cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
འབྲུག་དབང་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན།
རྡོ་ཀྱོང་གསེར་གཞོང་ཐང་དང་ རྡོ་ཀྱོང་གསེར་གྱི་གཟར་ཆུ་ཟེར་ གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ གསེར་གཞོང་ཐང་གི་གཡས་ཧོངས་ཀྱི་སྤོ་ཏོག་གུར་ མི་དབང་རྒྱལ་བཙུན་ཨ་ཞེ་རྡོ་རྗེ་དབང་མོ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རབ་བྱུང་ ༡༧ པའི་གནམ་ལོ་ཤིང་ཕོ་སྤྲལ་ལོ་ སྤྱ་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་མཛད་དེ་ དྲག་ཁག་གསུམ་གྱི་དམག་མི་ཚུ་གིས་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་ལུ་ཉེན་ཁ་བཀལ་མི་ རྒྱ་གར་གྱི་གཡིབ་དམག་ཚུ་མིག་འཕྲུལ་བཟུམ་སྦེ་བཏོན་བཏང་སྟེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་སྔར་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཞི་བདེ་ལུ་བཀོད་པའི་རྗེས་དྲན་གྱི་རྟེན་སྦེ་ མདོ་སྡེ་ས་པའི་དགོངས་དོན་དང་མཐུན་པར་ རྣམ་རྒྱལ་ཁང་བཟང་མཆོད་རྟེན་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་བཞེངས་གནང་ཞིནམ་ལས་་ རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༧༠ པ་སྐྱབསརྗེ་སྤྲལ་སྐུ་འཇིགས་མེད་ཆོས་གྲགས་མཆོག་གིས་ བཀྲ་ཤིས་རབ་གནས་མཛད་གནང་སྟེ་ མཚན་ཡང་འབྲུག་དབང་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན་ཟེར་བཏགས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། (དད་པའི་ས་བོན། ༢༠༠༨ །)
མཆོད་རྟེན་འདི་རབ་གནས་མཛད་པའི་སྐབས་ རྗེ་མཁན་པོ་གིས་གཙོས་གཞུང་གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་དཔོན་ལྷན་རྒྱས་བཞི་གིས་ མི་དབང་མངའ་བདག་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ལུ་ གུས་བཏུད་ཚུ་ཕུལ་ཡོདཔ་དང་ རྗེ་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ལུ་ བཀྲ་ཤིས་མཛད་བརྒྱད་ཡང་ཕུལ་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་སྐབས་ལུ་ རྗེ་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ འབྲུག་དབང་རྒྱལ་ མཆོད་རྟེན་འདི་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་ གཡིབ་དམག་ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་བཏོན་གཏང་སྟེ་ རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་ཡོད་པའི་དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་བརྩི་བསྲུང་ཞུ་ནི་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡར་རྒྱས་དང་འགྱུར་བ་ དེ་ལས་ དགའ་སྐྱིད་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ འབག་འོང་མི་་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་དམིགས་ཏེ་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་གསུངས་ནུག། མཆོད་རྟེན་གྱི་བཟོ་རྣམ་ཚུ་ཡང་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ས་གནས་འདི་ནང་ལུ་ མཆོད་རྟེན་དེ་ཅིག་བཞེངས་ཚུགས་མི་འདི་ཡང་ འབྲུག་མི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་བསོད་ནམས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་ ས་གནས་འདི་ ད་རེས་ནངས་པ་འབྲུག་གི་རྒྱལ་རབས་དང་ལྡན་པའི་ས་གནས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་མི་དང་ཕྱིའི་ལྟ་བཤལ་པ་ག་ར་གིས་ དགའ་བའི་ས་གནས་ཡོངས༌གྲགས༌ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱབ་རྟེན༌དཔེ༌དེབ།
ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༠༨) དད༌པའི༌ས༌བོན། ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན༌ཁང༌།
raonline.ch. (n.d). Druk Wangyal Khangzang. Retrieved from:
https://www.raonline.ch/pages/bt/visin/bt_country02b.html
འབྲུག་གི་རི་དྭགས་སེམས་ཅན།
༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་གངས་ལྗོངས་ལུ་ཡོད་པའི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་བྱང་ཁ་ཐུག་ རྒྱ་ནག་དང་བོད་ ཤར་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྒྱ་ཁར་གྱི་མངའ་སྡེ་འབྲས་ལྗོངས་དང་ཨ་སམ་ ཨ་རུ་ན་ཅཱལ་པར་ཌེཤ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། སའི་ཆགས་ཡང་རྩུབ་དྲག་སྦེ་ཡོད། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥༠ ལས་ ༧༥༠༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོད། ས་ཆའི་སྣ་མང་དང་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་རིམ་ལུགས་ལུ་ ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོགསཔ་ཨིན། སྟག་དང་ནོར་བུ་བསི་ལི་ སྤྱ་དཀར་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་ གཟིག་ རི་བོང་ དོམ་གྱི་རིགས་ཚུ་ ས་ཁ་དམའ་ས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་འཁྱམས་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན། སྤྱ་དཀར་ཐལ་མདོག་དང་སྟག་ སྤྱིར་བཏང་གཟིག་ཀྱི་རིགས་ཚུ་ ཚ་དྲོད་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་མཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྡོག་མ་བཏགས་མིའི་ཤིང་དང་ སྦ་དང་ཚར་གྱིས་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་དོམ་གནགཔོ་དང་ཨ་ལྕོག་གདོང་དཀར་ ཏོར་ཏོ་ལ་དང་ཤཝ་ རི་ཕག་ ཀ་ཤ་ཚུ་འཁྱམས་སའི་ས་ཁོངས་བྱིནམ་ཨིན། བྱང་ཁ་ཐུག་གི་ས་ཁ་མཐོ་ས་འདི་ གངས་གཟིག་དང་ལུག་ བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ལ་སོགས་པའི་རི་དྭགས་ཀྱི་རིགས་དེ་ཚུ་འཁྱམས་ས་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བྱ་རིགས་ ༧༧༠ དང་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་ ༥༤༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་ཧི་མ་ལ་ཡ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ས་ཁོངས་སྦེ་ངོས་འཛིན་དེེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ས་ཁོངས་ ༢༣༤ གི་གྲངས་སུ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་བཞིན་སྲུང་གསར་བཏོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ དཔེ་སྟོན་ཅིག་སྦེ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་ནང་ རྒྱལ་སྤྱི་ལས་བསྟོད་བསྔགས་ཚུ་ཡང་ཐོབ་སྟེ་ཡོད། རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཉམས་སྲུང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོང་འཕེལ་ལས་སྣའི་ཐབས་རིག་གི་ནང་ གཙོ་བོ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མ་གཞི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་འདི་ ཨ་རྟག་ཧ་ལུགས་སྦེ་ར་རྒྱུན་སྐྱོང་ཐབས་ཏེ་ར་ཡོད་རུང་ མ་འོངས་པའི་ནང་ སྐྱོན་མེདཔ་སྦེ་ར་གནས་ཚུགས་ཟེར་སླ་མི་ཚུགས། དེ་འབདཝ་ལས་ ང་བཅས་ཚུ་གིས་ མ་འོངས་པའི་དོན་ལུ་ ཐབས་ལམ་ཚུ་བཏོན་དགོཔ་ཨིན། དེང་སང་སོ་ནམ་གྱི་གྱུར་འགྲོས་དང་གློག་མེ་འཕྲུལ་ཁང་གོང་འཕེལ་ གཏེར་རྫས་ཕྱིར་བཏོན་དང་བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་ བཙོག་རྫས་བཀོ་བ་ ལྟ་བཤལ་ བཟོ་སྐྲུན་ལ་སོགས་པའི་ཨུ་ཚུགས་འདི་ ད་ལྟོ་ལས་ར་མཐོང་སར་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་བྱུས་ལག་ལེན་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ ཡར་དྲགས་གཏང་དགོཔ་འདུག། རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་ཐད་ཀར་དུ་བརྟེན་མ་དགོ་པའི་ ཡུན་བརྟན་གྲོང་གསེབ་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལུ་ གཞི་བཙུགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོཔ་ཁག་ཆེ།
ངག་བྱིན་རླབས།
༄༅། །ངག་བྱིན་རླབས་ནི། ༈ རང་ཉིད་ཡི་དམ་ལྷར་གསལ་ལྕེ་ཡི་སྟེང་། །ཨ་ལས་ཟླ་སྟེང་ཨ་དཀར་འོད་འབར་བའི།།མདུན་ནས་གཡས་སྐོར་ཨོཾ་དང་དབྱངས་ཡིག་དཀར། །དེ་རྒྱབ་གསལ་བྱེད་སྭཱཧཱ་གཡོན་བསྐོར་དམར། །དེ་རྒྱབ་རྟེན་འབྲེལ་སྙིང་པོ་གཡས་བསྐོར་སྔོ། །དེ་ལས་འོད་འཕྲོས་རྩ་གསུམ་མཆོག་གསུམ་གྱི། །བྱིན་རླབས་ལྷ་སྔགས་འོད་ཟེར་རྣམ་པར་བསྡུས། །སླར་ཡང་འོད་འཕྲོས་གྲུབ་པའི་རིག་འཛིན་དང་། །དྲང་སྲོང་བདེན་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་ངག་ནུས་མཐུས། །ཡིག་འབྲུའི་ཚུལ་བསྡུས་ལྕེ་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར། །ཡི་དམ་ལྷ་སྔགས་ཀྱི་གཤམ་དུ། ཨོཾ་ཨ་ཨཱ། ཨི་ཨཱི། ཨུ་ཨཱ། རྀ་རཱྀ། ལྀ་ལཱྀ། ཨེ་ཨེ། ཨོ་ཨཽ། ཨཾ་ཨཿ ཀ་ཁ་ག་གྷ་ང་། ཙ་ཚ་ཛ་ཛྷ་ཉ། ཊ་ཋ་ཌ་ཌྷ་ཎ། ཏ་ཐ་ད་དྷ་ན། པ་ཕ་བ་བྷ་མ། ཡ་ར་ལ་ཝ་ཤ་ཥ་ས་ཧ་ཀྵ༔སྭཱཧཱ། ཨོཾ་ཡེ་དྷཕ་རྨ་ཧེ་ཏུ་པྲ་བྷ་བ་ཧེ་ཏུནྟེ་ཥཱནཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཧྱ་བ་དཏ། ཏེ་ཥཱཉྩ་ཡོ་ནི་རོ་དྷ་ཨེ་ཝཾ་བཱ་དཱི་མཧཱ་ཤྲ་མ་ཎསཱཧཱ། དབྱངས་གསལ་རྟེན་སྙིང་རྣམས་སྦྲེལ་མར་རམ་སོ་སོར་གསུམ་མམ་བདུན་ནམ་ཉེར་གཅིག་ལོངས་ཁྱབ་དང་སྦྱར་ལ་བཟླས་མཐར། སྔགས་ཕྲེང་ཟླ་བ་རིམ་ཞུ་ཨ་ལ་ཐིམ། །དེ་ཡང་བདུད་རྩི་དཀར་དམར་རྣམ་པར་ཞུ། །ལྕེ་ལ་ཐིམ་པས་ནུས་པའི་སྟོབས་ལྡན་གྱུར།། བདག་གི་ལྕེ་ཡི་དབང་པོ་ལ། །བདེ་གཤེགས་སྤོབས་པ་ལྡན་པར་ཤོག། །ཚིག་གི་གཟི་བརྗིད་མཐུ་དེས་ནི། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འདུལ་བར་ཤོག། །བདག་གིས་ཚིག་ནི་ཅི་སྨྲས་པའི། །དོན་དེ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པར་ཤོག། འགྱུར་སྔགས་ནི། ཨོཾ་སམྦྷ་ར་སམྦྷ་ར་བི་མཱ་ན་སཱ་ར་མཧཱ་ཛམྦྷ་ཧཱུཾ། ཨོཾ་སྨ་ར་སྨ་ར་བི་མཱ་ན་སྐ་ར་མཧཱ་ཛམྦྷ་ཧཱུཾ། ལན་བདུན། ཨོ་རུ་ཙི་ར་མ་ཎི་པྲ་བརྡྷ་ནཱ་ཡེ་སྭཱཧཱ། ཞེས་ལན་བདུན་བརྗོད་དོ།།
རྒྱལ་ལོ་རྒྱལ་ལོ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ། ༼རྫོང་ཁའི་ཞབས་ཁྲ།༽
༉ རྒྱལ་ལོ་རྒྱལ་ལོ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ།། དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ།། དཔལ་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའི་གནས་མཆོག་ན།། ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བའི་ཡུལ།། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་གླིང་།། ལྷ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུའི་སྦས་གནས་ཡིན།། རྒྱལ་ལོ་་་་་་་་་་།། དཔལ་ལྡན་་་་་་་་་་།། དཔོན་མངའ་བདག་ཞོ་ཤེལ་ཟླ་བ་ལ།། འབངས་བློན་འཁོར་ནམ་ཁའི་སྐར་ཚོགས་འདྲ།། མཐའ་དམ་ཚིག་གསལ་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས།།ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱིད་སྡུག་མུན་པ་སེལ།། རྒྱལ་ལོ་་་་་་་་་་།། དཔལ་ལྡན་་་་་་་་་་་་།། ཚེ་ད་རེས་འདོད་ཡོན་ལོངས་སྤྱོད་འཛོམས།། བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས།། དེ་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་དྲིན་ཡིན།། སྐུ་ཞབས་པད་བརྟན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ།། རྒྱལ་ལོ་་་་་་་་་་།། དཔལ་ལྡན་་་་་་་་་་་་།། ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས།། དུས་གཏན་དུ་བདེ་བའི་གོ་འཕང་ཡོད།། འདི་བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་བུའི་བཀྲིན་ཡིན།། ཆོས་འཛམ་གླིང་ཁྱབ་པའི་སྨོན་ལམ་ཞུ།། རྒྱལ་ལོ་་་་་་་་་་།། དཔལ་ལྡན་་་་་་་་་་་་།། ཡུལ་རང་དབང་རང་བཙན་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན།། འབངས་འཁོར་གཡོག་མངའ་ཐང་གོང་ལས་འཕེལ།། འདི་རྗེ་འབངས་དམ་ཚིག་གཙང་མའི་དྲིན།། དུས་ནམ་ཡང་འགྱུར་མེད་བཀྲིས་ཤོག། རྒྱལ་ལོ་རྒྱལ་ལོ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ།། དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ།། །།
ནམ་མཁའ་གཡུ་ཡི་ཕོ་བྲང་། ༼རྫོང་ཁའི་ཞབས་ཁྲ།༽
༉ ནམ་མཁའ་གཡུ་ཡི་ཕོ་བྲང་།། དཀར་པོ་སྤྲིན་གྱིས་མ་སྒྲིབ།། མགྲོན་པོ་གསེར་གྱི་ཉི་མས།། གླིང་བཞི་བསྐོར་ནས་ཤར་ཡོང་།། ལྷ་ཤིང་ཙན་དན་སྡོང་པོ།། བསེར་པོ་རླུང་གིས་མ་བསྐྱོད།། སྐད་སྙན་ལྷ་བྱ་ཁུ་བྱུག། ནགས་ཚལ་འགྲིམ་ནས་བབས་འོང་།། མཛེས་སྡུག་པདྨའི་བཞིན་རས།། སད་དང་སེར་བས་མ་བཅོམ།། ཡིད་འོང་གསེར་སྦྲང་བུང་བ།། སྐྱེད་ཚལ་འགྲིམ་ནས་འབབ་འོང་།། བླ་མ་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས།། སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་བསྒོམ་ནས།། བྱིན་རླབས་ཐུགས་རྗེའི་ཉི་མ།། ང་ཚོའི་སྙིང་ལ་ཤར་སོང་།། ཡར་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པས།། མར་ལ་དངོས་གྲུབ་གནང་བྱུང་།། །།
ནམ་ཟླ་དུས་བཞི།
ནམ་ཟླ་དུས་བཞི་ཟེར་མི་འདི་ ལོ་གཅིག་གི་ནང་ན་ གནམ་གཤིས་མ་འདྲཝ་ཁག་བཞི་སྦེ་འོང་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན། དུས་བཞི་ཡང་ བྱཱར། དགུན། སེར་ཁ་དང་། སོ་ཁ་ཟེར་ཁག་བཞི་ལུ་དབྱེ་་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཚུ་ཡང་ རང་སོའི་དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་གྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དང་པ་གནམ་བྱཱར་ཟེར་མི་འདི་ དྲོད་ཤུགས་ཆེ་བའི་དུས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དུས་འདི་ གནམ་སོ་ཁའི་ཤུལ་ལས་དང་སེར་ཁའི་ཧེ་མར་ཕོག་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། གནམ་བྱཱར་གྱི་སྐབས་ལུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནང་ཆར་ཆུ་ཚུ་འབབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་བྱཱར་གྱི་སྐབས་སུ་འཚོ་བ་ཆུ་ཞིང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ ལྕང་ལཱ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ཏེ་ལཱ་ཚུ་འབདཝ་ཨིན་པས། ས་གནས་གཞན་ཁ་ལས་ཕར་འཚོ་བ་ལྕང་ལཱ་ལུ་མ་བརྟེན་མི་ཚུ་གིས་ ཚོད་བསྲེ་ཨེ་མ་དང་ཀོ་པི་ལ་སོགས་པ་བཙུགས་ནི་གི་ལཱ་ལུ་གཙོ་བོར་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དུས་འདི་་སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་འབོལ་པའི་དུས་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་རུང་ མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་ར་ ཁོང་ར་གི་འཚོ་བ་སྐྱོང་ནིའི་དོན་ལུ་རྩ་འགེངས་ཏེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཉིས་པ་ གནམ་སེར་ཁ་ཟེར་མི་འདི་ ལོ་ཐོག་ཚུ་བསྡུས་ཏེ་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དུས་དང་ ཤིང་དང་འདབ་མ་ཚུ་སྐམ་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། དེ་བསྒང་ ས་ཞིང་ག་ར་སྐམ་སྟེ་ཐལ་ཁོག་རིལ་རི་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཤིང་གི་འདབ་མ་ཚུ་ཡང་ རང་བཞིན་གྱིས་སྐམ་སྟེ་འབུད་འགྱོཝ་ཨིནམ་ལས་ ས་གཞི་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ག་ར་སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་མཐོངམ་ཨིན་པས། གནམ་སེར་ཁ་གི་དུས་ལུ་གཡུས་ཁ་ལས་ཕར་ ལོ་བསྟར་གྱི་ལོ་ཆོག་ཚུ་བཏང་སྟེ་དགའ་སྤྲོ་འགྱུར་བའི་ཁར་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ཡང་ངལ་གསོ་བཏང་སྟེ་རང་སོའི་ཕམ་སྤུན་ཆ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་དགའ་དགའ་སྤྲོ་སྤྲོ་གི་ངང་ལུ་སྡོད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སེར་ཁ་གི་དུས་ཚོད་འདི་རྫོགས་རནམ་ཅིག་ཁར་ སྐམ་ཞིང་ག་ར་ཆུ་དཔགས་ཏེ་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱ་རེད་དང་བྱཱོ་ཚུ་གི་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་པས། གསུམ་པ་ གནམ་དགུན་ཟེར་མི་འདི་ གྱང་ཤུགས་ཆེ་བའི་དུས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གནམ་སེར་ཁ་དང་སོ་ཁའི་བར་ན་ཕོག་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། དུས་དེ་ཁར་ ཁཝ་རྐྱབ་སྟེ་སེམས་ཁ་ལུ་དགའ་སྤྲོ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། བཞི་པ་ སོ་ཁ་ཟེར་མི་འདི་ ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཤར་བའི་དུས་དང་། ཤིང་གི་ལོ་འདབ་ཚུ་ག་ར་ཧོ་ལྗོངས་ལྗོངས་སྦེམཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོད་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། དུས་འདི་ཁར་ གནམ་བྱཱར་གྱི་ལྕང་ལཱ་གི་དོན་ལུ་ ལྕངམ་ཚུ་བཏབ་སྟེ་བཞག་པའི་ཁར་ ཚོད་བསྲེ་གི་ལྕང་སོན་ཚུ་ཡང་བཙུགས་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན་ནོ།།
བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལཱ་འགན།
བརྡ་བརྒྱུད་ཟེར་མི་འདི་མི་མང་ལུ་བརྡ་དོན་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ སྤྲོད་ནིའི་ལམ་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་རྒྱང་བསྒྲགས་དང་དཔེ་སྐྲུན། གློག་རིག་ཡོངས་འབྲེལ། མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། བརྡ་བརྒྱུད་འདི་གིས་དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་མི་ཚེ་བཟུམ་ཅིག་འགྱོ་སྟེ་འདུག། བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ ད་ལྟོའི་དུས་ལུ་ལཱ་འགན་འབག་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོད།
བརྡ་བརྒྱུད་འདི་དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ ལཱ་འགན་ག་བཟུམ་ཅིག་འབགཔ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ བརྡ་བརྒྱུད་འདི་གིས་སྐབས་བབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཤ་བཤད་ཚུགས་ནི། དེ་ལས་ དུས་ཚོད་ཅིག་ནང་ལུ་འབད་བའི་ལཱ་དང་ལས་རིམ་ཚུ་ མགྱོགས་པ་སྦེ་ཁྱབ་གཏང་ནི། ད་རེས་ནངས་པ་ ཚོང་སྒྱུར་གྱི་དོན་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་གི་བདེ་དོག་དང་ཐབས་ལམ་ཚུ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབང་དུ་ཐལཝ་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ (role of media in society) ནང་བཤད་མི་ནང་ མི་ལེ་ཤ་ར་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབང་ལུ་ཐལ་དོ་ཡོདཔ་དང་ བརྡ་བརྒྱུད་འདི་བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཏེ་འདུག། འདི་གིས་ཡང་མ་ཚད་ གནད་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནང་ལུ་ བསམ་དཔྱད་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ལུ་ ག་ཅི་ར་འབདཝ་ཨིན་ན་དུས་མཐུན་འབདཝ་ཨིན་མས།
བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་ནང་ལུ་ ལཱ་འགན་ག་བཟུམ་ར་འབགཔ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ བརྡ་བརྒྱུད་གོང་འཕེལ་འདི་གིས་ལྕོགས་གྲུབ་ཡར་སྐྱེད་ཀྱི་གཞི་རྩ་དང་ རང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གསོལ་སྟོན་གྱི་དལ་དབང་། དེ་ལས་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་སྐྱོང་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་ བཤད་དེ་འདུག། (media development)
ཨིན་རུང་ བརྡ་བརྒྱུད་འདི་མི་རབས་ནང་ལུ་ངན་པའི་བྱེམ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་གཙོ་བོ་ར་ན་གཞོན་ཚུ་ཤུགས་སྦེ་ར་ རྒྱུད་སྐུལ་འབད་དེ་ངན་པའི་ཕྱོགས་ལུ་འགྱོ་ནི། དེ་ལས་ རེ་ཅིག་སྐབས་ཁོང་ཚུ་གིས་བརྡ་བརྒྱུད་ངན་པ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོན་ཏེ་ མི་སྡེ་ནང་ཚུལ་མིན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ མི་སྡེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་མི་ངོམ་དང་ལས་ཁུངས་ བསམ་འཆར་བརྗེ་སོར་དང་ཉམས་མྱོང་བརྗེ་སོར་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་ ལཱ་འགན་ཁག་ཆེ་ཤོ་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ལས་ མི་སྡེ་གི་དྲན་ཤེས་དང་མནོ་ལུགས་ རར་སྡོད་སའི་མཁའ་འཁོར་ནང་ ལེགས་ཉེས་ཀྱི་སྐུལ་མ་འབད་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏུ་འདུག།
རྒྱབ་རྟེན།
https://www.ssim.ac.in/blog/role-of-media-in-society/
Media development. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Media_development
Bhutan information and media impact. Retrieved from
https://www.moic.gov.bt/wp-content/uploads/2016/05/media-impact-study-2013.pdf
ཧོན་སྟོད་བཟོ་ཐངས།
དང་པ་ ཧོན་སྟོད་ཟེར་མི་འདི་ཁ་མཐོ་སར་ རྒྱ་རེད་དང་བྱཱོ་གི་ལོ་ཐོག་འཚོ་སའི་ས་གནས་ འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག་ཉི་ཤུ་ལས་ཧཱ་རྫོང་ཁག་ནང་ལུ་ སྔོན་དང་ཕུ་ལས་ར་ ཕམ་རྒན་ཤོས་ཚུ་གིས་ལོངས་སྤྱོད་དེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་བཞེས་སྒོ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན། ཧོན་སྟོད་གི་བཟོ་རྣམ་འདི་ མོ་མོ་བཟུམ་སྦེ་ཡོད་རུང་ བཟོ་ཐངས་སོ་སོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧོན་སྟོད་བཟོ་བའི་སྐབས་ རྫས་སྦྱོར་ཚང་དགོཔ་ཚུ་ཡང་ གཡུང་རྡོག། ལོམ། དར་ཚི། ཐིང་ངེ་། སྒོགཔ། སྐྱ་སྒོགཔ། ས་སྒ། ཞིམ་རྩི། པད་ཀར་མར་ཁུ། སྟར་གོ། ཕྱེ།(བྱཱོ་དང་རྒྱ་རེད) ཨེ་ཕྱེ། ཚྭ་ཚུ་ཨིན།
ཤབ་བཟོ་ཐངས། ལོམ་ཕྱ་རུ་རུ་སྦེ་གཏུབ། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ དར་ཚི་སྐྲུམ། ཨེ་ཕྱེ་ཁ་ཚ་པག་པ་བླུགས། ཐིང་ངེ་དང་སྐྱ་སྒོགཔ་ དེ་ལས་སྒོགཔ་ཕྱ་རུ་རུ་སྦེ་བཏོག་དགོ། དེ་གུར་ པད་ཀར་མར་ཁུ་བླུགས་ཏེ་ (སྟར་གོ་ཡོད་པ་ཅིན་ཞིམ་) ཚྭ་ཚུ་ག་ར་གཅིག་ཁར་སྦྱོར་དགོ།
བཟོ་ཐངས། གཡུང་རྡོག་པགས་ཀོ་ཤུབས་ཏེ་ ཨེན་བཤད་ལག་ལེན་ཐབས་ཏེ་ཟངས་གཞོང་སྦོམ་ཅིག་ནང་ལུ་བརྡར་དགོ། གཡུང་རྡོག་ལས་འཐོན་པའི་ཆུ་འདི་ཚུ་བཙིར་ཏེ་བཀོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཕེད་ཙེ་ནང་ལུ་བཙུགས་ཏེ་རྡོ་ལེབ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ཨེབ་སྟེ་ནུབམོ་གཅིག་བཞག་དགོ། དེ་ལས་ ཟངས་གཞོང་ནང་ལུ་ལོག་བླུགས་སྟེ་ རྫས་སྦྱོར་གཞན་ཚུ་བླུགས་སྟེ་སྦྱོར་དགོ། འདི་གུ་ལུ་ པད་ཀར་མར་ཁུ་ཙག་བཅད་དེ་བླུག་ཞིན་ན་སླ་བསྲེས་དགོ། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ བྱཱོ་དང་རྒྱ་རེད་གཉིས་ཧོད་སོ་སོ་གཅིག་ནང་ལུ་ ཆུ་བླུགས་སྟེ་ལགཔ་གིས་བསྣད་དགོ། ཕྱེ་བསྣད་མི་འདི་ཚུ་ ལེབ་ཏག་ཏ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ སྦུག་ལས་གདོང་སྤེད་དེ་ རྫས་སྦྱོར་སླ་བསྲེས་མི་དེ་ཚུ་ ཐུརམ་གང་གི་རྩིས་བླུགས་སྟེ་ དབྱིབས་བྱ་ཆི་ཆི་སྦེ་བཟོ་དགོ། དེ་ལས་ཧོན་སྟོད་འདི་ཚུ་ རླངསམ་ཟིལ་གྱི་ཧོད་སྦ་གི་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་བཀང་སྟེ་བཙོ་དགོ། བཙོ་ཚརཝ་ད་ མར་ཁུ་ཙག་བཅད་མི་ནང་བསྔོ་ཞིནམ་ལས་ ཧོན་སྟོད་དེ་ཟ་ནིའི་དོན་ལུ་སྒྲ་སྒྲིག་འགྱོཝ་ཨིན།
དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས། ཧཱ་པའི་ཧོན་སྟོད་འདི་ གནམ་ལོ་གསརཔ་ཚེཔ་ད་ལུ་ ལུང་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ ལོམ་བ་ཟེར་མི་འདི་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ད་ རང་གི་ཕམ་དང་སྤུན་ཆ་ གཉེན་ཉེཝ་ཚུ་གཅིག་ཁར་འཛོམས་ཏེ་ ཟ་སྲོལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ས་གནས་གཞན་ཁར་ཡོད་པའི་ རང་གི་ཆ་རོགས་དང་སྤུན་ཆ་ཚུ་ལུ་ ལོ་གསརཔ་གི་ཁྱོསམ་སྦེ་བསྐྱེལ་གཏང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
རྒྱབ་རྟེན།
National dish. (n.d.). Retrieved from http://bhutanesefoodworld.weebly.com/national-dish.html
ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས།
ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཟེར་མི་འདི་ གཞན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཚོང་སྡེ་གཅིག་ཡང་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོང་ལས་གཅིག་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན། (Dheeraji Vaidya, CFA, FRM) གིས་ ཕྱི་དངུལ་་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཟེར་མི་འདི་ ཚོང་འབྲེལ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནིའི་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཏེ་ གཞན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གཅིག་སྒྲིལ་དང་མཁོ་སྒྲུབ་ དེ་ལས་མཐུན་རྐྱེན་གསརཔ་ཚུ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་འདི་ཨིན་ཟེར་བཤད་ཅི།
ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཟེར་བའི་གནས་སྐབས་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་དེང་སང་གི་དུས་མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ལས་ར་དར་ནུག། དེ་ཡང་ དེང་སང་གི་དུས་ (Pre-modern) མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ རྒྱུད་སྐུལ་གཙོ་བོ་གཅི་སྦེ་སྡོད་ནུག། དེ་ཡང་ དཔེར་ན་ ཧེ་མ་ ༡༥༠༠ (BC) ལུ་ ཕོ་ནི་ཤེན་ (phonicians) ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ ད་ལྟོ་ཨིསི་རེལ་ (Israel) དང་ པེ་ལེསི་ཊའེན་ (Palestine) གིས་ གིརིགསི་ (Greeks) དང་གཅིག་ཁར་ གྲུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གིརིགསི་གི་ས་མཚམས་ (Eastern Mediterranean) ནང་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ཁྲོམ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་གཞི་བཙུགས་ཏེ་ རང་ཡུལ་ལས་ཤིང་དང་རས་ཆ་ཚུ་འབག་སྟེ་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ནུག། དེ་ལས་ ཨ་ནཱི་མཐའ་ཟུར་གྱི་ཁྲོམ་ཆུང་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་ནང་གཏན་འཇགས་སྦེ་གནས་ནིའི་ངོས་ལན་འབད་ནུག། (Emre Koluman, 2020) དུས་དེ་ལས་ཚུར་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་འགོ་བཙུགས་ནུག།
དེ་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ ༢༠༠༢ ལས་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་བཟོ་སྟེ་འགོ་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ ༢༠༡༠ དང་ ༢༠༡༩ ལུ་ དགོས་མཁོ་དང་གནས་སྟངས་བསྟུན་ཏེ་ ལོག་སྟེ་ཚར་གཉིས་བསྐྱར་བཟོ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས་(འབྲུག་རྒྱལ་གཞུང་གི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གཏན་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་།) འབྲུག་གཞུང་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་སྣ་ཁག་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནིའི་ནང་ ཐབས་ཤེས་གསར་བཏོན་ནང་ལུ་གཅིག་འདི་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་མངམ་སྦེ་བཀུག་ནིའི་ཐབས་ཤེས་རྩམ་ཨིན་མས། དེ་ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལཱ་གཡོག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་དང་། ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཐོག་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་དང་ལཱ་གཡོག་ལས་སྡེ་ཚུ་གོང་འཕེལ་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་དཀའ་ངལ་བསལ་ནིའི་ཁས་ཕན་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལཱ་གཡོག་དཀའ་ངལ་མེདཔ་འགྱོཝ་ད་ར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞིབ་འཚོལ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཀྱིས་ འོང་འབབ་བཟོ་ནི་དང་གཡོག་སྤྲོད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་ཚུ་གི་འཚོ་བའི་གནས་ཚད་ཡར་དྲག་སོང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡང་མར་ཕབ་སོང་ནུག། (Dechen Wangdi & Pema Wangdi, 2021)། དེ་མ་ཚད་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཚུ་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལས་འཐོན་པའི་ ད་རིས་ནངས་པའི་འཕྲུལ་ཆས་གསརཔ་ཚུ་གི་ ལག་ལེན་སྦྱང་བ་དང་ ཤེས་ཡོན་ཚུ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ཁར་ འདི་གུར་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ ཅ་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་བཙོངས་ཏེ་ཕྱིར་ཚོང་ཡར་རྒྱས་གཏངམ་མ་ཚད་ ཕྱི་དངུལ་མངམ་ཐོབ་སྟེ་ ཕྱི་དངུལ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།
Rashid Latief and Lin Lefen, (2018) གིས་བཀོད་མི་ནང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་པའི་སྐབས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དང་ནེ་པཱལ་ (བལ་ཡུལ) དེ་ལས་ མཱལ་དིབསི་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལུ་ཁེ་ཕན་ཡོད་རུང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ལུ་གནོད་པ་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་གིས་ ཁེ་ཕན་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ གནོད་པ་ཡང་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཚོང་སྡེ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་མི་མི་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཚོང་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ རྟག་པ་བརྟན་པ་སྡོད་ནི་མེདཔ་ལས་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་རྐྱེན་ངན་བྱུང་པ་ཅིན་ མ་རྩ་བཙུགས་མི་ལུ་གྱོང་རྒུད་ཕོག་ནི་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལུ་ཀོ་ཝིཌ་ ༡༩ གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ ཌོ་ལར་དུང་ཕྱུར་ཁྲི་ $༡.༥ ལས་ ཐེར་འབུམ་ཌོ་ལར་ $༨༥༩ ལུ་མར་བབས་ཡར་སོཔ་ཨིན་མས། (Murry, 2022)
Koluman, E. (2020,   November 02). Koluman Law.
LLOYDS BANK. (2022,   May). Retrieved from lloydsbanktrade.com
Murry, C. (2022,   may 31). Investopedia.
Ra. (2018). The   Effect of Exchange Rate Volatility on International Trade and Foreign    Direct Investment (FDI) in Developing Countries along "One Belt and One    Road". International Journal of Financial Studies.
Reenu Kumari and   Anil Kumar Sharma. (2017). Determinants of foreign direct investment in   developing countries: a panel data study. International Journal of   Emerging Markets.
Researchfdi. (2021,   march 11).
Wangdi, D. W.   (2021). A Studay on Impact of Foreign Direct Investment (FDI) on Proverty   Reduction in Bhutan. The Research Journal of Sherubtse College.
འབྲུག་རྒྱལ་གཞུང་གི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གཏན་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་།. (n.d.). Investment opportunities in Bhutan, Geneva.
ས་འདི་འཛམ་བུ་གླིང་ལ། ༼རྫོང་ཁའི་ཞབས་ཁྲ།༽
༉ ས་འདི་འཛམ་བུ་གླིང་ལ།། བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སོང་།། མཉམ་རོགས་གཞོན་པའི་དགའ་སྤྲོ།། གླུ་གར་མཆོད་པ་ཕུལ་གེ།། བདེ་སྐྱིད་གཉིས་དང་ལྡན་པ།། སྨན་ལྗོངས་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ།། ལྷ་ཡུལ་ས་ལ་འཕོས་འདྲ།། དགའ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སོང་།། ང་ཚོ་བུ་དང་བུ་མོས།། དགའ་སྐྱིད་གླུ་གར་མཆོད་པ།། སྐྱབས་གནས་ལྷ་ལ་ཕུལ་བས།། ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་སོང་།། །།
དཀྱི་ར།
༉   ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་གྱོན་ཆས་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ཁར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གྱོན་ཆས་ཅིག་ཨིན། འབྲུག་པའི་ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་གྱོན་མི་འདི་ལུ་གོ་དང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་གྱོན་མི་འདི་ལུ་དཀྱི་ར་ཟེར་སླབ་ཨིན། འབྲུག་གི་དངོས་མེད་ལམ་སྲོལ། (ཤིང་མོ་ལུག་ལོ་ ༢༠༡༥ ཤོག་གྲངས་ ༡༤༨) ལས་འབད་བ་ཅིན་ “ཨམ་སྲུའི་དཀྱི་ར་འདི་ གྲུ་བཞི་ནར་ནར་སྦེ་འོངམ་ཨིནམ་དང་། གྱོན་ཐངས་ཡང་མཐའམ་གཅིག་ཕྱག་ལྟག་ལུ་བཀལ་ཞིན་ན་ རྒྱབ་ལས་སྦེ་དཀྱིས་ཏེ་ ལགཔ་གཡས་པའི་འོག་ལས་སྦེ་ ཕྱག་ལྟག་གཡོནམ་གྱི་མཐའམ་ད་སྦྲགས་ཏེ་ ཀོ་མ་གིས་བཏབ་དགོ། དེ་ལས་སྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་ གཡས་པའི་ཟུར་ལུ་བཞག། དོ་རུང་ལགཔ་གཡོན་པའི་འོག་ལས་དཀྱིས་ཏེ་ ཕྱག་ལྟག་གཡས་པའི་གུར་བཀལ་ཏེ་་ཀོ་མ་བཏབ་ཨིན། དེ་ལས་སྐེད་པར་སྐེ་རགས་ཀྱིས་བཅིངམ་ཨིན། གཡས་དང་གཡོན་ལུ་བཏབ་པའི་ཀོ་མ་ཡང་ དངུལ་གྱི་སྤྲོས་གུར་གསེར་སྒྲོན་ཏེ་ དངུལ་གྱི་རྒྱབ་ཐག་གི་མཐུདཔ་ནི་ཡོད། ཧེ་མའི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་སྐེ་རགས་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་བཅིངས་ནི་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀོ་མ་ཡང་མ་འདྲཝ་སྦེ་བཏབ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།”
འབྲུག་པའི་གྱོན་ཆས་དཀྱི་རའི་གོ་དོན་བརྡ་བཤད།
སྒྲིག་ལམ་རྣམ་གཞག་གི་དེབ་ཐེར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ་ (ས་མོ་ཡོས་ལོ་ ༡༩༩༩) ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ དཀྱི་ར་ལུ་རལཔ་ཡོད་མི་འདི་ བུམོ་ཚུ་ཤེས་རབ་ལྷག་པའི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན། ཀོ་མ་གཉིས་དང་རྒྱབ་ཐག་ཡོད་མི་འདི ནང་ཁྱིམ་འཛིན་སྐྱོང་གི་བྱ་བ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ ཉེ་རིང་མེད་པར་སྐྱོང་བའི་དོན་དང་ ལེགས་ཕྱོགས་མ་ལུསཔའི་གཞི་བཟུང་བའི་བརྡ་ལུ་ཨིན། ཕྱི་ཁ་ལས་སྟོད་གོ་གཡོག་མི་འདི་ ཁྲེལ་དང་ངོ་ཚ་བག་ཡོད་གསུམ་གྱིས་གཡོག་པའི་བརྡ་ཨིན། དཀྱི་ར་གི་མཐའམ་རྐང་ཚིགས་མི་མཐོང་ཙམ་དུ་དམའ་བར་གྱོན་མི་འདི་ མཛེས་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་གུས་བཀུར་ཡོད་པའི་བརྡ་ཨིན། འོན་འཇུའི་གོང་ཕྱི་ཁར་སློག་མི་འདི་ བྱམས་སེམས་ཀྱིས་གཞན་རྣམས་སྐྱོང་བའི་བརྡ་ཨིན། ཁ་འཇའ་གཉིས་ཡོད་མི་འདི་ ཐབས་ཤེས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚང་བའི་བརྡ་ཨིན། སྐེ་རགས་བཅིངས་མི་འདི རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་ཚུ་དམ་ཚིག་གཅིག་གི་སྒོ་ལས་ དམ་པོར་གནས་པའི་བརྡ་ཨིན། མདུན་ཕྱོགས་གཉིས་བརྩེགས་ཡོད་མི་འདི་ གཟུགས་ཀྱི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ལས་མདུན་ཕྱོགས་འདི་ དུམ་དྲག་ཅིག་ ཉེན་ཁ་ཆེ་སུ་འབད་ཡོདཔ་ལས་ཨིན།
དཀྱི་ར་གི་དབྱེ་བ།
༣ སྐུད་ཤུད་ཐགས་རས་ཟེར་མི་འདི་ མ་སྐུད་དཀརཔོ་དང་། སེརཔོ། དམརཔོ། ལྗང་ཁུ། ཧོནམོ་སོགས་ སྐུདཔ་སྣ་ཁ་བཅུ་གཅིག་སོ་སོར་སྦེ་འཐག་ནི་འདུག། ནང་གསེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལུ་སྐུད་ཤུད་ཐགས་རས་འདི་མ་དཀརཔོ་གིས་འཐག་མི་ལུ་སླབ་ཨིན།
༤ དཔེ་གསར་ཟེར་མི་འདི་ འཐག་ཐགས་མི་ཚུ་གིས་ རང་སྟོབས་ཀྱི་རིག་རྩལ་དང་འཁྲིལ་ དཔེ་གསརཔ་བཟོ་སྟེ་ཐགས་མི་འདི་ལུ་ དཔེ་གསར་ཟེར་སླབ་ཨིན། ད་རུང་འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་དཀྱི་ར་གི་མིང་གཞན་ཡང་ དམར་ཁྲ། དམར་གཤམ། ལུང་སེརམ། སེར་ཁྲ། སྤང་རྩེ། འཇའ་འགྲིགསམ། སྨན་རྩི་དམར་ཁྲ། སྒྲོམ་ཅུང་ཅནམ་ཟེར་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དེ་་བཟུམ་མའི་དཀྱི་ར་གི་དབྱེ་བ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱབ་རྟེན།
༡ དྲག་ཤོས་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ། ཡེ་ཤེས་ལྷུན་གྲུབ། ཡོན་ཏན་དར་རྒྱས། (ཤིང་མོ་ལུག་ལོ་ ༢༠༡༥) འབྲུག་གི་དངོས་མེད་ལམ་སྲོལ།  འབྲུག། ཐིམ་ཕུག། yoez Graphics
༢ རྒྱལ་གཟིམ་དྲགོས་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། (ས་མོ་ཡོས་ལོ་ ༡༩༩༩) སྒྲིག་ལམ་རྣམ་གཞག་གི་དེབ་ཐེར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། འབྲུག། ཐིམ་ཕུག། ཀུན་གསལ་རང་སྐྱོང་ལས་འཛིན།
༤ kesang Anayat Yagenegi (2014) The Bhutanese art of weaving, Thimphu, Bhutan
མིག་དམར
གཟའམིག་དམར ༺རྟགས༔ ༻
ཨིང་ལིཤ Mars
རྒྱ་ནག་གི་ 火星
ལྷ་ཤིང་ལྗོན་པའི་རྩེ་ནས། ༼རྫོང་ཁའི་ཞབས་ཁྲ།༽
༉ ལྷ་ཤིང་ལྗོན་པའི་རྩེ་ནས།། གསུང་གི་ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོ།། སྐྱེད་ཚལ་མཛེས་པའི་རྒྱན་ཆ།། གསུང་སྙན་མཆོད་པ་ཕུལ་ཤོག། ཆུ་རྫིང་གྲུ་བཞི་ནང་ལས།། ཡིད་འོང་གསེར་མིག་ཉ་མོ།། ཉམས་ཀྱི་རྩེ་འཇོ་ངོམས་པ།། དགའ་སྐྱིད་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་འོ།། ཁང་བཟང་ཁྲ་མོའི་ནང་དུ།། སྐྱེས་པའི་དྲིན་ཅན་ཡབ་ཡུམ།། བྱམས་སྐྱོང་བརྩེ་གདུང་ཆེ་བ།། བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སོང་།། ལས་དང་སྨོན་ལམ་མཐུན་པའི།། བརྩེ་གདུང་སྙིང་གི་གྲོགས་པོ།། དམ་ཚིག་དར་མདུད་དཀར་པོ།། མ་ལྷོད་ཕྱག་ལ་བཞེས་གནང་།། གསེར་གཤོག་སྤང་གི་དབུས་ན།། སྟག་ཤར་གཞོན་པའི་མདའ་མོ།། སྣ་ཚོགས་དར་གྱིས་བརྒྱན་ནས།། འབའ་མོ་བསྐོར་བ་ལེགས་སོ།། ཡིད་འོང་སྨན་ཆུང་བུ་མོ།། ལྷང་ལྷང་གླུ་གར་བསྒྱུར་ནས།། ཇ་ཆང་མཚོ་ལྟར་འཁྱིལ་བའི།། རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་ཞུའོ།། །།
པུ་ཏ།
དང་པ་ར་ པུ་ཏ་ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་བུམ་ཐང་རྫོང་ཁག་ནང་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ སྔོན་དང་ཕུ་ལས་ར་ལོངས་སྤྱོད་དེ་ཡོད་པའི་ བཞེས་སྒོ་རྡིག་རྡིགམ་ཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། པུ་ཏ་འདི་གཙོ་བོ་བྱཱོ་ཕྱེ་ ཡང་ན་ ནག་ཕྱེ་ (ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་བྱཱོ་ཕྱེ་) གང་རུང་ཅིག་གིས་བཟོ་སྲོལ་འདུག། རྫས་སྦྱོར་སོ་སོ་ཡང་སྒོགཔ་གི་འདབ་མ། ཨེ་ཕྱེ། མར་ཁུ། ཆུ་ཚན། སྒོང་རྡོག་དང་ནོར་ཤ་ལ་སོགས་པ་དགོཔ་ཨིན། བཟོ་ཐངས་འདི་ཡང་དང་པ་ར་ ཧོད་གཅིག་ནང་ལུ་ཨེ་ཕྱེ། སྒོགཔ་གི་འདབ་མ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་བཏོག། སྒོང་རྡོག་ ཡང་ན་ ནོར་ཤ་ (མགྱོནམོ་འདི་ཤ་ཟ་མི་ཨིན་པ་ཅིན་) དང་ཚྭ་ (ཨ་ཙི་དྲགས་སུ་ཅིག་) ཚུ་མར་ཁུ་ནང་ལུ་བརྔོ་དགོ། དེ་ལས་བྱཱོ་ཕྱེ་འདི་ཧོད་གཅིག་ནང་ལུ་ ཆུ་རན་ཏོག་ཏོ་བླུགས་ཏེ་སྤུས་ཙ་སྦེ་བསྣད་དེ་ པུ་ཏ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ དང་ཕུ་གི་འཕྲུལ་ཆས་པུ་ཏ་པར་ཟེར་ ཤིང་གིས་བཟོ་བཟོཝ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། (Phuntsho, ༢༠༡༧)
ལོགས་ཅིག་ཁར་ཆུ་ཚན་བསྐོལ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་ པུ་ཏ་ཚུ་ཆུའི་ཐོག་ཁར་མ་ལྡིང་ཚུན་བཙོ་ཡི་ར་ གཙག་གཞོང་ (བུམ་ཐང་པའི་ཁ་ལས་ཤོ་དེ་ལས་) ཟེར་སྦ་གིས་འཐག་འཐགཔ་དེ་གིས་ཕྱི་ཁར་བཏོན་ཏེ་ ཟངས་གཞོང་ (བུམ་ཐང་པའི་ཁ་ལས་ཚང་དར་) ཟེར་མི་འདི་ཡང་སྦ་གིས་འཐག་འཐགཔ་གི་ཧོད་ནང་ལུ་བཀང་དགོ། པུ་ཏ་ག་ར་བཙོ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཟངས་གཞོང་ནང་ལུ་བླུགས་ཏེ་ དེ་གི་ལྟག་ལས་ཨེ་ཕྱེ་དང་སྒོགཔ་ལ་སོགས་པ་ མར་ཁུ་ནང་ལུ་བཙོ་མི་དེབླུག་དགོ། དེ་གུར་མར་ཁུ་ཚ་ཏོམ་བཟོ་སྟེ་བླུག་ཞིནམ་ལས་ ག་ར་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་དགོ། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ཚྭ་གི་བྲོཝ་བལྟ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཕྱེ་དུམ་གྲ་ཅིག་བཏོག་སྟེ་ཟ་དགོ། (བུམ་ཐང་ལས་པདྨ་ཆོས་སྒྲོན་ ༢༠༢༢)
པུ་ཏ་འདི་དུས་རྒྱུན་གྱི་བཞེས་སྒོ་སྦེ་ཟ་སྲོལ་མེདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ཚེས་བཅུའི་སྐབས་སུ་ཉི་མའི་ལྟོ་སྦེ་བཅིང་འབག་ནི་ཡོདཔ་མ་ཚད། རིམ་གྲོ་དང་ཆོས་སྲུང་གསོལ་བའི་སྐབས་ ལོ་ཆོག་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཚོད་ལུ་ གཅིག་ཁར་འཛོམས་མི་ལྟ་ལྟོ་ཚང་དང་ ཁྱིམ་ཚང་དེ་ལས་གཉེན་ཉེཝ་ཚུ་ལུ་ཉི་མའི་ལྟོ་སྦེ་བྱིན་པའི་སྲོལ་འདུག། (བུམ་ཐང་ལས་ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས་ ༢༠༢༢) ད་རུང་ སྲོལ་བཟང་པོ་གཅིག་ག་ཅི་འདུག་ཟེར་བ་ཅིན་ དཔེར་ན་རང་གི་ཚེས་བཅུའི་སྐབས་ལུ་ གཡུས་གཞན་ཁའི་ཆ་རོགས་དང་གཉེན་ཉེཝ་ཚུ་ལུ་ པུ་ཏ་བང་ཅུང་ནང་ལུ་བཀང་སྟེ་བྱིན་ནི་ཡོདཔ་ད་ བང་ཅུང་ལོག་སྤྲོདཔ་ད་ལུ་ཡང་སྟོངམ་སྦེ་མེན་པར་ ཏི་རུ་བཙུགས་ཏེ་སྤྲོད་ནིའི་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། (བུམ་ཐང་ལས་ཚེ་རིང་ལྷ་སྒྲོན་ ༢༠༢༢).
རྒྱབ་རྟེན།
ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས། (༢༠༢༢). པུ་ཏ་དང་བྱང་བུ་ལི།. བུམ་ཐང་།
ཚེ་རིང་ལྷ་སྒྲོན། (༢༠༢༢). པུ་ཏ་དང་བྱང་བུ་ལི།. བུམ་ཐང་།
ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་ལཱ་འགན།
ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཟེར་མི་འདི་ བློན་ཆེན་གྱིས་དབུ་གཙོས་པའི་ལྷན་ཁག་གི་ངོ་ཚབ་བློན་པོ་ཚུ་ཡོད་པའི་ཚོགས་ཆུང་གིས་ གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་དང་འཆར་གཞི་དམ་འཛིན་འབད་མི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་འདི་ History of Bhutan (2018) ནང་བཤད་མི་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་འདི་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་ འགོ་བཙུགས་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པའི་དབུ་ཐོག་ལུ་འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡར་སོ་ནུག། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་གཞུང་གི་གཞི་སྒྱུར་ལམ་ལུགས་དང་བསྟུན་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ལུ་མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་གི་བཀའ་ཤོག་ཅིག་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གི་ཚོགས་ཐུན་ ༧༦ པའི་ནང་ལུགནང་ནུག། རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཤོག་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ལུ་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་བཀལ་ནིའི་དབང་ཆ་གནང་དགོ་མི་དེ་ཡང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་འདི་གིས་གཙོ་བོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལཱ་འགན་འབག་ནི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།
ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ འགོ་དང་པ་འཐུས་མི་དྲུག་བཀལ་ནུག། འཐུས་མི་དྲུག་ཚུ་ཡང་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོད་པའི་ཚོགས་རྒྱན་ཐོག་ལུ་སྦེ་ ལོ་ལྔའི་རིང་ལུ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་དང་ཚོགས་འདུ་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་ཨིན་མས།
ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་འཐུ་མི་དྲུག་ཚུ་ཡང་བློན་པོ་འཇིག་མེད་འོད་ཟེར་ཕྲིན་ལས། བློན་པོ་མཁའ་འགྲོ་དབང་ཕྱུག། བློན་པོ་ཀུན་བཟང་རྡོ་རྗེ། བློན་པོ་སངས་རྒྱས་དངོས་གྲུབ། བློན་པོ་ཡེ་ཤེས་སྦྱིན་པ། བློན་པོ་ཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ཨིན་མས།འདི་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གི་ཚོགས་ཐུན་གི་སྐབས་ལུ་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་བཙག་འཐུ་འབད་ཐོག་ལས་ འཐུས་མི་བཞི་འཐེབ་བསྐོ་བཞག་འབད་ནུག།
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་བརྩམ་ནི།
གཞུང་སྐྱོང་ཚོགས་པ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སྲིད་བྱུས་བརྩམ་ནི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ནི་གི་དབང་ཆ་ཡོད་རུང་ཡང་ སྲིད་བྱུས་འདི་རྩ་ཁྲིམསཀྱི་གཞི་རྩ་ནང་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གི་ཁས་བླངས་གསལ་བསྒྲགས་ནང་གཙོ་བོ་བཏོན་དགོཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ཡར་འཕར་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐུན་ལམ་བཟོ་ནི། ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ལུ་ ཕྱི་རྒྱལ་གི་སྲིད་བྱུས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མཐུན་ལམ་བཟོ་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ན་འབད་རུང་ མི་སྡེ་དང་ལམ་སྲོལ་གཅིག་མཐུན་བཞག་ནི། དེ་ལས་ མི་སེར་དང་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིན་མས།
རྒྱལཔོ་དང་མི་སེར་གི་བར་ན་འབྲེལ་བ་མཐུད་ནི། ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་འདི་རྒྱལཔོ་དང་མི་སེར་གི་བར་ན་ཟམ་ཡང་ རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ཚབ་སྦེ་སྐྱོངམ་ཨིན། འདི་གིས་ཡང་མ་ཚད་ རྒྱལཔོ་གི་སྐུ་ཚབ་སྦེ་ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་དང་ལས་རིམ་ཚུ་བརྩམས་ཐོག་ལས་ མི་སེར་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཞི་་བདེ་བསྒྲུབ་ནི་ཚུ་ཨིན་མས། (civic of Bhutan, 2008)
དེ་མ་ཚད་ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྩ་ཚན་ ༢༠ ནང་ལུ་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་ལཱ་འགན་ག་བཟུམ་བཀོད་དེ་འདུག་ཟེར་བ་ཅིན་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱིས་ ལས་འབྲེལ་འདི་ཚུ་ལྷོད་ཚུགས་པའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་སྡེ་ དེ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ན་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཚུ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་འཆར་གཞི་དང་འགོ་དྲེན་འཐབ་ནི་ སྲིད་བྱུས་ཚུ་ངེས་བརྟན་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ དེ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ན་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཚུ་ནང་ངོ་ཚབ་སྦེ་འབད་ནི། ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་གཅིག་རུབ་ཀྱི་འགན་ཁུར་ཐོག་ལས་ འབྲུག་རྒྱལཔོ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་སྙན་ཞུ་ཚེ་ཕུལ་དགོཔ་ཨིན་མས། (function of the cabinet, n.d)
དེ་བཟུམ་སྦེ་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་འདི་ལུ་འགན་ཁུར་འདི་ སྙན་ཞུ་ཚུ་མི་དབང་རྒྱལཔོ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ལུ་ཕུལ་དགོཔ་དང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཐུན་འདི་ནང་ ཞལ་འཛོམས་གནང་ནི་ཚུ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ མི་དབང་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་མདུན་ལུ་ ལས་འབྲེལ་གི་སྐོར་ལས་གནང་བ་ཨ་རྟག་ར་བསྐྱལ་དགོཔ་ཨིན་མས།
སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ཀྱི་ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་འབད་བ་ཅིན་ བློན་ཆེན་གྱིས་གཙོས་ཏེ་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་གྱི་བློན་པོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ གཞུང་སྐྱོང་ཚོགས་པ་འགོ་ཁྲིད་བློན་ཆེན། ཕྱི་འབྲེལ་བློན་པོ། གསོ་བ་བློན་པོ། དངུལ་རྩིད་བློན་པོ། ཤེས་རིག་བློན་པོ། ཞབས་ཏོག་བློན་པོ། སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་བློན་པོ། ནང་སྲིད་བློན་པོ། བརྒྱུད་འབྲེལ་བློན་པོ། བསྟན་རྒྱས་བློན་པོ། ལཱ་གཡོག་བློན་པོ་ཚུ་ཨིན་མས།
Reference
The Royal Education Council. (2018). A History of Bhutan. Paro, Bhutan: The Royal Council (REC)
The Royal Education Council. (2009). Bhutan Civics. Paro, Bhutan: The Royal Education Council.
Function of the cabinet. (n.d). Retrieved from https://www.cabinet.gov.bt/
https://en.wikipedia.org/wiki/Council_of_Ministers_(Bhutan)
རྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་སྨོན་ལམ།
༄༅། །འཕགས་པ་བྱམས་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཞུགས་སོ།།
སྐལ་བ་བཟང་པོ་གཅིག་དང་བཟང་པོ་གཉིས། ༼རྫོང་ཁའི་ཞབས་ཁྲ།༽
༉ སྐལ་བ་བཟང་པོ་གཅིག་དང་བཟང་པོ་གཉིས།། སྐལ་བ་བཟང་པོ་འཕྲལ་ཡུན་བདེ་བའི་ལམ།། ཕྱི་ནང་ཡོན་ཏན་འཛོམས་པ་སེམས་རེ་དགའ།། སེམས་ལ་དགའ་བའི་གླུ་གར་ལྷ་ལུ་ཕུལ།། སེམས་ལ་དགའ་བ་གཅིག་དང་སྐྱིད་པོ་གཉིས།། སེམས་ལ་དགའ་བ་དྲིན་ཅན་སློབ་དཔོན་ཚོགས།། ཕ་མ་གཉིས་ལས་ལྷག་པའི་སེམས་རེ་དགའ།། སེམས་ལ་དགའ་བའི་གླུ་གར་ལྷ་ལུ་ཕུལ།། ཉམས་ལ་དགའ་བ་གཅིག་དང་སྐྱིད་པོ་གཉིས།། ཉམས་ལ་དགའ་བ་རྩ་གསུམ་ལྷ་ཡི་མཐུས།། འགལ་རྐྱེན་བར་ཆད་མེད་པར་ཉམས་རེ་དགའ།། ཉམས་ལ་དགའ་བའི་གླུ་གར་ལྷ་ལུ་ཕུལ།། གཙུག་གི་རྒྱན་དུ་མི་བསྟེན་རྒྱན་དུ་བསྟེན།། གཙུག་གི་རྒྱན་མཆོག་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ།། སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བརྟན་པ་སེམས་རེ་དགའ།། སེམས་ལ་དགའ་བའི་གླུ་གར་ལྷ་ལུ་ཕུལ།། །།
ཁྲོམ་སྒྱུར།
ཁྲོམ་སྒྱུར་ཟེར་མི་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་གནས་ཚད་ཚུ་ རིམ་གྱིས་སྦེ་ཡར་དྲག་སོང་སྟེ་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་འདི་ལུ་གོཝ་ཨིནམ་དང་། Paul Sanyaolu & Okosun Sanyaolu (2018) གྱིས་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་སྒྱུར་ཟེར་མི་འདི་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་རློབས་འདི་ཁྲོམ་ཁར་སྤོ་འགྱོ་མི་དང་ ཡང་ན་ འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་མི་མང་སུ་འགྱོ་སྟེ་ ཁྲོམ་ཁའི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་མི་ཅིག་ལུ་བཤདཔ་ཨིན་མས། Peng, Chen, & Cheng (n.d.) གིས་འབད་བ་ཅིན་ གྲོང་གསེབ་ཚུ་ནང་དཔལ་འབྱོར་དང་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ཡར་དྲག་འགྱོཝ་ལས་བརྟེན་ ཁྲོམ་ལུ་བསྒྱུར་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་ཚུ་གྲོང་གསེབ་དང་ཁྲོམ་ཁར་འགྲོས་ཀྱིས་བཏང་ ཤོ་མཉམ་སྦེབགོ་སྟེ་འགྱོ་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན་ཟེར་བཤད་པའི་ཁར་ United Nations (2019) གིས་འབད་ཅིན་ ཁྲོམ་སྒྱུར་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེའི་དཔལ་འབྱོར་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གྲོང་གསེབ་ཚུ་ཁྲོམ་ལུ་འགྱུར་བ་གིས་མ་ཚད་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་རློབས་ཚུ་ཁྲོམ་ཁར་འགྱོ་མི་ཅིག་ལུ་ ཁྲོམ་སྒྱུར་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས།
མི་སེར་ཚུ་གྲོང་གསེབ་ལས་ཁྲོམ་ཁར་འགྱོ་དགོ་པའི་གནད་དོན་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཁར་འབད་བ་ཅིན་ ཤེས་རིག་དང་གསོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་གོ་སྐབས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་འཐོབ་ཚུགས་ནི་འདི་གིས་ཨིནམ་དང་ eStudy Bhutan (n.d.) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་མང་ཤོས་ར་ཁྲོམ་ཁར་ཡོདཔ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ཀྱི་རེ་འདོད་ལུ་བརྟེན་ཏེ་དང་ ཤེས་རིག་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན། ལཱ་འབད་རུང་ དུས་ཚོད་དང་བསྟུན་འབད་ནི། ལཱ་འབད་བའི་དངུལ་ཕོགས་འབོར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་དང་ འཚོ་བའི་དོན་ལུ་ ཉེ་བར་མཁོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་་ཚུ་འཐོབ་ཚུགསཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་མའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་ནང་ལས་ཕར་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ཁྲོམ་ཁར་ཡོད་དོ་བཟུམ་མེདཔ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་མིའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།  ཁྲོམ་ཚོགས་བསྒྱུར་འགྱོ་དགོ་པའི་གནད་དོན་གཅིགཔོ་འདི་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་བ་ལུ་བརྟེན་ཨིནམ་ལས་  Statics time (n.d.) གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ གི་མི་རློབས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་སྡོད་མི་ཡོངས་བསྡོམས་༧,༧༡༣,༤༦༨,༡༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་བཤ་དཔའི་ཁར་ internet geography (n.d.) ནང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ འཛམ་གླིང་གི་མི་རློབས་ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་མི་ ༡༩༥༠ ལས་ ༢༠༡༤ ཚུན་གྱི་བར་ན་ལུ་ ཐེར་འབུམ་ ༠.༨ ལས་ ༣.༨༥ ལུ་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་འདུག། དེ་ལུ་བལྟ་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་མི་གི་གྱངས་ཁ་མངམ་ཡོདཔ་ངེས་བདེན་ཨིན་མས།
ཁྲོམ་སྒྱུར་ལས་བརྟེན་ ཁྲོམ་ཁར་དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན་སྦོམ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ Rinkesh (n.d.) གིས་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སེར་མང་ཤོས་ར་ ཁྲོམ་ཁར་འཛོམ་པའི་བསྒང་ལས་ སྡོད་སའི་ཁྱིམ་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ ལྕགས་ཤོག་རག་རོག་ལ་སོགས་པ་ཀྱི་ཁྱིམ་ནང་སྡོད་དགོཔ་འབྱུང་མི་དང་འབྲེལ་ དམངས་འཛོམས་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ནད་གཞི་འདྲཝ་མ་འདྲཝ་འབུ་བའི་དཀའ་ངལ། ལཱ་གཡོག་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་ལས་བརྟེན་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི། འཐུང་ཆུ་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ལས་ བརྟེན་ཏེ་གཙང་སྦྲ་སྡོད་མ་ཚུགས་པའི་དཀའ་ངལ། སྣུམ་འཁོར་འགྲོ་འགྲུལ་དང་གོ་དོག་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བྱུངམ་དང་འབྱུངམ་བཞིན་དུ་ཡོད་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཚུ་ག་ར་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་མི་གི་མི་རློབས་མང་དྲག་ནི་འདི་གིས་ཨིནམ་ལས་ མི་རང་ར་སོ་སོ་གི་ཉེན་སྲུང་ལུ་ཡང་ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ eStudy Bhutan n.d.) གིས་འབད་རུང་ གོང་ལུ་བཤད་པའི་དཀའ་ངལ་གུར་ ཕྱགས་སྙིགས་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་དང་ མི་དང་སྣུམ་འཁོར་གྱི་འུར་སྐད་ཀྱི་དཀའ་ངལ། དངུལ་གྱི་དཀའ་ངལ། བཟའ་སྤྱོད་འབད་བཏུབ་པའི་ས་ཚུ་སྒྲིང་ཁྱིམ་གྱི་གང་ནི་དང་ ཆབ་གསང་གི་བཙོག་ཆུ་གི་དཀའ་ངལ་ཚུ་འབྱུངམ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྲོམ་ཟེར་མི་འདི་ ན་གཞོན་འཛོམ་སའི་ས་གནས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ན་གཞོན་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་ ཆང་དང་ཏམ་ཁུ། སྨྱོ་རྫས། གཞན་ གཟུགས་ཁམས་ལུ་གནོད་པའི་རྫས་དང་ ནག་ཚོང་གི་བྱ་ངན་ཚུ་འབད་བའི་དཀའ་ངལ། སྡེ་ཚན་བཟོ་སྟེ་འཐབ་འཛིང་འབད་བའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་འབྱུངམ་ཨིན་མས། དུས་མཉམ་དུ་ ཁྲོམ་སྒྱུར་ལས་བརྟེན་ གྲོང་གསེབ་ནང་ལུ་ཡང་དཀའ་ངལ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ eStudy Bhutan (n.d.) ནང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ལས་མི་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འཐོན། བཟའ་སྤྱོད་འབད་བཏུབ་པའི་ས་གཞི་ཡོད་རུང་ སྟོངམ་སྦེ་ལུས། གླ་ཡོན་ཚུ་འབད་རུང་ ཉུང་སུ་འགྱོ་བའི་དཀའ་ངལ་དང་ མི་སྡོད་མི་ཉུང་སུ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་མགྱོགས་པར་འཐོབ་མ་ཚུགས་པའི་དཀའ་ངལ་འབྱུངམ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། དེ་བཟུམ་མའི་དཀའ་ངལ་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་དང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ཁྲོམ་ཁར་འགྱོ་སྟེ་ གྲོང་གསེབ་ལུ་ཉུང་སུ་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཐོ་ཕོག་ནི་ཨིན་མས།
ཁྲོམ་སྒྱུར་གྱི་དཀའ་ངལ་མི་འབྱུང་ནིའི་ཐབས་ལུ་ ཁྲིམས་དང་ལམ་ལུགས་ཚུ་བསྒྱུར་བཅོས་དང་ལེགས་བཅོས་འབད་དགོཔ་མཐོངམ་ལས་ eStudy Bhutan (n.d.) གིས་ཡང་ གྲོང་གསེབ་ནང་ལས་ཕར་ ཤེས་རིག་དང་གསོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་བྱིན་ཏེ་ སོ་ནམ་དང་སྒོ་ནོར་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་བཙོང་ཚུགས་པའི་ཚོང་ལམ་བཏོན་བྱིན་ནི་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་བཏོན་ནི་དང་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་དང་འཕྲུལ་ཁང་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ཚུ་བཟོ་སྟེ་ འཚོ་བའི་གནས་ཚད་ཡར་དྲག་བཏང་པ་ཅིན་  ཁྲོམ་སྒྱུར་གྱི་དཀའ་ངལ་དང་ ཁྲོམ་ཁར་གནས་སྤོ་འགྱོ་ནི་ལས་མར་ཕབ་འགྱོ་ནི་ཨིན་པས།
ཁུངས་གཏུག། :
eStudy Bhutan. (n.d.). Rural-and-urban-settlements. Retrieved from http://estudybhutan.blogspot.com/2016/02/rural-and-urban-settlements.html
Internet geography (n.d.). What is urbanization? Retrieved from https://www.internetgeography.net/topics/what-is-urbanisation/
Rinkesh. (n.d.). Causes, Effects and Solutions to Urbanization Leading to Urban Growth. Retrieved from Conserve Energy Future: https://www.conserve-energy-future.com/causes-effects-solutions-urbanization.php
Sanyaolu, P. S. (2018). Urbanization. Research Gate, 1-2.
Statics time. (n.d.). World population. Retrieved from https://statisticstimes.com/demographics/world-population.php
United Nations. (2019). World Urbanization Prospects. New York: United Nations. Retrieved from https://population.un.org/wup/publications/Files/WUP2018-Report.pdf
Xizhe Peng, X. C. (n.d.). Urbanization and its consequences. Retrieved from https://www.eolss.net/ebooklib/sc_cart.aspx?File=E6-147-18
མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྲུང་གཏང་ནི་གི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ཧེ་མ་ལས་ར་ དར་ཡོདཔ་ལས་དགའ་མཐུན་གྱི་སྲུང་མང་རབས་ཅིག་ཡོད་པའི་སླ་ལས་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་གི་སྲུང་འདི་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་སྟོན་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་ ལྕང་ཡུལ་གྱི་བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་གཉིས་ཀྱི་སྲུང་འདི་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་བསྒང་ དགའཝ་མཐུནམ་ཚུ་ལུ་ སྐྱོན་མིང་སྦེ་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ་ཟེར་བཏགས་པའི་སྲོལ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
སྲུང་འདི་གི་བཅུད་དོན་ངོ་མ་ར་ ང་བཅས་ར་ཕོ་དང་མོ་གི་བར་ན་ལུ་ ཐ་དམ་ཚིག་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་རྩི་ཐངས་ དེ་ལས་གཉེན་གྲོགས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ བརྩེ་གདུང་སྐྱེད་ཐངས་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་ལྕང་ཡུལ་བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་གི་སྲུང་འདི་ལུ་ མི་ཚུ་གི་སྤྲོ་བ་དང་དག་སྣང་སྦོམ་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ བར་སྐབས་ཅིག་ལས་འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་བཟོ་མི་ཚུ་གིས་ མགར་ས་བླ་མའི་སྲུང་གུར་གཞི་བཞག་སྟེ་ གློག་བརྙན་ཚུ་ ཐབས་ཤེས་རིག་པ་དང་ཅ་ཆས་ཀྱི་རིགས་ཚུ་ མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་བཟོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ གློག་བརྙན་འདི་ལྟདམོ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་གླུ་སྒྲོམ་ (སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ) ཧེ་མ་རབ་བྱུང་ ༡༤ པའི་ལྕགས་གླང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༤༡ ལོ་ལུ་ སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་ ༣༨ པ་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེ་གི་སྐབས་ལུ་ དགོན་ལས་སེང་གེ་ཟེར་མི་གཅིག་ སྡེཔ་གི་འབོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ནང་ལྷོད་ལྷོདཔ་ཨིན་པས། དེ་སྐབས་ལུ་ ང་བཅས་རའི་འཇིག་རྟེན་པའི་དཔྱེ་གཏམ་ལུ་ བརྩེ་མིག་གཞི་མཐུན་པར་ལེགས་མི་དགོ།། ལས་གནམ་བསྐོས་ཡོད་པར་སྦྲགས་མི་དགོ།། ཟེར་དོ་བཟུམ་སྦེ་ སྤུ་ན་ཁ་ལྕང་ཡུལ་ལས་ བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་ཟེར་མི་འདི་དང་གཅིག་ཁར་ཕྱད་དེ་ སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ་གཉིས་ ལྟ་བའི་མིག་གཞི་མཐུན་ཏེ་ མཐོངམ་ཅིག་གཅིག་སེམས་གཅིག་ལུ་ཤོར་ཏེ་ གཅིག་མེད་པར་ཅིན་གཅིག་མ་ཆགས་པར་ ཁ་བྱལ་འགྱོ་ནི་འདི་ ཤ་དང་སེན་མོ་འབྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཟུམ་ཡོད་རུང་ར་ ལས་ལ་གང་བསྐོས་མ་གཏོགས། །སྣང་བ་གང་ཤར་མིན་འདུག། ཟེར་དོ་བཟུམ་ རང་དགའ་མི་དང་མཉམ་ཅིག་གཉེན་རྐྱབ་སྟེ་ མི་ཚེ་སྐྱོང་ནི་གི་རང་དབང་མེདཔ་མ་ཚད་ དུས་ཚོད་དེ་སྐབས་ལུ་ ད་རེས་ནངས་པ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱུན་འབྲེལ་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་ཡང་མེདཔ་ལས་ ལྕང་ཡུལ་བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་ལུ་བཟོད་མ་ཚུགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོངས་ཏེ་གིས ཚེ་མ་རྫོགསཔ་ལས་རྒྱགས་རྫོགསཟེར་སླབ་དོ་བཟུམ་སྦེ་ མནོ་བསམ་གཏང་མ་ཚུགསཔ་དང་སེམས་འཁྲུལ་སྣང་ལངས་པའི་གཞི་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ དགའ་ལེགསམོ་འདི་ སེམསའཁྲུལ་སྣང་ལངས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ ཁྱོད་མགར་ས་འགྱོ་མི་མེན་ག་ཟེར་བའི་གླུ་འཁྲུལ་སི་སི་སྦེ་འཐེནམ་ད་ ཕར་ལོགས་ཀྱི་ཕོ་སྐྱེས་ཀྱིས་ཡང་ དགའ་ལེགསམོ་གི་ལན་ཞབས་ཁྲ་ནང་འཇལ་ཏེ་ མགར་ས་ལུ་ཁ་འཐེན་སླབ་པར་འགྱོ་ནི་སྦེ་ཁ་བཟེད་ཆི་ནུག། སེང་གེ་འདི་གིས་ ཁ་འཐེན་འདི་གོཝ་ཅིག་ སེམས་འཁྲུལ་སྣང་ལངས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ སྤུ་ན་ཁ་ལུ་འོངས་ཏེ་ལྷོདཔ་ད་ དགའ་ལེགསམོ་གི་ཕུངམོ་འདི་ མེ་གཏང་བའི་བསྒང་འབདཝ་ལས་ སེང་གེ་ཁོ་ར་ཡང་སྡོད་རུང་གཅིག་ཁར་དང་ ཤི་རུང་གཅིག་ཁར་ཨིན་ཟེར་བའི་བརྡ་དོན་ལུ་ སེང་གེ་ཡང་དགའ་ལེགསམོ་དང་སྦྲགས་ཏེ་ མེ་ནང་མཆོངས་ཏེ་ཤི་སོ་ནུག།
སྲུང་འདི་གིས་ བཅུད་དོན་ངོ་མ་ར་ རང་གི་དགའཝ་མཐུན་གྱི་བར་ན་ ཐ་དམ་ཚིག་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་འདི་ དམ་ཚིག་དར་གྱི་མདུད་ཕོད་བཟུམ་སྦེ་ བཞག་དགོ་ཟེར་གསལ་སྟོན་འབད་བའི་ཁར་ གོངམ་ལུ་གུས་ཞབས་དང་འོགམ་ལུ་བྱམས་སྐྱོང་འབད་ཐངས་དང་། འབྲུག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་སྲོལ་བཟང་པོ་སྒྲིག་ལམ་ཆོས་གསུམ་ཟེར་མི་འདི་ ག་ཅི་བཟུམ་ལུ་སླབ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་ཡང་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས།
རྒྱབ་རྟེན།
lhamo, s. (2016). gasa lamai singye and galaim. thimphu: bbs radio.
འབྲུག་གི་ཁྲུང་ཁྲུང་སྐེ་ནག།
གྲངས་རློབས།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལོ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཁྲུང་ཁྲུང་སྐེ་ནག་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་ལུང་གཤོང་ནང་ལུ་འཁྱམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲུང་ཁྲུང་འཁྱམ་སའི་ས་ཁོངས་གཞན་ཡང་ འབུམ་སྡེ་གླིང་ ལྷུན་རྩེ་རྫོང་ཁག་ སྟག་མོ་ཆུ་ ཐང་སྦྱིས་ཁར་ས་ བཀྲིས་གཡང་རྩེ་ སྤུ་ན་ཁ་ བུམ་ཐང་ བྱ་དཀར་ བསམ་གཏན་སྒང་ དགེ་ཙ་ ཁོ་ཐག་ཁ་ སྒོར་སྒོ་ན་དང་དབང་འདུས་ཚུ་ཨིན། ཨིན་རུང་ གཙོ་བོ་འདི་ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་ཨིནམ་ལས་ ས་གནས་འདི་ནང་ཁྲུང་ཁྲུང་སྐེ་ནང་གི་གྱངས་ཁ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༦/༨༧ ལུ་ ༡༢༠ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལུ་ ༢༡༩ དང་ དེ་རེས་ནངས་པ་ ༢༧༠ ལུ་ ཡང་སེང་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ད་རེས་འཛམ་གླིང་ནང་ ཁྲུང་ཁྲུང་སྐེ་ནང་ཡོངས་བསྡོམས་ ༡༡༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ མང་ཤོས་ར་རྒྱ་ནག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཚུ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ༥༠༠ དེ་ཅིག་དང་ རྒྱ་གར་གྱི་ས་གནས་ཨ་རུ་ན་ཅཱལ་པར་དེཤ་དང་ཝེཊ་ནམ་ལུ་ཡང་དག་པ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གནོད་ཉེན།
འབྲུག་ལུ་ཁྲུང་ཁྲུང་འཁྱམ་ས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ཆུ་ཞིང་ནང་ལས་ཕར་ཨིནམ་ལས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་དང་མི་གི་ལཱ་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གྱངས་ཁ་མར་བབས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ འཛམ་གླིང་ནང་ཉམས་ཉེན་ཅན་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལུ་འབྲུག་ལུ་ཆུ་རུད་བྱུང་མི་འདི་གིས་འབུམ་སྡེ་གླིང་རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ནང་གི་ཁྲུང་ཁྲུང་འཁྱམ་ས་འདི་མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་དམ་འཛིན་ཚུ་སྒྲིང་སྒྲི་མེད་པ་ཅིན་ མ་འོངས་པའི་ནང་ལྟ་བཤལཔ་འདི་ཡང་ གནོད་ཉེན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནིའི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ།
དེ་ཡང་ གཙང་ལ་སྟོད་གཡས་རུ་བྱང་མའི་ཆབ་འོག་ འོལ་བ་ལྷ་རྩེ་རིན་ཆེན་སྡིངས་ཟེར་སར་ ཞིང་པའི་བཟའ་ཚང་ཅིག་ནང་ ཡབ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་དང༌ ཡུམ་རྒྱ་གར་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ལུ་ རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་ལྕགས་གླང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༡ ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། ཐོག་མའི་མཚན་ལུ་ ཁྲོ་བོ་དཔལ་ལྡན་ཟེར་གསོལ་ཡོད་པའི་ཁར་ དགུང་ལོ་ལྔ་ལས་ར་ ར་དང་ལུག་འཚོ་བར་བྱོན་ནུག། སྐུ་ན་ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལས་ སྤྱང་གྲུང་འཛོམས་པའི་ཁར་ ཐུགས་རིག་གནམ་མེད་ས་མེད་རྣོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་དགོན་པ་བྱང་སྡིངས་ཟེར་ས་ལུ་ བླ་མ་ཆོས་སྐྱོང་དཔལ་བའི་དྲུང་དུ་འབྲི་ལྷག་གི་གཞི་མ་སྦྱང་པར་བཏང་ནུག། དེ་ལས་ བོད་ཡིག་དང་ལཉྩ། ཝརྟུ་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གནས་ཚུ་ལུ་ མཁས་པར་གྱུར་བའི་ཁར་ སློབ་དཔོན་ཉི་མ་སེང་གེའི་དྲུང་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་ མཚན་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོ་ཟེར་གསོལ་ནུག། མཁན་ཆེན་དེའི་ཞབས་ས་ལས་ དོན་ཡོད་ཞགས་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་དང༌ རྒྱུད་ལུང་ལ་སོགས་པ་དང༌ ངམ་རིང་ཆོས་སྡེའི་མཁས་པ་བློ་གྲོས་རྡོ་རྗེ་དང༌དཀོན་མཆོག་དར་ལས་ རྣམ་འགྲེལ་དང་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་གསན་ནུག། རྗེ་གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ གཏམ་སྙན་པའི་གྲགས་པ་ལུ་ཆགས་ཞེན་དང་ དོན་གཉེར་མ་མཛད་པར་ ངལ་བ་འཁུར་དུ་བཞེས་ཏེ་སྦྱང་བརྩོན་གནངམ་ལས་ བརྩོན་འགྲུས་སྨྱོན་པ་ཟེར་བའི་མཚན་འདི་ དེའི་དུས་ལུ་བཏགས་བཏགསཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ མདོ་སྟོད་སྐྱ་རའི་དགོན་པ་ལུ་བཞུགས་མི་ བཀའ་ལྔ་བ་དཔལ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཁན་པོ་མཛད་དེ་ ལས་སློབ་དད་པའི་དགེ་འདུན་གྲངས་ཚང་གི་དབུས་ལུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ མཁས་དབང་དར་མ་དཔལ་བ་དང་ ལྷ་གདོང་པ་བསོད་ནམས་མཆོག་ ཀུན་སྤངས་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་ རེད་མདའ་བ་གཞོན་ནུ་བློ་གྲོས་ཚུ་ལས་ གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་དང༌ ཆུའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་གདམས་པ་ མེ་དང་རླུང་གི་སྒོམ་ཐབས་སོགས་ཀྱི་མན་ངག་ལེ་ཤ་ཅིག་གསན་ཏེ་ ལོ་ངོ་མང་རབས་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ གནས་མ་ངེས་པའི་དབེན་གནས་ཚུ་ནང་སྒོམ་སྒྲུབ་གནང་ནུག། དེ་ལས་ བལ་ཡུལ་ལུ་ཕེབས་ཏེ་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་དང་ བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཚུ་ཉམས་གསོ་མཛད་པའི་ཁར་ རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ལུ་བྱོན་ཞིན་ན་ རྡོ་རྗེ་གདན་དང༌ཟངས་གླིང་ཚུ་ནང་ཕེབས་ཏེ་ གྲུབ་ཐོབ་ལེ་ཤ་ཅིག་ལས་བཀའ་ཆོས་གསན་ནུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྡོ་རྗེ་གདན་དང་ཐག་ཉེ་བའི་གསང་བ་རྡོ་རྗེ་ཕུག་ལུ་ སྔགས་རྙིང་མའི་གྲུབ་ཐོབ་སྐལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་ཟེར་ཞུ་མི་དེ་ལས་ རྙིང་མའི་ཆོས་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་གསན་ཏེ་ ཉམས་རྟོགས་ཁྱད་པར་ཅན་རྒྱུད་ལུ་འཁྲུངསམ་ལས་ ལོག་སྟེ་བོད་ལུ་ཕེབས་ཞིནམ་ལས་ ཟབ་ཆོས་དེ་ཚུ་གཏེར་ལུ་སྦས་གནང་ནུག། གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་གིས་ རྗེ་བཙུན་རེ་མདའ་བ་དང༌ སླེ་ཁ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོའི་ཞབས་ས་ལས་ གཤིན་རྗེ་གཤེད་དམར་ནག་འཇིགས་གསུམ་གྱི་དབང་དང་ དུས་འཁོར་གྱི་དབང་ གཞན་ཡང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཞབས་ས་ལས་ ཟབ་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་གསན་ཏེ་ དབེན་པའི་གནས་ཚུ་ནང་དཀའ་ཐུབ་མཛད་གནང་བའི་ཁར་ དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་གཉན་པའི་རི་ཁྲོད་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ གསང་བའི་སྤྱོད་པ་གིས་འགྲོ་དོན་མཐའ་ཡས་པ་མཛད་ནུག། ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་ཟེར་མཚན་བཏགས་ཚུལ་ནི། ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོའི་ཐང་ཆེན་ན། །སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ། །འཇིག་རྟེན་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུར་བཞུགས། །དེ་ཕྱིར་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་ཐོབ།། ཟེར་གཙང་རྒྱལ་སྡེའི་ཐང་ཁ་ལུ་བཞུགས་པའི་དུས་ དེ་ལས་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་འགྱོ་ནུག།
སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གི་ལཱ་འགན།
སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་གྱི་བཙག་འཐུ་ནང་ལུ་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་གི་སྡེ་ཚན་ཅིག་དང་ གཞུང་གི་སྲིད་དོན་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ གཞུང་བཟོ་སྟེ་ཐབས་ཤེས་འདི་དངོས་སུ་འབད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན་མས།
སྤྱིར་བཏང་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་འདི་ལུ་ དབྱེ་བ་མང་རབས་ཅིག་ཡོད་རུང་ སྤྱིར་བཏང་གི་གཡོག་སྡེ་ཚོགས་པ། འོས་མཐུན་ལཱ་འགན་ཚོགས་པ། ཚོང་ལཱ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོགས་པ། མི་མང་ཚོགས་པ་ཟེར་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཏེ་འདུག།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་འདི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་དང་བསྟུན་ཏེ་ འབྲུག་གི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་འདི་འགོ་བཙུགས་གནང་ནུག། འདི་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ མི་སེར་དམངས་གཙོའི་ཚོགས་པ། འབྲུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། འབྲུག་ཀུན་མཉམ་ཚོགས་པ། འབྲུག་མཉམ་རུབ་ཚོགས་པ་སྦེ་ ཚོགས་པ་བཞི་གིས་བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་ཡོད།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གིས་གཞུང་སྐྱོང་ནི་གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་ཐེངས་གསུམ་འབད་དེ་འདུག། དེ་ཡང་ཐེངས་དང་པ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལས་ ༢༠༡༣ ཚུན་ཚོད་ལུ་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་བཞི་ཡོད་ས་ལས་ འབྲུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གི་ལོ་ལྔིའི་རིང་ལུ་གཞུང་སྐྱོང་འབད་དེ་སྡོད་ནུག། འདི་གི་ཤུལ་ལས་ བཙག་འཐུ་ཐེངས་གཉིས་པའི་ནང་ལུ་སྲི ད་དོན་ཚོགས་པ་བཞི་ལས་ལས་མི་སེར་དམངས་གཙོའི་ཚོགས་པ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལས་ ༢༠༡༨ ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་གཞུང་སྐྱོང་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། འདི་གི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་མཉམ་རུབ་ཚོགས་པ་གིས་ད་ལྟོ་ཀྱི་རིང་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་འབད་བཞིན་ཡོདཔ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གིས་ལྡོག་ཕྱོགས་ཚོགས་པ་སྦེ་ཕྱགས་ཞུཝ་ཨིན་མས། (Election of Bhutan)
སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གི་ལཱ་འགན།
སྤྱིར་བཏང་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གི་ལཱ་འགན་འདི་ག་བཟུམ་ར་བཀོད་དེ་འདུག་ཟེར་བ་ཅིན་ དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་མི་སྡེའི་སྡེ་ཚན་གཅིག་ནང་ མནོ་ལུགས་ཅོག་འཐདཔ་ཡོད་མི་འདི་གིས་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་བཟོཝ་ཨིན། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལམ་སྟོན་ཚུ་ཡང་ དང་ལེན་འབདཝ་ཨིན། བཙག་འཐུ་ནང་ལས་ལྡོག་ཕྱོགས་ཚོགས་པ་འཐོབ་མི་འདི་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་གིས་འཐུས་ཤོར་བ་ཅིན་ གཅིག་ཁར་སྡོད་དེལཱ་ཅིག་ཁར་འབད་ནི་དང་ རྒྱབ་སྣོན་ཕུལ་ནི། སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་འདི་གིས་ མི་མང་གི་བསམ་འཆར་དང་དཀའ་ངལ་གདོང་ལེན་འབད་ནི། དེ་ལས་ གཞུང་སྒེར་གྱི་མཐའ་དོན་ལུ་ འཆར་གཞི་དང་ལས་རིམ་ཚུ་བརྩམས་ཏེ་ ལག་ལེན་ནང་བཙུགས་ནིའི་འགན་ཁུར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་སྦེ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ལུ་ ལཱ་འགན་ག་བཟུམ་བཀོད་དེ་འདུག་ཟེར་བ་ཅིན་ གཞུང་དང་མི་སེར་གི་བར་ན་མཐུན་འབྲེལ་བཟོ་ནི། མི་སེར་དང་གཞུང་གྱི་ལཱ་འགན་འདི་ཚུ་ དུས་ཚོད་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ མི་ཚུ་གི་དཀའ་ངལ་དང་ཐབས་ལམ་ཚུ་བསམ་བཤད་འབད་ནི། མི་སེར་ཚུ་ལུ་གདམ་ཁ་དང་གོ་སྐབས་བྱིན་ནི་ལ་སོགས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་ཚོགས་པ་སྦེ་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གཉིས་ནང་ལས་ ཚོགས་རྒྱན་མཐོ་དྲགས་ཡོད་མི་གཉིས་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་སྦེ་གསལ་བསྒྲགས་འབདཝ་ཨིན། ཚོགས་པ་གཉིས་ལས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ནང་ལུ་ འདེམས་ཁྲི་མང་ཆེ་ཤོས་ག་གིས་འཐོབ་ཅི་ག་ སྤྱིར་བཏང་བཙག་འཐུ་ནང་ལས་འགྱོཝ་ཨིན། ཚོགས་རྒྱན་མང་ཤོས་འཐོབ་མི་འདི་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་ཚོགས་པ་སྦེ་གདམ་འཐུ་བསྒྲུབ་ནི་དང་ སོ་སོ་འདི་གཞུང་སྐྱོང་འདི་ལུ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཚོགས་པ་སྦེ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཨིན།
གཞུང་སྐྱོང་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ལཱ་འགན།
རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་དང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ཡར་དྲག་ཅན་བཟོ་ནི་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཞི་བདེ་བསྒྲུབ་ནི། གཞན་དངུལ་འབྲེལ་གྱི་གྲོས་ཐག་གཅད་ནི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ལྡན་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ནིའི་འགན་ཁུར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དྲང་བདེན་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་དང་གཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་ ལེགས་ཉེས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བསམ་འཅར་བྱིན་ནི། འཆར་གཞི་དང་ལས་སྣ་ཚུ་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་དང་ མི་སེར་གྱི་བསམ་འཆར་ཚུ་ གཞུང་ལུ་དྲན་གསོ་ཕུལ་ཏེ་ དུས་མཐུན་འབད་ནིའི་ལཱ་འགན་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། (civic,2009)
Reference
The Royal Education Council. (2009). Bhutan Civics. Paro, Bhutan: The Royal Education
Council.
Political party. (n.d). Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Political_party
List of political parties in Bhutan. (n.d). Retrieved from
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_political_parties_in_Bhutan
བྱང་བུ་ལི།
གཉིས་པ་ བྱང་བུ་ལི་འདི་རྗེན་ཕྱེ་གི་རྒྱུ་ལས་བཟོ་བའི་ འབྲུག་བུམ་ཐང་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོའི་རིགས་ཅིག་ཨིན། འདི་ནང་ལུ་ཚང་དགོ་པའི་རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ཡང་ གོང་གསལ་པུ་ཏ་བཟོ་བའི་སྐབས་དང་འདྲ། བཟོ་ཐངས་འདི་ཡང་དང་ཕུ་འབད་བ་ཅིན་ རྗེན་ཕྱེ་འདི་ལགཔ་གིས་བསྣད། བསྣད་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ (ཀོག་ཏོ་) བཟོ་སྟེ་ ལགཔ་གིས་སྒྲིལ་ཤིང་གུར་སྒྲིལ་ནི། དེ་ལས་ ཀ་ཀྲ་ལ་གིས་བཏོག་སྟེ་བཟོ་ནི་ཡོད་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ནང་འདྲེན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་རིགས་སྣ་གཉིས་ བྱང་བུ་ལི་བཟོཝ་ད་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། འཕྲུལ་ཆས་དང་པམ་འདི་ རྗེན་ཕྱེ་བསྣད་དེ་བཞག་མི་ཚུ་ཕྱ་རུ་རུ་སྦེ་ སྒྲིལ་ནི་གི་དོན་ལུ་དང་ འཕྲུལ་ཆས་གཉིས་པམ་འདི་ཕྱེ་སྒྲིལ་ཏེ་ཕྱ་རུ་རུ་བཟོ་མི་ཚུ་ སྦོམ་ཆུང་གི་ཚད་རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་དྲ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། (Singye, ༢༠༡༩)
འདི་ཡང་དང་པ་ར་ ཕྱེ་ཕྱ་རུ་རུ་སྦེ་དྲ་མི་དེ་ཆུ་ཚན་ནང་བླུགས་སྟེ་ ཐོག་ཁར་མ་ལྡིང་ཚུན་བཙོ་དགོ། བཙོ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་  རྫས་སྦྱོར་ག་ར་ཚང་བའི་ཚོདམ་ནང་ གཅིག་ཁར་སླ་བསྲེས་དགོ། དེ་གི་ཐོག་ཁར་ མར་ཁུ་ཚ་ཏོམ་བཟོ་སྟེ་བླུགས་དགོ། དེ་ལས་ཟ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལ་ལུ་གི་དརཝ་དང་གཅིག་ཁར་ཟ་ནི་དང་ དེ་མེན་པར་བྱང་བུ་ལི་རྐྱངམ་གཅིག་སྦེ་ རང་སོའི་བློ་འདོད་དང་འཁྲིལ་ཟ་ནི་ཡོད། ད་རུང་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཨོམ་དང་གཅིག་ཁར་ཡང་ ཐུགཔ་བཟུམ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཟ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། (འབྲུག་གི་དངོས་མེད་ལམ་སྲོལ་ ༢༠༡༥)
ད་རེས་ནངས་པ་ ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ནང་འདྲེན་འབད་དེ་བཙོང་མི་འདི་ཚུ་ལུ་ ལོངས་སྤྱོད་དེ་སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྐྱེད་མི་ཚད་གཅིག་ལས་ལྷག་སྟེ་མིན་འདུག། དེ་ཡང་ དང་པ་བྱཱོ་དེ་ ཐོག་འཚོ་བར་དཀའ་བའི་གུར་ འཐོབ་ཚུགས་པར་ལཱ་ཁག་ཡོདཔ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གི་བཞེས་སྒོ་ལུ་ལོངས་སྤྱོད་མི་མང་སུ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རང་གི་ལུང་པའི་བཞེས་སྒོ་འདི་མཇུག་ལས་མཇུག་སུ་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་ཚུ་གིས་ཡང་བཟོ་མ་ཤེས་པའི་དུས་ལུ་ ཐུག་ནི་གི་ཉེན་ཁ་སྦོམ་འདུག། (Choden, ༢༠༡༡-༢༠༡༢) ལམ་སྲོལ་ཉམས་མ་བཅུག་པར་བཞག་ཐབས་འདི་ཡང་རང་གིས་ར་བཏོན་ཏེ་ ད་རེས་ནངས་པའི་ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ རང་སོའི་ལུང་པ་གི་བཞེས་སྒོ་ལུ་གུས་བཀུར་དང་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ཞིན་ན་ ཉམས་སྲུང་དང་དར་ཁྱབ་གཏང་དགོཔ་འདི་ ག་ནི་ལས་གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
རྒྱབ་རྟེན།
པདྨ་ཆོས་སྒྲོན། (༢༠༢༢). པུ་ཏ་དང་བྱང་བུ་ལི།. བུམ་ཐང་།
ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས། (༢༠༢༢). པུ་ཏ་དང་བྱང་བུ་ལི།. བུམ་ཐང་།
ཚེ་རིང་ལྷ་སྒྲོན། (༢༠༢༢). པུ་ཏ་དང་བྱང་བུ་ལི།. བུམ་ཐང་།