cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ναυμαχία της Βάρνας
Παραπομπές
Ν Β Κατηγορία:1912 στη στρατιωτική ιστορία Ν
Windows CE
Τα Windows CE είναι λειτουργικό σύστημα της Microsoft για μικρούς υπολογιστές, προσωπικούς βοηθούς και ενσωματωμένα συστήματα. Η τελευταία έκδοσή του (6.0) αναφέρεται επίσημα ως Windows Embedded CE. Είναι λειτουργικό διαφορετικό από τα Windows για προσωπικούς υπολογιστές και βασίζεται σε πυρήνα που αναπτύχθηκε ανεξάρτητα. Παρόλα αυτά διατηρεί πολλά κοινά στοιχεία με τα Windows και παρέχει ένα σημαντικό υποσύνολο της προγραμματιστικής διεπαφής των Windows (Win32 API). Υποστηρίζεται σε επεξεργαστές Intel x86, ARM, MIPS, Hitachi SuperH. Είναι βελτιστοποιημένο για συσκευές με μικρό ή και καθόλου αποθηκευτικό χώρο και μπορεί να λειτουργήσει σε συσκευές με μνήμη ROM.
Παράγωγα λειτουργικά συστήματα
Τα WindowsCE αποτελούν την βάση για μια σειρά από λειτουργικά συστήματα για προσωπικούς βοηθούς (PDA) και κινητά τηλέφωνα όπως τα PocketPC, τα έξυπνα κινητά (smartphones), η πλατφόρμα Windows Mobile κ.α. Χρησιμοποιείται επίσης ευρέως σε βιομηχανικές συσκευές, συστήματα πλοήγησης και συστήματα πωλήσεων (POS).
Διαθέσιμα εργαλεία ανάπτυξης
Η ανάπτυξη λογισμικού γίνεται κυρίως με εργαλεία της Microsoft όπως Visual Studio 2003 Visual Studio 2005 Visual Studio 2008 που υποστηρίζουν ανάπτυξη σε γλώσσες προγραμματισμού C, VB.NET. Το λογισμικό που παράγεται εκτελείται μέσω της εικονικής μηχανής .NET Compact Framework (runtime). Υποστηρίζουν επίσης την ανάπτυξη εγγενών εφαρμογών σε γλωσσα C/C++ με χρήση του Win32 API.
Εναλλακτικά εργαλεία ανάπτυξης είναι η δωρεάν έκδοση Embedded Visual C++, η PellesC καθώς και τα ανοιχτού λογισμικού Free Pascal/Lazarus.
Υποστηρίζεται επίσης η ανάπτυξη σε γλώσσα Java ME αλλά το λειτουργικό δεν περιέχει προεγκατεστημένη εικονική μηχανή Java JVM. Αυτή μπορεί να εγκατασταθεί με επιπλέον κόστος (από τρίτους παρόχους) όπως η NSICOM CrEme και η ΙΒΜ J9.
Εξωτερικοί Σύνδεσμοι
Κατηγορία:Microsoft Windows
Σουμεριακή γλώσσα
Η σουμεριακή γλώσσα είναι η γλώσσα της αρχαίας Σουμερίας. Ομιλούνταν στη νότια Μεσοποταμία τουλάχιστον από την 4η χιλιετία π.Χ. και είναι η αρχαιότερα μαρτυρημένη γνωστή γλώσσα. Ως ομιλούμενη γλώσσα αντικαταστάθηκε από την ακκαδική περί το 2000 π.Χ., αλλά συνέχισε να χρησιμοποιείται για ιερατικούς, τελετουργικούς και επιστημονικούς σκοπούς έως το 1|1 μ.Χ. Κατόπιν, ξεχάστηκε εντελώς έως τον 19o αιώνα, οπότε και αποκρυπτογραφήθηκε από τον Χένρι Ρόουλινσον (Henry Rawlinson) (1810-1895). Στη γραπτή εκφορά της η γλώσσα είναι σφηνοειδής και διακρίνεται από άλλες γλώσσες της περιοχής, όπως η εβραϊκή, η ακκαδική, η αραμαϊκή - που ανήκουν στην οικογένεια των σημιτικών γλωσσών - και η ελαμιτική, που ανήκει πιθανώς στις ελαμοδραβίδιες γλώσσες.
Χρονολόγιο
Χρονολογικά η ιστορική συνέχεια της σουμεριακής γλώσσας είναι δυνατόν να διαιρεθεί σε αρκετές περιόδους βάσει γλωσσολογικών και ιστορικών κριτηρίων:
Από την αρχή της δεύτερης χιλιετίας, οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι διατήρησαν και χρησιμοποίησαν τη σουμεριακή με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιούνται σήμερα τα λατινικά και τα αρχαία ελληνικά, δηλαδή για καλλιτεχνικούς, θρησκευτικούς και ακαδημαϊκούς σκοπούς.
Ιστορία της «ανακάλυψης» της σουμεριακής γλώσσας
Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα τίποτα δεν ήταν γνωστό για τη σουμεριακή γλώσσα. Η ίδια η ύπαρξη του αρχαίου λαού των Σουμερίων αγνοούνταν παντελώς. Το 1852 ο Άγγλος Χένρι Ρόουλινσον (Henry Rawlinson), μελετητής των σφηνοειδών επιγραφών, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι κάποιες επιγραφές της Μεσοποταμίας ήταν δίγλωσσες, γραμμένες όχι μόνο στη σημιτική γλώσσα των αρχαίων Βαβυλωνίων, αλλά και σε μια δεύτερη, άγνωστη γλώσσα, την οποία ο ίδιος λανθασμένα ονόμασε «ακκαδική».
Τον επόμενο χρόνο ο Ρόουλινσον ανακοίνωσε ότι υπήρχαν και μονόγλωσσες επιγραφές σε αυτήν την άγνωστη γλώσσα, η οποία κατ' αυτόν έμοιαζε στο σύστημά της με τη μογγολική, ή τη γλώσσα των Μαντσού, έχοντας ωστόσο ένα εντελώς διαφορετικό λεξιλόγιο. Κατά τον Ρόουλινσον, ο λαός που τη μιλούσε ήταν αυτός που έχτισε στη Μεσοποταμία τους ναούς και τις πόλεις που κατοικήθηκαν στη συνέχεια από τους Βαβυλωνίους. Ήδη από το 1850, ο Ιρλανδός γλωσσολόγος Έντουαρντ Χινκς (Edward Hincks) είχε ανακοινώσει ότι η σφηνοειδής γραφή δεν ήταν κατάλληλη για τη γραφή μιας σημιτικής γλώσσας και ότι έπρεπε να είχε αρχικά χρησιμοποιηθεί για κάποιου άλλου είδους γλώσσα.
Το 1855 ο Γάλλος Ασσυριολόγος Ζιλ Οπέρ (Jules Oppert) σε μελέτη του επιβεβαίωνε τα συμπεράσματα των Ρόουλινσον και Χινκς. Ο Οπέρ ανακοίνωσε το 1869 ότι η άγνωστη αυτή γλώσσα έπρεπε να αποκαλείται «σουμεριακή». Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε από την ανάγνωση των επιγραφών που αναφέρονταν στον «βασιλιά του Ακκάδ και του Σουμέρ», θεωρώντας ορθά ότι το όνομα «Ακκάδ» αναφερόταν στους Σημίτες της αρχαίας Μεσοποταμίας. Το «Σουμέρ» πάλι ήταν για τους Ακκαδίους το όνομα της νότιας Μεσοποταμίας. Ο ίδιος ο Οπέρ θεωρούσε ότι η σουμεριακή ήταν συγγενής της τουρκικής, της φινλανδικής και της ουγγρικής γλώσσας. Ο όρος «σουμεριακή» για τη γλώσσα δεν επικράτησε αμέσως, και ο λανθασμένος όρος «ακκαδική» εξακολούθησε να χρησιμοποιείται για δεκαετίες.
Εν τω μεταξύ, ορισμένοι αμφισβητούσαν την ίδια την ύπαρξη ενός ξεχωριστού λαού των Σουμερίων, θωρώντας ότι η σουμεριακή χαλκεύτηκε από τους Σημίτες κατοίκους της Μεσοποταμίας χρησιμεύοντας ως τεχνητή γλώσσα για απόκρυφα κείμενα εσωτερισμού, ενώ ο Γερμανός ασσυριολόγος και εβραϊστής Φραντς Ντέλιτς (Frantz Delitzsch) κατέβαλλε μάταιες προσπάθειες να καταδείξει τις σημιτικές ρίζες της σουμεριακής. Από τη δεκαετία του 1850 και μετά καταδείχθηκε ότι η σουμεριακή όντως δεν ήταν σημιτική γλώσσα όπως η Ακκαδική και η Βαβυλωνιακή. Κατά τις ανασκαφές στην πόλη της Νιπούρ ανακαλύφθηκαν πλήθος λεξιλογικά και γραμματολογικά κείμενα, πολύτιμα για την κατανόηση της σουμεριακής. Στη Νιπούρ ανακαλύφθηκαν επίσης πολλά λογοτεχνικά κείμενα, πολύτιμα από ιστορική, λογοτεχνική και θρησκευτική άποψη.
Για τη Σουμεριολογία μνημειώδες στάθηκε το έργο «Οι Επιγραφές του Σουμέρ και του Ακκάδ» (Les Inscriptions de Sumer et Akkad) του Φρανσουά Τιρό Ντανζέν ( François Thureau-Dangin), που εκδόθηκε το 1905. Το ίδιο, αν όχι περισσότερο μνημειώδης ήταν η έκδοση του έργου του Γερμανού Ασσυριολόγου Άρνο Πέμπελ (Arno Poebel) «Στοιχεία της Σουμεριακής Γραμματικής» (Grundzüge der sumerischen Grammatik) το 1923.
Σύστημα γραφής και μεταγραφής (στα λατινικά) της σουμεριακής γλώσσας
Το σύστημα γραφής της Σουμεριακής γλώσσας, όπως άλλωστε και της Ακκαδικής, είναι η λεγόμενη σφηνοειδής γραφή. Τα γραπτά σημεία, που ακολουθούσαν κατεύθυνση από τα αριστερά προς τα δεξιά, εντυπώνονταν συνήθως πάνω σε μαλακές πήλινες δέλτους, ειδικές για την γραφή, με τη βοήθεια ειδικών καλάμων. Δεν είναι βέβαιο αν η γραφή αυτή αποτελούσε εφεύρεση των ίδιων των Σουμερίων ἠ αν την κληρονόμησαν από ακόμη παλαιότερους πληθυσμούς. Ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο «σφηνοειδής» ήταν ο Άγγλος εβραιολόγος και Οριενταλιστής του 17ου αιώνα Τόμας Χάιντ (Thomas Hyde). Ονόμασε την γραφή σφηνοειδή επειδή τα γραπτά σημεία έμοιαζαν να αποτελούνταν από σύνολα μικρών σφηνών, εκτεινομένων προς πάσαν κατεύθυνση.
Καθαρά σφηνοειδής είναι η γραφή μόνο στις όψιμες δέλτους. Στα αρχαιότερα κείμενα, επειδή τα σημεία δεν εντυπώνονταν αλλά σχεδιάζονταν, η σφηνοειδής μορφή δεν είναι τόσο έντονη. Η σφηνοειδής χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για τα σουμεριακά, αλλά και για πολλές διαφορετικές γλώσσες, όπως τα ακκαδικά, τα ουγκαριτικά, τα χουρριτικά, τα χεττιτικά, τα ελαμιτικά και τα περσικά, είτε ήταν συγγενικές είτε όχι. Το σύστημα γραφής της σφηνοειδούς δεν είχε ακριβή αντιστοιχία με τον πραγματικό προφορικό λόγο, καθώς ήταν σχεδιασμένο για την αναπαραγωγή του γραπτού λόγου ως τέτοιου, και όχι για την αποτύπωση του προφορικού λόγου. Καθώς δεν αντικατοπτρίζει απόλυτα την προφορά, δεν βοηθά στην ανακατασκευή του συστήματος της γλώσσας και δεν διευκρινίζει πολλά ζητήματα της γραμματικής και του συντακτικού. Έως ένα σημείο, ωστόσο, το σύστημα βοηθά την απομνημόνευση του γραφέα και του αναγνώστη. thumb|100px|left|Λογόγραμμα για τη λέξη dingir (θεός) και an (ουρανός) - Ως συλλαβόγραμμα προφέρεται an Η Σουμεριακή, όπως αναφέρεται από τον John L. Hayes στο έργο του A Manual of Sumerian Grammar and Texts (2000), γραφόταν με έναν συνδυασμό «λογογραφικών» και «συλλαβικών» σημείων. Ένα λογογραφικό σημείο («λογόγραμμα») αντιπροσωπεύει μιαν ολόκληρη λέξη, π.χ. τρεις «σφήνες» σε σχεδόν τριγωνική διάταξη σχηματίζουν ένα σημείο, το οποίο αντιπροσωπεύει την λέξη utu (ήλιος), ενώ τέσσερεις «σφήνες», οι δύο σταυρωτές και οι άλλες δύο χιαστί, είναι το σημείο για την λέξη diĝir ή dingir (θεός).
Τα σημεία αυτά ήταν αρχικώς εικονογραφικά («πικτογραφήματα») π.χ. το σημείο του ηλίου ήταν ένας ανατέλλων ήλιος πίσω από ένα λόφο, ενώ αυτό για τον θεό ήταν ένα άστρο. Άλλα σημεία είναι πιο αφηρημένα, άλλα δεν γνωρίζουμε τι μπορεί να εικονογραφούσαν. Ένα σημείο μπορεί να έχει περισσότερες από μία «λογογραφικές αξίες» π.χ το σημείο για τον θεό αντιπροσωπεύει και το σημείο για τον ουρανό (που λέγεται στα σουμεριακά an). Εν τέλει μόνον από τα συμφραζόμενα και το γενικότερο νόημα μπορεί να προσδιοριστεί η έννοια του «σημείου» («λογογράμματος»).
Ένα άλλο χαρακτηριστικό του σουμεριακού συλλαβισμού είναι η επανάληψη του τελικού συμφώνου ενός λογογράμματος από το πρώτο σύμφωνο του ακολουθούντος συλλαβογράμματος, χωρίς να σημαίνει ότι έχουμε περίπτωση διπλού συμφώνου. Ο Edzard δίνει το ακόλουθο παράδειγμα (σελ. 10): η φράση «στην Ουρ» (Urim-a - το a είναι κατάληξη τοπικής πτώσης) δεν γράφεται Urim-a, αλλά Urim-ma, χωρίς αυτό να σημαίνει παρέκταση του m. Απλώς πρόκειται ξανά για ορθογραφική «σύμβαση».
Κατά τον Hayes επίσης το όλο σύστημα είναι εν μέρει «μορφογραφηματικό». Κάποια γραμματικά μορφήματα απαιτείται να έχουν βραχύτερη και μακρύτερη μορφή, που θα έπρεπε κανονικά να αντικατοπρίζεται και στη γραφή. Το σύστημα γραφής εν τούτοις προβλέπει την μακρύτερη μορφή και εκεί που η γραμματική απαιτεί την βραχύτερη π.χ. η δοτική, κατά την γραμματική, έχει κατάληξη –ra μετά από σύμφωνα και –r μετά από φωνήεντα, αλλά και στις δύο περιπτώσεις η γραφή έχει –ra. Αυτό γίνεται για λόγους οικονομίας.
Το σύστημα περιπλέκεται περισσότερο γιατί πολλά σημεία έχουν πάνω από μία συλλαβικές αξίες. Πολλά έχουν και λογογραφική και συλλαβική αξία μαζί π.χ. το σημείο για το diĝir (θεός) που αναφέρθηκε, αναγνωσμένο ως συλλαβή an σημαίνει τόσο «ουρανός», όσο και γενικώς την συλλαβή an σε άλλα συμφραζόμενα. Η σωστή προφορά ενός σημείου προκύπτει έτσι από τα συμφραζόμενα, πράγμα που δεν είναι πάντοτε σαφές. Γενικός κανόνας είναι ότι τα «λεξικά μορφήματα» (αυτά που αντιπροσωπεύουν ολόκληρες λέξεις) γράφονται «λογογραφικώς» και τα «γραμματικά μορφήματα» (αυτά που αντιπροσωπεύουν γραμματικά προσφύματα) γράφονται συλλαβικώς, χωρίς ωστόσο αυτό να ισχύει πάντοτε.
Ορισμένα «συλλαβογράμματα» χρησιμεύουν ως «φωνητικοί δείκτες», δηλαδή χρησιμεύουν στο να αποδίδουν σε μεμονωμένα σημεία (ή και μια ομάδα σημείων) μια ορισμένη φωνητική αξία. Στην μεταγραφή, τόσο οι «φωνητικοί δείκτες», όσο και οι συλλαβές στις οποίες αποδίδουν την συγκεκριμένη φωνητική αξία, γράφονται με κεφαλαία λατινικά γράμματα, π.χ. ο φωνητικός δείκτης (PI) δίδει στα σημεία GIŠ.TUG την προφορά ĝeštug που σημαίνει «αυτί».
Ορισμένα σημεία («προσδιοριστικά») είναι υποδηλωτικά της γενικής «σημασιολογικής τάξεως» στην οποία ανήκει το όνομα που έπεται (ή ορισμένες φορές, που προηγείται), π.χ. σχεδόν μπροστά από όλα τα θεϊκά ονόματα (και ορισμένες φορές σε ονόματα βασιλέων) υπάρχει το αστρόσχημο σημείο diĝir («θεός») που προειδοποιεί ότι το όνομα που ακολουθεί είναι ένα όνομα θεού. Τα προσδιοριστικά σημεία κατά πάσαν πιθανότητα δεν προφέρονταν, αλλά απλώς ήταν στοιχεία του συστήματος γραφής. Τα σημεία αυτά («πικτογράμματα») ανάλογα με τα συμφραζόμενα λειτουργούσαν και ως «λογογραφικά» ή συλλαβικά στοιχεία. Στην μεταγραφή γράφονται με πεζά λατινά στοιχεία, τα οποία προηγούνται του ονόματος που προσδιορίζουν σε πάνω αριστερή θέση, π.χ. dInnana είναι η θεά Ινάννα (το d πάνω αριστερά είναι για το diĝir = θεός). Άλλα προσδιορίστικα σημεία εκτός από το diĝir = θεός, είναι τα ki = χώρα (το οποίο έπεται του ονόματος που προσδιορίζει), íd = ποταμός, ĝiš = δέντρο, ξύλο (χρησιμοποιείται και για διάφορα εργαλεία), urudu = χαλκός, μέταλλο, dug = δοχείο, ku = ψάρι, mušen = πουλί, lu = άνθρωπος, πρόσωπο, sar = λαχανικό, u = φυτό, gi = καλάμι, na = λίθος, tug = ρούχο, kuš = δέρμα, še = σιτηρά, zid = αλεύρι.
Επειδή διαφορετικά σφηνοειδή σημεία (φαίνεται να) έχουν την ίδια προφορά, στην μεταγραφή τους στην λατινική συνοδεύονται συνήθως από αριθμούς ως διακριτικά, π.χ. υπάρχουν τουλάχιστον πέντε διαφορετικά σημεία που προφέρονταν ως u. Για να ξέρουμε σε ποιο σφηνόγραμμα αντιστοιχούν στην λατινική τους μεταγραφή, τα προσδιορίζουμε ως u, u2, u3, u4 και u5, ανάλογα με το πόσες φορές (την συχνότητα με την οποία) εμφανίζονται στις δέλτους. Οι αριθμοί δηλαδή δεν υποδηλώνουν διαφορά στην προφορά. Επειδή μάλιστα πρώτα αποκρυπτογραφήθηκε η Ακκαδική και εν συνεχεία η Σουμεριακή, η αριθμητική αξία αναφέρεται στη συχνότητα που εμφανίζονται τα σφηνογράμματα στα κείμενα της Ακκαδικής. Έτσι ένα σημείο, π.χ. το bi2 που στα Ακκαδική είναι δεύτερο στην συχνότητα, στα σουμεριακά κείμενα μπορεί να είναι κοινότερο, εν τούτοις όμως δεν θα γραφεί bi, αλλά, όπως και για τα ακκαδικά, bi2. Τούτο γίνεται χάριν ευκολίας, για να μην χρησιμοποιούνται διάφορα συστήματα μεταγραφής, και για την αποφυγή σύγχυσης, καθώς τα ίδια σφηνοειδή σύμβολα χρησιμοποιούνταν για διάφορες γλώσσες. Έτσι το πρωταρχικό σύστημα κατάταξης (της Ακκαδικής) χρησιμοποιείται και στην Σουμεριακή.
Παρόλο που υπάρχουν πολλά σημεία που μπορεί να προφέρονται το ίδιο, τόσο τα λεξικά όσο και τα γραμματικά μορφήματα τείνουν να γράφονται με έναν μόνο τρόπο. π.χ. ενώ υπάρχουν διάφορα σημεία με προφορά e, η λέξη για το e = «σπίτι» γράφεται μόνο με το σημείο e2 και όχι με άλλα σημεία (το e2 σημείο αρχικά εικονογραφούσε τμήμα μιας οικίας). Άλλο σύστημα είναι να χρησιμοποιούνται διάφοροι «τόνοι» (βαρεία και οξεία) αντί για αριθμούς π.χ. ú, ù. Και εδώ οι «τόνοι» δεν έχουν καμία σχέση με την προφορά, απλά χρησιμεύουν (τουλάχιστον στην Ευρώπη) πιο εύκολα ως διακριτικά. Το σύστημα με τους «τόνους» είναι το πιο παλιό, αυτό με τους αριθμούς διαδόθηκε πρόσφατα, μαζί με την ευκολία που πρόσφερε η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Για τα δισύλλαβα, όταν υπάρχουν περισσότερα του ενός σύμβολα που αποτυπώνουν την ίδια φωνητική αξία, η χρήση των γραμμάτων προτιμάται, π.χ. kala, kala2, kala3. Ορισμένες φορές το ίδιο σύμβολο μπορεί να διαβάζεται με δύο πιθανούς τρόπους. π.χ. λέγεται πως το σημείο zar διαβάζεται και ως bul. Αυτό υποδεικνύεται με την υποσημείωση x (εν προκειμένω ως bulx). Τα προσδιοριστικά γράφονται ως εκθέτες π.χ. το προσδιοριστικό για το diĝir γράφεται, όπως ειπώθηκε dIštar (= θεά Ιστάρ).
Συνήθως στη μεταγραφή στα λατινικά τα σημεία που σχηματίζουν μια λέξη ενώνονται με παύλες (αν και δεν είναι εύκολο να ορίσεις τι είναι μια «λέξη» στα Σουμεριακά). Τα προσδιοριστικά δεν έχουν ποτέ παύλες. Τέλος, σε περιπτώσεις που οι ειδικοί δεν είναι σίγουροι για την προφορά ενός σφηνογράμματος (ή και μιας λέξης), οι αβέβαιες αυτές αναγνώσεις γράφονται σε κεφαλαία (συνήθως αυτό αντιπροσωπεύει την πιο κοινή προφορά αυτού του σφηνογράμματος). Αν, μεταγενέστερα, κάποιος είναι πιο σίγουρος για την προφορά, μπορεί να την γράψει με μικρά. Ό,τι όμως θεωρεί ένας Σουμεριολόγος δεν βρίσκει πάντοτε σύμφωνο έναν άλλον, όπως παρατηρεί ο Hayes.
Κύρια γνωρίσματα της Σουμεριακής γλώσσας
Η σειρά των βασικών όρων μίας πρότασης στη Σουμεριακή γλώσσα είναι «υποκείμενο – αντικείμενο – ρήμα (μεταβατικό)» ή «υποκείμενο - ρήμα (αμετάβατο)». Μεταξύ αυτών των βασικών στοιχείων της πρότασης εισάγονται και άλλοι όροι, αν και σπάνια μεταξύ του αντικειμένου και του ρήματος. Επιφωνήματα και σύνδεσμοι προηγούνται πάντοτε του υποκειμένου. Ορισμένες φορές κάποιος όρος μπορεί να προηγείται του υποκειμένου (βλ. Thomsen, σελ. 41).
Ως κύρια γνωρίσματα της Σουμεριακής γλώσσας θεωρούνται τα εξής:
α) Η συγκολλητικότητα (agglutination). Η Σουμεριακή αναφέρεται συχνά ως συγκολλητική γλώσσα, σε αντίθεση με άλλες κατηγορίες γλωσσών π.χ. τις συγχωνευτικές (fusional) γλώσσες, όπως η Ελληνική. Στις συγκολλητικές γλώσσες, τα διάφορα μορφήματα ναι μεν ενώνονται, ωστόσο παραμένουν ξεχωριστά χωρίς να συγχωνεύονται. Έτσι οι διάφορες ρίζες στη Σουμεριακή παίρνουν διάφορα προσφύματα, σχηματίζοντας «προτάσεις - αλυσίδες».
β) Η εργαστικότητα (ergativity). Σε αντίθεση με τις γλώσσες «ονομαστικής – αιτιατικής» ή αλλιώς «γλώσσες αιτιατικής», όπως είναι και η Ακκαδική γλώσσα, η οποία έχει το σύστημα «ονομαστική – ρήμα» ή «ονομαστική – αιτιατική – ρήμα», η Σουμεριακή ανήκει στις λεγόμενες «εργαστικές – απόλυτες» γλώσσες (ή απλά εργαστικές γλώσσες). Σε αυτού του είδους τις γλώσσες, το υποκείμενο του μεταβατικού ρήματος είναι στην λεγόμενη «εργαστική» πτώση.
Βασικό χαρακτηριστικό αυτών των γλωσσών είναι ότι τόσο το υποκείμενο του αμετάβατου ρήματος, όσο και το αντικείμενο του μεταβατικού ρήματος είναι στην ίδια πτώση, την λεγόμενη απόλυτη (absolutive). Στη Σουμεριακή, όπως και σε κάποιες γλώσσες τέτοιου είδους, η εργαστική πτώση διακρίνεται με μία κατάληξη, ενώ η απόλυτη διακρίνεται από την απουσία κατάληξης.
Συνοψίζοντας, διακρίνουμε δύο κατηγορίες ονομάτων: α) αντικείμενο μεταβατικού και υποκείμενο αμετάβατου ρήματος, που συντάσσονται με πτώση «απόλυτη» (η οποία εκφράζεται στη Σουμεριακή με έλλειψη επιθήματος) και β) υποκείμενο μεταβατικού ρήματος, που συντάσσεται με εργαστική πτώση (συγκεκριμένα στη Σουμεριακή παίρνει την κατάληξη -e).
Παράδειγμα δύο απλών προτάσεων που δίνει ο Hayes:
Α) lugal iĝin, αναλυόμενο ως lugal(-) i-ĝin = ο βασιλιάς (lugal) πήγε (ĝin = πάω. Το i- είναι ένα ρηματικό πρόθημα). Το lugal (βασιλιάς) στην πρόταση αυτή («ο βασιλιάς πήγε») ως υποκείμενο αμετάβατου ρήματος είναι στην απόλυτη πτώση, δηλαδή στη Σουμεριακή δεν παίρνει καμία κατάληξη (lugal).
Β) lugale e mundu, αναλυόμενο ως lugal-e e mu-n-du(-) = ο βασιλιάς (lugal) τον οίκο (e) έφτιαξε (du = φτιάχνω. Το mu-n- είναι ένα ρηματικό πρόθημα). Το lugal σε αυτή την πρόταση («ο βασιλιάς τον οίκο έφτιαξε» ή «από τον βασιλιά ο οίκος φτιάχτηκε») ως υποκείμενο μεταβατικού ρήματος είναι στην εργαστική πτώση και λαμβάνει κατάληξη -e (lugale). Εξάλλου το e = οίκος, δεν παίρνει καμιά κατάληξη ως αντικείμενο μεταβατικού ρήματος.
Άλλο παράδειγμα (από την Thomsen, σελ. 50) είναι το εξής:
γ) Η φωνηεντική αρμονία (vowel harmony). Στη Σουμεριακή παρατηρείται το φαινόμενο της φωνηεντικής αρμονίας, δηλαδή της αλλαγής των φωνηέντων κάποιων λέξεων σε συμφωνία με συγκεκριμένα φωνήεντα των λέξεων (ριζών ή προσφυμάτων) με τα οποία αυτές συγκολλούνται.
Κατά την Thomsen το φαινόμενο της φωνηεντικής αρμονίας άφορά καταρχήν τα προθήματα i- και bi-, τα οποία εμφανίζονται ως i- και bi- προ ρηματικών ριζών ή προσφυμάτων που περιέχουν τα φωνήεντα i και u, ενώ προ των a και e εμφανίζονται ως e- και be-.
Κατά την Thomsen επίσης (σελ. 40) είδος «φωνηεντικής αρμονίας» είναι και η αφομοίωση φωνηέντων, π.χ. το πρόθημα u- είναι u προ του i (u-bi-), ενώ γίνεται a προ του a (a-ba-).
Διάλεκτοι και Λεξιλόγιο
Η Σουμεριακή γλώσσα στα σουμεριακά ονομάζεται συνήθως eme-gir ή eme-gi ή eme-ku (το δεύτερο συνθετικό είναι αβέβαιο). Το πρώτο συνθετικό eme στα σουμεριακά σημαίνει γλώσσα. Το gir (ή gi ή ku) αρχικά θεωρήθηκε ότι σημαίνει Σουμέριος, αλλά μάλλον σημαίνει «ευγενής», επομένως κάποιοι συνάγουν ότι eme-gir είναι η ευγενής, η καθαρή διάλεκτος. Η eme-gir θεωρείται γενικά ως η βασική διάλεκτος της Σουμεριακής.
Πέραν της eme-gir υπάρχει η λεγόμενη eme-sal (εμε-σάλ). Η λέξη sal στα σουμεριακά σημαίνει «εκλεπτυσμένος» - επίσης σημαίνει και «γυναίκα».
Η eme-sal άλλοτε μοιάζει πιο συντηρητική από την eme-gir και άλλοτε πιο δεκτική σε νεοτερισμούς. Δεν είναι κατανοητό ωστόσο από ποιους χρησιμοποιείτο η eme-sal. Συνήθως θεωρείται ως «η διάλεκτος των γυναικών», καθώς τα γραπτά κείμενά της αναφέρονται επί το πλείστον σε διαλόγους μεταξύ θηλυκών θεοτήτων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν εξαιρέσεις.
Επίσης στην eme-sal είναι γραμμένοι διάφοροι θρήνοι. Μία θεωρία λέει ότι είναι η διάλεκτος της περιοχής όπου λατρευόταν η θεά Ιννάνα (στη νότια Σουμερία).
Οι διαφορές μεταξύ eme-gir και eme-sal δεν είναι στην τυπολογία, αλλά κυρίως στην φωνολογία και το λεξιλόγιο π.χ. στην eme-gir το «τι» είναι ana, ενώ στην eme-sal είναι ta. Ως προς την φωνολογία, λέξεις της eme-gir με d λέγονται στην eme-sal με z. Π.χ. το «πρόβατο» στην eme-gir είναι udu, ενώ στην eme-sal είναι eze. Αλλού είναι πιο δύσκολο να εξηγηθούν οι διαφορές. Π.χ. το en στην eme-gir, το οποίο σημαίνει «άρχοντας», «κύριος», στην eme-sal είναι umun.
Αναφορές, σύμφωνα με τον Hayes, υπάρχουν στα κείμενα και για άλλες διαλέκτους π.χ. την eme–udul (γλώσσα των ποιμένων), την eme-malah (γλώσσα των ναυτικών), και την eme-gal («μεγάλη γλώσσα») ή την eme-sukud («υψηλή γλώσσα») χωρίς να είναι σαφείς οι διακρίσεις μεταξύ αυτών.
Όσον αφορά το Σουμεριακό λεξιλόγιο, εκτός από τις λέξεις που θεωρούνται καθαρά σουμεριακές (που πιστεύεται πως είναι κυρίως οι μονοσύλλαβες) και τις λέξεις που είναι ξεκάθαρα δάνεια από την Ακκαδική, υπάρχουν διάφορες λέξεις της Σουμεριακής που εικάζεται ότι προήλθαν από την γλώσσα των προγενέστερων γηγενών κατοίκων (γλωσσικό υπόστρωμα, substratum, της Σουμεριακής).
Κάποιοι φθάνουν στο σημείο να θεωρούν ότι όλα τα δισύλλαβα ονόματα της Σουμεριακής είναι δάνεια. Δάνειες θεωρούνται συνήθως διάφορες λέξεις που αφορούν την γεωργία και την κτηνοτροφία, πολλά επαγγέλματα (όπως οι λέξεις για τον ξυλουργό και τον βυρσοδέψη) ή και για τα βασικά μέταλλα και εργαλεία.
Πιστεύεται ακόμα ότι τα περισσότερα ονόματα για τα βουνά, τους ποταμούς (συμπεριλαμβανομένων των ονομασιών για τον Τίγρη και τον Ευφράτη), τις πόλεις και τις χώρες, καθώς και πολλά προσωπικά ονόματα είναι δάνεια από τη γλώσσα που μιλούσαν οι προ-Σουμεριακοί πληθυσμοί.
Φωνολογία
Δεν είναι εύκολο να αποκατασταθεί το φωνολογικό σύστημα της Σουμεριακής. Δεν υπάρχουν γλώσσες της ιδίας οικογένειας για σύγκριση και όλα τα στοιχεία που διαθέτουμε για την Σουμεριακή φωνολογία τα συνάγουμε από το φωνολογικό σύστημα της Ακκαδικής. Π.χ. στα ακκαδικά δεν υπάρχει το φωνήεν o και βασιζόμενοι μόνο σε ακκαδικά στοιχεία αναγκαστικά θα βλέπουμε παντού το φωνήεν u, ακόμα και αν υπάρχουν περιπτώσεις όπου κάποιος μπορεί να υποθέσει βάσιμα ότι η προφορά της Σουμεριακής λέξης ήταν o. Ως έναν βαθμό, περισσότερα γνωρίζουμε για τα γραμματικά παρά για τα λεξικά μορφήματα, καθώς τα πρώτα γράφονται ως επί το πλείστον συλλαβογραφικά, ενώ τα δεύτερα λογογραφικά. Δίχως τους δίγλωσσους καταλόγους (σουμεριακούς - ακκαδικούς) λέξεων δεν θα ήταν δυνατόν να βρεθεί η φωνητικά αξία ενός λογογράμματος. Έτσι, η Σουμεριακή μπορεί κάλλιστα να διέθετε ήχους που δεν είχε η Ακκαδική, των οποίων την ύπαρξη μπορούμε να συναγάγουμε εμμέσως. Λόγω όμως αυτής της δυσκολίας για έμμεσες αποδείξεις υπάρχουν διάφορες ανακατασκευές του φωνητικού συστήματος της Σουμεριακής.
Φωνήεντα
Τα φωνήεντα (συμπεριλαμβανομένου του υποτιθέμενου o) είναι τα εξής: a, e, i, o, u.
Επειδή σε ορισμένες λέξεις συμβαίνει να προφέρεται ένα φωνήεν π.χ. άλλοτε ως u και άλλοτε ως i, αυτό πιθανώς να σημαίνει ότι η ορθή προφορά ήταν κάτι ενδιάμεσο π.χ. όπως το γερμανικό ü. Βέβαια υπάρχει και η πιθανότητα, επειδή αυτές οι προφορές μας έρχονται από μία περίοδο που η Σουμεριακή ήταν πλέον μια νεκρή φιλολογική γλώσσα, να μην αντιπροσωπεύουν την πραγματική προφορά. Έχει υποτεθεί ότι η Σουμεριακή διέθετε έρρινα φωνήεντα, αλλά αυτό δεν έχει αποδειχθεί. Αν υπήρχαν μακρά και βραχέα φωνήεντα (όπως πολλοί υποθέτουν) επίσης δεν το γνωρίζουμε, καθώς δεν φαίνονται στο σύστημα γραφής. Αμφιβολίες υπάρχουν και για άλλα φωνήεντα της Σουμεριακής πλην του o. Δεν είναι καθαρό, λέει ο Edzard (σελ. 14) από τον συλλαβισμό, αν με το σουμεριακό i εννοείται το e ή το i. Δεν ξέρουμε π.χ. αν το NI προφερόταν ni ή ne και αν το BI προφέρονταν bi ή be.
Σύμφωνα
Τα σύμφωνα είναι τα εξής: b, d, dr, g, ĝ, h, k, l, m, n, p, r, s, š, t, z.
Η ακριβής αξία του ĝ δεν είναι γνωστή. Η ύπαρξή του συνάγεται από διάφορες προφορές που μπορεί να εμφανίζουν στα Ακκαδικά είτε m είτε n ή g ή ng. Γενικά θεωρείται πως είναι ένα έρρινο n (προφέρεται συνήθως ως έρρινο ng όπως περίπου στη λέξη "Αγγλία" - γράφεται και ως ng ή ŋ ή ğ). Δεν υπήρχε στην Ακκαδική. π.χ. στο ĝu που σημαίνει «μου» (στο «δικό μου») το ακκαδικό αντίστοιχο είναι το mu, και άρα μεταγράφεται στα λατινικά έτσι π.χ. lugal-mu = βασιλιά μου. Άλλοι το μεταγράφουν ως ŋu ή ğu, αναλόγως. π.χ. το Σουμεριακό saĝa (= είδος ιερέα) εμφανίζεται στα ακκαδικά, που δεν διέθεταν το ĝ, ως šangǔ. Το ĝuruš (= δυνατός άντρας, νεαρός άντρας) φαίνεται ως nurišum σε ένα εβλαϊτικό κείμενο (από την Έβλα, πόλη της αρχαίας Συρίας - η εβλαϊτική είναι η παλαιότερη καταγεγραμμένη σημιτική γλώσσα). Από αυτό συνάγεται ότι η προφορά αυτού του ĝ ήταν διαφορετική των m, n, και g.
Τα συριστικά z, s και š θεωρούνται ότι προφέρονται όπως τα αντίστοιχα ακκαδικά (αν και για την προφορικά των συριστικών της αρχαίας Ακκαδικής, όπως γενικά της Σημιτικής, υπάρχουν πολλά ερωτηματικά).
Το σουμεριακό r θεωρείται μάλλον υπερωϊκό (uvular) και όχι επιγλωττιδικό (flap). Αυτό προκύπτει από μεταγραφές λέξεων στα ακκαδικά (και το αντίστροφο). Π.χ. το ακκαδικό šuršu = «ρίζα», στα σουμεριακά φαίνεται ως šu-hu-uš. Η Thomsen διαβλέπει πάντως την ύπαρξη δύο ειδών r (σελ. 46). Το σουμεριακό h αντιστοιχεί στο νεοελληνικό χ (υπερωϊκό), όχι στο αγγλικό h (που αντιστοιχεί στο δασύ πνεύμα της αρχαίας ελληνικής), χωρίς ωστόσο να αποκλείεται η ύπαρξη σουμεριακού δασέως πνεύματος (δασεία). Για να διακρίνεται από το αγγλικό h, γράφεται συνήθως με μία παύλα από κάτω.
Ένα άλλο φώνημα που πιθανώς υπάρχει στην Σουμεριακή (χωρίς ωστόσο να υπάρχει βεβαιότητα γι' αυτό) είναι το dr. Αυτό θεωρείται επιγλωττιδικό. Η ύπαρξή του βασίζεται κυρίως σε προφορές όπου εμφανίζεται να διαφέρει από τα d, t και r. Π.χ. το τελικό σύμφωνο του ρήματος kudr (κόβω), καμιά φορά φαίνεται ως d και άλλοτε ως r, δηλ. άλλοτε ως kud και άλλοτε ως kur, αν και μπορεί να πρόκειται για διαφορετικά ρήματα. Η ύπαρξη του dr εικάζεται σε ένα πολύ μικρό αριθμό λέξεων. Ο Edzard φαίνεται πως δεν αποδέχεται την ύπαρξή του.
Κατά την Thomsen, μπορεί να συμβεί εναλλαγή μεταξύ των g και b σε ορισμένες λέξεις, ιδίως προ του u, π.χ. buru / guru = κοράκι. Εναλλαγή μπορεί να γίνεται και μεταξύ l και r (π.χ. στα kibir / gibil = προσάναμμα). Τα m και n επίσης μπορούν να εναλλάσσονται στην τελική θέση μιας ρίζας (σελ. 44 και 46).
Πόλλές φορές, όπως προαναφέρθηκε, το τελικό σύμφωνο παραλείπεται στη γραφή, π.χ. το e-ak = του σπιτού, ποτέ δεν γράφεται ως e-ak, αλλά ως e-a. Στις περιπτώσεις όμως αυτές δεν είναι βέβαιο ποια ήταν η πραγματική προφορά της λέξης.
Η δομή των προτάσεων στη Σουμεριακή γλώσσα
Η τυπική σουμεριακή πρόταση αποτελείται από μία σύνθετη σειρά προσφυμάτων, την «προσφυματική αλυσίδα» (chain), που αποτελείται με τη σειρά της από μία ή περισσότερες «ονοματικές αλυσίδες» και μία «ρηματική αλυσίδα», η οποία πρέπει να είναι «παρεμφατική» (finite), δηλαδή να λειτουργεί ως το ρήμα της προτάσεως και όχι ως όνομα (μετοχή ή απαρέμφατο). Κάθε σουμεριακή πρόταση περιέχει πάντα ένα υποκείμενο ή δέκτη της ενέργειας (patient). Μπορεί επίσης να περιέχει (αν και δεν είναι υποχρεωτικό) και τον δράστη της ενέργειας (agent).
Μια ονοματική αλυσίδα συνίσταται από μία ονοματική ρίζα και διάφορα επιθήματα που δηλώνουν το κτητικό, τον αριθμό και την πτώση.
Μια τυπική ρηματική αλυσίδα περιλαμβάνει, εκτός από τη ρηματική ρίζα, διάφορα προθήματα και επιθήματα που διευκρινίζουν το νόημα ή παραπέμπουν συσχετιστικά σε άλλους όρους της πρότασης (υποκείμενο, δέκτη της ενέργειας, δράστη της ενέργειας, πτώσεις, αριθμό, επιρρηματικούς σχηματισμούς κλπ).
Διάκριση σε Έμψυχα και Άψυχα
Η Σουμεριακή δεν διαθέτει οριστικό ή αόριστο άρθρο και δεν διακρίνει γραμματικά γένη, δηλαδή αρσενικό και θηλυκό ή και ουδέτερο ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για πρόσωπα ή αντικείμενα. Έχει όμως την διάκριση μεταξύ «εμψύχων» και «αψύχων».
Έμψυχα θεωρούνται οι άνθρωποι και άψυχα τα πράγματα και τα ζώα. Τα ζώα δηλαδή θεωρούνται πράγματα, γι' αυτό και ο Edzard θεωρεί καλύτερη τη διάκριση ανάμεσα σε «πρόσωπα» και «μη πρόσωπα».
Η διάκριση μεταξύ εμψύχων και αψύχων γίνεται καταρχήν στα κτητικά, όπου η προσωπική αντωνυμία ane, ene (= αυτός, αυτή) δέχεται το κτητικό πρόσφυμα (εγκλιτικό) -ani = (= δικό του, δικό της) για τα πρόσωπα («έμψυχα») και -bi (= δικό του), για ένα ζώο ή πράγμα («άψυχα»).
Επίσης, στο πτωτικό σύστημα, δοτική έχουν μόνο τα «έμψυχα», ενώ τοπική, αφαιρετική και τοπική-τελική υπάρχει μόνο για τα «άψυχα». Επίσης το πρόσφυμα -ene του πληθυντικού αριθμού χρησιμοποιείται μόνο για τα «έμψυχα».
Στη Σουμεριακή ένα κύριο όνομα συνοδευόμενο από το nitah (= άρρην) υποδηλώνει το (φυσικό) αρσενικό γένος. Αντίθετα, αν ακολουθείται από το munus (= θήλυ, θηλυκό) υποδηλώνει το (φυσικό) θηλυκό γένος. Τα ονόματα μπορούν επίσης να συνοδεύονται από το dumu (= γιός ή κόρη), το dumu nitah (= γιος) και το dumu munus (= κόρη). Επίσης, όπως προσθέτει ο Hayes, η λέξη ur (= άντρας, ήρωας) όταν ακολουθείται από όνομα θεότητας, σημαίνει «άντρας του ...», «πολεμιστής του ...».
Παραγωγή Ονομάτων
Στη Σουμεριακή γλώσσα τα ρήματα μπορεί να χρησιμεύουν και ως ουσιαστικά (βλ. Thomsen σελ. 48 και 55-57). Νέα ουσιαστικά επίσης μπορεί να προκύψουν από συνδυασμό περισσότερων ουσιαστικών, π.χ. an-ša «μέσο του ουρανού, μεσουράνημα», από τα an (= ουρανός), και ša (= ψυχή), από συνδυασμό ουσιαστικού και ρήματος, π.χ. di-kud(r) «δικαστής», από το di (= δίκη – απόφαση) και το kud(r) (= κόβω ή βάζω φόρο) ή και περισσότερων ονομάτων και ενός ρήματος π.χ. gaba-šu-ĝar = «αντίπαλος», από τις λέξεις gaba (= στήθος), šu (= χέρι) και ĝar (= τοποθετώ).
Συνηθισμένα είναι τα σύνθετα ονόματα με τα nu, nam και nig. Το nu (+ ουσιαστικό) υποδηλώνει τα επαγγέλματα (το nu ίσως είναι τύπος του lu = άνθρωπος) π.χ. nu-eš = ιερέας (eš = το ιερό του ναού) και συνδυάζεται μόνο με ουσιαστικό. Το nam επίσης είναι παραγωγικότατο συνθετικό. Σε συνδυασμό με ένα ουσιαστικό δηλώνει την αφηρημένη έννοια αυτού, π.χ. nam-ursaĝ = «ηρωισμός» (ursaĝ = ήρωας), nam-lugal = η βασιλεία (lugal = βασιλιάς, το οποίο είναι και αυτό σύνθετο, εκ του lu = άνθρωπος και gal = μεγάλος). Σε συνδυασμό με ρήμα, το nam υποδηλώνει επίσης το αντίστοιχο αφηρημένο όνομα π.χ. nam-ti(l) = «ζωή» (από τα ti ή til = ζω). Τέλος, το nig υποδηλώνει το «πράγμα», το «κάτι». π.χ. nig-gu (gu = «τρώω», «γεύομαι») = «φαγητό», «γεύμα». Ομοίως το nig-dug = «κάτι γλυκό» (dug = γλυκός).
Αριθμοί
Κατά τον Edzard (σελ. 45) με το -ene δεν συντάσσονται, πλην της τοπικής και της αφαιρετικής (που αφορούν μόνο άψυχα), ούτε η απόλυτη και η ομοιωτική πτώση (Edzard, σελ. 45).
Χαρακτηριστικό φαινόμενο της Σουμεριακής είναι ο αναδιπλασιασμός καταρχήν του άψυχου, αλλά πολλές φορές και του έμψυχου ονόματος, για να δηλωθεί ο πληθυντικός. Ο αναδιπλασιασμός του ονόματος, κατά την Thomsen δήλωνε αρχικά μάλλον το «απαξάπαν», το «όλα τα» ή το «καθ' ολοκληρίαν» π.χ. kur-kur = «άπασες οι (ξένες) χώρες» (ή «άπαντα τα βουνά», αναλόγως με τα συμφραζόμενα). Σε μεταγενέστερη περίοδο σήμαινε απλώς τον πληθυντικό, π.χ. kur-kur = «οι (ξένες) χώρες» (ή «τα βουνά»).
Επίσης το -meš (από το -me-eš ( -me = «είμαι» + ένα πρόσφυμα πληθυντικού), που είχε ως αρχική του σημασία «αυτοί είναι οι ...», χρησιμοποιείται και αυτό σε κείμενα ύστερης εποχής για να δηλώσει τον πληθυντικό (βλ. Thomsen, σελ. 63).
Τέλος, δεν υπάρχει δυικός αριθμός στη Σουμεριακή.
Πτώσεις
Οι πτώσεις των ονομάτων στη Σουμεριακή δηλώνονται με συγκεκριμένα επιθήματα. Τα επιθήματα αυτά μέσα στην πρόταση συσχετίζονται με αντίστοιχα πτωτικά προθήματα της ρηματικής ρίζας, δηλαδή υπάρχει αντιστοιχία ή εναρμόνιση ανάμεσά τους, η οποία δηλώνεται στην πρόταση (αν και όχι πάντοτε με απόλυτη σαφήνεια). Σύμφωνα με τον Hayes, τα συσχετιστικά – παραπεμπτικά προσφύματα της ρηματικής ρίζας πολλές φορές παραλείπονται ή και καμιά φορά μπορούν να υπάρχουν χωρίς να παραπέμπουν σε κάποια σχετική πτώση ονόματος.
Οι πτώσεις της Σουμεριακής είναι οι εξής:
Η εργαστική πτώση, όπως έχει ειπωθεί, δηλώνεται με το επίθημα -e και δηλώνει το υποκείμενο ή δράστη της ενέργειας (έμψυχο ή άψυχο) ενός μεταβατικού ρήματος. Όπως γράφει ο Edzard, στον γραπτό λόγο, όταν το όνομα λήγει σε φωνήεν, το e της εργαστικής είτε παραλείπεται, είτε αντικαθίσταται από ένα πλήρες φωνηεντικό σημείο, αντίστοιχο με το τελευταίο φωνήεν του ονόματος. π.χ. ama = μητέρα, ama-a (εργαστική πτώση, αντί για ama-e).
Στην απόλυτη πτώση, που όπως ειπώθηκε δηλώνει είτε α) το υποκείμενο του αμετάβατου ρήματος ή β) το αντικείμενο (ή δέκτη της ενεργείας), η ρίζα του ονόματος παρατίθεται χωρίς επίθημα. Η απόλυτη χρησιμεύει και ως κλητική.
Για να λεχθεί και για έμψυχα χρησιμοποιείται η έκφραση: ki-x-ak-ta, αναλυόμενο σε ki (= γη, τόπος, μέρος)-x-(= όνομα)-ak(= του)-ta(= από) = από το μέρος του τάδε x. Το -ak είναι η κατάληξη της γενικής, μπορεί κάποιες φορές να παραλείπεται, ολικά ή εν μέρει (βλ. Γενική).
Επίσης, άλλες εκφράσεις: eĝer-x-ak-ta, αναλυόμενο ως eĝer(= πίσω)-x-(= όνομα)-ak(= του).ta(= από), «όπισθεν του ...», ša-x-ak-ta, αναλυόμενο σε ša(= μέσα)-x-(= προσωπικό όνομα)-ak(= του).ta(= από), «εντός του ...», šu-x-ak-ta, αναλυόμενο σε šu (= χέρι)-x(= όνομα)-ak.ta, «υπό την εξουσία του ...» ή κυριολεκτικά «από το χέρι του ...».
Το –ta επίσης έχει την έννοια του «καθενός», σε περιπτώσεις που μοιράζεται κάποιο πράγμα.
Ορισμένες φορές το –ta χρησιμοποιείται για να δηλώσει την τοπική πτώση, π.χ. sahar-ta = στην έρημο (βλ. Thomsen, σελ. 103-107 & Edzard, σελ. 41-42).
Η Συνοδευτική (Comitative, από το λατ. comitor = ακολουθώ, παρακολουθώ) έχει την έννοια του «μαζί», «με», «και», τόσο για έμψυχα, όσο και για άψυχα. Σχηματίζεται με το επίθημα –da, που ως ξεχωριστή λέξη σημαίνει «πλάι», «πλευρό» (βλ. και το ελληνικό τε ή το λατινικό -que).
Το x-(= όνομα)-y-(= άλλο όνομα)–bi-da- έχει την έννοια του «ο x και ο y» (κυριολεκτικά «ο x με το y του»), π.χ. ab-amar-bi-da = η αγελάδα (ab) με (da) το μοσχάρι (amar) της (bi), ενώ η έκφραση x-da-nu-me-a = «μη όντας μαζί με τον x» (το nu εδώ είναι το αρνητικό μόριο), έχει την έννοια του «δίχως τον x», π.χ. ĝa-da-nu-me-a = δίχως εμένα (βλ. Thomsen, σελ. 99-101, και Edzard, σελ. 40-41).
Η δοτική δηλώνει το πρόσωπο για το οποίο (ή προς το οποίο) γίνεται η πράξη και χρησιμοποιείται μόνο για έμψυχα. Δοτική λαμβάνουν τα περισσότερα ρήματα, εκτός από εκείνα που δηλώνουν πράξη που δεν μπορεί να γίνει προς έμψυχο.
Σε παλαιότερα κείμενα το πρόσφυμα της δοτικής συχνά παραλείπεται εντελώς μετά από φωνήεν, ενώ εμφανίζεται μόνο μετά από σύμφωνο. To ότι το -r(a) στη γραφή άλλοτε γράφεται και άλλοτε όχι δεν σημαίνει και ότι δεν προφερόταν. Δεν είναι σαφές γιατί γίνεται αυτό στη γραφή, διότι αυτό το r της δοτικής δεν μπορεί να παραλείπεται, όπως π.χ. συμβαίνει με άλλα παραλειπτά (amissable) σύμφωνα.
Η τοπική δηλώνει καταρχήν τον τόπο (το «πού») και χρησιμοποιείται μόνο για άψυχα. Σε νεότερα σουμεριακά κείμενα ωστόσο η τοπική αντικαθιστά την δοτική. Σχηματίζεται με το επίθημα -a. π.χ. an-ki-a = «στον ουρανό (και) στη γη». Η τοπική δηλώνει επίσης τον χρόνο, π.χ. ud-ba (< ud-bi-a) = «εκείνη την μέρα», «όταν». Επίσης δηλώνει την «θέση» ή «κατάσταση» ή την «ικανότητα». π.χ. limmu-bi-nam.ir-nam.ĝeme-a-ba-a-gi ( = «αυτοί οι τέσσερεις επέστρεψαν στη θέση τους ως σκλάβοι και σκλάβες»). Αυτό αναλύεται ως εξής: «αυτοί (bi) οι τέσσερεις (limmu) επέστρεψαν (gi) στη (a) θέση ή κατάστασή (nam.) τους (ba) ως σκλάβοι (ir) και σκλάβες (ĝeme)».
Επίσης χρησιμοποιείται σε επιρρηματικές φράσεις όπως π.χ. he-ĝal-la = «εν αφθονία», «αφθόνως» (βλ. Thomsen, σελ. 98-99).
Στην «προσφυματική αλυσίδα» του παρεμφατικού ρήματος, η τοπική δηλώνεται (συσχετιστικά) κυρίως με το πρόθημα –ni- που αντιστοιχεί με την τοπική-τελική, και την τελική πτώση. Σύμφωνα όμως με τον Hayes, για την τοπική πτώση δεν υπάρχει συσχετιστικό – παραπεμπτικό επίθημα (τουλάχιστον στην νεότερη περίοδο της Τρίτης Δυναστείας της Ουρ).
Η τοπική - τελική (ή τοπική του σκοπού ή κατευθυντική) παραπέμπει σε κατεύθυνση ή προσέγγιση και δηλώνεται με το επίθημα -e, όπως και η εργαστική, πράγμα που δημιουργεί κάποιο μπέρδεμα (ο Foxvog θεωρεί ότι το πρόσφυμα είναι το ένα και το αυτό με της εργαστικής). Χρησιμοποιείται μόνο για τα άψυχα και μόνο κατ' εξαίρεση για τα έμψυχα (στα οποία χρησιμοποιείται η δοτική) και συντάσσεται με ορισμένα μόνο ρήματα, κυρίως σύνθετα (π.χ. με το ki… aĝ = «αγαπώ», το gu...de = «καλώ, μιλώ σε» και το ĝiš...tuku = «ακούω».
Τα ρήματα που παίρνουν (συσχετιστικά) τοπική-τελική πτώση μπορεί να έχουν το πτωτικό πρόθημα -ni-, που πιθανώς υποδηλώνει τόπο – σκοπό. Επίσης το πρόθημα -bi και η προσφυματική αλυσίδα ba-ni απαντούν ως συσχετιστικά προθήματα επίσης.
Το -e (όπως και στην εργαστική πτώση) μετά από φωνήεν μπορεί να μένει ως -e ή να γίνεται -a ή -u. Ορισμένες φορές πάλι αφομοιώνεται ή εξαφανίζεται εντελώς μετά από φωνήεν, π.χ. μετά τα προσωπικά προσφύματα bi και ani. Επίσης εξαφανίζεται και μετά το πρόσφυμα –ene του πληθυντικού (βλ. Thomsen σελ. 93-96).
Η τελική έχει την έννοια του «προς το», «προς χάρη του»), αλλά και του «μέχρι» ή ακόμα και τού «ως προς το, αναφορικά με το…». Βασικό επίθημα της τελικής είναι το –še, π.χ. το an-še = προς τον ουρανό. Χρησιμοποιείται τόσο για άψυχα, όσο και για άψυχα. Το –še μέσα στην ονοματική σαλυσίδα εμφανίζεται ως -ši-, ενώ στο τέλος της πρότασης μπορεί να έχει τη μορφή απλώς -š, μετά από φωνήεν.
Η τελική πτώση χρησιμοποιείται και για να υποδηλώσει την αιτία και ως εκ τούτου στο σχηματισμό ερωτηματικών εκφράσεων και επιρρημάτων (βλ. Thomsen, σελ.101-103 και Edzard, σελ. 42-43.)
Ως σχετικό επίθημα της ομοιωτικής (ή εξισωτικής) πτώσης θεωρείται το –gin, το οποίο σημαίνει «σαν, όπως» και χρησιμοποιείται τόσο για τα έμψυχα όσο και για τα άψυχα. Προηγείται το πρόσωπο ή πράγμα με το οποίο στη συνέχεια συγκρίνεται ο όρος μετά τον οποίο προστίθεται το –gin. (βλ. Thomsen σελ. 108-109).
Καμιά φορά το -gin φαίνεται σαν -gim. Ο Edzard (σελ. 44) θεωρεί πιθανόν ότι ο δεύτερος τύπος έχει επιρροή από τον ακκαδικό τύπο kīma ( = σαν). Σπανιότερα φαίνεται και ως -ge.
Η γενική ακολουθεί συνήθως τον τύπο κτήμα – κτήτωρ. Η κατάληξη της είναι -ak. π.χ. e-lugal-ak = οίκος του βασιλέως (βασιλικός οίκος). Το k της γενικής –ak σε γενικές γραμμές παραλείπεται. Συνήθως το k εξαφανίζεται όταν βρίσκεται σε τελική θέση και γράφεται μόνο όταν ακολουθείται από φωνήεν. Η Σουμεριακή έχει και έναν άλλο ιδιάζοντα τύπο γενικής. Ένα παράδειγμα από τον Hayes: Enlil-a(k)-e-ani = (κατά λέξη) «του Ενλιλ ο ναός του» = ο ναός του Ενλίλ. Αυτού η είδους η γενική χρησιμοποιείτο συνήθως σε στερεότυπες εκφράσεις.
Επίθετα
Τα επίθετα είναι ρίζες που προσδιορίζουν ουσιαστικά, π.χ. gal = «μεγάλος». Ο κανόνας είναι τα επίθετα να προέρχονται από ρήματα. Μερικά επίθετα ωστόσο (όπως τα gal = μεγάλος, tur = μικρός και mah = μέγας) δεν προέρχονται από ρήματα. Μορφολογικά τα επίθετα δεν διαφέρουν από τα ουσιαστικά και τα ρήματα. Έπονται του ουσιαστικού, και τα σχετικά επιθήματα έπονται του επιθέτου. π.χ. e-gal = «ο μεγάλος οίκος», uru-kug-ga-ni = «η ιερή του πόλη» (uru = πόλη, kug = ιερός, άγιος, -ani = του).
Το kug (= άγιος), προηγείται, κατ' εξαίρεση, των «θεϊκών» ονομάτων, π.χ. kug dInnana = αγία Ιννάνα.
Κάποια επίθετα (μερικά πάντοτε, ενώ άλλα ευκαιριακά) λαμβάνουν το πρόσφυμα –a, π.χ. ur.saĝ.kalag-ga «ο ανδρείος (= kalag ήρωας (= ur.saĝ)». Το πρόσφυμα αυτό θεωρείται ότι συγκεκριμενοποιεί το ουσιαστικό, ελλείψει άρθρου.
Μερικά επίθετα χρησιμοποιούνται και ως ρήματα, π.χ. dug (= «ηδύς, γλυκός» και «γλυκαίνω»), daĝal (= «πλατύς» και «πλαταίνω, κάνω ευρύ, πλατύ»).
Τα επίθετα μπορεί να αναδιπλασιάζονται, όπως τα ουσιαστικά. Τα συνηθέστερα αναδιπλασιασμένα επίθετα είναι τα gal («μεγάλος»), kal (πολύτιμος, «καλός»), dirig (= «πλεονάζον, υπερβολικός»). Τα mah (= «μεγάλος, εξέχων») και nun (= «ηγεμονικός, πριγκιπικός») δεν  αναδιπλασιάζονται. Κάποια σαν το bar (= «λευκός, αστραφτερός») και το di (= «μικρός») εμφανίζονται πάντα σε διπλή μορφή, ήτοι bar-bar (προφέρεται babbar) και di-di αντίστοιχα (βλ. Thomsen, σελ. 65). Ο συνδυασμός ουσιαστικών και επιθέτων, άπαξ και δημιουργηθεί, είναι «αδιαπέραστος» από προσφύματα, τα οποία πρέπει να ακολουθούν. Εξαίρεση γίνεται, κατά τον Edzard (βλ. σελ 47) για το dedli = «τα συγκεκριμένα» (πληθ.) π.χ. bad-dedli-gal-gal = «τα συγκεκριμένα μεγάλα κάστρα» (bad = κάστρο, τείχος, οχυρό). Το dedli είναι αναδιπλασιασμός του deli = μόνος, μοναδικός (βλ. Edzard, σελ. 62).
Επιρρήματα
Από τα επίθετα δημιουργούνται επιρρηματικοί τύποι με τα προσφύματα -eš, -bi (το οποίο σημαίνει και «του» για τα άψυχα) ή και με τα δύο μαζί. π.χ. da-re-eš = «για πάντα, αιωνίως» από το dari = αιώνιος, gal-le-eš και gal-bi = «μεγάλως», από το gal = μεγάλος, gibil-bi (κυρ. = το νέο του) και gibil-bi-še = «εκ νέου, με νέο τρόπο», από το gibil = νέος. Το -še προκύπτει από το -eš και πιθανώς το πρόσφυμα να είναι -eš(e). Το -še αυτό διακρίνεται από το -še της τελικής πτώσης, αν και πιθανολογείται η κοινή καταγωγή τους (βλ. Edzard, σελ. 42).
Σημειώνεται ότι επιρρηματικές εκφράσεις προκύπτουν και από ρήματα με την προσθήκη στο ρηματικό θέμα του προσφύματος -a συν το -bi π.χ. ul-la-bi «γρήγορα» (ul = σπεύδω, βιάζομαι). Πολλές φορές επιρρηματικοί σχηματισμοί προκύπτουν και από ουσιαστικά π.χ. teš-bi = «όλοι μαζί, αρμονικά» (teš = ενότητα), ud-de-es < ud- eš(e) = «σαν στο φως της μέρας» (ud = ημέρα, ήλιος).
Αριθμητικά
Τα αριθμητικά (βλ. Thomsen, σελ. 82 και Edzard, σελ. 61-66) έχουν ως εξής:
1: aš, diš (ge), dili (ή deli, duli). Το dili σημαίνει «μοναδικός, μόνος». Το diš ίσως ήταν το κανονικό αριθμητικό (για λογαριασμό: 1-2-3 κ.λπ. κατά τον Edzard).
2: min
3: eš
4: limmu
5: ia
6: aš (πιθανώς από τα ia και aš, 5+1). Ίσως να προφερόταν yaš διακρινόμενο από το aš = ένα.
7: umun, imin (πιθανώς από τα ia και min, 5+2).
8: ussu, (πιθανώς, κατά Thomsen, από τα ia και eš, 5+3, αν και ο Edzard αμφιβάλλει).
9: ilimmu (πιθανώς από τα ia + limmu, 5+4)
10: u (γράφεται ως ha, hu, a και u, U. Πιθανή προφορά hau και εν τέλει hō, hū). Από τα ένδεκα ως τα δεκαεννέα δεν υπάρχουν λεξικογραφικά στοιχεία και δεν ξέρουμε τις ακριβείς ονομασίες.
20: niš (ή neš)
30: ušu
40: nimin, nīn (πιθανώς από το niš min = δύο είκοσι)
50: ninnū (πιθανώς από το niš min u = δύο είκοσι και δέκα, σε σύμπτυξη)
60: ĝiš, ĝeš ή ĝeš(d)
120 = ĝeš-min = «δύο εξήντα» (ερώτημα: πώς διακρινόταν το 120 από το 62, ĝeš-min και αυτό;).
600 = ĝeš(d)u = «δέκα εξήντα» (ερώτημα: πώς διακρινόταν το 600 από το 70, ĝeš(d)u και αυτό;).
1.200 = ĝeš(d)u-min = «δύο εξακόσια».
3.600 = šar. Το šar σημαίνει και «κύκλος», «μυριάδα».
36.000: šaru (= «δέκα šar»)
72.000: šar- niš (= «είκοσι šar»)
216.000: šarĝeš(d) = εξήντα šar (αλλιώς šargal (κατἀ Halloran λέγεται και šardiš, šarĝeš).
Στην eme-sal υπήρχαν κάπως διαφορετικές λέξεις, π.χ. οι πρώτοι τρεις αριθμοί είναι did, imam και ammuš.
Τα αριθμητικά ακολουθούν το ουσιαστικό που προσδιορίζουν, όπως όλα τα επίθετα (σε οικονομικά - λογιστικά κείμενα προηγούνται των ουσιαστικών, για λόγους πρακτικούς) και δεν λαμβάνουν ποτέ την κατάληξη –ene του πληθυντικού. Όταν δεν προσδιορίζουν ουσιαστικό παίρνουν κτητικό πρόσφυμα. π.χ. min-na-ne-ne < min-anene = «οι δυο τους» (κυριολεκτικά = το δύο τους).
Αν και (σύμφωνα με τον Edzard, σελ. 66-67) τα απόλυτα αριθμητικά χρησιμοποιούνται και ως τακτικά, τακτικά αριθμητικά σχηματίζονται επίσης με την γενική (-ak) + το εγκλιτικό συνδετικό (am ), π.χ. min-ak-am > min-(na-)kam «δεύτερος, -η, -ο». Ο Edzard λέει ότι μετέπειτα προσετέθη και μια δεύτερη κατάληξη γενικής, ούτως ώστε το σχετικό πρόσφυμα έγινε πρακτικά (a)kama(k) π.χ. umun-kam-ma = ο έβδομος.
Τέλος, για να πούμε το «άπαξ, δις, τρις, τετράκις» κ.λπ θέτουμε πριν τον αντίστοιχο αριθμό την λέξη a-ra (βλ. Thomsen, σελ. 70).
Αντωνυμίες
Τα είδη αντωνυμιών είναι τα εξής:
Οι προσωπικές αντωνυμίες (βλ. Thomsen, σελ. 67-70 και Edzard, σελ. 55-57) διαθέτουν τύπους για το α΄, β΄ και γ΄ ενικό πρόσωπο, καθώς και το γ΄ πληθυντικό. Δεν υπάρχουν (ή δεν φαίνεται να υπάρχουν) τύποι για το α΄ και το β΄ πληθυντικό. Αντί γι’ αυτές χρησιμοποιούνται τύποι που προκύπτουν από το ρήμα «είμαι» + το αντίστοιχο πρόσφυμα πληθυντικού. Οι προσωπικές αντωνυμίες στην «ονομαστική πτώση» (εγώ, εσύ, αυτός κ.λπ.) είναι οι εξής:
α΄ ενικό ĝa(-e) ή me(-e) = εγώ
γ΄ ενικό a-ne ή e-ne (για τα έμψυχα) = αυτός, -ή, -ό
α΄ πληθ. me ή me-en-de-en Ο πρώτος τύπος (me) βρίσκεται μόνο στις λεξικογραφικές δέλτους. Ο δεύτερος τύπος είναι ίδιος με την φράση «εμείς είμαστε». β΄ πληθ. me-en-ze-en ή za-e-me-en-ze-en Ο πρώτος τύπος είναι ίδιος με την φράση «εσείς είσαστε». Και οι δύο τύποι μαρτυρούνται μόνο στις λεξικογραφικές δέλτους. (βλ. Edzard, σελ. 55).
γ΄ πληθ. a-ne-ne ή e-ne-ne = αυτοί, αυτές, αυτά