληνικής έκδοσης: ΧΕΕ-4511, που καλύπτει και τη νήσο Λέρο.
Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ
Κατηγορία:Αναρριχητικοί προορισμοί στην Ελλάδα
Ασπόνδυλο
thumb|250px|Η [[γαρίδα είναι ασπόνδυλο]]
Τα ασπόνδυλα είναι ζώα, τα οποία δεν διαθέτουν σπονδυλική στήλη. Περιλαμβάνει το 97% των ειδών των ζώων - όλα τα ζώα που δεν ανήκουν στην υποσυνομοταξία των σπονδυλωτών (ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά και θηλαστικά). Ο αρνητικός ορισμός τους σημαίνει ότι είναι μια παραφυλετική ομάδα. Στα ασπόνδυλα περιλαμβάνονται επίσης και οι δύο από τις τρεις υποσυνομοταξίες της συνομοταξίας χορδωτά, δηλ. τα ουροχορδωτά και τα κεφαλοχορδωτά.
Η ονομάσια «ασπόνδυλα» προέρχεται από τη λέξη σπονδυλωτά και το στερητικό αλφα, δηλαδή αυτός που δεν έχει σπόνδυλους.
Χαρακτηριστικά
Το χαρακτηριστικό που είναι κοινό μεταξύ όλων των ασπόνδυλων είναι η απουσία σπονδυλικής στήλης: αυτή είναι η διάκριση μεταξύ ασπόνδυλων και σπονδυλωτών. Όντας ζώα, τα ασπόνδυλα είναι θηρευτές, και συντηρούνται με την κατανάλωση άλλων οργανισμών. Τα κύτταρά τους δεν διαθέτουν επίσης άκαμπτα κυτταρικά τοιχώματα. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως τα ποροφόρα, τα ασπόνδυλα έχουν γενικά όργανα που αποτελείται από διαφοροποιημένο ιστό. Υπάρχει επίσης συνήθως ένας θάλαμος χώνευσης με ένα ή δύο ανοίγματα.
Πολλά ασπόνδυλα αναπαράγουν σεξουαλικά. Έχουν μερικά εξειδικευμένα αναπαραγωγικά κύτταρα, τα οποία υφίστανται μείωση για την κατασκευή μικρότερων, κινητών σπερματοζωαρίων ή μεγαλύτερα, ακίνητα ωάρια. Αυτά ενώνονται και σχηματίζουν ζυγωτά, τα οποία εξελίσσονται σε νέους οργανισμούς. Άλλα είναι σε θέση να αναπαράγονται ασεξουαλικώς, ή μερικές φορές, και με τις δύο μεθόδους.
Συνομοταξίες
Ο όρος ασπόνδυλων καλύπτει πολλές συνομοταξίες. Μια από αυτές είναι οι σπόγγοι (ποροφόρα). Είναι πολύ πιθανό να έχουν διαφοροποιηθεί από τα άλλα ζώα νωρίς στην εξελικτική ιστορία. Στερούνται τη σύνθετη οργάνωση που παρατηρείται στις περισσότερες άλλες συνομοταξίες. Τα κύτταρά τους διαφοροποιούνται, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι οργανωμένα σε διαφορετικούς ιστούς. Τα σφουγγάρια συνήθως τρέφονται φιλτράροντας νερό μέσω των πόρων τους. Κάποιοι εικάζουν ότι σφουγγάρια δεν είναι τόσο πρωτόγονα, αλλά μπορεί αντ 'αυτού απλοποιηθήκαν. Τα κτενοφόρα και τα κνιδόζωα, τα οποία περιλαμβάνουν τις θαλάσσιες ανεμώνες, τα κοράλλια και τις μέδουσες, χαρακτηρίζονται από ακτινωτή συμμετρία και έχουν πεπτικούς θαλάμους με ένα μόνο άνοιγμα, το οποίο χρησιμεύει ως το στόμα και πρωκτός. Και τα δύο έχουν διακριτούς ιστούς, αλλά δεν είναι οργανωμένοι σε όργανα.
Τα εχινόδερμα διαθέτουν ακτινωτή συμμετρία και είναι αποκλειστικά θαλάσσια. Περιλαμβάνουν τους αστερίες, αχινούς και τα θαλάσσια αγγούρια. Άλλα φύλα των ασπόνδυλων είναι τα ημιχορωτά και οι χαιτόγναθοι.
Η μεγαλύτερη συνομοταξία ζώων επίσης περιλαμβάνεται στο ασπόνδυλα: τα αρθρόποδα, συμπεριλαμβανομένων των εντόμων, αράχνες, τα καβούρια και τους συγγενείς τους. Όλοι αυτοί οι οργανισμοί έχουν σώμα που χωρίζεται σε επαναλαμβανόμενα τμήματα, που συνήθως συνδυάζονται με εξαρτήματα. Επιπλέον, διαθέτουν ένα σκληρό εξωσκελετό που περιοδικά αλλάζουν κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Δύο μικρότερες συνομοταξίες, τα ονυχοφόρα και τα βραδύπορα, είναι στενοί συγγενείς των αρθροπόδων και να μοιράζονται με αυτά κοινά χαρακτηριστικά. Οι νηματώδεις είναι ίσως η δεύτερη μεγαλύτερη συνομοταξία ζώων, και ανήκει επίσης στα ασπόνδυλα. Είναι συνήθως μικροσκοπικά, και εμφανίζονται σχεδόν σε κάθε περιβάλλον όπου υπάρχει νερό. Ένας αριθμός τους είναι σημαντικά παράσιτα. Τα μικρότερα φύλα που σχετίζονται με αυτές είναι οι κυνόρυγχοι, τα Priapulida και τα Loricifera.
Μια άλλη συνομοταξία είναι οι πλατυέλμινθες. Αυτά τα αρχικά θεωρούνταν πρωτόγονα, αλλά τώρα φαίνεται ότι αναπτύχθηκαν από πιο πολύπλοκους προγόνους. Στους πλατυμέλμιθες λείπει μια κοιλότητα του σώματος, όπως και στους στενότερους συγγενείς τους, τα μικροσκοπικά γαστροτρίχια. Τα τροχόζωα ή Rotifera, είναι κοινά σε υδατικό περιβάλλον. Τα ασπόνδυλα περιλαμβάνουν επίσης τα ακανθοκεφάλα ή ακανθοκέφαλα σκουλήκια, οι γναθοσκώληκες, τα μικρογναθόζωα και τα κυκλιοφόρα.
Επίσης, περιλαμβάνονται δύο από τις πιο επιτυχημένες συνομοταξίες ζώων, τα μαλάκια και οι δακτυλιοσκώληκες. Η πρώτη, η οποία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη συνομοταξία των ζώων με βάση τον αριθμό των ειδών που περιγράφονται, περιλαμβάνει ζώα όπως τα σαλιγκάρια, μύδια και καλαμάρια, και η δεύτερη αποτελείται από τους γαιοσκώληκες και τις βδέλλες. Αυτές οι δύο ομάδες έχουν θεωρηθεί από καιρό στενοί συγγενείς, λόγω της κοινής παρουσίας τροχοφόρων προνυμφών, αλλά οι δακτυλιοσκώληκες θεωρήθηκαν πιο κοντά στα αρθρόποδα, επειδή είναι τόσο κατακερματισμένοι.
Άλλες συνομοταξίες περιλαμβάνουν τα βραχιόποδα, τα βρυόζωα, τα Acoelomorpha, τα Entoprocta, τα Phoronida και τα Xenoturbellida.
Βασκανία
Βασκανία, μάτιασμα ή κακό μάτι ονομάζεται η πεποίθηση κατά την οποία είναι δυνατό να επηρεαστεί αρνητικά ένας άνθρωπος εξαιτίας του φθόνου ή μονάχα ενός βλέμματος από έναν άλλο άνθρωπο (πιθανόν και ακούσια). Η διαδικασία αυτή καθώς και οι προτεινόμενοι τρόποι αντιμετώπισής της διαφέρουν από τόπο σε τόπο.
Γεωγραφική εξάπλωση
Η πίστη στο "μάτι" είναι πιο διαδεδομένη στη Μέση Ανατολή, στη δυτική αλλά και στην ανατολική Αφρική, κεντρική/νότια Ασία, αλλά και στην Ευρώπη, ιδίως στις μεσογειακές χώρες. Αναφορές στην βασκανία μπορούν να βρεθούν στο Κοράνι, όπως και σε εβραϊκά ιερά κείμενα (Ταλμούδ, Τανάκ). Στην περιοχή του Αιγαίου, καθώς και σε άλλες περιοχές όπου δεν υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με μάτια ανοικτού χρώματος, θεωρείται ότι τα ανοιχτόχρωμα μάτια μπορούν να "ματιάσουν" ευκολότερα. Αυτή η πεποίθηση ίσως έχει τις ρίζες της στο γεγονός ότι, άνθρωποι από κοινωνίες όπου δεν ήταν διαδεδομένη η πίστη στη βασκανία (όπως π.χ. από την Βόρεια Ευρώπη), πιθανόν να μην τηρούσαν κάποια τοπικά έθιμα όπως το να μην κοιτά κανείς έντονα στα μάτια αγνώστους. Έτσι λοιπόν στην Ελλάδα και στην Τουρκία, τα φυλαχτά που έχουν την ικανότητα να προστατεύουν από το μάτι, έχουν την μορφή μπλε ματιών. Στον πίνακά του με τίτλο "Το διαβολικό μάτι", ο Τζον Φίλιπ (1859) απεικονίζει τον εαυτό του καθώς φιλοτεχνεί το σκίτσο μιας τσιγγάνας, η οποία βλέποντάς τον να την κοιτά έντονα, πιστεύει ότι γίνεται "στόχος" βασκανίας.
Η βασκανία στα αρχαία χρόνια
Η αρχή της βασκανίας ανάγεται στην Ανατολή και τη Χαλδαία, από την οποία πιθανότατα διαδόθηκε στην Ελλάδα, την Ιταλία και τις λοιπές χώρες της Ευρώπης. Οι αρχαίοι Έλληνες και αργότερα οι Ρωμαίοι πίστευαν στη βασκανία. Εκτός από ορισμένους σκεπτικιστές, η πίστη στο κακό μάτι ήταν ευρύτατα διαδεδομένη και ριζωμένη όχι μόνο στο λαό αλλά και στα πιο ανεπτυγμένα πνεύματα της αρχαιότητας. Ο Δημόκριτος, ο Αριστοτέλης, ο Πλούταρχος, ο Απολλωνίδης, ο Φίλαρχος, ο Ηλιόδωρος, ο Αλέξανδρος ο Αφροδισιεύς, ο Πλίνιος, ο Βιργίλιος και ο Κικέρων παραδεχόταν τη βασκανία.
Από αυτούς, τέσσερις ασχολήθηκαν με τη βασκανία και προσπάθησαν να εξηγήσουν και να δώσουν λογική εξήγηση στο φαινόμενο: ο Δημόκριτος, ο Πλούταρχος, ο Αριστοτέλης και ο Ηλιόδωρος.
Το κακό μάτι μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο τον άνθρωπο αλλά και ότι είχε προσφιλές. Τα παιδιά θεωρούνταν τα ευκολότερα θύματα της βασκανίας. Οι Ρωμαίοι είχαν θέσει τα παιδιά υπό την προστασία ειδικής θεάς της Cumina, η οποία είχε ως προορισμό να αποτρέπει την επίδραση του κακού ματιού. Τα κατοικίδια ζώα ήταν επίσης δυνατό να επηρεαστούν. Ο Βιργίλιος απεικόνισε ως εξής το παράπονο βοσκού του οποίου καταστράφηκε το κοπάδι “Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos” (αγνοώ ποιο κακό μάτι βασκάνει τα αρνιά μου). Στην Ιταλία η ιδέα της βασκανίας (jettatura) ήταν βαθύτατα ριζωμένη.
Η Εκκλησία και η βασκανία
Οι πατέρες της εκκλησίας δεν αρνούνται τη βασκανία, την αποδίδουν όμως σε επέμβαση του πονηρού πνεύματος και τη θεωρούν έργο του διαβόλου. Εκκλησιαστικοί συγγραφείς ταυτίζουν τη βασκανία με το φθόνο, θεωρούν δε τη βασκανία κακή για τους άλλους αλλά και για τον εαυτό αυτού που την προκαλεί. Ιδιαίτερο λόγο για τη βασκανία έγραψε ο Άγιος Βασίλειος. Με τη σύνθεση ευχών κατά της βασκανίας, αλλά και φυλακτηρίων, η εκκλησία παραδέχτηκε σιωπηλά την ύπαρξή της.
Προφύλαξη από το κακό μάτι
thumb|250px|Ματόχαντρα thumb|left|Το "Χέρι της Φατιμά" όπως το αποκαλούν οι μουσουλμάνοι, ή το "Χέρι της Μύριαμ" όπως το αποκαλούν οι Εβραίοι, φυλαχτό κατά της βασκανίας thumb|right|[[Τουρκία|Τουρκικό αεροσκάφος με ματόχαντρο (nazar στα τουρκικά)]] Από τα αρχαιότατα χρόνια οι άνθρωποι ζητούσαν διάφορα μέσα για την εξουδετέρωση της ενέργειας της βασκανίας. Στους Έλληνες αναφέρονται: βασκάνια, προβασκάνια, αποτρόπαια, φυλακτήρια, εγκόλπια, περιάμματα, περίαπτα, τελέσματα, στους Λατίνους amuletum, στους Γάλλους amulette, talisman, fétiche, στους Ιταλούς ligature, alligatura. Γενικά τα φυλακτήρια ήταν είτε χειρονομίες, σύμβολα, χρήση λίθων, μετάλλων, φυτών και ζώων. Από τις χειρονομίες για την αποτροπή του βασκάνου αναφέρουμε το φτύσιμο, γνωστό και στους αρχαίους Έλληνες αλλά και μέχρι σήμερα: «Ως μη βασκανθώ τρις εις εμόν έπτυσα κόλπον» (Θεοκρίτου Ειδύλλια 6, 14), «Φτύσε τον κόρφο σου». Επίσης η μούντζα ή φασκέλωμα, η fica των Ιταλών, η έκταση δηλαδή του δείκτη και του μικρού δακτύλου. Οι χειρονομίες συνοδευόταν κάποτε και με φράσεις όπως: «Εις την κεφαλήν σοι» (Πλατ. Ευθ. 6, 283), «Και συ», «Έρρε», «Προσκυνώ Αδράστειαν».
Στην αρχαία Ρώμη κρέμαγαν το "fascinum", ένα φυλακτό φαλλικού σχήματος, στο λαιμό κυρίως των παιδιών για προστασία από το κακό μάτι, αλλά και για να τους φέρει γονιμότητα.
Η χρήση φυλακτηρίων ήταν και είναι ευρύτατα διαδεδομένη σε όλους τους λαούς και όλα τα κοινωνικά στρώματα. Οι θρησκείες της Άπω Ανατολής, ο Βουδισμός, ο Βραχμανισμός, ο Χαμανισμός και ο Ταοϊσμός καλλιέργησαν την πίστη στα φυλακτήρια. Ο Χριστιανισμός, παρά τις προσπάθειές του, δεν κατόρθωσε να καταργήσει τη χρήση των φυλακτηρίων. Η ΣΤ’ Οικουμενική Σύνοδος με τον κανόνα 61 είχε ορίσει καθαίρεση για τους κληρικούς και εξαετή αφορισμό για τους λαϊκούς οι οποίοι έδιναν στις γυναίκες δεμάτια από μεταξένια («σηρικά») νήματα, υφασμένα με τρίχες αρκούδας ή και πουγγιά ως εγκόλπια κατά της βασκανίας. Τελικά η Εκκλησία αναγκάστηκε να τα παραδεχτεί και να τα καθιερώσει, καταδικάζοντας μόνο τα φυλακτήρια που είχαν σχέση με ασεβείς ή αιρετικές παραδόσεις, όπως τα Αβραξάς των Γνωστικών ή και εκείνα στα οποία συγχέονταν χριστιανικές και ιουδαϊκές ιδέες ως σύμβολα ασαφή και μυστηριώδη.
Σήμερα ιδιαίτερα διαδεδομένα είναι τα ματόχαντρα (μπλε χάντρα που μοιάζει με μάτι), αλλά και φυλακτά από ιερά προσκυνήματα. Χρήση φυλακτηρίου έχει και ο αγιασμός.
Στην Τουρκία χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα τα ματόχαντρα, αλλά και επιγραφές όπως "Allah, maşallah" και "Allah korusun!", οι οποίες επικαλούνται την προστασία του Αλλάχ.
Το «μάτι» μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο τον άνθρωπο αλλά και ότι είχε προσφιλές. Τα παιδιά θεωρούνταν τα ευκολότερα θύματα της βασκανίας. Οι Ρωμαίοι είχαν θέσει τα παιδιά υπό την προστασία ειδικής θεάς της Cumina, η οποία είχε ως προορισμό να αποτρέπει την επίδραση του κακού ματιού. Τα κατοικίδια ζώα ήταν επίσης δυνατό να επηρεαστούν. Ο Βιργίλιος απεικόνισε ως εξής το παράπονο βοσκού του οποίου καταστράφηκε το κοπάδι «Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos» (αγνοώ ποιο κακό μάτι βασκάνει τα αρνιά μου). Στην Ιταλία η ιδέα της βασκανίας (jettatura) ήταν βαθύτατα ριζωμένη.Το γοργόνειο (το κεφάλι της Μέδουσας) τοποθετούσαν θεοί και δαίμονες στις ασπίδες τους ή τους θώρακές τους ως αποτρόπαιο. Δηλαδή για να τρέπουν σε φυγή ή να «παγώνουν» τον εχθρό στο πεδίο της μάχης. μικρογραφία|Η σωζόμενη κατά τα 2/3 ασπίδα του αγάλματος της Αθηνάς, ρωμαϊκό αντίγραφο του χρυσελεφάντινου αγάλματος της Αθηνάς του Φειδία στον Παρθενώνα (3ος αι. μ.Χ.). Στο κέντρο υπάρχει η κεφαλή της Μέδουσας.
Ξεμάτιασμα
Με τον όρο ξεμάτιασμα νοείται η θεραπεία από τις αρνητικές επιπτώσεις του ματιάσματος ή του κακού ματιού σύμφωνα με τις πανάρχαιες πεποιθήσεις ότι από τα μάτια του ανθρώπου μπορούν να εκλυθούν μορφές ενέργειας που να έχουν πραγματικό αντίκτυπο στον υλικό κόσμο, στην υγεία αλλά και την τύχη ενός άλλου ανθρώπου.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση για να γίνει ένα ξεμάτιασμα, χρειάζεται ένας ιερέας ο οποίος "διαβάζει" το ματιασμένο άτομο με τις κατάλληλες προσευχές. Η λαϊκή σοφία συνιστά κυρίως τη χρήση μιας κούπας με νερό και σταγόνες λάδι, είναι το λεγόμενο ξεμάτιασμα με λάδι.
Όσον αφορά τις μυστικιστικές και απόκρυφες παραδόσεις της ανατολής, ο άνθρωπος θεωρείται ότι περιβάλλεται από ένα κουκούλι ενεργείας, τη λεγόμενη "αύρα", η οποία μπορεί κυριολεκτικά να τρυπηθεί από την ενέργεια του ματιού. Ο ανατολίτης θεραπευτής όταν κάνει ξεμάτιασμα σε κάποιον συνήθως περνώντας τα χέρια του πάνω από το σώμα του ματιασμένου, στην ουσία κλείνει τις ανοιχτές οπές και τις γεμίζει με την εκλιπούσα ζωτική ενέργεια που ονομάζεται "τσι" ή "qi" από τους Κινέζους και "πράνα" από τους Ινδούς. Η ανατολίτικη τέχνη του Ρέικι δουλεύει ακριβώς με αυτή τη φιλοσοφία.
Αναφορές
Κατηγορία:Λαογραφία Κατηγορία:Κατάρες Κατηγορία:Προλήψεις
Ο Κόσμος της Χριστίνας
Ο Κόσμος της Χριστίνας (αγγλικά: Christina's World) είναι πίνακας ζωγραφικής που δημιουργήθηκε το 1948 από τον Αμερικανό ζωγράφο Άντριου Γουάιεθ. Πρόκειται για έναν από τους πιο γνωστούς πίνακες με προέλευση την Αμερική των μέσων του 20ού αιώνα. Απεικονίζει μία γυναίκα να βρίσκεται πεσμένη στο έδαφος, σε ένα άγονο και ελαφρώς ηλιοκαμένο χωράφι, η οποία κοιτά ένα γκρι σπίτι στον ορίζοντα, ενώ ένας αχυρώνας και διάφορα άλλα μικρά αντικείμενα βρίσκονται κοντά στο σπίτι.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πίνακες του Άντριου Γουάιεθ Κατηγορία:Πίνακες του 1948 Κατηγορία:Πίνακες του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης (Νέα Υόρκη)
Χειμερινοί Παραολυμπιακοί Αγώνες 2006
Οι Χειμερινοί Παραολυμπιακοί Αγώνες Τορίνο 2006 πραγματοποιήθηκαν από τις 10 έως και τις 19 Μαρτίου 2006. Αγωνίστηκαν 600 αθλητές και αθλήτριες από 41 χώρες σε 5 αγωνίσματα (Αλπικό Σκι, Σκι Αντοχής, Δίαθλο, Χόκεϋ επί πάγου με έλκηθρο και Κέρλιγκ με αμαξίδιο).
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
2006 Κατηγορία:Πολυαθλητικές διοργανώσεις το 2006 Κατηγορία:Αθλητισμός στην Ιταλία
Καρλισμός
Ο Καρλισμός (βασκικά: Karlismo, καταλανικά: Carlisme, γαλικιανά: Carlismo, ισπανικά: Carlismo) είναι παραδοσιοκρατικό πολιτικό κίνημα στην Ισπανία, το οποίο επιδιώκει τη δημιουργία μιας ξεχωριστής γραμμής της δυναστείας των Βουρβόνων στον ισπανικό θρόνο. Αυτή η γραμμή προέρχεται από τον δον Κάρλος-Μαρία κόμη της Μολίνα (1788-1855) και ιδρύθηκε λόγω της διαφοράς που υπήρξε, όσον αφορά τους νόμους διαδοχής και την εκτεταμένη δυσαρέσκεια με τη γραμμή διαδοχής του Αλφόνσου του Οίκου των Βουρβόνων. Το κίνημα έφτασε στη μεγαλύτερη ακμή του τη δεκαετία του 1830, αλλά ανέκαμψε μετά την ήττα της Ισπανίας στον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο το 1898, όταν η Ισπανία έχασε τα τελευταία σημαντικά υπερπόντια εδάφη, την Κούβα, το Γκουάμ, τις Φιλιππίνες και το Πουέρτο Ρίκο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Καρλικοί Πόλεμοι Κατηγορία:Μοναρχία Κατηγορία:Εθνικιστικά κινήματα Κατηγορία:Ιστορία του Καθολικισμού στην Ισπανία Κατηγορία:Ισπανικός Εμφύλιος Κατηγορία:Εθνικισμός στην Ισπανία
Φραγκισκανικό Μοναστήρι της Γκόριτσα
Αρχιτεκτονική
μικρογραφία|κέντρο|Άλλη άποψη του μοναστηριού.
Παραπομπές
Γκοριτσα Κατηγορία:Εθνικά μνημεία στο Λίβνο Γκοριτσα
Τάκης Βουγιουκλάκης
Ο Παναγιώτης (Τάκης)  Βουγιουκλάκης (Αθήνα, 6 Μαρτίου 1939 - Αθήνα, 8 Απριλίου 2021) ήταν Έλληνας σκηνοθέτης και παραγωγός.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 6 Μαρτίου 1939. Γονείς του ήταν ο πρώην Νομάρχης Αρκαδίας, νομικός Ιωάννης Βουγιουκλάκης και η Αιμιλία Κουμουνδούρου. Αδέλφια του ήταν η ηθοποιός Αλίκη Βουγιουκλάκη και ο αρχιτέκτονας Αντώνης Βουγιουκλάκης. Από τον πρώτο του γάμο απέκτησε ένα γιο, τον Γιάννη Βουγιουκλάκη, ο οποίος γεννήθηκε το 1962. Το 1986 παντρεύτηκε την ηθοποιό Έφη Πίκουλα.
Ξεκίνησε και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Ρώμη, κατ' αρχήν στο Πανεπιστήμιο Pro-Deo όπου σπούδασε Κοινωνιολογία, και στη συνέχεια στο Centro Sperimentale di Cinematografia (C.S.C.), που σπούδασε σκηνοθεσία με καθηγητές όπως ο Βιττόριο ντε Σίκα και ο Πιέτρο Τζέρμι.
Το 1963 δραστηριοποιείται σκηνοθετικά κατ' αρχήν στο ραδιόφωνο, σκηνοθετώντας περισσότερα από 40 θεατρικά έργα και από το 1969 στην τηλεόραση όπου σκηνοθετεί σίριαλ, σόου και εορταστικά προγράμματα. Το 1970 ξεκινά την κινηματογραφική σκηνοθετική του καριέρα. Το 1975 αποφασίζει να ασχοληθεί (και) επιχειρηματικά με το θέαμα, ιδρύοντας στην Αθήνα εταιρεία παραγωγής ταινιών, θεατρικών παραγωγών και τηλεοπτικών προγραμμάτων. Επόμενο καλλιτεχνικό του βήμα είναι το 1976, όταν καταπιάνεται με τη θεατρική σκηνοθεσία, "ανεβάζοντας" συνολικά 52 Θεατρικές παραστάσεις, ενώ τη δεκαετία του '80 σκηνοθετεί αρκετές ταινίες βίντεο.
Διετέλεσε:
Επί σειρά ετών ήταν μέλος της Κριτικής Επιτροπής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Δημιουργών Θεατρικών και Οπτικοακουστικών Έργων - "Αθηνά".
Στις εθνικές εκλογές του 1996 συμμετείχε ως υποψήφιος βουλευτής, με την "Πολιτική Άνοιξη" στην Α΄ Αθηνών. Το 2002 αποφασίζει να ασχοληθεί με τα "δημοτικά" και εκλέγεται Δημοτικός Σύμβουλος στον Δήμο Βριλησσίων, αναλαμβάνει δε Πρόεδρος του Πνευματικού και Πολιτιστικού Κέντρου του Δήμου. Το 2006 επανεκλέγεται και αναλαμβάνει Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βριλησσίων.
Απεβίωσε από ανακοπή καρδιάς σε ηλικία 82 ετών στις 8 Απριλίου του 2021.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Έλληνες σκηνοθέτες
Άγιος Πέτρος Λευκάδας
Ο Άγιος Πέτρος είναι χωριό και έδρα ομώνυμης τοπικής κοινότητας της Λευκάδας. Είχε πληθυσμό 422 κατοίκων έως και την απογραφή του 2011. Βρίσκεται στο νότιο τμήμα του νησιού, πάνω στο όρος Ελάτη και σε υψόμετρο 350 περίπου μέτρων. Απέχει περίπου είκοσι τέσσερα (24) χιλιόμετρα από το Νυδρί, έξι (6) χιλιόμετρα από τον κόλπο της Βασιλικής και το ομώνυμο χωριό και σχεδόν τριάντα τρία (33) χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης. Ανήκει διοικητικά στο Δήμο Απολλωνίων.
Ιστορία
Κατά τον πρωτοπρεσβύτερο Ζαμπέλη Γεράσιμο, όταν ο Ιωάννης Ορσίνι (κατά το 1331 μ.Χ.) κατέλαβε τη Λευκάδα «η περιοχή του σημερινού χωριού Άγιος Πέτρος προτιμήθηκε για τη διαμονή πολλών δυτικών στρατιωτών. Πρόχειροι οικίσκοι στήθηκαν στην περιοχή κάτω από τις πανύψηλες δρυς και σιγά σιγά άρχισε να διαμορφώνεται μια οικιστική ζωή, η οποία ονομάστηκε Άγιος Πέτρος. Ήταν το όνομα αυτό λατρεμένο γι’ αυτούς, αφού τους θύμιζε το πνευματικό τους κέντρο, την Αγία Έδρα, στον χώρο της οποίας υπήρχε ο ναός του Αγίου Πέτρου.». Όπως παρατηρεί ο Γεράσιμος Δρακονταειδής, «τα θεμέλια της Εκκλησίας ταύτης ευρίσκοντο μέχρι πρότινος εις τον χώρον Κώστα και Σωτήρη Σουμίλα.».
Αργότερα, οι καταστροφικοί σεισμοί που σημάδεψαν το χωριό και κυρίως του έτους 1625, ισοπέδωσαν και το ναό του Αγ. Πέτρου.
Χαρακτηριστικά τοποθεσίας
Έχει πολλές κοντινές παραλίες με καταγάλανα νερά. Τα σπίτια του χωριού είναι παλιά, αλλά καλοδιατηρημένα. Οι κυριότερες ασχολίες των κατοίκων είναι με τον τουρισμό, το ψάρεμα, την κτηνοτροφία και την καλλιέργεια ελαιόδεντρων.
Η εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Αθανάσιος, ένας ευρύχωρος ναός με κεραμοσκεπή και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Είναι σε απλή νεοκλασική γραμμή με κυρίαρχα χρώματα το καφέ και το χρυσαφί. Στο εσωτερικό του ναού βρίσκεται η εικόνα του Αγίου Αθανασίου, με χρώματα και τεχνοτροπία επηρεασμένα από την μεταβυζαντινή κρητική παράδοση και είναι έργο του Ιωάννη Βολουδάκη από το 1914. Μια ακόμα εκκλησία του χωριού είναι η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων με τέμπλο του Ηλία Μεντσικώφ από το 1890. Πρόκειται για καλοδουλεμένη ξυλογλυπτική με φαντασία και τέχνη. Δύο μέτρα από τη δυτική πλευρά του ναού κάτω από το επίπεδο της επιφάνειας του εδάφους, υπάρχει ο κεντρικός χώρος με κόγχη παλαιού ναϊσκου, της Φραγκοκλησιάς. Πρόκειται για ένα ευκτήριο επί Φραγκοκρατίας που σώζεται ακόμα.
Το χωριό διαθέτει δημοτικό γήπεδο ποδοσφαίρου, στο οποίο εκτός των ποδοσφαιρικών αγώνων, πραγματοποιούνται συχνά εκδηλώσεις χορού και διαγωνισμοί για τις νεαρές ηλικίες του τόπου (π.χ. διαγωνισμός φωτογραφίας κ.α.). Με απόφαση του Υφυπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, το 2018, ο Δήμος Λευκάδας χρηματοδοτήθηκε με το ποσό των 270.000 ευρώ για το έργο «Βελτίωση αθλητικών εγκαταστάσεων Δήμου Λευκάδας Νομού Λευκάδας» το οποίο περιελάμβανε και το δημοτικό γήπεδο του Αγίου Πέτρου.
Στις 22 Μαρτίου του 2012, από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, 6η ΥΠΕ (Γενικό Νοσοκομείο Λευκάδας) αποδόθηκε στην Ένωση Αγιοπετριτών, Βραβείο Εθελοντικής Αιμοδοσίας και πλακέτα σε αναγνώριση της 20ετούς προσφοράς του χωριού στην Τράπεζα Αίματος.
Υπάρχει ακόμα τοπική εφημερίδα με τίτλο "Αγιοπετρίτικα", η οποία εκδίδεται από την Ένωση Αγιοπετριτών.
Πηγές
Αγιος Πετρος
Μοναστιέρ ντι Τρεβίζο
Το Μοναστιέρ ντι Τρεβίζο (ιταλικά: Monastier di Treviso, βενετικά: Monastièr ) είναι ιταλικός δήμος στην Επαρχία του Τρεβίζο, στην περιφέρεια του Βένετου.
Παραπομπές
Κατηγορία:Δήμοι της Επαρχίας του Τρεβίζο
2719 Σουτσόου
Ο Σουτσόου (Suzhou) είναι ένας αστεροειδής που περιφέρεται στην εσωτερική (δηλαδή την προς τον Ήλιο) περιοχή της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών και έχει απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 11,5. Ανακαλύφθηκε το 1965 από το προσωπικό του Αστεροσκοπείου του Μενεξεδένιου Βουνού στο Νανκίνγκ της Κίνας και πήρε το όνομά του από την κινεζική πόλη Σουτσόου.
Αξιοσημείωτη είναι η μικρή κλίση της τροχιάς του Σουτσόου ως προς την εκλειπτική, μόλις 37΄25΄΄.
Φυσικά χαρακτηριστικά
Τα φυσικά χαρακτηριστικά του Σουτσόου είναι άγνωστα.
Μάνγκο
thumb|Καρποί μάνγκο. Το Μάνγκο ή φρούτο της καρδιάς ή καρδόγια είναι ο καρπός του αειθαλούς καρποφόρου δέντρου με την πυκνή κόμη του γένους Μανγκοφόρος (Mangifera). Τα φύλλα του είναι βαθυπράσινα και δερματώδη ενώ τα άνθη μικρά, αρωματικά και κιτρινωπά. Το μάνγκο είναι ένα χυμώδες πυρηνόκαρπο φρούτο και παράγεται από πολυάριθμα τροπικά καρποφόρα δέντρα, τα οποία καλλιεργούνται κυρίως για τα βρώσιμα φρούτα τους. Οι καρποί τους είναι χυμώδεις, σφαιρικοί ή ωοειδείς και μπορεί να ζυγίζουν έως και τα 500 γρ. Σε ορισμένα δέντρα υπάρχει η τάση να καρποφορούν χρόνο παρά χρόνο, με ασυνήθιστα καλή παραγωγή. Το κάθε δέντρο δύναται να παραγάγει ανά σοδειά έως και 1000 καρπούς μάνγκο.
Η πλειονότητα αυτών των ειδών βρίσκονται στη φύση ως άγρια μάνγκο. Όλα ανήκουν στα ανθοφόρα φυτά της οικογένειας των Ανακαρδιοειδών (Anacardiaceae). Το μάνγκο προέρχεται από τη Νότια και τη Νοτιοανατολική Ασία, από όπου έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο για να γίνει ένα από τα πιο καλλιεργούμενα φρούτα στους τροπικούς. Η υψηλότερη συγκέντρωση του γένους Μανγκοφόρος (Mangifera) βρίσκεται στην Ινδία. thumb|Άνθη μάνγκο σε δέντρο στη [[Σρι Λάνκα.]]
Ενώ άλλα είδη Mangifera (π.χ. το χορς μάνγκο ''(Μ. foetida)'' Μ. η δυσώδης) καλλιεργούνται επίσης σε μια πιο τοπική βάση, η Μ. η ινδική (Mangifera indica) γνωστή ως το «κοινό μάνγκο» ή το «Ινδικό μάνγκο», είναι το μόνο ευρέως καλλιεργούμενο δέντρο μάνγκο σε πολλές τροπικές και υποτροπικές περιοχές. Προέρχεται από την Ινδική υποήπειρο (σημερινή Ινδία και Πακιστάν) και τη Μιανμάρ.
Περιγραφή
thumb|200px|Άγουρα μάνγκο. Το μάνγκο είναι το μεγαλύτερο οπωροφόρο δένδρο στον κόσμο, ικανό να φθάσει σε ύψος τα 35-40 μέτρα (115–131 πόδια), με μέση ακτίνα τα 10 μέτρα (33 πόδια). Τα δέντρα είναι μακρόβια, καθώς ορισμένα δείγματα εξακολουθούν να φέρουν καρπούς μετά και από 300 χρόνια. Συνήθως η καρποφορία ξεκινά τον 4ο με 6ο χρόνο από την φύτευσή του και η παραγωγή μειώνεται όταν το δέντρο είναι περίπου 40 ετών. Σε βαθιά εδάφη, η κύρια ρίζα κατεβαίνει σε βάθος 6 μέτρων (20 ποδών), με άφθονη, ευρεία εξάπλωση ριζών τροφοδοσίας, το δέντρο αποστέλλει επίσης τις πολλές ρίζες αγκίστρωσης, που διεισδύουν αρκετά μέτρα εντός του εδάφους. Τα φύλλα είναι άφθονα, εναλλασσόμενα, δερματώδη, γυαλιστερά βαθυπράσινα, λογχοειδή, έως 30 εκ. (12 ίντσες), μυτερά στις άκρες τους και αρωματικά όταν τριφτούν. Όταν τα φύλλα είναι νέα, είναι πορτοκαλί-ροζ, ταχέως μεταβαλλόμενα σε ένα σκούρο, γυαλιστερό κόκκινο, στη συνέχεια και καθώς ωριμάζουν, σε σκούρο πράσινο. Τα άνθη παράγονται σε τερματικές φούντες 10-40 εκ (3.9 έως 15.7 in) μάκρος. Κάθε λουλούδι είναι μικρό και άσπρο με πέντε πέταλα 5-10 χιλ. (0,20 έως 0,39 in) μακριά, με μια ήπια, γλυκιά οσμή που υποδηλώνει κρίνο της κοιλάδας. Πάνω από 400 ποικιλίες των μάνγκο είναι γνωστές, πολλές από τις οποίες ωριμάζουν το καλοκαίρι, ενώ ορισμένες δίνουν διπλή σοδειά. Για να ωριμάσει ο καρπός, χρειάζεται τρεις έως έξι μήνες. Εάν ο καρπός κοπεί ανώριμος, τότε δεν θα αναπτυχθεί η καλύτερή του γεύση, η ωρίμανσή του όμως, θα συνεχιστεί και μετά τη συγκομιδή.
Το ώριμο φρούτο διαφέρει σε μέγεθος και χρώμα. Οι καλλιέργειες διαφέρουν ποικιλοτρόπως σε κίτρινες, πορτοκαλί, κόκκινες, ή πράσινες και φέρουν ένα ενιαίο στενόμακρο πεπλατυσμένο κέλυφος το οποίο μπορεί να είναι ινώδες ή τριχωτό στην επιφάνεια και το οποίο δεν διαχωρίζεται εύκολα από τον πολτό. Τα ώριμα, μη αποφλοιωμένα μάνγκο αναδύουν ένα διακριτικό ρητινώδες, γλυκό άρωμα. Μέσα στο κέλυφος (πάχους 1-2 χιλ.) υπάρχει μια λεπτή επένδυση η οποία καλύπτει ένα μεμονωμένο σπόρο (μήκους 4-7 χιλ.). Ο σπόρος περιέχει το έμβρυο φυτό. Τα μάνγκο έχουν «απείθαρχους» σπόρους, οι οποίοι δεν επιβιώνουν στην κατάψυξη και στην ξήρανση.
Ετυμολογία
thumbnail|right|Πράσινα μάνγκο. Η λέξη μάνγκο προέρχεται από την Αγγλική λέξη mango (πληθυντικός mangoes ή mangos) και πηγάζει πάνω από 4000 χρόνια από τη λέξη mann της γλώσσας των Χίντι (η επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας της Ινδίας) που σημαίνει καρδιά ή από τη λέξη māṅṅa της γλώσσας των Μαλαγιάλαμ (η Δραβιδιανή γλώσσα του ινδικού κρατιδίου της Κεράλα, που είναι στενά συνδεδεμένη με τα Ταμίλ) μέσω της Πορτογαλικής λέξης «μάνγκα» ("manga") κατά τη διάρκεια του εμπορίου των μπαχαρικών με την Κεράλα το 1498.
Πρώτη καταγεγραμμένη μαρτυρία της λέξης σε ευρωπαϊκή γλώσσα ήταν ένα κείμενο γραμμένο από τον Ludovico di Varthema στα ιταλικά το 1510, ως "manga". Οι πρώτες καταγεγραμμένες εμφανίσεις σε γλώσσες όπως τα γαλλικά και τα μετακλασικά λατινικά εμφανίζονται να είναι μεταφράσεις από αυτό το κείμενο στην ιταλική γλώσσα. Η προέλευση του τελικού "-o" στα αγγλικά είναι ασαφής. Το μάνγκο αναφέρεται επίσης από τον Hendrik van Rheede, τον Ολλανδό διοικητή του Μαλαμπάρ (Malabar) (Βόρεια Κεράλα) στο βιβλίο του Hortus Malabaricus, μια επιτομή των φυτών του Μαλαμπάρ με βάση την οικονομική και την φαρμακευτική τους αξία, που δημοσιεύθηκε το 1678. Όταν τα μάνγκο εισήχθησαν για πρώτη φορά στις αμερικανικές αποικίες στα μέσα του 17ου αι, έπρεπε να γίνουν τουρσί λόγω της έλλειψης ψύξης. Και άλλα φρούτα επίσης που γίνονταν τουρσί κατέληξαν να αποκαλούνται «μάνγκο», ειδικά οι πιπεριές φούσκες και από τον 18ο αιώνα η λέξη "mango" έγινε ένα ρήμα που σημαίνει «τη διατήρηση».
Καλλιέργεια
Πολλές εμπορικές καλλιεργούμενες ποικιλίες, μπολιάζονται με το σκληραγωγημένο στο κρύο ρίζωμα, της ποικιλίας μάνγκο «Gomera-1» που προέρχεται από την Κούβα. Το ριζικό του σύστημα είναι καλά προσαρμοσμένο για ένα παράκτιο μεσογειακό κλίμα. Πολλές από τις 1000 και πλέον ποικιλίες, καλλιεργούνται εύκολα με τη χρήση εμβολιασμένων δενδρυλλίων, που κυμαίνονται από το «τερπεντάιν μάνγκο» (turpentine mango) (το όνομά του οφείλεται από την έντονη γεύση τερεβινθίνης (νεφτιού)) ) έως το «χουέβος ντε τόρο» (huevos de toro) (σημαίνει αυγά του ταύρου, αναφερόμενο εγκωμιαστικά στο σχήμα και το μέγεθος των όρχεων του ταύρου). Οι ποικιλίες του νάνου ή του μισονάνου χρησιμεύουν ως καλλωπιστικά φυτά και μπορούν να αναπτυχθούν σε γλάστρες.
Μία μεγάλη ποικιλία από ασθένειες μπορούν να πλήξουν τα μάνγκο.
Συνθήκες ανάπτυξης
thumb|right|Περιβόλι με Μάνγκο στο [[Μουλτάν, Πακιστάν.|alt=Δέντρα μάνγκο με καθαρό ουρανό στο φόντο]] Τα μάνγκο Mangifera indica ορισμένες φορές, φυτρώνουν με επιτυχία και στις εύκρατες περιοχές, όμως ένα ηλιόλουστο, προφυλαγμένο περιβάλλον είναι απαραίτητο. Θα πρέπει να προστατεύονται από τους ψυχρούς ανέμους και μπορούν να ανεχθούν τους παγετούς από τη στιγμή που έχουν ριζώσει καλά. Παρά το γεγονός ότι το ίδιο το δέντρο μπορεί να αναπτυχθεί σε κάτω από λιγότερο από άριστες κλιματολογικές συνθήκες, οι απαιτήσεις του για την παραγωγή καρπών είναι πιο απαιτητικές. Για την καλή παραγωγή των φρούτων, είναι απαραίτητα τουλάχιστον 600 χιλ βροχής ανά έτος, αλλά είναι σημαντικό να έχουν ξηρές καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας και στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του καρπού. Γι'αυτό το λόγο, όταν αναπτύσσονται μάνγκο σε πιο ψυχρές περιοχές, οι καλές σοδειές συχνά περιορίζονται από τις υπερβολικές βροχοπτώσεις της άνοιξης. thumb|180px|Δέντρο μάνγκο σε πλήρη ανθοφορία στην [[Κεράλα, Ινδία.]]
Καλλιεργητικές ποικιλίες
thumb|left|Τα μάνγκο «Αλφόνσο» ("Alphonso") ονομάστηκαν έτσι από τον Afonso de Albuquerque, που συνέστησε τον καρπό στη [[Γκόα (Goa).]] thumb|Κοντινή λήψη από ένα κλαδί μάνγκο του δέντρου «Αλφόνσο» που φέρει άνθη και ανώριμους καρπούς, Deogad (ή Devgad), [[Μαχαράστρα, Valsad-Γκουτζαράτ, Ινδία.]] Υπάρχουν πολλές εκατοντάδες ονοματισμένων καλλιεργειών μάνγκο. Στα περιβόλια των μάνγκο, οι διάφορες ποικιλίες συχνά διασταυρώνονται για τη βελτίωση της επικονίασης. Πολλές επιθυμητές ποικιλίες είναι μονοεμβρυονικές (monoembryonic) και πρέπει να πολλαπλασιαστούν με εμβολιασμό (μπόλιασμα) άλλως, δεν αναπαράγονται σωστά. Μια κοινή μονοεμβρυονική (monoembryonic) ποικιλία είναι η «Αλφόνσο», που αποτελεί ένα σημαντικό εξαγώγιμο προϊόν, θεωρούμενο ως «ο βασιλιάς των μάνγκο».
Ποικιλίες που υπερέχουν σε ένα κλίμα, μπορεί να αποτύχουν κάπου αλλού. Για παράδειγμα, οι ινδικές ποικιλίες όπως η "Julie", μια παραγωγική ποικιλία στη Τζαμάικα, απαιτεί ετήσια μυκητοκτόνα θεραπεία, για να ξεφύγει από την θανατηφόρα ασθένεια των μυκήτων ανθράκνωσης (anthracnose) στη Φλόριντα. Τα ασιατικά μάνγκο είναι ανθεκτικά στην ανθράκνωση (anthracnose).
Η τρέχουσα παγκόσμια αγορά κυριαρχείται από την ποικιλία "Tommy Atkins", ένα δενδρύλλιο του "Haden" που πρωτοκάρπισε το 1940, στη νότια Φλόριντα. Αρχικά, είχε απορριφθεί από τους εμπορικούς ερευνητές της Φλόριντα. Για παράδειγμα, το 80% των μάνγκο στα σούπερ μάρκετ του Ηνωμένου Βασιλείου είναι "Tommy Atkins". Παρά την ινώδη σάρκα του και μοναδικής ωραίας γεύσης, οι καλλιεργητές σε όλο τον κόσμο έχουν αγκαλιάσει την ποικιλία για την εξαιρετική της παραγωγικότητα, την ανθεκτικότητά της στις ασθένειες, τη μεγάλη διάρκεια ζωής (στα ράφια), τη δυνατότητα μεταφοράς, το μέγεθος και το ελκυστικό της χρώμα.
Οι ποικιλίες μάνγκο «Αλφόνσο», "Benishaan" και «Κέσαρ» είναι δημοφιλής στις πολιτείες της νότιας Ινδίας, ενώ η ποικιλία "Chaunsa", μεταξύ άλλων, είναι δημοφιλής στις βόρειες πολιτείες (της Ινδίας) και το Πακιστάν.
Οι αγορές στη Γουατεμάλα πωλούν μια ποικιλία που ονομάζεται «μάνγκο de leche» που είναι πιο ρητινώδης εξωτερικά και εσωτερικά.
Σε γενικές γραμμές, τα ώριμα μάνγκο έχουν ένα πορτοκαλί-κίτρινο ή κοκκινωπό φλοιό και είναι ζουμερά στο φάγωμα, ενώ τα εξαγώγιμα φρούτα συχνά επιλέγονται όταν είναι πράσινα με πράσινες φλούδες. Μολονότι παράγουν αιθυλένιο (ethylene) όσο ωριμάζουν, τα ανώριμα εξαγώγιμα μάνγκο δεν έχουν την ίδια ή χυμώδη γεύση όπως οι φρέσκοι καρποί.
Όπως και στα άλλα πυρηνόκαρπα, τα μάνγκο εμφανίζονται σε δυο ποικιλίες: σε αυτά των οποίων διαχωρίζεται σχετικά εύκολα η σάρκα από τον πυρήνα (κουκούτσι) και στα συμπύρηνα, σε αυτά δηλ. των οποίων ο πυρήνας είναι προσκολλημένος στον καρπό.
Παραγωγή και κατανάλωση
Το Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του των Ηνωμένων Εθνών, προβλέπει το 2012, τη παγκόσμια παραγωγή μάνγκο σε 42 εκατομμύρια μετρικούς τόνους (βλ. παρακάτω πίνακα). Η Ινδία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός του μάνγκο με το 36% της παγκόσμιας παραγωγής.
Τροφή
Τα μάνγκο είναι γενικά γλυκά, αν και η γεύση και η υφή της σάρκας διαφέρει μεταξύ των ποικιλιών, μερικά έχουν μαλακή, πλαδαρή υφή παρόμοια με το υπερώριμο δαμάσκηνο, ενώ άλλα είναι πιο σφριγηλά, όπως το πεπόνι ή το αβοκάντο και μερικά μπορούν να έχουν ινώδη υφή. Το δέρμα των άγουρων μάνγκο, ως τουρσί ή ως μαγειρεμένων μάνγκο μπορεί να καταναλωθεί, αλλά έχει τη δυνατότητα, σε ευαίσθητα άτομα, να προκαλέσει δερματίτιδα όταν έρθουν σε επαφή με τα χείλη, τα ούλα ή τη γλώσσα.
Μαγειρική
thumb|Το στυλ «σκαντζόχοιρος» είναι μια μορφή προετοιμασίας του μάνγκο. Τα μάνγκο χρησιμοποιούνται ευρέως στη μαγειρική. Τα ξινά, άγουρα μάνγκο χρησιμοποιούνται σε chutneys, athanu, τουρσιά, συνοδευτικά πιάτα, ή μπορεί να φαγωθούν ωμά με αλάτι, τσίλι, ή σάλτσα σόγιας. Ένα καλοκαιρινό ρόφημα που ονομάζεται aam panna προέρχεται από το μάνγκο. Πολτός μάνγκο σε ζελέ ή μαγειρεμένος με κόκκινα ρεβίθια dhal και πράσινες πιπεριές μπορεί να σερβιριστεί με μαγειρεμένο ρύζι. Το mango lassi είναι δημοφιλές σε όλη τη Νότια Ασία, που παρασκευάζεται με την ανάμειξη ώριμων μάνγκο ή πολτού μάνγκο με βουτυρόγαλο και ζάχαρη. Τα ώριμα μάνγκο χρησιμοποιούνται επίσης για να γίνουν κάρυ. Το aamras είναι ένας δημοφιλής παχύς χυμός μάνγκο με ζάχαρη ή γάλα και καταναλώνεται με chapatis ή pooris. Ο πολτός από ώριμα μάνγκο, επίσης χρησιμοποιείται για να γίνει μια μαρμελάδα που ονομάζεται mangada. Το andhra aavakaaya είναι ένα τουρσί που παρασκευάζεται από νωπά, άγουρα, πλαδαρά και ξινά μάνγκο, που αναμιγνύεται με τη σκόνη τσίλι, σπόρους fenugreek, σκόνη μουστάρδας, αλάτι και φυστικέλαιο. Το μάνγκο χρησιμοποιείται επίσης στο Andhra Pradesh για να κάνουν τις προετοιμασίες του Dahl. Οι κάτοικοι του Gujarat χρησιμοποιούν τα μάνγκα για να κάνουν chunda (μια τριμμένη λιχουδιά μάνγκο).
Τα μάνγκο χρησιμοποιούνται σε κομπόστες, όπως moramba, amchur (αποξηραμένα και κονιοποιημένα άγουρα μάνγκο) και τουρσιά, συμπεριλαμβανομένου ενός πικάντικου τουρσί μουστάρδας λαδιού και αλκοόλ. Τα ώριμα μάνγκο συχνά κόβονται σε λεπτές στρώσεις, αποξηραίνονται, διπλώνονται και στη συνέχεια κόβονται. Αυτές οι μπάρες είναι παρόμοιες με τις μπάρες των αποξηραμένων φρούτων γκουάβα που διατίθενται σε ορισμένες χώρες. Ο καρπός προστίθεται επίσης σε προϊόντα δημητριακών όπως το μούσλι (muesli) και τη βρώμη granola. Στη Χαβάη, τα μάνγκο συχνά διατίθενται απανθρακωμένα.
Τα άγουρα μάνγκο μπορεί να καταναλωθούν με bagoong (ειδικά στις Φιλιππίνες), σάλτσα ψαριών ή με μια πρέζα αλάτι. Αποξηραμένες λωρίδες από γλυκά ώριμα μάνγκο (μερικές φορές σε συνδυασμό με ταμαρίνδο χωρίς κουκούτσια που σχηματίζουν το mangorind) είναι επίσης δημοφιλή. Τα μάνγκο μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να γίνουν χυμός, νέκταρ μάνγκο και ως σημαντικό αρωματικό συστατικό σε παγωτά και sorbetes. thumb|left|Χυμός μάνγκο προσφέρεται σε εστιατόριο στο [[Πατόνγκ, Πουκέτ, Ταϊλάνδη.]] Το μάνγκο χρησιμοποιείται για την παρασκευή χυμών, smoothies, παγωτών, μπάρες φρούτων, raspados (πληθ. Μεξικανικής γρανίτας), aguas frescas, πίτες και γλυκιά σάλτσα τσίλι ή να αναμιχθεί με chamoy (μια γλυκιά και πικάντικη πάστα τσίλι). Είναι δημοφιλές, ένα ξύλινο ραβδί βυθισμένο σε ζεστή σκόνη τσίλι και αλάτι ή ως το κύριο συστατικό σε συνδυασμούς φρέσκων φρούτων. Στην Κεντρική Αμερική, το μάνγκο είτε τρώγεται πράσινο αναμεμιγμένο με αλάτι, ξύδι, μαύρο πιπέρι και καυτερή σάλτσα ή ώριμο σε διάφορες μορφές. Τα ψημένα με αλεσμένο σπόρο κολοκύθας (πεπίτα), με λάιμ (lime) και αλάτι, τρώγονται με πράσινα μάνγκο. Κομμάτια μάνγκο μπορούν να πολτοποιηθούν σε πουρέ και να χρησιμοποιηθούν ως επικάλυμμα στο παγωτό ή αναμεμιγμένο με γάλα και πάγο σαν μίλκσεϊκ (milkshake). Γλυκό κολλώδες ρύζι, αρωματισμένο με καρύδα και σερβιρισμένο με φέτες μάνγκο, τρώγεται σαν επιδόρπιο. Σε άλλα μέρη της Νοτιοανατολικής Ασίας, τα μάνγκο μαρινάρονται με σάλτσα ψαριού και ξύδι ρυζιού. Πράσινα μάνγκο μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε σαλάτα μάνγκο, με σάλτσα ψαριού και αποξηραμένες γαρίδες. Το μάνγκο με συμπυκνωμένο γάλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επικάλυμμα γρανιτών (shaved ice).
Θρεπτικά συστατικά
Η ενεργειακή αξία ανά μερίδα των 100g (3.5 oz) του κοινού μάνγκο είναι 250kJ (60kcal) και αυτή του μάνγκο μήλου είναι ελαφρώς υψηλότερη (79kcal ανά 100g). Το νωπό μάνγκο περιέχει μια ποικιλία θρεπτικών συστατικών, αλλά μόνο η βιταμίνη C και το φυλλικό οξύ είναι σε σημαντικές ποσότητες από την Ημερήσια Τιμή έως 44% και 11% αντιστοίχως.
Φυτοχημικά
Πολλά φυτοχημικά υπάρχουν στη φλούδα και στον πολφό του μάνγκο, όπως τριτερπένια (triterpene), λουπεόλη (lupeol) η οποία είναι υπό τη βασική έρευνα για τις πιθανές βιολογικές επιδράσεις της. Ένα εκχύλισμα του φλοιού από το κλαδί του μάνγκο, που ονομάζεται vimang και το οποίο περιέχει πολλές πολυφαινόλες (polyphenols), έχει μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές του ιδιότητες.
Χρωστικές ουσίες της φλούδας του μάνγκο περιλαμβάνουν καροτενοειδή (carotenoids) όπως, η ένωση προβιταμίνης Α (provitamin A compound), βήτα-καροτένιο (beta-carotene), λουτεΐνη (lutein) και άλφα-καροτένιο (alpha-carotene), και πολυφαινόλες (polyphenols), όπως κουερσετίνη (quercetin), καιμπφερόλη (kaempferol), γαλλικό οξύ (gallic acid), καφεϊκό οξύ (caffeic acid), κατεχίνες (catechins) και ταννίνες (tannins). Το μάνγκο περιέχει ένα μοναδικό xanthonoid ονομάζεται mangiferin.
Το φυτοχημικό και διατροφικό περιεχόμενο φαίνεται να διαφέρει μεταξύ των ποικιλιών μάνγκο. Έως και μέχρι 25 διαφορετικά καροτινοειδή έχουν απομονωθεί από τον πολφό μάνγκο, με πυκνότερη την βήτα-καροτίνη, η οποία ευθύνεται για τον κίτρινο-πορτοκαλί χρωματισμό στις περισσότερες καλλιέργειες μάνγκο. Τα φύλλα του μάνγκο επίσης έχουν σημαντική περιεκτικότητα σε πολυφαινόλη, συμπεριλαμβανομένων των xanthonoids, mangiferin και του γαλλικού οξέος (gallic acid).
Η χρωστική euxanthin, γνωστή και ως «ινδικό κίτρινο», συχνά πιστεύεται ότι παράγεται από τα ούρα των βοοειδών που τρέφονται με φύλλα μάνγκο, αυτή η πράξη περιγράφεται πως έχει τεθεί εκτός νόμου το 1908 λόγω του υποσιτισμού των βοοειδών και την πιθανή δηλητηρίασή τους με ουρουσχιόλη (urushiol). Αυτή η υποτιθέμενη καταγωγή του euxanthin φαίνεται να βασίζεται σε μια ενιαία, ανέκδοτη πηγή καθώς τα νομικά έγγραφα της Ινδίας δεν απαγορεύουν μια τέτοια πρακτική.