cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου
Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης
thumb|220px|right|Η σημαία της αυτονομίας ανηρτημένη στoυς Αγίους Σαράντα. Πηγή: L'Illustration, Απρίλιος 1914. Η εξέγερση στην Βόρειο Ήπειρο δεν προέρχονταν ούτε υποστηρίζονταν από την ελληνική κυβέρνηση, συναισθηματικά μόνο συμπαραστέκονταν στους Βορειοηπειρώτες. Η θέση του πρωθυπουργού της Ελλάδας Ελευθέριου Βενιζέλου ήταν ιδιαίτερα δύσκολη στο θέμα, καθώς έπρεπε να εγκαταλείψει τους ελληνικούς πληθυσμούς στις διαθέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων χωρίς να εξασφαλίσει καμία εγγύηση για την ασφάλειά τους.
Στις 9 Μαρτίου ο ελληνικός στόλος απέκλεισε το λιμάνι των Αγίων Σαράντα και τις επόμενες μέρες απαγόρεψε διαδήλωση στην Αθήνα υπέρ του βορειοηπειρωτικού ζητήματος. Αυτές οι ενέργειες είχαν ως σκοπό να πείσουν τις Μεγάλες Δυνάμεις ότι η Ελλάδα τηρεί αυστηρή στάση και δεν συμμετέχει σε καμμία περίπτωση στο αυτονομιστικό κίνημα στη Βόρεια Ήπειρο.
Οι ένοπλες συγκρούσεις
Στις 1 Μαρτίου 1914, ο Συνταγματάρχης Κοντούλης, κατόπιν εντολής παραδίδει την Κορυτσά, την Μοσχόπολη και λίγες μέρες αργότερα το Λεσκοβίκι, στην νεοσυσταθείσα αλβανική χωροφυλακή. Επακολούθησαν σοβαρές ταραχές και ένοπλες συγκρούσεις, μεταξύ αλβανικών και βορειοηπειρωτικών δυνάμεων, οι οποίες γενικεύτηκαν σε πολλές περιοχές. Οι Βορειοηπειρώτες, που είχαν οργανώσει τοπικές ένοπλες ομάδες, με την ονομασία «Ιεροί Λόχοι», κατέλαβαν την Ερσέκα και μέχρι το Μάιο του ίδιου έτους προήλασαν στο Φρασάρι και την Κορυτσά.
Για ένα διάστημα ξέσπασαν συγκρούσεις στην περιοχή της Κορυτσάς και για λίγες μέρες η πόλη πέρασε στα χέρια των αυτονομιστών, όμως μετά από ενισχύσεις της αλβανικής πλευράς η εξέγερση καταπνίγηκε. Ακολούθησαν φυλακίσεις και εξορίες πολλών Κορυτσαίων, όπως του τοπικού μητροπολίτη Γερμανού.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας
Οι Μεγάλες Δυνάμεις θα εγγυόνταν για την διατήρηση και την εκτέλεση των παραπάνω μέτρων.
Οι ένοπλες συγκρούσεις μετά την υπογραφή του πρωτοκόλλου περιορίζονται αισθητά, χωρίς όμως να πάψουν απευθείας. Σύμφωνα με άρθρο του πρωτοκόλλου, η περιοχή της Κορυτσάς που τότε βρίσκονταν υπό τον έλεγχο της αλβανικής χωροφυλακής, η οποία διοικούνταν από Ολλανδούς και Αυστριακούς αξιωματικούς, έπρεπε να επιδικαστεί στην προσωρινή κυβέρνηση της Αυτόνομης Ηπείρου. Τελικά, στις 8 Ιουλίου η Κορυτσά βρίσκεται υπό βορειοηπειρωτική διοίκηση, ύστερα από έφοδο. Τον ίδιο μήνα και το Τεπελένι τέθηκε υπό τον έλεγχο της προσωρινής κυβέρνησης.
Επίλογος
Στις 17 Μαΐου 1914 εκδηλώθηκε επανάσταση στην κεντρική Αλβανία, υποκινούμενη από τους Νεότουρκους που έθεσε σε κίνδυνο την ισχύ του Πρωτοκόλλου. Οι δραστηριότητες των επαναστατών αυτών ανησύχησαν τον Ε. Βενιζέλο, φοβούμενος εκτεταμένες λεηλασίες και σφαγές αμάχων από την πλευρά τους.
Στις 14 Σεπτεμβρίου οι βορειοηπειρωτικές δυνάμεις κατέλαβαν προσωρινά το Βεράτιο, όμως χωρίς την έγκριση της Προσωρινής Κυβέρνησης.
Η Βόρεια Ήπειρος υπό ελληνική διοίκηση (Οκτ. 1914-Σεπ. 1916)
Τελικά, στα τέλη Οκτωβρίου του ιδίου έτους, και ενώ είχε ξεσπάσει ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, μετά από την συγκατάθεση των Μεγάλων Δυνάμεων, ο ελληνικός στρατός εισήλθε για δεύτερη φορά στην περιοχή, ως παράγοντας σταθεροποίησης και προστασίας του πληθυσμού. Έτσι η προσωρινή κυβέρνηση τυπικά έπαψε να υπάρχει και η Βόρεια Ήπειρος βρίσκονταν ξανά υπό την προστασία του ελληνικού κράτους. Ο Βενιζέλος μάλιστα δήλωσε στο ελληνικό κοινοβούλιο ότι μόνο κολοσσιαία λάθη θα αποστερούσαν από την Ελλάδα την Βόρειο Ήπειρο. Μετά την παραίτηση του Βενιζέλου οι επόμενες φιλοβασιλικές κυβερνήσεις προέβησαν σε ενέργειες που απομάκρυναν την Ελλάδα από τις δυνάμεις της Αντάντ, ιδιαίτερα λόγω της στάσης της να επιμείνει στην ουδετερότητα και να μην εισέλθει με το πλευρό της στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις αρχές του 1916 η περιοχή της Βορείου Ηπείρου συμμετείχε στις βουλευτικές εκλογές εκλέγοντας 16 εκπροσώπους στο κοινοβούλιο. Τον Μάρτιο, με βασιλικό διάταγμα ανακηρύχθηκε η ένωση της περιοχής, η οποία διοικητικά αποτελούνταν από τους νομούς Αργυροκάστρου και Κορυτσάς.
Ιταλική, γαλλική κυριαρχία και οριστική επιδίκαση στην Αλβανία
Οι πολιτικές συγκυρίες που ακολούθησαν και η δυσμενής κατάσταση που βρέθηκε η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, με τον Εθνικό Διχασμό, οδήγησαν στη διαίρεση της χώρας σε δύο επί μέρους κράτη (της Θεσσαλονίκης και των Αθηνών). Επίσης, οι διπλωματικές μηχανορραφίες των Μεγάλων Δυνάμεων, οδήγησαν αρχικά στην είσοδο των Ιταλικών (Αργυρόκαστρο) και Γαλλικών (Κορυτσά) στρατευμάτων.
Μετά τη λήξη του πολέμου, το 1921 αποφασίστηκε η οριστική επιδίκαση της περιοχής στην Αλβανία. Η ενσωμάτωση όμως στην Αλβανία, συνοδεύτηκε, με πολύ πιο περιορισμένα δικαιώματα για τον πληθυσμό της περιοχής και χωρίς την αναγνώριση ενός αυτόνομου κράτους, σύμφωνα με τους όρους του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας και τις εγγυήσεις που δόθηκαν από την Αλβανία προς την Κοινωνία των Εθνών.
Περαιτέρω μελέτη
Κατηγορία:Βόρεια Ήπειρος Κατηγορία:Νεότερη ελληνική ιστορία Κατηγορία:Ιστορία της Αλβανίας Κατηγορία:Ιστορία της Ηπείρου Κατηγορία:Πρώην κράτη των Βαλκανίων Βορεια Ηπειρος
Μάρκο Τρίφκοβιτς
Διετέλεσε μέλος του Ριζοσπαστικού κόμματος της Σερβίας κι εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής το 1906. Διετέλεσε υπουργός στις κυβερνήσεις του Νικόλα Πάσιτς και του Μίλοβαν Μιλοβάνοβιτς. Μετά το θάνατο του Μιλοβάνοβιτς τον αντικατέστησε σαν πρωθυπουργός της Σερβίας από την 1 Ιουλίου έως τις 12 Σεπτεμβρίου  1912 επίσης ήταν ταυτόχρονα και ο υπουργός Εξωτερικών. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου κατά τη διάρκεια της Σερβικής κυβέρνησης που έδρευε στην Κέρκυρα, με μια ομάδα 14 βουλευτών αποχώρησαν από το Ριζοσπαστικό κόμμα και ίδρυσε το Ανεξάρτητο Ριζοσπαστικό Κόμμα και κατέλαβε αντιπολιτευτική στάση προς την πολιτική του Νίκολα Πάσιτς και του Στόγιαν Πρότιτς. Στην τελευταία κυβέρνηση του Βασιλείου της Σερβίας ήταν υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση του Νίκολα Πάσιτς.
Στο νέο κράτος ήταν υπουργός στις κυβερνήσεις του Νίκολα Πάσιτς, Στόγιαν Πρότιτς και Μιλένκο Βέσνιτσα. Το 1920 εξελέγη πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης και ήταν αντιπρόεδρος του Ριζοσπαστικού Κόμματος.
Πηγές
Κατηγορία:Πρωθυπουργοί της Σερβίας Κατηγορία:Υπουργοί εσωτερικών της Σερβίας Κατηγορία:Βουλευτές της Σερβίας Κατηγορία:Σέρβοι νομικοί
Miranda (γλώσσα προγραμματισμού)
Η Miranda είναι μια οκνηρή, αμιγώς συναρτησιακή γλώσσα προγραμματισμού, η οποία σχεδιάστηκε από τον David Turner σαν διάδοχος της SASL και της KRC, χρησιμοποιώντας κάποιες ιδέες της ML και της Hope. Αποτέλεσε προϊόν της αγγλικής εταιρείας Research Software Ltd. (που έχει και το εμπορικό σήμα Miranda) και ήταν η πρώτη αμιγώς συναρτησιακή γλώσσα προγραμματισμού με εμπορική υποστήριξη.
Η Miranda αρχικά κυκλοφόρησε το 1985, ως γρήγορος διερμηνέας της C για Unix-οειδή λειτουργικά συστήματα, και ακολούθησαν εκδόσεις το 1987 και το 1989. Η γλώσσα προγραμματισμού Haskell που ακολούθησε μοιάζει σε αρκετά σημεία με τη Miranda.
Γενικά
Η Miranda είναι μια αμιγώς συναρτησιακή, οκνηρή γλώσσα προγραμματισμού: δεν έχει παρενέργειες και χαρακτηριστικά προστακτικού προγραμματισμού. Ένα πρόγραμμα σε Miranda (σενάριο ή script) είναι ένα σύνολο από ισότητες που ορίζουν διάφορες μαθηματικές συναρτήσεις και αλγεβρικούς τύπους δεδομένων (algebraic data types). Η λέξη σύνολο έχει σημασία: η σειρά των ισοτήτων δεν έχει συνήθως σημασία και δε χρειάζεται να οριστεί κάτι πριν χρησιμοποιηθεί.
Επειδή ο αλγόριθμος συντακτικής ανάλυσης χρησιμοποιεί έξυπνα τη στοίχιση του κώδικα, σπάνια χρειάζονται αγκύλες ανάμεσα στις εντολές και δε χρειάζονται σημεία τερματισμού των εντολών. Το χαρακτηριστικό αυτό, εμπνευσμένο αρχικά από την ISWIM χρησιμοποιείται επίσης στην occam και τη Haskell και έγινε αργότερα γνωστό από την Python.
Τα σχόλια εισάγονται στα κανονικά σενάρια με τη χρήση των χαρακτήρων  και συνεχίζουν μέχρι το τέλος της γραμμής. Μια εναλλακτική σύμβαση για σχόλια, που επηρεάζει όλο το αρχείο πηγαίου κώδικα και ονομάζεται "literate script", υποθέτει ότι κάθε γραμμή είναι σχόλιο εκτός από αυτές που αρχίζουν με το σύμβολο.
Οι βασικοί τύποι δεδομένων της Miranda είναι οι εξής:,   και. Μια συμβολοσειρά είναι απλά μια λίστα από, ενώ μια μεταβλητή τύπου   αθόρυβα μετατρέπεται ανάμεσα σε δύο μορφές υλοποίησης: αρχικά σε ακεραίους άπειρης ακρίβειας (bignums), και σε τιμές κινητής υποδιαστολής όταν αυτό απαιτείται.
Οι ακολουθίες σταθερού μήκους (tuples) μπορούν να περιέχουν στοιχεία διάφορων μεταξύ τους τύπων, όμοια με τις εγγραφές (records) στις γλώσσες τύπου Pascal, και γράφεται ανάμεσα σε παρενθέσεις: this_employee = ("Folland, Mary", 10560, False, 35)
Η λίστα είναι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη δομή δεδομένων στη Miranda. Γράφεται ανάμεσα σε τετράγωνες αγκύλες και τα στοιχεία της, που πρέπει όλα να έχουν τον ίδιο τύπο, χωρίζονται με κόμμα:
week_days = ["Mon","Tue","Wed","Thur","Fri"] Η παράθεση λιστών (concatenation) είναι, η αφαίρεση είναι  , η προσθήκη είναι  , ο τελεστής μήκους είναι   και η πρόσβαση σε αριθμημένο στοιχείο (indexing) είναι  , επομένως:
days = week_days ++ ["Sat","Sun"] days = "Nil":days days!0 → "Nil" days = days -- ["Nil"] #days → 7
Υπάρχουν πολλές συντομεύσεις για την κατασκευή λιστών: το  χρησιμοποιείται για λίστες με στοιχεία από μια σειρά αριθμών, με το βήμα αύξησης να μη χρειάζεται να είναι 1:
fac n  = product [1..n]  odd_sum = sum [1,3..100]
Πιο γενικές και ισχυρές δυνατότητες κατασκευής λιστών παρέχουν οι συμπεριλήψεις λιστών ("list comprehensions", παλιότερα γνωστές και ως "ZF expressions"), που έχουν δύο μορφές: μια έκφραση που εφαρμόζεται σε μια σειρά όρους, π.χ.:
squares = [ n * n | n <- [1..] ]
(που σημαίνει: λίστα των τετραγώνων του n με το n να προέρχεται από τη λίστα όλως των θετικών ακεραίων) και μια σειρά, στην οποία κάθε όρος προέρχεται από τον προηγούμενο, π.χ.:
Όπως δείχνουν αυτά τα δύο παραδείγματα, η Miranda επιτρέπει λίστες με άπειρο αριθμό στοιχείων, με την πιο απλή να είναι η λίστα όλων των θετικών ακεραίων:
Η σύνταξη για την εφαρμογή συνάρτησης είναι απλά η παράθεση:.
Στη Miranda, όπως και στις περισσότερες αμιγώς συναρτησιακές γλώσσες προγραμματισμού, οι συναρτήσεις είναι μέλη πρώτης τάξης, δηλαδή μπορούν να περαστούν σαν παράμετροι σε άλλες συναρτήσεις, να επιστραφούν σαν αποτελέσματα, ή να περιλαμβάνονται σαν μέλη σε δομές δεδομένων. Επιπλέον, μια συνάρτηση με δύο ή περισσότερες παραμέτρους μπορεί να παραμετροποιηθεί κατά ένα μέρος (currying), δίνοντάς της λιγότερες από όλες τις παραμέτρους. Αυτό επιστρέφει μια συνάρτηση, η οποία, αν της δοθούν οι υπόλοιπες παράμετροι, θα επιστρέψει αποτέλεσμα. Για παράδειγμα το πρόγραμμα:
add a b = a + b increment = add 1
Κάθε συνάρτηση που δέχεται δύο παραμέτρους μπορεί να μετατραπεί σε έναν ενθεματικό (infix) τελεστή (για παράδειγμα, δεδομένου του παραπάνω ορισμού της, ο όρος   είναι εντελώς ισοδύναμος με τον τελεστή ) και κάθε ενθεματικός τελεστής που παίρνει δύρο παραμέτρους μπορεί να μετατραπεί στην αντίστοιχη συνάρτηση. Επομένως ο κώδικας:
increment = (+) 1
είναι ο συντομότερος τρόπος να δημιουργηθεί μια συνάρτηση που προσθέτει ένα στην παράμετρό της. Όμοια, στον κώδικα
half = (/ 2) reciprocal = (1 /)
δημιουργούνται δύο συναρτήσεις μιας παραμέτρου. Ο διερμηνέας καταλαβαίνει σε κάθε περίπτωση ποια από τις δύο παραμέτρους τους τελεστή διαίρεσης δίνεται, δίνοντας συναρτήσεις που αντίστοιχα διαιρούν έναν αριθμό με το δύο και δίνουν τον αντίστροφό του.
Αν και η Miranda έχει ισχυρούς τύπους, δεν υποχρεώνει σε ρητές δηλώσεις τύπων. Αν ο τύπος μιας συνάρτησης δε δηλωθεί ρητά, ο διερμηνέας εξάγει τον τύπο της από τον τύπο των παραμέτρων της και το πώς χρησιμοποιούνται στο εσωτερικό της. Επιπλέον των βασικών τύπων, υπάρχει και ο τύπος "anything" που σημαίνει ότι ο τύπος μιας παραμέτρου δε χρειάζεται, όπως στη συνάρτηση αντιστροφής λίστας:
που μπορεί να εφαρμοστεί σε μια λίστα κάθε τύπου δεδομένων, και για την οποία η ρητή δήλωση του τύπου της θα ήταν:
rev :: [*] -> [*]
Τέλος, η Miranda διαθέτει μηχανισμούς για τη δημιουργία και τη διαχείριση μονάδων κώδικα (modules), των οποίων οι εσωτερικές συναρτήσεις είναι αόρατες στα προγράμματα που κάνουν κλήση των μονάδων.
Παραδείγματα κώδικα
Το ακόλουθο σενάριο σε Miranda βρίσκει το σύνολο όλων των υποσυνόλων ενός συνόλου αριθμών:
subsets []    = subsets (x:xs) = [[x] ++ y | y <- ys] ++ ys                    where ys = subsets xs
και αυτό είναι ένα literate script για τη συνάρτηση  που επιστρέφει τη λίστα όλων των πρώτων αριθμών
> || Η άπειρη λίστα όλων των πρώτων αριθμών, από το κόσκινο του Ερατοσθένη. The list of potential prime numbers starts as all integers from 2 onwards; as each prime is returned, all the following numbers that can exactly be  divided by it are filtered out of the list of candidates. > primes = sieve [2..] > sieve (p:x) = p : sieve [n | n <- x; n mod p ~= 0]
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Συναρτησιακές γλώσσες προγραμματισμού
Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας
Το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας (λιθουανικά: Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, ρουθηνιανά: Великое князство Литовское) ήταν κράτος στην Ευρώπη από τον 13ο αιώνα μέχρι το 1795. Το κράτος ιδρύθηκε από τους Λιθουανούς, μια από τις πολυθεϊστικες φυλές της Βαλτικής. Το δουκάτο στη συνέχεια επεκτάθηκε και συμπεριέλαβε μεγάλες περιοχές που ανήκαν παλαιότερα στους Ρως του Κιέβου και άλλα σλαβικά φύλα, καλύπτοντας έκταση η οποία σήμερα περιλαμβάνει τη Λευκορωσία, τη Λιθουανία και τη Λετονία, καθώς και τμήματα της Εσθονίας, Πολωνίας, Ρωσίας και Ουκρανίας. Στη μέγιστη έκτασή του, ήταν το μεγαλύτερο κράτος της Ευρώπης.
Η ενοποίηση των Λιθουανικών εδαφών άρχισε στο τέλος του 12ου αιώνα. Ο Μιντάουγκας, ο πρώτος ηγέτης του μεγάλου δουκάτου, στέφθηκε Καθολικός Βασιλιάς της Λιθουανίας το 1253. Το παγανιστικό κράτος ήταν στόχος θρησκευτικών σταυροφοριών από τους Τεύτονες Ιππότες και το Τάγμα της Λιβονίας. Το πολυεθνικό και πολυθρησκευτικό κράτος άρχισε να επεκτείνεται επί της βασιλείας του Γκεντιμίνας και του γιου του Αλγκίρντας. Ο διάδοχος του Αλγκίρντας, Βλαντισλάβ Β΄ Γιαγκέλο, υπέγραψε την ένωση του Κρέβο το 1386, με την οποία ήρθε η αλλαγή θρησκεύματος προς τον καθολικισμό και η ένωση των δυναστειών του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας και του στέμματος του βασιλείου της Πολωνίας.
Η βασιλεία του Βιτάουτας του Μεγάλου σήμανε τη μέγιστη έκταση του δουκάτου και την ήττα των Τευτόνων στη μάχη του Γκρούνβαλντ το 1410, καθώς και την άνοδο των Λιθουανών αριστοκρατών. Μετά το θάνατο του Βιταούτας, οι σχέσεις ανάμεσα στη Λιθουανία και το Βασίλειο της Πολωνίας κλονίστηκαν. Η λιθουανική αριστοκρατία επιχείρησε να διασπάσει την ένωση, όμως οι ανεπιτυχείς πολέμοι με το Μεγάλο Δουκάτο της Μόσχας είχαν ως αποτέλεσμα τη διατήρηση της ένωσης.
Ράντι Ρόουντς
Ο Ράνταλ Γουίλιαμ "Ράντι" Ρόουντς (Randall William "Randy" Rhoads, 6 Δεκεμβρίου 1956 – 19 Μαρτίου 1982) ήταν Αμερικανός χέβι μέταλ κιθαρίστας, ο οποίος έπαιζε μαζί με τον Όζι Όσμπορν και στην μπάντα Quiet Riot. Αφοσιωμένος στην κλασική κιθάρα, ο Rhoads συχνά συνδύαζε επιρροές από την κλασσική μουσική με το δικό του προσωπικό στυλ. Όσο ήταν σε περιοδεία με τον Ozzy Osbourne, έψαχνε καθηγητές για κλασική κιθάρα.
Παρά την σύντομή του καριέρα, ο Rhoads επηρέασε σημαντικά τους νεο-κλασικούς κιθαρίστες που αναδείχτηκαν την δεκαετία του '80. Έχει ασκήσει επίσης μεγάλη επιρροή σε κιθαρίστες όλων των ειδών. Συμπεριλαμβάνεται σε πολλές λίστες μεγάλων κιθαριστών. Σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα το 1982. Ο οδηγός του λεωφορείου της μπάντας αποφάσισε να πιλοτάρει, χωρίς άδεια, ένα μικρό Beechcraft F35 και έπεισε τον κιθαρίστα και την κομμώτριά τους να επιβιβαστούν για μια μικρή βόλτα. Κατά την πτήση, το ένα φτερό του αεροπλάνου έσπασε, καταλήγοντας σε αναπόφευκτη συντριβή. Το πτώμα του Ρόουντς βρέθηκε καμένο και αναγνωρίστηκε από τα κοσμήματα που συνήθιζε να φέρει ο κιθαρίστας. Στην κηδεία του ήταν παρών ο Όζι Όσμπορν.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Αμερικανοί κιθαρίστες
Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας
Ετυμολογία
Τα καταστατικά του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας αναφέρουν ότι ολόκληρο το όνομα του κράτους είναι Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας, Ρουθηνίας και Σαμογιτίας (ρουθηνιανά: Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных). Ο τίτλος «Μεγάλο Δουκάτο» έχει χρησιμοποιηθεί συστηματικά για τη Λιθουανία από τον 14ο αιώνα και έπειτα.
Δημιουργία του κράτους
Η πρώτη γραπτή αναφορά στη Λιθουανία γίνεται στο Χρονικό του Κένλινμπουργκ, που χρονολογείται από το 1009. Το 12ο αιώνα, τα σλαβικά χρονικά αναφέρονται στη Λιθουανία ως μια από τις περιοχές στις οποίες επιτέθηκαν οι Ρως. Οι παγανιστές Λιθουανοί αρχικά πλήρωναν φόρο στο Πόλοτσκ, αλλά σύντομα ενισχύθηκαν και οργάνωσαν τις δικές τους επιδρομές. Σε κάποιο χρονικό σημείο ανάμεσα στο 1180 και το 1183, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει και οι Λιθουανοί οργάνωσαν στρατιωτικές επιδρομές στις σλαβικές επαρχίες, όπως το Πριγκιπάτο του Πόλοτσκ και το Πσκοφ, και απείλησαν ακόμη και το Νόβγκοροντ. Οι στρατιωτικές επιδρομές οδήγησαν στην ενοποίηση των λιθουανικών εδαφών στη Αουκστάιτιγια.
Το Λιβονικό Τάγμα και οι Τεύτονες Ιππότες, σταυροφορικά στρατιωτικά τάγματα, ιδρύθηκαν στη Ρίγα το 1202 και τη Πρωσία το 1226. Αυτά τα τάγματα αποτέλεσαν σημαντική απειλή για τις παγανιστικές φυλές της Βαλτικής και ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την ένωση. Η συνθήκη ειρήνης με πριγκιπάτο της Γαλικίας-Βολινίας το 1219 παρέχει στοιχεία για τη σχέση ανάμεσα στους Λιθουανούς και τους Σαμογίτιους. Η συνθήκη αναφέρει 21 Λιθουανούς δούκες, ανάμεσα στους οποίους ήταν πέντε από δούκες από τη Αουκστάιτιγια και αρκετούς δούκες από τη Σαμογιτία, οι οποίοι παρά την παλαιότερη εχθρότητα μεταξύ τους, πλέον συνασπίζονταν ενάντια στον κοινό εχθρό.
Βασίλειο της Λιθουανίας
thumb|Το κάστρο του Ναβαγρουντάκ
Ο Μιντάουγκας, δούκας της νότιας Λιθουανίας, ήταν ανάμεσα στους πέντε δούκες που αναφέρονται στη συνθήκη με τη Γαλικία-Βολινία. Το χρονικό της Λιβονίας αναφέρει ότι μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1230, ο Μιντάουγκας είχε αποκτήσει την ανώτατη εξουσία σε όλη τη Λιθουανία. Το 1236, οι Σαμογίτιοι, με αρχηγό τον Βύκιντας, νίκησαν το Λιβονιακό Τάγμα στη μάχη του Σιαουλάι. Το τάγμα αναγκάστηκε να γίνει ένας κλάδος των Τευτόνων Ιπποτών στη Πρωσία, με αποτέλεσμα η Σαμογιτία, μια λωρίδα γης ανάμεσα στη Λιβονία και τη Πρωσία, ήταν ο κύριος στόχος των επιθέσεών τους. Η μάχη οδήγησε σε μια διακοπή των πολέμων με τους Ιππότες, και η Λιθουανία εκμεταλλεύτηκε, οργανώνοντας επιθέσεις στη Ρουθηνία και προσάρτησαν το Ναβαγρουντάκ και το Γκρόντνο. Οι Λευκορώσοι ιστορικοί θεωρούν ότι ο Μιντάουγκας προσκλήθηκε για να εξουσιάσει το Ναβαγρουντάκ και η ένωση ήταν ειρηνική.
Το 1248, ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στο Μιντάουγκας και τους ανιψιούς του Ταουτβίλας και Εντίβιντας. Η συμμαχία ενάντια στον Μιντάουγκας περιλάμβανε το Βύκιντας, το Λιβονιακό Τάγμα, τον Δανιήλ της Γαλικίας και τον Βασίλκο της Βολινίας. Εκμεταλλευόμενος τις εσωτερικές διαμάχες, ο Μιντάουγκας συμμάχησε με το Λιβονιακό Τάγμα. Υποσχέθηκε να εκχριστιανιστεί και να ανταλλάξει μερικά εδάφη στη δυτική Λιθουανία σε αντάλλαγμα για τη στρατιωτική βοήθεια. Το 1251, ο Μιντάουγκας βαπτίστηκε Χριστιανός και ο Πάπας Ιννοκέντιος Δ΄ εξέδωσε παπική βούλα με την οποία ανακήρυσσε τη δημιουργία του Βασιλείου της Λιθουανίας. Μετά το τέλος του εμφυλίου, ο Μιντάουγκας στέφθηκε βασιλιάς της Λιθουανίας τις 6 Ιουλίου 1253. Αργότερα όμως αποκήρυξε τον Χριστιανισμό και έγινε πάλι παγανιστής. Προσπάθησε να επεκτείνει την επιρροή του στο Πόλοτσκ, σημαντικό εμπορικό κέντρο, και στο Πινσκ. Οι Τεύτονες Ιππότες προσπάθησαν να ενισχύσουν τη θέση τους στη Σαμογιτία και τη Λιβονία, όμως έχασαν στις μάχες του Σκουόντας (1259) και Ντούρμπε (1260).
Ο Μιντάουγκας, με την υποστήριξε του Τρενιότα, διέλυσε τη συμμαχία του με το Τάγμα και συμμάχησε με τον Αλεξάντρ Νιέφσκι του Νόβγκοροντ. Ήλπιζε να ενώσει όλες τις φυλές της Βαλτικής υπό Λιθουανική ηγεσία. Καθώς οι στρατιωτικές εκστρατείες δεν ήταν επιτυχείς, οι σχέσεις ανάμεσα στον Μιντάουγκας και τον Τρενιότα χειροτέρευσαν. Ο Τρενιότα, μαζί με τον Νταουμάντας του Πσκοφ, δολοφόνησαν τον Μιντάουγκας και τους γιους του το 1263. Το κράτος βυθίστηκε τα επόμενα χρόνια σε εσωτερικές έριδες.
Η άνοδος των Γκεντιμινίδων
thumb|250px|Ο πύργος του Γκεντιμίνας στο Βίλνιους.
Από το 1263 μέχρι το 1269, η Λιθουανία είχε τρεις μεγάλους Δούκες, τους Τρενιότα, Βαϊσβίλκας και Σβαρν, όμως το κράτος δε διασπάστηκε και ο Τραϊντένις ανέβηκε στην εξουσία το 1269. Ενίσχυσε τον έλεγχο της Λιθουανίας στη μαύρη Ρουθηνία (δυτική Λευκορωσία) και πολέμησε το Τάγμα της Λιβονίας, νικώντας στις μάχες του Κάρουσε το 1270 και Αϊζκράουκλε το 1279. Το 1274, η μεγάλη πρωσική επανάσταση τελειώσει και οι Τεύτονες Ιππότες άρχισαν να κατακτούν άλλες φυλές της Βαλτικής, ενώ το τάγμα της Λιβονίας ολοκλήρωσε την κατάκτηση της Σεμιγκαλίας, τον τελευταίο βαλτικό σύμμαχο της Λιθουανίας, το 1291. Έτσι, τα δύο τάγματα μπορούσαν να επικεντρωθούν στη Λιθουανία.
Από το θάνατο του Τραϊντένις μέχρι την ανάληψη της εξουσίας από τον Βιτένις το 1295 η ταυτότητα των μεγάλων δούκων δεν είναι γνωστή. Ο Βυτένις ήταν ο πρώτος βασιλιάς της δυναστείας των Γκενιμινίδων, η οποία διοικούσε το δουκάτο για περισσότερο από ένα αιώνα. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, το δουκάτο βρισκόταν σε συνεχή διαμάχη με τα τάγματα, το Βασίλειο της Πολωνίας και τη Ρουθηνία. Κατάφερε να ανακτήσει τα εδάφη που έχασε το δουκάτο μετά τη δολοφονία του Μιντάουγκας και να καταλάβει το Πινσκ και το Τουρόβ, ενώ συμμάχησε με τους πολίτες της Ρίγας. Το 1307, το Πόλοτσκ προσαρτήθηκε στο δουκάτο. Παράλληλα κατασκεύασε οχυρωματικά έργα κατά μήκος του ποταμού Νέμαν.
Εδαφική επέκταση
Η επέκταση του κράτους έφτασε στο απόγειό της υπό την ηγεσία του Μεγάλου Δούκα Γκεντιμίνας, ο οποίος δημιούργησε ισχυρή κεντρική κυβέρνηση και εγκαθίδρυσε ένα κράτος που εκτεινόταν από την Βαλτική μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα. To 1320, τα περισσότερα πριγκιπάτα των δυτικών Ρως είχαν υποταχθεί ή ήταν υποτελή στη Λιθουανία. Το 1321 ο Γκεντιμίνας κατέλαβε το Κίεβο, στέλνοντας τον Στάνισλαβ, τον τελευταίο Ρουρικίδη ηγεμόνα του Κιέβου, στην εξορία. Επίσης, ο Γκεντιμίντας μετακίνησε την πρωτεύουσα του δουκάτου στο Βίλνιους. Κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι πρωτεύουσα τον 13ο αιώνα ήταν το Ναβαχρουντάκ.
Η Λιθουανία βρισκόταν σε εξαιρετική θέση για να κληρονομήσει τα δυτικά και νότια τμήμα των Ρως του Κιέβου, καθώς τα άλλα κράτη των Ρως είχαν ηττηθεί από τους Μογγόλους, καθώς οι ορδές σταμάτησαν στα σημερινά σύνορα της Λευκορωσίας και ο πυρήνας του δουκάτου παρέμεινε άθικτος. Ο ασθενής έλεγχος των Μογγόλων στις περιοχές που κυριάρχησαν επέτρεψε στην επιτάχυνση της επέκτασης της Λιθουανίας. Τα πριγκιπάτα των Ρως δεν ενσωματώθηκε ποτέ άμεσα στη Χρυσή Ορδή, παραμένοντας όμως υποτελή με αρκετή ανεξαρτησία. Η Λιθουανία προσάρτησε κάποια από αυτά μέσω της διπλωματίας. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το Νόβγκοροντ, το οποίο ήταν συχνά στη λιθουανική σφαίρα επιρροής και περιστασιακά γινόταν υποκείμενο του Μεγάλου Δουκάτου, όμως ο λιθουανικός έλεγχος προκάλεσε εσωτερικές τριβές, με αποτέλεσμα να γίνει μια προσπάθεια να γίνουν υποτελείς της Μοσχοβίας.
Το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας κατάφερε να αποκρούσει τις μογγολικές επιθέσεις και τελικά εξασφάλισε τα κέρδη. Το 1333 και το 1339, οι Λιθουανοί νίκησαν τις Μογγολικές δυνάμεις που προσπαθούσαν να ανακτήσουν το Σμολένσκ. Μέχρι το 1355, είχε δημιουργηθεί το κράτος της Μολδαβίας και η Χρυσή Ορδή δεν προσπάθησε να θέσει ξανά την περιοχή υπό την εξουσία της. Το 1362, ο στρατός του Μεγάλου Δουκάτου νίκησε τη Χρυσή Ορδή στη μάχη των γαλάζιων νερών. Το 1380, ο λιθουανικός στρατός συμμάχησε με ρωσικές δυνάμεις για να νικήσουν τη Χρυσή Ορδή στη μάχη του Κουλίκοβο, και, αν και η εξουσία των Μογγόλων δεν έληξε, η επιρροή τους στην περιοχή περιορίστηκε. Το 1387, η Μολδαβία έγινε υποτελής της Πολωνίας και, με μια ευρύτερη έννοια, της Λιθουανίας. Μέχρι τότε, οι Λιθουανοί είχαν κατακτήσει την έκταση της Χρυσής ορδής μέχρι τον ποταμό Δνείπερο. Σε μια σταυροφορία ενάντια στη Χρυσή Ορδή το 1398, οι Λιθουανοί εισέβαλαν στη βόρεια Κριμαία και νίκησαν. Το 1399, όμως, οι Λιθουανοί ηττήθηκαν στη μάχη του ποταμού Βόρσκλα, χάνοντας την περιοχή της στέππας.
Ένωση με την Πολωνία
Το 1377 στο θρόνο του δουκάτου αναρρήθηκε ο Γιογκάιλα. Το 1386 έγινε καθολικός και βαπτίστηκε Λαδίσλαος στη Κρακοβία, παντρεύτηκε τη νεαρή βασίλισσα Γιαντβίγκα της Πολωνίας και στέφθηκε βασιλιάς της Πολωνίας ως Βλαντισλάβ Β΄ Γιαγκέλο, υπογράφοντας την ένωση του Κρέβο. Στη συνέχεια προχώρησε στον εκχριστιανισμό της Λιθουανίας το 1387, μεταφράζοντας τις χριστιανικές προσευχές στη λιθουανική γλώσσα. Μετά το θάνατο της βασίλισσας Γιανβίγκα το 1399, έγινε βασιλιάς της Πολωνίας. Την εποχή του διαδόχου του Βιτάουτας του Μεγάλου, το κράτος έφτασε στο απόγειό του. Ο Βιτάουτας βασίλευσε την περίοδο 1401-1430, και ως πρίγκιπας της Χρόντνα (1370-1382) και του Λουτσκ (1387-1389). Ο Βιτάουτας ήταν γιος του Κεστούρις, ξάδελφος του Γιογκάιλα, και ήταν παππούς του Βασίλειου Β΄ της Μόσχας. thumb|left|250px|Πίνακας που απεικονίζει τη [[μάχη του Γκρούνβαλντ, από τον Γιαν Ματέικο (1878).]] Το 1410, ο Βιτάουτας διοίκησε τις δυνάμεις του Μεγάλου Δουκάτου στη μάχη του Γκρούνβαλντ. Η μάχη έληξε με αποφασιστική νίκη των Λιθουανών ενάντια στο Τευτονικό Τάγμα. Ο Βιτάουτας υποστήριξε την οικονομική ανάπτυξη του κράτους με πολλές μεταρρυθμίσεις. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, η διοίκηση του Μεγάλου Δουκάτου έγινε με αργούς ρυθμούς πιο κεντρική, και οι πιστοί στον Βιτάουτας κυβερνήτες αντικατέστησαν τους ντόπιους πρίγκιπες με δυναστικούς δεσμούς στο θρόνο.
Η ταχεία εξάπλωση της επιρροής της Μοσχοβίας την έθεσε σύντομα σε αντιπαλότητα με το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας, και μετά την προσάρτηση του Νόβγκοροντ το 1478, η Μοσχοβία ήταν ανάμεσα στα προεξέχοντα κράτη της βορειοανατολικής Ευρώπης. Ανάμεσα στο 1492 και το 1508, ο Ιβάν Γ΄ της Ρωσίας ισχυροποίησε ακόμη περισσότερο τη Μοσχοβία, κερδίζοντας στη μάχη του Βέντροσα και ανέκτησε πολλά εδάφη των Ρως του Κιέβου, όπως το Τσέρνιγκοφ και το Μπριάνσκ. Τις 8 Σεπτεμβρίου 1514, οι συνασπισμένες δυνάμεις του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας και του Βασιλείου της Πολωνίας, νίκησαν στην Μάχη του Όρσα το στρατό του Μεγάλου Δουκάτου της Μοσχοβίας. Παρά τη μεγάλη νίκη των Λιθουανών, οι Μοσχοβίτες τελικά κέρδισαν το πόλεμο. Με την ειρηνευτική συνθήκη του 1522, το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας παραχώρησε μεγάλες εκτάσεις στη Μοσχοβία.
Πολωνο-λιθουανική Κοινοπολιτεία
thumb|250px|Η θέση του Δουκάτου της Λιθουανίας εντός της Πολωνο-λιθουανικής Κοινοπολιτείας
Η εξάπλωση της Μόσχας σε βάρος του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας και η συνεχής πίεση απειλούσαν την επιβίωση του κράτους, με αποτέλεσμα να αναγκαστεί να συμμαχήσει ισχυρότερη με την Πολωνία, με αποτέλεσμα να ενωθεί με το προς δυσμάς γειτονικό κράτος και να σχηματιστεί η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία με την ένωση του Λούμπλιν το 1569. Κατά τη περίοδο της κοινοπολιτείας, πολλές από τις εκτάσεις του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας μεταφέρθηκαν στο στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας, και σταδιακά εκπολωνίστηκαν και η Λιθουανία βρέθηκε υπό την κυριαρχία των Πολωνών. Το Μεγάλο Δουκάτο διατήρησε πολλά δικαιώματα στην ομοσπονδία, όπως ξεχωριστή κυβέρνηση, θησαυροφυλάκιο και στρατό, μέχρι το σύνταγμα του Μαΐου του 1791.
Μετά τον διαμελισμό της Πολωνολιθουανικής Κοινοπολιτείας στο τέλος του 18ου αιώνα, τα περισσότερα από τα εδάφη του Δουκάτου προσαρτήθηκαν άμεσα στη Ρωσική Αυτοκρατορία αντί να προσαρτηθούν στο Βασίλειο της Πολωνίας, το οποίο είχε γίνει κράτος-ανδρείκελο της Πολωνίας. Όμως, το 1812, λίγο πριν την γαλλική εισβολή στη Ρωσία, τα εδάφη του πρώην Δουκάτου επαναστάτησαν ενάντια στους Ρώσους. Σύντομα μετά την άφιξή του στο Βίλνιους, ο Ναπολέοντας ανακήρυξε την δημιουργία της προσωρινής κυβέρνησης επιτρόπων του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας, η οποία σε αντάλλαγμα ανανέωσε την ένωση Λιθουανίας-Πολωνίας. Όμως, η ένωση δεν επισημοποιήθηκε, καθώς ο Μεγάλος Στρατός του Ναπολέοντα μέσα σε μισό χρόνο εκδιώχθηκε από τη Ρωσία και αναγκάστηκε να υποχωρήσει προς τα δυτικά. Το Δεκέμβριο του 1812, οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν το Βίλνιους και τα σχέδια για την αναβίωση του Δουκάτου τελείωσαν.
Γλώσσες
Τον 13ο αιώνα, το κέντρο του Δουκάτου της Λιθουανίας κατοικούταν από ανθρώπους οι οποίοι μιλούσαν κυρίως λιθουανικά, τα οποία όμως δεν ήταν μια γραπτή γλώσσα μέχρι τον 16ο αιώνα. Σε άλλα τμήματα του δουκάτου, η πλειονότητα του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων των Ρουθηνανών ευγενών, χρησιμοποιούσε τις γραπτές ρουθηνιακές γλώσσες. Οι ευγενείς που μετανάστευσαν από το ένα μέρος στο άλλο προσαρμόζονταν στη νέα πραγματικότητα και υιοθετούσαν την τοπική θρησκεία και πολιτισμό και οι ευγενείς λιθουανικές οικογένειες που μετακινούνταν σε σλαβικές περιοχές συχνά υιοθετούσαν τον τοπικό πολιτισμό γρήγορα. Οι Ρουθηνιανοί κατοικούσαν στον κεντρικό και νότιο ανατολικό τμήμα του μεγάλου δουκάτου.
Πολλές γλώσσες χρησιμοποιήθηκαν στα κρατικά αρχεία, ανάλογα με την ιστορική περίοδο και τον σκοπό. Αυτές οι γλώσσες είναι τα λιθουανικά, τα ρουθηνιανά (ανατολικά Σλαβονικά, παλιά λευκορωσικά ή παλιά ουκρανικά), τα πολωνικά και, σε μικρότερο βαθμό, κυρίως στη διπλωματία, τα λατινικά και γερμανικά. Η ρουθηνιακή γλώσσα χρησιμοποιήθηκε μαζί με τα πολωνικά, τα λατινικά και τα γερμανικά για να γραφούν νόμοι, αλλά η χρήση ποικίλε ανάλογα με την περιοχή. Από την εποχή του Βιτάουτας υπάρχουν λιγότερα έγγραφα στα ρουθηνιακά από ότι στα λατινικά και στα γερμανικά, αλλά παρέμειναν η κύρια γλώσσα καταγραφής, ιδιαίτερα στα ανατολικά και νότια τμήματα του δουκάτου. Τον 16ο αιώνα, την εποχή της Πολωνο-Λιθουανικής κοινοπολιτείας, τα εδάφη των Λιθουανών σε μεγάλο βαθμό εκπολωνίστηκαν και άρχισε να χρησιμοποιείται η πολωνική γλώσσα έναντι των λιθουανικών και ρουθηνιακών και τα πολωνικά έγιναν επισήμως η γλώσσα της καγκελαρίας στην Κοινοπολιτεία το 1697.
Η αυλή χρησιμοποιούσε Ρουθηνιανά για να αλληλογραφήσει με τις ανατολικές χώρες, ενώ τα λατινικά και γερμανικά χρησιμοποιήθηκαν για τις διεθνείς σχέσεις με τις δυτικές χώρες. Κατά το ύστερο τμήμα της ιστορίας του Δουκάτου, τα πολωνικά χρησιμοποιούνται με αυξανόμενο ρυθμό στα κρατικά έγγραφα, ιδίως μετά την ένωση του Λούμπλιν. Μέχρι το 1697, τα πολωνικά είχαν αντικαταστήσει τα ρουθηνιανά ως η «επίσημη γλώσσα» της Αυλής, αν και τα ρουθηνιανά συνέχισαν να χρησιμοποιούνται σε μερικά επίσημη έγγραφα μέχρι το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα.
Η χρήση των λιθουανικών στη δουκική αυλή συνέχισε και μετά τον θάνατο του Βιτάουτας και του Γιογκάιλα, ενώ ο Μεγάλος Δούκας Αλέξανδρος Α΄ μπορούσε να κατανοήσει και να μιλήσει λιθουανικά. Ο Ζίγκουντ Άουγκουστ είχε αυλές στις οποίες ομιλούνταν τόσο πολωνικά όσο και λιθουανικά. Στις αρχές του 16ου αιώνα, και ιδιαίτερα μετά την επανάσταση του Μίκαελ Γκλίνσκι το 1508, έγιναν προσπάθειες να αντικατασταθεί η χρήση της ρουθηνιακής γλώσσας στην αυλή από τα λατινικά, αλλά τα ρουθηνιανά είχαν βαθιές πολιτιστικές ρίζες και η χρήση τους ήταν διαδεδομένη.
Δημογραφία
Το 1260, το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας ήταν το έδαφος του δουκάτου της Λιθουανίας και οι Λιθουανοί αποτελούν την πλειοψηφία (67,5%) των περίπου 400.000 υπηκόων του. Μετά την προσάρτηση νέων ρουθηνιακών περιοχών, το 1340 το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί σε 30%, Με την μέγιστη επέκταση του δουκάτου στα εδάφη των Ρως, τον 13ο και 14ο αιώνα, είχε έκταση 800 με 930 χιλιάδες χλμ², στα οποία μόνο στο 10-14% ήταν εθνικά λιθουανικά.
Ο εκτιμώμενος πληθυσμός στα εδάφη της Πολωνίας και του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας υπολογίζεται σε 7,5 εκατομμύρια κατοίκους για το 1493, εκ των οποίων η κατανομή ανά εθνικότητα ήταν 3,75 εκατομμύρια Ρουθηνιανοί (Ουκρανοί και Λευκορώσοι), 3,25 εκατομμύρια Πολωνοί και 0,5 εκατομμύρια Λιθουανοί. Με την ένωση του Λούμπλιν, μεγάλο τμήμα των εδαφών του μεγάλου δουκάτου πέρασε στο πολωνικό στέμμα. Τα βοϊβοδάτα με κυρίως εθνικά Λιθουανικό πληθυσμό, όπως του Βίλνιους, Τρακάι και Σαμογιτίας παρέμειναν σχεδόν εξ ολοκλήρου ομιλούντα λιθουανικά, τόσο από το λαό όσο και από τους ευγενείς. Επιπλέον, πέρα από τους Λιθουανούς και τους Ρουθηνιανούς, άλλα σημαντικές εθνικές ομάδες στο μεγάλο δουκάτο ήταν οι Εβραίοι και οι Τάταροι.
Στα μέσα και τέλη του 17ου αιώνα, εξαιτίας των εισβολών Ρώσων και Σουηδών, τμήμα του πληθυσμού του δουκάτου χάθηκε, συμπεριλαμβανομένων των εθνικά Λιθουανών στα περίχωρα του Βίλνιους. Παράλληλα, ο πληθυσμός των Ρουθηνανών μειώθηκε αναλογικά, μετά την κατάκτηση εδαφών του Δουκάτου από τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Μέχρι το 1770 ζούσαν περίπου 4,84 εκατομμύρια κάτοικοι σε έκταση 320.000 χλμ², η πλειοψηφία των οποίων κατοικούσε στη Ρουθηνία και περίπου 1,39 εκατομμύρια 29% στη Λιθουανία. Κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών, ο πληθυσμός μειώθηκε εξαιτίας των διαμελισμών.
Παραπομπές
Κατηγορία:Ιστορία της Λιθουανίας Κατηγορία:Ιστορία της Λευκορωσίας Κατηγορία:Ιστορία της Ουκρανίας Κατηγορία:Ιστορία της Πολωνίας Κατηγορία:Ιστορία της Λετονίας Κατηγορία:Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία Κατηγορία:Μεσαιωνική Ρωσία Κατηγορία:Διοικητικές διαιρέσεις της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας Κατηγορία:Πολωνική-Λιθουανική Ένωση Λιθουανια
Ιστορία του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ένα από τα πλέον δημοφιλή και ιστορικά πανεπιστημιακά ιδρύματα στην Ελλάδα, ιδρύθηκε το 1925 μετά από απόφαση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, πρωθυπουργού της Ελλάδας, οποίος είχε αναθέσει στον Δημήτρη Γληνό τη σύνταξη του ιδρυτικού Οργανισμού του νέου πανεπιστημίου. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε επίσης καταβάλει προσπάθειες για την ίδρυση ενός πανεπιστημίου στη Θεσσαλονίκη, σε μία εποχή που η Βόρεια Ελλάδα μόλις είχε απελευθερωθεί.
Ίδρυση
Ο γνωστός διεθνολόγος Γεώργιος Στρέιτ, και ο διάσημος μαθηματικός Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, Καθηγητής γερμανικών πανεπιστημίων, στον οποίον είχε ανατεθεί η οργάνωση του πολυτεχνείου του Μπρεσλάου, ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον, με προτάσεις και υπομνήματα, επισήμαναν την εθνική ανάγκη ιδρύσεως Πανεπιστημίου στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας, που θα συντελούσε στην εξέλιξή της σε εθνικό και πολιτισμικό κέντρο της Βόρειας Ελλάδας.
Στη συνέχεια ακολούθησε, στις 5 Ιουνίου 1925, επί κυβερνήσεως Ανδρέα Μιχαλακόπουλου, η ψήφιση και η θέση σε ισχύ, του ιδρυτικού νόμου 3341, που δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. της 22 Ιουνίου 1925. Η ίδρυση του δεύτερου ελληνικού Πανεπιστημίου συνοδεύτηκε στα πρώτα στάδια όμως με αρκετές δυσκολίες, απότοκες της πολιτικής ρευστότητας της εποχής. Η ολοκλήρωση της οργάνωσής του, έλαβε χώρα, μερικά χρόνια αργότερα, με τη δημοσίευση του Οργανισμού του Πανεπιστημίου, με τον Α.Ν. 1895/1939. Με το άρθρ. 7 του Ν. 3108/1954 το Πανεπιστήμιό Θεσσαλονίκης μετονομάστηκε τέλος μετά από εισήγηση του τότε Πρύτανη Μαρίνου Σιγάλα και απόφαση της Συγκλήτου, σε «Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης».
Οι πέντε πρώτες Σχολές, που προβλέπονταν από το άρθρ. 3 του ιδρυτικού νόμου, ήταν η Σχολή Νομικών και Οικονομικών Επιστημών, η Φιλοσοφική Σχολή, η Φυσικομαθηματική Σχολή, η Ιατρική και Θεολογική Σχολή (πρώτες λειτούργησαν η Φιλοσοφική, η Σχολή Νομικών και Οικονομικών Επιστημών και η Φυσικομαθηματική).
Ο ιδρυτικός νόμος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Ν. 3341/14-6-25) ψηφίστηκε στη Βουλή των Ελλήνων στις 5 Ιουνίου του 1925 και δημοσιεύτηκε στο φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως την 22α Ιουνίου 1925. Λόγω της πολιτικής αναταραχής της εποχής εκείνης, ο ιδρυτικός νόμος πέρασε από πολλές δοκιμασίες και εμπόδια, τα οποία όμως ξεπεράστηκαν και το πανεπιστήμιο άρχισε να λειτουργεί το 1926 με πρώτο πρόεδρο τον Γεώργιο Χατζηδάκι και στη συνέχεια τον Χρίστο Τσούντα. Ο ιδρυτικός νόμος έδινε μεγάλη βαρύτητα στην ανάπτυξη των θεωρητικών επιστημών και όχι τόσο των θετικών επιστημών, λόγω των αντιλήψεων που επικρατούσαν την εποχή εκείνη. Η Φιλοσοφική Σχολή άνοιξε το 1926 και στεγάστηκε αρχικά στο κτίριο «Αλλατίνι». Σήμερα το κτίριο αυτό χρησιμοποιείται από τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης για να στεγάσει τις διάφορες υπηρεσίες της. Το 1927 άρχισε να λειτουργεί η Σχολή Νομικών και Οικονομικών Επιστημών καθώς και η Φυσικομαθηματική Σχολή.
Μετεστέγαση
thumb|250px|Το ιστορικό κτήριο της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. Στην είσοδο αναγράφεται το ρητό «ΜΟΥΣΑΙΣ ΧΑΡΙΣΙ ΘΥΕ» το οποίο σημαίνει «Θυσίαζε στις [[Μούσες και τις Χάριτες»]]
Τον Οκτώβριο του 1927 αποφασίστηκε η μετεστέγαση του πανεπιστημίου, μετά από τη διαπίστωση ότι η επιλογή που είχε γίνει δεν ήταν η καλύτερη. Έτσι λοιπόν το πανεπιστήμιο μεταφέρθηκε στο κτίριο που χρησιμοποιούσε τότε το B΄ Στρατιωτικό Νοσοκομείο, στην οδό Εθνικής Αμύνης. Σήμερα αποτελεί το ιστορικό κτήριο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στεγάζει ένα μέρος της Φιλοσοφικής Σχολής.
Ίδρυση νέων Σχολών και Τμημάτων
Το 1937 το Τμήμα Δασολογίας αποκόπτεται από τη Φυσικομαθηματική Σχολή και μαζί με το τμήμα Γεωπονίας δημιουργεί τη Γεωπονοδασολογική Σχολή. Το 1942 άρχισαν να λειτουργούν η Ιατρική και η Θεολογική σχολή, πολύ αργότερα απ' ό,τι προβλεπόταν στον ιδρυτικό νόμο.
Μετά τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1950 ιδρύθηκε η Κτηνιατρική Σχολή και στη συνέχεια τα Ινστιτούτα Ξένων Γλωσσών (1951), η Πολυτεχνική Σχολή (1955) και η Οδοντιατρική Σχολή, αρχικά (1959) ως τμήμα της Ιατρική σχολής και στη συνέχεια ως ανεξάρτητη σχολή (1971).
Πολλά τμήματα που ιδρύθηκαν από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης σε διάφορες πόλεις της Μακεδονίας έχουν πλέον περιέλθει σε άλλα πανεπιστήμια, όπως για παράδειγμα το τμήμα Μηχανικών Διαχείρισης Ενεργειακών Πόρων στην Κοζάνη (1999) και το Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών (1999) στη Φλώρινα, τα οποία από τον 1η Ιανουαρίου 2004 έχουν παραχωρηθεί στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.
Τέλος, το 2004 δημιουργήθηκαν δύο νέα τμήματα: το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης που εδρεύει στη Βέροια και υπάγεται στην Πολυτεχνική Σχολή και το Τμήμα Κινηματογράφου που υπάγεται στη Σχολή Καλών Τεχνών.
Φοιτητές στην Εθνική Αντίσταση
Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής στη Θεσσαλονίκη πολλοί φοιτητές συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση. Στις 13 Νοεμβρίου 1941 εκτελέστηκαν από τις αρχές της ναζιστικής κατοχής στη Θεσσαλονίκη για αντιστασιακή δράση δύο φοιτητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο Σωκράτης Διορινός, φοιτητής Νομικής από τους Αμπελόκηπους Θεσσαλονίκης και ο Ηλίας Καπέσης, φοιτητής της Φυσικομαθηματικής με καταγωγή από το Μοναστήρι. Αποτέλεσαν έτσι τους πρώτους εκτελεσμένους φοιτητές στη διάρκεια της Κατοχής. Ανάμεσα στους καθηγητές που έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση ήταν ο Γιάννης Ιμβριώτης, ο Γιώργος Τενεκίδης, ο Νίκος Ρουσόπουλος, ο Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, ο Κώστας Τζώνης, ο Δημήτριος Καββάδας και ο Αντώνιος Σιγάλας.
Συνολικά κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής καταγράφηκαν ονομαστικά 66 νεκροί φοιτητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (22 της Νομικής σχολής, 16 της Γεωπονικής, 8 της Ιατρικής, 7 της Φιλοσοφικής, 7 της Φυσικομαθηματικής, και 6 της Δασολογικής), που εκτελέστηκαν ή πέθαναν από βασανιστήρια. Επιπλέον, δεκάδες είναι οι αγνοούμενοι και εκατοντάδες οι τραυματίες και φυλακισμένοι φοιτητές αυτήν την περίοδο. Το ΑΠΘ τιμώντας τη μνήμη των φοιτητών που θυσιάστηκαν στη γερμανική κατοχή έχει ανεγείρει μνημείο πεσόντων φοιτητών στον χώρο της πανεπιστημιούπολης, ενώ κοντινή οδός και στάση αστικών λεωφορείων ονομάζεται Αγωνιστών Πανεπιστημίου.
Δείτε επίσης
Κατηγορία:Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Μπάλοζι
Η Μπάλοζι (λετονικά: Baloži) είναι κωμόπολη της Λετονίας και έχει 6.343 κατοίκους σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση για το 2016. Απέχει 12 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα της Λετονίας, Ρίγα. Η πόλη είναι πολύ σύγχρονη, καθώς ιδρύθηκε αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ενώ πήρε το καθεστώς πόλης το 1991.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Κατηγορία:Πόλεις της Λετονίας
Λογοκρισία στην Ελλάδα
Ως Λογοκρισία θεωρείται, σύμφωνα με το λεξικό της κοινής νεοελληνικής «ο προληπτικός έλεγχος που ασκείται συνήθως από μια αρχή σε προϊόντα του γραπτού ιδίως λόγου αλλά και σε θεάματα ή ακροάματα (βιβλία, έντυπα, εφημερίδες, επιστολές, κινηματογραφικά ή θεατρικά έργα κτλ.) με δικαίωμα επέμβασης στο περιεχόμενό τους (διαγραφές, τροποποιήσεις, απαγόρευση δημοσιοποίησης, κυκλοφορίας κτλ.)» ή με άλλα λόγια «η οποιασδήποτε μορφής περιοριστική επέμβαση στην πνευματική δράση κάποιου, και ειδικότερα ως ο έλεγχος που ασκείται από ειδική κρατική υπηρεσία στα μέσα ενημέρωσης, την τέχνη και την λογοτεχνία, με σκοπό να εμποδιστεί η διάδοση πληροφοριών ή ιδεών που αντιτίθενται στις αρχές της εκάστοτε εξουσίας.»
Το πρώτο καθεστώς «κρατικής λογοκρισίας» όπως ονομάζεται για να ξεχωρίζει από άλλες περιπτώσεις λογοκρισίας, εμφανίστηκε την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, μέσω του νεοσυσταθέντος «Υφυπουργείου Τύπου και Τουρισμού» το 1936, ενώ το 1938 συστάθηκε ιδιαίτερη υπηρεσία του υφυπουργείου, η επονομαζόμενη «Διεύθυνση Λαϊκής Διαφωτίσεως».
Στην Ελλάδα, η ελευθερία της Τέχνης κατοχυρώθηκε πρώτη φορά από τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, στα Συντάγματα του 1925 και 1927. Στο ίδιο μήκος κύματος και στο Σύνταγμα του 1975 και τις αναθεωρήσεις του αναγράφεται ρητά ότι, «Η τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες· η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Κράτους.»
Παρόλα αυτά το δικαίωμα της ελευθερίας της Τέχνης μπορεί να έρθει σε αντιπαράθεση με τα «χρηστά ήθη», «τη δημόσια αιδώ», τα θέματα «προστασίας της ζωής των πολιτών» γενικά αλλά και «προστασίας της ανήλικης νεότητας» ειδικά. Επίσης το δικαίωμα της ελευθερίας της Τέχνης περιορίζεται και από θέματα «θρησκευτικής ελευθερίας», «τιμής ή και υπολήψεως ατόμου», «ιδιωτικής ιδιοκτησίας», «προστασίας κρατικών συμβόλων», κ.α.
Περιπτώσεις λογοκρισίας εικαστικών έργων
Το 1953 ο Γιάννης Τσαρούχης εξέθεσε στο πλαίσιο ομαδικής έκθεσης το  έργο του Ναύτης καθιστός και γυμνό. Η Ναυτική Αστυνομία παρενέβη και αποκαθήλωσε το έργο.
Το 1952 ο ζωγράφος Νόντα (Nonda) εξέθεσε έργα του στον Παρνασσό. Καθώς θεωρήθηκαν άσεμνα του ζητήθηκε να κατέβουν. Το Διοικητικό Συμβούλιο του Παρνασσού -μέσω του Γραμματέα του Συλλόγου Παπανικολάου- ζήτησε να αποκαθηλωθούν τα επίμαχα εκθέματα και έκλεισε την  Αίθουσα Ζαχαρίου  όπου εκτίθονταν. Μετά τις έντονες διαμαρτυρίες του ζωγράφου κατέληξαν στη συμβιβαστική λύση που ήταν να καλυφθούν οι πιο τολμηροί του πίνακες ώστε να μην προσβάλουν τη δημόσια αιδώ. Κάποιοι καλύφθηκαν εντελώς και άλλοι εκτέθηκαν με φύλλα συκής στα επίμαχα σημεία:"'Όπως ήταν αναμενόμενο, ο «Παρνασσός» γελοιοποιήθηκε, καθώς εφημερίδες, κριτικοί και φιλότεχνοι επιστράτευσαν κάθε πρόσφορο λογοπαίγνιο – από τα «φύλλα συκής» και το «οι θεαταί βλέπουν όπισθεν του... σιδηρού παραπετάσματος», ως τον Πιραντέλο και το «Ντύστε τα... γυμνά». Μέσα σε δύο μέρες η διοίκηση του συλλόγου αναθεώρησε τη στάση της και επέτρεψε στον Παπαδόπουλο να αφαιρέσει φύλλα και παραπετάσματα από τους πίνακες, ώστε οι –πολυάριθμοι πλέον– θεατές να μπορούν να τους θαυμάσουν ελεύθερα. (...) Γεγονός παραμένει πως αφενός ο καλλιτέχνης το διασκέδασε (έφτασε να διηγείται στους δημοσιογράφους ακόμη και από ποιο περιβόλι αγόρασε τα φύλλα), και αφετέρου η λογοκριτική παρέμβαση έδωσε ανέλπιστη δημοσιότητα στην έκθεση κι έκανε γνωστό το όνομά του στο πανελλήνιο.'"Ο έφιππος ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου ανατέθηκε στον Δημήτρη Καλαμάρα το 1958, μαζί με την ανάθεση από τον Δήμο Φλώρινας του ανδριάντα για τον Κώττα. Το 1979 υπήρξε η επίσημη συμμετοχή της Ελλάδας στην Μπιενάλε του Σάο Πάολο, όπου το εν όλω έργο –σχεδιαστικό και γλυπτικό– απέσπασε εύφημη μνεία. Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, στη συνεδρίασή του της 8/2/93, δεν τοποθετήθηκε ποτέ στην πόλη. Ήδη από την τοποθέτηση του ανδριάντα του καπετάν Κώττα το 1962 στη Φλώρινα, ο οποίος θεωρήθηκε προσβλητικός για τη μνήμη του ήρωα, διότι ο καλλιτέχνης τον παρουσίασε ως έναν απλό Μακεδόνα χωρικό χωρίς την «εθνική ηρωοποίηση» που συνηθιζόταν, η εφημερίδα Φωνή της Φλωρίνης έγραφε σε άρθρο με τίτλο «Ο “ανδριάντας” του κ. Δημητρίου Καλαμάρα δεν έχει θέση στην καλλιτεχνική Φλώρινα»: «Αρκετό ήταν το άγαλμα του καπετάν Κώττα, που τοποθετήθηκε στην πόλη μας. Μπορεί να είναι έργο τέχνης, αλλά δεν είναι ο καπετάν Κώττας, αυτός που πολέμησε Τούρκους και Βουλγάρους. Είναι ένας κουρελιάρης και τσαρουχοφορεμένος χωρικός».
Το 1971 ο Δημήτρης Σαπρανίδης εξέθεσε αφίσες με αντιχουντικό περιεχόμενο. Η Αστυνομία παρενέβη αποκαθήλωσε τις αφίσες και προσήγαγε σε δίκη τους εμπλεκόμενους.
Την ίδια χρονιά η Μαρία Καραβέλα εξέθεσε στο Χίλτον εγκατάσταση που σχολίαζε την πολιτική κατάσταση τότε στην Ελλάδα. Η εγκατάσταση καταστράφηκε ολοσχερώς και η Καραβέλα φυγαδεύτηκε στη Γαλλία. μικρογραφία|Μαρία Καραβέλα, χειροποίητο λεύκωμα με αναφορά στην έκθεση του 1971
Ο Ηλίας Δεκουλάκος εξέθεσε σειρά έργων στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών – Χίλτον το 1973. Όπως αναφέρεται στον συλλογικό τόμο "Η Λογοκρισία στην Ελλάδα", η επίσκεψη μιας ομάδας μαθητών με επικεφαλής μία δασκάλα η οποία δημιούργησε ζωηρό επεισόδιο φωνάζοντας ότι ορισμένα γυμνά προσέβαλλαν την αιδώ των μαθητών κι έπρεπε να αποκαθηλωθούν, υπέπεσε στην αντίληψη «των υπαλλήλων της γκαλερί και τυχαία παρευρισκομένων αστυνομικών» (Τα Νέα, 3/3/1973) κι ο ζωγράφος δέχθηκε πιέσεις να αποσύρει τους πίνακες. Ο Δεκουλάκος αρνήθηκε και προτίμησε να ματαιώσει την έκθεση. Τα ίδια έργα εκτέθηκαν ύστερα από μερικές μέρες στη γκαλερί Νέες Μορφές χωρίς καμμία παρέμβαση
Το 2004 η εικαστικός Δέσποινα Χρήστου εξέθεσε στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων (πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ) το έργο της Άτιτλο στο πλαίσιο της έκθεσης Everyday Hellas. Το έργο απομακρύνθηκε διότι θεωρήθηκε ότι προσβάλει θρησκευτικά συναισθήματα.