cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Εκπαίδευση στην αρχαία Ελλάδα
Η εκπαίδευση στη Σπάρτη και την Κρήτη
Σε αυτό το απόλυτα οργανωμένο κράτος το αγόρι έμενε σπίτι του ως τα επτά του χρόνια. Ακόμη και τότε, όμως, οι γονείς τους φρόντιζαν να τα παίρνουν μαζί τους στα φειδίτια ή φιλίτια, τις κοινές τράπεζες των Σπαρτιατών. Ακούγοντας τις συζητήσεις τους πάνω σε πολιτικά θέματα, τα αγόρια ήδη εκπαιδεύονταν στον σπαρτιατικό τρόπο ζωής. Τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και έπαιρναν το γεύμα μαζί με τη μητέρα τους. Στα φειδίτια οι γονείς ήταν υποχρεωμένοι να συνεισφέρουν κάθε μήνα έναν μέδιμνο κριθάρι, οκτώ χοές οίνου, πέντε μνες τυρί και μισή μνα σύκα. Αν ήταν τόσο φτωχοί, που δεν μπορούσαν να συνεισφέρουν, τότε έχαναν τα δικαιώματά τους ως πολίτες και τα παιδιά τους δεν ήταν δυνατόν να εκπαιδευτούν στα σπαρτιατικό σύστημα. Γενικά, λοιπόν, τα σπαρτιατικά σχολεία ήταν μόνο για τους ομοίους, δηλαδή για εκείνους που μπορούσαν να πληρώσουν την εγγραφή σε είδος.
Ωστόσο, γίνονταν επίσης δεκτά και άλλα παιδιά, αρκεί κάποιος να συνεισέφερε εκ μέρους τους το απαιτούμενο τίμημα, προκειμένου να συνοδεύουν τα παιδιά του στο σχολείο. Ο αριθμός αυτών των σχολικών συνοδών εξαρτάτο άμεσα από το μέγεθος της συνεισφοράς σε είδος, αλλά δε γίνονταν πολίτες όταν μεγάλωναν. Η απόδοση της ιδιότητας του πολίτη γινόταν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν η αξία τους ή οι υπηρεσίες ήταν τέτοιες που η πόλη-κράτος τις αναγνώριζε. Άλλοι μαθητές παρόμοιου είδους ήταν οι μόθωνες ή μόθακες και οι τρόφιμοι. Η διαφορά με τους τρόφιμους βρίσκεται στο γεγονός ότι ήταν παιδιά ελεύθερων Σπαρτιατών και συνεπώς είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Σε μεταγενέστερες περιόδους, στην εποχή της φθοράς του θεσμού πόλης-κράτους εξαιτίας του μεγάλου δημογραφικού προβλήματος των ελληνικών πόλεων-κρατών, όσοι απολάμβαναν της σπαρτιατικής εκπαίδευσης αποκτούσαν και πολιτικά δικαιώματα.
Η απομάκρυνση από το σπίτι
Μετά τα επτά τους χρόνια τα αγόρια απομακρύνονταν από το σπίτι και οργανώνονταν σε έναν ιδιαίτερα συστηματικό τρόπο εκπαίδευσης -ανάλογο με εκείνον της Κρήτης- σε αγέλες ή βούες. Υποδιαιρέσεις των αγελών ήταν οι ίλες, οι οποίες πιθανώς είχαν δύναμη 64 αγοριών. Οι αγέλες τρέφονταν, κοιμούνταν και έπαιζαν μαζί και βρίσκονταν υπό την εποπτεία του παιδονόμου, ενός πολίτη που απολάμβανε του γενικού σεβασμού και κατείχε υψηλή θέση. Βοηθοί του ήταν οι μαστιγοφόροι, οι οποίοι επέβαλαν τη σκληρή πειθαρχία, για την οποία τόσο φημισμένη ήταν η σπαρτιατική κοινωνία. Ακόμη και όταν έλειπε ο παιδονόμος ή οι μαστιγοφόροι, φαίνεται πως η πειθαρχία διατηρείτο ακέραια υπό την εποπτεία του βουαγόρα ή αγελάρχη, δηλαδή του περισσότερο θαρραλέου και λογικού αγοριού σε κάθε αγέλη. Επίσης, σε κάθε σχολείο τοποθετείτο ένας νέος που είχε συμπληρώσει το 20ό έτος της ηλικίας του και ονομαζόταν είρην ή ιρήν. Εκείνος παρακολουθούσε προσεκτικά τις μάχες τους και τους χρησιμοποιούσε ως υπηρέτες στο σπίτι του για το γεύμα του. Τα μεγαλύτερα αγόρια του έφερναν ξύλα για τη φωτιά, ενώ τα μικρότερα μάζευαν λαχανικά. Βέβαια, ο μοναδικός τρόπος για να αποκτηθούν αυτές οι προμήθειες ήταν η κλοπή από τους κήπους ή τις λέσχες των ανδρών, γεγονός που αύξανε τις ικανότητες των νέων στην ανίχνευση. Αφού γευμάτιζαν όλοι μαζί, τότε ο είρην τους προέτρεπε να τραγουδήσουν και κατόπιν να συζητήσουν θέματα ηθικής ή πολιτικής.
Ο είρην, ο παιδονόμος, ή οποιοσδήποτε πρεσβύτερος ασχολείτο με την εκπαίδευση ελεύθερα και εθελοντικά. Τούτο το σύστημα, βέβαια, εξαιτίας της απλότητάς του δεν κόστιζε στην πόλη-κράτος. Επίσης, ήταν ένα σύστημα απόλυτα φυσικής εκπαίδευσης. Ο Πλούταρχος αναφέρει πως «μάθαιναν γράμματα γιατί κάτι τέτοιο ήταν χρήσιμο». Στην πραγματικότητα οι γραπτοί νόμοι ήταν πολύ λίγοι και περνούσαν από γενιά σε γενιά μέσω της προφορικής παράδοσης. Φυσικά, η ρητορική απαγορευόταν σε αντιπαράθεση με τις ελεγείες του Τυρταίου, αλλά η δύναμη του λόγου ήταν πανταχού παρούσα. Ο Πλάτων στον Πρωταγόρα αναφέρει πως «αν συζητήσεις με έναν Λάκωνα, στην αρχή σου φαίνεται απλά ηλίθιος. Ξαφνικά, σε ένα κρίσιμο σημείο, πετάει λίγα λόγια και τότε οι συνομιλητές του φαίνονται μικρά παιδιά μπροστά του».
Οπωσδήποτε, το αντικείμενο της σπαρτιατικής εκπαίδευσης δεν ήταν η συσσώρευση γνώσης και η διανοητική οξύτητα, αλλά αυτό δε σημαίνει πως η Σπάρτη δεν ήταν αφεαυτής εκπαιδευτική δύναμη. Στην πραγματικότητα είναι λίγα τα όσα γνωρίζουμε, προκειμένου να έχουμε μια αντικειμενική άποψη και σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπεράσματά μας είναι αυθαίρετα ή αντιφατικά. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι οι Σπαρτιάτες εκτιμούσαν πολύ τον Όμηρο για το ηρωικό του ύφος, παρόλο που τρόπος ζωής που περιέγραφε ήταν ιωνικός και όχι δωρικός. Σύμφωνα με τον Βέρνερ Τζάγκερ στο έργο του Παιδεία, η πεποίθηση πως η σπαρτιατική εκπαίδευση δεν ήταν τίποτε άλλο από στρατιωτική εκπαίδευση προήλθε από τις αφηγήσεις του Αριστοτέλη στα Πολιτικά και του Πλάτωνα στους Νόμους, όπου περιγράφει το πνεύμα του συντάγματος του Λυκούργου. Ωστόσο, είναι πολύ πιθανό τούτες οι απόψεις να είναι προϊόν των συγκυριών της εποχής της παρακμής της Σπάρτης, η οποία κυριευμένη από δίψα για δύναμη έχασε την ευνομία για την οποία τη θαύμαζε ο ελληνικός κόσμος.
Με τη σειρά του το κρητικό σύστημα εκπαίδευσης ήταν παρόμοιο με εκείνο της Σπάρτης από πολλές απόψεις. Κατά τον ίδιο τρόπο η διδασκαλία παρεχόταν από ένα πρεσβύτερο μέλος της κοινότητας, αλλά στην Κρήτη η εκπαίδευση κόστιζε στους γονείς ακόμη λιγότερα απ ό,τι στη Σπάρτη, καθώς τα παιδιά τρέφονταν κυρίως με δημόσια έξοδα. Οι γυναίκες έπαιρναν το γεύμα τους στο σπίτι, ενώ οι άνδρες σε λέσχες που αποκαλούνταν ανδρεία. Στα ανδρεία συμμετείχαν όλα τα αρσενικά της οικογένειας. Συνήθως τα αγόρια δικαιούνταν το μισό της τροφής των ενήλικων, εκτός από τα ορφανά που δικαιούνταν πλήρη μερίδα στη λέσχη του νεκρού πατέρα τους.
Στην πραγματικότητα η κρητική λέσχη είναι ένα αμάλγαμα αρκετών οικογενειών σε ένα είδος πατριάς, όλα τα αρσενικά μέλη της οποίας δειπνούσαν μαζί. Τα αγόρια τούτης της πατριάς κοιμούνταν πιθανώς μαζί σε κοιτώνες της λέσχης και σχημάτιζαν ένα ξεχωριστό σχολείο. Στα κοινά συσσίτια με την παρουσία των πρεσβύτερων ενθαρρύνονταν οι συζητήσεις γύρω από ηθικά και πολιτικά θέματα, τα οποία όφειλαν να διδαχθούν. Οι πρεσβύτεροι εξέλεγαν κάποιον να υπηρετήσει ως παιδονόμος ή επιστάτης των αγοριών της λέσχης. Κάτω από την επίβλεψή του τα αγόρια μάθαιναν γράμματα, γυμνάζονταν διαρκώς, εκπαιδεύονταν στη χρήση των όπλων -ιδιαίτερα του τόξου- και στους πολεμικούς χορούς, όπως ο χορός των Κουρητών και ο Πυρρίχειος. Μάθαιναν σαν τραγούδι τους νόμους της πατρίδας τους, για να τους αποστηθίζουν, μια και η άγνοια των νόμων δεν δικαιολογείτο. Ο παιάνας ήταν η κύρια μορφή τραγουδιού τους και ήταν εκπαιδευμένοι στο λιτό ύφων των Λακεδαιμόνιων συναδέλφων τους.
Η εκπαίδευση των νεαρών Κρητών
Οι νεαροί Κρήτες εκπαιδεύονταν στην ατομική και την ομαδική μάχη ενάντια σε άλλες λέσχες-σχολεία. Επίσης, διδάσκονταν την αντοχή σε πολλών ειδών δυσκολίες. Χειμώνα-καλοκαίρι φορούσαν τον ίδιο κοντό χιτώνα -όπως και οι Σπαρτιάτες- και μάθαιναν να αψηφούν τη ζέστη και το κρύο, τα ορεινά μονοπάτια και τα χτυπήματα που δέχονταν στα γυμνάσια και τις μάχες. Στα σχολεία παρέμεναν ως τα δέκα επτά τους χρόνια, οπότε και γίνονταν έφηβοι με ειδική τελετή, τα εκδύσια. Όπως οι νέοι της Αθήνας, έδιναν όρκο υπακοής στο κράτος και μίσους ενάντια στους εχθρούς του και κατόπιν έμπαιναν σε αγέλες, τις οποίες συγκέντρωναν γύρω τους πλούσιοι και διακεκριμένοι έφηβοι. Ο αριθμός των ατόμων που συγκέντρωνε μια αγέλη εξαρτάτο κυρίως από τον πλούτο και τη δημοτικότητα του νέου, γεγονός που προσδίδει στον θεσμό ένα αριστοκρατικό στοιχείο, σε αντίθεση με τη Σπάρτη.
Ο πατέρας του νεαρού αρχηγού ήταν συνήθως ο αρχηγός της αγέλης -αγελάτης- και είχε πλήρη εξουσία. Καθοδηγούσε τους νέους στο κυνήγι και τους δρόμους, δηλαδή τα γυμνάσια των εφήβων. Μάλιστα, οι Κρήτες που δεν είχαν ακόμη εισέλθει σε αγέλες εξαιρούνταν αυτών των γυμνασίων και ονομάζονταν απόδρομοι. Ο αρχηγός της αγέλης μάζευε την αγέλη όπου επιθυμούσε και είναι πολύ πιθανό πως οι νέοι έτρωγαν και κοιμούνταν στο σπίτι του προστάτη τους. Η ζωή τους περιβαλλόταν από μια πολεμική ατμόσφαιρα και θεωρούσαν πολύτιμα αγαθά τη στρατιωτική στολή και τα όπλα τους. Στις αγέλες οι νεαροί Κρήτες έμεναν ως τη μέρα του γάμου τους, οπότε επέστρεφαν στα σπίτια και τις λέσχες τους.
Από πρακτικής άποψης δεν μπορούμε να πούμε πολλά για την κρητική εκπαίδευση. Από τον καιρό που ο Ιδομενέας σαλπάρισε από την Τροία, η Κρήτη χάνεται από το επίκεντρο της ελληνικής ιστορίας. Πολύ ισχυρή ως σύνολο και ως προς την έκταση για να της επιτεθούν οι γείτονές της και συνάμα πολύ αδύναμη εξαιτίας των πολλών φέουδων, παρέμεινε απομονωμένη από την ηπειρωτική Ελλάδα και το αρχιπέλαγος ως το τέλος της περιόδου της ανεξαρτησίας των ελληνικών πόλεων-κρατών.
Αθήνα και οι άλλες πόλεις της Ελλάδας
αριστερά|μικρογραφία|230x230px|[[Νωπογραφία του Γκούσταφ Άντολφ Σπάνγκενμπουργκ με τίτλο Η σχολή του Αριστοτέλη, 1833-1888]] Στη Λακωνία και την Κρήτη –κυρίως αγροτικές περιοχές που στηρίζονταν στο σύστημα της γαιοκτησίας- δεν υπήρχε η ανάγκη εκπαίδευσης σε θέματα που σχετίζονταν με το εμπόριο ή τη βιοτεχνία. Θα περίμενε, λοιπόν, κανείς να ανακαλύψει πολλά τέτοια στοιχεία στους Αθηναίους ή τους Ίωνες της Μικράς Ασίας. Η πραγματικότητα, όμως, ήταν εντελώς διαφορετική. Για τον Έλληνα η λέξη εκπαίδευση σήμαινε εκπαίδευση του χαρακτήρα, αρμονική ανάπτυξη του σώματος, του νου και της φαντασίας και συνεπώς κάθε είδους τεχνική εκπαίδευση αποκλειόταν από τα ελληνικά σχολεία ως βάναυσος. Ο Ηρόδοτος ισχυρίζεται πως απέκτησαν αυτή την άποψη από τους λαούς που τους περιέβαλαν. Με τη σειρά του ο Πλάτων θεωρεί τον έμπορο ή τον τεχνίτη ακατάλληλο ως ενεργό πολίτη, όπως και ο Αριστοτέλης, ο οποίος θεωρεί ανάξιο ό,τι παρεμβάλλεται στη σωματική ή τη διανοητική ανάπτυξη.
Πώς, λοιπόν, διδάσκονταν οι τέχνες και το εμπόριο στην αρχαία Ελλάδα; Από τις φιλολογικές μαρτυρίες που διαθέτουμε, οι τέχνες ή το εμπόριο ήταν κυρίως κληρονομική ενασχόληση. «Οι γιοι των τεχνιτών μαθαίνουν την τέχνη του πατέρα τους, όσο μπορούν οι πατέρες και και οι όμοιοί τους να τη διδάξουν». Στην Πολιτεία ο Πλάτων αναφέρει πως οι παίδες, των κεραμιστών -μια λέξη που περιλαμβάνει τους γιους και τους μαθητευόμενους- είναι στην πραγματικότητα υπηρέτες και βοηθοί για μακρύ χρονικό διάστημα, πριν τους επιτραπεί να φτιάξουν το δικό τους κεραμικό. Οι μαθητές ενός γιατρού που ονομαζόταν Πιτταλός αναφέρονται από τον Αριστοφάνη, ενώ ο κωμωδιογράφος Σωσίπατρος βάζει έναν μάγειρα να λέει πως οι μαθητές του πρέπει να γνωρίζουν αστρολογία, αρχιτεκτονική και στρατηγική, πριν έρθουν να μαθητεύσουν δίπλα του. Με τη σειρά του ο Σόλων, προκειμένου να ενθαρρύνει τους Αθηναίους τεχνίτες, έλεγε πως «ο πατέρας που δεν δίδαξε τον γιο του κάποια τέχνη, δεν μπορεί να απαιτεί βοήθεια στα γεράματά του».
Υπήρχε, λοιπόν, ένα σύστημα μεταβίβασης της γνώσης, σε ό,τι αφορούσε το εμπόριο και τις τέχνες, αλλά η γενική άποψη ήταν πως: «η τεχνική καθοδήγηση και όλη η διδασκαλία που αποβλέπει στην οικονομική απολαβή είναι χυδαία και δε δικαιούται το όνομα της εκπαίδευσης. Η αληθινή εκπαίδευση στοχεύει αποκλειστικά στην αρετή, η οποία ωθεί το παιδί να είναι καλός πολίτης, ικανός να κυβερνά και να υπακούει». Έτσι, οι Σπαρτιάτες και οι Κρήτες δεν ήταν μόνοι. Είχαν την υποστήριξη όλης της Ελλάδας στην απόφασή τους να εξορίσουν από τα σχολεία τους κάθε ιδέα τεχνικής ή επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Παρ' όλα αυτά η εκπαίδευση και πάλι έμεινε μισή, συγκρινόμενη με τα δεδομένα των σύγχρονων κοινωνιών. Και τούτο γιατί απευθυνόταν μόνο στα αγόρια της οικογένειας. Οι γυναίκες ζούσαν περίπου σε καθεστώς ανατολίτικου περιορισμού, εκτός ίσως από τη Χίο, τη Λοκρίδα, την Κρήτη και φυσικά τη Σπάρτη. Σύμφωνα με τον Περικλή διά στόματος Θουκυδίδη, η Αθηναία μητέρα οφείλει να ζει τόσο αποσυρμένη ζωή, ώστε το όνομά της να μην ακούγεται ανάμεσα στους άνδρες ούτε για καλό ούτε για κακό.
Η εκπαίδευση των γυναικών
Ο Πλάτων είναι ο πρώτος που ενδιαφέρεται για την εκπαίδευση των γυναικών, τις συζύγους των φυλάκων στην κοινότητα που περιγράφεται στην Πολιτεία. Δεν τις αντιμετωπίζει μόνο ως συζύγους, αλλά θεωρεί πως θα πρέπει και εκείνες να λαμβάνουν μέρος στη διοίκηση της ιδανικής πολιτείας ως φύλακες. Θεωρεί πως οι γυναίκες των φυλάκων είναι ικανές για δημιουργική συνεισφορά στο κτίσιμο της κοινότητας, αλλά δεν περιμένει πως αυτό θα το κάνουν μέσω της οικογενειακής ζωής. Με αυτόν τον τρόπο αντιτίθεται στην επικρατούσα άποψη πως οι γυναίκες είναι μόνο για να κάνουν παιδιά και να φροντίζουν το νοικοκυριό τους. Παραδέχεται πως διαθέτουν λιγότερη σωματική ρώμη, αλλά αυτό δεν μπορεί να τις εμποδίσει από το να μοιράζονται τα καθήκοντα των φυλάκων. Αν, λοιπόν, είναι ικανές να κάνουν την ίδια δουλειά, τότε δικαιούνται τροφή και παιδεία. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα πρέπει να εκπαιδεύονται στη μουσική, τη γυμναστική και τον πόλεμο, όπως ακριβώς οι άνδρες. Τούτη η άποψη είναι στην πραγματικότητα μια επαναστατική ανανέωση, που πιθανώς ξεσήκωσε πολύ γέλιο στην εποχή της. Είναι δυνατόν οι γυναίκες να γυμνάζονται γυμνές στην παλαίστρα, όταν μάλιστα σύμφωνα με τα λόγια του Ηροδότου η γυναίκα χάνει τη σεμνότητά της μαζί με τα ρούχα της; Όμως ο Πλάτων δε θεωρεί πως κινδυνεύει η ηθική από τους κανόνες που θέτει. Σκέπτεται πως ήταν οι βάρβαροι εκείνοι που επέβαλαν τη άποψη ότι η γύμνια είναι ατιμωτική ακόμη και για τους άνδρες, επηρεάζοντας τους Έλληνες της Μ. Ασίας. Η άποψή του συμβολίζει τις γενικότερες κοινωνικές αλλαγές του 4ου ΠΚΕ αιώνα, μιας εποχής κατά την οποία οι καλλιτέχνες άρχισαν να απεικονίζουν τη γυναίκα γυμνή. Από την άλλη οι γυναίκες είναι επιτυχημένες στην ιατρική και τη μουσική. Γιατί όχι, λοιπόν, και στα αθλητικά ή τον χειρισμό των όπλων; Επιπλέον, ο αυξανόμενος αριθμός των γυναικείων ρόλων στην τραγωδία δείχνει πως η γυναίκα εκείνη την εποχή ανακαλύπτεται ως ανθρώπινο ον και πως συζητείται πλέον δημόσια το δικαίωμά της στην εκπαίδευση. Ο Πλάτων προσθέτει μερικές σπαρτιατικές πινελιές στο σχέδιό του. Αν, όμως, αφαιρεθούν ορισμένα από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, αυτό που μένει είναι ένα σύγχρονο πρόγραμμα για την εκπαίδευση των γυναικών. Αυτό το θέμα, όμως, δικαιούται γενικότερη ανάλυση και ερμηνεία, γιατί ερμηνεύει σκοτεινές πτυχές ενός λαμπρού κατά τα άλλα πολιτισμού, επηρεασμένου ωστόσο σαφώς από τον μύθο της πατριαρχίας. Ας επιστρέψουμε στην προσπάθειά μας να καταγράψουμε -έστω και συνοπτικά- την εκπαίδευση στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Διάρθρωση της παιδείας στην Αθήνα και άλλες πόλεις
Το σύνηθες σύστημα της πρωτοβάθμιας -θα μπορούσαμε να πούμε- εκπαίδευσης στην Αθήνα είναι ευθύνη των γραμματιστών, των κιθαριστών και των παιδοτριβών. Οι γραμματιστές δίδασκαν γραφή, ανάγνωση και στοιχεία αριθμητικής και δίδασκαν τους μαθητές τους να διαβάζουν και να μαθαίνουν από στήθους τους μεγάλους ποιητές -Όμηρο Ησίοδο κ.ά. Οι κιθαριστές με τη σειρά τους δίδασκαν τα αγόρια πώς να παίζουν την επτάχορδη λύρα και να τραγουδούν τα έργα των λυρικών ποιητών. Οι παιδοτρίβες φρόντιζαν για τη σωματική τους ανάπτυξη με τρόπο επιστημονικό. Τους δίδασκαν την πάλη, το παγκράτιο, την πυγμαχία, το τρέξιμο, τη δισκοβολία, το άλμα και ποικίλες άλλες ασκήσεις στην παλαίστρα. Σε αυτό το τριπλό σύστημα ενίοτε προστίθετο και το σχέδιο ή η ζωγραφική, ειδικότερα από τα τέλη του 4ου ΠΚΕ αιώνα. Ωστόσο, το σύνηθες σύστημα εκπαίδευσης περιελάμβανε λογοτεχνία, μουσική και αθλητικά.
Ποιο απ’ όλα διδασκόταν πρώτο; Μάλλον διδάσκονταν όλα ταυτόχρονα, αν και η σωματική εκπαίδευση σε απλουστευμένη μορφή ήταν η πρώτη ενασχόληση των αγοριών από το 6ο έτος της ηλικίας τους. Για τις πιο περίπλοκες ασκήσεις και τεχνικές έπρεπε να περιμένουν τουλάχιστον ως τα δώδεκα. Ωστόσο, τόσο ο Πλάτωνας όσο και ο Αριστοτέλης επιμένουν πως η σωματική προετοιμασία πρέπει να ξεκινά αρκετά χρόνια πριν από κάθε είδους διανοητική εκπαίδευση. Την κύρια ευθύνη για τη σειρά προετοιμασίας και τη διευθέτηση τέτοιων θεμάτων είχε ο παιδαγωγός της οικογένειας, ο οποίος ανήκε στο υπηρετικό προσωπικό.
Σε παλαιότερες εποχές τούτη η πρωτοβάθμια εκπαίδευση διαρκούσε ως τα δεκαοκτώ. Αλλά προς το τέλος του 5ου ΠΚΕ αιώνα δημιουργήθηκε ένα δευτεροβάθμιο σύστημα εκπαίδευσης. Η πιο σημαντική μαρτυρία έρχεται από τον Πλάτωνα, ο οποίος περιγράφει στη Δημοκρατία ένα σύστημα μαθητείας στα μαθηματικά λίγο πριν την εφηβεία. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη εφαρμοζόταν τρία χρόνια πριν την εφηβεία, αν και στην πραγματικότητα η παρακολούθηση των μαθημάτων δεν ήταν αυστηρά καθορισμένη. Ενίοτε οι γιοι των φτωχών ολοκλήρωναν γρήγορα το πρόγραμμα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ οι γόνοι των πλουσίων την καθυστερούσαν όσο ήθελαν, γεγονός που ο Ξενοφών θεωρεί απαξιωτικό για την αθηναϊκή εκπαίδευση.
Μετά τα δεκαοκτώ οι νεαροί Αθηναίοι προχωρούσαν στην πολεμική τους εκπαίδευση. Τον πρώτο χρόνο αυτής της εκπαίδευσης τον περνούσαν στην Αθήνα και τον δεύτερο σε φρούρια των συνόρων και σε στρατόπεδα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μάλλον διέθεταν λίγο χρόνο για διανοητικές ενασχολήσεις. Ωστόσο, όταν κατέρρευσε η στρατιωτική δύναμη των Αθηνών υπό τη μακεδονική κυριαρχία, τα στρατιωτικά καθήκοντα των εφήβων έγιναν εθελοντικά και η εκπαίδευσή τους αντικαταστάθηκε από μαθήματα φιλοσοφίας και λογοτεχνίας. Το στρατιωτικό σύστημα έγινε Πανεπιστήμιο, το οποίο παρακολουθούσαν λίγοι εύποροι νέοι ή πλούσιοι ξένοι. Ως πρόδρομος του πρώτου πανεπιστημίου, η δίχρονη εκπαίδευση των εφήβων δικαιούται τον τίτλο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρόλο που ως τον 3ο ΠΚΕ αιώνα παρείχε μόνο στρατιωτική εκπαίδευση.
Συμπέρασμα
Η παιδεία των αρχαίων στην πλήρη μορφή της υπήρξε προνόμιο των εύπορων τάξεων, κάτι που αδιάκριτα συμβαίνει ως τη σύγχρονη εποχή μας με συγκαλυμμένο ή απροκάλυπτο τρόπο. Ωστόσο, είναι φανερό πως ο στόχος της ελληνικής εκπαίδευσης στην αρχαιότητα θεωρητικά και πρακτικά ήταν η παραγωγή του καλύτερου δυνατού πολίτη και όχι ο πλουτισμός –σε αντιστροφή προς τη σύγχρονη πραγματικότητα. Αναζητούσε το καλό της κοινότητας και όχι το καλό του ατόμου. Βέβαια οι μέθοδοι και τα υλικά της μαθητείας διέφεραν από περιοχή σε περιοχή, όμως το ζητούμενο ήταν το ίδιο, η εκπαίδευση του χαρακτήρα, κάτι που οι Έλληνες γονείς ζητούσαν επίμονα από τους διευθυντές των σχολείων.
Επίσης σημαντική -αν και όχι στην περίπτωση της Σπάρτης ή της Κρήτης, όπου το ιδανικό ζητούμενο ήταν η ανδρεία, η τόλμη, η στρατιωτική μαθητεία και η διακυβέρνηση- ήταν η αναζήτηση της αισθητικής και της φαντασίας, μέσω της τέχνης και της μουσικής. Τούτο γινόταν μέσω της εξατομίκευσης και της απομάκρυνσης του παιδιού από τις επιρροές της οικογένειας. Τόσο ο νεαρός Σπαρτιάτης όσο και ο νεαρός Αθηναίος ή Εφέσιος από τα έξι μόλις χρόνια του περνούσε όλη την ημέρα του μακριά από το σπίτι, με τη συντροφιά των συνομηλίκων του στην παλαίστρα ή τους δρόμους. Μάθαινε να ξεκόβει από την οικογένειά του και να σχετίζεται με τους αυριανούς συμπολίτες του. Αναμφίβολα έχανε πολλά από αυτό το σύστημα, αλλά έτσι εξασφαλιζόταν η ενότητα και η συνέχεια της πόλης-κράτους. Όλα εξασφάλιζαν πως το παιδί θα συνειδητοποιούσε ότι είναι μέλος μιας κοινότητας, για την ευτυχία και την ευημερία της οποίας η προσωπική του επιθυμία ή ευχαρίστηση έπρεπε να υποτάσσεται. Με αυτόν τον τρόπο αναπτύχθηκε και έμεινε στην ιστορική μνήμη η αίσθηση της αυτοθυσίας για χάρη της πολιτείας ή της κοινότητας.
Βιβλιογραφία
Κατηγορία:Δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων
Χωρικός
250px|μικρογραφία|Έφηβες χωρικοί στις αρχές του προηγούμενου αιώνα Χωρικός ονομαζόταν στην προβιομηχανική κοινωνία αγρότης με περιορισμένη ιδιοκτησία γης ή, σε φεουδαρχικές κοινωνίες, υποτελείς στον μεταλογαιοκτήμονα της περιοχής. Στην Ευρώπη, υπήρχαν τρία είδη χωρικών: δούλοι, δουλοπάροικοι και οι ελεύθεροι μισθωτές. Το 85% του πληθυσμού κατά τον μεσαίωνα ήταν χωρικοί.
Παραπομπές
Κατηγορία:Κοινωνία του Μεσαίωνα Κατηγορία:Πρώιμη Νεότερη περίοδος Κατηγορία:Ιστορία της γεωργίας Κατηγορία:Φεουδαρχία Κατηγορία:Κοινωνική ιστορία Κατηγορία:Χωρικοί Κατηγορία:Κοινωνικές τάξεις Κατηγορία:Αγροτική οικονομική
Αλ-Μαχντίγια
Η Αλ-Μαχντίγια ("πόλη του μαχντί"), είναι παράλια ιστορική πόλη της Τυνησίας. Είναι η πρωτεύουσα του ομώνυμου Κυβερνείου Αλ-Μαχντίγια. Βρίσκεται παρά το άκρο της κεντρικής ανατολικής χερσονήσου, βόρεια της πόλης Σφαξ.
Η Αλ-Μαχντίγια αποτελεί σήμερα σημαντικό βιομηχανικό κέντρο της χώρας ειδικότερα στη μεταποίηση αγαθών. Κατά την απογραφή του 2004 ο πληθυσμός της αριθμούσε 45.977 κατοίκους.
Η Αλ-Μαχντίγια ήταν πρωτεύουσα του Χαλιφάτου των Φατιμιδών την περίοδο 909-969.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πόλεις της Τυνησίας Κατηγορία:Χαλιφάτο των Φατιμιδών
Αντωνία Βισκόντι
Η Αντωνία, ιταλ. Antonia Visconti (π. 1354 - 26 Μαρτίου 1405) από τον Οίκο των Βισκόντι ήταν κόρη του κυρίου του Μιλάνου και με τον γάμο της έγινε κόμισσα της Βυρτεμβέργης.
Βιογραφία
Ήταν η τρίτη κόρη του Μπερναμπό κυρίου του Μιλάνου και της Βεατρίκης-Ρεγκίνας ντελα Σκάλα, κόρης του Μαστίνο Β΄ κυρίου της Βερόνα.
Η αδελφή της Ταντέα Βισκόντι παντρεύτηκε τον Στέφανο Γ΄ δούκα της Βαυαρίας και η κόρη τους Ισαβέλλα της Βαυαρίας παντρεύτηκε τον Κάρολο ΣΤ΄ της Γαλλίας και έγινε πρόγονος σημαντικών ιστορικών προσώπων, όπως των Τυδώρ. Η αδελφή της Αγνή Βισκόντι παντρεύτηκε τον Φραγκίσκο Α΄ Γκοντζάγκα κυβερνήτη της Μάντουα, ο οποίος την εκτέλεσε για μοιχεία το 1391. Η αδελφή της Ελισάβετ Βισκόντι παντρεύτηκε τον Ερνέστο δούκα της Βαυαρίας.
Ο Μπερναμπό ήταν ωμός και αδίστακτος τύραννος και αμείλικτος εχθρός της Εκκλησίας. Κατέλαβε την παπική πόλη της Μπολόνια, απέρριψε τον πάπα και την εξουσία του, κατέλαβε την εκκλησιαστική περιουσία και απαγόρευσε σε όλους τους υπηκόους του να έχουν οποιαδήποτε σχέση με την Αυλή (Curia) της Ρώμης. Ο πάπας Ουρβανός Ε΄ τον αφόρισε το 1363 και έκανε έκκληση για σταυροφορία εναντίον εκείνου. Όταν ο Μπερναμπό ήταν σε μία από τις εξάρσεις οργής του, μόνο η Βεατρίκη-Ρεγκίνα μπορούσε να τον πλησιάσει.
Ο γάμος της
Η Αντωνία αρχικά μνηστεύθηκε με τον Φρειδερίκο Γ΄ του Οίκου της Βαρκελώνης τον Απλό, βασιλιά της Σικελίας. Αυτός θα ήταν ένας διαφορετικός γάμος από τους άλλους γάμους της οικογένειας, καθώς τρεις αδελφές της είχαν παντρευτεί μέλη του Οίκου του Βίττελσμπαχ. Δέκα έτη μετά τον αρραβώνα συντάχθηκε το συμβόλαιο γάμου, όπου η οικογένεια της Αντωνίας έπρεπε να δώσει 10.000 φλορίνια και κοσμήματα αξίας 20.00 φλορινίων. Όμως ο Φρειδερίκος απεβίωσε στις 27 Ιανουαρίου 1377 και οέτσι ο γάμος δεν έγινε ποτέ.
Τρία έτη μετά αυτή παντρεύτηκε στο Μπαντ Ούραχ, στις 27 Οκτωβρίου 1380 τον Έμπερχαρντ Γ΄ κόμη της Βυρτεμβέργης. Γύρω από το κάστρο τους η Αντωνία σχεδίασε κήπους με νερά, γνωστούς ως "οι κήποι της κυρίας του Μιλάνου". Απέκτησαν τρεις γιους, αλλά μόνο ο Έμπερχαρντ Δ΄ επέζησε της εφηβείας.
Έπειτα από 25 έτη γάμου η Αντωνία απεβίωσε στο Παλαιό Κάστρο (Στρούτγκαρτ). Ο Έμπερχαρντ Γ΄ έκανε δεύτερο γάμο με την Ελισάβετ των Χοεντσόλερν, κόρη του Ιωάννη Β΄ μπουγκράβου του Νύρεμπεργκ και απέκτησε κόρη την Ελισάβετ.
Ο Γκέρχαρντ Ο. Σβέρντφεγκερ έκανε γενετικά τεστ στον Οίκο του Βίττελσμπαχ. Υπήρχαν περιπτώσεις διανοητικών ασθενιών στην οικογένεια και σύμφωνα με τον Σβέρντφεγκερ το γονίδιο προήλθε από τον Οίκο των Βισκόντι. Ο Λουδοβίκος Β΄ της Βαυαρίας (βασ. 1864-1886) και ο αδελφός του Όθων της Βαυαρίας (βασ. 1886-1913) είχαν διανοητική διαταραχή και ήταν απόγονοι της Αντωνίας. Ο πατέρας της είχε συχνές εξάρσεις θυμού.
Οικογένεια
Παντρεύτηκε τον Έμπερχαρντ Γ΄ κόμη της Βυρτεμβέργης και είχε τέκνα:
Παραπομπές
Κατηγορία:Οίκος των Βισκόντι Κατηγορία:Κόμισσες της Βυρτεμβέργης
Δυαδικό ψηφίο
Το δυαδικό ψηφίο ή μπιτ (αγγλικά: bit, συμβολίζεται και ως b) είναι η στοιχειώδης μονάδα πληροφορίας στην Επιστήμη Υπολογιστών και στις Τηλεπικοινωνίες. Ένα bit είναι η ποσότητα της πληροφορίας που μπορεί να αποθηκευτεί από μία δυαδική συσκευή, ή από άλλο φυσικό σύστημα το οποίο μπορεί να υπάρχει σε μία από δύο διακριτές καταστάσεις (για παράδειγμα, αυτές οι καταστάσεις μπορούν να είναι οι δύο στάσεις ενός δισταθούς πολυδονητή (flip-flop), οι δύο θέσεις ενός διακόπτη, οι δύο τάσεις ηλεκτρικού ρεύματος που επιτρέπονται σε ένα κύκλωμα, δύο διακριτές εντάσεις φωτός, δύο κατευθύνσεις μαγνητισμού ή πόλωσης, κλπ.).
Οι υπολογιστές εργάζονται με το δυαδικό σύστημα αρίθμησης και χρησιμοποιούν δυαδικά ψηφία για να συμβολίζουν εντολές και δεδομένα. Από φυσική σκοπιά, οι τιμές 0 και 1 υλοποιούνται στο υλικό ως καταστάσεις ηλεκτρικής αγωγιμότητας ενός τρανζίστορ. Στους υπολογιστές χρησιμοποιούμε συνήθως τα bit σε ομάδες των 8, 16, 32, 64, 128 κ.λπ., δηλαδή δυνάμεις του 2. Μια λέξη 8 δυαδικών ψηφίων - μπιτς (bits) αντιστοιχεί σε ένα μπάιτ (byte). Υπάρχουν πολλά πολλαπλάσια του Bit όπως KBit, MBit, GBit, TBit, PBit κ.λπ.
Δείτε επίσης
Κατηγορία:Δυαδική αριθμητική Κατηγορία:Τύποι δεδομένων
Αρυάνα
μικρογραφία|δεξιά|240px|Κεντρικός δρόμος της Αρυάνα Η Αρυάνα είναι μια παραλιακή πόλη της Τυνησίας. Βρίσκεται στη βόρεια ακτή και είναι η πρωτεύουσα του ομώνυμου Κυβερνείου Αρυάνας. Κατά τη απογραφή του 2004 ο πληθυσμός της αριθμούσε 97.617 κατοίκους.
Η Αρυάνα βρίσκεται πολύ κοντά στα ερείπια της αρχαίας Καρχηδόνας.
Κατηγορία:Πόλεις της Τυνησίας
Λεκέρ
Το Λεκέρ (επίσης, Λεκάρ και Λγιακάρ) είναι χωριό της επαρχίας Λερίκ του Αζερμπαϊτζάν. Το χωριό αποτελεί μέρος του δήμου Μπιουρσουλούμ.
Like a Virgin (τραγούδι, Μαντόνα)
Like a Virgin ονομάζεται το τραγούδι της Αμερικανίδας τραγουδίστριας Μαντόνα από το δεύτερο στούντιο άλμπουμ της, Like a Virgin (1984). Κυκλοφόρησε στις 31 Οκτωβρίου 1984 από την εταιρεία Sire Records, ως το πρώτο σινγκλ του δίσκου. Το τραγούδι γράφτηκε από τους Tom Kelly και Billy Steinberg, και παράχθηκε από τον Nile Rodgers. Ο Steinberg είπε ότι το τραγούδι ήταν εμπνευσμένο από προσωπικές εμπειρίες με σχέσεις του. Ο Rodgers αρχικά θεώρησε ότι το τραγούδι δεν είχε το κατάλληλο hook και πως δεν ταίριαζε στην τραγουδίστρια, αλλά στην πορεία άλλαξε γνώμη και άρχισε να του φαίνεται πιασάρικο, αφού του είχε κολλήσει στο μυαλό. Το "Like a Virgin" επιλέχθηκε να δοθεί στη Μαντόνα από τον Michael Ostin της Warner Bros. Records, αφού άκουσε ένα ντέμο το οποίο τραγούδησε ο Kelly.
Μουσικά, το "Like a Virgin" είναι ένα χορευτικό κομμάτι, που αποτελείται από δύο hooks. Η φωνή της Μαντόνα είναι ψιλή, ενώ ακούγεται μια συνεχής διάταξη synths μαζί με την μπασογραμμή. Οι στίχοι του τραγουδιού είναι διφορούμενοι, αποτελούμενοι από κρυφά υπονοούμενα και ανοιχτοί σε διάφορες ερμηνείες. Το "Like a Virgin" έλαβε θετικά σχόλια από κριτικούς μουσικής, οι οποίοι συχνά το ονομάζουν ως ένα από τα καθοριστικά τραγούδια της Μαντόνα. Έγινε το πρώτο νούμερο ένα σινγκλ της στα διαγράμματα της Αυστραλίας, του Καναδά, της Ευρώπης, της Ιαπωνίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ έφτασε τοπ 10 στον υπόλοιπο κόσμο. Έχει πουλήσει πάνω από πέντε εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως.
Το μουσικό βίντεο του τραγουδιού απεικονίζει τη Μαντόνα να πλέει στα κανάλια της Βενετίας σε μια γόνδολα, καθώς και να περιφέρεται γύρω από ένα παλάτι φορώντας ένα λευκό νυφικό. Με το βίντεο, μελετητές σημείωσαν την απεικόνιση της Μαντόνα ως μια σεξουαλικά ανεξάρτητης και ισχυρής γυναίκας. Επίσης, ανέφεραν την ομοιότητα που έχει ο άνδρας με τη μάσκα λιονταριού στο βίντεο, με τον Ευαγγελιστή Μάρκο, αλλά και τη σχέση μεταξύ του ερωτισμού και της ζωτικότητας της Βενετίας. Η Μαντόνα έχει εκτελέσει το κομμάτι σε επτά συναυλίες της. Τις περισσότερες φορές, οι εκτελέσεις του "Like a Virgin" δημιούργησαν έντονες αντιδράσεις και αναστάτωση από τα Μέσα Ενημέρωσης.
Το "Like a Virgin" έχει διασκευαστεί από αρκετούς καλλιτέχνες και έχει ακουστεί ή αναφερθεί σε ταινίες όπως Reservoir Dogs, Moulin Rouge! και Bridget Jones: The Edge of Reason. Το τραγούδι είχε βαθύ κοινωνικό αντίκτυπο. Αρκετές ομάδες που προωθούσαν την παραδοσιακή οικογένεια προσπάθησαν να το απαγορεύσουν, καθώς θεωρούσαν ότι προωθεί ερωτικές σχέσεις εκτός γάμου. Από την άλλη πλευρά, η δημόσια εικόνα της Μαντόνα ως μια ισχυρή, σεξουαλικά ατρόμητη, γεμάτη αυτοπεποίθηση γυναίκα, έγινε ευρέως αποδεκτή από τη νεότερη γενιά, που μιμήθηκε το στυλ και τον τρόπο ντυσίματός της, ένα φαινόμενο που ονομάστηκε «Madonna wannabe». Μελετητές έχουν αναγνωρίσει το "Like a Virgin" ως το τραγούδι που σταθεροποίησε τη θέση της ως pop icon. Επιπλέον, συμπεριλήφθηκε σε αρκετές λίστες και καταλόγους μουσικών κριτικών και περιοδικών, μεταξύ μερικών τα Rolling Stone και Q Magazine, ενώ το Rock and Roll Hall of Fame το συμπεριέλαβε στη λίστα "500 Songs That Shaped Rock And Roll".
Ιστορικό
Το "Like a Virgin" γράφτηκε από τους Billy Steinberg και Tom Kelly. Σε συνέντευξή με τη Los Angeles Times, ο Steinberg εξήγησε ότι το τραγούδι δεν γράφτηκε για τη Μαντόνα ή κάποια συγκεκριμένη τραγουδίστρια, αλλά το εμπνεύστηκε από προσωπικές του εμπειρίες. Η ιδέα για το τραγούδι ξεκίνησε όταν ο Steinberg ζούσε στους αμπελώνες του πατέρα του στην κοιλάδα Coachella, και οδηγούσε ένα κόκκινο φορτηγό. Εκείνη την εποχή ο Steinberg μόλις είχε τελειώσει μια ταραχώδη σχέση και είχε γνωρίσει κάποια άλλη. Αυτό ενέπνευσε τους στίχους του "Like a Virgin", το πώς αντιμετώπισε αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Όταν πήγε το τραγούδι στον Kelly, αποφάσισαν ότι θα γινόταν μια συναισθηματική μπαλάντα. Ωστόσο, δεν μπορούσαν να αποφασίσουν πώς θα ταιριάζει η λέξη «virgin (παρθένα)». Ο Steinberg εξήγησε: «δεν προσπαθούσα απλώς να προσθέσω αυτή την άσεμνη λέξη σε ένα στίχο. Ήθελα απλώς να υπονοήσω ότι [...] υπέφερα συναισθηματικά όπως πολλοί άλλοι, αλλά η έναρξη μιας νέας σχέσης είναι τόσο καλή, θεραπεύει όλες τις πληγές και ένιωθα σαν να μην το είχα κάνει ποτέ πριν, γιατί ήταν πολύ πιο βαθιά και πιο ουσιώδης από οτιδήποτε έχω νιώσει».
Ο Kelly ηχογράφησε το ντέμο και κάλεσε τον Michael Ostin του τμήματος A&R της Warner Bros. Records στο σπίτι του για να το ακούσει. Οι Steinberg και Kelly έπαιξαν τέσσερις πέντε μελωδίες για τον Ostin, και προσπάθησαν να αποφασίσουν για ποιον καλλιτέχνη θα ήταν κατάλληλο το κομμάτι. Λόγω της συνάντησής του με τη Μαντόνα την επόμενη μέρα, για να συζητήσουν το δεύτερο στούντιο άλμπουμ της, ο Ostin σκόπευε να της παίξει το ντέμο, πιστεύοντας ότι οι στίχοι και ο ρυθμός της ταίριαζαν. «Όταν το άκουσε η Μαντόνα ενθουσιάστηκε, και κατάλαβα αμέσως ότι ήταν τέλειο για εκείνη και ότι θα το έκανε ένα υπέροχο τραγούδι», θυμήθηκε ο Ostin. Το 2009, σε συνέντευξη με το Rolling Stone, όταν ρωτήθηκε η Μαντόνα ποιες ήταν οι πρώτες της εντυπώσεις αφού άκουσε τα ντέμο των "Like a Virgin" και "Material Girl", η τραγουδίστρια απάντησε:"«Μου άρεσαν και τα δύο γιατί ήταν ειρωνικά και προκλητικά ταυτόχρονα, αλλά και αντίθετα με εμένα. Δεν είμαι υλιστικός άνθρωπος, και σίγουρα δεν ήμουν παρθένα, και, παρεμπιπτόντως πώς μπορείς να είσαι «σαν παρθένα». Μου άρεσε το λογοπαίγνιο, νόμιζα ότι ήταν έξυπνο. Είναι τόσο αλλόκοτα και κουλ. Ποτέ δεν πίστευα ότι θα γίνουν κάποια από τα πιο διάσημα τραγούδια μου, ειδικά το δεύτερο»."
Ηχογράφηση και παραγωγή
Στα μέσα του 1984, η Μαντόνα γνώρισε τον παραγωγό Nile Rodgers στα Power Station Studios (τώρα Avatar Studios) στη Νέα Υόρκη. Ο Rodgers αρχικά δεν ήθελε η Μαντόνα να ηχογραφήσει το "Like a Virgin", καθώς ένιωθε ότι ο στίχος «like a virgin» δεν αποτελούσε δυνατό hook, σύμφωνα με τον ίδιο δεν θα γινόταν ένα διαχρονικό σλόγκαν. Ο παραγωγός απέρριψε το τραγούδι αφού άκουσε το ντέμο, το οποίο νόμιζε ότι ακούγεται «πραγματικά ανόητο και καθυστερημένο». Αργότερα, άλλαξε άποψη: «είναι περίεργο γιατί δεν μπορούσα να το βγάλω από το κεφάλι μου αφού το άκουσα, παρόλο που δεν μου άρεσε. Μου φαινόταν πολύ μπάμπλγκαμ ποπ (bubblegum pop), αλλά ωρίμασε μέσα μου. Άρχισε πραγματικά να μου αρέσει. Ο Rodgers θεώρησε ότι ήταν η Μαντόνα αυτή που αναγνώρισε τις δυνατότητες του τραγουδιού, δήλωσε: «της ζήτησα συγνώμη και της είπα "ξέρεις, είναι πολύ πιασάρικο και έχει κολλήσει στο μυαλό μου για τέσσερις μέρες, κάτι σημαίνει αυτό, ας το κάνουμε"». Ως εκ τούτου το τραγούδι τελικά ηχογραφήθηκε. Ο Steinberg ανέφερε για τη διαδικασία ηχογράφησης:"«Προς το τέλος του ντέμο μπορείς να ακούσεις τον Tom να τραγουδάει 'when your heart beats, and you hold me, and you love me'. Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που ακούς στο ντέμο πριν τελειώσει. Η Μαντόνα πρέπει να το είχε ακούσει πολύ, πολύ προσεκτικά, γιατί η δικιά της ηχογράφηση τελειώνει με τις ίδιες ακριβώς λεπτομέρειες του ντέμο μας. Δεν είναι συχνό να μελετά κάποιος τόσο πολύ το ντέμο σου, και να χρησιμοποιεί όλο το περιεχόμενό του. Ήμασταν κολακευμένοι από το πόσο προσεκτικά το ακολούθησε. Ήταν η ιδανική ένωση, το ήξερα από την πρώτη μέρα στο στούντιο. Αυτό που πετύχαμε ήταν παθιασμένο, δημιουργικό [...] Της Μαντόνα της χάλαγε το κέφι ορισμένες φορές κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης, όλοι μου είπαν ότι μπορεί να γίνει ένας 'δράκος', αλλά εγώ τη βρήκα υπέροχη»."Ο Jason Corsaro, ο ηχολήπτης του δίσκου, έπεισε τον Rodgers να χρησιμοποιήσει την τεχνική της ψηφιακής εγγραφής, μια νέα μέθοδο που ο Corsaro πίστευε ότι θα αποτελούσε το μέλλον της ηχογράφησης. Για τη μίξη τραγουδιών, χρησιμοποίησε μια ψηφιακή συσκευή εγγραφής Sony 3324 24-track, και έναν προσαρμογέα Sony F1. Η Μαντόνα ηχογράφησε τα κύρια μέρη του κομματιού σε ένα μουσικό δωμάτιο πιάνου με ξύλινους, ψηλούς τοίχους, που βρισκόταν στο πίσω μέρος του Studio C, γνωστό ως «δωμάτιο RnB» του στούντιο Power Station. Ο Corsaro τοποθέτησε μονωτικά πάνελ γύρω από την τραγουδίστρια και χρησιμοποίησε την κορυφαία κάψουλα μικροφώνου AKG C24, με Schoeps προενισχυτή μικροφώνου, και ισοσταθμιστή Pultec. Μόλις το τραγούδι είχε την έγκριση ολόκληρης της ομάδας, ο Robert Sabino ηχογράφησε τα μέρη του πληκτρολογίου, για τα οποία χρησιμοποίησε το Sequential Circuits Prophet 5, καθώς και πιάνο Rhodes, αλλά και ακουστικό πιάνο, ενώ ο Rodgers έπαιζε Synclavier. Η Μαντόνα, αν και δεν χρειαζόταν, ήταν παρούσα σε κάθε λεπτό των ηχογραφήσεων και της διαδικασίας μίξης. Ο Corsaro σχολίασε: «ο Rodgers ήταν πάντα εκεί, όπως και αυτή. Ποτέ δεν έφυγε».
Σύνθεση
Μουσικά, το "Like a Virgin" είναι ένα χορευτικό κομμάτι με την εισαγωγή του να αποτελείται από δύο hooks. Σύμφωνα με την παρτιτούρα που δημοσιεύθηκε στο Musicnotes.com από την Alfred Publishing, το τραγούδι ρυθμίζεται σε common time, με μέτριο ρυθμικό τέμπο 118 παλμών ανά λεπτό. Συντίθεται στο κλειδί F major, με τη φωνή της Μαντόνα να κυμαίνεται από χαμηλό τόνο G3 έως υψηλό τόνο C5. Σύμφωνα με τον Rikky Rooksby, η μπασογραμμή στο ίντρο είναι μια επανάληψη του μοτίβου από το μπάσο που υπάρχει στο τραγούδι των Four Tops, "I Can't Help Myself (Sugar Pie Honey Bunch)" (1965). Η μπασογραμμή έχει επίσης ομοιότητα με το "Billie Jean" του Μάικλ Τζάκσον, ειδικά στη δεύτερη στροφή. Η Μαντόνα τραγουδάει με ψιλή φωνή, ενώ η διάταξη του τυμπάνου από τον Tony Thompson ακούγεται παράλληλα με την μπασογραμμή, η οποία επίσης συνοδεύεται από μια διάταξη συνθεσάιζερ. Η αρμονική εξέλιξη του τραγουδιού είναι κυκλική και βασίζεται σε διατονικές συγχορδίες I–IV–viio–iii–vi–ii–V–I.
Κριτικές
εναλλ.=|αριστερά|μικρογραφία|230x230εσ|Η Μαντόνα τραγουδά το "Like a Virgin" στην [[Confessions Tour, 2006]] Θεωρούμενο ως ένα από τα πιο διάσημα σινγκλ της Μαντόνα, το "Like a Virgin" δέχτηκε κυρίως θετικές κριτικές. Ο Stephen Thomas Erlewine από την Allmusic είπε ότι το "Like a Virgin", μαζί με το "Material Girl" από το ίδιο άλμπουμ, καθιέρωσε τη Μαντόνα ως ίνδαλμα. Επίσης ανέφερε, ότι και τα δύο τραγούδια επισκίασαν το υπόλοιπο άλμπουμ «επειδή είναι ένας τέλειος συνδυασμός θέματος και ήχου». Η Debbie Miller από το Rolling Stone σχολίασε ότι η φωνή της Μαντόνα «δεν έχει τη δύναμη ή το εύρος, ας πούμε τις Σίντι Λόπερ, αλλά ξέρει να λειτουργεί την πίστα χορού». Το 2016, το ίδιο περιοδικό κατέταξε το τραγούδι ως το πέμπτο καλύτερο της τραγουδίστριας και έγραψαν: «αν και η λέξη παρθένα είναι η μόνη σεξουαλική αναφορά στους στίχους, εξακολουθεί να ακούγεται γεμάτο λαγνεία». Το 2014, ο Ryan Reed, γράφοντας επίσης για το Rolling Stone, χαρακτήρισε το τραγούδι «κλασικό», όπως έκανε και ο Sal Cinquemani του Slant Magazine. Η πύλη Digital Spy το ονόμασε «αδιαμφισβήτητα κλασικό», λέγοντας ότι έχει μια από τις καλύτερες μπασογραμμές στην ποπ μουσική, ενώ τόνισε τους στίχους ως «εκπληκτικά διφορούμενους» και «αμέσως αξέχαστους».
Ο Dave Karger από το Entertainment Weekly, σε μια αναθεώρηση του άλμπουμ το 1995, ένιωσε ότι το τραγούδι είναι λίγο επαναλαμβανόμενο και ανώριμο σε σύγκριση με το τώρα. Ο Jim Farber από το ίδιο περιοδικό είπε ότι το κομμάτι βοήθησε στη διεύρυνση του συμπλέγματος «madonna-whore». Ο Alfred Soto από το Stylus Magazine θεώρησε ότι το τραγούδι ήταν κομψό για το στυλ του. Η Katie Henderson από την Guardian σχολίασε ότι το τραγούδι είναι ζουμερό από τη φύση του. Ο Michael Paoletta από το Billboard σχολίασε ότι το τραγούδι διατηρούσε μια «πυρετώδη dance-rock δυναμική». Το 2019, ο Chuck Arnold από το ίδιο μουσικό περιοδικό, είπε ότι είναι ένα από τα καλύτερα και σπουδαιότερα σινγκλ της Μαντόνα, και αυτό που «άλλαξε το παιχνίδι για αυτήν, μεταφέροντας την από ντίσκο ντίβα σε μελλοντική βασίλισσα της ποπ [...] 35 χρόνια μετά, εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά πιασάρικο».
Το 2000, το "Like a Virgin" τιμήθηκε από τα Rolling Stone και MTV, ως το τέταρτο καλύτερο ποπ τραγούδι στη λίστα "100 Greatest Pop Songs", ενώ το 2003 ψηφίστηκε ως το δέκατο καλύτερο τραγούδι των τελευταίων 25 ετών από το VH1. Την ίδια χρονιά, οπαδοί της Μαντόνα ρωτήθηκαν από το Q Magazine να ψηφίσουν τα 20 καλύτερα τραγούδια της τραγουδίστριας, και το "Like a Virgin" έλαβε την πέμπτη θέση. Το τραγούδι τοποθετήθηκε στο νούμερο ενενήντα πέντε, στον κατάλογο "Hot 100 All-Time Top Songs" από το Billboard.
Εμπορική απόδοση
Το "Like a Virgin" κυκλοφόρησε στις αρχές του Νοεμβρίου 1984, με στόχο τη χριστουγεννιάτικη αγορά. Γρήγορα, έγινε ένα από τα σινγκλ της με τις γρηγορότερες και μεγαλύτερες πωλήσεις στην ιστορία της Warner Bros. Records. Έγινε η πρώτη από τις συνολικά δώδεκα νούμερο ένα επιτυχίες της Μαντόνα στο διάγραμμα Billboard Hot 100. Έκανε ντεμπούτο στο σαράντα οκτώ, στις 17 Νοεμβρίου του 1984. Μετά από πέντε εβδομάδες, στις 22 Δεκεμβρίου 1984, σκαρφάλωσε στην κορυφή του τσαρτ και παρέμεινε εκεί για έξι συνεχόμενες εβδομάδες. Πιστοποιήθηκε τελικά χρυσό από την Ένωση Βιομηχανιών Ηχογραφήσεων της Αμερική (RIAA), στις 10 Ιανουαρίου 1985, για την πώληση 1,000,000 αντιτύπων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέχρι το το 1999, είχε πουλήσει 1,900,0000 φυσικά αντίτυπα εκεί, ενώ από το 2010 και μετά έχει πουλήσει 240,000 ψηφιακά αντίτυπα. Έφτασε επίσης νούμερο ένα στο τσαρτ Hot Dance Music/Club Play, ενώ αποτέλεσε την πρώτη της τοπ 10 είσοδο στο τσαρτ Hot R&B/Hip-Hop Songs, όπου έφτασε μέχρι την ένατη θέση. Ήταν το δεύτερο πιο επιτυχημένο σινγκλ στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1985, με τη Μαντόνα να είναι η πιο επιτυχημένη ποπ καλλιτέχνης της χρονιάς. Στον Καναδά, έκανε ντεμπούτο στον εβδομήντα ένα, στις 24 Νοεμβρίου 1984, και κατέκτησε την κορυφή του διαγράμματος στις 19 Ιανουαρίου 1985. Ήταν παρόν για συνολικά είκοσι τρεις εβδομάδες, και κατατάχθηκε ως το τριακοστό πέμπτο πιο εμπορικό τραγούδι της χρονιάς για το 1985.
Το τραγούδι έκανε ντεμπούτο στο τσαρτ του Ηνωμένου Βασίλειου στις 17 Νοεμβρίου 1984 στον αριθμό πενήντα ένα, και έφτασε μέχρι την τρίτη θέση στις 12 Ιανουαρίου 1985. Πέρασε συνολικά δεκαοκτώ εβδομάδες στο γράφημα και πιστοποιήθηκε χρυσό από τη Βρετανική Φωνογραφική Βιομηχανία (BPI), για την πώληση 500,000 αντιτύπων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με την Official Charts Company, μέχρι τον Αύγουστο του 2018 το τραγούδι είχε πουλήσει 892,000 αντίτυπα, ενώ το 2019 είχαν ανέβει στα 925,000, μαζί με τις πωλήσεις από τις πλατφόρμες streaming. Στην υπόλοιπη Ευρώπη, έφτασε τοπ 10 σε Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ολλανδία, Νορβηγία και Ελβετία. Το περιοδικό Music & Media magazine ανακοίνωσε ότι είχε πουλήσει 1,500,000 αντίτυπα στην Ευρώπη μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1985. Το "Like a Virgin" έγινε το πρώτο νούμερο ένα χιτ της Μαντόνα στην Αυστραλία, και στο Japanese International Singles διάγραμμα. Έφτασε τη δεύτερη θέση σε Νότια Αφρική και Νέα Ζηλανδία, δεκαπέντε στη Σουηδία και στην κορυφή του Eurochart Hot 100 Singles.
Έχει πουλήσει πάνω από πέντε εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, ενώ μέχρι τον Φεβρουάριο του 2021 έχει συγκεντρώσει 87 εκατομμύρια προβολές στο YouTube και 128 εκατομμύρια streams στο Spotify.
Ιστορικό και ανάπτυξη
Όπως και το σινγκλ, το μουσικό βίντεο κυκλοφόρησε με στόχο τη χριστουγεννιάτικη αγορά, σε τιμή πώλησης 19,98 δολάρια. Το βίντεο, σκηνοθετημένο από τη Mary Lambert, που είχε δουλέψει με τη Μαντόνα και στο "Borderline" την ίδια χρονιά, γυρίστηκε στη Βενετία και στη Νέα Υόρκη τον Ιούλιο του 1984. Η Μαντόνα απεικονίζεται ως παρθένα γυναίκα από επιλογή, αλλά με μια πορνογραφική φαντασία, καθώς περπατά σε μαρμάρινα δωμάτια, φορώντας νυφικό. Εναλλάσσεται με σκηνές μιας προκλητικής Μαντόνα πάνω σε μια γόνδολα. Σχολίασε: «[Η Lambert] ήθελε να είμαι το σύγχρονο, κοσμικό κορίτσι που είμαι. Αλλά τότε θέλαμε να πάμε πίσω στο χρόνο και να χρησιμοποιήσω τον εαυτό μου ως πραγματική παρθένα». Το βίντεο ξεκινά με τη Μαντόνα να επιβιβάζεται σε ένα σκάφος από τη γέφυρα του Μπρούκλιν και να ταξιδεύει στη ιταλική πόλη. Καθώς φτάνει στην πόλη, κινείται παραπλανητικά και μιμείται μια στριπτιζέζ. Φοράει μαύρο φόρεμα και μπλε παντελόνι, καθώς και πολλά κολιέ με χριστιανικά σύμβολα. Τραγουδά με πλήρη ένταση καθώς βλέπει ένα λιοντάρι να περπατά ανάμεσα στις στήλες του μουσείου Punta della Dogana, Βενετία. Στη συνέχεια, το βίντεο δείχνει παιχνίδια που περιλαμβάνουν καρναβαλίστικες μάσκες, ενώ άνδρες και λιοντάρια απεικονίζονται με υπαινιγμούς σε πρακτικές του 18ου αιώνα και τον Άγιο Μάρκο.
Η Sheila Whiteley, συγγραφέας του Women and popular music: sexuality, identity, and subjectivity, θεώρησε ότι η εικόνα της Μαντόνα επιδιώκει να συμβολίσει την άρνηση της σεξουαλικής εμπειρίας, αλλά οι σκηνές στη γόνδολα καταφέρνουν να το διαψεύσουν. Η εμφάνιση του αρσενικού λιονταριού επιβεβαιώνει την υποκείμενη ζωώδη ομιλία, η οποία αναφέρεται σε παραμύθια αλλά και πορνογραφικό σεξ. Η Whiteley παρατήρησε επίσης, ότι, στο βίντεο, ο εραστής της τραγουδίστριας φορά μια μάσκα λιονταριού και ότι, όταν αρχίζει να «παίζει» μαζί του, εγκαταλείπει την αθώα εμφάνισή της και δείχνει την τάση της να παρασυρθεί από ζωώδες ερωτικό πάθος. Μόλις η επιθυμία της ικανοποιείται, ο σύντροφός της γίνεται μεταφορικά ένα κτήνος. Η Μαντόνα σχολίασε για τα γυρίσματα με το λιοντάρι:"«Το λιοντάρι δεν έκανε τίποτα από αυτά που έπρεπε να κάνει και κατέληξα να στηρίζομαι στον πυλώνα, με το κεφάλι του στον καβάλο μου [...] Νόμιζα ότι θα με δάγκωνε, σήκωσα το πέπλο μου, το κοίταξα στα μάτια [το λιοντάρι] και άνοιξε το στόμα του για να αφήσει έναν τεράστιο βρυχηθμό. Φοβήθηκα τόσο πολύ που 'η καρδιά μου έπεσε στα παπούτσια μου'. Όταν τελικά απομακρύνθηκε από μένα, η σκηνοθέτρια φώναξε 'cut', και έπρεπε να κάνω ένα μεγάλο διάλειμμα. Τέλος πάντων, αλλά μπορούσα πραγματικά να ταυτιστώ με το λιοντάρι. Νιώθω ότι στην προηγούμενη ζωή ήμουν λιοντάρι, γάτα ή κάτι παρόμοιο»."
Ανάλυση και υποδοχή
Μελετητές σημείωσαν την έκφραση της βενετσιάνικης ζωτικότητας στο βίντεο. Η συγγραφέας Margaret Plant (2002) σχολίασε: «με το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου και το παρθένο μέτωπο της πόλης, η αρχαία και "ιερή" Βενετία έγινε ένας λαϊκός κόσμος που περιστρέφεται με μεγάλη ενέργεια, και του οποίου η κυκλοφορία είναι άπειρη». Σημείωσε επίσης, ότι ο Άγιος Μάρκος ήταν σύμβολο μιας εποχής που το σεξουαλικό έγκλημα τιμωρούταν σοβαρά στη Βενετία, και ότι, πράξεις βιασμού, ομοφυλοφιλίας και πορνείας προκαλούσαν την απώλεια μύτης, χεριού ή μερικές φορές και της ίδιας της ζωής. Η Μαντόνα φάνηκε να αμφισβητεί αυτή τη βία και να προσπαθεί να αυξήσει τα όρια της ανοχής. Η σκηνή όπου ο άντρας με τη μάσκα λιονταριού την παίρνει στο βενετσιάνικο παλάτι, αντιπροσωπεύει τον άγιο που συνοδεύει την υποτιθέμενη παρθένα, και η Μαντόνα γίνεται σύμβολο της La Serenísima, δηλαδή της Βενετικής Δημοκρατίας. Η Plant ανέφερε επίσης ότι η Μαντόνα αποκατέστησε την ενέργεια και τον ερωτισμό της πόλης, η οποία είχε αρχικά ονομαστεί προς τιμήν της Αφροδίτης. Καθώς αλλάζει την μπλε μπλούζα της σε μαύρη κατά τη διάρκεια του βίντεο, η Μαντόνα επιδεικνύει την κυριαρχία και τη γενναιότητά της στην πόλη, η οποία είχε τη φήμη ότι μετατρέπει τους επισκέπτες της σε θύματα. Η Carol Clerk (2002) σχολίασε ότι, με το βίντεο «οι μέρες της Μαντόνα ως φτηνή και χαρούμενη βίντεο αστέρας τελείωσαν. Τώρα άρχισε να είναι ένα σοβαρό κομμάτι του θεάματος».
Το 1985, ένα live μουσικό βίντεο του "Like a Virgin" από τη The Virgin Tour, που γυρίστηκε στο Ντιτρόιτ, χρησιμοποιήθηκε για την προώθηση της κυκλοφορίας του live άλμπουμ Madonna Live: The Virgin Tour. Αυτή η έκδοση ήταν υποψήφια για Best Choreography στα MTV Video Music Awards 1986. Η live παράσταση του κομματιού στην Blond Ambition Tour στο Παρίσι, κυκλοφόρησε στις 9 Μαΐου 1991 ως μουσικό βίντεο, για την προώθηση του ντοκιμαντέρ, Madonna: Truth or Dare. Αυτή η έκδοση ήταν υποψήφια για δύο βραβεία στα MTV Video Music Awards 1991, στις κατηγορίες Best Female Video και Best Choreography. Το VH1 τοποθέτησε το βίντεο στο νούμερο εξήντα ένα, στη λίστα "100 Greatest Videos".
Ζωντανές εμφανίσεις
εναλλ.=|αριστερά|μικρογραφία|200x200εσ|Η Μαντόνα εκτελεί το "Like a Virgin" φορώντας νυφικό, [[The Virgin Tour, 1985]] Η Μαντόνα τραγούδησε το "Like a Virgin" στα πρώτα MTV Video Music Awards, το 1984, όπου εμφανίστηκε στη σκηνή πάνω σε μια γιγαντιαία γαμήλια τούρτα ντυμένη νύφη και τη διάσημη "boy-toy" ζώνη της. Το αποκορύφωμα της τολμηρής της ερμηνείας ήταν όταν άρχισε να κυλιέται ερωτικά στη σκηνή. Θεωρείται μία από τις πιο εμβληματικές και φημισμένες εμφανίσεις στην ιστορία του MTV. Το 1985, στην The Virgin Tour, η τραγουδίστρια φορούσε ξανά νυφικό, και σε κάποιο σημείο της εμφάνισης τραγούδησε απόσπασμα από το "Billie Jean" του Μάικλ Τζάκσον. Μπαλόνια έπεφταν προς το κοινό καθώς κυλιόταν στη σκηνή, κρατώντας μια ανθοδέσμη στο χέρι. Η παράστασή συμπεριλήφθηκε στο βίντεο Madonna Live: The Virgin Tour, όπου καταγράφηκε στο Ντιτρόιτ, Μίσιγκαν.