Δικτατορία_του_Φρανθίσκο_Φράνκο
Εξέγερση των Βάσκων
Τον Δεκέμβριο του 1970 το φασιστικό καθεστώς του Φράνκο γνώρισε τη χειρότερη κρίση στα 31 χρόνια της ύπαρξής του. Η ανάφλεξη πυροδοτήθηκε από τη δίκη 16 Βάσκων της αυτονομιστικής οργάνωσης ΕΤΑ, στην πόλη Μπούργος, ιστορικό προπύργιο του φασισμού από την περίοδο του ισπανικού εμφυλίου. Η δίκη άρχισε στις 9 Δεκεμβρίου σε ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, καθώς οι 16 Βάσκοι αντιμετώπιζαν το φάσμα της θανατικής ποινής, κατηγορούμενοι για τη δολοφονία του αρχηγού της Πολιτοφυλακής στη βασκική επαρχία Γκιπούθκοα. Η ισπανική και η διεθνής κοινή γνώμη θυμήθηκε την τελευταία εκτέλεση αντιφρονούντα από το καθεστώς Φράνκο -του κομμουνιστή ηγέτη Χουλιάν Γκριμάου, που θανατώθηκε το 1963 με την αποτρόπαια "γκαρότα", όργανο με το οποίο ο δήμιος έσφιγγε το λαιμό του κατάδικου μέχρι να του σπάσει τη σπονδυλική στήλη. Η δίκη των 16 δεν ήταν το μοναδικό πρόβλημα για τον 78χρονο "Καουντίλιο". Επί έναν ολόκληρο χρόνο, οι απεργίες των υπό κομμουνιστικό έλεγχο "Εργατικών Επιτροπών", οι καταλήψεις γης από ακτήμονες αγρότες και οι συχνά ένοπλες συγκρούσεις φοιτητών διαδηλωτών με την Πολιτοφυλακή και τους φασίστες παρακρατικούς βρίσκονταν διαρκώς στην ημερήσια διάταξη. Στις επαρχίες των Βάσκων το αυτονομιστικό κίνημα πήρε χαρακτήρα λαϊκής εξέγερσης και οι στρατιωτικοί του καθεστώτος κυκλοφορούσαν με πολιτικά, φοβούμενοι λιντσάρισμα ή δολοφονία. Στις 30 Νοεμβρίου, το σύνθημα "Φράνκο, δολοφόνε" δόνησε τους δρόμους της Βαρκελώνης, γεγονός που δεν εμπόδισε τον γηραιό δικτάτορα να εγκαταλείψει τη Μαδρίτη για να ασχοληθεί με το προσφιλές του κυνήγι πέρδικας, κάπου στον ισπανικό νότο, συνοδευόμενος από τον Χουάν Κάρλος του οίκου των Βουρβώνων. Η δίκη μετατράπηκε σε δημόσιο κατηγορητήριο του ισπανικού φασισμού, καθώς οι κατηγορούμενοι, μεταξύ των οποίων και δύο ιερωμένοι, κατήγγειλαν φρικτά βασανιστήρια στα μπουντρούμια της Ασφάλειας και φώναξαν μπροστά στους Ισπανούς και ξένους ανταποκριτές: "Ζήτω η ελεύθερη πατρίδα των Βάσκων!". Στις 14 Δεκεμβρίου, το στρατοδικείο αποσύρθηκε για να αποφασίσει. Προηγουμένως, ο στρατιωτικός επίτροπος είχε ζητήσει την θανατική ποινή για έξι κατηγορούμενους, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων. Μαζικές διαδηλώσεις και ταραχές ξέσπασαν στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη και άλλες πόλεις, οι "Εργατικές Επιτροπές" απείλησαν με γενική απεργία και η ΕΤΑ προχώρησε στην απαγωγή του Δυτικογερμανού πρόξενου Όιγκεν Μπάιλ απειλώντας να τον εκτελέσει αν πάθει τίποτα έστω και ένα μέλος της. Περίπου 300 διανοούμενοι και καλλιτέχνες κλείστηκαν στη μονή της Παναγίας του Μονσεράτ της Καταλονίας, υπό την προστασία του ηγούμενου, σε μια κραυγή διαμαρτυρίας κατά των απειλούμενων εκτελέσεων. Την ίδια ώρα, χιλιάδες διαδηλωτές πολιόρκησαν τις πρεσβείες και τα προξενεία της Ισπανίας στο Παρίσι, την Αμβέρσα, τη Φραγκφούρτη, τη Ζυρίχη και το Άμστερνταμ. Η Καθολική Εκκλησία, η γαλλική και η δυτικογερμανική κυβέρνηση πραγματοποίησαν επίσημα διαβήματα στον Φράνκο ζητώντας τη ματαίωση των εκτελέσεων. Στις 15 Δεκεμβρίου το καθεστώς ανέστειλε το άρθρο 18 του Συντάγματος, δίνοντας τη δυνατότητα στις διωκτικές αρχές να συλλαμβάνουν και να φυλακίζουν μέχρι και επί έξι μήνες οποιονδήποτε κρίνεται ύποπτος, χωρίς κατηγορία. Ολόκληρη η χώρα κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Τις επόμενες μέρες το καθεστώς οργάνωσε φασιστικές αντιδιαδηλώσεις υποστήριξης του Φράνκο σε μια σειρά πόλεις, μιλώντας δια στόματος του αντιπροέδρου, Λουίς Καρέρο Μπλάνκο, για "κομμουνιστική συνωμοσία με υποκίνηση της ΕΣΣΔ". Στις 28 Δεκεμβρίου, σε μια απατηλή επίδειξη ισχύος, το στρατοδικείο του Μπούργος ανακοίνωσε τις αποφάσεις του, επιβάλλοντας θανατική ποινή σε έξι κατηγορούμενους, αλλά δύο ημέρες αργότερα ο Φράνκο μετέτρεψε την ποινή σε κάθειρξη 30 ετών. Οι ενδείξεις περί παρασκηνιακών συνεννοήσεων που θα οδηγούσαν το καθεστώς σε υποχώρηση είχαν κορυφωθεί τέσσερις ημέρες πριν, όταν η ΕΤΑ απελευθέρωνε τον Δυτικογερμανό πρόξενο. Έτσι, ο Φράνκο κατάφερε να εκτονώσει προσωρινά την εκρηκτική ένταση, αλλά το καθεστώς του ισπανικού φασισμού εμφάνισε τις πρώτες σοβαρές ρωγμές.