cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
འབྲུག་གི་རྒྱལ་དར་
རྒྱལ་དར།
རྒྱལ་ལུགས་གཏན་ཕེབས་གནང་ཚརཝ་ཅིན་ རྒྱལ་ལུགས་འདི་གིས་མཚོན་པའི་ རྒྱལ་དར་ཡང་བཟོ་དགོཔ་ལས་ རྒྱལ་དར་འདི་རྒྱལ་ཡུམ་སྐལ་བཟང་མཆོག་གི་སྐུ་མཆེད་ ཨ་ནུ་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་བཟོ་གནང་གནངམ་ཨིན་ཟེར་སླབ་སྲོལ་འདུག ། འདི་ཡང་ག་དེ་འབད་བཟོ་ནུག་དགོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཚོན་མདོག་སེར་པོ་ ཚོན་མདོག་དམར་པོ་ སྦུག་ན་འབྲུག་དཀར་པོ་གཅིག ། མཚོན་སྲོལ་འབད་བ་ཅིན་ སེར་པོ་འདི་གིས་འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མཚོན། དམར་པོ་འདི་ བླམ་ཆོསཔ་ཚུ་མཚོན། འབྲུག་འདི་མི་སེར་ཚུ་མཚོན་སྦེ་ དཔེར་ན་འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ། །སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ། །ཟེར་མི་འདི་ སེར་པོ་འདི་གིས་མཚོན་ ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས།། ཟེར་མི་འདི་ ཚོན་མདོག་དམར་པོ་འདི་གིས་མཚོན་ འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག། ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་དཀར་པོ་འདི་གིས་མཚོན། འབྲུག་འདི་སྐད་གྲགས་ཆེ་དྲགས། འབྲུག་དཀར་པོ་འདི་ ནད་དང་མུ་གེ་ཞི་བ། འབྲུག་གི་ལག་པ་ནོརབུ་འཆང་མི་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་འབྱོར་ལྡན་ཕྱུགཔོ་འཆང་ནི་ནོར་བུ་ཨིན།
ས་སྐྱོང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་གི་སྐབས་ལུ་ དམག་སྡེ་དང་ སློབ་གྲྭ་གསརཔ་ལེ་ཤ་ཅིག་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ ཡར་རྒྱ་ནག་ལུ་འབད་རུང་ མར་རྒྱ་གར་ལུ་འབད་རུང་ དམག་གྱལ་ཐིག་རེ་བསྒྲིགས་པ་ཅིན་ དང་པ་རྒྱལ་ལུགས་འདི་བཏང་ རྒྱལ་དར་འདི་འཕྱར་ མི་ཚུ་གིས་གུས་ཞབས་འབད། དེ་བཟུམ་འབད་རང་ང་བཅས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཛད་རིམ་ ག་ཅི་འབད་རུང་ རྒྱལ་ལུགས་འདི་བཏང་ རྒྱལ་དར་འདི་འཕྱརཝ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་ རྒྱལ་ཁབ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ འདི་ཚུ་ག་ར་ལུ་ཤ་ཞེན་བསྐྱེད་དགོཔ་ཁག་ཆེ་བས།
དུས་ནམ་ར་འབད་རུང་ རྒྱལ་དར་རལ་རལཝ་འཕྱར་ནི་དང་ ད་རུང་མར་ལས་ཤིང་འབྲས་བསྡམ་ནི་བཟུམ་སྦེ་བཟོ་བ་ཅིན་ མི་འདི་བསོད་ནམས་ར་ཟད་ཚརཝ་ཨིན། རྩ་ཁྲིམས་ནང་ལུ་ཡང་ རྒྱལ་དར་འདི་ས་གཙང་བཞག་དགོ་ རལ་རལཝ་མི་བཏུབ་ གུས་ཞབས་འབད་དགོ་ཟེར་གསུང་ཡོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་མཛད་པ་ཅིན་ བུ་དང་བུ་མོ་རེ་རེ་ཞིན་དུ་བསོད་ནམས་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་འོང་། རྒྱལ་དར་འདི་ལུ་ འ་ནཱིམ་ཅིག་གནོདཔ་ཅན་དང་ མེདཔ་བཏང་པ་ཅིན་ བསོད་ནམས་ཡང་དམའ་བཀྲག་འགྱོ་འོང་། དེ་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་དར་འདི་འཕྱར་བའི་སྐབས་ ང་གིས་ངེ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་འདི་ལུ་ གུས་བཀུར་འབད་དགོ ། ངེ་གི་ཆོས་འདི་ལུ་གུས་བཀུར་འབད་དགོ ། ངེ་གི་ཆ་རོགས་འབྲུག་དཀརཔོ་འདི་ལུ་གུས་བཀུར་འབད་དགོ་ཟེར་བསམ་དགོཔ་ཨིན། དེ་སྦེ་འབད་ཡར་སོང་པ་ཅིན་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ་ བློན་པོ་ བླ་ཆོསཔ་ མི་སེར་ག་ར་ སེམས་ལུ་འབབ་འོང་ཟེར་ཞུ་ཨིན།
བོད་སྐད།
བོད་སྐད་ནི་བོད་ཡུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་དེ། སྤྱིར་རོང་འབྲོག་གཉིས་ལས་འབྲོག་པའི་སྐད་ནི་འབྲོག་སྡེ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ཁྱད་པར་མེད་ཅིང་། སྒྲ་གདངས་དྲག་ཅིང་གྱོང་ཉམས་ཆེ་ལ་སྔོན་གྱི་སྒྲ་སྦྱོར་གྱི་ཟུར་མ་ཉམས་པར་ཐོན་པ་དང་། ཞིང་སྡེའི་ཡུལ་ལུང་རྣམས་སུ་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པས་གདངས་འདོན་ཚུལ་སོགས་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས། ད་ཆར་ཡོངས་གྲགས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ནང་གསེས་རིགས་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ་སྟེ། སྟོད་དབུས་གཙང་གི་སྐད་དང་། བར་ཁམས་པའི་སྐད་དང་། སྨད་ཨ་མདོའི་སྐད་རྣམས་སོ། བོད་སྐད་ནི་ཧོར་སོག་ལ་སོགས་པ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པ་ཁག་ཅིག་གིས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། བལ་པོ་དང་། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་སུའང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད།
བོད་སྐད་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡུལ་གྲུའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་པའི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ལ། དེང་སང་སྤྱི་ཁྱབ་སྒྲའི་འདོན་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ཙམ་མ་གཏོགས། རྒྱ་ནག་གི་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་ཁུལ་ཡོངས་དང་། འབྲུག་དང་འབྲས་ལྗོངས། ལ་དྭགས་དང་བལ་ཡུལ་སོགས་ཚུད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་སྤྱི་སྐད་ཁོ་ན་དེ་ཡིན་ལ་ཨེ་ཤ་ཡའི་རླབས་ཆེན་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཀྱང་ཡིན། འདི་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རིག་གཞུང་ཀུན་གྱི་ཕྲེང་ཐག་ལྟ་བུ་ཡིན། འབྲུག་པ་སོགས་སྙིང་ཆུང་ཆུང་སྡར་མ་འགའ་རེ་རྒྱ་མིར་སྐྲག་སྟེ། རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁོངས་སུ་མི་གཏོགས་རབས་བརྗོད་མོད། འོན་ཀྱང་། དེ་ནི་མིག་ཅན་གྱིས་གཟུགས་ཅན་ལ་བལྟ་བ་ཡིན་པས་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པ་དག་གིས་བལྟས་པ་དང་ཀློག་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་ནུས། ད་དུང་འབྲུག་རྒན་སྡར་མ་དེ་ཚོས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གསེར་ལྟ་བུ་འདྲ་བོ་དེར་ཧིན་སྐད་དང་བལ་སྐད། དེ་བཞིན་དབྱིན་སྐད་སོགས་ཀྱིས་བསྲེས་ལྷད་ཅུང་ཙམ་བརྒྱབ་རྗེས་སྐད་ཡིག་འདིའི་མིང་ལ་རྫོང་ཁ་ཟེར་བ་ལས་བོད་སྐད་ཡིག་མི་ཟེར་ཅེས། མཛེ་བོ་རང་སྣང་མཐོ་བ་ལྟ་བུར་བླུན་པོ་གཅེར་རྒྱུག་བྱེད་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་དང་ཁྱད་པར་དུ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རིག་གཞུང་གིས་ཟིན་པའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་གྱོང་གུན་རེད་དོ། །
བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས།
བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་བ།
འབྲུག་ཡུལ།
• རྫོང་ཁ། རྫོང་ཁ་ནི་འབྲུག་གི་གཞུང་སྤྱོད་སྐད་ཡིན། རྫོང་ཁག་ཉི་ཤུའི་ནང་གི་རྫོང་ཁག་བརྒྱད་དེ། ཐིམ་ཕུ། སྤ་གྲོ། པུ་ན་ཁ། དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་། སྒར་ས། ཧའེ། རྡ་གར་ན། ཆུ་ཁ་བཅས་ཀྱིས་ཡུལ་སྐད་ཡིན། • ཁྱོད་ཅ་ང་ཁ། ལྷུན་རྩེ་དང་མོན་སྒར་རྫོང་སོགས། • ལ་ཁ། དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་གི་སྡེ་ཚོ་ཁ་ཤས། • མེ་རག་ས་སྟེང་འབྲོག་སྐད། བཀྲ་ཤིས་སྒང་གི་འབྲོག་སྡེ་ཁག་གཅིག • དུར་གྱི་འབྲོག་སྐད་དམ་འབྲོག་སྐད། བུམ་ཐང་གི་འབྲོག་པ་ཁག་གཅིག
བལ་ཡུལ།
• ཤར་པའི་སྐད། ཤར་པའི་སྐད་ནི་རི་བོ་ཇོ་མོ་གླང་མ་དང་གངས་ཅན་མཛོད་ལྔའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྡེ་ཚོ་ཁག། དེ་ཡང་ཤར་ཁུམ་བུ། རྡོ་ལ་ཁ། ཏྲ་པོལ་ལྗོངས། སན་ཁུ་ཝ་ས་སྦ། སེན་དྷུ་པལ་ཅོག་སོགས་དང་ད་དུང་བོད་ཀྱི་འགྲམ་ས་ཁུལ་དུ་ཡང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་ཡོད། • དོལ་བོའི་སྐད། དོལ་བོ་རྫོང་། • གློ་བོའི་སྐད། གློ་སྨིན་ཐང་རྫོང་། • གྲོག་པོ་སྒོ་ལའི་སྐད། ཏྲ་པོལ་ལྗོངས་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་སྡེ་ཚོ་ཁ་ཤས་ཤིག
རྒྱ་གར།
• འབྲས་ལྗོངས་སྐད། འབྲས་ལྗོངས་སམ་སི་ཀིམ་མངའ་སྡེའི་ཁུལ། • ལ་དྭགས་སྐད། འཇམ་མུ་ཀ་ཤི་མིར་མངའ་སྡེའི་ལ་དྭགས་རྫོང་། སྐར་རྒེལ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཟངས་དཀར་སོགས། • པུ་རིག་སྐད། ལ་དྭགས་ཁོངས་ཀྱི་སྡེ་ཚོ་ཁ་ཤས། • སྤི་ཏི་སྐད། ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་ལ་ཧུལ་དང་སྤི་ཏི་སོགས། • གར་ཞྭ་སྐད། ལ་ཧུལ་དང་སྤི་ཏི། • ཉམ་སྐད། ཁུ་ནུ་རྫོང་།
པ་ཀི་སི་ཐན།
• སྦལ་ཏིའི་སྐད། སྦལ་ཏི་སི་ཐན་དང་རྒན་ཆེ་སོགས་པ་ཀི་ཐན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ས་ཁུལ།
ཨས་ཊེཡེ་ལི་ཡ
ཨས་ཊེཡེ་ལི་ཡ་ (Australia)
དཔལ་འབྱོར་དང་རང་བཞིན་གནས་སྟངས།
དཔལ་འབྱོར་དང་རང་བཞིན་གནས་སྟངས།
༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་སྒྲུབ་ཐབས་ལུ་ ད་རེས་དང་མ་འོངས་པའི་མི་རབས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་  རང་བཞིན་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཡུན་བརྟན་བཞག་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་ འགོ་དང་པ་ “རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཐབས་བྱུས” འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཡུན་བརྟན་བཞག་ནི་ལུ་ དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་དེ་ སྣ་ཁག་མང་བའི་སྲིད་བྱུས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན། The National Environmental Strategy (1998). ལྷག་པར་དུ་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་བསྒྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་ནོར་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན། མི་དབང་མངའ་བདག་རྒྱལཔོ་མཆོག་གིས་ ང་བཅས་ཨ་རྟག་ར་ རང་གི་མནོ་ཤུགས་དང་འབད་བརྩོན་ནང་ དམིགས་གཏད་གཅིག་གི་ཐོག་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་སྦེ་སྡོད་དགོ། ང་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་གི་ཨ་ལུ་ཚུ་ལུ་ རྩིས་སྤྲོད་འབད་བའི་སྐབས་ རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙནན་དང་སྒྲིང་སྒྲི་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་རྩིས་སྤྲོད་དགོ་ཟེར་གསུངས་ནུག། རྒྱལ་ཡོངས་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཐབས་བྱུས། (༢༠༢༠)
དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཞི་འགྱམ་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་བའི་དུས་སྐབས་ རང་བཞིན་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་སྣང་མེད་སྦེ་ལུས་ཏེ་ དུས་ནམ་ཅིག་གི་ཚེ་ རྒྱབ་ལོག་ལྟ་བའི་བསྒང་ལས་ ད་རེས་ཡར་རྒྱས་དཔག་མེད་སོང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་ འགྱོད་པ་མི་བསྐྱེད་ནིའི་དོན་ལུ་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་ རང་བཞིན་དང་མཐུན་དགོ་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ལས་ཁུངས་ཚུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད། འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་ (༢༠༠༨) རྩ་ཚན་ལྔ་པའི་ནང་ལུ་ འཕྲལ་དང་ཕུགས་ཀྱི་མི་རབས་རིམ་པའི་མཐའ་དོན་ལུ་ འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ བསྲུང་ནི་དང་བདག་འཛིན་འཐབ་ནི་འདི་འབྲུག་མི་ཆ་མཉམ་གྱི་གཞི་རྟེནའགན་ཁུར་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། དེ་མ་ཚད་ འབྲུག་གི་ས་ཆ་ཁྱོན་བསྡོམས་ལས་ཉུང་མཐའ་ ནགས་ཚལ་གྱི་འོག་ལུ་ དུས་བརྟན་ཀྱང་ངེས་པར་དུ་བཞག་དགོ་ཟེར་ གསལ་རི་རི་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། གཏེར་ཁ་དང་ས་གཏེར་འཛིན་སྐྱོང་ཁྲིམས་ཡིག་ནང་ལུ་ཡང་ ས་གཏེར་ཕྱིར་བཏོན་གྱི་ལས་འགུལ་འགོ་མ་བཙུགས་བའི་སྔ་གོང་ལས་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལྷན་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་དགོཔ་དང་ ལས་འགུལ་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ལས་འགལ་བ་དང་འཁྲུལ་བ་བྱུང་པ་ཅིན་ ཉེས་བྱ་ཡངས་ཆག་མེད་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག (Mines and Minerals Management Act of the Kingdom of Bhutan, 1995). དེ་སྦེ་ ཁྲིམས་ལུགས་བརྩམ་དགོ་མི་འདི་ ཡུན་བརྟན་གྱི་གོང་འཕེལ་གྱིས་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལུ་གནོད་པ་མེདཔ་སྦེ་མཐར་ཕྱིན་ཐབས་ལུ་ཨིན་མས།
ད་རེས་ནངས་པ་ འཛམ་གླིང་ནང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ག་ར་ འཕྲལ་གྱི་བདེ་ཐབས་ལུ་བལྟ་སྟེ་ ལོངས་སྤྱོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་མཆོག་ཚུ་ མ་འོངས་པ་ནང་ རྒྱུ་དངོས་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་མི་འཐོན་ག་ཟེར་ ཚ་གྱང་ལངས་ཏེ་འདུག། འཛམ་གླིང་སྤྱ་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྡོད་སྐུ་ཚབ་ ཨ་ཟུ་ཀུ་བཱོ་ཊ་གིས་སླབ་མི་ནང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་མེདཔ་བཏང་སྟེ་ གོང་འཕེལ་གཏང་མི་འདི་ གོང་འཕེལ་གྱི་གྲངས་སུ་མི་ཚུད་ནི་ཨིནམ་ལས་ མི་སྟོབས་གོང་འཕེལ་གཏང་མི་དང་གཅིག་ཁར་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དགོཔ་ཁག་ཆེ་ཟེར་བཤད་ཅི། ཁོ་གིས་བཤད་མི་ལུ་གཞི་བཞག་པ་ཅིན་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དང་ལེན་འབད་མི་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ཐབས་བྱུས་འདི་ ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཅིག་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན།
Mines and Minerals Management Act of the Kingdom of Bhutan, 1995
https://www.nationalcouncil.bt/assets/uploads/docs/acts/2017/Mines_and_Minerals_    Management_Act_of_Bhutan_1995_Eng_pdf.
The National Environment Commission (no year). The Middle Path: National
Environment Strategy For Bhutan. Thailand, Keen Publisher. https://www.thegef.org/sites/default/files/ncsa-documents/Middlepath.pdf
The National Environment Commission (2020). The Middle Path: National
Environment Strategy.
http://www.nec.gov.bt/publications/download/national-environment-strategyenglish
https://www.nationalcouncil.bt/assets/uploads/docs/acts/2017/Constitution_of_Bhutan_20008.pdf
པོར་ཅུ་གལ་
པོར་ཅུ་གལ་
ནོ་ཝེ་
ནོ་ཝེ་
སུའི་ཌན་
སུའི་ཌན་
ནེ་དར་ལེནཌསི་
ནེ་དར་ལེནཌསི་
རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས།
༈ འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས།
ས་སྐྱོང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་ གནམ་ལོ་ཆུ་འབྲུག་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢ ལོ་ལུ་ རྒྱལ་པོའི་གསེར་ཁྲི་སྟེང་མངའ་གསོལ་ཞུས། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ ལས་ བདེ་ཆེན་ཆོས་གླིང་ན་ལུ་ཕོ་བྲང་བཞེངས། ཐིམ་ཕུ་ལུ་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ཕྱག་ལཱ་ཚུ་འགོ་བཙུགས་པའི་དུས་སྐབས་སུ་ རྒྱལ་མགྲོན་འཕྲིན་ལས་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་ ཡར་སྟོད་ལས་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ སྨད་ལས་རྒྱ་གར་གི་རྒྱལ་ཁབ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་གཞན་ག་ར་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་རང་རང་སོ་སོའི་རྒྱལ་ལུགས་འདུག ། ང་བཅས་འབྲུག་ལུ་ སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་ལེ་ཤ་བྱོན་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་མིན་འདུག་ཟེར་བའི་གྲོས་འཆར་ཚུ་ཡང་ཡང་གནང་ཡོདཔ་ལས། མཐའ་མ་ཐུགས་ཐག་བཅད་གནང་སྟེ་ ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་ལུ་ཞུཝ་ད་ འདི་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་དགོཔ་ངེས་བརྟན་ཨིནམ་ལས་ ཚིག་འདི་ཕལ་སྐད་སྦེ་ མི་སེར་མི་ནགཔ་ཀུན་གྱིས་ཧ་གོ་ཚུགསཔ་སྦེ་ བརྩམས་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་ནུག །
ལྷོ་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།། ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྐྱོང་བའི་མགོན།། འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ།། སྐུ་འགྱུར་མེད་ཞབས་པད་བརྟན་པར་ཤོག །
ཐུགས་དགོངས་པའི་ཤེས་རབ་འཕེལ་འཕེལ་ནས།། ལུགས་ཆོས་སྲིད་འཕྲིན་ལས་གོང་དུ་འཕེལ།། དཔལ་མངའ་ཐང་དགུང་དང་མཉམ་ནས་ཀྱང་།། འབངས་མི་སེར་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་ཤོག །
ཟེར་བའི་ཚིགས་བཅད་དེ་ཨིན། ཚིག་རྐང་འདི་དུམ་གྲ་མང་སོང་བ་ལས་ མི་རང་གར་གྱི་བསམ་འཆར། བརྙན་ཐུང་ཅིག་ན་ མཁན་རྟ་མགྲིན་སྲིད་ཐུབ་མཆོག་གིས། ས་སྐྱོང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་འདི་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཀྱི་རིག་རྩལ་ཆེཝ་ལས་ ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་ ཁོ་ར་ལས་གཙོས་པའི་ ཚོགས་ཆུང་ཅིག་བཟོ་ཐོག་ལས་ འཕྲི་སྣོན་སྲེ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ལས་མཐའ་མེད་མཐའ་དཔྱོད་གྲུབ་འབྲས་འདི་ ཚིག་རྐང་དྲུག་ལུ་ ཁོ་ར་གིས་གཏན་ཕེབས་གནང་ནུག་ཟེར་གསུངས་ས་མཇལ་ཡི་ལགས། ད་རེས་མི་སེར་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ཀུན་གྱི་སྤྱན་ལམ་དུ་སྣང་སྲོལ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་འདི་འབད་བ་ཅིན།
འབྲུག་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།། དཔལ་ལུགས་གཉིས་བསྟན་སྲིད་སྐྱོང་བའི་མགོན།། འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ།། སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ།། ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཤིང་རྒྱས།། འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག།
ཟེར་མི་དེ་ཨིན། དེ་ལས་གདངས་བཟུམ་ཅི་འབད་བ་ཅིན་ ཐིམ་ཕུ་གཟིམ་དཔོན་ཇོའུ་ཅུ་མཆོག་གིས་ ཞིང་གཤེགས་པ་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་ལུ་སྙན་འབུལ་ཞུ་སྟེ། ཁྲི་མཉམ་པ་མེད་པ་པདྨའི་ཁྲི། །ཟེར་བའི་གཞུང་སྒྲའི་གདངས་དབྱངས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ དེ་བསྒང་རྒྱལ་སྲིད་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་མཆོག་ སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་བཞི་པའི་གསེར་ཁྲི་མངའ་སྲོལ་ཞུས་སྐབས་ཀྱི་གདངས་དབྱངས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ དེ་གུ་འགབ་པ་ཅིན་ རྟེན་འབྲེལ་ཡང་ལེགས་པས། ཡུན་དུ་ཡང་དེ་གིས་བརྟན་ནི་ཨིན་སྦེ། རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས་ཟེར་བའི་སྐྱེས་བུ་འདི་ ཨུ་རྒྱན་མཧཱ་གུ་རུ་སྐུ་དངོས་ཨིནམ་ལས་ ཁོ་ལུ་འཕུལ་ཡོད་པའི་གདངས་ལུ་འགབ་པ་ཅིན་ག་དེ་སྦེ་འཚམ་ག་ཟེར་བའི་སྙན་འབུལ་ཞུ་བའི་ཚེ། དེ་གནམ་མེད་ས་མེད་ལེགས་ཤོམ་ཨིན་མས་ཟེར་བཀའ་གྲོལ་ཏེ་ གདངས་འདི་་སྙན་ཆའི་ཐོག་ཏུ་འབད་བ་ཅིན་ དྲག་ཤོས་ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་མཆོག་གིས་བཟོ་གནང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཅིག་སྦེ་ཆ་འཇོག་བསྒྲུབས་ནུག །ཅེས་པ་དེ་ཡང་གཞི་གཙོ་བོར་འབྲུག་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གི་གསུང་བཤད་ལས་བཤུས་པ་ལགས་སོ།།
བཀའ་དྲིན་ཆེ་ལགས།།
བེལ་ཇིཡམ
བེལ་ཇིཡམ་
ཌེན་མཱཀ་
ཌེན་མཱཀ་
ཤཱ་ཀྱ་ཐུབ་པ
ཤཱ་ཀྱ་ཐུབ་པ (सिद्धार्थ गौतम, शिद्धत्थ ङोतम)
འབྲུག་གཉིས་པའི་རྟོགས་བརྗོད།
འབྲུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་མཆོག་གཉིས་པ་ མི་དབང་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་ཁྲི་མངའ་གསོལ་ཞུ་ཡོད་པའི་སྐོར།
༉ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་དང་པ་གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་ཉེར་དྲུག་ (༡༩༢༦) ལུ་བུམ་ཐང་སྐུ་རྗེས་ལྷ་ཁང་ནང་ཞིང་གཤེགས་པའི་སྐབས་ སྐུ་འཁོར་ཡོངས་པུར་སྦྱང་གི་དོན་ལུ་ བསྒུགས་བཞུགསཔ་ད་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་ སྤུ་ན་ཁ་ལུ་ཁྲི་མངའ་གསོལ་གྱི་དོན་ལུ་བྱོན་དགོཔ་བྱུང་ནུག། མི་དབང་མཆོག་ཞིང་གཤེགས་ཏེ་ ཟླ་ངོ་དྲུག་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༣ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༤ སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་ཉེར་བདུན་ (༡༩༢༧) ལུ་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་མཆོག་གི་ཁྲི་མངའ་གསོལ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནུག། དུས་སྟོན་དེ་ཡང་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ རྗེ་མཁན་པོ་དང་སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ དེ་ལས་རྫོང་དཔོན་གྱི་དབུ་བཞུགས་མཛད་ནུག། དེ་སྐབས་བིརི་ཊིཤི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་ཚབ་སྦེ་འགན་འཛིན་གྱི་འཐུས་མི་ ཨེཕ་ཨེམ་བེ་ལི་དང་སི་ཀིམ་གྱི་སྲིད་འཛིན་འགོ་དཔོན་རྣམ་གཉིས་བྱོན་ཏེ་ མི་དབང་མཆོག་ལུ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ (C.I.E) གི་རྟགས་མ་ཡང་གནང་ནུག། ཁྲི་མངའ་གསོལ་གྱི་ཤུལ་ལས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་ འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གི་དགེ་འདུན་འཕགས་པའི་ཚོགས་ལུ་ གསོལ་རས་ཚུ་མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་གནང་སྟེ་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་གི་ལྡེབས་རིས་དང་གསེར་ཏོག་དོན་ལུ་ གསེར་དངུལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་ཡང་གནང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དེབ་གསརཔ་ སྐུ་འཆམ་གྱི་རྒྱན་ཆ་ཚུ་ཡང་གསར་སྒྲུབ་གནང་ནུག། ལྷག་པར་དུ་མི་སེར་ཚུ་ལུ་་བཟའ་འཐུང་དང་གོ་ལ་ ནོར་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཡང་གསོལ་རས་གནང་ནུག། དེ་ལས་མི་དབང་མཆོག་ བུམ་ཐང་ལུ་བྱོན་ཏེ་ ཡབ་ཀྱི་དགེ་བ་དགེ་རྩ་ཚུ་གང་དྲག་བསྒྲུབས་ནུག།
མི་དབང་མཆོག་གིས་འབྲུག་ནང་འཁོད་ཀྱི་ བརྒྱུད་འབྲེལ་ཡར་དྲག་བཟོ་ཡོད་པའི་སྐོར།
ང་བཅས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་དེང་སང་གི་ཤེས་ཡོན་འགོ་ཐོག་དང་པ་ གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་བསྒང་ཤེས་ཡོན་གྱི་ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཤེས་ཡོན་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ནུག། མི་དབང་མཆོག་གིས་སློབ་གྲྭ་དང་པ་ཧཱ་ལུ་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནངམ་མ་ཚད་ འབྲུག་པའི་ཨ་ལུ་ཚུ་རྒྱ་གར་ཀ་ལིངམ་པོང་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལུ་ དཔེ་ཆ་ལྷབ་པར་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༡༩༡༤ ལུ་འབྲུག་པའི་སློབ་ཕྲུག་ ༤༦ ཐོ་བཀོད་འབད་གནང་ནུག། དེ་བསྒང་གོང་གཟིམ་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ལུ་ ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཀ་ལིངམ་པོང་ལུ་ཡོད་མི་ འབྲུག་པའི་སློབ་ཕྲུག་གི་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་སྐྱིད་སྡུག་གཟིགས་ནི་དང་ ལྟ་རྟོག་པའི་ཕྱག་འགན་ཚུ་ཡང་མང་རབས་གཅིག་མཛད་གནང་ནུག།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༥ ལུ་རྒྱལ་འཛིན་རྒྱལ་སྲས་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་དང་ལས་རོགསཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ འབྲུག་གི་སློབ་གྲྭ་གཉིས་པ་བུམ་ཐང་ལུ་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ཤེས་ཡོན་སྦྱངས་པར་འགྱོ་མི་སློབ་ཕྲུག་ ༡༢ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༡ ལུ་ལོག་འོང་སྟེ་འབྲུག་པའི་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཆུང་ཀུ་ཅིག་བཟོ་ནུག། མི་དབང་མཆོག་གིས་ འབྲུག་པའི་དགེ་སློང་དང་མཁས་པ་ཚུ་ བོད་ལུ་ཤེས་ཡོན་སྦྱངས་པར་བཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་མཁས་པ་ཚུ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དཔེ་ཆ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་ནུག།
ལས་རིམ་འདི་གི་ འབྲུག་པའི་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ དགོན་སྡེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཤེས་ཡོན་ཡར་དྲག་གཏང་ཐབས་ལུ་ གྲོགས་རམ་ཡང་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ནང་དཀྲོང་གསར་དང་བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་འདི་ ནང་དོན་རིག་པ་དང་རྩོམ་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་གཅིག་ལུ་གྱུར་་ནུག།
མི་དབང་མཆོག་གིས་འབྲུག་ནང་འཁོད་ཀྱི་བརྒྱུད་འབྲེལ་ཡར་དྲག་བཟོ་ནི་དང་ ས་ཁྲལ་བཏབ་ནི་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་ནུག། དེ་མ་ཚད་མི་དབང་མཆོག་གིས་འབྲུག་མི་ཡོངས་ལུ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཅིག་ཁར་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་འབད་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་ནུག་གོ།
བསྙུང་གཞི་དང་གཤགས་པའི་སྐོར།
སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་ཞེ་དགུ་ ༼༡༩༤༩༽ ལུ་ སྤ་རོ་ལུ་དཔོན་སློབ་ཚེ་རིང་དཔལ་འབྱོར་གཤགསཔ་ལས་ མི་དབང་མཆོག་སྤ་རོ་ལུ་བྱོན་ཏེ་ རྒྱལ་སྲས་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་སྦེ་བསྐོ་བཞག་གནང་ནུག། དེ་ལས་ཕོ་བྲང་ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ལུ་ བྱོན་པའི་ཤུལ་ལས་ མདའ་རྩེད་འགྲན་བསྡུར་རྩེད་དེ་ དུས་ཡུན་མ་རིངམ་ཅིག་གི་ཤུལ་ལས་ བསྙུང་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། བསྙུང་གཞི་ལས་རྩ་ལས་མ་ཐར་བར་ རིམ་གྱིས་སྐུ་ཁམས་སྐྱོ་སུ་སྐྱོ་སུ་ཐལཝ་ལས་ ཐ་ན་སྤ་རོ་ལུ་ རྒྱལ་སྲས་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ རྒྱལ་བཙུན་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ནང་ལུ་ཡང་ བྱོན་མ་ཚུགས་པས། དེ་ལས་བུམ་ཐང་དང་མང་སྡེ་ཚུ་ནང་ རྟགས་དང་མཚན་མ་ངན་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་བྱུང་པའི་མཐའ་མ་ སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ ང་གསུམ་༼༡༩༥༣༽ དབྱིན་ཟླ་གསུམ་པའི་ནང་ ཕོ་བྲང་ཀུན་དགའ་རབ་བརྟན་ལུ་གཤགས་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གཤགས་པའི་དུས་ཚོད་ཚུན་ཚོད་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་དགའ་སྐྱིད་དང་གཞི་བདེ་དུས་ཡུན་རིང་ཤོས་བྱུང་པའི་དུས་ཚད་མཇུག་བསྡུཝ་ཨིན་ནོ།།
ཕིན་ལེནཌ་
ཕིན་ལེནཌ་
རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ
རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ (Vajrasattva)
ཨའིསི་ལེནཌ་
ཨའིསི་ལེནཌ་
ཨས་ཊི་ཡ
ཨས་ཊི་ཡ་
རྗེ་མར་མི་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་སྨོན་ལམ།
༄༅། །རྗེ་མར་མི་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་སྨོན་ལམ་བཞུགས་སོ།།
༄༅། །རྗེ་བླ་མ་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ལས་ཅན་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་བུ། །ཆོས་སྐུ་སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པར་ཤོག། །ངག་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་བདུད་རྩིའི་རོས། །རྟེན་འབྲེལ་ལོངས་སྐུར་འགྲུབ་པར་ཤོག། །སེམས་རྩ་བ་བྱང་ཆུབ་སྡོང་པོ་ལོ། །སྤྲུལ་སྐུའི་ལོངས་འདབ་རྒྱས་པར་ཤོག། །བླ་མའི་བཀའ་ཚིག་རྡོ་རྗེའི་གསུང་། །སྙིང་ལ་བརྗེད་མེད་གནས་པར་ཤོག། །ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོའི་བྱིན་རླབས་དེ། །སྲོག་གི་རྩ་བར་གནས་པར་ཤོག། །ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མའི་རྒྱབ་རྟེན་དེས། །འབྲལ་བ་མེད་པར་སྐྱོང་བར་ཤོག། །རྟེན་འབྲེལ་བཟང་མོའི་སྨོན་ལམ་དེ། །མྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་ཤོག། །ཆོས་མཛད་ཀུན་གྱི་སྨོན་ལམ་དེས། །དུས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པར་ཤོག། །ཅེས་པ་མར་པས་ཞལ་ནས་གསུངས་པའོ།།
དམངས་གཙོ་བོའི་རིང་ལུགས།
དམངས་གཙོ་བོའི་རིང་ལུགས།
དམངས་གཙོ་བོའི་རིང་ལུགས་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མི་རློབས་ ཡང་ན་མི་རློབས་འོད་འབབ་ཅན་ གྱིས་སྐྱོང་མི་གཞུང་དང་ ལྷག་པར་དུ་ གཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་གཞུང་སྐྱོང་པ་ཚུ་གིས་སྐྱོང་མིའི་གཞུང་འདི་ལུ་གོ་ནི་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ དམངས་གཙོ་བོའི་རིང་ལུགས་ཟེར་མི་འདི་ མི་སེར་གྱི་གཞུང་དང་ མི་སེར་གྱིས་སྐྱོང་མིའི་གཞུང་དང་ མི་སེར་གྱི་དོན་ལུ་ཨིན་པའི་གཞུང་ ཟེར་ཡང་ བཤད་སྲོལ་འདུག། Abraham Lincoln (2017). དེ་བཟུམ་སྦེ་ Aries A. Arygay (2021) གིས་འབད་བ་ཅིན་ དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་ ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱི་དབང་ཚད་ཅན་གྱི་གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཅིག་ལས་ སྟབས་བདེ་བའི་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ལུ་བསྒྱུར་བའི་བྱ་རིམ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཟེར་བའི་གཞུང་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་འགོ་དང་པ་ ག་ཏེ་ལུ་བྱུང་ནུག་ཟེར་བ་ཅིན་ Aditya Yadav (n.d.) གིས་བཤད་མི་ནང་ 580-507 BC ལུ་ དང་ཕུའི་གིརིག་ (ancient Greek) གི་མངའ་སྡེ་ ཨེ་ཐེནསི་ (Athens) ཟེར་སའི་སྲིད་དོན་ཅིག་ནང་དར་ཏེ་་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ གསར་གཏོད་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཡུ་ནའེ་ཊེཌེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཡང་ ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ལམ་ལུགས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ དར་ཁྱབ་འགྱོ་ནུག་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། འདི་ལས་ཚུར་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་འདི་ ཁྱབ་སྤེལ་འགྱོ་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་འདི་ གནད་དོན་ག་ཅི་སྦེ་འབྱུངམ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་ གཞུང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ འདྲ་མཉམ་དང་དྲང་བདེན་མེད་པའི་སྐབས་འབྱུངམ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ གཞུང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ གོ་སྐབས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ གོ་གནས་སྦོམ་དང་ཕྱུགཔོ། མི་དྲག་དྲགམ་ཚུ་ལུ་མངམ་སྦེ་བྱིན། དེ་ལས་ མི་སེར་མཉམ་ཆུང་ཚུ་གི་རེ་འདོད་དང་བསམ་འཆར་ཚུ་ངོས་ལེན་མ་འབད་བར་ རྒྱབ་ཁར་བསྐྱུར་བཞག་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཐོབ་དབང་དང་དབང་ཆ་དགོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཞི་དྲག་གི་ངོ་རྒོལ་ཚུ་འཐོནམ་ད་འབྱུངམ་ཨིན་པས།
འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་ཕར་ དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་འཐོན་པའི་གནད་དོན་གཅིག་ ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་ཀྱིས་སྦེ་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་བཟུམ་ཅིག་ནང་ལུ་ དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་བྱུང་མི་འདི་ Ramjeer P Parajulee (2000) གིས་བཤད་མི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་པོའི་མངའ་འོག་ལུ་སྡོད་པའི་སྐབས་ རྒྱལ་པོའི་དབང་ཚད་ལོག་སྤྱོད་འབད་དེ་ ག་དགའཝ་སྦེ་སྐྱོང་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་འདི་ གཞི་གཙུགས་འབད་དགོཔ་སྦེ་སླབ་ནུག། དེ་ལས་ཚུར་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་དྲངས་ཏེ་ བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་འདི་བྱུང་ཡི་ཟེར་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ དམངས་གཙོའི་སོར་སྒྱུར་འདི་ གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་ དཔེ་བལྟ་སྟེ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་འབདཝ་ལས་ ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་སྐྱོང་ཐངས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལེགས་སྒྱུར་འབད་ནིའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས།
Way toward
Democratic transition འདི་ ད་རེས་ནངས་པའི་དུས་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ བ་དང་བསྟུན་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱལ་གོང་ཕེལ་བཏང་དགོཔ་ད་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་མི་ དཔེར་ན་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལཔོ་རྐྱངམ་ཅིག་གི་ ཐུགས་རིག་ ལུ་ངེས་སྡོད་པ་ཅིན་ ཡར་རྒྱས་གོང་ཕེལ་གྱི་འགྱུར་བ་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་འབག་མི་ཚུགས་ནི་མས། འདི་འབདཝ་ལས་ དབང་ཚེ་འདྲ་མཉམ་འབད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡོད་པའི་ མི་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གིས་ བསམ་འཆར་ཚུ་བསྡུ་ཏེ་ ལས་སྣ་བཙམ་པ་ཅིན་ ལེགཤ་ཤོམ་འོང་ནི་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ མ་འོངས་པའི་ནང་ལུ་འདི་ ཆ་མཉམ་ར་དམངས་གཙོ་བོའི་རིང་ལུགས་ འཛིན་མི་ལུ་འགྱུར་ནི་བཟུམ་འདུག། དེ་ཡང་ དམངས་གཙོ་བོའི་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ སྐྱོང་མི་གཞུང་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སེར་ཆ་མཉམ་ ཤོ་མཚུངས་སྦེ་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་ སྣ་བཙམ་པའི་སྐབས་ གོ་སྐབས་འདྲན་འདྲ་སྦེ་ ཐོབ་ནི་ཨིན་པས། འདི་འབདཝ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ inequality ཡང་ མར་ཕབ་ འབད་ཚུགས་ནི་ ཨིན་པས། འདི་གི་ཡང་མ་དོ་བར་ democratic transition གིས་ མི་སེར་ཚུ་ལས་ ཁྲལ་འུར་ལཱ་བསྡུ་ནི་འབད་ནི་ཚུ་ རྩ་མེད་བཟོ་དོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁོད་ཀྱི་ དབུལ་ཕོང་དཀའ་ངལ་ཚུ་ བསེལ་ཚུགསཔ་ནི་ཨིན་པས།
རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།
Arygay, A. A. (2021). Democratic Transition. New Journal Series.
Lincoln, A. (2017). Retrieved from What is Democracy ?:  https://web-archive-2017.ait.org.tw/infousa/zhtw/DOCS/whatsdem/whatdm2.htm
Parajulee, R. P. (2000). The Democratic Transition in Nepal. United States of America: Rowman &  Littlefield Publishers, Inc.
Yadav, A. (n.d.). History of Democracy. E-Journal.
ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས།
ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས།
༉ ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དངུལ་ཁང་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ དཔལ་འབྱོར་མཁས་མཆོག་ སའི་མཱོན་བྱང་ཀོར། མའེ་ཀཱལ་ཀེལེན། ཀེ་ར་ལི་མེག་བིཤ་ཟེར་མི་གསུམ་གྱིས་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ལས་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས་འདི་གིས རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྤུས་ཚད་ ལོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡར་འཛེག་མི་དང་མར་བབས་མི་ཚུ་སྟོན་པའི་ཁྲམ་རིས་ཅིག་ཨིན་མས། ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས་ཀྱི་ མང་ཉུང་དང་སྤུས་ཚད་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་རིམ་ ༡ པ་ལས་ ༡༨༩ པ་ཚུན་ཚོད་ གོ་རིམ་བསྒྲིགས་ཏེ་ལྟཝ་ཨིན་མས། ཚད་གཞི་ང་ཤོས་ཡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོ་སྐབས་དང་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནིའི་མཐུན་རྐྱེན་ཕུན་ཚོགས་ཡོད་པའི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན་མས། World Bank (2019). ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ཚུ་ཡང་། ༡༽ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཚོང་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་ སྲིད་བྱུས་བཟོ་ནི། ༢༽ གློག་མེ་བཀྲམ་སྤེལ་འགྱུར་བ་མེདཔ་སྦེ་བཞག་ནི། ༣༽ རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་འབོར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མེད་བལྟ་ནི།  ༤༽ ལས་མིའི་མི་སྟོབས་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་་ཡོད་མེད་བལྟ་ནི། ༥༽ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནིའི་གཞི་སྦོམ་སྦེ་ཡོདཔ་བཟོ་ནི། ༦༽ སྲིད་བྱུས་ཚུ་ཡུན་བརྟན་གནས་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། (Research Gate, 2019)
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་འཇལ་ཚད་རིམ་ལུགས་ཀྱི་་གནས་ཚད།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་ཚད་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ མར་ཕབ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལུ་ གནས་ཚད་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༩༠ ལས་ ༧༣ ནང་ཚུད་དེ་འདུག། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ གི་ལོ་དེ་ནང་ མར་བབས་ཏེ་ ༨༩ ནང་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། (Yangyel Lhaden, 2020)། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་ཚད་ མར་བབས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྤུས་ཚད་མར་ཉམས་འགྱོ་བའི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན་མས། ཤེས་རབ་རྡོ་རྗེ་ (༢༥/༡༠/༢༠༡༩) གིས་སླབ་མི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་མར་བབས་འགྱོ་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྤུས་ཚད་མར་ཉམས་འགྱོ་འགྱོཝ་མེན་པར་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་ནང་ ཁྱད་རིག་གི་མཐུན་རྐྱན་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ གི་ཚོང་འབྲེལ་འཇའ་ཚད་རིམ་ལུགས་ཀྱི་ཚད་གཞི་འདི་ དང་པ་ ཚོང་ལས་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ཀྱི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་ལུ་གཞི་བཞག་ནུག། དེ་ནང་ བརྒྱ་ཆ་ ༨༦.༢ ཐོབ་ནུག། གཉིས་པ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རིམ་ལུགས་ལུ་གཞི་བཞག་མི་ལས་ བརྒྱ་ཆ་ ༩༥.༢ ཐོབ་ནུག། གསུམ་པ་ ཚོང་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་གན་ཡིག་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཚུ་ལུ་ དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་མི་ལས་ བརྒྱ་ཆ་ ༦༦ ཐོབ་ནུག། (Index mundi, 2021).
འབྲུག་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་སྤུས་ཚད་ཡར་སེང་འབད་ཐབས་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱི་དངུལ་ཁང་གི་སྡེ་ཚན་ (༢༠༢༠) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྒེར་གྱི་ལས་སྡེ་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་ཚུ་ ལེགས་བཅོས་འབད་དགོཔ་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ སྐྱིན་འགྲུལ་ལེན་ནི། བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནིའི་གནང་བ་དང་ཁྲལ་བཏབ་ནི། དེ་ལས་ ཕྱི་ཚོང་འཐབ་ནིའི་ཆོག་ཐམ་ལེན་པའི་སྐབས་ དུས་ཡུན་རིངམོ་འགོརཝ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གཏང་ཐབས་ལུ་ བྱ་བའི་རིམ་ལུགས་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་དགོཔ་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལུ་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གིས་ single window company registry system ཟེར་མི་ ཚོང་ལས་སྡེ་ཚན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་གསར་བཏོན་འབད་དེ་འདུག། ལས་སྡེ་འདི་གི་ཐོ་བཀོད་འགོ་དཔོན་གྱིས་སླབ་མི་ནང་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནིའི་ལམ་ལུགས་གསར་བཏོན་འབད་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྤུས་ཚད་ཡར་འཕེལ་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས། (Yangyel Lhaden, 2022)། གཞུང་གི་ཧོངས་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་ཚད་ཡར་དྲག་གཏང་ནིའི་ཐབས་བྱུས་ཚུ་བརྩམས་ཏེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན།
Dorji, S. (October 25,2019): Bhutan's doing business ranking drops yet again.
Bhutan Broadcasting Services (BBS).
http://www.bbs.bt/news/3p=123062.
Index mundi. (2021): Bhutan ease of doing business index scores.
https://www.indexmundi.com/bhutan/ease_of_doing-business_index-scores_html
https://kuenselonline.com/moea-launches-a-system-to-improve-ease-of-doing-business/#:~:text=Bhutan's%20rank%20in%20ease%20of,down%20to%2089%20in%202020
World bank (2019): Ease of doing business index for Bhutan.
https://fred.stlousisfed.org/series/ICUBSEASEXQBTN.
Yangyel.L ( 2020). MoEA Launches a system to improve ease of doing business. Kuensel
https://kuenselonline.com/moea-launches-a-system-to-improve-ease-of-doing-business
ཨའིརི་ལེནཌ་
ཨའིརི་ལེནཌ་
ཨའིརི་ལེནཌ
སུའིཊ་ཛར་ལེན་
སུའིཊ་ཛར་ལེན་
ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག
ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག (1861–1926)
གོང་ས་ ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ ཡབ་འཇིགས་མེད་རྣབ་རྒྱལ་དང་ ཡུམ་ཨ་ཞེས་ པདྨ་ཆོས་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ལུ་ ༡༨༦༢ ལུ་ སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། ཡབ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ གདུང་དཀར་ཆོས་རྗེ་པི་ལ་དགོན་པོ་དབང་རྒྱལ་དང་ བསོད་ནམས་དཔལ་འཛོམས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ཨིན། རྡོ་རྗེ་དང་ གདུང་དཀར་རྒྱལ་མཚན་ དེ་ལས་ ཚེ་རིང་སྒྲོལ་མ་དང་ གཡུ་སྒྲོན་ཚུ་ཁོ་གི་སྤུན་ཆ་ཨིནམ་དང་གདུང་དཀར་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ ཀྲོང་་གསར་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་ནུག།
ཡུམ་པདྨ་ཆོས་སྐྱིད་དེ་ གཏམ་ཞིང་ཆོས་རྗེ་ ཨོ་རྒྱན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་ སྲསམོ་ཨིནམ་དང་ ཨོ་རྒྱན་ཕུན་ཚོགས་དེ་ པད་གླིང་གསུངས་སྤྲུལ་ ༨་པ་ ཀུན་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་དང་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་པདྨ་བསྟན་འཛིན་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ནུ་ཨིན། ཨོ་རྒྱན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གོ་གནས་ཡང་བཞེས་ནུག།
གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ལུ་སྐུ་མཆེད་གཉིས་ཡོད་མི་ནང་ལས་ ཕྲིན་ལས་ སྟོབས་རྒྱས་ཀྱིས་ དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་དཔོན་དང་ སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྒྲོན་དེ་ བྱ་དཀར་རྫོང་དཔོན་ འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་དང་གཅིག་ཁར་གཉེན་སྦྱོར་འབད་ནུག།
གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ པདྨ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྲསམོ་ཨ་ཞེ་རིན་ཆེན་དང་ ཀུར་སྟོད་ཁོལ་མ་ལས་ཨིན་མི་ ཨམ་ཚེ་དབང་རྒྱས་མོ་གི་སྲསམོ་སྦོམ་ཤོས་ཨ་ཞེ་ བརྩོན་འགྲུས་ལྷ་མོའམ་གླེ་མོ་གཉིས་དང་གཅིག་ཁར་གཉེན་སྦྱོར་མཛད་ནུག། ཨམ་ཚེ་དབང་རྒྱས་མོ་འདི་ གཏེར་ཆེན་གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གི་གདུང་བརྒྱུད་ལུག་ཆུ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ལས་སྨད་ཉ་ལམ་དུང་ལས་ཨིན། ཨ་ཞེ་རིན་ཆེན་ལས་ སྲསམོ་ དཔལ་སྒྲོན་དང་དབྱངས་འཛོམས་སྐུ་འཁྲུངས་་ཡོདཔ་དང་ ཨ་ཞེ་ གླུ་མོ་ལས་ སྲསམོ་ དབང་མོ་ སྲས་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་དང་ ཀརྨ་འཕྲིན་ལས་ དེ་ལས་ འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་ཚུ་སྐུ་འཁྲུངས་་ནུག།
ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང
སྤ་རོ་གྱང་ས་ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་འདི་ གྲུབ་ཐོབ་ལྕགས་ཟམ་པ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་གིས་ རབ་བྱུང་ 8 པའམ་ དུས་རབ་ 15C པའི་ནང་ སྒང་གདུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་ཁ་མར་ལྟ་རྒྱུགཔ་ཡིན་ཟེར་བའི་རི་མཇུག་སྦལ་གཟུགས་ཀྱི་སྣ་ལུ་ས་བདག་ཀླུ་གཉན་གྱི་ཁ་གནོན་འབད་བཞེངས་ཏེ་ཡོད་མི་ ཟླུམ་བརྩེགས་ལྷ་ཁང་ཐོག་ཚད་གསུམ་འབད་མི་འདི་མཇལ་ཡོད།
ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ།
ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ། (1594-1651)
༈ སྐྱབས་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་རྗེ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་སྐུ་མཆོད།
ལོ་བསྟར་རང་ཟླ་༣ པའི་ཚེས་བཅུའི་དུས་བཟང་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ཞབས་དྲུང་སྐུ་མཆོད་ཟེར་ བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་ སྐྱབས་མགོན་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་སྐུ་མཆོད་ཀྱི་དུས་ཆེན་ལུ་ སྒོ་གསུམ་གུས་པ་ཆེན་པོའི་སྒོ་ལས་ སྨོན་ལམ་གྱི་མཚམས་སྦྱར་ནི་དང་འདྲེས་ཏེ་ སླབ་སྲོལ་ཡོད་དོ་བཟུམ་སྦེ།
ཟེར་བཅུད་བསྡུ་སྟེ་ཞུ་བ་ཅིན་ སྐྱབས་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ ར་ལུང་འབྲུག་པའི་གདུང་རབས་འཛིན་མཁན་ ཡབ་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་གདུང་བརྒྱུད་པ་རྗེ་བསྟན་པའི་ཉི་མ་དང་ ཡུམ་མཁའ་འགྲོའི་རིགས་བཟང་བསོད་ནམས་དཔལ་གྱི་བུ་ཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་ འབྲུག་བྱང་ཆུབ་གླིང་གི་གཞིས་ཀ་མགར་གྲོང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༥༩༤ རབ་བྱུང་༡༠པའི་ གནམ་ལོ་ཤིང་རྟ་ ཟླཝ་༡༡པའི་ཚེས་༡༡་ རེས་གཟའ་མིག་དམར་ སྐར་མ་ཐ་སྐར་འཛོམས་པའི་ གྲུབ་སྦྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དུས་དང་བསྟུན་ ཆོས་ཉིད་རྣམ་དག་གི་གཟུགས་སྔགས་དང་བཅས་སྐུ་འཁྲུངས། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་མཆོག་ ཡབ་མེས་ཀྱི་མཚན་ལས་གྲས་ཏེ་མི་ཕམ་བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ་ཟེར་ མཚན་ཡང་དེ་སྦེ་གསོལ་གནང་ནུག །
གདུང་རབས་དང་སྐུ་འཕྲེང་འཁྲུངས་རབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཟུམ་གྱི་མཛད་རྣམ་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཞུ་ན། བདེ་ལྡན་སྣང་མཐའི་སྤྱན་སྔ་ལུ་ འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག ། ཤམྦྷ་ལའི་སེང་ཁྲི་གུ་ རིགས་ལྡན་པདྨ་དཀར་པོ། ལྷ་ལྡན་ཡུལ་དུ་ ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ། ཟ་ཧོར་ཡུལ་དུ་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ན་པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་ཏ་པ། གཉལ་སྨད་སྙི་བའི་རིགས་སུ་ཆོས་རྗེ་བདག་པོ་ལྷ་རྗེ། མྱང་སྟོད་རྒྱའི་གྲོང་ན་འགྲོ་མགོན་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ། མངོན་དགའི་ཞིང་དུ་སྣང་བ་རྡུལ་བྲལ་སེམས་དཔའ། གངས་ཅན་ཕུལ་ལ་ཧ་རི་ལུ་རྒྱལ་དབང་ཀུན་དགའ་དཔལ་འབྱོར། བྱ་ཡུལ་གོང་མའི་སྲས་སུ་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ། ཤར་ཕྱོགས་ཀོང་པོའི་ཡུལ་དུ་ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོ་བཅས་པའི་སྐུ་ཕྲེང་ནོར་བུའི་དངོས་གྲུབ་གཡོ་མེད་རིམ་སྒྲིམ་བཟུམ་སྦེ་བྱོན་པའི་མཐའ་མ། ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་མངའ་བདག་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྦེ་འབྱོན། ཀུན་མཁྱེན་འཁྲུངས་རབས་ལས།
སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་སྤྲུལ་པའི་གཞི།། མ་བྱོན་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་པ།། ད་ལྟའི་སྐྱོབ་པ་དག་དང་དབྱེར་མེད་པའི།། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཞབས་པད་བརྟན་གྱུར་ཅིག།
ཅེས་གསུངས་པའི་ལུང་གིས་གསལ་ཏོག་ཏོ་བསྟན་ནུག ། དགུང་གྲངས་བཞི་ལྔ་ཙམ་ལས་ བྲི་ལྷག་མཁྱེན་པ་མ་ཚད་ ཐུགས་དམ་ལྗགས་བཟླས་ཚུ་ཡང་ རྒྱུན་ཆད་མེད་པ་མཛད། དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ལུ་ མི་ཕམ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་སྤྱན་སྔ་ལས་ གཙུག་ཕུད་ཕུལ་ཏེ་ དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ཀུན་མཁྱེན་འབྲུག་པའི་ལུང་གིས་བསྔགས་དོ་བཟུམ་སྦེ་ར་ ངག་གི་དབང་པོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་སྡེ་ཟེར་བའི་ མཚན་གྱི་ཅོད་པན་བཅིངས་གནང་ནུག ། དེ་ལས་བཟུང་ཡབ་མེས་གཉིས་དང་ ཡོངས་འཛིན་ལྷ་དབང་བློ་གྲོས་ལ་སོགས་པའི་ཞབས་ལས། ཐུན་མོང་ཐུན་མིན་གྱི་གཞུང་རིག་གནས་དང་བཅས་པའི་བཤད་པ་དང་ སྨིན་གྲོལ་གདམས་པའི་བདུད་རྩི་ཚུ་བཞེས། ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཐུན་མིན་གྱི་སྐོར། ལྟ་བ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ། སྒོམ་པ་བསྲེ་འཕོ་ཆོས་དྲུག སྤྱོད་པ་རོ་སྙོམས་སྐོར་དྲུག འབྲས་བུ་རྟེན་འབྲེལ་རབས་བདུན། ཀུན་ལ་གཅེས་པ་ལམ་བཟང་བླ་མ་སྒྲུབ་པའི་གདམས་པའི་གཞུང་ཤིང་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ གསན་ལོ་ཙམ་མེན་པར་རབ་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ་ སྔོན་གྱི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་སད་ མཁྱེན་རབ་ཀྱི་པདྨོ་རྒྱས་ནུག །
རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་སྦེ་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལས་རང་ སྐུ་གོང་མ་ཀུན་མཁྱེན་པད་མ་དཀར་པོའི་མཛད་ཚུལ་ཚུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཁྱེན་གསལ་ཆེ་རུང་། སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ ཆ་བཞག་མ་བཏུབ་པར་ འབྲུགཔ་ནང་དོགས་རྩོད་གཞི་ལུ་འགྱུར་བཅུག ། ནང་ཕན་ཚུན་ཐུགས་བསུན་ཏེ་འབད་རུང་ རྗེ་མི་ཕམ་ཆོས་རྒྱལ་དང་ ཡབ་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ གཞན་བླ་སློབ་དང་ ཆེ་མཐོའི་དཔོན་ཁག་ཚུ་འཛོམས་ཐོགས་ལས་ སྐྱབས་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ དགུང་ལོ་༡༣ བཞེས་པའི་ སྤྱི་ལོ་༡༦༠༦ གནམ་ལོ་མེ་རྟ་ལོར་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་གདན་ས་ འབྲུག་ར་ལུང་གི་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔ་གིས་བཏེགས་པའི་ཁྲི་འཕངས་མཐོན་པོ་གུ་ གདན་འདྲེན་ཞུ་སྟེ་ རྗེ་མི་ཕམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་གིས་ རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་ཕྱག་མཚན་ཕྱག་ལུ་ཕུལ་ཏེ་ འབྲུག་པ་དཀར་བརྒྱུད་པའི་བསྟན་པའི་གཙོ་བོ་ལུ་ རྟེན་འབྲེལ་རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་རྩིས་ཐོགས་ལས་ཞབས་པད་བཀོད་ མངའ་གསོལ་མཛད་ནུག ། དེ་ལས་འབདན་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་འཇིགས་མེད་གྲགས་པའི་སྡེ་ཟེར་བའི་ མཚན་གྱི་དར་དཔྱངས་ལྷུགས་པར་གསོལ་གནང་ནུག །
ལྷག་པར་དུ་ཨྱོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་བཀའ་ལུང་སྟག་ཤམ་དགོངས་འདུས་ཁོག་དབུབ་ལས། ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་རང་འོད་འབྲུག་གི་མཚན༔ ངག་གི་མིང་ཅན་ལྷོ་རོང་ཕྱོགས་སུ་འབྱུང་༔ ཞེས་དང་།
ངག་གི་མིང་ཅན་དྲག་སྔགས་གྲུབ་པ་འདིས༔ མོན་ཁྲི་བཟུང་ནས་བོད་འབྲུག་གསོས་སུ་འགྱུར༔ ཞེས་དང་།
བདུད་འདུལ་གཏེར་ལུང་ལས། ནཱ་རོའི་སྤྲུལ་པ་ངག་གི་མིང་ཅན་འབྱུང་༔ ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོས་འགྲོ་རྣམས་སྨིན་པར་བྱེད༔
ཟེར་ལུང་བསྟན་པའི་གཏེར་ལུང་ཚུ་ལས་ ལན་གཅིག་མེན་པར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བསྔགས་པའི་ལུང་བསྟན་དུས་སུ་བབས་པ་ལས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལྷོ་ཁྲིམས་མེད་ས་ཁྲིམས་དང་ རྫ་ལུང་མེད་ས་ལུང་བཏགས་ཏེ་ དེ་ལས་རྫོང་གཞིས་ཁག་མང་རབས་ཅིག་བཞེངས་གནངམ་མ་ཚད་ ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་དགྲ་ཡི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བསྟན་སྲིད་གཅིག་གིས་ ལྷོ་མོན་ཡོངས་རྫོགས་ལུ་དབང་བསྒྱུར་བའི་གཞུང་འདི་ལུ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་ཟེར་བའི་ནད་དོན་དེ་ཡང་ དེ་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་ནུག།
ཨྱོན་ཆེན་པོས། བདུད་འཇོམས་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ༔ གསང་སྔགས་བསྟན་པའི་བདག་པོ་འབྱུང་༔ ཞེས་དང་།
མགོན་པོ་དངོས་གྲུབ་འབྱུང་བ་ལས། འཁོར་བའི་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པ་པོ།། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་བདག་ཉིད་ཆེ།།
སྐྱབས་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ཞབས་ལས་ རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཚད་འབྲུག་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་མཛད་ནི་དང་ ཆོས་ཀྱི་དབང་ལུང་ཡོངས་རྫོགས་ ཆོས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་རྗེ་མཁནམ་གྱིས་མཛད་དགོ་པའི་བདག་རྐྱེན་གནང་སྟེ་འབད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དོན་ལུ་གལ་ཆེའི་གནད་དོན་ཚུ་ ལྷན་རྒྱས་དཔོན་ཁག་ཚུ་འཛོམས་ཏེ་གསུང་གྲོས་གནང་ཞིནམ་ལས་ གཞུང་སྡེ་སྲིད་ལུ་སྙན་འབུལ་ཞུ་སྟེ་ ཐག་བཅད་དགོཔ་མ་ཚད་ གཞུང་ལྷན་རྒྱས་དང་ཆེ་མཐོའི་གོ་གནས་ཀྱི་རིམ་པ་ཚུ་ མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་བཟོ་གནང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལྷ་ཡུལ་ས་ཁར་བབ་བབ་བཟུམ་སྦེ་བཟོ་གནང་ནུག །
སྐྱབས་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ སྐུ་དངོས་ཀྱི་གདུལ་བྱའི་འགྲོ་དོན་མཛད་བྱ་མཇུག་བཟུམ་ཅི་ སྐུ་མཐའ་མའི་མཛད་པ་ཨིན། དེ་ཡང་ཨུ་རྒྱན་མཧཱ་གུ་རུ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པདྨ་འབྱུང་གནས་མཆོག་གིས་ སྐྱབས་མགོན་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ རིམ་གཉིས་རྣལ་འབྱོར་ལུ་བཞུགས་པ་ཅིན་ དམག་མཐའ་མཇུག་ལས་བཟློག་སྟེ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་གོང་དུ་འཕེལ་འོང་ཟེར་བའི་ལུང་གིས་བསྐུལ། དཔལ་མགོན་ལྕམ་དྲལ་ཆོས་སྲུང་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་ཚོགས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལས་ཡང་ དེ་བཟུམ་གྱི་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལས་བརྟེན་ ཐུགས་དམ་ལུ་བཞུགས་དགོཔ་ངེས་བརྟན་ཨིནམ་དགོངས་ཏེ། དགུང་ལོ་༥༨ བཞེས་པའི་ སྤྱི་ལོ་༡༦༥༡ དང་རབ་བྱུང་༡༡ པའི་ལྕགས་ཡོས་ ཧོར་ཟླ་གསུམ་པའི་ཡར་ངོ་ཚེས་བཅུའི་དུས་ཆེན་ལུ། བདག་ཅག་གི་སྐྱབས་མགོན་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ ཐུགས་དམ་ལུ་བཞུགས་ནམ་དུས་ཞལ་སྔ་ནས། ད་རེས་ཁམས་ཅིག་ཕྱི་ནང་གི་བཀའ་བློན་ལས་འཛིན་རྣམས་དང༌། གྲྭ་ཚང་གི་གནས་བརྟན་དབུ་མཛད་ཆོས་ཁྲིམས་སོགས་ རྒན་གཞོན་སྐུ་བགྲེས་ཚུ་དང༌། གྲྭ་པ་དམངས་མང་སོགས་ སྤྱི་སྒེར་ཐམས་ཅད་ལུ་ ངེའི་ངོ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཅིག་གྲོས་བསྟུན་འབད་དགོཔ་ཨིན་རུང་ ཁམས་མ་དྭངས་བ་ལས་ དབུ་མཛད་ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་རྣམས་ལུ་ དེ་ལུགས་བཀོད་རྒྱ་ ཀུན་ལུ་ཁྱབ་དགོ་ཟེར་ བསྟན་པའི་བྱ་བ་ཕྲ་རགས་ཐམས་ཅད་ལུ་ བསླབ་སྟོན་ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་བཅད་དོན་རྒྱས་དགོཔ་དང༌། འདས་མ་འོངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཐའ་རྒྱས་དང་བཅས་པའི་ ཞལ་ཆེམས་ལུང་བསྟན་ཞིབ་ཞིབ་བསྩལ་སྟེ་ སྐུ་མཚམས་འོད་གསལ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལུ་རིམ་གྱིས་བཞུགས་ནུག །
དེ་ལས་ཚུར་ལོ་ངོ་མང་རབས་ཅིག་ སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་མཚམས་བཞུགས་པའི་ཚུལ་སྦེ་ དགོངས་རྫོགས་མ་སྒྲུབ་རུང་ རྒྱལ་སྲས་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་འབྱོན་དགོ་པའི་གསོལཝ་བཏབ་ད་ ཐུགས་དམ་གྲོས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ ལོ་བསྟར་ཟླཝ་༣ པའི་ཚེས་༡༠ ལུ་ སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དཔལ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་སྐུ་མཆོད་བཟུང་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག ། ཧེ་མའི་སྐབས་ཅིག་ལུ་ སྐུ་མཆོད་ཉིནམ་གསུམ་ར་ཨིན་རུང་། མཁན་རབས་༦༩ པ་སྐྱབས་རྗེ་དགེ་འདུན་རིན་ཆེན་མཆོག་གི་སྐུ་ཐོག་ལུ་ ཉིན་གྲངས་ཡར་སེང་གནང་སྟེ་ ད་རེས་སྐུ་མཆོད་ཟླཝ་༣ པའི་ཚེས་༡༥ ཚུན་ སྔར་ལས་རྒྱས་རྒྱས་སྦེ་བཟུང་སྲོལ་ཡོད། ལགས་སོ།།
སྒྲ་དབྱངས་བཀག་དམ་གྱི་ཕན་གནོད།
སྒྲ་དབྱངས་བཀག་དམ་གྱི་ཕན་གནོད།
རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་གི་སྔོན་མ་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ཚུ་སྒོ་བསྡམ་དགོ་པའི་རྩོད་འགྲན་ལེ་ཤ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ སྒྲ་དབྱངས་འདི་ འབྲུག་པའི་ལམ་སྲོལ་ཅིག་མེན་པའི་ཁར་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་ སྨྱོ་རྫས་དང་ཆང་། དེ་ལས་འཆོལ་སྤྱོད་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་སྤྲོ་སྟོན་གྱི་ལྟེ་བ་ཚུ་ལུ་དཔེ་བལྟ་སྟེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་འབདཝ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། (ཀུན་གསལ་ ༢༠༢༢)། སྒྲ་དབྱངས་དང་སྤྲོ་སྟོན་ཁང་ཚུ་ སྒོ་བསྡམ་དགོ་ཟེར་བའི་བཀའ་རྒྱ་ཚུ་ (Excutive order no. c 1/022/1195) ཞིབ་འཚོལ་འབད་དེ་གྲོས་བསྡུར་ ལོ་ལྷགཔ་ཅིག་འཚོགས་པའི་ཤུལ་ལུ་ སྒྲ་དབྱངས་ཚུ་སྒོ་བསྡམ་དགོ་པའི་གྲོས་ཆོད་བྱུང་ཡི་བཤད་པའི་ཁར་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གིས་ཡང་ སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་ཆོག་ཐམ་ཚུ་ཆ་མེད་བཏང་ཡོདཔ་ལས་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ཚུ སྒོ་བསྡམ་དགོ་ཟེར་བའི་མི་དམངས་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཁྲིམས་སྲུང་འགག་པ་དང་ རྫོང་ཁག་གི་ལས་རོགསཔ་ཚུ་གིས་ ལྟ་རྟོག་འབད་དགོ་ཟེར་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་དེ་འདུག། (Ministry of economic Affair, 2022)།
སྒྲ་དབྱངས་་ཚུ་སྒོ་བསྡམ་དགོ་པའི་གནད་དོན་དེ་ཡང་བཀོད་ཁྱབ་བཀའ་རྒྱ་ནང་ལུ་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་སྒོ་བསྡམ་ནིའི་གྲོས་ཐག་འདི་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ཞལ་འཛོམས་ལེ་ཤ་ཅིག་འཚོགས་ཞིནམ་ལས་ ཁེ་གྱོང་ཡོད་མི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་མི་ངོམ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ བསྟུན་གྲོས་འབད་ཞིནམ་ལས་ཐག་བཅད་ནུག། (Royal Government of Bhutan Excutive order, 7/01/22)།
ཧཱ་རྫོང་ཁག
ཧཱ་རྫོང་ཁག་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་རྫོང་ཁག་ 20 ཡོད་པའི་གྲལ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་མངའ་སྡེའི་རྫོང་ཁག་ཅིག་ཡིན།
རྣམ་རྒྱལ་སྟོང་མཆོད་ཀྱི་ཆོ་ག།
༄༅། །རྣམ་རྒྱལ་སྟོང་མཆོད་ཀྱི་ཆོ་ག་བཞུགས་སོ།།
སྒྲ་དབྱངས་བཀག་དམ་གྱི་ཕན་གནོད།
སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ན་གཞོན་དང་ཨམ་སྲུ་ཚུ་ལུ་ ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཡོད་དགོ་མི་དེ་ཡང་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ཚུ་ནང་ ལཱ་འབད་མི་མང་ཤོས་ར་བུམོ་དང་ཨམ་སྲུ་ཚུ་འབདཝ་ལས་ ཡོངས་སྒྲགས་ལུ་ རི་ཀོ་ཡེསེཊ་ (Request) ཟེར་ལྟདམོ་ལྟ་མི་ཚུ་ལས་ ཏི་རུ་ལྷང་ནིའི་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ འོང་འབབ་བཟོ་ནིའི་ཡུལ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འདོད་སྤྱོད་དང་ལོག་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་ལུ་ཐུགཔ་ལས་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། (ཀུན་གསལ་ ༢༠༢༠)།
སྒྲ་དབྱངས་ཁང་གི་ཇོ་བདག་དང་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ འཚོ་བ་སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ཚུ་སྒོ་བསྡམས་པའི་བསྒང་ལས་ ཁོང་གི་འཚོ་བ་ལུ་དཀའ་ངལ་འབྱུང་བའི་ཚ་གྱང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། (Damchoe Pem, 2022)། ལྷག་པར་དུ་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་གི་ཇོ་བདག་ཚུ་གིས་ སྐྱིན་འགྲུལ་ལེན་ཡོད་མི་ཚུ་ ལོག་སྤྲོད་མ་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་ཤར་ཏེ་འདུག།
དེ་ལུ་ གཞུང་གི་ཧོངས་ལས་ ཇོ་བདག་ཚུ་ལུ་རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་ནི་དང་ ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ རིག་རྩལ་གྱི་སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་བྱིན་ཏེ་ ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་ཅིག་ལུ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་བྱིན་ནི་ཟེར་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཅིག་གནང་སྟེ་འདུག། (Kelzang  Choden, 2022)། དེ་ལུ་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་གི་ཇོ་བདག་དང་ལཱ་འབད་མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ སེམས་ཁར་མ་བབས་རུང་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ སྒྲ་དབྱངས་ཁང་ཚུ་སྒོ་བསྡམས་མི་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཨིན་མས་ཟེར་ ངོས་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།
Public information on Drayang (2022) https://www.moea.gov.bt/?attachment-id=12133
Riku Dan Subba (2010), Drayang: To ban or not to ban? https://rikkuwrites.blogspot.com/2010/12/ drayang-to-ban-or-not-to-ban html?m=1
SS Pek-Dorji (21/11/2020). Reforming the drayang: Time to protect women at risk. Kuensel. https://kuenselonline.com/reforming-the-drayang/
འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་(༡༨/༠༨/༢༠༢༡) སྒྲ་དབྱངས་ལོག་སྒོ་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁྱད་རིག་ཅན་ཅིག་སྦེ་བཟོ་དགོ།
https://www.bbs.bt/dzongkha/?p=84889
ཕུན་ཚོགས་གླིང་
ཕུན་ཚོགས་གླིང་     གྲོང་􀮣 ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག
འབྲུག་ཙན་དན་
རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་འདི་ འགོ་དང་པ་ ༡༩༥༣ ལུ་ རྩོམ་སྒྲིག་འབད་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ ༡༩༦༦ ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་ཚིག།
ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ
རྗེ་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་ལྕགས་ཟམ་པ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ [1361?-1485]
འབྲུག་ཙན་དན་
རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས།
ཀྲོང་གསར་
ཀྲོང་གསར་ གྲོང་􀮣 ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག
ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག
ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག
+
བཀྲིས་སྒང་རྫོང་ཁག།
འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག་ཅིག་གི་མིང། ལུ། འབྲུག་ཡུ
མགར་ས་རྫོང་ཁག
འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག་ཅིག་གི་མིང་།
ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག
འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག འབྲུག་ཡུལ་
ལོ་རྒྱུས།
འབྲུག་པ་ནི་བོད་རིགས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་རེད།
མི་སྣ།
སྟག་ཚ་བླ་རྒན། སྟག་ཕྲུག་
ངོས་དོན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་སྨོན་ལམ།
༄༅། །ངེས་དོན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་སྨོན་ལམ་བཞུགས་སོ།།
Reference
དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་གསུང་རབ། ༢༠༠༩ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ལུགས་ཀྱི་ཞལ་འདོན་ཕྱོགས་བསྡེབས་བྱང་ཆུབ་མགྲོད་པའི་ལམ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ཏཱའི་པེ། ཏཱའི་ཝཱན།
ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག
ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག
རྒྱ་གར
ཨིན་ཌི་ཡ། (རྒྱ་གར)
ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག
འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག འབྲུག་ཡུལ་
འབྲུག་དང་པའི་རྟོགས་བརྗོད།
གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་རྒྱ་དྲུང་བསྐོ་བཞག།
༉ མཐའ་མཇུག་ལུ་ ནང་འཁོད་ཀྱི་རྒྱུན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་བའི་ཤུལ་ གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་སྒྲིང་སྒྲིང་འགྱུར་ཐབས་ལུ་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་བ་བཟོ་ནིའི་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དགོ་པའི་ཐུགས་བཞེད་གནངམ་བཞིན་དུ། དེ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་ནང་ ཀ་ལི་ཕུ་ལུ་ཚོང་རྐྱབ་སྡོད་མི་ འབྲས་ལྗོངས་པའི་གོ་གནས་ཀྱི་མིང་ (ཀར་ཛི) ཟེར་སླབ་མི་ ཨྱོན་རྡོ་རྗེ་དེ་ རྒྱུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་སྟོབས་ཆེ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དམ་པའི་ཆོས་ལུ་ཡིད་ཆེས་དད་པ་སྐྱེད་མི་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ཐུགས་སྤྲུལ་ལྔ་པ་འཇིགས་མེད་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་སྐུ་མདུན་ལས་ དབང་བསྐུར་དང་དཔེ་ཁྲིད་ཞུ་བའི་ཡ་མཚན་ཆུ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་གསན་པའི་ཤུལ་ བསོད་ནམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ སྐད་གྲགས་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པ་དེ་ ག་ཟེར་མི་ཨིན་ན་ གཟིགས་དགོཔ་གལ་ཆེ་ཟེར་སྐུ་མདུན་བཅར་དགོ་པའི་བཀའ་ཤོག་གནངམ་བཞིན་དུ་ ཀར་ཛི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་དེ་ བུམ་ཐང་ལུ་དཔོན་སློབ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གི་ཕྱག་དབང་ལུ་བཅར་ནུག། དེ་སྐབས་ ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་སྐོར་ལས་དྲི་བའི་སྐབས། སྤ་གྲོ་བཙན་ཏོ་དང་ ཨ་པ་དུང་དཀར་ཆོས་རྗེ་དཔའ་ལ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བུ་ ཟུར་པ་དང་ལྷག་པར་དུ་ རྗོང་དཔོན་བགྲེསཔ་ཤར་པ་སྤུན་ཅུང་གི་བུ་དང་ ཉེ་ཚན་ཕོགཔ་མ་ཚད་ ཤུལ་ལས་ལྷོ་མཚམས་ཁ་ཐུག་ འབྲུག་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཡང་དག་པ་ཅིག་མེདཔ་བཞིན་དུ་ རྒྱ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་གྱི་བར་ན་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་འཛིང་འཁྲུག་དང་དམག་འཁྲུག་ལ་སོགས་པ་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ མཐུན་འབྲེལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་མ་ཚད་ སྐུ་ཚབ་ལེགས་ཤོམ་མེད་པ་ལུ་བརྟེན་ ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ རྒྱ་མཚམས་ཁའི་སྐུ་ཚབ་གྱི་གོ་གནས་ལུ་བསྐོ་བཞག་མཛད་གནང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༩༢ ལུ་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་གིས་འགོ་འདྲེན་ཐོག་ལས་ སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཟླ་བ་དཔལ་འབྱོར་དང་ བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ཀྱི་བར་ཞལ་འཛོམས་འཚོགས་ནུག། ཕ་རི་ལུ་ཆིངས་ཡིག་མཚན་་རྟགས་དང་གཅིག་ཁར་ ཨ་ལུ་རྡོ་རྗེ་གིས་ཧཱ་དང་ དགའ་ས་ལུ་ མི་ཚེ་གཅིག་བདག་སྐྱོང་དབང་ཚད་འབད་དགོཔ་ཨིནམ་ད་ ཁོ་གི་བཟའ་ཚང་ཚུ་ འབྲུག་ལུ་སྒེར་གྱི་ས་གཞི་ཉམས་སྲུང་འབད་དགོཔ་ཨིན་མས། ཨ་ལུ་རྡོ་རྗེ་ཆུམ་སྦི་ལུང་པ་ལུ་གཞི་ཆགས་ཏེ་ མཐའ་མ་མཐུན་འགྲིག་མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ཚེ་ལས་འདས་སོ་ནུག། རང་ལུགས་འདས་ལོ་ ༢༤༩ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ རབ་བྱུང་ ༡༥ ལྕགས་བྱི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༥ ལུ་ དཔོན་སློབ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གིས་གནང་ནུག། གཞུང་གི་བཀའ་ཤོག་ལྟར་ རྒྱ་དྲུང་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ལུ་ལྷོ་མཚམས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཤར་ཕྱོགས་ཨ་མར་ཏ་ལ་ལས་ནུབ་ཕྱོགས་དར་དཀར་ཚུན་གྱི་ བདག་སྐྱོང་འབད་ནིའི་་དབང་ཚད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ལུ་འགན་ཁག་ཡོད་མི་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། བིརི་ཊིཤ་ཚུ་གིས་དོན་ལུ་ ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་འབྲུག་གི་ངོ་ཚབ་ཨིནམ་ད་ འབྲུག་གི་མཐུན་འབྲེལ་བདག་འཛིན་འཐབ་ནིའི་འགན་ཁག་ཕོགཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ཀ་པུང་ལུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་ རྒྱ་གར་གྱི་ཁ་སྐད་མང་རབས་ཅིག་ལྷབ་ནུག།
བིརི་ཊིཤི་གི་ངོས་འཛིན།
༉ གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ བོད་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཅིག་ཁར་ གྲོས་བསྡུར་གྱི་ ཆིངས་ཡིག་བཟོ་བའི་སྐབས་ ཕྱག་འགན་ལྷག་བསམ་དག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྒོ་ལས་མཛད་གནངམ་མ་ཚད་ མི་དབང་མཆོག་གིས་ཐབས་ཤེས་མ་འདྲཝ་ སྣ་ཚོགས་བཏོན་ཏེ་ བསམ་པའི་རེ་བ་འགྲུབ་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་དང་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེདཔ་བཞིན་དུ་ བིརི་ཊི་ཤི་གིས་ངལ་རངས་དང་བཀའ་དྲིན་དགའ་ཚོར་བསྐྱེད་དེ་ རང་ལུགས་འདས་ལོ་ ༢༥༤ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༥ ཤིང་སྦྲུལ་ལོ་ལུ་ གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་རྟགས་མ་ ཀེ་སི་ཨའི་ཨེ་སི་ཟེར་ གསེར་གྱི་རྟགས་མ་གནང་ནུག། རྟགས་མ་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་ སི་ཀིམ་གྱི་བིརི་ཊིཤི་སྲིད་དོན་འགོ་དཔོན་ཇོན་ཀཱལཝཊ་ཝིཊ་ འབྲུག་ལུ་བཏང་ནུག། གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གིས་ སྲས་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ལུ་ ཕྱག་ལཱ་གི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ངོས་འཛིན་གནངམ་མ་ཚད་ གོ་གནས་ཡར་སེང་གནང་སྟེ་ ཧཱ་དྲུང་པ་གི་གོ་གནས་བསྐོ་བཞག་གནང་ནུག། ཤུལ་ལས་གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་དང་སྲིད་དོན་འགོ་དཔོན་ཇོན་ཀཱལཝཊ་ཝིཊ་གཉིས་ ཆོས་གྲོགས་འཆམ་ཤོས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༥ ལུ་ གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་མཆོག་གི་ཚ་བོ་ བོད་ལྷ་ལུང་ལུ་ པད་གླིང་གསུང་སྤྲུལ་རྟེན་འབྲེལ་བརྩི་སྲུང་མཛད་ས་ལུ་ མི་དབང་མཆོག་དང་ཇོན་ཀཱལཝཊ་ཝིཊ་གཉིས་གཅིག་ཁར་བྱོན་ནུག། རྒྱུ་མཚན་དང་དམིགས་དོན་གཙོ་བོ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དང་བིརི་ཊིཤི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་བར་ བརྩེ་གདུང་དང་མཐུན་ལམ་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ཐབས་ལུ་ཨིན་ནོ།།
མི་རྗེ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་ བསྟན་སྲིད་ལུ་ཕན་པའི་ཐུགས་བཞེད།
༉ ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གི་སྐུ་སྤུན་སྦོམ་ཤོས་ སྲས་ཕྲིན་ལས་སྟོབས་རྒྱས་ནི་ བོད་ལྷ་ལུང་གྲྭ་ཚང་ནང་བཞུགས་མི་འདི་་ ཡབ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་ཞབས་ལས་ རང་དོན་ཐར་པ་བསྒྲུབ་ནི་ལས་ གཞན་དོན་ཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞིའི་སྒོ་ལས་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བསྟན་སྲིད་བཟུང་དགོཔ་ གལ་ཆེ་བའི་ཐུགས་བཞེད་གནང་སྟེ་ འབྲུག་ལུ་འོང་དགོ་པའི་བཀའ་གནང་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་ལུ་བྱོན་ཏེ་ དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་དེ་ རྟེན་གསུམ་གྱི་སྐུ་མདུན་ལུ་ཕུལ་ཏེ་ དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་དཔོན་གྱི་གོ་གནས་ཁར་ རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་དང་བཅས་ཏེ་ མངའ་གསོལ་ཞུ་ཡོདཔ་དང་གྲལ་ ལོག་ཤུལ་ལས་སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་ཁྲི་ཐོག་གུར་ཡང་བཞུགས་ནུག། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༣ པའི་ལོར་ ཁོ་ར་སྙིང་ནད་ཀྱིས་ཤི་སོངཔ་ལས་ སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་ཁྲི་ཐོག་གུར་ རྒྱལ་སྲས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་ཁོ་རའི་ སྤུན་ཆ་བཅར་ཤོས་ཟླ་བ་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མངའ་གསོལ་ཞུཝ་དང་གཅིག་ཁར་ རྒྱ་གར་དཔོན་སློབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ཡང་མེདཔ་སྦེ་བཟོ་གནང་ནུག། ད་རུང་ རྒྱལ་སྲས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་ཁོ་རའི་ སྤུན་ཆ་བཅར་ཤོས་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ཨ་ཞང་པདྨ་བསྟན་འཛིན་གཤགས་མིའི་སྲས་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ནི་ བྱ་དཀར་རྫོང་དཔོན་གི་གོ་གནས་གུར་ མངའ་གསོལ་ཞུ་ནུག། ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་ཨ་ཞང་པདྨ་བསྟན་འཛིན་གཤགས་མིའི་སྲས་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་མཆོག་དང་ མི་རྗེ་ཁོ་རའི་སྲིངམོ་ ཡོ་ཤེས་ཆོས་སྒྲོན་གཉིས་གཉེན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་ནི་དེ་གིས་ འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་ལུ་བྱ་དཀར་རྫོང་དཔོན་གྱི་གོ་གནས་གནངམ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་༡༨༨༤ པའི་ལོར་ཡུམ་པདྨ་ཆོས་སྐྱིད་གཤགས་པའི་ཤུལ་མ་ ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་ ཁོ་རའི་སྲིངམོ་ ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྒྲོན་དང་ཁོད་ཀིན་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ལུ་ བུམ་ཐང་དབང་འདུས་ཆོས་གླིང་གི་ཕོ་བྲང་འདི་ ཤུལ་བཞག་དང་གྲལ་གནང་ནུག། བྱ་དཀར་་རྫོང་དཔོན་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེའི་སྲིངམོ་ཨ་ཞེ་རིན་ཆེན་དཔལ་མོ་འདི་ བསྟེན་དུ་རུང་བའི་ཨམ་སྲུ་གི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡནམ་ལས་ མི་རྗེ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རང་ལུགས་འདས་ལོ་ ༢༣༤ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ པའི་རབ་བྱུང་ ༡༥ པའི་ཤིང་བྱ་ལོར་ དགུང་ལོ་ ༢༤ བཞེས་པའི་སྐབས་ མཚན་ལྟས་མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་དང་བཅས་ བཙུན་མོར་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ནུག། དེའི་ཤུལ་ ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གི་ཡང་ ཡབ་རྗེ་དམ་པའི་ཞལ་ཆེམ་ལྟར་དུ་ ཁོང་གཉིས་ལུ་སྤུན་ཆའི་འདུ་ཤེས་གནང་སྟེ་ ཤེལ་རྔ་ཕུན་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་ལུ་ སྤུངས་ཐང་རྫོང་དཔོན་དང་ ཨ་ལོ་རྡོ་རྗེ་ལུ་ ཐིམ་ཕུག་་རྫོང་དཔོན་གྱི་གོ་གནས་ཁར་ མངའ་གསོལ་ཞུ་ནུག།
མི་དབང་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་སྐོར།
༉ སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཅུ་བདུན་ (༡༩༡༧) ལུ་ གོང་གཟིམ་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཁོ་རའི་སྲས་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་ ཧཱ་གི་དྲུང་པ་ཕྱག་ཞུ་སྡོད་མི་དེ་ གོང་གཟིམ་གྱི་གོ་གནས་གནང་ནུག། དེ་ལས་ ལོ་གཅིག་གི་ཤུལ་ལས་ སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཟླ་བ་དཔལ་འབྱོར་འདི་ དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ཤུལ་ལས་ རྒྱ་གར་རྫོང་དཔོན་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེ་གིས་ ཚ་བོ་ཚེ་རིང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གོ་གནས་མཛད་ནུག། དེ་ལས་ བརྒྱུད་འཛིན་རྒྱལ་སྲས་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཅུ་མེད་ལྔ་ (༡༩༠༥) ལུ་ སྐུ་འཁྲུངས་ཡོདཔ་དང་ དེ་མ་ཚད་མི་དབང་རྒྱལ་བཙུན་གཉིས་ལུ་ སྲས་དྲག་ཤོས་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ དང་ སྲས་མོ་ཨ་ཞེ་དཀོན་མཆོག་དབང་མོ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༥ དང་ སྲས་དྲག་ཤོས་ཀརྨ་ཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༨ ལོར་སྲས་སྲསམོ་གསུམ་འཁྲུངས་ནུག། ལྷག་པར་དུ་མི་དབང་མཆོག་ལུ་བཙུན་མོ་དང་པ་ལས་སྲསམོ་གཉིས་འཁྲུངས་ནུག། དེའི་ཤུལ་ལས་ ཡུམ་ཨ་ཞེ་བརྩོན་འགྲུས་ལྷ་མོ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༢ པའི་ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས་ནུག། དེ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མི་དབང་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་བུམ་ཐང་ལུ་ སྐུ་མཚམས་ལུ་བཞུགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་ཉེར་དྲུག་(༡༩༢༦) ལུ་ མི་དབང་མཆོག་དགུང་ལོ་ ༦༧ པའི་ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས་ནུག། མི་དབང་མཆོག་དགོངས་པ་མ་རྫོགས་པའི་ཧེ་མ་ གོ་ལ་དང་ཏི་རུ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ སྤུ་ན་ཁ་གཞུང་དགེ་འདུན་གྲྭ་ཚང་ལུ་ཕུལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེའི་ཤུལ་ལས་དགོངས་པ་རྫོགསཔ་ད་ མེ་སྦྱང་ཡང་སྐུ་རྗེས་ལྷ་ཁང་ནང་ལུ་ཕུལ་ནུག།
རྗེ་བཙུན་མི་ལའི་སྨོན་ལམ།
༄༅། །རྗེ་མི་ལའི་སྨོན་ལམ་བཞུགས་སོ།།
༄༅། །རྗེ་ནཱ་རོའི་བུ་བརྒྱུད་ཐར་པའི་ལམ། །སྤྲང་རི་ཁྲོད་ཟིན་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །བདུད་འཇིག་རྟེན་གྱི་གཡེང་བས་མི་གཡེང་བར། །སྒོམ་མཉམ་བཞག་གི་བསམ་གཏན་འཕེལ་བར་ཤོག། །ཞི་གནས་ཀྱི་རྫིང་ལ་མི་ཞེན་པར། །ལྷག་མཐོང་གི་མེ་ཏོག་འཁྲུངས་པར་ཤོག། །སྤྲོས་བཅས་གྱི་ཙབ་ཙུབ་མི་ལྡང་པར། །སྤྲོས་མེད་ཀྱི་ལོ་འདབ་རྒྱས་པར་ཤོག། །སྒྲུབ་ཁང་དུ་ཡིད་གཉིས་མི་སྐྱེ་བར། །ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྨིན་པར་ཤོག། །བདུད་རིགས་ཀྱིས་བར་གཅོད་མི་ནུས་པར། །རང་སེམས་ལ་ངེས་ཤེས་འདྲོངས་བར་ཤོག། །ཐབས་ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་སྐྱེ་བར། །ཕ་རྗེས་བུ་ཡིས་ཟིན་བར་ཤོག།
༈་ །རྗེ་མི་བསྐྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཅན། །སྤྲང་རི་ཁྲོད་ཟིན་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །ཕ་སྨོན་ལམ་མཐར་ཕྱིན་འགྲོ་བའི་མགོན། །སྒྲ་སྒྱུར་མར་པའི་ཞབས་ལ་འདུད། །འདིར་ཚོགས་གསན་ཅིག་བུ་སློབ་ཀུན། །ཁྱེད་རྣམས་བདག་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ། །བདག་ཀྱང་ཁྱེད་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ། །བཀའ་དྲིན་ཆེ་མཉམ་དཔོན་སློབ་རྣམས། །མངོན་དགའི་ཞིང་དུ་མཇལ་བར་ཤོག། འདིར་ཚོགས་ཡོན་བདག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། །ཚེ་རིང་ནད་མེད་བདེ་བར་ཤོག། །བསམ་པ་ལོག་པར་མི་སྐྱེ་ཞིང་། །ཆོས་མཐུན་བསམ་པ་འགྲུབ་པར་ཤོག། །ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་ཡང་བཀྲ་ཤིས་ཤིང་། །མི་ནད་འཁྲུག་པ་ཞི་བ་དང་། །ལོ་ལེགས་འབྲུ་འཕེལ་བདེ་སྐྱིད་དང་། །ཀུན་ཀྱང་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག། བདག་གི་ཞལ་མཐོང་གསུང་ཐོས་དང་། །རྣམ་ཐར་ཡིད་ལ་དྲན་པ་དང་། །མཚན་ནམ་རྣམ་ཐར་ཐོས་ཚད་རྣམས། །མངོན་དགའི་ཞིང་དུ་མཇལ་བར་ཤོག །གང་ཞིག་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་ལ། །སྤྱོད་ཅིང་སྒྲུབ་པ་བྱེད་པ་དང་། །འབྲི་ཞིང་འཆད་ཉན་བྱེད་པ་དང་། །ཀློག་དང་ཕྱག་མཆོད་འབུལ་བ་དང་། །རྣམ་ཐར་ཚུལ་བཞིན་སྐྱོང་བ་རྣམས། །མངོན་དགའི་ཞིང་དུ་མཇལ་བར་ཤོག། མ་འོངས་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། །གལ་ཏེ་བསྒོམ་པ་ནུས་སྲིད་ན། །མི་ཁོ་བོས་དཀའ་བ་སྤྱད་སྤྱད་ནས། །གེགས་དང་གོལ་ས་མེད་པར་ཤོག། །ཆོས་ཕྱིར་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པ་ལ། །བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡོད། །དེ་ལ་འཇུག་ཅིང་བསྐུལ་བ་ལ། །བཀའ་དྲིན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡོད། །མི་ཁོ་བོའི་རྣམ་ཐར་ཐོས་པ་ལ། །བྱིན་རླབས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡོད། །དཔག་མེད་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས། །ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་གྲོལ་གྱུར་ནས། །བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་འགྲུབ་པར་ཤོག། །བདག་གི་གནས་དང་གནས་མལ་དང་། །དངོས་པོ་མཆིས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། །གར་སོང་ཡུལ་དུ་བདེ་སྐྱིད་ཤོག། །ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་། །ནམ་མཁའ་འབྱུང་བས་གར་ཁྱབ་པ། །དེ་བཞིན་བདག་གིས་ཁྱབ་པར་ཤོག། །ལྷ་ཀླུ་ལ་སོགས་སྡེ་བརྒྱད་དང་། །དེ་བཞིན་གཞི་བདག་འབྱུང་པོའི་ཚོགས། །གནོད་པ་སྐད་ཅིག་མི་འབྱུང་ཞིང་། །བསམ་པ་ཆོས་འཁོར་བར་མི་ལྟུང་ཞིང་། །མ་ལུས་བདག་གིས་འདྲེན་པར་ཤོག། །།
དར་དཀར་བཀྲིས་གཡང་རྩེ་རྫོང(དར་དཀར་ན།)
༡༦༤༨ ལུ་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ མགྲོན་གཉེར་འབྲུགརྣམ་རྒྱལ་དེ་ དར་དཀར་ན་གི་ས་གནས་འདི་དབང་དུ་བསྡུ་ནིའི་དོན་ལུ་ དར་དཀར་ན་ལུ་ གཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷོ་མཚམས་ཀྱི་ ཌུའར་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལས་ བཙན་འཛུལ་འབད་མི་དམག་མི་ཚུ་ལས་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྫོང་བཞེངས་དགོ་པའི་བཀའ་རྒྱ་གནང་ནུག། འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ དར་དཀར་ལ་གི་ ས་ཁོངས་ཚུ་དབང་དུ་བསྡུ་སྟེ་ རྫོང་བཞེངས་ནིའི་ གྱམ་བཙུགས་ནི་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ དར་དཀར་ན་གི་མི་ཚུ་གིས་ རྫོང་བཞེངས་ནི་ནང་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབད་ནུག། ལོ་གཉིས་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ ༡༦༥༡ ལུ་ རྫོང་དེ་བཞེང་ཚར་དེ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ དར་དཀར་བཀྲིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཟེར་ མིང་བཏགས་གནང་ཞིནམ་ལས་ བསྟན་པ་ ཕྲིན་ལས་འདི་ དར་དཀར་ན་གི་ དཔོན་སློབ་དང་པ་སྦེ་ བཀལ་གནང་ནུག།
རྫོང་འདི་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ དབུ་རྩེ་རིངམོ་ སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་རྫོང་གཞི་ གཞན་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་ བལྟ་རྫོང་སོ་སོ་སྦེ་བཞེངས་ཏེ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དམག་ཚུ་ལས་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། འབྲུག་པའི་དམག་ཚུ་གིས་ དབུ་རྩེ་རིངམོ་ཡོད་མི་དེ་ བལྟ་རྫོང་གི་ཚབ་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ དམག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།