cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
རུད་པའི་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས།
རུད་པའི་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་ཟེར་མི་འདི་ དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་ཁག་ གཡུས་རུད་པའི་ས་ལས་ཨིན་པས། ཁོ་ར་ ཝང་སི་སི་ལས་ཨིན་མི་བུམོ་ སི་སི་ཕྱུགམོ་ལུ་དགའ་བའི་སྲུང་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་གློག་བརྙན་སྦེ་བཟོ་སྟེ་སྟོན་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་ནང་མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ རྟ་མགྲིན་བུ་དར་དང་ཕོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་རྡོ་རྗེ་དབང་འདུས་གཉིས་ཆ་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ གི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཕོ་དང་མོ་གཉིས་ཆ་ར་ནང་དྲག་ཤོས་ཀྱི་རྟགས་མ་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། སྲུང་འདི་གཞི་ངོ་མ་ར་ དགའཝ་མཐུནམ་གི་བར་ན་ཐ་དམ་ཚིག་སྐོར་ལས་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས། རུད་པའི་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་ (སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཤོག་གྲངས་ ༡-༡༡༧) པའི་ནང་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ལུ་ དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་ གཡུས་རུད་པའི་ས་ལུ་ ཕམ་གཉིས་ཆ་ར་མེད་པའི་དྭཝ་བུཚ་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་ཟེར་ཅིག་སྡོད་སྡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོ་ར་ ཕམ་མེད་པའི་བུཚ་མཉམ་ཆུང་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཟ་ནི་གྱོན་ནི་ཚུ་ཡང་མང་ཤོས་ར་མི་གཞན་ལས་ལྷང་སྟེ་ཟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོ་ར་དབང་འདུས་ཚེས་བཅུ་མཇལ་བར་འགྱོ་ནི་སྦེ་ ཁ་ལས་བློ་ཚིག་ ཐིམ་ཕུག་ལྷ་མོའི་སྒྲོམ་མཆོད་ ལམ་ས་ཐག་རིང་སྟེ་འགྱོ་མ་ཚུགསཔ་དང་ སྤུ་ན་ཁའི་ཚེས་བཅུ་གོས་བཟང་གོ་མེད་པར་ མཇལ་མ་ཚུགས་ཟེར་ དབང་འདུས་ཚེས་བཅུ་འདི་ ཨིན་ཅི་མིན་ཅི་ཁོ་ར མཇལ་བར་འགྱོ་དགོ་ཟེར་སེམས་ཐག་བཅད་ནུག། དེའི་ནངས་པ་ མི་ག་ཡང་མ་ལོངསམ་ལས་ ཁོ་དྲོ་པ་ཧ་སག་ལས་ལོངས་ཏེ་མགྱོགས་པར་སོང་སྟེ་  རྫོང་གི་གཤམ་མར་འཛེགས་ཏེ་ ལྟདམོ་བལྟ་ནི་སྦེ་སྡོད་སྡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོ་ར་ལྟདམོ་ལྟ་བའི་སྐབས་སུ་ གཟིགས་ར་ནང་ལུ་རྫོང་དཔོན་དང་མགྲོན་གཉེར་གྱི་སྲས་ཚུ ཝང་སི་སི་ཕྱུགམོ་གི་སྐོར་ལས་ ལོ་རྒྱུས་སླབ་སྟེ་བསྟུན་གྲོས་རྐྱབ་སར་གོཝ་ནུག། དེ་བསྒང་ རུད་པའི་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་འདི་གིས་ ཐབས་ཤེས་གནས་སྐབས་བཏོན་ཏེ་ སྲས་ཚུ་དང་རྒྱལ་སྤུངས་ ལྟོ་ཚང་བསྡོམས་ཏེ་ཁོང་ཚུ་ འཇའ་རོགས་ཨིནམ་བཟོ་སྟེ་ ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་ཁོ་ར་དྲག་ཤོས་ཨིནམ་བཟོ་སྟེ་ ཝང་སི་སི་ཕྱུགམོ་འབད་སར་སོང་སྟེ་ ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་འདི་ཝང་སི་སི་བུམོ་དང་གཉེན་བསྡོམས་ཆི་ནུག། ཨིན་རུང་ ཁོ་ར་ལྟོ་ཚང་ཚུ་དང་གཡུས་ཁར་འགྱོ་ནི་སྦེ་ ལོག་འོང་པའི་སྐབས་ ལམ་ཁར་སྲས་ཚུ་གི་ཧིང་འགྲམ་བཞག་སྟེ་ རྒྱལ་ཡང་སྤྲོད་མ་བཏུབ་པའི་ཁར་ སྦོ་ཡང་ཕྱེ་ཐག་ཐ་དྲང་དཔ་ལས་ ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་འདི་ ལོག་སྟེ་སི་སི་ཕྱུགམོ་འབད་སར་འགྱོ་མ་ཚུགས་པར་ ཁོ་རའི་སྦ་སྒོར་ནང་ར་སྡོད་དེ་ ཟླཝ་ལངསམ་མ་ལངསམ་ཅིག་ལས་ སི་སི་ཕྱུགམོ་གི་བུམོ་འདི་འོངས་ཏེ་ ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་འདི་མོ་རའི་གཉེན་གྲོགས་སྦེ་ ལོག་ཝང་ལུ་ཁྱིད་འགྱོ་ཡོདཔ་མས། དེ་ལས་ ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་བོད་ལུ་ཚོང་རྐྱབ་པར་སོང་སྟེ་  ལོག་ནི་མེད་པར་ལོ་མང་རབས་ལྷག་པའི་ཤུལ་ལུ་ སི་སི་ཕྱུགམོ་འདི་ ཨ་ལུ་སྐྱེ་ནི་སྦེ་ཟླཝ་ ༦ ལངས་སོཔ་ལས་ ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་ལོག་འོང་པའི་བསྒང་ལས་ ཨ་ལུའི་ཨ་པ་སྐོར་ལས་མ་འགྲིགས་པར་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་པའི་ཤུལ་ལས་ ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ ཨ་ལུའི་ཨ་པ་འདི་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས་ཁོ་ར་ཨིནམ་པའི་ར་ཁུངས་བཀལཝ་ལས་ ག་ར་ཧ་ལས་པའི་ཤུལ་ལུ་དགའ་སྤྲོ་བསྒྱུར་ཏེ་མཇུག་བསྡུཝ་ཨིན་པས།
རྒྱབ་རྟེན
ཉི་མ་རྡོ་རྗེ་ (༢༠༡༨) རུད་པའི་ཉ་ཀ་ཕུ་ཤེས thimphu: pekhang books.
ཁོ་ཧྲི་ཨེན་ལུས་རྩལ་ཁང་།
ཁོ་ཧྲི་ལུས་རྩལ་ཁང་ནི་འཇར་པན་དུ་གནས་པའི་ལུས་རྩལ་ར་བ་ཞིག་ཡིན།
མགོནམ་རྡོ་རྗེ།
དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ།
སྤ་རོ་སྲོས་ལས་ཨིན་མི་མགོནམ་རྡོ་རྗེ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་སྐད་ཅན་མིང་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཁོ་ར་སློབ་གྲྭ་ནང་འགྱོ་སྟེ་ ཤེས་ཡོན་ལྷབ་སྦྱང་འབད་བའི་ཉམས་མྱོང་མེད་རུང་ ཁོ་ར་ཆུང་ཚེ་མའི་བསྒང་ལས་གཡུས་ཁར་སྡོད་དེ་ ཁོ་རའི་ཕམ་གཉིས་ལུ་ཆ་རོགས་འབད་དེ་སྡོད་ནུག།
མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་ར་ བཀྲ་ཤིས་སྙན་ཆ་གིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ མགུ་སྐོར་ཟེར་མི་ནང་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཚ་བོ་སྦེ་བརྩེས་ནུག། མ་གཞི་མགོནམ་རྡོ་རྗེ་འདི་སྙན་ཆ་སྐྲོག་མི་ཅིག་ཨིན་རུང་ གློག་བརྙན་འདི་ནང་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་མ་ལངསམ་ལས་ ཁོ་རའི་ཕོ་རྒནམ་མགོནམ་ཚེ་རིང་གིས་ ཁོ་གིས་འབད་ཚུགས་ཟེར་སླབ་ལས་ ཁོ་ར་གློག་བརྙན་ནང་འཛུལ་ནིའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ནུག། གློག་བརྙན་ནང་ལུ་མ་འཛུལ་བའི་ཧེ་མ་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་སྙན་ཆ་བསྐྲོག་ནིའི་ནང་ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་རའི་ཕོ་རྒནམ་དང་གཅིག་ཁར་ རྒྱལ་གཞུང་འཆམ་དང་ཟློས་གར་ནང་ སྙན་ཆ་སྐྲོག་མི་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། དེ་བསྒང་ ཕོ་རྒནམ་མགོནམ་ཚེ་རིང་འདི་འཆམ་རྐྱབ་མི་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་ འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་བསྐྲོག་ཤེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནིའི་ནང་ལུ་མཁས་མཆོག་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལས་ དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནིའི་ནང་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ལེན་ཐེངས་གཉིས་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནི་ལུ་མཁས་མཆོག་རྐྱངམ་གཅིག་མེད་པར་ བློ་ཟེ་བསྒྱུར་ནི་དང་གསལ་བཤད་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་ཡང་ ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ ཤེས་ཡོན་སྦྱང་ནིའི་གོ་སྐབས་མ་ཐོབ་རུང་ ཁོ་རའི་ལྕོགས་གྲུབ་ལས་བརྟེན་ ཕྱི་རྒྱལ་ཡུ་ཨེསི་ཨེ་དང་ ཐའེ་ལེནཌ་ལུ་ གློག་བརྙན་བཟོ་བར་དང་ འཁྲབ་སྟོན་སྟོན་པར་འགྱོ་ནི་གོ་སྐབས་ཡང་ཐོབ་སྟེ་འདུག། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ཁ་སླབ་ནི་དང་གསལ་བཤད་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་འཇོན་ཐང་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་གྱི་སྐབས་ལུ་ གསལ་བཤདཔ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་གི་གསུང་སྐད་དང་འབྲུག་མཁས་འཕགས་ཅན་ཟེར་བའི་གསུང་སྐད་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་ནང་གི་ གསལ་བཤདཔ་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་པས། ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་ འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་ ༤༥ དེ་ཅིག་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་ཚུ་ཡང་བཟོ་སྐྲུན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ད་རེས་ནངས་པ་་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ མི་ཚེ་མིག་གིས་མི་མཐོང་ཟེར་མི་འདི་ གློག་བརྙན་ཁང་ཚུ་ལས་ཕར་སྟོན་པའི་བསྒང་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན།
ཨོ་རྒྱན་ཕུན་ཚོགས་རབས་རྒྱལ། (༢༠༢༢) རབས་རྒྱལ་དང་གཅིག་ཁར་སྲུ་ཇ་བཞེས་པ་བྱོན་ཤོག། yotube.com/c/Drukyelfilms
འབྲུག་གི་གློག་བརྙན། (༢༠༡༧) ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས། https://www.movies.bt
རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་བྱུང་རབས།
༉ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ གི་ལོ་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་དཔལ་མི་དབང་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ རྩོམ་སྒྲིག་འབད་དགོ་པའི་བཀའ་རྒྱ་གནང་ནུག། དེ་ལས་ རྒྱ་གར་དང་ཨིང་ལེནཌ་གཉིས་ཀྱི་བརྟན་ཞུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཚིག་དང་གདངས་དབྱངས་ཚུ་ རྩོམ་སྒྲིག་འབད་ནུག། ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་འདི་ རྒྱ་གར་ཤི་ལོང་ལུ་སྦྱོང་བརྡར་འབད་ཡོདཔ་ལས་ སྙན་ཆའི་སྡེ་ཚན་གྱི་འགན་འཛིན་པ་འགོ་དང་པ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། ཁོ་རྒྱ་གར་ལས་ལོག་འབྲུག་ལུ་ལྷོད་དེ་ ཟླཝ་བཞི་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱ་གར་གྱི་བློན་ཆེན་ ཇ་ཝ་ཧར་ལཱལ་ནི་རུ་མཆོག་ འབྲུག་ལུ་འབྱོན་ནུག། ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དམག་སྡེ་ནང་ དམག་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་ཏེ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་གདངས་དབྱངསའདི་བརྩམས་གནང་ནུག། བརྟན་བཞུགས་འདི་གི་ཚིག་རྩམ་མི་འདི་ དེ་བསྒང་ གཞུང་མགྲོན་གཉེར་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་མི་ རྒྱལ་མགྲོན་འཕྲིན་ལས་འདི་ཨིན་པས། བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་འདི་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དམག་སྡེ་གི་སྙན་ཆའི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ བསྐྲོགས་ཏེ་འཐེན་བཞིན་ཡོད་རུང་ ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་གིས་བརྩམས་མི་གདངས་ངོ་མ་འདི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཧེ་མ་འགོ་ཐོག་གི་གདངས་འདི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཞབས་ཁྲ་ ཁྲི་ཉམས་པ་མེད་པ་པད་མའི་ཁྲི་ ཟེར་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བརྩམས་ནུག། ཨིན་རུང་ ཧེ་མ་ལས་ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་གྱི་རིང་ལུ་ གདངས་དབྱངས་ལུ་ཡང་བསྒྱུར་བཅོས་ལེ་ཤ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། བརྟན་བཞུགས་འདི་ལུ་ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་གླུ་ཟེར་ཡང་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་འདི་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གཞུང་དང་སྒེར་དོན་གྱི་ལས་སྣ་ག་བཟུམ་བརྩམས་རུང་ ཡངན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ འགོ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་ བརྟན་བཞུགས་འདི་འཐེན་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ཡང་ དྲོ་པ་ཨ་རྟག་ར་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་འདི་འཐེན་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་ཚིག་ཚུ་ག་ནི་བ་བྱིན་རླབས་ཅན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་དབང་མངའ་བདག་རྒྱོལ་པོ་མཆོག་ལུ་ དད་དམ་ལྷད་མེད་ཀྱི་འགོ་ལས་གུས་བཀུར་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་ཏེ་ དགའ་སྐྱིད་ཀྱི་ཉིནམ་ཤར་བར་ཤོག་ཟེར་བའི་སྨོན་འདེབས་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།བརྟན་བཞུགས་འདི་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་ཚིག་འདི་འབྲུག་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།། དཔལ་ལུགས་གཉིས་བསྟན་སྲིད་སྐྱོང་བའི་མགོན།། འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ།། སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ།། ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས།། འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག། ཟེར་ཨིན་པས།
ཁུངས་གཏུག།
The Constitution of the Kingdom of Bhutan. (n.d.). Retrieved from
བྱི་ལི
ཤ་ཟའི་སེམས་ཅན་བརྐུ་གསོད
ཏ་དང་རྣམ་ཅོ་ཐུང་ཀུ།
འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ།
༉  འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་དབང་འཛིན་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་གི་བཙག་འཐུ་འགོ་དང་པ་མཛད་གནང་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ དཔལ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ རྒྱལ་ཁྲི་ལས་བབས་ཏེ་ རང་དབང་སྲིད་གཞུང་གི་དུས་བསྐལ་གསརཔ་རྗེས་སུ་འབྲངས་བའི་བརྡ་སྟོནམ་མ་ཚད་ བརྡ་བརྒྱུད་རྡབ་ཤོག་ནང་ སྒེར་དབང་གི་གསར་ཤོག། རླུང་འཕྲིན་ཉན་སྒྲོམ་དང་མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ག་ར་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ལག་པར་འབག་བཏུབ་པའི་བརྒྱུད་འཕྲིན་དང་གློག་རིག་ཡོངས་འབྲེལ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ འཐོབ་ཚུགས་པའི་དུས་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོད། འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་གི་དམིགས་དོན་གཙོ་བོ་ར་ མི་དང་འབྲེལ་བའི་འབྲེལ་གཏོགས་འབད་ནི་དང་ མི་མང་གསུང་བཤད་དང་བརྡ་བརྒྱུད་འབྲི་ལྷག་ཤེས་མི་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི་དང་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་བརྡ་བརྒྱུད་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་འདི་ཨིན་མས། wikipedia, 2021 འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་གི་ལས་རྟགས་འདི་ཡང་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་གསར་ལུགས་དང་སྔར་སྲོལ་གྱི་བར་ན་ཚད་མཉམ་བཟོ་བའི་བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ རི་རྒྱུད་རི་རྩེ་ལུ་ཁུངས་གཏུགས་འབད་དེ་ མེ་ཏོག་པདྨ་ཁ་རྒྱས་རྒྱསཔ་བཟུམ་ཅིག་སྟོན་ཡོདཔ་ལས་ མཚན་རྟགས་འདི་མཐོངམ་ཙམ་གྱིས་ སེམས་ཁ་ལུ་བཟོད་བསྲན་དང་རེ་འདོད་ཚུ་དྲན་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། ལས་རྟགས་འདི་ ཇོར་ཌེན་ ཝིན་ནིཀ་ (jordan winnick) གིས་བཟོ་བཀོད་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། Democracy, 2021 འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་གིས་ ལཱ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་གྲུབ་འབྲས་ཅན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཐབས་ལུ་ འདྲ་མཉམ་དང་གཅིག་མཐུན། གུས་ཞབས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ སྡེ་གཡོག་སྦེ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་། ལཱ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ འགན་འཁྲི་དང་འགན་ཁུར་འབག་སྟེ་ དྭངས་གསལ་གྱི་སྒོ་ལས་འབད་དེ་ རྒྱུ་དངོས་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ མི་སྡེ་གཅིག་ཨིན་པའི་མནོ་བསམ་བཏང་སྟེ་ དྲང་པོ་གི་སྒོ་ལས་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ སྤྱི་ཚོགས་ནང་གྲོས་བསྡུར་འབད་ནི་དང་ རང་གི་བསམ་འཆར་བཤད་ནི། སྐབས་བབས་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུ་ཤེསཔ་སྦེ་སྡོད་ནི། གཞན་ལུ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་ནི་ལ་སོགས་པའི་གྲལ་ཁར་གཏོགསཔ་ཨིན། མི་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ རང་མགོ་རང་འདྲོང་དང་གསར་གཏོད་ལུ་བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་ དཀའ་ངལ་བསལ་ནིའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ གསར་བཙུགས་འབད་ནི་ནང་ཡར་རྒྱས་གཏངམ་ཨིན་མས།
བྱི་ལི
གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ
རི་ཁའི་བྱི་ལི་ཚུ་ སྦོམ་ཆུང་སྒོ་ཁའི་བྱི་ལི་བཟུམ་སྦེ་ཡོད་རུང་ སྤུ་རིངམོ་སྦེ་སྟུག་དྲག་ཡོདཔ་ལས་ སྦོམ་སུ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན།
ལྟ
རི་ཁའི་བྱི་ལི་ཚུ་གིས་འཁྱམས་ས་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཨིན།ཟ་བའི་སེམས་ཅན་ལེ་ཤ་ཡོད།
གཡིབས་ས
རི་ཁའི་བྱི་ལི་ཚུ་ ཕྱག་ཕུག་དང་ས་དོང་ནང་གཡིབས་སྡོདཔ་ཨིན།
རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་བསངས་མཆོད།
༄༅། །རྗེ་བཙུན་འཕགས་མའི་བསངས་མཆོད་འདོད་འཇོའི་བུམ་བཟང་བཞུགས་སོ།།
༈ པོ་ཏཱ་ལ་ཡི་གནས་མཆོག་ནས། །ཏཾ་ཡིག་ལྗང་ཁུ་ལས་འཁྲུངས་ཤིང་། །ཏཾ་ཡིག་འོད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་སྒྲོལ། །སྒྲོལ་མ་འཁོར་བཅས་གཤེགས་སུ་གསོལ། རྗེ་བཙུན་འཕགས་མ་སྒྲོལ་མ་ནི། །བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་དང་། །ཆོས་སྐྱོང་ཐམས་ཅད་འདུས་པའི་དཔལ། །གསོལ་བ་འདེབས་སོ་ཐུགས་རྗེས་ཟུངས། །ཁྱེད་ནི་རྒྱལ་བ་མ་ལུས་པའི། །འཕྲིན་ལས་འདུས་པའི་མངའ་བདག་སྟེ། །ལས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་ཡུམ་ཆེན་མོ། །ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་འཕགས་མ་བསངས། །སྐུ་མདོག་ལྗང་ཁུ་མ་རྒད་མདོག །ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་ཨུཏྤལ་འཛིན། །གཡས་བརྐྱངས་གཡོན་བསྐུམ་གཡོན་ཕྱོགས་འགྱིངས། །འཕགས་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་བསངས། །འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །འདི་དང་ཕྱི་མའི་བར་དུ་སྐྱབས། །གསོལ་བ་འདེབས་པའི་ཡུལ་གཅིག་པུ། །རྒྱལ་ཡུམ་བཀའ་དྲིན་ཅན་མ་བསངས། །ལྷ་དང་ལྷ་མིན་མི་འམ་ཅི། །དྲི་བཟང་སྲིན་པོ་གཤིན་རྗེ་དང་། །རྐང་གཉིས་མི་དང་བཅས་པའི་མགོན། །ལྷ་ཡི་བླ་མ་ཆེན་མོ་བསངས། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་གཏེར་མཛོད་མངའ། །ཚད་མེད་འཕྲིན་ལས་དཔག་བསམ་ཤིང་། །ཅི་འདོད་རེ་སྐོང་བུམ་པ་བཟང་། །འདོད་རྒུའི་འབྱུང་གནས་རྗེ་བཙུན་བསངས། །སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཡུམ། །ད་ལྟ་རྒྱལ་བ་དགྱེས་པའི་སྡེ། །མ་བྱོན་རྒྱལ་བའི་གཞིར་གྱུར་པའི། །དུས་གསུམ་རྒྱལ་ཡུམ་འཕགས་མ་བསངས། །ཁྱོད་ནི་ཡེ་ཤེས་སྤྱན་དང་ལྡན། །ས་ལམ་ཡོན་ཏན་རྩེ་མོར་སོན། །ཉེས་དང་སྒྲིབ་པ་མི་མངའ་ཡང་། བདག་གི་བསོད་ནམས་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། །ཙནྡན་དཀར་པོ་ཤུགས་པ་སོགས། །ཕ་ཤིང་བདུད་རྩི་ཅན་རྣམས་དང་། །ཙནྡན་དམར་མོ་སྤ་མ་སོགས། །མ་ཤིང་དྲི་ངད་ལྡན་པས་བསངས། །བ་ལུ་མཁན་པ་ཕུར་མོང་སོགས། །གྲིབ་ཀྱི་ནུས་པ་སེལ་ནུས་པའི། །བསངས་སྣ་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་ལ། །དཀར་དམར་ཕྱེ་མར་སྦྱར་བས་བསངས། །ལྕགས་ཀྱུ་ལྔ་དང་བདུད་རྩི་ལྔ། །རྩ་བརྒྱད་ཡན་ལག་སྟོང་དང་སྦྱར། །མཆོག་མཐུན་དངོས་གྲུབ་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། །འཕགས་མ་ལྷ་ཡི་ལྷ་མཆོག་བསངས། །ཁྱེད་ནི་སྟོང་གསུམ་མ་ལུས་དང་། །ཁྱད་པར་མི་མཇེད་འཇིག་རྟེན་འདི། །བྱེ་བྲག་འཛམ་བུ་ཏྲི་ཤའི་གླིང་། །སྒོས་ཀྱི་སྐྱབས་གནས་ཆེན་མོ་བསངས། །ཨེ་མ་འཕགས་མ་རྗེ་བླ་མ། །ད་དུང་བོད་འབངས་ཡོངས་ཀྱི་ལྷ། །ཁྱད་པར་ལས་དོན་བདག་ལ་ནི། །བཀའ་དྲིན་འཁོར་མེད་ཆེན་མོ་བསངས། །གུས་པས་གསོལ་བ་སྙིང་ནས་འདེབས། །ཕྱག་འཚལ་མཆོད་འབུལ་སྡིག་པ་བཤགས། །རྗེས་སུ་ཡི་རང་བཞུགས་སུ་གསོལ། །ཆོས་བསྟོད་མཛད་བསྐུལ་དགེ་ཚོགས་བསྔོ། །འདི་ནས་ཇི་སྲིད་འཚོ་བའི་བར། །སྐྱིད་སྡུག་བཟང་ཅན་ཅི་བྱུང་ཡང་། །འཕགས་མའི་ཐུགས་རྗེ་མ་བཏང་བར། །བརྩེ་བས་རྗེས་སུ་བཟུང་དུ་གསོལ། །འཇིགས་པ་བརྒྱད་དང་བཅུ་དྲུག་སོགས། །མི་འདོད་ཉེར་འཚེ་ཀུན་ཞི་ནས། །བསམ་དོན་དམ་པའི་ཆོས་བཞིན་འགྲུབ། །ཚེ་བསོད་དཔལ་འབྱོར་རྒྱས་པར་མཛོད། །གང་དུ་གནས་པའི་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱང་། །ལོ་ལེགས་འབྲུ་འཕེལ་བཀྲ་ཤིས་ཤིང་། །དུས་ཀུན་བྱས་ཚད་ཆོས་དང་མཐུན། །བཀྲ་ཤིས་དགེ་ལེགས་ཁྱབ་པར་མཛོད། །རང་ཉིད་ཀྱི་ཁ་ཏོན་དུ་ངག་གི་དབང་པོས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།།
དགོན་གཞས།
༉   འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཆུང་པའི་དབང་ལུ་བལྟ་བ་ཅིན་ འཛམ་གླིང་སབ་ཁྲ་ནང་ལུ་ མེ་སྟག་བཟུམ་ཅིག་ལས་མེད་རུང་ སྔོན་དང་ཕུ་ རི་དང་བྲག་ དེ་ལས་ནགས་ཚལ་ཚུ་གིས་གང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་མ་ཚུགས་པར་ སྐོབས་ཚུད་དང་གཅིག་པུར་སྦེ་གནས་ཏེ་སྡོད་ནུག། དེའི་ཚེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ཡང་ རི་བྲག་དང་ནགས་ཚལ་ཚུ་གི་གང་ཡོདཔ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་རེ་རེ་ནང་ལུ་ རང་ཡུལ་གྱི་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་དར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོ་ཚུ་ནང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་དར་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གཞས་རིགས་མ་འདྲཝ་བཞི་དེམ་ཅིག་དར་ཏེ་འདུག་ཟེར་ཞུ་ནི། དེ་ཡང་ སྤ་རོ་འུ་ཆུ་པའི་གཞས། དགོན་གཞས། ཝང་གཞས་དང་ནུབ་གཞས་བཅས་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཚུ་གི་ནང་ལས་ དགོན་གཞས་འདི་ མགར་ས་རྫོང་ཁག་གི་ མི་ཚུ་གིས་རྐྱབ་མི་གཞས་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན། དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༦ ལུ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ བོད་ར་ལུང་ལས་འབྲུག་ལུ་བྱོན་པའི་སྐབས་ དགོན་གྱི་ས་གནས་ འབངས་བདེ་ཁ་ཟེར་སར་ཕེབས་པའི་སྐབས་ལུ་ འོབས་མཚོ་བླམ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་འགོ་འདྲེན་ཐོག་ལས་ ཞབས་དྲུང་འབྲུག་ལུ་ཕེབས་པའི་ དགའ་ཚོར་དང་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་ བསུ་བ་བསུ་ལེན་གྱི་ཆས་བསྒྲིགས་ཏེ་ ཤར་ཕི་ལས་ཁྲི་གདུགས་ནམ་ཡང་ཤར།། ད་རེས་ཤར་བའི་ཁྲི་གདུགས་ལུས་དྲོ་དོ།། ས་བོད་ལས་མཚན་ལྡན་ནམ་ཡང་བྱོན།། ད་རེས་བྱོན་པའི་མཚན་ལྡན་བྱིན་རླབས་ཆེ།། ཟེར་བའི་བསྟོད་གླུ་གི་ཚིག་ཕུལཝ་དང་གཅིག་ཁར་ དགོན་གཞས་འདི་བྱུང་ནུག་ཟེར་ཨིན་པས། དེེ་གི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་དང་པ་ སྡེ་པ་དབུ་མཛད་ཀྱིས་ ཞབས་དྲུང་གི་བཀའ་བཞིན་ དགོན་གཞས་འདི་ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་དེ་ དེ་ལས་ཚུར་ཁྱུན་མ་ཉམས་པར་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ བཟང་ལམ་ལམ་སྦེ་རྐྱབ་སྲོལ་འདུག་ཟེར་ཞུ་ནི།
དགོན་གཞས་འདི་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ གཞས་དཔོན་གཅིག་གིས་ཁྱིད་དེ་ གཞས་རོགསཔ་ ༢༠ གིས་རྐྱབ་སྲོལ་ཡོདཔ་དང་ གཞས་འདི་ལུ་ ཆེད་བརྩོན་དང་བསྟུན་ཏེ་ གཤམ་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་དོ་བཟུམ་ གཞས་རིགས་ལེའུ་ ༡༣ དེ་ཅིག་རྐྱབ་སྲོལ་འདུག། དེ་ཡང་ ༡ ས་བཅགས། ༢ ཕྱག་འཚལ་ལུགས། ༣ ཤར་ཕི་ལས་ཁྲི་གདུགས་ཉི་མ། ༤ ཚོགས་པ་ནམ་ཡང་ཚོགས། ༥ ནོར་བུ་དུང་དཀར། ༦ རྩལ་གསུམ་པ། ༧ བཞུགས་གྲལ། ༨ སྤ་ཚར། ༩ འཆམ་ཤོག། ༡༠ བྱ་ཆེན་ངང་པ། ༡༡ མེ་ཏོག་ཀུ་མུད། ༡༢ ཁྲི་གདུགས་ཉི་མ་རྒྱུག་རྒྱུག། ༡༣ ཆ་ལུགས་དང་བཅས་ བཅུ་གསུམ་འདུག་ཟེར་ཞུ་ནི། དགོན་གཞས་འདི་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ལུ་ གཞས་ཀྱི་ཆས་ཚུ་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་གི་ གཟུགས་ཁ་ལུ་གོ་ཁྲབ་གྱོན་པའི་བརྡ་ལུ་ ཆ་རི་དམརཔོ་གྱོན་དགོཔ་ཨིན་མས། གཞས་དཔོན་གྱིས་ལྕགས་རྨོག་དང་ དར་སྨན་ཙེའི་བཀབ་ནེ་བཀབ་དགོཔ་དང་ གཞས་རོགསཔ་ཚུ་གིས་ཀོ་པག་ཟེར་ མགོ་དཀྲིས་རེ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་མས། དེ་ལས་རྒྱབ་ཁ་ལུ་དགྲ་ལི་བཏགས་པའི་བརྡ་ལུ་ གཞས་དཔོན་གྱིས་གོས་ཆེན་སྣ་བསྒྲིགས་ཅན་གྱི་སེ་སྐོརམ་དང་ གཞས་གཡོག་ཚུ་གིས་ དར་དཀརཔོ་སེ་སྐོརམ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་མས། གཞས་འཆམ་མི་ག་ར་ ལས་མགོན་བྱ་རོག་གི་རྣམ་སྤྲུལ་ཨིན་པའི་བརྡ་ལུ་ སྟོད་གོ་གནགཔོ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་ག་ར་ཞབས་དྲུང་ཁོ་རའི་སྒརཔ་ཨིན་པའི་བརྡ་ལུ་ ལག་རྒྱན་དཀརཔོ་བཀལ་དོ་ཡོདཔ་མས། དོ་རུང་ གྱི་གཞས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ དགྲ་ནམ་འོང་རུང་ གདོང་ལེན་འབད་ནིའི་ གྲ་སྒྲིག་ཡོད་པའི་བརྡ་ལུ་ སྐེད་པར་དཔའ་རྟགས་རེ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་མས།
དགོན་གཞས་འདི་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་ བོད་ལས་འབྲུག་ལུ་ཕེབས་པའི་དགའ་ཚོར་ལུ་ མགར་ས་ དགོན་ལུ་གསོལ་སྟོད་མཛད་ཡོདཔ་ལས་ དགོན་གཞས་འདི་ མགར་ས་ཚེས་བཅུ་དང་མཛད་སྒོ་རྟེན་འབྲེལ་ཚུ་གི་སྐབས་ རྐྱབ་སྲོལ་འདུག་ཟེར་ཞུ་ནི། དགོན་གཞས་འདི་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ ལུགས་སྲོལ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་གུ་ལུ་ གཞས་འདི་གིས་ ཞབས་དྲུང་འབྲུག་ལུ་འགོ་ཐོག་ཕེབས་པའི་ རྗེས་ཤུལ་སྟོནམ་ལས་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ག་དེམ་ཅིག་ཁག་ཆེཝ་ཨིན་ན་ སྟོན་ཚུགས་པས་ཟེར་ཞུ་ནི། དེ་མ་ཚད་ གཞས་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་རྐྱབ་དགོཔ་ལས་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་འབྲེལ་བ་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནིའི་ལྷན་ཐབས་དང་ ལྷག་པར་དུ་ མགར་ས་ དགོན་ཚུ་གིས་བྱུང་རབས་ལས་བྱུང་ནི་འདི་གིས་ ཁོང་གིས་དཔའ་ཉམས་ཡང་བཞག་ཚུགསཔ་ལས་ འདི་བཟུམ་མའི་ལམ་སྲོལ་ཁྱད་འཕགས་ཅན་ཚུ་ རྒྱུན་ཆད་མ་བཅུག་པར་ འཕྲོ་མཐུད་བཞག་ནིའི་འབད་བརྩོན་བསྐྱེད་དགོ་པས་ཟེར་ཞུ་ནི།
འབྲུག་དང་ཧི་མ་ལ་ཡཱ།
ཁྲོམ་ནང་གི་སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་དཀའ་ངལ།
དེང་སང་དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ ག་ར་གིས་རང་ཡུལ་རྒྱབ་ཁར་བཞག་སྟེ་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་ནིའི་གདམ་ཁ་རྐྱབ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ སྡོད་ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན་སྦོམ་བྱུང་སྟེ་འདུག། (Brennan and Hary, 1989; Dunkerley, 1983). དེ་ཡང་ ཌ་ཀ་ཁྲོམ་སྡེའི་ཤར་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་རྫོང་ཁག་གི་ ཁ་དམའ་སར་ཆགས་པའི་ས་གནས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཕྱོགས་ག་ར་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གི་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༣ (Uddin,2006) དེ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལུ་ས་ཡ་ ༡༤.༥ ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ སྡོད་ཁྱིམ་གསརཔ་དང་ བདག་སྐྱོང་། ཚོང་བསྒྲགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འཆར་གཞི་མེད་པའི་ས་གོ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་བཟོ་དགོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་ མི་སྡེའི་ལུ་བྱེམ་ཤུགས་ཕོག་སྟེ་འདུག། (Harris, 1992). དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ གནས་ཚུལ་གསར་ཤོས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཐིམ་ཕུག་དང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་ལུ་ཡང་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་གླ་ཁར་ལེན་སྡོད་ནིའི་དོན་ལུ་ སྡོད་ཁྱིམ་འཚོལ་མི་དང་ ཁང་གླ་མཐོ་དྲགས་ནུག་ཟེར་སླབ་མི་འདི་ མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་ལས་ཕར་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་འདུག། དེ་ཡང་ ཐིམ་ཕུག་བྱེ་མི་ན་ལུ་ གནས་སྐབས་ཀྱི་ལཱ་འབད་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་སླབ་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཁོང་གི་ལཱ་གཡོག་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཁང་གླ་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་ཅིག་འཚོལ་ཏེ་ ལོ་གསུམ་དེ་ཅིག་འགྱོ་རུང་ འཚོལ་མ་ཐོབ་ལས་ མ་འོངས་པའི་ནང་ལུ་ ཁོང་བཟུམ་གྱི་མི་འདི་ཚུ་ལུ་ དཀའ་སྡུག་འབྱུང་ནི་མས་ཟེར་ཚ་གྱང་ལངས་ཏེ་འདུག། ད་རུང་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་མི་ཚུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལུ་ ཁང་ཚན་གསུམ་འབད་མི་ བཟའ་ཚང་གི་ཁྱིམ་གཅིག་ལུ་ དངུལ་ཀྲམ་ ༥༠༠༠ དང་ ༦༠༠༠ ཨིནམ་དང་ ད་རེས་ནངས་པ་འབད་བ་ཅིན་ དངུལ་ཀྲམ་ ༡༥༠༠༠ དེ་ཅིག་ལུ་ ཡར་སེང་འགྱོ་ནུག་ཟེར་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་ནང་གི་སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཁྱིམ་གྱི་སྦྱིན་བདག་ ༡༣༡ དེ་ཅིག་ལུ་ཉེན་བརྡ་འབད་དེ་འདུག། དེ་དང་འདྲཝ་སྦེ་ ཕུན་ཚོགས་གླིང་ལུ་ཡང་ སྡོད་ཁྱིམ་འཐོབ་ནི་འདི་ ཀོ་ཝིཊ་ ༡༩ མ་ཐོན་པའི་སྔོན་མ་ལས་གདོང་ལེན་ཅན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ ནད་གཞི་འདི་ཐོན་པའི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་མི་ཇའི་གང་ལུ་སྡོད་མི་ཚུ་ནང་ན་འབག་མི་འདི་གིས་ ཧེང་བཀལ་ར་སྡོད་ཁྱིམ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་བཟོ་སྟེ་འདུག་ཟེར་ཨིན་པས།
དེ་བཟུམ་སྦེ་ཁྲོམ་གྱི་འགྱུར་བ་འགྱོ་དགོ་མི་འདི་ བང་ལ་ཌེཤ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ མི་རློབས་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ གཡུས་ཁ་ལས་ཁྲོམ་ཁར་གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་ལེ་ཤ་འཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། (Chowdhury and Faruqui, 1998). དེ་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འབད་རུང་ དང་པ་ར་ གཡུས་ཁ་ལས་ཁྲོམ་ཁར་གཞིས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་དང་ གཉིས་པ་ལུ་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ཁྱིམ་རྐྱབ་རེ་རྐྱབ་ཚེ་ ཟ་ཁང་སྦེ་རྐྱབ་མི་དང་ སྔོན་མ་ལས་སྡོད་ཁྱིམ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཟ་ཁང་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། གསུམ་པ་ལུ་ འབྲུག་མཉམ་རུབ་ཚོགས་པ་གི་ཁས་བླངས་གསལ་བསྒྲགས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཐིམ་ཕུག་ལུ་ཚོང་བསྒྲགས་ཀྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་རྐྱབ་མི་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོད་རུང་ དེ་ཚུ་ག་ར་ འོང་འབབ་ཆེ་བའི་མི་ཚུ་གིས་མ་གཏོགས་ འོང་འབབ་བར་མ་དང་ཆུང་བའི་མི་ཚུ་གིས་ ཁང་གླ་འདི་འབད་མ་ཚུགས་པར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འོང་འབབ་ཆུང་བ་དང་བར་མ་ཚུ་གིས་འབད་ཚུགས་པའི་ཁྱིམ་རྐྱབ་དགོཔ་གལ་ཆེ་བས་ཟེར་བཤད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བཀྲ་ཤིས་སྒང་དང་བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་ དར་དཀར་ན་རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་དེ་འདུག། དེ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ སྤྱི་ཟླ་ ༨ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༢ ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནང་ལུ་ ལཱ་གཡོག་བློན་པོ་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་གིས་སླབ་དོ་བཟུམ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཁར་ཁང་གླ་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གཙོ་བོ་ར་ ས་གི་གོང་ཚད་དང་ ཁྱིམ་བཟོའི་རྒྱུ་ཆ་གི་གོང་ཚད་མཐོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་དེ་འདུག། དེ་བཟུམ་གྱི་དཀའ་ངལ་འཐོན་དགོ་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཡང་ གཞུང་གི་སྡོད་ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྲིད་བྱུས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་དམ་དམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས།
ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་དཀའ་ངལ་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ མི་སེར་ཚུ་ཚ་གྱང་ལངས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ལ་ལུ་ཁང་གླ་སྤྲོད་མ་ཚུགས་པའི་གདོང་ལེན་སྦོམ་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་དམིགས་ཏེ་ གཞུང་སྐྱོང་གི་ཁས་བླངས་ནང་ལུ་ ག་ར་གིས་འབད་ཚུགས་པའི་སྒྲིང་ཁྱིམ་རྐྱབ་བྱིན་ནི་ཟེར་མི་འདི་ཚུད་དེ་ཡོད་རུང་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་རིན་གོང་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཁང་གླ་འདི་ཧ་ཅང་གིས་མཐོ་ཤོས་ཅིག་མེན་པས་ཟེར་བཤད་པའི་ཁར་ ཁང་གླ་འདི་མར་ཕབ་དགོ་པ་ཅིན་ འཆར་དངུལ་ལས་ལྷག་པའི་དཀའ་ངལ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་ལམ་ལུགས་འདི་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དགོཔ་ལས་ དེ་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ཡང་འབད་མི་ཚུགས་ཟེར་ཨིན་པས། དེ་ལས་ སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་གུར་ ད་རུང་ ཁ་སྐོང་བཀལ་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ངོས་ལེན་འབད་བ་ཅིན་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་དཀའ་ངལ་འདི་བསལ་ཚུགས་ནི་མས་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། ད་རུང་ Meghraj Adhikari གིས་བྲིས་ཡོད་པའི་འབྲུག་གི་དུས་དེབ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ གཡུས་ཁ་ལས་ཁྲོམ་ཁར་གཞིས་སྤོ་འགྱོ་ནི་ལས་བཀག་ཐབས་ལུ་ ཐིམ་ཕུག་ལུ་ཡོད་པའི་ཤེས་རིག་དང་གསོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ རྫོང་ཁག་སོ་སོའི་ནང་ལུ་ཡང་ མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་བཙུགས་དགོཔ་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས། སྤོདེ་གི་ནང་ལས་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་གསལ་བསྒྲགས་འབད་མི་ལྟར་དུ་ ཡན་ལག་གི་ཁྲོམ་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་དང་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ མ་འོངས་པའི་ནང་ལུ་ཡུན་བརྟན་སྦེ་ཕན་ཐོགས་ཐབས་ལུ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་གཙུག་སྡེ་དང་དངུལ་ཁང་ལྟེ་བ། ཞལ་འཛོམས་ཁང་། ཞིབ་འཚོལ་དང་སྦྱོང་བརྡར་ལྟེ་བ་ཚུ་གསར་བཙུགས་འབད་དགོཔ་དང་། དེ་བཟུམ་སྦེ་ གཞན་མི་རྫོང་ཁག་ནང་ལས་ཕར་ཡང་ གཞུང་གིས་ཁ་ཐུག་ལས་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏོག་གོ་སྦེ་གནང་པ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཁར་གཞིས་སྤོ་འགྱོ་དགོཔ་མེདཔ་ལས་ སྡོད་ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ཚུགས་ནི་དང་ གཡུས་ཁར་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལུ་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་མི་ཡང་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱབ་རྟེན།
Brenman, E. M.,& Harry, W.R (1989). Asian megacity characteristics, problems,     and policies. International Regional science review, 12(2),117-129.
Chowdhury, A.M., & Faruqui, S. (1998). Dhaka, Bangladesh: The Asiatic society   of Bangladesh. Issues and opportunities .Newyork:Ford University Press.
Harries, N. (1992). Cities in the 1990s: The challenges of developing countries. London UCL.Press.
Thimphu Structure Plan, 2002 to 2007, Ministry of works and Human settlements, 2005.
The Local Government Act of Bhutan 2009 and 2014.
Uddin, M.N. (2006). The relationship between urban forestry and poverty        alleviation- Dhaka as a case study,Master’s Thesis submitted to      Development of landscape Management & Horticultureal technology. Retrived 20th July 2022, from http://www..fao.org/uploads/media/
དབྱངས་ཅན་ སི་ རིན་འཛིན་ (༢༠༢༡) Three Bills related to solving issues to be tabled in     the parliament next time. ཀུན་གསལ། https://kuenselonline .com
ཤར་གྱི་བློ་ཅུ།
ཤར་གྱི་བློ་ཅུ།
ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་ལུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ དར་ཁྱབ་སྦོམ་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ བོན་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཁྱབ་སྦོམ་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་ཡང་ སྔོན་མ་བོན་ཆོས་དར་ཏེ་ཡོད་པའི་དུས་ལས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་ དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་ཁག་ནང་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་ ཤར་དར་བརྒྱད་ལས་ཀ་གཞི་དང་ ཉི་གཤོང་ དྭངས་ཆུ་རྒེད་འོག་གསུམ་ནང་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ སྲས་ཕུ་རྒེད་འོག་ རུ་ཀུབ་སྦྱིས་གཡུས་ཚན་ནང་ལུ་ཡང་ བརྩི་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ ཤར་སྒང་སྟེང་ལས་ཨིན་མི ཕུརཔ་རྡོ་རྗེ་གིས་སླབ་མི་ནང་ དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་གི་རྒེད་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ལེན་ཁེ་སྦྱིས་དང་ ཀུན་དགའ་ཁྲང། ཀུན་བཟང་གླིང་། ཕངས་གཡུས། ཉི་གཤོང་རྒེད་འོག་གི་སྤྱི་འོག་ཅིག་ཨིན་མི་ གཡུས་ཚན་དགེ་ལི་ཁ་ཟེར་ས་ དུས་སྟོན་འདི་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས།
བློ་ཅུ་འདི་ ལོ་གསུམ་གྱི་བར་ན་ ཚར་རེ་གསོལ་ནི་དང་མཆོད་སྲོལ་ཡོདཔ་ལས་ ཉིནམ་དེ་ཁ་ལུ་ གཡུས་ཚན་འདི་ནང་གི་མི་ ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་མེདཔ་གཅིག་ཁར་འཛོམས་ཏེ་ ལས་རིམ་འདི་ག་ནི་བ་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྦེ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནི་འདུག། བློ་ཅུ་འདི་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་བའི་སྐབས་ལུ་ མི་ཚུ་ག་ར་གོ་ལ་རྡིག་རྡིགམ་སྦེ་གྱོན་ནི་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བུམོ་ལེགས་ཤོས་ཚུ་ཡང་བཏོན་པའི་སྲོལ་འདུག། ཐང་གི་སྦུག་ལུ་བློ་ཅུ་འདི་ འགོ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་ ཕ་ཇོ་གིས་སྦེ་ གཡུས་གི་སྦུག་ལུ་ ཆོས་སྲུང་གི་ཆོ་གུ་གཏང་དགོཔ་ཨིན་མས།  དེ་ཡང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མ་དར་བའི་ཧེ་མ་ བོན་ཆོས་ཀྱི་སྟོན་པ་འདི་དར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ ཕ་ཇོ་གིས་སྦེ་བོན་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་གུ་གཏངམ་ཨིན་མས།  དེ་ལས་ བློ་ཅུ་འདི་འགོ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་གཡུས་དེ་ནང་གི་དཔའ་རྫཔ་ཚུ་གིས་ བཙན་དར་ཞུ་བར་རང་སོའི་གཡུས་ཁའི་ལྷ་ཁང་ནང་འགྱོ་དགོཔ་དང་ གཡུས་དགེ་ལི་ཁ་གིས་དཔའ་རྩལཔ་ཚུ་འབདན་ བསལ་སྒང་ལུ་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན་མས། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་ གཡུས་འདི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་གནས་བདག་ཨང་རྒས་སྲིན་མོ་རྒྱལ་མོ་ཟེར་མི་ བོད་གཡུས་སྒྲུ་གླིང་གི་ཆོས་སྐྱོང་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གནས་བདག་འདི་ དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ལུ་ གདན་ས་དང་པ་ཀུམ་བུ་ལུ་ཆགས་ དེ་ལས་ ལོ་བཞི་གི་རྒྱབ་ལས་ ཉི་མའི་ཟེར་གུར་ཆིབས་ཏེ་ ཝ་ཤར་ལུ་གདན་ས་བཅགས་གནང་ནུག། གདན་ས་འདི་གི་མིང་ལུ་ བསལ་སྒང་ཟེར་སླབ་མི་འདི་  གདན་ས་འདི་གི་ས་གནས་ མོ་ར་གིས་བསལ་གནང་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས། གཡུས་འདི་ནང་གི་མི་ཚུ་གིས་ ཨང་རྒས་ལུ་ སྐྱབས་འཚོལ་བའི་བརྡ་ལུ་ བློ་ཅུ་འདི་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིན་མས། བློ་ཅུ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སའི་སྤང་ཐང་ནང་ལས་ དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་འདི་ སྤྱི་དཔོན་གྱི་ཁྱིམ་ནང་ཞུ་ཞིནམ་ལས་ གཉེན་གྲོགས་བུ་གཞི་མ་འཁོར་མི་ཚུ་གིས་ དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལུ་སྨོན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བཏབ་སྟེ་དངོས་གྲུབ་ཞུ་བ་ཅིན་ ཨ་ལུ་་གི་དངོས་གྲུབ་ཡང་གནངམ་ཨིན་ཟེར་སླབ་སྲོལ་འདུག།  ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་གསོལ་དགོ་པའི་་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ གཡུས་ཁ་ལུ་ ཆར་ཆུ་དུས་སུ་འབབ་ ལོ་ཕྱུག་རྟག་ཏུ་ལེགས་ ནད་ཡམ་མུ་གེ་ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་ནི་དོན་ལུ་ གཡུས་ཁའི་སྐུ་རིམ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ལས་གཡུས་ཁའི་ཕམ་སྤུན་ཆ་དང་ལྟ་ལྟོ་ཚང་། གཉེན་ཉེཝ། ཁྱིམ་ཚང་ཚུ་ག་ར་གཅིག་ཁར་འཛོམས་ཏེ་ དགའ་སྤྲོ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་དང་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་བདག་འཛིན་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་གསོལ་བའི་སྐབས་ གཙོ་བོ་དཔའ་བོ་དང་དཔའ་མོ། རྣལ་འབྱོརམ། དཔའ་རྩལཔ་ཚུ་དགོཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ བློ་ཅུ་མཆོད་པའི་སྐབས་ལུ་ དཔའ་བོ་གིས་ ༼ནང་ན་ལས་གོ། ཕྱི་ལས་ཁ་དམར་བཀབ་ནེ། རིགས་ལྔ། ཀྲང་ཀྲི་དང་དྲིལ་བུ།༽ རྣལ་འབྱོལ་མ་གིས་ ༼ཕྱི་ཁ་ལས་དཀྱི་ར། མགུ་རིགས་ལྔ་། ལག་པར་ཀྲང་ཀྲི་དང་དྲིལ་བུ།༽ དཔའ་རྩལཔ་གིས་ ༼ཕྱི་ལས་གོ། ལག་པར་དཔའ་རྟགས། མགུ་ཏོ་ཁར་ཐོད། རྒྱབ་ཁར་དར།༽ ཚུ་དགོཔ་ཨིན་མས། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་ ཧེ་མ་དབང་འདུས་ཀྱི་མི་ཚུ་གིས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཆ་བཞགཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གྱི་མི་ཤེསཔ་མཐོངམ་ཚུ་གིས་ཡང་ཆ་བཞག་བསྐྱེད་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ སྔོན་གྱི་ལམ་སྲོུལ་ཚུ་ལུ་སྤོ་བ་དང་ཆབཞག་ཉུང་སུ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པ་ ན་གཞོན་ཚུ་ཆོས་ཡོན་ཏན་ལྷབ་སྟེ་ ག་ར་ཁྲོམ་ཁར་སྡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གཡུས་ཁ་ལུ་དཔའ་རྩལཔ་མེད་པའི་་དཀའ་ངལ་དང་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་བ་ལས་བརྟེན་ གཡུས་སྒོ་ཚུ་ནང་ དཔའ་བོ་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལེའུ་དང་ཚིག་ཚུ་ཉམས་འགྱོ་བའི་དཀའ་ངལ་འདུག། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་སྲོལ་བའི་སྐབས་སུ་ ཚིག་ལྷམ་པ་མ་འདྲཝ་ ༡༩ དེ་ཅིག་སླབ་སྲོལ་འདུག། དེ་ཡང་།
འཕགས་མ་རྒྱལ་མཚན་རྩེ་མོའི་བསངས་མཆོད།
༄༅། །འཕགས་མ་རྒྱལ་མཚན་རྩེ་མོའི་བསང་མཆོད་བཞུགས་སོ།།
ཤར་གྱི་བློ་ཅུ།
༄༅། །ཀ་གཞི་དམངས་ཀྱི་ཆང་མཆོད་བཞུགས་སོ།།
འཕགས་མ་རྒྱལ་མཚན་རྩེ་མོའི་བསངས་མཆོད།
༈ ཧཱུྃ༔ བཅོམ་ལྡན་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་ཡུམ། །མཐུ་དང་ནུས་པའི་མངའ་བདག་མོ། །འཕགས་མ་རྒྱལ་མཚན་རྩེ་མོ་བསང་། །སྐུ་མདོག་གཙོ་མ་གསེར་གྱི་མདོག །ཞལ་བཞི་དབུས་སེར་གཡས་དཀར་ལ།། གཡོན་དམར་གསུམ་ག་ཁྲོ་མོའི་ཞལ། །མཆེ་བ་གཙིགས་ཤིང་སྤྱན་གསུམ་འབར། །ཕྱག་བཞི་གཡས་ཀྱི་དང་པོ་ན། །རལ་གྲི་འཛིན་ཅིང་ཕྱག་གཡོན་གྱིས། །རྡོ་རྗེས་མཚན་པའི་ཞགས་པ་དང་། །འོག་མ་འཁོར་ལོ་གཏུན་ཤིང་བཟུང་། །ཐོད་སྐམ་དབུ་རྒྱན་རིན་ཆེན་དང་། །རུས་པའི་རྒྱན་ཆ་སྐུ་ལ་གསོལ། །དར་གྱི་ཆས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཀླུབས།།སྟག་ཤམ་མི་མགོའི་དོ་ཤལ་གསོལ། །གཡས་བརྐྱངས་གཡོན་བསྐུམས་རོལ་པས་བགྱིང་། །པདྨ་ཟླ་བའི་གདན་ལ་བཞུགས། །འོག་མིན་གནས་སོགས་གར་བཞུགས་ནས། །སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་གཤེགས་སུ་གསོལ། །དྷ་པེ་ཧཱུཾ་གི་ཏིང་འཛིན་ལས། །སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱས་བྱིན་བརླབས་པའི། །ངོ་མཚར་མི་གཙང་སེལ་བའི་རྫས། །གསང་གི་མཆོད་པ་འབུལ་ལོ་བཞེས། །ཙན་དན་དཀར་དམར་ཨ་དཀར་ནག། །ག་བུར་སི་ལ་ན་གི་སོགས། །དྲི་ལྡན་སྤོས་སྨན་བརྒྱ་ཕྲག་གིས། །འཇིག་རྟེན་རྨོངས་པ་གསལ་གྱུར་ཅིག །ཁྱད་པར་བདུད་རྩི་རཱ་ས་ཡ། །རྩ་བ་བརྒྱད་ལ་ཡན་ལག་སྟོང་། །ཤ་ལྔ་བདུད་རྩི་ལྔ་དང་སྦྱར། །མཆོག་གི་བསང་མཆོད་དམ་པས་བསངས། །བདག་གི་འཇིགས་པ་ཀུན་ལས་སྐྱོབས། །ནད་དང་གནོད་པ་མ་ལུས་སྲུངས། །འཁྲུགས་པ་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ། །སྲུངས་ཤིག་སྲུངས་ཤིག་རྒྱལ་བའི་བཀའ། །ཕ་རོལ་ངན་པའི་སྤ་བཀོང་ལ། །གཞན་སྡེ་དགྲ་ཚོགས་ཟིལ་གྱིས་གནོན། །རང་སྡེ་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ། །བསམ་དོན་འགྲུབ་པར་མཛད་དུ་གསོལ། །དཔལ་གྱི་བསམ་ཡས་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་མགུལ། །ངག་གི་དབང་པོས་སྦྱར་བ་དགེ་གྱུར་ཅིག། །།
ཤར་གྱི་བློ་ཅུ།
གདན་ཞུ་སྤྱན་འདྲེན།
༈ དེ་ཡང་། ཡར་དབུ་ལ་བལྟ་ན་གདུགས་ཕུབས་དང་། །མཚན་ལ་བལྟ་ན་གསེར་ཉ་འདྲ། །ཚེམས་ནི་དུང་དཀར་གཡས་འཁྱིལ་དང་། །ལྗགས་ནི་པདྨ་ཁ་ཕྱེ་འདྲ། །མགྲིན་པ་གསེར་གྱི་བུམ་པ་དང་། །སྙིང་ཁ་དཔལ་ཡབ་བརྩེགས་པ་འདྲ། །སྐུ་གཟུགས་རྒྱལ་མཚན་འཕྱར་འདྲ་ཞིང་། །ཆབ་སྲིད་ཀུན་ཁྱབ་འཁོར་ལོ་འདྲ།། སྐུ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀུན་ཚང་བ། །དེ་འདྲའི་གཟི་བརྗིད་ཕུན་ཚོགས་པའི། །བླ་མ་ཡིད་དམ་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས། །ཆོས་སྐྱོང་གནས་བདག་གཞི་བདག་དང་། །ཁྱད་པར་ཡུལ་འདིའི་བརྒྱུད་པའི་ལྷ། །དགྲ་ལྷ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས། །མཆོད་པའི་གནས་འདིར་བྱོན་ནས་ནི། །དགྱེས་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་སུ་གསོལ།།
གསེར་སྐྱེམས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ།
༈ ཨོཾ་ཨ་ཧཱུཾཿ ལན་གསུམ། མཐོ་བ་རི་རབ་ལས་ནི་དཔང་མཐོ་ཞིང་། །ཡངས་པའི་ས་གཞི་ལས་ནི་རྒྱ་ཆེ་ལ། །མཐའ་ཡས་སྐར་ཚོགས་ལས་ཀྱང་གྲངས་མང་བ། །གསལ་བའི་ཉི་ཟླ་ལས་ཀྱང་འོད་གསལ་བའི། །ཕྱི་སྣོད་ནམ་མཁའ་ལས་ནི་མཐའ་ཡས་ཞིང་། །ནང་དུ་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེ་བ། །ཁ་དོག་དྲི་རོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡི། །ཟག་པ་མེད་པའི་བཅུད་ལྡན་གསེར་སྐྱེམས་འདི། །བླ་མ་ཡིད་དམ་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་དང་། །དགྲ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་མཆོད་ཕྱིར་གནས་འདིར་བཤམས།།
དཀར་བརྒྱུད་གོང་མ་རྣམས་ལ་འབུལ་བ།
ཧོ༑ སྐྱབས་གནས་ཀུན་གྱི་ངོ་བོ། མཉས་མེད་དྭགས་པོ་དཀར་བརྒྱུད། །གསེར་གྱི་ཕྲེང་བར་བྱོན་པའི། །ཆོས་སྐུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན། །ཏིལླི་ཤེས་རབ་བཟང་པོ། །ན་རོ་ཡེ་ཤེས་དངོས་གྲུབ། །མར་པ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས། །མི་ལ་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེ། །རས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ། །འཕགས་གྲུ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ། །གླིང་རས་པདྨ་རྡོ་རྗེ། །དཀར་བརྒྱུད་གོང་མ་རྣམས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག།  གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
འགྲོ་མགོན་གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཡབ་སྲས་ལ་འབུལ་བ།
༈ ཁྱད་པར་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི། །སྲོལ་འབྱེད་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ། །ཡབ་རྗེ་གཙང་པ་རྒྱ་རས། །གང་གི་ཐུགས་རྗེ་ཕྲིན་ལས། །བྱ་རྒོད་གནམ་ལ་འཕུར་བའི། །ཉིན་ལམ་བཅོ་བརྒྱད་ས་ཁོངས། བྱང་ཕྱོགས་གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ། །སྟོད་འབྲུག་གནམ་ཁའི་སྐར་མ། །སྨད་འབྲུག་ས་ཡི་དྲེག་པ། །བར་འབྲུག་དབྱར་གྱི་རྩ་ལྟར། ཁྱབ་པའི་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི། །བུ་བརྒྱུད་འཁོར་དང་བཅས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག།  གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
བོད་ཀྱི་འབྲུག་པའི་གདན་འཛིན་རྣམས་ལ་འབུལ་བ།
༈ སེངྒེའི་མཚན་ཅན་དགུ་དང་། །རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ། །མཚུངས་མེད་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ། །འཇམ་དབྱངས་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ། །མི་ཕམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། །ཡབ་རྗེ་བསྟན་པའི་ཉི་མ། །དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་གདན་འཛིན། །ཡང་སློབ་བུ་སློབ་བཅས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག།  གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷོ་མོན་འབྲུག་གི་གདན་འཛིན་རྣམས་ལ་འབུལ་བ།
༈  ལྷོ་མོན་ཁ་བཞིའི་ཡུལ་གྱི། །ལྷ་མི་ཡོངས་ཀྱི་གཙུག་རྒྱན། །ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ། །སྤྲུལ་སློབ་བརྒྱུད་པར་བཅས་དང་། །གྲྭ་ཚང་འཕགས་པའི་མཁྱེན་ཆེན། །གནས་བརྟན་རིམ་བྱོན་རྣམས་དང་། །རྩ་བའི་བླ་མའི་བར་གྱི། །དྲིན་ཅན་བླ་མ་རྣམས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
དམིགས་བསལ་གལ་ཆེའི་བླ་མ་ཁག་གཅིག་ལ་འབུལ་བ།
༈ གནས་ཆེན་ཟངས་མདོག་དཔལ་རིའི། །འཆི་མེད་པདྨ་འབྱུང་གནས། །ལྕགས་རི་རྡོ་སྡེ་གནས་ལུ། །ཕ་ཇོ་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ། །བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ། །ཐུབ་དབང་ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན། །དཔལ་རི་རྡོ་རྗེ་གདན་ལ། །བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། །ལྷུང་ཚོ་བཀྲ་ཤིས་སྒང་ལ། །མཁས་གྲུབ་ཀུན་དགའ་རྒྱ་མཚོ། །ཐེག་ཆེན་རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལ། །ངག་དབང་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས། །མཐའ་གྲགས་རི་ཡི་རྩེ་མོར། །ཡོངས་འཛིན་གསང་བསྔགས་རྒྱ་མཚོ། །སེར་ལ་རྣམ་རྒྱལ་རྩེ་མོར། །བྱམས་མགོན་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ། །རྟ་ལོག་དཔལ་གྱི་མགོན་པ། །ངག་དབང་འཇིགས་མེད་གྲགས་པ། །སྒང་སྟེ་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་། །པད་གླིང་ཡབ་སྲས་གསུམ་པོ། །སྤྱི་ལྟོ་དཔལ་གྱི་མགོན་པར། །བསྟན་འཛིན་ལེགས་པའི་དོན་གྲུབ། །སྐུམ་བུ་བོན་གྱི་མགོན་པ། །ཞབས་དྲུང་མཚན་ལྡན་འདུས་པ། །འགྲོ་མགོན་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན། །དངས་ཆུ་ཤེས་དཀར་གྲགས་ལ། །གཏེར་བཏོན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ། །སྤ་གྲོ་གདོང་དཀར་སྤྲུལ་སྐུ། །ཝང་གི་མདའ་སྟོང་སྤྲུལ་སྐུ། རུས་པའི་ཉི་ཟེར་སྤྲུལ་སྐུ། །བཀྲ་ཤིས་རི་ཡི་རྩེ་མོར། །ཨོ་རྒྱན་འགྱུར་མེད་བསྟན་འཛིན། །དཔལ་གླིང་ཇ་དར་རྩ་བར། །ཆོས་རྗེ་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས། །དབང་འདུས་ནང་ཤིང་རྩ་བར། །ཆོས་རྗེ་ཡེ་ཤེས་དངོས་གྲུབ། །ཆོས་གླིང་དགའ་ལྡན་གླིང་ལ། །མཁས་གྲུབ་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན། །གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་བླ་མ། །མ་ལུས་འཁོར་དང་བཅས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག།  གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
༈ ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས། །བདེ་མཆོག་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ། །སྙིང་པོ་དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེ། །དཔལ་ཆེན་རྡོ་རྗེ་གཞོན་ནུ། །ཕོ་བརྒྱུད་གསང་བ་འདུས་པ། །མོ་བརྒྱུད་མ་ཧ་མ་ཡ། །རྡོ་རྗེ་ཕུར་པའི་ལྷ་ཚོགས། །དཔལ་ལྡན་དུས་འཁོར་བཅས་དང་། །བྱ་རྒྱུད་སྤྱོད་རྒྱུད་རྣལ་འབྱོར། །བླ་མེད་བརྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི། །ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས། །མ་ལུས་འཁོར་དང་བཅས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
གསང་སྔགས་རྙིང་མའི་ཡིད་དམ་ལ་འབུལ་བ།
༈ གསང་བསྔགས་རྙིང་མའི་ལྷ་ཚོགས། །འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སྐུ་དང་། །པདྨ་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག །ཡང་དག་ཐུགས་ཀྱི་བདུད་རྩི། །ཡོན་ཏན་ཕུར་པའི་ལྷ་ཚོགས། འཕྲིན་ལས་མ་མོ་སྦོད་སྟོང་། །འཇིག་རྟེན་མཆོད་དང་བསྟོད་པ། །སྨོད་པ་གྲྭ་ལྔ་མགོན་པོ། །སྒྲུབ་ཆེན་བཀའ་བརྒྱད་རྣམས་དང་། །ཞི་བ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས། ཁྲག་འཐུང་ལྔ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད། །དམ་པ་རིགས་བརྒྱའི་ཚོགས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
མཁའ་འགྲོ་ལ་འབུལ་བ།
༈ མཁའ་འགྲོ་རྡོ་རྗེ་འཕགས་མོ། །རྒྱས་པའི་ལྷ་མོ་བཅོ་ལྔ། །འདུས་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་མ། །རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་རྣལ་འབྱོར། །མཁའ་འགྲོ་སེངྒེའི་གདོང་ཅན། །ཡུལ་ཆེན་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི། གནས་ཆེན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས། །གནས་པའི་མཁའ་འགྲོ་རྣམས་དང་། །ཞིང་སྐྱོང་སྤྲུལ་པའི་ལྷ་ཚོགས། །དཔའ་བོ་དཔའ་མོ་བཅས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
ཆོས་སྐྱོང་ལ་འབུལ་བ།
༈ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བསྟན་སྲུང་། །ཆོས་སྐྱོང་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོ། །སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ། །བདུན་ཅུ་རྩ་ལྔ་རྣམས་དང་། །ལས་མགོན་བྱ་རོ་གདོང་ཅན། །སྡེ་བཞི་འཁོར་དང་བཅས་པ། །དཔལ་ལྡན་དུད་གསོལ་ལྷ་མོ། །སྤྲུལ་པ་ཡང་སྤྲུལ་བཅས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག།  གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
ཕོ་བརྒྱུད་མོ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྲུང་མ་རྣམས་ལ་འབུལ་བ།
༈ ཆོས་སྐྱོང་ཅིག་ལྕར་དམར་པོ། །སྨྱོན་ཁ་རྗེ་བཙུན་བཙན་མགོན། །དགེ་བསྙེན་རྡོ་རྗེ་དགྲ་འདུལ། །དགོངས་འདུས་ལྕགས་རལ་ཅན་མ། །མཐུ་རྩལ་ནུས་པ་ལྡན་པའི། །ཕོ་བརྒྱུད་ཆོས་སྐྱོང་རྣམས་དང་། །གཡང་ཅན་ཇོ་མོ་ཚེ་རིང་། །རྡོ་རྗེ་གཡུ་སྒྲོན་དཔལ་ལྷ། །མ་གཅིག་དཔལ་གྱི་ལྷ་མོ། འཇིགས་རུང་དུར་ཁྲོད་བདག་མོ། །མ་གཅིག་སྲིན་མོའི་རྒྱལ་མོ། །བོད་སྐྱོང་བསྟན་མ་བཅུ་གཉིས། །བསྲུང་མ་མོ་བརྒྱུད་རྣམས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
གནས་བདག་གཞི་བདག་ལ་འབུལ་བ།
༈ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་གདན་ས། །འབྲུག་དང་ར་ལུང་ལྷོ་མོན། །ཆོས་བཞིན་སྐྱོང་བའི་གཞི་བདག །སྤུངས་ཐང་ལྕགས་རི་མགོན་བྲག །ཐིམ་ཡུལ་རྡོ་རྗེ་བྲག་གཙན། །སྤ་གྲོ་ཧཱུྃ་རལ་མགོན་པོ། །ཧས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཁྱུང་བདུད། །ཤར་གྱི་ར་དྲག་སྤུན་གསུམ། །དབང་འདུས་སྒང་མཇུག་བཙན་ཆེན། །ཆོས་རྩེའི་དགའ་རབ་དབང་ཕྱུག །སྨུག་བཙན་རྡོ་རྗེ་དགྲ་འཇོམས། །སྐྱིད་བུ་ལུང་བཙན་ཆེན་པོ། །ལྷ་ཆེན་ཇོ་བོ་དུར་ཤིང་། །ལུང་གསུམ་དགྲ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ། །བྲག་གསར་ནོར་གྱི་བདག་པོ། །གསེར་ཆེན་རྟ་དཀར་མི་དཀར། །གཞོང་སྡེར་དགེ་བསྙེན་མདོག་ལེགས། །དྲི་བཏབ་འོད་ཟེར་ཆེན་པོ། །བྲག་བར་རྣམ་རྒྱལ་བཟང་མོ། །ཕུ་གེལ་ཁྱུག་ཁྱུ་སྨན་མོ། །སྒང་བཙན་ཐུལ་ལེ་རྒྱལ་པོ། །ལྷོ་མོན་གཞི་བདག་ཡོངས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
ཁྱད་པར་ཤར་གྱི་དགྲ་ལྷ་ལ་འབུལ་བ།
དགྲ་ལྷ་གསོལ་བའི་དམག་མི་རྣམས་ལ་འབུལ་བ།
༈ ཕར་སོང་དགྲ་བོ་བཏུལ་ཞིང་། །ཚུར་འོང་གཉེན་འཁོར་སྐྱོང་མི། །ཡང་རྩལ་སེངྒེ་མཚུངས་ཤིང་། གྱད་སྟོབས་གླང་ཆེན་འདྲ་བ། །རིག་རྩལ་འཕུར་འཕུར་འདྲ་བའི། །དཔའ་རྩལ་ལུས་ལ་འཛོམས་མི། །ནང་རྐྱེན་ཕྱི་ལ་བཟློག་ཅིང་། །ཕྱྭ་གཡང་ནང་ལ་ཁུགས་མི། །གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ། །དཔའ་རྩལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ། །བྱད་ངོ་ལྷ་དང་འདྲ་བ། འདིར་བྱོན་དམག་མི་ཡོངས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག།  གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
མཇུག་སྡུད་བོད་དང་འབྲུག་གི་གནས་བདག་གཞི་བདག་ཡོངས་ལ་འབུལ་བ།
༈ བསྟོད་ཀྱི་མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ། །བར་གྱི་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། །སྨད་ཀྱི་ཇ་དར་ཀོང་གསུམ། །སྨན་ལྗོངས་ལྷོ་མོན་ཁ་བཞིའི། གནས་གཞི་ས་དང་རི་བྲག །ཤིང་དང་ཆུ་ལ་གནས་པའི། །གནས་བདག་གཞི་བདག་ཡོངས་ལ། །གསེར་སྐྱེམས་གཙང་མའི་མཆོད་པ། །འབུལ་གྱིས་ཚིམ་པར་རོལ་ཤིག། གསོལ་ལོ་མཆོད་དོ།།
འདོད་དོན་གསོལ་བ།
༈ འགལ་རྐྱེན་བར་ཆད་སེལ་ཞིང་། །མཐུན་རྐྱེན་ཆོས་བཞིན་སྒྲུབ་སྟེ།།
བསམ་དོན་ཡིད་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པའི། །འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པར་མཛོད་ཅིག།
བཀྲ་ཤིས།
༈ ཡབ་ཆེན་ཨ་པའི་བུ་རྒོད། །ཡུམ་ཆེན་ཨ་མའི་གཅེས་ཕྲུག །སྨན་ཆུང་བུ་མོའི་ཡིད་འོང་། །སྟག་ཤར་གཞོན་པའི་བཞད་རོགས། །མི་དམངས་ཡོངས་ཀྱི་བློ་གཏད། །དཔའ་རྩལ་ཁྲོམས་ལ་ངོམ་མི། །ལེགས་བཤད་ཁོང་ལས་བཏོན་མི། །སྟོབས་ལྡན་དཔའ་བོ་དེ་ཚུ། །ད་རེས་དཔལ་གྱི་ཉིན་མར། །དགྲ་ལྷ་མཆོད་པའི་དུས་ལུ། །དངོས་གྲུབ་ཞུ་བར་བཅར་ཡི། །དུས་ཅི་འཛོམས་པའི་དགའ་སྤྲོ། །སང་ཕོད་ལོག་སྟེ་ཞུ་གེ། །སྐུ་ཚེ་བྲག་ལས་བརྟན་ཅིང་། །མི་བརྒྱུད་ཆུ་ལས་རིང་བའི། །བཀྲ་ཤིས་ལེགས་པའི་སྨོན་ལམ། །དགྲ་ལྷ་ཁྱེད་ལས་ཞུ་གེ། རྒན་པས་གྲོས་ཐག་ཆོད་ཅིང་། །གཞོན་པས་ཞབས་ཏོག་སྒྲུབ་པའི། །བཀྲ་ཤིས་ལེགས་པའི་སྨོན་ལམ། །དགྲ་ལྷ་ཁྱེད་ལས་ཞུ་གེ། །སྟག་ཤར་ཕོ་ཐོག་ཆོད་ཅིང་། །ཟ་མོས་མོ་ཐོག་ཆོད་པའི། །བཀྲ་ཤིས་ལེགས་པའི་སྨོན་ལམ། །དགྲ་ལྷ་ཁྱེད་ལས་ཞུ་གེ། །ལུས་ལ་ན་ཚ་མེད་ཅིང་། །སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི། །བཀྲ་ཤིས་ལེགས་པའི་སྨོན་ལམ། །དགྲ་ལྷ་ཁྱེད་ལས་ཞུ་གེ།།
ཚིག་ཚུ་ལས་མཇུག་ར་ བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ཚིག་འདི་སླབ་སྦེ་མཇུག་བསྡུཝ་ཨིན་མས། ཤར་གྱི་བློ་ཅུ་འདི་ མཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་པའི་ཁར་ བློ་ཅུ་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་འབད་རུང་ མར་ཉམས་མ་བཅུག་པར་གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེཝ་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན་མས་གོ།།
རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།
Dorji, P. (2021, february). bbs. Retrieved from https://www.facebook.com.
samten. (n.d.). acharyasmtenblogpost.
ཁ་འབར་མ་ནག་མོའི་འཆི་བསླུ།
༄༅། །དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་ལ་བརྟེན་པའི་འཆི་བསླུ་བཞུགས་སོ།།
རྒྱལ་ཡོངས་ལས་རྟགས་ཀྱི་བཤད་པ་དང་ལག་ལེན།
རྒྱལ་ཡོངས་ལས་རྟགས་འདི་ནང་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་དར་གྱི་ཆ་ཤས་མང་ཤོས་ཅིག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྒྱུ་རྩལ་དུམ་གྲ་ཅིག་སོ་སོ་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ ང་ཤོས་ར་ཆོས་ཀྱི་བརྡ་མཚན་ཚུ་ཡོད། ལས་རྟགས་འདི་ ཨ་ཞེ་བཀྲིས་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་སྦྱིན་བདག་མཛད་དེ་ སོག་པོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ཅིག་གིས་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཁར་ཡོད་པའི་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་འདི་ སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ མ་རུང་བདུད་སྲིན་ཚུ་་དམ་ལུ་བཏགས་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་མཚོན་ཆ་ཅིག་ཨིན། (Wangchuk, 2008). ལས་རྟགས་འདི་སྒོར་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྦུག་ལུ་ རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་འདི་མེ་ཏོག་པད་མའི་སྟེང་ལུ་ཡོད། འདི་གི་གཡས་གཡོན་ལུ་ འབྲུག་དཀརཔོ་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱོར་ཏེ་ཡོད། ནོར་བུ་དགོས་འདོད་དཔུང་འཇོམས་འདི་ དེ་ཚུ་གི་ལྟག་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད། རྡོ་རྗེ་གཉིས་རྒྱ་གྲམ་འབྱུང་སའི་སྦུག་ལུ་ ནོར་བུ་གཞན་ཡང་བཞི་ཡོད། འདི་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ཆོས་དང་སྲིད་གཉིས་ གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་གུར་གནས་པའི་བརྡ་ཚོན་སྟོནམ་ཨིན། མེ་ཏོག་པདྨ་འདི་ མི་གཙང་བའི་གྲིབ་པ་ཞུགས་ཏེ་མེད་བའི་རྟགས་མཚན་དང་ ནོར་བུ་དགོས་འདོད་དཔུང་འཇོམས་འདི་ འབྲུག་མི་ཚུའི་རང་དབང་རང་བཙན་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚོན་ཨིནམ་མ་ཚད་ འབྲུག་ཕོ་མོ་གཉིསཔོ་འདི་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ལུ་མཚོནམ་ཨིན། ལས་རྟགས་འདི་ འབྲུག་གི་ཡིག་ཚང་ཚུ་ནང་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོདཔ་དང་ སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དཔེ་ཆ་ཚུ་གུར་ཡང་ པར་བཏབ་སྟེ་ཡོད། ཡིག་ཚང་ཚུ་ནང་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ངོ་རྟགས་ལུ་ ཡི་གུ་འབྲི་སའི་ཤོག་ཀུའི་མགུ་ལུ་ ལས་རྟགས་འདི་གི་པར་བཞགཔ་མ་ཚད་ ཡིག་ཚང་རང་སོའི་ཡོངས་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ཡང་ ལས་རྟགས་འདི་བཀོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་ལས་ཁུངས་དང་ལས་སྡེ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ལས་རྟགས་ཚུ་ཡང་ གཞི་འདི་ལུ་བཞག་སྟེ་ གསར་བཟོ་འབདཝ་མ་ཚད་ མདོར་བསྡུ་བ་ཅིན་ ལས་རྟགས་འདི་བྱིན་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་མི་སེར་ཚུ་གི་བར་ན་ གཅིག་བསྒྲིལ་བཟོ་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤེས་རབ་ལྷ་མོ།
ཤེས་རབ་མོ་ར་ འབྲུག་གི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ མཛེས་མའི་མིང་ཡང་ཐོབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཞན་ཡང་མོ་རའི་ལྕོགས་གྲུབ་དང་ རྣམ་འགྱུར་ལེགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་ཅིག་ནང་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ནུག། མོ་གི་གློག་བརྙན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལུ་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་གོ་སྐབས་ཡང་ལེ་ཤ་ཐོབ་ནུག། སྤྱ་ལོ་ ༢༠༡༣ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་ ཤེས་རབ་ཀྱིས་ གློག་བརྙན་ ༢༠ དེ་ཅིག་ནང་བརྩེས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གཅིག་བ་གཅིག་ཚོང་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་སོང་ཡོད་མི་ཙང་ཙ་ར་ཨིན་མས།
ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་གིས་བརྩེས་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ཡང་ སྒྲ་འཛིན་ལྷ་མོ། ལོག་ཤོག། ལས་ཀྱི་རླུང། འབྲུག་སྒྲ་གླིང་པའི་བཀྲ་ཤིས། འབྲུག། ཡ་མཚན། ངེའི་རྩ་བའི་བླ་མ། ཁྱོད་ངེའི་འཛམ་གླིང་ ཟེར་མི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ མི་ཚོད་མི་གིས་མི་མཐོང་ཟེར་ དགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་བཟོ་སྐྲུན་དང་ དབང་ཕྱུག་རྟ་ལོགཔ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི གློག་བརྙན་ནང་ཡང་བརྩེས་ཏེ་འདུག། གློག་བརྙན་དེ་ ཚོང་འབྲེལ་གནམ་མེད་ས་མེད་ལེགས་ཤོམ་སོང་ཡོདཔ་དང་ འབྲུག་མི་ཀུན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་ཚུགསཔ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་གིས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ ཐ་དམ་ཚིག་དཔང་བཙུགས་ཏེ་ ལོ་ ༡༠ དེ་ཅིག་ཕྱག་ཞུ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ གི་ལོ་ལུ་ དབང་ཕྱུག་རྟ་ལོགཔ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ འབྲུག་སྒྲ་གླིང་པའི་བཀྲ་ཤིས་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་དང་། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལུ་ དབང་ཕྱུག་རྟ་ལོགཔ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི གློག་བརྙན་ ཧམ་ཆེ་བའི་འཛམ་གླིང་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ཐོབ་ནུག། གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་བརྒྱུད་འཕྲིན་ལས་དོན་གྱི་ངོ་ཚབ་དང་། གཞན་ཡང་ཕྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ལས་དོན་ངོ་ཚབ། བདེ་བ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལས་དོན་ངོ་ཚབ་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན།
འབྲུག་གློག་བརྙན་༼༢༠༢༠༽འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ། གདོང་དེབ།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་གདོང་ལེན་དང་གོ་སྐབས།
ཆུ་ལུ་བརྟེན་པའི་གློག་མེ་འདི་ རང་བཞིན་གྱིས་བབས་པའི་གཙང་ཆུ་འདི་  ཆུ་བྱག་རྐྱབ་སྟེ་བསྒོར་ཞིནམ་ལས་ འཕྲུལ་ཆས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གློག་མེ་བཟོ་མི་ཅིག་ཨིན། ཆུ་ལུ་བརྟེན་པའི་གློག་མེ་འདི་སླར་གསོ་འབད་བཏུབ་པའི་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ཅིག་ཨིན། དེ་ནང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ར་ བབས་ཆུ་དང་ དུས་རྒྱུན་དུ་འགྱིར་བཏུབ་པའི་གློག་འཕྲུལ་འཁོར་རིམ་གཉིས་དགོཔ་ཨིན། (How do we get energy from water, n.d)། དེ་ཡང་ འགོ་དང་པ་ར་ ཡུ་ནའི་ཊེཌེ་ཨིསི་ཊེཌེ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༠ ཀྱི་ལོ་ལུ་ མི་ཅི་གེན་ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། དེ་ལས་ ཁོང་གི་གློག་མེ་ཚོང་འབྲེལ་འདི་ འགོ་ཐོག་དང་པ་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༢ ལུ་ཆུ་མོ་ཕོགསི་ཟེར་མི་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ ཝིསི་ཀཱོན་སིན་ཟེར་མི་ནང་ལུ་བཙོང་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། (U.S. Energy information administration, n.d)།  དེ་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ དེ་ཅིག་ཁར་ མེ་ག་ཝཱཌ་ ༣༦༦ འབད་མི་ ཆུ་ཁ་གློག་མེ་ལས་འགུལ་ཟེར་མི་ཅིག་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་མོ་ཝང་ཆུ་ལུ་སྦེ་ ནང་གི་མཁོ་འདོད་བསྒྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་དང་ འཐེབ་འཐོན་མི་ཚུ་རྒྱ་གར་ལུ་ ཕྱིར་བཙོང་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། (Tshering & Tamang, n.d)།
དེ་ལས་ཚུར་ ད་ལྟོ་འབད་བ་ཅིན་ ཆུ་ཁ་གློག་མེ་ལས་འགུལ། ཏ་ལ་གློག་མེ་ལས་འགུལ། ཀུ་རི་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ། བ་སོ་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ། སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ་དང་པ། སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ་གཉིས་པ། མང་སྡེ་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ། དར་དཀར་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ གློག་མེ་ལས་འགུལ་ ༨ དེ་ཅིག་འདུག། དེ་ཡང་ སྔོན་མ་ལས་ཡོད་པའི་གློག་མེ་ལས་འགུལ་ ༦ དང་བཟོ་སྐྲུན་འབད་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ་དང་པ་དང་གཉིས་པ་བརྩིས་ཏེ་ ༨ ཨིན་པས། གློག་མེ་ལས་འགུལ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་སྲོག་ཤིང་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་འདི་སླར་གསོ་འབད་བཏུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་གཙང་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ བཟོ་གྲྭ་ནང་ལས་ཕར་ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ག་ར་ལུ་ལང་པའི་གློག་མེ་ཚུ་བྱིནམ་ཨིན་པས། ད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ རང་གི་ར་བློ་གཏད་ཚུགསཔ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་པའི་གློག་མེ་གི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་ཡང་རྩིཝ་ཨིན་པས། (Tshering & Tamang, n.d)།
འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཕན་ནུས་ཆེ་བའི་གློག་མེ་ལས་འགུལ་ཚུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་འོས་འབབ་ཡོད་དགོ་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཡང་  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཧི་མ་ལ་ཡ་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ གྱེན་གཟར་དྲགས་འཚམས་ཅིག་ཁར་ཆགས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ཕྱུག་སྟེ་ཡོད་པའི་ཁར་ མཐོ་ཚད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ས་ཆ་མ་འདྲཝ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ སྔོ་ཤིང་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་གིས་སྤུབས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཡུན་བརྟན་གྱི་གཙང་ཆུ་ཚུ་ཡང་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་བབས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ས་གཤིས་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་ཡང་ རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ འོས་འབབ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་གི་ནང་ལས་ཡང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་རྒྱ་ནག་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱ་གར་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཆ་གིས་མཐའ་བསྐོར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བརྒྱ་ཆ་ ༧༢ དེ་ཅིག་ རང་བཞིན་གྱི་ཤིང་དང་སྔོ་ཤིང་ཚུ་གིས་གང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱུ་མཚན་དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གློག་མེ་ལས་འགུལ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་འོས་འབབ་དང་ལྡན་ཏེ་འདུག། (Tshering and Tamang,d)།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་དོན་ལུ་འོས་འབབ་ཡོདཔ་བཞིན་དུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་གློག་མེ་ལས་འགུལ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་གྲོགས་རམ་འདི་ཡང་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གནང་སྟེ་འདུག། དེ་ཡང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གློག་མེ་ལས་འགུལ་མང་ཧེང་རྫོགསཔ་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ འཕྲུལ་རིགས་ཀྱི་གྲོགས་རམ་དང་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་ལངམ་སྦེ་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། (Tshering and Tamang, n.d)། རྒྱུ་མཚན་དེ་འབདཝ་ལས་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ འབྲུག་གི་གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱིས་ རྒྱ་འབྲུག་གཉིས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཕན་ཐོགས་རྒྱ་དྲགས་སྦེ་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ རྒྱ་གཞུང་དང་འབྲུག་གཞུང་གི་བར་ན་མཐུན་ལམ་ཡང་ སྔར་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ཡར་དྲག་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་ལས་ཕར་འབད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གཞན་ལུ་རེ་མ་དགོ་པར་ རང་དབང་རང་བཙན་སྦེ་ཞི་བདེའི་ངང་ལུ་གནས་ཐབས་ལུ་ འབྲུག་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲོག་ཤིང་གློག་མེ་ལས་འགུལ་འདི་ མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གྱི་ལཱ་ལུ་བརྩོན་དགོཔ་འདི་གལ་ཆེ་བས།
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་གོངམ་དངབླམ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཚུ་གིས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་རྫོང་གཞིས་དང་ ལྷ་ཁང་མང་རབས་ཅིག་བཞེངས་གནང་སྟེ་ཡོད། རྫོང་གཞིས་དང་ལྷ་ཁང་ལེ་ཤ་བཞེངས་གནང་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ གཅིག་འདི་སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་དེ་ཨིན། རྫོང་དེ་སྤ་རོ་རྒྱལ་སྤྱི་གནམ་གྲུ་ཐང་ལས་ ཆུ་འཛོམས་བརྒྱུད་དེ་ཧཱ་ལུ་འགྱོ་སའི་གཞུང་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༡ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ག་ནི་བ་མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོད། རྫོང་དེརྒྱ་མཚོའི་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་ཕིཊ་ ༦༦༠༠ གི་ས་ཁར སྤ་རོ་ཆ་འོག་རྡོ་དཀར་རྒེད་འོག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཆགས་ཏེ་འདུག། རྫོང་གི་ཆགས་ཐངས་དེ་ཡང་ རི་སྦོམ་ཅིག་གི་གདོང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུངམ་དེ་ནང་ག་ནི་བ་གཟི་བརྗིད་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཇལ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་གདོང་ལེན་དང་གོ་སྐབས།
རྒྱབ་རྟེན།
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
བྱུང་རབས།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་གདོང་ལེན་དང་གོ་སྐབས།
Hydropower facts and informatio, (n.d).Retrieved from                    https://www.nationalgeographic.com.
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་གོངམ་ཚུ་གིས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་རྫོང་གཞི་དང་ལྷ་ཁང་ མཐའ་ན་ས་གནས་ཀྱི་མིང་ཚུ་ཡང་མང་ཤོས་ར་ ཁུངས་དང་རྒྱུ་མཚན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་བཏགས་གནང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་གིས་སྦེ་ རྡོ་སྦྱིས་ཟེར་བའི་མིང་གི་ཐ་སྙད་དེ་ཡང་ Bhutan.la (གནམ་ལོ་དང་སྤྱི་ལོ་མེད་) ནང་ལས་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་རྡོ་སྦྱིས་མེན་པར་རྡོ་དཀར་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྡོ་དཀར་ཟེར་སླབ་དགོ་པའི་ཁུངས་དེ་ཡང་ གཡུས་དེ་ནང་སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་བ་གི་ཚད་སྦེ་ལྔ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་མིང་གི་ཐ་སྙད་འདི་ཉམས་འགྱོ་སྟེ་ གཡུས་འདི་ནང་གི་མིང་ལུ་རྡོ་སྦྱིས་ཟེར་དར་ཁྱབ་ཡར་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། Marvellous Bhutan Travel (གནམ་ལོ་དང་སྤྱི་ལོ་མེད་) གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྡོ་སྦྱི་རྫོང་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༣༡ ནང་བླམ་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་བཞེངས་གནང་གནངམ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ བླམ་ཁོ་རའི་ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དེ་དར་ཁྱབ་བཏང་ནིའི་ལྟེ་བ་གཅིག་གཞི་བཙུགས་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་ བོད་ར་ལུང་ལས་རྗེ་བཙན་མི་ལ་རས་པའི་གསེར་ཁྲི་འོག་ལས་བྱོན་པའི་ཆུ་མིག་དེ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་འོངསམ་ད་ལུ་ རྡོ་དཀར་སྤོ་ཏོ་གི་རྡོ་གཅིག་ནང་ལས་ཐོན་འོངསམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ས་གནས་དེ་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལྟེ་བ་བཞེངས་གནང་ནི་སྦེ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྟེ་བ་དེ་བཞེངས་ནིའི་དོན་ལུ་ བླམ་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་ཁོ་དང་ཅིག་ཁར་ བོད་རཱ་ལུང་ལས་དབུ་རྩེ་བཞེངས་ནིའི་དོན་ལུ་ ཤིང་བཟོ་བོ་དང་རྡོ་བཟོ་བོ་ ༡༠༠ ཁྱིད་དེ་བྱོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྟེ་བ་དེ་གི་མཚན་ཡང་ རྡོ་དཀར་འབྲུག་ཆོས་འཁོར་ཐང་ཟེར་གསོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཤུལ་ལས་ཧཱུཾ་རལ་རྫོང་དེ་ བླམ་དྲུང་དྲུང་གིས་བཞེངས་པའི་ཤུལ་ལུ་ རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་དེ་དགོན་སྡེ་ཚུ་ལུ་གནམ་དགུན་གྱི་དབེན་གནས་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དུས་དེ་ལས་ཚུར་ རྫོང་དང་ས་གནས་དེ་ཁར་ཡོད་པའི་མི་སེར་ཚུ་ལས་ ཁྲལ་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་ནིའི་དོན་ལུ་ རྡོ་སྦྱིས་དཔོན་སློབ་ཟེར་བཀལ་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་Drukasia (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༢༡) གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྫོང་དེ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གཟིམ་ཅུང་དང་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ནང་བཙོན་ཁང་ལྟེ་བ་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ད་རུང་Marvellous Bhutan Travel (གནམ་ལོ་དང་སྤྱི་ལོ་མེད་) གིས་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གི་ཧེ་མ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ས་ཡོམ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་པའི་རྐྱེན་ངན་ནང་ལུ་རྫོང་དེ་ཉམས་ཆག་ཤོར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ དབུ་རྩེ་དེ་ཉམས་ཆག་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་དབུ་རྩེ་གི་ཐོག་ཁ་ལུ་གཏེར་མའི་སྐུ་གུ་རུ་གླང་དར་ཅན་བཞུགས་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་ཟེར་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ སྐུ་དེ་ཧེ་མ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བདུད་གླང་དར་མ་གི་སྐབས་ལུ་ ཁོ་གིས་བོད་དང་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཚུ་ཐལ་བར་བརླགས་པའི་དུས་ལུ་ སྐུ་དེ་གི་སྙན་ལུ་ཐོཝ་བརྡུང་ནི་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ གསུང་བྱོན་བྱོནམ་ཨིན་ཟེར་དད་པ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་གདོང་ལེན་དང་གོ་སྐབས།
Hydroelectric Energy Pros and Cons,(n.d). Retrieved from                  https://.solarreviews.com.
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
བཤད་པ།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་གདོང་ལེན་དང་གོ་སྐབས།
Things need to know about hydropower,(n.d).Retrieved from                 https://www.nrcan.gc.ca.
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
སྤྱིར་བཏང་རྫོང་དེ་་མི་ག་ར་གིས་དད་པ་དང་དམ་ཚིག་མ་ཉམས་པར་བསྲུངས་ཡོད་པའི་གནས་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་རྫོང་གཞིས་ཚུ་མང་ཤོས་ར་རི་མཐོ་བ་དང་གཙང་ཆུ་ཚུ་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྫོང་གཞིས་ཚུ་ཡང་མང་ཤོས་ར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་རྟེན་རྩ་ཅན་ཚུ་བདག་འཛིན་འབད་དེ་ཕྱག་དང་མཆོད་པ་ཕུལ་སའི་ས་གོ་ཅིག་དང་ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་ བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལཱ་གནང་སའི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་ལྦེ་ར་ Bhutan.la (གནམ་ལོ་དང་སྤྱི་ལོ་མེད་) གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་དེ་ཡང་ འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཁྱབ་མཛད་ནིའི་དོན་ལུ་དམིགས་ཏེ་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྫོང་དེ་ཡང་ ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་སྲོལ་དང་མཐུནམ་སྦེ་སྤ་ཆུ་དང་ཝང་ཆུ་གཉིས་གི་སྤོ་ཏོ་ཁར་བཞེངས་གནང་ནུག། དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣) གིས་འབད་བ་ཅིན་ “རྫོང་འདི་གི་དབུ་རྩེའི་ནང་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་མཇལ་ནི་ཡོད།” རྫོང་དེ་གི་དབུ་རྩེདེ་ཐོག་ལྔ་སྦེ་བཞེངས་གནང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྫོང་གི་ལྟག་ལུ་ཧེ་མ་རྫོང་བཞེངས་ནི་གི་ལུང་བསྟན་གྱི་ཆུ་མིག་དེ་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་བླམ་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་གྲུབ་ཆུ་ཟེར་མཇལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གློག་མེ་ལས་འགུལ་གྱི་གདོང་ལེན་དང་གོ་སྐབས།
Us.Energy information administration,(n.d). Retrieved from                   https://www.eia.gov.
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
ནང་རྟེན།
སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རུལ་བུ་སྒྲུབ་ཐབས།
༄༅། །སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བུམ་སྒྲུབ་བཞུགས་སོ།
རྡོ་སྦྱིས་རྫོང་།
རྫོང་དེ་ནང་ནང་རྟེན་ཚུ་ཡང་ Drukasia (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༢༡) གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྗེ་བཙན་མི་ལ་རས་པ་དང་བླམ་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་ དེ་ལས་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་དང་གདུང་སྲས་བདེ་བ་བཟང་པོ་ཚུ་གི་སྐུ་འདྲ་མཇལ་ནི་དོ་ཡོད། རྗེ་བཙན་མི་ལ་རས་པའི་སྐུ་འདྲ་དེ་ ཧེ་མ་བོད་ར་ལུང་ལས་བསྣམས་ཏེ་ བྱོན་ཡོད་པའི་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ Marvellous Bhutan Travel (གནམ་ལོ་དང་སྤྱི་ལོ་མེད་) གིས་བཤད་མི་ནང་ གུ་རུ་གླང་དར་ཅན་གྱི་སྐུ་ཡང་མཇལ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྫོང་གི་མགོན་ཁང་ནང་ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་དང་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལི་ དེ་ལས་བྱ་རོག་གདོང་ཅན་སྦེ་མགོན་ལྕམ་དྲལ་གསུམ་སྦེ་མཇལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།