cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རུལ་བུ་སྒྲུབ་ཐབས།
།སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རིལ་བུ་སྒྲུབ་ན། རྒྱས་པར་དཀྱིལ་འཁོར་བཅས། དེའི་དབུས་སུ་རིལ་བུ་གང་བའི་བུམ་པ་གཟུགས་རྡོར་བཅས་བཞག །མཐའ་མཆོད་པས་བསྐོར། བདག་བསྐྱེད་རྫོགས་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོད་ན་དེར་ལྷ་བསྐྱེད། ཨོཾ་སྭ་བྷཱ་ཝས་སྦྱངས། སྟོང་པའི་ངང་ལས་བུམ་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ལྔ་ལས་གྲུབ་པ་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། དེའི་ནང་དུ་བུམ་རྫས་ཀྱི་རིལ་བུ་རྣམས་ཧྲཱིཿདཀར་པོ་ལ། ཧྲཱིཿ སྔོ་སེར་དམར་ལྗང་གིས་བསྐོར་བ། དེ་ལས་འོད་འཕྲོས། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མཆོད། བྱིན་རླབས་བསྡུས། ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་པདྨ་ས་བོན་གྱིས་མཚན་པ། དེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་རིགས་ལྔ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཐམས་ཅད་ཞི་བ། ཕྱག་བཞི་པ། དང་པོ་གཉིས་ཐུགས་ཀར་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ། གཡས་གཉིས་པ་ཤེལ་འཕྲེང་། གཡོན་གཉིས་པ་པདྨ་རང་རང་གི་མདོག་མཐུན་བསྣམས་པ། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་པ། རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པ། དེའི་སྤྱི་བོ་ཨོཾ། མགྲིན་པར་ཨཱཿ སྙིང་ཁར་ཧཱུཾ། དེ་ལས་འོད་འཕྲོས། རང་བཞིན་གྱི་གནས་ནས་ཡེ་ཤེས་པ་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བཛྲ་ས་མཱ་ཛ༔ ཞེས་སྤྱན་དྲངས། ཛཿཧཱུཾ་བཾ་ཧོ། དམ་ཚིག་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་གྱུར། སླར་ཡང་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་འཕྲོས། དབང་གི་ལྷ་རིགས་ལྔ་སྤྱན་དྲངས། དེ་རྣམས་ཀྱིས་དབང་བསྐུར། སྐུ་གང་དྲི་མ་དག །ཆུ་ལྷག་མ་སྤྱི་བོར་འཁྱིལ་བས་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་འོད་དཔག་མེད་ལྔས་དབུ་བརྒྱན་པར་བསམ། མཆོད་པ་ནི། ཨོ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་ར་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཨརྒྷཾ་པྲ་ཏི་ཙྪ་སྭཱཧཱ། དེ་བཞིན། པདྱཾ་ནས་ ཤཔྟའི་བར་གྱིས་མཆོད། བསྟོད་པ་ནི། སྲིད་པའི་འཇིགས་ལས་སྐྱོབ་པ་དང་། །ཕུན་ཚོགས་དངོས་གྲུབ་ཀུན་སྟེར་བ། །ཡིད་བཞིན་ནོར་ལྟར་རྨད་བྱུང་བའི། །བཅོམ་ལྡན་ཁྱེད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །ཅེས་བསྟོད། དེ་ནས་གཟུངས་ཐག་བླ་མའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ། བཟླས་དམིགས་ནི། སྔགས་འཕྲེང་བདག་གིས་ཐུགས་ཀ་ནས་གཟུངས་ཐག་ལ་འཁྲིལ་ཏེ། བུམ་ནང་གི་རིགས་ལྔ་ལ་ཐིམ་པས་ཐུགས་རྒྱུད་བསྐུལ་ཏེ་སྐུ་ལས་འོད་ཟེར་གང་ལ་གང་འདུལ་གྱི་འཕྲིན་ལས་མཛད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐུལ་ཏེ་སྤྱན་རས་གཟིགས་སུ་སོང་། སླར་འདུས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱིན་རླབས་འོད་ཟེར་གྱི་རྣམ་པས་བསྡུས་ནས་རང་རང་ལ་ཐིམ་པར་བསམ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱུྃ། ཞེས་ཅི་ནུས་བཟླས། ཐུན་འཇོག་ཁར། མཐར་བུམ་ནང་གི་ལྷ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩིར་སྟེམ་སྟེམ་ཞུ་ཁོལ་ཞིང་ལུད་པ་རིལ་བུའི་རྣམ་པར་གྱུར། ཞེས་བརྗོད། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བུམ་སྒྲུབ་འཁྱེར་བདེབ་མེ་རག་མདོ་པའི་སྤྱི་བླ་སངས་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བསྐུལ་བའི་ངོར། པདྨ་དཀར་པོས་འབྲུག་ཆོས་ལྡིངས་སུ་སྦྱར་བའོ། །སླར་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པ་ལྕགས་མོ་སྦྲུལ་ལོར་སྤུངས་ཐང་བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་དུ་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་སྐུ་རིམ་མ་ཎི་དུང་སྒྲུབ་དང་བསྟུན་རིལ་བུ་སྒྲུབ་སྐབས་འཇིགས་གྲགས་མིང་པས་བཀླག་ཆག་ཏུ་བཀོད་པ་དགེའོ།། །།
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
གལ་གནད།
རྫོང་དེ་ཧེ་མ་ལས་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཁྱབ་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ལུང་བསྟན་བབས་ཐོག་ལས་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ ད་རེས་ནངས་པ་འབད་བ་ཅིན་རྫོང་དེ་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་སྦྱང་བརྩོན་འབད་མི་ནང་པའི་དགེ་སློང་ཚུ་གི་དགོན་སྡེ་ཅིག་སྦེ་ཡོད། དེ་མ་ཚད་རྫོང་དེ་བྱིན་རླབས་ཆེ་བའི་རྫོང་གཞིས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་ལས་འོང་མི་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གིས་མཇལ་བའི་ས་གནས་གཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་ནོ།།
རྒྱབ་རྟེན།
Dobji Dzong. (n.d.). Retrieved from Bhutan.la:
http://www.bhutan.la/Places%20to%20see%20&%20visit/Dobji%20Dzong
https://www.marvellousbhutan.com/dobji-dzong/
Dobji Dzong. (2021, 04 20). Retrieved from Drukasia:
https://www.drukasia.com/bhutan/haa-valley/dobji-dzong/
ཨོ་རྒྱན་ཕུན་ཚོགས། ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། རིག་འཛིན་དབང་ཕྱུག། བསོད་ནམས་བསྟན་འཛིན། ཀརྨ་དབང་འདུས། འཇམ་དབྱངས་ཕུན་ཚོགས། (༢༠༡༣)དད་པའི་ས་བོན། ཐིམ་ཕུ། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་འཁྲུགས་པའི་སྒོ་ནས་རུས་ཆོག།
༄༅། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་འཁྲུགས་པའི་སྒོ་ནས་རུས་ཆོག་བྱ་ཚུལ་བཞུགས་སོ།།
༈ ན་མོ་གུ་རུ་ཝེ། འདིར་རུས་ཆོག་བྱ་ཚུལ་ནི། མདུན་གྱི་སྟེགས་ཀྱི་ཁར་གཏོར་མ་དང་བུམ་པ་གཅིག་གམ་གཉིས་དྲི་བཟང་དང་འོ་མས་བཀང་ལ་དེའི་མདུན་དུ་མཆོད་པ་དྲུག་ཚར་གསུམ་བཤམས། ཉེ་ལེགས་སུ་སྣོད་གཙང་མའི་ནང་སེང་རས་དཀར་པོ་བཏིང་བའི་སྟེང་དུ་རུས་རྣམས་བཞག །བདག་བསྐྱེད་བཟླས་པ་ཡན་ལག་གཞུང་བཞིན་བཏང་། དེ་ནས་བུམ་བསྐྱེད་ལ་འཇུག་སྔགས་ཕྲེང་བཀོད་ལུགས་ནི། བུམ་ལྷའི་ཐུགས་ཀའི་ཟླ་བ་ལ་གནས་པའི་ཧཱུཾ་ཡིག་སྔགས་འཕྲེང་དང་བཅས་པ་ལས་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་བབ་པས་གང་བར་གྱུར། ཀཾ་ཀ་ནི་ཅི་ནུས་བཟླས་པའི་རྗེས་སུ། བུམ་ལྷའི་ཡེ་ཤེས་པ་རང་གནས་སུ་གཤེགས་དམ་ཚིག་པ་བུམ་ཆུ་དང་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཅེས་བརྗོད། ཆ་གསུམ་བཏང་། དེ་ནས་རུས་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་པཾ་ལས་པདྨའི་སྡོང་པོ་དེའི་སྟེང་དུ་ཨ་ལས་ཟླ་བ་ལ་གནས་པའི་ཧཱུཾ་ཡིག་སྔགས་ཕྲེང་དང་བཅས་པ་ལས་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་བབ་པས་ཆེ་གེ་མོའི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དུད་ཁུ་དང་སོལ་ཁུའི་རྣམ་པར་བྱང་ཞིང་དག་པར་གྱུར། ན་མོ་རཏྣ་ཏྲ་ཡ༴ སཏཱ་ནཉྩ་ཆེ་གེ་མོའི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་ཤིནྟཾ་ཀུ་རུ་སྭཱཧཱ། ཞེས་བརྗོད་ནས་རུས་བུ་རྣམས་བུམ་ཆུས་བཀྲུའོ། །བསྡུས་ན་དེས་ཆོག་གོ །ཞེས་པའང་དགེ་རིན་པས་སོ། །
Reference
དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་གསུང་རབ། ༢༠༠༩ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ལུགས་ཀྱི་ཞལ་འདོན་ཕྱོགས་བསྡེབས་བྱང་ཆུབ་མགྲོད་པའི་ལམ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ཏཱའི་པེ། ཏཱའི་ཝཱན།
སྨྱོ་ཤུལ་མཁན་པོ་འཇམ་དབྱངས་རྡོ་རྗེ་མཆོག།
དེ་གི་ཤུལ་ལས་སྨྱོ་ཤུལ་དགོན་པ་ལུ་ ཆགས་ཞེན་དང་འབྲེལ་བའི་དམ་བཅའ་ཚུ་བླ་མ་ ཐུབ་རྟེན་གོམ་ཅོག་ལེགས་དོན་ལས་ཞུ་ནུག། མཁན་པོ་མཆོག་གིས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ཆོས་ཚུ་ ཁོ་རའི་ཨང་རྒས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་མཆོག་གི་ཡང་སྲིད་ སྨྱོ་ཤུལ་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་ཉི་མ་དང་། སྨྱོ་ཤུལ་ལུང་རྟོགས་ཤེས་རབ་བསྟན་པའི་ཉི་མ། མཁན་པོ་ ང་དགའ། ངག་དབང་དཔལ་བཟང་གི་སློབ་མ་ཚུ་ལས་ཐོབ་ནུག། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ བསྟན་པའི་ཉི་མ་མཆོག་ཁོ་རའི་སློབ་དཔོན་གཙོ་བོ་ལས་ བསྙེན་རྒྱུད་མན་ངག་ཆེན་མོ་དང་གཞན་རྫོགས་ཆེན་ཚུ་ཤུགས་འཕོ་ཚུ་ཐོབ་ནུག། གཡུས་སྨྱོ་ཤུལ་ལུ་བཞུགསཔ་ད་ ཁོ་གིས་སྔར་སྲོལ་ཡིག་བྲིསམ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཚུ་སློབ་སྦྱོང་མཛད་ནུག། དེ་གིས་ཡང་མ་ཚད་སློབ་དཔོན་མངས་རབ་ཅིག་ལས་སྐུ་ཡོན་འཕྲོ་མཐུད་དེ་སྦྱངས་ཞིནམ་ལས་ ལུགས་མཐུན་ཤེས་ཡོན་མཇུག་བསྡུ་སྟེ་ མཁན་པོ་མཆོག་ དགོན་སྡེའི་གཙོ་འཛིན་སྦེ་བསྐོ་བཞག་གནང་ནུག། ཁོ་གིས་དགོན་པ་ལུ་དགེ་སློང་གཞོནམ་ཚུ་ལུ་ གཞུང་དོན་རིག་པའི་སྐོར་ལས་ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་སྟོན་གནང་ནུག། དེའི་བསྒང་ཁོ་གིས་ལོ་ངོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ རང་རྐྱང་རི་ཁྲོད་ཚུ་ལས་ཕར་བྱག་ཕུག་ནང་ལུ་ གཏུམ་མོ་དང་གཅོད་ཚུ་མཛད་དེ་བཞུགས་ནུག།
དེ་གི་ཤུལ་ལས་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ང་གྲངས་ལུ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འཇིགས་སྐུལ་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ད་ མཁན་པོ་མཆོག་གིས་ཁམས་ལས་བྱོག་འགྱོ་ནི་སྦེ་ཐག་གཅད་དེ་ བོད་ལས་མར་མི་སེར་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཁྱིད་དེ་ཞབས་འགྲུལ་སྦེ་ ཧི་མ་ལ་ཡ་ལས་བྱོནམ་ད་ རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གིས་དམག་མི་ཚུ་གིས་མེ་སྤར་བཏངམ་ལས་  ཁོང་ལྔ་རྐྱངམ་ཅིག་གསོན་པོ་སྦེ་ལུས་ནུག། དེ་ལས་དེའི་ཤུལ་མའི་ལོ་ནང་ལུ་ འབྲུག་དང་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ནང་ལུ་སྐྱབས་བཅོལ་པ་སྦེ་བཞུགས་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ དོན་གྲངས་ལོ་ལུ་ ཀ་གླིང་སྤོང་ལུ་བཞུགསཔ་ད་ལུ་ མཁན་པོ་མཆོག་སྐུ་བསྙུངས་ཏེ་ དེ་བསྒང་ཁོ་གི་དབང་རྩའི་རིམ་ལུགས་ ཤུགས་སྦེ་ར་ཉམས་ཆག་ཤོར་ཏེ་ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་ལུས་ནུག། མི་མངས་རབས་ཅིག་དང་ལྷག་པར་དུ་མཁན་པོ་ཁོ་ར་གིས་འབད་བ་ཅིན་ མི་ཕྲག་དོག་ཅན་ཚུ་གིས་དུག་བཏང་ནུག་ཟེར་དོགས་པ་ཆགས་ནུག། དུས་ཚོད་རྩུབ་ཅན་དེ་ནང་ལུ་མཁན་པོ་མཆོག་ ཨོར་རྒྱན་ཀུན་བཟང་ཆོས་འཁོར་གླིང་དགོན་པ་ལུ་བཞུགས་ནུག། མ་གཞི་གསོན་པོ་སྦེ་བཞུགས་ཚུགས་རུང་འཕྲལའཕྲལ་ར་གསུང་གྲོས་གནངམ་ད་ སྐད་གདངས་ལུ་དཀའ་སྔལ་བྱུངམ་མ་ཚད་ གསངས་ས་གསུང་ནི་མ་གཏོགས་སྐད་ཤུགས་གསུངས་མ་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། དེ་གིས་སྦེ་སློབ་མ་ཚུ་ལུ་གསུང་ནི་རེ་ཡོད་རུང་ གསངས་ས་སྦེ་གསུང་ནི་དང་ཡང་ན་ཡིག་ཐོག་ལུ་བྲིས་ཏེ་གསུངསམ་ཨིན་ཟེར་ཨིནམ་པས། མཁན་པོ་མཆོག་མཐར་ཐུག་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་གཞིས་ཚུད་ཚར་བའི་ཤུལ་མ་ སྐུ་འཁོར་ཚུ་གིས་སྐྱབས་འཛིན་སྦེ་ཐོབ་ཞིནམ་ལས་སློབ་མ་ཡང་ལེ་ཤ་ཐོབ་ནུག།
མཁན་ཆེན་མཆོག་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ ལུ་སློབ་དཔོན་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་གིས་ཞུ་བ་ཕུལ་མི་དང་ ལྷག་པར་དུ་ བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་ གིས་རྒྱབ་སྣོན་ངོ་སྦྱོར་གནང་མིདང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཁོ་རའི་ཡུན་རིང་བའི་ནད་ལུ་བདག་འཛིན་འབད་དགོ་ནིའི་དོན་ལུ་འབྲུག་གི་ཨམ་སྲུ་ངོ་མིང་ དམ་ཆོས་བཟང་མོ་ཟེར་མི་ཅིག་དང་གཉེན་རྐྱབ་ནུག། དེ་གི་ཤུལ་ལས་འཕྲལ་ར་ སུ་ཛར་ལེཊ་ལུ་སྨན་བཅོས་ལུ་བྱོན་ཞིནམ་ལས་ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་བཞུགས་ནུག། དེ་གིས་མ་ཚད་ ཕརནསི་ལུ་དབེན་གནས་ལྟེ་བ་ནང་ལུ་སློབ་སྟོན་མཛད་དེ་བཞུགས་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ གོ་གྲངས་ལུ་མཁན་པོ་མཆོག་གིས་ རྫོགས་ཆེན་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་སྐོར་ལས་བྱུང་རབས་པོ་ཏི་གཉིས་དཔེ་སྐྲུན་མཛད་ནུག། མཁན་པོ་མཆོག་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ ལུ་འཚུབ་ཅན་སྦེ་ར་སྐུ་བསྙུངས་ཏེ་  དད་ཅན་གྱི་སློབ་མ་ཚུ་གིས་བེང་ཀོག་གི་སྨན་ཁང་སྦོམ་ཅིག་ནང་ལུ་སྨན་བཅོས་འབད་བའི་ཁར་ སྤྲུལ་སྐུ་པད་མ་དབང་རྒྱལ་གྱི་བཟའ་ཚང་ཚུ་གིས་བདག་འཛིན་འབད་ནུག། ཨིན་རུང་སྙུང་ཞི་ལས་མ་དྭངསཔ་ལས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ ལུ་ དིལ་གོང་མཁྱེན་བརྩེ་དང་ བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་གཉིས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ རྡོར་འབྲོག་གནས་ལུ་སྦེ་བཤགས་སོ་ནུག་ག།
རྒྱབ་རྟེན།
https://treasuryoflives.org/biographies/view/Nyoshul-Khenpo-Jamyang-Dorje/8177
ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས།
ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་ཚད་ ཡང་ཅིན་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ ཁེབ་ས་ལུ་མ་བལྟ་བར་ ཁས་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་འབད་མིའི་མི་ཁུངས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་ཨིན། (United Nations) ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་འདི་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ མི་སྡེ་ནང་ལས་ཕར་ ཡར་རྒྱས་དང་འགྱུར་བ་ཚུ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ ལས་སྡེ་ཚུ་དང་མཐུན་འབྲེལ་བཟོ་སྟེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ཅིག་ཨིན། ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ལུ་བརྟེན་ ཡར་རྒྱས་མ་འགྱོ་བའི་མི་སྡེ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཚར་བའི་མི་སྡེ་གཞན་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་མཐུན་བཟོ་ཚུགསཔ་ཨིན། (Kendra Shaw, 2020) ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཟེར་མི་འདི་ གཞུང་གི་ལས་སྡེ་ནང་མ་ཚུད་མི་ ས་གནས་ཀྱི་ཁེབ་ས་མེད་པའི་སྒེར་གྱི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ལཱ་དེ་ཚུ་གཞུང་གི་ལྷན་ཐབས་སྦེ་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏང་མི་ ལས་སྡེ་མང་རབས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ འབྲུག་ལུ་ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལུ་ གཞི་གཙུགས་འབད་ཡི་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། (Bhutan Foundation, 2022).
Kendra Shaw (2020) ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱི་འགན་ཁུར་ཚུ་ཡང་།
དང་པ་མི་སྡེའི་་འགན་འཁྲི་འབག་ནི་འདི་ཨིན་མས།མི་སྡེའི་འགན་འཁྲི་ལས་བརྟེན་ ལས་འཛིན་དང་ལས་ཁུངས་ཚུ་གིས་ འགན་འཁྲི་འབག་ཐངས་ཚུ་ གཞི་གཅིག་ལུ་བཞག་ནི་དང་། མི་སྡེའི་འགན་འཁྲི་ཁ་གསལ་དང་དྲང་བདེན་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་གཞུང་གི་ཡིག་ཚང་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ས་གནས་ཀྱི་སློབ་གྲྭའི་ཨ་ལུ་ཚུན་ཚད་ལུ་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་སྒྲིག་ལམ་གཅིག་མཚུངས་སྦེ་བཞག་ཚུགསཔ་བཟོཝ་ཨིན་མས།
གཉིས་པ་མི་སྡེ་དབང་ཆ་སྤྲོད་ནིའི་འགན་ཁུར་ཡོདཔ་ཨིན། ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཚུལ་མཐུན་མེད་མི་དང་རང་དབང་མེད་པའི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་ རང་སོའི་གཞི་རྟེན་ཐོབ་དབང་དང་བསྟུན་པའི་ དབང་ཆ་དང་རང་དབང་ཚུ་སྤྲོད་དེ་ འགྱུར་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་ གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཐབས་ལུ་ ལས་རིམ་གསརཔ་ཚུ་བརྩམས་ཐོག་ལས་ མི་སྡེ་ནང་དབང་ཆ་བྱིནམ་ཨིན་མས།
གསུམ་པ་གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ལྡན་གྱི་ལྷན་ཐབས་འབད་ནིའི་འགན་ཁུར་ཡོད། གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ལྡན་འདི་ དུས་གཏན་རྐྱང་སྦེ་གནས་ཐབས་ལུ་ མི་སྡེ་དང་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་ཁྲིམ་ལུགས་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནིའི་ནང་ ལཱ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ གཅིག་མཚུངས་སྦེ་འབད་ནི་དང་། འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་  ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་སྲིད་བྱུས་དང་འཆར་གཞི་གི་ལས་སྣ་ཚུ་ནང་ གྲལ་གཏོགས་འབད་ཐབས་ཚུ་བསྒྲིགས་ཏེ་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་མཐུན་འབྲེལ་དང་འབྲེལ་བ་ཚུ་ མི་སྡེ་ནང་གི་བརྩི་མཐོང་དང་སྤྱོད་ལམ། ཡིད་ཆེས་ཚུ་གི་སྒོ་ལས་ གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ལྡན་འདི་ གཏན་རྐྱང་གནས་ཐབས་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་འབདཝ་ཨིན་པས།གཞུང་གིས་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཚུ་ ཉམས་མ་བཅུག་པར་བཞག་ཐབས་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནིའི་འགན་ཁུར་ཚུ་འབགཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ Asian Development Bank (2013) གིས་བཤད་མི་ནང་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ ཡར་རྒྱས་དང་འགྱུར་བ་འབག་མ་ཚུགས་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལུ་ གྲོང་གསེབ་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ གཞུང་གི་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་ལྷན་ཐབས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ གཞུང་གི་ཕྱག་ལཱ་ལུ་ཁ་སྐོང་སྦེ་ ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ནང་ སྲིད་བྱུས་ཀྱི་འཆར་གཞི་གསརཔ་ནང་ གདོང་ལེན་འབྱུང་མི་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་བྱིནམ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ Karma Phuntsho (2017) ཀྱིས་འབད་བ་ཅིན་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ གཞུང་དང་མི་སྡེ་ནང་ལས་ཕར་ གོང་འཕེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཚུ་བཟོ་སྟེ་ ཟླ་རིམ་བཞིན་དུ་ཞལ་འཛོམས་འཚོགས་ཏེ་ འགོ་འདྲེན་ཚུ་མཉམ་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ལས་འཐབ་ཞིནམ་ལས་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་ཚུ་བརྟན་ཏོག་ཏོ་་ག་དེ་སྦེ་བཟོ་ནི་ཨིན་ན་ཚུ་བསྟུན་གྲོས་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག།
George Ingram (2020), གྱིས་འབད་བ་ཅིན་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ མི་མང་ཡོངས་ཀྱིས་ ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཆར་གཞི་དང་གྲོས་གཞི་བཟོ་ནིའི་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནིའི་ས་ཁོ་ཚུ་བཟོཝ་ལས་ ཕན་པ་སྦོམ་ཡོདཔ་དང་། ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི། དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་བདག་འཛིན་འཐབ་ནི་ཚུ་ལུ་ ཕན་པ་བསམ་གྱིས་མ་ཁྱབ་པར་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ན་གཞོན་ཚུ་ལུ་ གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ཡང་བཟོ་ཚུགས་པའི་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ འདི་བཟུམ་གྱི་ལས་སྡེ་མངས་སུ་འཐོནམ་ཨིན་པས། མ་འོངས་པ་ནང་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ལས་སྡེ་ཁག་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་འཐོན་སྲིད་ནི་ཨིནམ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཅིག་ཨིན་པས། Karma Phuntsho (2017) ཀྱིས་ཡང་ ད་ལྟོའི་གནས་སྟངས་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ལས་སྡེ་འཐོན་མི་ལུ་ལྟཝ་ད་ མ་འོངས་པའི་ནང་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་བཟུམ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ ནང་པ་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལུགས་སྲོལ་བཟང་པོ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་པས། འདི་འབདཝ་ལས་ ཞི་བའི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གྱི་ཕན་པ་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ལུ་ཡང་ཕན་པ་སྦོམ་འདུག།
ཁུངས་གཏུག།   Asian Development Bank. (2013, May). Civil Society Briefs Bhutan. Retrieved from: https://www.adb.org/sites/default/files/publication/30296/csb-bhu.pdf
Bhutan Foundation. (2022). CSO Development. Retrieved from https://www.bhutanfound.org/our_work/cso-development/
Ingram, G. (2020, April 6). Civil society. An essential ingredient of development. Retrieved from: https://www.brookings.edu/blog/up-front/2020/04/06/civil-society-an-essential-ingredient-of-development/
Phuntsho, K. (2017). Civil Society: Change, Challenge, and Chance. Druk Journal, 20-22. Volume 3
འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ།
༉ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་ཉམས་སྲུང་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་མི་གི་གནོད་པ་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་མི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གཞུང་མིན་ལས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། ལས་ཚོགས་འདི་གི་མིང་ལུ་ཧེ་མ་ འཛམ་གླིང་རི་དྭགས་མ་དངུལ་ཟེར་བཏགས་ཡོད་མི་འདི་ ཀེ་ན་ཌ་དང་ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ཨིསི་ཊེཌ་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ཅིག་སྦེ་ལུས་ནུག། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་པ་ས་ཡ་ལྔ་ཡོད་པའི་ལས་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་ ༡༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ནང་ལུ་ ལཱ་འབད་དོཡོདཔ་ད་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་ཉམས་སྲུང་ལས་འགུལ་ ༣༠༠༠ དེ་ཅིག་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ང་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལས་ཉམས་སྲུང་གསར་གཏོད་ཚུ་ནང་ ཡུ་ཨེསི་ཌོ་ལར་མ་དངུལ་ཐེར་འབུམ་ ༡ དེ་ཅིག་གཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ ལོའི་ནང་ ངོ་རྐྱང་དང་ཤུལ་བཞག་ལས་མ་དངུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༥༥% དང་ གཞུང་གི་ཐོན་ཁུངས་དཔེར་ན། འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་། ཌི་ཨེཕ་ཨའེ་ཌི། ཡུ་ཨེསི་ཨེ་ཨའེ་ཌི་ལས་མ་དངུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༡༩% དེ་ལས་ ལས་འཛིན་ཚུ་ལས་ མ་དངུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༧% འཐོབ་པའི་ལས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཉམས་འགྱོ་ནི་ལས་བཀག་ནི་དང་ མ་འོངས་པ་ནང་མི་ཚུ་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་ནི་ལུ་དམིགས་གཏད་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས། འཛམ་གླིང་འཚོ་བའི་སྙན་ཞུ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་གྱིས་ ལོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཚར་རེ་དཔེ་སྐྲུན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ འཛམ་གླིང་འཚོ་བའི་བརྡ་དོན་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ཚོད་རྩིས་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས། དེ་གིས་ཡང་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་གྱིས་ earth hour བརྩིས་པའི་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་སྐུལ་བསྒྲགས་དག་པ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོ་འཕྲལ་ལུ་ ལས་ཚོགས་འདི་གི་ལཱ་འདི་ བཞེས་སྒོ། གནམ་གཤིས། ཆུ་གཙང་ཏོག་ཏོ། རི་དྭགས་སེམས་ཅན། ནགས་ཚལ་དང་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ ས་གོ་དྲུག་ལྷགཔ་ཅིག་ནང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ།
འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ཡོདཔ་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ གློག་བརྙན་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་བའི་དཔེ་མེདཔ་ལས་ སྐད་འཐེན་མི་ཡང་དགོཔ་ངེས་བདེན་ཨིན། དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ གཅིག་འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ཨིན། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་འདི་ མོང་སྒར་རྫོང་ཁག་ནང་སྐྱེས་ནུག། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་འདི་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་མི་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ གི་ལོ་ལུ་ ནོར་གླིང་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི ཞབས་ཁྲ་རྟེན་འབྲེལ་བཟངམོ་ཟེར་མི་དེ་འཐེན་ནུག། ཞབས་ཁྲ་དེ་ འབྲུག་གི་གཡུས་ཚན་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་སོང་ནུག། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ལུ་ གཞན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ཚུགསཔ་དང་ བློ་གཏད་ཚུགས་པའི སྐད་ཀྱི་གཞི་དང་སྐད་ཀྱི་སྤུད་ཚད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁོ་རའི་ སྐད་འཐེན་ནིའི་ལྕོགས་གྲུབ་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ཞབས་ཁྲ་གཅིག་སྟོང་ལྷགཔ་ཅིག་འཐེན་ཏེ་འདུག། དེ་སྦེ་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་མི་ལུ་ དགའ་ཚོར་དང་ངལ་རངས་ཀྱི་རྟགས་ལུ་ ཕོ་སྐད་འཐེན་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ ལེན་ཐེངས་བདུན་དེ་ཅིག་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞན་ཡང་ ཁོ་ར་གཞི་ག་ནི་བ་བཟང་དྲགས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ ཀུན་གྱིས་དགའ་བའི་མི་ངོམ་ཅིག་ཨིན་མས། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ བསམ་ལས་ལྷག་པའི་ཡོངས་གྲགས་སོང་བའི་གླུ་གཞས་ཚུ་ཡང་
༡༽ ལོ་ན་གཞོན་པའི་དུས་ལུ།
༢༽ རྣམ་ཤེས(གློག་བརྙན་མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ)
༣༽ སེམས་ཉོ་ཚོང་(གློག་བརྙན་རྩིསཔ་འཆོལ་ལོ)
༤༽ ཧིང་གཏམ་གསེར་གྱི་ཐིག་པ(གློག་བརྙན་ཧིང་གཏམ)
༥༽ ཁྱོད་ལེགས་པའི་དགའ་འཛུམ(གློག་བརྙན་སྲིད་པ་བར་དོ)
༦༽ སྟག་ཤར་གཞོན་པའི་སྐུ་གཟུགས(གློག་བརྙན་དབའེ་ཆ་རོགས)
༧༽ བརྟེན་འབྲེལ(གློག་བརྙན་མུ་ཏིག་འཁྲི་ཤིང་)
༨༽ ཚེ་ད་རེ་ཕྱད་པའི་ཆ་རོགས(མུ་ཏིག་འཁྲི་ཤིང་)
༩༽ ལེགས་པའི་གངས་ཀྱི་མེ་ཏོག།
༡༠༽ རྟེན་འབྲེལ་བཟངམོ་ཚུ་ཨིན་མས།
གཞན་ཡང་ འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་ 1999 ལུ་ གློག་བརྙན་ལུང་བསྟན་ཟམ་པ་ནང་ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་སྦེ་བརྩེས་ཏེ་འདུག། འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་མི་སྦེ་འཛུལ་བའི་ཉིནམ་ལས་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་ གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང ལེན་ཐེངས་བདུན་དེ་ཅིག་ལེན་ནུག། འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་མ་དོ་བར་  འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་འདི་ ཨཱསི་ཊ་ལི་ཡ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱི་མཁས་དབང་ཅིག་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟན།
འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་(༢༠༢༠)འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ།གདོང་དེབ།
ཇ་པཱན་རྒྱལ་སྤྱི་མཉམ་འབྲེལ་ལས་སྡེ།
ཁུངས་གཏུག།
Wikipedia contributors. (2021). Japan International Cooperation Agency. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Japan_International_Cooperation_Agency&oldid=1063894578
ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ།
ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་ནང་ མི་ཚུ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཐོག་ལས་ ཚོང་ལཱ་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན། འབྲུག་གི་བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གི་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བའི་ལས་ཁུངས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ Cottage and Small Industry Policy (2019) ཟེར་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ ཆ་འཇོག་འབད་ནུག། བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གིས་བཀོད་མི་ནང་  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ༩༥% འདི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་ཆུང་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་འདི་ཐིམ་ཕུག་ལུ་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་དང་མཉམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས།
ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བའི་་འཆར་གཞི་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་གཅིག་ཁར་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ སྤྱིར་མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་དང་། འཇོན་ཐང་ཅན་གྱིས་མཐའ་འཁོར་བཟོ་སྟེ་ སྟབས་བདེ་དྲགས་དང་ཡུན་བརྟན་གྱི་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི། ཚོང་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ལ་སོགསཔ་་ཡར་རྒྱས་བཏང་སྟེ་ འོང་འབབ་འདྲ་མཉམ་སྦེ་བགོ་བཀྲམ་འབད་ནི་དང་། ལུང་ཕྱོགས་འདྲན་མཉམ་སྦེ་ཡར་འཕར་གཏང་ནིའི་དམིགས་པ་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས། ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་འགོ་བཙུགས་དགོ་མི་དེ་ཡང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གངས་རི་གིས་བསྐོར་ལས་ས་དབྱིབས་ནང་ཆགས་ཆགསཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ མི་རློབས་ཡང་ཁ་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་བ་ཚུ་ འགྱོ་བཏུབ་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།
Cottage and Small Industry Policy (2019, pg.1) ནང་འབད་བ་ཅིན་ ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱི གཙོ་འཛིན་ ཡོངས་ཁྱབ་མདོ་ཆེན། དེ་གི་འོག་ལས་ འཆར་གཞི་ལས་ཁུངས། ཚོང་ལས་གོང་འཕེལ་སྡེ་ཚན། ཚོང་ཆུང་ཁྱབ་སྤེལ་ལྟེ་བ་ཚུ་ཡོདཔ་མས།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ཚུ་ཁག་ཆེ་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་སྡེའི་སྙན་ཞུ་ནང་ བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་འདི་ གཡོག་སྡེ་གཙོ་རིམ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། Namgyel (2019) གིས་ འབྲུག་ལུ་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ ༢༠,༩༠༨ཀྱིས་་ ན་གཞོན་ཚུ་ལུ་ ལཱ་གཡོག་ ༩༦,༡༧༧ བྱིན་ཚུགས་པའི་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལུ་ གྱངས་ཁ་༡,༢༩༧ གྱིས་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལཱ་གཡོག་གིས་ དཀའ་ངལ་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་བཟོ་སྟེ་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་ཁག་ཚུ གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་འབབ་ཁུངས་ཡར་སེང་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། དཔེར་ན་ གནས་བརྟན་རྡོ་རྗེ་ (༢༠༡༩) གིས་ བཀྲ་ཤིས་སྒང་རྫོང་ཁག་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཨོམ་ཐོན་སྐྱེད་འབྱུང་མིའི་གྲས་ལས་དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཀོ་ཕུ་ཀོ་ཨོམ་བཟོ་སྐྲུན་ལས་སྡེ་གིས་ ལས་སྡེ་སྒྲིང་སྒྲི་འགྱོ་བའི་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཡང་ ཕན་ཐོགས་ནི་མས་ཟེར་ཨིནམ་དང་། ད་རེས་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནིའི་འཆར་གཞི་ཡོད་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག།
རྒྱབ་རྟེན།
གནས་བརྟན་རྡོ་རྗེ། (༢༠༡༩/༡༢/༢༩) རྫོང་ཁག་ཚོགས་འདུ་གིས་ནང་འཁོད་ཨོམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ་པའི་གྲོས་ཆོད། ཀུན་གསལ།
Ministry of Economic Affairs. (n.d). Cottage and small industry. Retrieved from
https://www.moea.gov.bt/?page_id=592
Ministry of Economic Affairs. (July, 2019). Cottage and small industry policy. Royal Government of Bhutan.
Cottage, small and medium industry policy of the kingdom of Bhutan. (2012).
Namgyel, K.C. (29/06/2019). A start for cottage and small industries. The Bhutanese. Retrieved from
https://thebhutanese.bt/a-start-for-cottage-and-small-industries/
ཟླ་བ་དང་པའི་ལོ་གསར་ངལ་གསོ།
ལོ་བསྟར་ཟླ་བ་དང་པའི་ཚེས་གཅིག་ལུ་ ལོ་གསར་སྦེ་བརྩི་དགོ་པའི་ཁུངས་དང་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ལོ་འཁོར་གཅིག་ལུ་ ནམ་ཟླ་དུས་བཞི་བརྩི་ནི་ཡོད་མི་ལས་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་ལུགས་ལས་ཟླ་བ་དང་པ་འདི་ལུ་ སྐར་རྩིས་ཀྱི་དགུན་ཟླ་ཐ་ཆུང་། འབྱུང་རྩིས་པའི་ལུགས་ལས་དཔྱིད་ཟླ་ཐ་ཆུང་། དུས་འཁོར་དང་གསོ་དཔྱད་པ་ཚུ་གི་དཔྱིད་ཟླ་ར་བ་ སྐར་མ་མཆུ་ཡིས་ཉ་བའི་ཟླ་བ་ (ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལུ་སྐར་མ་མཆུ་ཕོག་མི) འདི་ལུ་ཧོར་ཟླ་དང་པ་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས། འདི་ལུ་ཟླ་བ་དང་པ་སྦེ་བརྩི་དགོ་མི་འདི་ སྔོན་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་མེ་ཕག་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༧ གྱི་ལོ་ལུ་ ཆིང་གི་སེ་ཁཱན་ནམ་ཧོར་ཇིང་གིར་ རྒྱལ་པོ་ཟེར་མི་གིས་ མི་ཉག་གི་ལག་པ་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་ རྒྱལ་ས་ལུ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཟླ་བ་ཨིན་མས། འདི་ལུ་ བཀྲིས་པའི་དགའ་སྟོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྦེ་བརྩིས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ ལོ་གསརཔ་བརྩི་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
དེ་ཡང་ ཧོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱན་ནམ་ ཇིང་གིར་རྒྱལ་པོ་ཟེར་མི་འདི་ རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ཆུ་རྟ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༡༦༢ ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ་ དགུང་ལོ་ཉེར་བརྒྱད་ལུ་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་མཛད། ཉེར་དགུ་ལུ་མན་ཇུ་དབང་ལུ་བསྡུས། སོ་གསུམ་ལུ་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོ་ཡང་མཛད། སོ་བཞི་ལུ་རྒྱ་སེར་དབང་ལུ་བསྡུས། ཞེ་ལྔ་ལུ་སུང་རྒྱལ་ ཨན་ཐལ་གྱི་གཡུས་ལ་སོགས་པ་ ཞིང་ས་བཅུ་གསུམ་ག་ར་དབང་འོག་ལུ་བསྡུཝ་མ་ཚད་ ལོ་འདིར་བོད་ཁམས་ཡང་ཚར་ཅིག་དབང་ལུ་བསྡུས། དེ་ལས་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་མེ་ཕག་ སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༧ ཆིང་གེ་སེ་ཁཱན་རང་ཉིད་དགུང་ལོ་རེ་ལྔའི་ཐོག་ ཞི་ཞའམ་མི་ཉག་དབང་ལུ་བསྡུ་སྟེ་ མི་ཉག་གི་རྒྱལ་རབས་རྒྱུན་བཅད་དེ་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་དགའ་བའི་ཉིནམ་བརྩི་སྲུང་འབད་བའི་ཟླཝ་དེ་གི་ཚེས་ ༡ ལུ་ ལོ་གསར་སྦེ་བརྩི་ནི་འགོ་བཙུགས་ད་ནུག
སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱན་འདི་ ལོ་འདི་གི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༡༢ ལུ་གཤགས་སོངམ་ལས་ ཁོ་གིས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་ ཟླཝ་དྲུག་དང་ཞག་ ༡༢ ལས་བརྒལ་ཏེ་བཞུགས་མ་ཚུགས་རུང་ ལོ་གསར་བརྩི་སྲོལ་འདི་ དང་པར་མེ་ཉག་གི་གཡུས་ཁ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་སོག་ཡུལ་ བོད་ རྒྱ་ནག་ཚུ་ནང་དར་ཁྱབ་བྱུང་ནུག
གཞོང་སྒར་རྫོང་།
༉ འབྲུག་ཤར་ཕྱོགས་མོང་སྒར་རྫོང་ཁག་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ གླིང་མེད་ཐང་ཁྲོམ་དང་ཐི་ཐསག་སྦིས་གཡུས་ཀྱི་སྦུགས་ན་ཡོད་པའི་ལུང་གཤོང་མཐོང་ཚུགས་མི་ གཞོང་སྒར་རྫོང་འདི་དུས་རབས་ཧེ་མའི་བྱང་ཁོག་སྦོམ་གཅིག་ཨིན། རྫོང༌འདི༌དུས༌རབས༌༡༧ པའི་༌ནང༌ ཀུ་རི་ཆུ་ལས་བཏོན་པའི་རྡོ་དཀར་གྱིས་བཞེངས་ནུག། ཧེ་མ་ཚར་ཅིག་ རྫོང༌འདི༌གིས༌སའི༌ཨེ༌ཀར༌༤ དེ་ཅིག་ཁྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་རྫོང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། རྫོང་གི་སྦོམ་ཆུང་དང་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་རྒྱུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ མིང་ཡང་གཞོང་དཀར་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་གྱུར་ནུག།
ཟླ་བ་དང་པའི་ལོ་གསར་ངལ་གསོ།
མ་གཞི་ གནམ་ལོ་གསར་ཚེས་ཀྱི་ལོ་འགོ་ངོ་མ་འདི་ ལོ་བསྟར་ཧོར་ཟླ་ ༡༡ པ་ལུ་ཕོགཔ་མ་ཚད་ དགུན་གྱི་ཉིན་ལོག་ཡང་ ཟླཝ་འདི་ནང་ཕོགཔ་ལས་ རྩིས་ཀྱི་ལུགས་ལས་བརྩི་དགོ་མི་ཚུ་ག་ར་ཟླཝ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༡ ལས་ལོ་འགོ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཟླ་བ་དང་པ་ལུ་ ལོ་གསར་བརྩིས་ཏེ་ ལོ་འགོ་བཟུང་སྲོལ་ཅིག་ཚུད་དགོ་མི་འདི་ དང་པ་དུས་འཁོར་དང་གསོ་དཔྱད་པ་ཚུ་གིས་ ལོ་འགོ་དཔྱིད་ཟླ་ར་བ་ལས་བརྩི་ནི་འདི་གིས་དང་། གཉིས་པར་ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་མཛད་པ་ཡང་ ཟླ་བ་འདི་གིས་ཚེས་ ༡ ལས་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་དང་། ལྷག་པར་དུ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ནམ་དགུན་རིང་གྱང་སྟེ་སྡོད་ས་ལས་ ས་དྲོད་དང་པར་བཏགས་ཏེ་ མི་ཚུ་ལུ་དྲོད་ཉམས་ལྡན་པའི་དགའ་དུས་འགོ་བཙུགས་པའི་དུས་དང་། དེ་མ་ཚད་ ས་ཁ་ལས་མེ་ཏོག་དང་ ལྕུ་ཀུ་ཚུ་ག་ར་གསརཔ་ཐོན་ཏེ་ སྡོད་ཉམས་སྤྲོ་བའི་དུས་གསརཔ་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་ ཧོར་ཟླ་དང་པ་འདི་ལུ་ ལོ་འགོ་བརྩིས་ཏེ་ ལོ་གསར་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།
ས་བཅུད་བུམ་གཏེར་གྱི་སྒྲུབ་ཆོག་བསྡུས་པ།
༄༅། །ས་བཅུད་བུམ་གཏེར་སྒྲུབ་ཆོག་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་པ་བཞུགས་སོ།།
༈ བདག་བསྐྱེད་སྔོན་དུ་སོང་ནས། ཨ་མྲྀ་ཏས་བསངས། སྭབྷ་ཝས་གཏེར་བུམ་དམིགས་མེད་པར་སྦྱངས། སྟོང་པའི་ངང་ལས་འབྱུང་བ་རིམ་བརྩེགས་སྟེང་། །བྷཱུཾ་ལས་རིན་ཆེན་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི། །ཕྱི་ནི་བུམ་པ་ནང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་། །ཤིན་ཏུ་ཉམས་དགའ་ལོངས་སྤྱོད་དུ་མས་གང་། །དེ་དབུས་སྣ་ཚོགས་པདྨ་ཟླ་བའི་སྟེང་། །ཀྵྀཾ་ལས་སེམས་དཔའ་ས་ཡི་སྙིང་པོ་དཀར། །མྱུར་དུ་དྲིལ་བུ་འཛིན་ཅིང་ཕྱེད་སྐྱིལ་བཞུགས། །མདུན་དུ་ས་ཡི་ལྷ་མོ་གསེར་གྱི་མདོག །ནོར་བུ་བུམ་འཛིན་སྐུ་སྟོད་ས་ནས་ཐོན། །རྒྱབ་ཏུ་ས་བདག་དབང་ཆེན་སྐུ་མདོག་སེར། །ཞལ་གཅིག་སྦྲུལ་མགོ་བཞི་ཡི་གདེངས་ཀ་ཅན། །གཡས་གཡོན་ལྷ་ཀླུ་གཞི་བདག་ཕོ་མོ་གསལ། །གཙོ་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་གནས་གསུམ་འབྲུ་གསུམ་དང་། །ས་བོན་འོད་ཀྱིས་འཁོར་བཅས་སྤྱན་དྲངས་གྱུར། །ཨོཾ་ཀྵྀཾ་ཧེ་རཱ་ཛ་པྲྀ་ཋཱི་དེ་བཱི་སརྦ་བྷཱུ་མི་པ་ཏི་ས་པ་རི་ཝ་ར་ཨེ་ཧྱེ་ཧི་བཛྲཿས་མཱ་ཛ༔ ཛཿཧཱུྃ་བཾ་ཧོ༔ ཏིཥྛ་ལྷན། ས་མ་ཡ་སྟྭཾ། ས་མ་ཡ་ཧོ༔ སེམས་དཔའ་ས་ཡི་སྙིང་པོ་དང་། །ས་ཡི་ལྷ་མོ་བརྟན་པ་ཆེ། །ས་བདག་ཀླུ་གཉན་འཁོར་བཅས་ལ། །མཆོད་ཅིང་བསྟོད་དེ་ཕྱག་ཀྱང་འཚལ། །བུམ་ལྷའི་ཐུགས་སྲོག་སྔགས་ཕྲེང་ལས། །འོད་འཕྲོས་བརྟན་གཡོའི་རྒུད་པ་ཞི། །ཚེ་བསོད་དཔལ་འབྱོར་ཡེ་ཤེས་རྒྱས། །དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གི། །ས་བཅུད་བསྡུས་ནས་བུམ་པར་ཐིམ། །དངོས་གྲུབ་ཀུན་གྱི་གཏེར་དུ་གྱུར། །ཨོ་ཀྵྀཾ་ཧེ་རཱ་ཛ་པྲི་ཐི་ཝི་དི་བཱི་སཱཧཱ༔ ཞེས་བསྙེན་པ་དང་། ཨོ་ཀྵྀཾ་ཧེ་རཱ་ཛ་སྲི་པྲི་ཋཱྀ་ཝི་དི་བཱི་སརྦ་སིདྡྷི་སྭཱཧཱ༔ ཞེས་སྒྲུབ་པ་དང་། ཨོ་ཨ་ཀ་ནི་ཀ་ནི་ཨ་བྷི་ལ་མཎྜ་ལ་མ་ཡེ་སྭཱཧཱ། ཞེས་ལས་སྦྱོར་རོ། །ས་སྙིང་ས་ཡི་ལྷམོ་བཅས། །གཏེར་བུམ་འདི་ལ་བརྟན་པར་བཞུགས། །ས་བཅུད་དཔལ་གཡང་རྒྱས་པར་མཛོད། །ལས་དང་མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་སྩོལ། །ཨོཾ་སུ་པྲ་ཏིཥྛ་བཛྲ་ཡེ་སྭཱཧཱ། འབད་དང་རྩོལ་བ་སོགས་ཀྱི་བཀྲ་ཤིས་པར་བྱའོ། །ཞེས་པའང་དགེ་རིན་པས་སོ།། །།
འབྲུག་གི་དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ།
༉ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་དགོངས་དོན་ནང་ གཞུང་སྐྱོང་ཡན་ལག་གསུམ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་། འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་ ཟེར་ལྷན་སྡེ་གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་དྲང་ཁྲིམས་ སྲུང་སྐྱོབ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི། དྲང་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་དང་འཛིན་སྐྱོང་ཚུ་ འཇིགས་སྣང་ནང་མེད་པར་ རང་དབང་གི་ཐོག་ལས་འབད་ནི། དྲང་ཁྲིམས་ཚུ་ ངོས་ལེན་འབད་ནིའི་ནང་ ནུས་པ་ཅན་ཡོདཔ་བཟོ་ནི། དེ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་ནི་ལ་སོགས་པའི་འགན་དབང་ཡོད་པའི་ལྷན་སྡེ་ཅིག་ཨིན་མས། (Chime Tshoke Dorjee, n.d).
ཁྲིམས་འདི་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་བཞག་མི་འདི་ མཐར་ཕྱིན་སྦེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༥༢ ལུ་ དབུ་མཛད་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུ་ལས་ སྡེ་སྲིད་བཅུ་པ་ མི་ཕམ་དབང་པོ་གིས་ ཁྲིམས་འདི་ཚུ་ ལེགས་བཅོས་མཛད་དེ་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་གནང་ནུག། ཁྲིམས་འདི་ཡང་ གཞི་རྟེན་གཙོ་བོ་ ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་དང་ ལྷ་ཆོས་དགེ་བ་བཅུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བརྩམས་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་བཅུ་གསུམ་པ་ཤེས་རབ་དབང་ཕྱུག་གིས་ སྡེ་སྲིད་དབུ་མཛད་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་རྒྱལ་གྱི་བརྩམས་གནང་མི་ཁྲིམས་འདི་ཚུ་ ཁོ་གིས་འགོ་དང་པ་བསྒྱུར་བཅོས་མཛད་དེ་འདུག། དེ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་དང་པ་དང་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་ ཧེང་སྐལ་ར་ཁྲིམས་ལེགས་བཅོས་མཛད་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུ་ལས་ ཁག་ཆེ་བའི་ཁྲིམས་འདི་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་སྐབས་ལུ་མཛད་གནང་སྟེ་ མང་རབས་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་འགོ་དང་པ་གཞི་བཙུགས་གནང་མི་ ཁྲིམས་གཞུང་ཆེན་མོ་འདི་ཨིན་མས། འདི་གི་ཤུ་ལས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་ ཁྲིམས་ཚུ་གསར་བཟོ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། (Civic, 2009).
དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ཡང་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་གིས་ཁྲི་འཛིན་མཛད་དེ་ མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་དྲང་དཔོན་གོངམ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཁྲི་འཛིན། རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།
དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་གི་འོག་ལུ་ ཁྲིམས་འདུན་བཞི་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ དང་པ་མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན། གཉིས་པ་ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན། གསུམ་པ་རྫོང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན། བཞི་པ་དྲུང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཏེ་འདུག།
མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་འདི་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་དང་དྲང་དཔོན་བཞི་གིས་སྦེ་དྲང་ཁྲིམས་འབད་ནི་དང་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་འདི་དྲང་དཔོན་བཞི་ལས་ མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ དྲང་དཔོན་བཞིཔོ་དེ་ཡང་ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་ནང་ལས་ མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིནམ་དང་ མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་ཁྱབ་དབང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ག་ར་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ཁྲིམས་སྤྱི་དང་དྲང་དཔོན་བརྒྱད་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ རྫོང་ཁག་གི་དྲང་དཔོན་ཚུ་ལས་གདམ་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་གི་དབང་ཚད་དེ་ཡང་ རྫོང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་ནང་ལུ་རྩོད་གཞི་ཕྱེ་མ་ཚུགས་མི་ཚུ་ ཆེ་མཐའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱིས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྫོང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་འདི་ ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་འོག་ལས་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ནང་གི་འགོ་འཛིན་འདི་རྫོང་ཁག་གི་དྲང་དཔོན་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ ཁྲིམས་སྤྱོ་བློན་པོ་གིས་ བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིན། དྲང་ཁྲིམས་དེའི་དབང་ཚད་འདི་ཡང་ རྫོང་ཁག་ནང་འཁོད་ཀྱི་རྩོད་གཞི་ཚུ་གི་འཁྲུན་ཆོད་བཏོན་ནི་འདི་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན།
The Royal Education Council. (2009). Bhutan Civics. Paro, Bhutan: The Royal Education Council.
Chimmi, T, D. and Ershadul, k. (n.d). Research Guide to the Legal System of the Kingdom of
Kingdom of Bhutan. Retrieved from https://www.nyulawglobal.org/globalex/Bhutan.html
Judiciary system of Bhutan. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Judicial_system_of_Bhutan
རིག་འཛིན་འཇའ་ཚོན་སྙིང་པོ།
རིག་འཛིན་འཇའ་ཚོན་སྙིང་པོ་མཆོག་ས་གནས་ བོད་ཀོང་པོ་གི་ཆ་འོག་གཡུས་ཝ་རུ་གནམ་ཚལ་ཟེར་ས་ལུ་སྤྱི་ལོ་༡༥༨༥ ལུ་ ཡབ་ཆོས་སྐྱོང་མགོན་པོ་དང་ཡུམ་ནམ་ལངས་བུ་ཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སྦེ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། སྐུ་ན་ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལས་ཆོས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་ལྡན་པ་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དགུང་ལོ་༣ ལས་ཡི་གུ་གི་བརྡ་སྟོནམ་ཙམ་གྱིས་མཁྱེན་མ་ཚད་ རྡོ་ལུ་ཞབས་རྗེས་ཡང་ལེ་ཤ་བཞག་གནང་ཡོདཔ་ཨིནམ་པས། དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཉི་ཤུ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བར་ན་ སྐུ་ཡོན་སྦྱངས་ཡོད་པའི་ནང་ལས་གཙོ་བོ་སྨན་རིག་ལུ་སྦྱང་བཙོན་མཛད་ནུག། ཐུགས་ངེས་འབྱུང་སྐྱོ་ཤས་ཀྱིས་རྒྱུད་བསྐུལ་ཏེ་ ཆུང་ཀུ་བསྒང་ལས་ ཆོས་སྒྲུབ་ནི་གི་རེ་འདུན་རྐྱངམ་ཅིག་བཞེསཔ་བཞིན་དུ་ དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་བཞེསཔ་ད་ མི་ཕམ་བཀྲ་ཤིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་སྐུ་མདུན་ལས་ དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ཚུ་ ཞུ་སྟེ་མཚན་ཡང་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་དབང་པོ་ཟེར་གསོལ་ཡོདཔ་དང་ དེ་བཟུམ་སྦེ་མཉམ་མེད་ལྷ་རྩེ་བ་ལས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་བཞེས་གནང་ནུག། ལོ་ངོ་བཅུ་བདུན་གྱི་རིང་ལུ་ རི་ཁྲོད་འགྲིམས་ཏེ་སྐུ་མཚམས་བཅད་དེ་བཞུགས་ནུག།
འཇའ་ཚོན་སྙིང་པོཁོ་རའི་རྣམ་ཐར་དང་འཁྲིལཝ་ད་ སྐུ་མཚམས་ནང་བཞུགས་པའི་རིང་ལུ་ཨིན་ན་ ཡང་ཅིན་སྐུ་མཚམས་ལས་བཞེངསམ་ཅིག་ཨིན་ན་ངེས་པ་མེད་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༦༢༠ དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་བཞེསཔ་ད་ མཁའ་གྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་བྲིསམ་ཨིན་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོད་པའི་གཏེར་གྱི་དཀར་ཆག་ཅིག་གཏེར་སྦེ་བཞེས་གནང་ནུག། དེ་གིས་མ་ཚད་ད་རུང་ ཁོ་རའི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་གཏེར་ཆོས་ཀྱི་གཙོ་བོ་དཀོན་མཆོག་སྤྱི་འདུས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་གཏེར་ཆོས་ལེ་ཤ་ཅིག་གཏེར་སྦེ་བཞེས་གནང་ནུག། སྙིང་པོ་མཆོག་ལུ་ཁོ་ར་གིས་བཞེས་་མི་གཏེར་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་མཚན་ཡང་ ལས་འཕྲོ་གླིང་པ་དང་རིགས་སྔགས་འཛིན་པའི་མཚན་ སྔགས་འཆང་ཧཱུཾ་ནག་མེ་འབར་ཟེར་དར་ཁྱབ་ཡར་སོ་ནུག།
དེ་གིས་མ་ཚད་འཇའ་ཚོན་སྙིང་པོ་མཆོག་གིས་ བང་རི་འཇོགས་པོའི་ལྟེ་བ་དགོན་པ་ཡང་གཞི་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ དད་ཅན་གྱི་རྙིང་མ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་ཚུ་ལུ་སློབ་སྟོན་མཛད་ནུག། ལྷག་པར་དུ་ རྒྱལ་བ་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་ ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ།  ཚུར་པ་རྒྱལ་མཚན་བཞི་པ། དེ་ལས་གྲགས་པ་དུང་གྲུབ་དང་ འབྲི་གུང་ཆུང་གཙང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པ་ཚུ་དང་གཞན་ཡང་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་སྙིང་པོ་མཆོག་གི་སློབ་མ་སྦེ་སྡོད་ནུག།
དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་ལུ་སྙིང་པོ་མཆོག་གིས་གཏེར་འགོ་ཐོག་ར་སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཟེར་མི་དེ་བཞེས་ནུག། དེ་གིས་མ་ཚད་གནས་སྦས་ཡུལ་པདྨ་བཀོད་ཟེར་ས་ལུ་གཏེར་བཞེས་མི་འགོ་ཐོག་ར་སྙིང་པོ་མཆོག་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། གཡུས་དེ་ནང་ལུ་ནང་པའི་ཆོས་དར་བའི་ལུང་བསྟན་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་དང་འཁྲིལ་བའི་ལུང་བསྟན་དང་བཤད་པ་་ཚུ་ཡང་གཏེར་གྱི་པོ་ཏི་ནང་ལུ་བཀོད་དེ་འདུག། སྙིང་པོ་མཆོག་ཁོ་ར་གིས་བཞེས་མི་གཏེར་དེབ་དེ་གི་མཚན་ཡང་ པདྨ་བཀོད་སྦས་ཡུལ་གྱི་ལམ་སྟོན་ཟེར་བཏགས་ནུག། གཏེར་དེབ་དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཁོ་གིས་བོད་ཀྱི་གཡུས་པདྨ་བཀོད་ཟེར་མི་དེ་ སེམས་ཤོར་བའི་རང་བཞིན་ཅིག་བཟོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིནམ་པས། སྙིང་པོ་མཆོག་གིས་གཡུས་པདྨ་བཀོད་ ལུ་ གནས་སྐོར་ལུ་འགྱོ་བ་ཅིན་ ལོ་ངན་པ་ཚུ་ལས་བཀག་ཚུགས་ཟེར་བའི་ལུང་བསྟན་དང་ཐུགས་སྨོན་ཡང་གནང་བཞག་ནུག། གཏེར་དེབ་དེ་ཡང་ཁོ་རའི་གཏེར་གྱི་རྣམ་སྤྲུལ་གཙོ་བོའི་ནང་ལུ་ཚུད་དེ་ཡོད་མི་གཡུས་གསེར་གྱི་ལྷ་ཁང་ཟེར་ས་ལས་བཞེས་ཏེ་ཁ་མ་བཅད་པས། གཏེར་དེབ་དེ་ནང་ལུ་མ་འོངས་པའི་ལུང་བསྟན་ཚུ་བཤད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཡུས་དེ་མ་འོངས་པའི་གཏེར་སྟོན་པ་དང་གནས་སྐོརཔ་ ལྷག་པར་དུ་སྡུག་སྦྱོང་ལས་ཐར་ནི་གི་དོན་ལུ་གལ་ཅན་གཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། དེ་གིས་མ་ཚད་པར་དེབ་དེ་ནང་ལུ་སྙིང་པོ་མཆོག་གིས་དུས་རབས་ཉམས་ནི་སྐོར་ལས་དང་སྦས་ཡུལ་ཚུ་གི་འཛུལ་སྒོ་ག་དེ་སྦེ་འཚོལའཐོབ་ནི་ཨིན་ན་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་བཤད་དེ་འདུག།
རྒྱབ་རྟེན།
Retrieved from: https://treasuryoflives.org/biographies/view/Jatson-Nyingpo/11572
ནུབ་གཞས།
༉   འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྔོན་གོང་ལས་ར་ ཕྱི་རོགས་ཀྱིས་བལྟ་རུང་བག་ཕེབས་ཏོག་ཏོ་དང་ ནང་རང་གིས་བལྟ་རུང་སྐྱིད་ཏོང་ཏོ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་ཕྱདཔ་ད་ མི་སྟོབས་དང་རྒྱུ་སྟོབས་གཉིསཔོ་ཆ་རའི་ཐོག་ལས་ གཞན་དང་དོ་འགྲན་འབད་མ་ཚུགས་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་འབད་རུང་ སྔོན་དང་ཕུ་ལས་ད་ཚུན་གྱི་རིང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བཙན་འདི་ གཏན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞག་ཚུགས་མི་འདི་ལུ་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ག་ར་ ཧ་ལས་ཡིད་ཆེས་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་གཅིག་ནང་ ཧེ་མ་རྒྱལ་བ་གོང་མ་ཚུ་གི་མཛད་ཤུལ་བཟང་པོ་ཚུ་ ད་ལྟོ་བུ་རྒྱུད་ཚུ་གི་ནོར་ཤུལ་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ དངོས་ཅན་ལམ་ལུགས་སྒྲིག་ལམ་ཆོས་གསུམ་དང་ དངོས་མེད་ལམ་ལུགས་ཐ་དམ་ཚིག་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ནི་ཚུ་ རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཕ་ལས་བུ་བརྒྱུད་དེ་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་གསལ་རི་རི་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁ་སྐད་དང་གྱོན་ཆས་ དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཐུན་མོངས་མ་ཡིན་པའི་ རང་ཡུལ་གྱི་འཆམ་དང་ཞབས་ཁྲ་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཐདམ་ཐད་ཁ་ལས་ཕར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འཛིན་སྐྱོང་འབད་དེ་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ ནུབ་གཞས་འདི་གཅིག་ཨིན་པས།
དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༦ ལུ་མཐུ་ཆེན་ཆོས་རྒྱལ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ བོད་ར་ལུང་ལས་ ཆིབས་ཁ་ལྷོ་ལུ་སྒོར་ཏེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཕེབས་ཞིནམ་ལས་ ཕྱིའི་དགྲ་དང་ནང་གི་དགྲ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་ ཁ་བཞི་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་དང་མི་སེར་གཅིག་སྦེ་བཟོ་གནང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ་སོ་ལུ་ ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་བླ་རྣམ་གསུམ་དང་ རྫོང་དཔོན་རྣམ་གསུམ་ཚུ་ ཞབས་དྲུང་ཁོ་རའི་སྐུ་ཚབ་སྦེ་བསྐོས་གནང་པའི་སྐབས་ ཆོས་རྒྱལ་མི་འགྱུར་བསྟན་པ་དེ་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་འགོ་དང་པ་སྦེ་བསྐོས་གནང་ནུག། དེ་ལས་ དཔོན་སློབ་མཆོག་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༤ ལུ་ཆོས་འཁོར་རབ་བརྟན་རྩེའི་རྫོང་བཞེངས་གནང་ཏེ་ ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཚུ་ག་ར་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་མངའ་འོག་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཁྲིམས་བཙུགས་གནང་ནུག། ནུབ་གཞས་འདི་ ཀྲོང་གསར་རྫོང་ལས་བལྟཝ་ད་ ནུབ་ཁ་ཐུག་ཡོད་པའི་ནུབ་སྦིས་རྒེད་འོག་ལས་ སྦྱིས་གཡུས་ཚན་གྱི་མི་རྒན་ཤོས་མཁས་པ་ཚུ་གིས་ བརྩམས་སྒྲིག་འབད་དེ་ གཞས་དཔོན་དང་པ་ ཚེ་རིང་འབྲུག་རྒྱལ་གྱིས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ ཁོང་ར་གཡུས་ཁའི་ ལྷ་བོན་གྱི་གསོལ་མཆོད་དང་ དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ རྐྱབ་པའི་སྲོལ་བྱུང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ ཤུལ་ལས་ཀྲོང་གསར་རྫོང་ནང་ཡང་ ཚེས་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་མཛད་སྒོ་རྟེན་འབྲེལ་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ཡང་ ནུབ་གཞས་འདི་ སྐད་ཅན་མིང་ཅན་ཅིག་འབད་ཆེ་མཐོའི་གོངམ་ཚུ་དང་མི་མང་ལུ་ སྤྱན་འབུལ་ཞུ་ནིའི་སྲོལ་འགོ་བཙུགས་ནུག་ཟེར་ཞུ་ནི། དེ་སྦེ་ ནུབ་གཞས་འདི་ རྫོང་ནང་ལུ་སྤྱན་འབུལ་ཞུ་ནིའི་སྲོལ་ འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་རིམ་བྱོན་ཚུ་གིས་ མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་བཏང་གནང་པའི་ཁར་ ལྷག་པར་དུ་ ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་དང་ འབྲུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་མི་དབང་རིམ་བྱོན་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ དར་ཁྱབ་དང་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གནང་སྟེ་ ནུབ་གཞས་འདི་གཞས་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག།
ནུབ་གཞས་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ལུ་ གཤམ་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་དོ་བཟུམ་ ལེའུ་ ༢༢ ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ༡ ཕྱག་འབུལ། ༢ མཆོད་འབུལ། ༣ ཤར་ཕི་ལས་ཁྲི་གདུགས། ༤ ཕ་གཅིག་འཚོལ་དགོ་པས། ༥ གཞས་ཀྱི་འཁྲུངས་ས། ༦ སྒོ་གཅིག་ཕྱེ་དགོ་པས། ༧ ཆོས་ཞུ་བ། ༨ སྐར་གཟའ་བརྩིས་པའི་ཉིན་བཟང་། ༩ ལྷོ་ཕྱོགས་ནོར་བུའི་གླིང་ལ། ༡༠ དབུས་ཀྱི་རི་བོ་མཆོག་རབ། ༡༡ གནས་དག་པའི་ཞིང་ཁམས། ༡༢ སྤ་ཚ། ༡༣ ཀོང་ཡུལ་ཤར་བྱུང་། ༡༤ མེ་ཏོག་སྒྲོལ་མ། ༡༥ རྒྱ་ནག་མཚོ་མོ། ༡༦ གཞས་ཀྱི་གསུང་། ༡༧ ཐང་དཀར་རྒོད་པོ། ༡༨ དགུང་སྟོད་མཐོན་པོའི་ཕོ་བྲང་། ༡༩ འཐག་བཤད། ༢༠ བསྟན་པ་ཡོང་བ། ༢༡ མཐོ་ལ་ཡངས་པ། ༢༢ བཀྲིས་བཅས་ ལེའུ་ ༢༢ ཡོདཔ་མ་ཚད་ ནུབ་གཞས་འདི་ ཁོང་ར་གཡུས་ཁ་ལུ་ ལྷ་བོན་དང་རྫོང་ནང་ལས་ མཛད་སྒོའི་རྟེན་འབྲེལ་དང་ དགའ་སྟོན་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ སྤྱན་འབུལ་ཕུལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ གཞས་ཀྱི་ཆས་འབད་བ་ཅིན་ ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་གདམ་ངག་ཟབ་མོ་འདི་ རང་རྒྱུད་ལུ་ཚངམ་སྦེ་ཡོད་པའི་ བརྡ་ལུ་གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་ཆས་སྦེ་ མགུ་ཏོག་གུར་ཐོད་རྐྱབ་ནི་དང་ འབྲུག་མི་ག་ར་བློ་སེམས་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྟོན་པའི་བརྡ་ལུ་ སྟོད་གོ་ཧོནམ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ ཕྱི་འདུལ་བའི་སྡོམ་པ་ ནང་གསང་བ་སྔགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་གཙང་མ་སྦེ་བཞུགས་པའི་བརྡ་ལུ་ སྔགས་པ་གི་ཆས་སྦེ་བཀབ་ནེ་ ཁ་དམར་བཀབ་ཨིན་པས། དོ་རུང་ ཤར་ཕྱོགས་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བརྒྱད་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཚུ་ དབང་ལུ་བསྡུ་བའི་བརྡ་མཚན་ལུ་ ཚོགས་ལྷམ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ བོད་དམག་ལོག་བཏང་བའི་བརྡ་ལུ་ ལགཔ་གི་མཐེ་བོང་ལུ་ དུང་དཀར་གྱི་ཨ་ལོང་ཚུ་བཙུགསཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ འབྲུག་པའི་དམག་མི་དེ་ཚུ་ ཉིན་མཚན་མེད་པར་ ཐུགས་ཀྱིས་འཛིན་བཞུགས་པའི་བརྡ་ལུ་ མེ་ཏོག་བཀྲིས་རྟགས་བརྒྱད་ཡོད་པའི་ ལྷམ་བཅིང་དང་སྐེད་རགས་ཚུ་བཅིངསམ་ཨིན་པས་ ཟེར་ཞུ་ནི།
མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་ལས་ ལུགས་སྲོལ་རྙིང་པོ་སྲོག་བཞིན་དུ།། གཅེས་ཤིང་གོང་འཕེལ་མ་གཏང་ན།། རྩ་བ་རུལ་པའི་སྡོང་པོ་བཞིན།། མི་འདོད་བཞིན་དུ་འགྱེལ་བར་འགྱུར།། ཟེར་གསུངས་དོ་བཟུམ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ལུགས་རྙིང་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་ཁྱུན་ཉམས་སོ་པ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིསཔོ་ཆ་ར་ལུ་ གནོད་རྐྱེན་འོང་ནིའི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ལས་ གཞས་གཞསམོ་ཟེར་བའི་ ཐུན་མོངས་མ་ཡིན་པའི་ལམ་སྲོལ་ཁྱད་པར་ཅན་ཚུ་ མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གཏང་དགོཔ་འདི་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི། ལྷག་པར་དུ་ ནུབ་གཞས་འདི་ ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་ནང་གི་ ལམ་སྲོལ་ཁྱད་འཕགས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཀྲོང་གསར་པའི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་ ནུབ་པའི་གཞས་འདི་ཁོང་གི་དཔའ་ཉམས་ཀྱི་ ས་བོན་བཟུམ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས་ཟེར་ཞུ་ནི།
རྒྱབ་རྟེན།
རྒྱལ་གཞུང་ཟློས་གར།. (༢༠༡༠). འབྲུག་གི་གཞས་རབས།. ཐིམ་ཕུག འབྲུག: རྒྱལ་གཞུང་ཟློས་གར།
འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད།
འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད།
༉ ཕིམ་ཕུག་ལུ་ཡོད་པའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༧ ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་དང་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། དཔེ་མཛོད་འདི་ ཐིམ་ཕུ་ཀ་ཝང་བྱང་ས་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་བཟོ་རིགས་བཅུ་གསུམ་སྤེལ་ཁང་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།.
བྱུང་རབས།
འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༧ ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་དཔེ་ཆ་དག་པ་ཅིག་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ མི་དབང་རྒྱལ་ཡུམ་ཨ་ཞེ་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་སྒྲོན་ (1911-༢༠༠༣) མཆོག་གི་སྐྱབས་འཛིན་འོག་ལུ་གཞི་བཙུགས་མཛད་ནུག། འགོ་དང་པ་ ཐིམ་ཕུག་བཀྲིས་ཆོསརྫོང་གི་དབུ་རྩེ་ནང་ལུ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་དཔེ་མཛོད་དང་འབྲེལ་བའི་བསྡུ་གསོག་ཚུ་ལེ་ཤ་སྦེ་འོང་མི་དང་འབྲེལ་ ཐིམ་ཕུག་ལྕང་སྒང་ཁ་ལུ་སྤོ་གནང་ནུག། དེ་ལས་ གལ་ཅན་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལུ་ གཏན་བཞུགས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ཅིག་ཕུལ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཀ་ཝང་བྱང་ས་ལུ་ད་རེས་ཡོད་པའི་རང་ལུགསཀྱི་ཁྱིམ་ཐོག་ཚད་བཞི་མ་འདི་ བཞེངས་གནང་ནུག། དཔེ་མཛོད་གསར་བཞེངས་ཀྱི་མ་དངུལ་འདི་ཡང་ ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་ར་འབྲུག་གཞུང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་མཛད་གནང་ནུག། རང་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་ཚུ་བསྡུ་གསོག་འབད་དེ་བཞག་ཡོད་པའི་ཁང་ཁྱིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༣ ལུ་ སྐྱབས་རྗེ་དིལ་གོ་མཁྱེན་བརྩེ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ལྷ་ཁང་སྦེ་རབ་གནས་མཛད་གནང་ནུག། འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ གི་ལོ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ལུ་ ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་ ས་གོ་འདི་ནང་ལུ་སྤོ་བཤུད་འབད་གནང་ནུག།
རྒྱལ་ཡོངས་གཏན་མཛོད།
རྒྱལ་ཡོངས་གཏན་མཛོད་ཀྱི་འགན་ཁུར་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ མ་འོངས་པའི་མི་རྒྱུད་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་བཞག་ནི་འདི་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལུ་ ཌེན་མཀ་གཞུང་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་གཏན་མཛོད་ལུ་ དེང་སང་གི་གཏན་མཛོད་སྒྲིང་ཁྱིམ་རྐྱབ་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་སྦེ་མཚན་རྟགས་བཀོད་གནང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་བསྒྲུབས་མི་ འ་ནཱི་ཐོག་ཚད་གཉིས་འབད་མི་སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ དེང་སང་གི་ཉེན་སྲུང་དང་མེ་རྐྱེན་ཉེན་བརྡ་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དྲོད་ཤུགས་དང་རློན་གཤེར་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཏན་མཛོད་ཀྱི་མཛོད་ཁང་ནང་ལུ་ ཡིག་ཆ་རྙིངམ་ལ་སོགས་པའི་ཁག་ཆེ་བའི་ཡིག་ཆ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ ཡིག་རིགས་རྙིངམ་དང་ ཁག་ཆེ་བའི་པར་བདུན་སྟོང་ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཏན་མཛོད་ནང་ལུ་ དཀོན་དྲགས་ཡོད་པའི་དཔེ་དེབ་དང་ པར་གཞི་ཡི་གུ་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་ཡང་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་བཟོ་ནི་གི་ཞབས་ཏོག།
འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཀྱིས་ དཀོན་དྲགས་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་དང་དཔེ་ཆ་ཚུ་ཡོད་མི་ གཙུག་སྡེ་དང་མི་ངོ་རྐྱང་ཚུ་ལུ་ ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་པར་བཟོ་ནི་གི་ཞབས་ཏོག་རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ ཕུལཝ་ཨིན་པས། ཡིག་ཚང་འདི་གིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་གལ་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ནང་འབག་འོངས་ཏེ་ ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་བཟོ་དགོ་པའི་སེམས་ཤུགས་སྤྲོདཔ་ཨིན། ཡིག་ཆ་འདི་ ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ ཡིག་ཆ་ངོ་མ་འདི་ལོག་ཇོ་བདག་ལུ་ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་དང་སྦྲགས་ཏེ་སྤྲོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཕྲ་གཟུགས་བརྙན་ཤོག་གཅིག་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་གཏན་མཛོད་ནང་བདག་འཛིན་འབད་དེ་བཞགཔ་ཨིན་པས།
ཉམས་སྲུང་དང་རྒྱུན་སྐྱོང་།
གཏན་མཛོད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་ར་ ཤོག་ཀུ་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་ཨིན་པས། ཤོག་ཀུ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་གིས་བཟོ་ཡོདཔ་ལས་ དུས་དང་བསྟུན་ མེདཔ་ཐལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེང་སང་གི་ཤོག་ཀུ་ནང་ པར་སྐྲུན་འབད་མི་ཡིག་ཆ་ཚུ་ཡང་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ མགྱོགས་པར་མེདཔ་འགྱོཝ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ པར་དང་ཡིག་ཆ་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་གི་དོན་ལུ་བཞགཔ་ད་ འ་ནཱི་རྫས་སྦྱོར་མེདཔ་སྦེ་བཟོ་དགོཔ་འདི་ཁག་ཆེ།
ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༠ ལུ་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ འབྲུག་གི་ཡིག་ཆའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཐོག་ལས་བསྡུ་སྒྲིག་འབད་དེ་ ཡིག་ཐོག་དང་གློག་ཐོག་ལ་སོགས་པའི་ནི་ ཉམས་སྲུང་དང་འཛིན་སྐྱོང་འབད་དགོ་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཆ་འཇོག་འབད་གནང་ནུག། བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་ལུ་ དོན་ཚན་བརྒྱད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གཏུམ་རྔམ་འཆམ།
གཏུམ་རྔམ་གྱི་འཆམ་འདི་ ཞལ་འབགཔ་ཁྲོ་ཉམས་ཅན་དང་ འཇིགས་སྣང་དང་བཅས་པའི་ཁར་ འཆམ་གོ་གི་བཀྲག་མདངས་ཚུ་ཡང་ གནམ་ཕྱི་རུ་ མེ་ཆག་བཏེག་བཏེགཔ་བཟུམ་སྦེ་མཇལཝ་ཨིན། སྐུ་འཆམ་འདི་བྱིན་བརླབས་ཆེ་བའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་དགོ་པ་ཅིན་ དེ་ཡང་ གུ་རུ་གཙོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྙིང་རྗེ་ཁྲོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཁྲོ་བོའི་སྐུར་བཞེངས་ཏེ་འབྱོནམ་ཨིན་པས། མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར། (༢༠༡༨ ཤོག་གྲངས་ ༨༥) སྐུ་འཆམ་འདི་མཇལཝ་ཙམ་ཅིག་གིས་ང་བཅས་རའི་སེམས་ཁར་ཚོར་སྣང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ར་ཤར་ཏེ་འོངམ་ཨིན་པས། གར་འཆམ་འདི་ལུ་ གཏུམ་རྔམ་ཟེར་ཞུ་དགོ་མི་འདི་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གཏུམ་ཞིང་ཁྲོ་ཉམས་ཅན་གྱི་སྐུར་བཞེངས་ཏེ་ འཇིག་རྟེན་འཛམ་གླིང་འདི་ནང་དྲག་པོའི་འཕྲིན་ལས་མཛད་པར་བྱོན་པའི་གར་འཆམ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ གཏུམ་རྔམ་ཟེར་ཞུཝ་ཨིན་མས། སྐུ་འཆམ་དེ་ཡང་ གྲྭ་ཚང་ནང་རྐྱབ་མི་ཅིག་དང་ དགོན་སྡེ་ཁག་ཚུ་ནང་རྐྱབ་མི་གཉིས་འདུག། གར་འཆམ་དེ་ཡང་ རྡོ་རྗེ་གཏུམ་པོ་ཁྲོ་བཅུ་དང་ པད་མ་ཐོད་ཕྲེང་འཁོར་དང་བཅས་པ་ དེ་ལས་ གཏེར་ཆེན་པད་མ་གླིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་མཚལ་མདོ་ཁྲ་རིང་ལས་སྤྱན་དྲངས་གནང་ནུག། གར་འཆམ་གྱི་ཞལ་འབགཔ་གི་གོ་རིམ་ཡང། ༡༽ གཙོ་བོ་པད་མ་བཛྲ་དང། ༢༽ བུདྷཱ་ཐོད་ཕྲེང། ༣༽ མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ། ༤༽ པད་མ་དབང་ཆེན། ༥༽ རིག་འཛིན་ཐོད་པ་རྩལ། ༦༽ དྲག་པོ་མེ་ཕྲེང། ༧༽ སངས་རྒྱས་དཔའ་བོ། ༨༽ རྟ་མགྲིན་དབང་ཆེན། ༩༽ ལག་ན་རྡོ་རྗེ་དང་བཅས་ལྷ་ཚོགས་དགུ་དང། ༡༠༽ སྤྲུལ་པ་དང། ༡༡༽ ཡང་སྤྲུལ་དང། ༡༢༽ ཉིང་སྤྲུལ་གསུམ་དང། ༡༣༽ ཆོས་སྐྱོང་རྟ་ནག་ལྕགས་ཀྱི་རལ་པ་ཅན་བཅས་ བཅུ་གསུམ་འབྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐུ་འཆམ་འདི་གི་ཕན་ཡོན་ཚུ་ལེ་ཤ་ར་བཀོད་དེ་ཡོད་ས་ལས་གཅིག་ཞུ་བ་ཅིན། མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར། (༢༠༡༨ ཤོག་གྲངས་༨༧) དེ་ཡང་ བོད་ལྷོ་བྲག་སྨན་མདོའི་གཏེར་ལས། དམ་ལས་ལྡོག་ན་མཆེད་ཀྱང་རུང་ལ། །གནོད་པར་བྱས་ན་ལྷ་ཡང་རུང་སྟེ་བསྒྲལ་བར་བྱའོ།། བར་དུ་གཅོད་པར་བྱས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་དེ་བ་ཡང་སྒྲོལ་ནུས་ན་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨོས། ཟེར་གསུངས་དོ་བཟུམ་ མ་རུང་གདུག་པ་ཅན་དང་དགྲ་བགེགས་ཚུ་ཞི་བའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་འདུལ་ཐབས་ལུ་ རྒྱལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་གཟུགས་ཨོ་རྒྱན་མ་ཧཱ་གུ་རུ་གིས་ དབང་དང་དྲག་པོ་གཏུམ་རྔམ་གྱི་སྐུར་བཞེངས་ཏེ་ ཁྲོ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གར་དགུ་ཟེར། ལུས་ཀྱི་ཉམས་གསུམ། ངག་གི་ཉམས་གསུམ། ཡིད་ཀྱི་ཉམས་གསུམ་གྱི་ཐོག་ལས་ དམ་ཚིག་ལས་འདས་མི་ཚུ་ རྣམ་ཤེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་བསྟིམས། ཤ་ཁྲག་བདུད་རྩི་རྒྱ་མཚོ་ལུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཞིནམ་ལས་ ལྷ་ཚོགས་ཚུ་གི་ཞལ་ལུ་ཕུལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བའི་ཕྱག་ལཱ་མཛདཔ་ཨིན་པས།
སྤྲུལ་པའི་གིང་དང་ཚོགས་གླིང།
སྤྲུལ་པའི་གིང་དང་ཚོགས་གླིང་གི་སྐུ་འཆམ་དེ་ ཕོ་བརྒྱུད་དང་མོ་བརྒྱུད་ཚུ་ཟངས་མདོག་དཔལ་རིའི་ཞིང་ཁམས་བཀོད་ཚུགས་པའི་བྱིན་བརླབས་དང་ནུས་པ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ སྤྲུལ་པའི་གིང་དང་ཆོས་སྐྱོང་ཕོ་བརྒྱུད་མོ་བརྒྱུད་ཚུ་གིས་ལིང་ག་བསྒྲལ་བའི་ལས་ལུ་ཞུགས་པའི་འཆམ་གཉིས་གཅིག་ཁར་འཐོན་ནི་འདི་གིས་ སྤྲུལ་པའི་གིང་དང་ཚོགས་ལིང་ཟེར་ཞུཝ་ཨིན་པས། གར་འཆམ་འདི་གཙོ་བོ་ བསྟན་པའི་བར་ཆད་ཞི་སྟེ་ སེམས་ཅན་དེ་ཚུ་ལུ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་ནིའི་དོན་ལུ་མཛད་གནང་གནངམ་དང། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་གནང་པའི་སྐབས་ལུ་ ཨོ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བཀོད་པ་སྟོན་པའི་སྒོ་ལས་ བར་ཆད་རྐྱབ་མི་ལྷ་འདྲེ་ཚུ་དམ་ལུ་བཏགས་ཏེ་ རྒྱལ་པོའི་ཐུགས་དགོངས་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་བརྩམས་ཏེ་གནང་གནངམ་ཨིན་པས། ཚེས་བཅུའི་སྐབས་ སྐུ་འཆམ་འདི་མཇལ་བའི་སྐབས་འཆམ་རྐྱབ་མི་ཚུ་གིས་ མི་མང་ལུ་རྔས་ཏོག་གིས་དྲངས་མི་འདི་ཡང་ གསོན་པོ་དང་གཤིན་པོ་གི་འདྲེ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ བདའ་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ དྲག་པོའི་བཀའ་བསྒོ་གནང་བའི་ཚུལ་ཨིན་པས། གར་འཆམ་འདི་མཇལཝ་ཙམ་ཅིག་གིས་ ཕྱིའི་དགྲ་དང་བགེགས་དེ་ཚུ་འདྲོག་བཅུག་སྟེ་ཟིལ་གིས་གནོན་ནི་དང་ དེ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གནས་སྐབས་གློ་བུར་གྱི་རྐྱེན་ངན་དེ་ཚུ་བཟློགཔ་མ་ཚད་ མཐར་ཐུག་ཟངས་མདོག་དཔལ་རིའི་ཞིང་ཁམས་ལུ་ ཨོ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་སྡེའི་གྲངས་སུ་ སྐྱེ་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན་ནོ།།
མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད།
མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཟེར་མི་འདི་ སྤྱོད་མི་འདི་གིས་ ནང་དོན་དང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་བཟོ་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ཚུགས་པའི་ཨང་གནས་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་རིག་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན། (Kaplan & Haenlein, 2010; Terry, 2009). ད་རུང་ Kent (2010) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཟེར་མི་འདི་ བརྒྱུད་ལམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་མི་ཅིག་དང་ བརྡ་འཕྲིན་བརྗེ་སོར་འབད་ཚུགས་མི་ ཡང་ན་ཕེསི་བུག་དང་ཊུའི་ཊར་ལ་སོགས་པའི་ལག་ཆས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ འབྲེལ་བ་བཟོ་ཚུགས་མི་ཅིག་ལུ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་དང་གཅིག་འབྲེལ་བཟོ་ནི། དེ་ལས་ མཉམ་འབྲེལ་བཟོ་ནི་ལུ་ཕན་གྲོགས་འབད་མི་གི་རིགས་ཅིག་ལུ་ཡང་སླབ་ཨིན་པས། (Russo, Watkins, Kelly, and Chan, 2008). དེ་ལས་ Kent (2010) གིས་སླབ་མི་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ལས་ གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཚུགས་པའི་བརྒྱུད་ལམ་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན་པས། མི་སྡེའི་གཅིག་འབྲེལ་གྱི་བྱུང་རབས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ལུ་ མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་ཁུངས་འདི་ འགོ་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལུ་ ཨཱན་ཌུ་ ཝེ་རེཆ་ཟེར་མི་གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། དེ་ལས་ཚུར་ ད་རེས་ནངས་པ་འབད་བ་ཅིན་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་ཁུངས་ ཕེསི་བུག་དང་། ཊུའི་ཊར། ཊིག་ཊོག། ཨིནསི་ཊ་གརཱམ། ཡུ་ཊུབ། ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ ཕན་པ་སྦོམ་བྱུང་སྟེ་འདུག།
དེ་ཡང་ དང་པ་ར་ རིན་གོང་དང་འབྲེལ་བའི་ཕན་པ་ཡོདཔ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་སྐུལ་བསྒྲགས་ནང་ལུ་ ཌོ་ལར་ས་ཡ་སྦེ་ཕོག་མི་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ རིན་གོང་འདི་ཉུང་སུ་ཅིག་རྐྱངམ་གཅིག་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ཡང་འཇམ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་ ཚོང་་པ་ཚུ་ལུ་འཆར་དངུལ་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ མི་བསྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་གྱི་ཐོག་ལས་ ཚོང་བསྒྲགས་འབད་དེ་ཚོང་མགྲོན་པ་ཚུ་ལུ་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཚོང་ཁང་ནང་མ་ལྷོད་དེ་འབད་ཡུང་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་བཙོངས་ཏེ་འོང་འབབ་སྦོམ་བཟོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་འབྱུངམ་ཨིན་པས། (Weinberg, 2009). དེ་ལས་ གཉིས་པ་ལུ་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ དུས་ཚོད་འདི་མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་ལུ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་ནི་གི་ལས་དོན་ནང་ལུ་ གཏང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་སྡེའི་མཉམ་འབྲེལ་བཟོ་ནི་ལུ་ཕན་པ་དང་དགའ་སྤྲོའི་ལས་རིམ་མཐོང་ཚུགས་ནི་ལུ་ཕན་པ་འདུག། (Riegner, 2007). ད་རུང་ མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ག་བཟུམ་ཡོད་རུང་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཤེས་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ རང་སོའི་མི་ཚེ་འགྱུར་བཅོས་འབད་ནི་གི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ཡང་སྟོནམ་ལས་ མི་ཚེའི་འགྱུར་བ་ལུ་ཡང་ཕན་པ་འདུག། (Steuer, 1992). དེ་མ་ཚད་ མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཚུ་འབད་དེ་ ཚོང་ཉོ་མི་མངམ་བཀུག་ཚུགས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འོང་འབབ་སྦོམ་བཟོ་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ མང་དངུལ་བཟོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཐོན་ཁུངས་འབྱུང་སའི་ས་གོ་འབདཝ་ལས་མི་ཚེའི་འཚོ་ཐབས་ལུ་ཡང་ཕན་པ་འདུག། (Helmsley, 2000).
མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཕན་པ་དེམ་ཅིག་ཡོད་པའི་མཐའ་མར་ ཕན་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་གནོད་པ་ཡང་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་དགོཔ་ད་ལུ་ ཅ་ལ་འདི་ཚུ་ཉོ་མི་གི་དང་འདོད་ལྟར་དུ་ དུས་ཚོད་ཁར་ལྷོད་མ་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ ལ་ལུ་གིས་ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ཚོང་པ་རྫུས་མ་ཡང་བཟོ་སྟེ་ མགུ་སྐོར་རྐྱབ་མི་ཡང་འཐོན་དོ་ཨིན་པས། (Barefoot & Szabo, 2010). དེ་མ་ཚད་ Steinman and Hawkins (2010) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཚོང་རྟགས་དང་པར་དབང་འདི་ཚོང་སྡེ་ནང་ལུ་མེད་ཐབས་མེདཔ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་ལས་ཕར་སྟོནམ་འབདཝ་ད་ལུ་ ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཡང་ཐོནམ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ནང་ལུ་ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྩུབ་སྤྱོད་ཚུ་ཡང་འཐོནམ་ཨིན་མས། ད་རུང་ མི་འདི་ཚུ་གིས་ རང་གི་སྐོར་ལས་མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་  རང་གི་སྒེར་གསང་འདི་འབྱངམ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ལུ་ལང་ཤོར་ཐལ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ རང་གི་དུས་ཚོད་འདི་འཕྲོ་བརླག་གཏང་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ལུ་བལྟ་སྟེ་ རང་གི་ལམ་སྲོལ་འབྱང་ནི་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བཙན་ལུ་ཡང་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (Sawyer & Gue-Ming Chen,2012). དེ་མ་ཚད་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ཚད་ལས་བརྒལ་ཏེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གཟུགས་ཁམས་ལུ་ཡང་གནོད་པ་འབྱུངམ་ཨིན་པས། (Robinson & Smith, 2021).
རྒྱུ་མཚན་དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འབྲུག་གཞུང་གི་མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་འཇིགས་མེད་སེངྒེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ སྤྱི་ཟླ་ ༦ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢ ལུ་གློག་རིག་ཡོངས་འབྲེལ་དང་ རྒྱང་མཐོང་གཞི་བཙུགས་མཛད་པའི་སྐབས་ ཡོངས་འབྲེལ་དང་རྒྱང་མཐོང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ལེགས་ཉེས་དང་ཕན་གནོད་ཚུ་ རང་དང་མི་སྡེའི་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ལེགས་ཤོམ་གྱི་དབང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ་པའི་ཐུགས་གཏད་ཚུ་གསུངས་སྟེ་འདུག། དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ལེགས་པའི་ཕྱོགས་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཤེས་ནིའི་དོན་ལུ་ དང་པ་ར་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་ལག་ལེན་མི་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སྤེལ་དགོཔ་དང་། གཞུང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་འབད་རུང་ བརྡ་བརྒྱུད་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་དམ་དམ་བཟོ་དགོཔ་མ་ཚད་ དུས་ཚོད་འཕྲོ་བརླག་མི་འགྱོ་ནི་དོན་ལུ་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ལས་འཆར་ཚུ་བཟོ་སྟེ་ཚད་དང་ལྡནམ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་འདུག། དེ་མ་ཚད་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ཡང་ སྔོན་གོང་ལས་གདོང་ལེན་འབད་ཚུགས་པའི་འཆར་གཞི་ཚུ་བཟོ་དགོཔ་འདུག། ད་རུང་མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ལུ་ལང་ཤོར་ཐལ་བའི་དབང་གིས་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ཅིན་ གཟུགས་ཁམས་ལུ་གནོད་པ་ཡོདཔ་ལས་ རང་སོའི་བུ་གཞི་ཚུ་ལུ་བསླབ་བྱ་བྱིན་ཏེ་ བདག་འཛིན་འབད་དགོ་པའི་འགན་ཁུར་འདི་ཕམ་ཚུ་ལུ་ཕོགཔ་ཨིན་པས། (Robinson & Smith, 2021).
རྒྱབ་རྟེན།
A history of social Networking sites(2011) Retrieved from httpps://www.cbsnews.com.
Kalan, A. L., (2010). Users of the world, The challenges and opportunities of         social media. Business Horizons, 53(1), 59-68    doi:10.1016/j.bushor.2009,o9,003.
Kent, M, L., (2010). Directions in social media for professionals and scholars. In         R.L Health (Ed). Handbook of public Relations(2nd ed., pp.643-656). Thousand Oaks, CA : Sage.
Robinson & Smith, M.A., (2021). What are the solutions to handle social    media challenges. Retrieved from Https://hipsocial.com on 21st july 2022.